armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Յովհաննէս Թումանեանի Թանգարան (Երեւան)

Յովհաննէս Թումանեանի թանգարան, հիմնադրուած է 1 Ապրիլ 1953-ին՝ նուիրուած ամենայն հայոց բանաստեղծի մահուան 30-ամեակին։ Թանգարանին ճարտարապետը Գրիգոր Աղաբաբեանն է։


== Ցուցադրութիւն ==
Թանգարանի հիմնադիրը եւ առաջին տնօրէնը բանաստեղծին դուստրն է՝ Աշխէն Թումանեանը։ Թանգարանի ցուցանմուշներն են ձեռագրերու պատճէնները, նկարափաստաթուղթերը եւ Թումանեանի ինքնատիպ ստեղծագործութիւններու բնօրինակները։ Այստեղ կը պահուին աւելի քան 18.000 ցուցանմուշներ։
1969-ին նոր ցուցասրահին մէջ ցուցադրուող նմոյշները հիմնականին նուիրուած են Յովհաննէս Թումանեանի կեանքին եւ ստեղծագործութիւններուն։ Թումանեանի ստեղծագործական արուեստով հետաքրքրուողները այստեղ կրնան տեսնել գրողի անձնական իրերը, փաստաթուղթերը, ձեռագրերը, նախագիծերը եւ հրատարակութիւնները աւելի քան 45 լեզուներով։


===== Առաջին յարկ =====
Թանգարանի առաջին յարկի ցուցասրահներուն մէջ ժամանակագրական կարգով ներկայացուած են Թումանեանի կեանքին եւ գործունէութեան վերաբերող նիւթեր՝ լուսանկարներ, նամակներ, փաստաթուղթեր, ձեռագիրներ, ինչպէս նաեւ հեղինակին հեքիաթներու եւ պատմուածքներու թեմաներով ստեղծուած պատկերներ։ Չորս սրահներու մէջ կը ներկայացուի «Մեծ Հայու» կեանքը՝ ծնունդէն մինչեւ մահ։ Առաջին յարկի գողտրիկ մէկ անկիւնը վերածուած է Թումանեանի Թիֆլիսի «Վերնատան» կրկնօրինակին եւ խորհրդաւոր տպաւորութիւն կը գործէ այցելուներուն վրայ։


===== Երկրորդ յարկ =====

Երկրորդ յարկը կը ներկայացնէ Թումանեանի թիֆլիսեան վերջին բնակարանը՝ նոյնութեամբ վերարտադրուած իր վեց սենեակներով եւ ժամանակին եղած նոյն կահաւորանքով։
Այստեղ պահպանուած է գրողին Թիֆլիսի տան մթնոլոտը։ Ցուցասրահին ամբողջ բովանդակութիւնը բանաստեղծին տան ճաշասենեակի, հիւրասենեակի եւ աշխատասենեակի ներքին բաղադրիչ առարկաներն են։ Նոյն յարկին վրայ՝ առանձին մեծ սրահի մէջ, կը ցուցադրուի բանաստեղծին անձնական բացառիկ եւ բազմաբնոյթ գրադարանը՝ տարբեր լեզուներով եւ տարբեր ազգային ու ժանրային բովանդակութեամբ գիրքերու 8000 օրինակ ընտրանիով։


===== «Լոռուայ ձորը» համայնապատկեր =====

Թանգարանի հետաքրքրական անկիւններէն է «Լոռուայ ձորը» համայնապատկերը, որուն դիտումը կ՛ուղեկցուի «Անոյշ» օփերայի հնչիւններով՝ այցելուին տեղափոխելով Հայաստանի հիւսիսային տարածքի ամէնէն գեղեցիկ անկիւններէն մէկը։


===== Դահլիճ =====
Թանգարանը ունի ընդարձակ, լուսաւոր դահլիճ՝ նախատեսուած ցուցահանդէսներու, միջոցառումներու եւ ներկայացումներու համար, ինչպէս նաեւ՝ երկու այգի։


== Միջոցառումներ ==
Թանգարանը թումանեանագիտական ու մշակութային գործուն կեդրոն է, ուր, բացի թումանեանական ընթերցումներէ, բանաստեղծական երեկոներէ ու հեքիաթներու նուիրուած տօնահանդէսներէ, նաեւ կը կազմակերպուին տարաբնոյթ ցուցահանդէսներ։


== Հասցէ ==
Թանգարանը կը գտնուի Երեւանի կեդրոնը՝ Մոսկովեան 40 հասցէով բարձունքի վրայ։ Թանգարան հասնելու համար պէտք է բարձրանալ 54 աստիճան, որ կը խորհրդանշէ մեծ բանաստեղծին ապրած կեանքի տարիները։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Յովհաննէս Թումանեանի թանգարան
Յովհաննէս Թումանեանի թանգարանը Երեւանի մէջ
Ակօս (ամսագիր, Պէյրութ)

«Ակօս», գրական-գեղարուեսաական երկամսեայ պարբերագիրք, 1953 թուականէն՝ ամսագիր։ Համազգային հայ կրթական եւ մշակութային միութեան Հայ ճեմարանի շրջանաւարտներու միութեան հրատարակութիւն։ Լոյս տեսած է 1944-1960 Պէյրութի մէջ։ Պետական արտօնագիր ստացած է 1949-ին: Արտօնատէր՝ Եղիկ Գոնէալեան։ Խմբագիրներ՝ Գառնիկ Բանեան, Յարութիւն Գեղարդ (Գազանճեան), Աշոտ Նուրեան (Նահապետ Չոլագեան), Յակոբ ժամկոչեան, Շաքէ Տէր-Մելքոնեան։
Հրատարակած է արձակ եւ չափածոյ գեղարուեստական երկեր, թարգմանութիւններ միջազգային գրականութենէն, պատմաբանասիրական ուսումնասիրութիւններ, մշակութային լուրեր, լուսաբանած Հայ ճեմարանի եւ անոր շրջանաւարտներու միութեան գործունէութիւնը։ Աշխատակցած են Գարեգին Ա կաթողիկոս Յովսէփեանը, Լեւոն Շանթը, Նիկոլ Աղբալեանը, Գասպար Իփէկեանը, Յակոբ եւ Վահէ Օշականները, Համաստեղը, Սիմոն Վրացեանը, Վահան Նաւասարդեանը, Գաբրիէլ Լազեանը, Նշան Պէշիկթաշլեանը, Նիկողոս Սարաֆեանը, Շաւարշ Նարդունին, Բենիամին Թաշեանը, Կարապետ Փօլատեանը, Նուպար Չարխուտեանը եւ այլք։
Քոլոնա հնավայր, Էղինա

Քոլոնա հնավայր, Էղինա (յուն․՝ Αρχαιολογικός χώρος της Κολώνας). կը գտնուի Սարոնիքոս ծոցի Էղինա կղզիին հիւսիս-արեւմտեան մասը, Էղինա քաղաքի նաւահանգիստին մօտակայ բլրակին վրայ։  Ծանօթ իր հնադարեան բնակավայրով (Ք․Ա․ 2600 - 2500), Աքրոփոլիսով, ինչպէս նաեւ Ափոլոնաս աստուծոյ Դորեան ոճի տաճարով (Ք․Ա․ 6-րդ դար)։


== Տեղեկութիւններ ==
Բլուրը Քոլոնա (իտալ․՝ Colonna) անուանած են վենետիկցի նաւաստիներ, որովհետեւ Ափոլոնաս տաճարին սիւները (քոլոնա՝ κολώνα=սիւն) իրենց ճանապարհին ուղղութեան կ՛ օգնէին։  Կը գտնուի Էղինա քաղաքին շատ մօտ․ նաւահանգիստէն 10՛ ոտքով դէպի ձախ։  Հնադարեան պաշտամունքի եւ մշակոյթի կեդրոնէն պահպանուած կարեւոր հնագիտական նիւթերէն գլխաւորը Ափոլոնաս տաճարէն մնացած 8 մեթր բարձրութեամբ սիւնն է։   Հնագիտական պեղումները յայտնաբերած են նախապատմական շրջանէն, Միկինեան շրջանէն, ինչպէս նաեւ տարբեր ժամանակաշրջաններու զանազան կառուցումներ․ պարիսպներ, աշտարակներ, ջաղացքներ, ջրատարներ, Ափոլոնասի տաճարը, Փոսիտոնաս, Տիմաթրա, Արթեմիս, Տիոնիսոս եւ Էքաթի աստուածներուն տաճարներու հետքեր, Խորհրդարանը, Էաքիօ, Աթալիօ, Թատրոնը, Մարզարանը եւ դամբաններ։


== Պատմական ակնարկ ==

Հնադարեան բնակավայրի առաջին հետքերը կը թուագրուին ըլլալ Նոր Քարէ Դարի ժամանակաշրջանէն։  Այնուհետեւ կը զարգանան նախապատմական բնակավայրեր՝ Ք․Ա․ 3-րդ եւ 2-րդ հազարամեակ։  Ք․Ա․ 12-րդ դարէն մինչեւ Ք․Ա․ 10-րդ դար շրջանը կը դադրի գործածուիլ իբրեւ բնակավայր։  Ապա վայրը կրկին իբրեւ բնակավայր կը գործածուի, իսկ պաշտամունքի տաճարներ կը սկսին կառուցուիլ Ք․Ա․ 8-րդ դարուն։  
Ք․Ա․ 7-րդ դարուն, սրբավայր կը դառնայ՝ աստուածներուն վայրը։ Նոյն շրջանին Աքրոփոլիսին դերը կ՛ ունենայ։  Ք․Ա․ 6-րդ դարասկիզբին կը կառուցուին զանազան տաճարներ եւ սրբավայրը կը բարգաւաճի։  
Գ․ դարուն բարբարոս ցեղերու յարձակումներէն պաշտպանուելու համար, տաճարներու հսկայ քարերը կ՛ օգտագործուին նոր ամրացումներու համար։  Քրիստոնէութեան մուտքէն ետք, պահպանուած կառոյցները կը գործածուին ուրիշ գործունէութիւններու համար (օրինակ՝ Զ․ դարուն Ափոլոնասի տաճարը իբրեւ եկեղեցի) եւ մինչեւ 1000 թուականին իբրեւ բնակավայր։  Ծովէն եկող յարձակումներէն պաշտպանուելու համար, բնակիչները կը լքեն Քոլոնա վայրը եւ կ՛ ուղուին կղզիին կեդրոնը՝ Փալէոհորա։  
1921-էն մինչեւ 1954, 1966 - 1992 եւ 1994-էն ասդին կանոնաւոր հերթականութեամբ կատարուած հնագիտական պեղումները, յայտնաբերած են նախապատմական քաղաքը, յունահռոմէական պարիսպը, ինչպէս նաեւ Քրիփթոս Լիմին (թաքուն նաւահանգիստը)․ կը գտնուի հնավայրին արեւելեան ծովեզրին։  


== Պատկերասրահ ==
Արմաշի Դպրեվանքի Մատենադարան

Արմաշի դպրեվանքի մատենադարան, Արմաշի Չարխափան վանքին մէջ գրչագրեր  ժողոված են դեռեւս 17-րդ դարէն։


== Պատմութիւն ==
1786-ին կառուցուած է մատենադարանի յատուկ շէնք։ 18-րդ դարու վերջը, Չակր Հասանի արշաւանքի ժամանակ, ոչնչացուեցան վանքի բոլոր գրչագրերը։ Նոր հաւաքածոյ սկսաւ գոյանալ 19-րդ դարու սկիզբէն։ Նուիրատուութիւններու եւ տեղի ընդօրինակուած ձեռագրերու հիման վրայ 1889-ին հիմնուեցաւ դպրեվանքի մատենադարանը։ 1904-ին Արմաշի դպրեվանքի մատենադարանի գրչագրերու թիւը հասած է 223-ի (գիտականօրէն ցուցակագրած է Յակոբ Թոփճեանը)։ Մինչեւ Առաջին համաշխարհային պատերազմը անոնց թիւը կրկնապատկուած է։ 1915-ին Մեծ Եղեռնի ժամանակ այդ ամէնը ոչնչացաւ։ Արմաշի դպրեվանքի մատենադարանի ձեռագրերը ընդօրինակուած են 14-19-րդ դարերուն։ Հնագոյնը 1351-էն էր, սակայն եղած են նաեւ ձեռագրեր, որոնց կողերուն կարուած էին մեսրոպեան երկաթագրով գրուած պահպանակներ։ 14-րդ դարուն կար 4, 15-րդ դարուն 7, 16-րդ դարուն 8, 17-րդ դարուն 30, 18-րդ դարուն 58, 19-րդ դարուն 116 ձեռագիր։ Մեծ մասը գրուած է Արմաշի մէջ, ինչպէս նաեւ Կ․ Պոլիսի, Սեբաստիոյ, Կեսարիոյ, Ամասիայի, Եկեղեաց գաւառին, Կարինի, Էջմիածինի, Հռոմի, Ղրիմի, Լեհաստանի, Երուսաղէմի եւ հայաբնակ այլ վայրերու մէջ։ Այդտեղ պահուած է Թովմա Մեծոփեցիի «Պատմութեան» 1597-ին ընդօրինակուած գրչագիր մը, Յովհան Ոսկեբերանի անտիպ գործերը, Սիմէոն Երեւանցիի ինքնագիր քարոզ-գիրքը, բժշկարաններ, բառարաններ, խազագրուած ձեռագրեր, Միքայէլ Չամչեանի նամականին, որ Կիլիկիոյ Հայկական թագաւորութեան անտիպ  դատաստանագիրք մըն է։ Սակաւաթիւ մանրանկարչական ձեռագրերուն մէջ կային Գրիգոր Մագիստրոսի, Ներսէս Շնորհալիի, Գրիգոր Նարեկացիի, Գրիգոր Տաթեւացիի եւ այլոց դիմանկարները։


== Գրականութիւն ==
Թոփճեան Հ․, Ցուցակ ձեռագրաց Արմաշի վանքին, Վնտ․, 1962
Քոլանջեան Ս․, Մեր ձեռագրական կորուստները, «Էջմիածին», 1967, № 5
Պըրշքա

Պըրշքա, սպանական միջազգային հագուստի ցանց եւ Inditex ընկերութեան մաս։ Ընկերութիւնը ստեղծուած է Ապրիլ 1998-ին։ Այժմ ունի 1006 խանութներ շուրջ 64 երկիրներու մէջ, ներառեալ Հայաստանի մէջ։
6 Սեպտեմբեր 2011–ին Bershka–ն ստեղծեց համացանցային խանութ, որ կը սպասարկուէր Ֆրանսայի, Գերմանայի, Յունաստանի, Լեհաստանի, Իտալիայի, Նետեռլանտի, Փորթուկալի, Չինաստանի եւ Միացեալ Թագաւորութեան մէջ։
Փաթրիք Պապումեան

Փաթրիք Պապումեան (գերմաներէն՝ Patrik Babumian, 1 Յուլիս 1979(1979-07-01), Ապատան, Խուզեսթան, Իրան), ծանրաբարձ, 2011-ին գերաններու բարձրացումով ծանրաբարձութեան մրցանիշ հաստատած է Գերմանիոյ մէջ, արժանանալով «ամենաուժեղ մարդ» կոչման:


== Կենսագրութիւն ==
Փաթրիք Պապումեան ծնած է Իրան, հայ ընտանիքէ ներս։ Ան եօթը տարեկանին մօր եւ մեծ մօր հետ միասին կը փոխադրուի Գերմանիա, ուր 15 տարեկանէն կը սկսի «քուլթուրիզմ»ով զբաղելու։ Գերմանիոյ  մէջ  կը նուիրուի արհեստավարժ ուժային մարզախաղի: 2013 թուականին իր ուսերուն վրայ 555 քիլօ ծանրութեամբ 10 մեթր քալելով կը կոտրէ աշխարհի մրցանիշը:
Ան Ծանրաբարձութեան մրցանիշ կը հաստատէ Գերմանիոյ մէջ, արժանանալով «ամենաուժեղ մարդ» կոչման։ Պապումեան աշխարհի մրցանշակիրն է այս ասպարէզէն ներս (165 քկ.) եւ կը նախատեսէ յաղթանակ տանիլ նաեւ «Աշխարհի ամէնէն ուժեղ մարդ» մրցումին մէջ։ Ան նաեւ 140 քկ. դասաւորման մէջ «քուլթուրիզմ»ի 2012-ի Եւրոպայի ախոյեան է։ Փաթրիք Պապումեան հայերու մասին կ՛ըսէ.

2011-էն ի վեր ան բուսակեր կը դառնայ եւ կը հրաժարի միսէ եւ ամէն տեսակ անասնական սնունդէ:
Կարէն Կարապետեան

Կարէն Կարապետեան (Ծնած՝ 14 Օգոստոս 1963, Ստեփանակերտ, ԼՂԻՄ, Խորհրդային միւթիւն), ՀՀ պետական գործիչ, Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետ (13 Սեպտեմբեր 2016-էն սկսեալ), Երեւանի քաղաքապետ (2010-2011), տնտեսագիտութեան դոկտոր (2010), Հայաստանի հանրապետական կուսակցութեան նախագահի առաջին տեղակալ։


== Կենսագրութիւն ==
Կարէն Կարապետեանը ծնած է 1963 թուականին Ստեփանակերտի մէջ:


=== Կրթութիւն ===
Կարէն Կարապետեանը 1970-1980 թուականներուն ուսանած է Երեւանի Լեւ Թոլսթոյի անունով թիւ 128 դպրոցէն ներս, 1980-1985 թուականներուն՝ Երեւանի պետական համալսարանէն ներս: 1989 թուականին Կարապետեանին ստացած է տնտեսագիտական գիտութիւններու թեկնածուի կոչում: Կարէն Կարապետեանը 32 գիտական աշխատանքներու հեղինակ է:


=== Աշխատանքային Գործունէութիւն ===
Կարէն Կարապետեանը 1985-1990 թուականներուն եղած է Հայաստանի Հանրապետութեան պետական ծրագիրներու հաշուողական կեդրոնի կրտսեր գիտաշխատող, այնուհետեւ գիտաշխատող, բաժանմունքի վարիչ, միաժամանակ դասաւանդած է Երեւանի պետական համալսարանին մէջ։ 1990-1996 թուականներուն եղած է գիտութեան եւ մշակոյթի գործիչներու միւթեան «Հայաստան-88», «Սիգմա» ՊՁ, ԳԱՄ «Լիմենս» ԿԻՏԿ, եւ «Բայթ» ՊՁ-ի փոխտնօրէն, «Հրազդան» բաժնետիրական դրամատան նախագահի տեղակալ։ 1996-1998 թուականներուն եղած է «Հայէներգո» ՊՁ, գլխաւոր տնօրէնի տեղակալ, 1998-2001 թուականներուն՝ «Հայէներգո» ՓԲԸ գլխաւոր տնօրէն, 2001-2010 թուականներուն` «ՀայՌուսգազարդ» ՓԲԸ, վարչութեան նախագահ-գլխաւոր տնօրէն։ 2011-2016 թուականներուն «Գազպրոմբանկ» ԲԲԸ առաջին փոխնախագահն է։ 2013 թուականէն սկսեալ «ԱՌԷԿՍԻՄԲԱՆԿ-ԳԱԶՊՐՈՄԲԱՆԿԻ ԽՈՒՄԲ» Խորհուրդի անդամ է:


== Քաղաքական Գործունէութիւն ==


=== Երեւանի Քաղաքապետ ===
2010-2011 թուականներուն եղած է Երեւանի քաղաքապետ։


=== ՀՀ Վարչապետ ===
13 Սեպտեմբեր 2016-ին Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահի ՆՀ-834-Ա հրամանագրով նշանակուած է ՀՀ վարչապետ։


=== Կուսակցական Գործունէութիւն ===
Նոյեմբեր 24 2016-ին կառավարութեան նիստէն առաջ Կարէն Կարապետեանը յայտնեց Հայաստանի հանրապետական կուսակցութեան անդամակցելու իր որոշման մասին, 26 Նոյեմբեր-ին Հայաստանի հանրապետական կուսակցութեան 16-րդ համագումարին ստացաւ կուսակցութեան անդամատոմս, իսկ 26 Յունվար-ին ընտրուեցաւ ՀՀԿ առաջին փոխնախագահ։


== Ընտանիք ==
Ամուսնացած է, ունի երեք երեխայ: Որդին՝ Տիգրան Կարապետեանը (ամուսնացած է 2015 թուականին), դուստրը՝ Մանէ Կարապետեանը (ամուսնացած է ՀՀ ուժանիւթի փոխնախարար Հայկ Յարութիւնեանին հետ)։


== Պարգեւներ ==
«Անանիա Շիրակացի» մետալ (ՀՀ, 2006)
«Անանիա Շիրակացի» մետալ (ԼՂՀ, 2008)
«Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշան (ԼՂՀ, 2016)


== Աղբիւրներ ==
ՀՀ Կառավարութեան պաշտօնական կայք
Տիգրան Մելքոնեան

Տիգրան Մելքոնեան, Բնիկ Տիգրանակերտցի, Հալէպ հաստատուած Ճոն Մելքոնեանի զաւակը։ Պէյրութ եկած է 1885-ին։ Տիգրան Մելքոնեան եղաւ Պէյրութի առաջին լուսանկարիչներէն եւ ապահովաբար քաղաին առաջին հայ լուսանկարիչը:
Բարձրավանք

«Բարձրավանք», միամսեայ գրական-գեղարուեստական հանդէս։ Լոյս տեսած է 1922 -ին, Կ․ Պոլիսի մէջ։ Հրատարակիչներ՝ Գ․ Գաւաֆեան, Կոստան Զարեան, Վահան Թէքէեան, Շ․ Պէրպէրեան (պատասխանատու տնօրէն), Յակոբ Օշական։ Հանդէսին շուրջը համախմբուած էին Եղեռնէն ազատուած մտաւորականները՝ արեւմտահայ հոգեւոր կեանքը վերակերտելու ձգտումով։ 
Ամսագրին մէջ ուշագրաւ են Յակոբ Օշականի «Հայ գրականութիւն» յօդուածաշարէն Դանիէլ Վարուժանին, Ա․ Շիրուանզադէին, Աւետիք Իսահակեանին, Զապէլ Եսայեանին, Կ․ Սիտալին, Արսէն Երկաթին նուիրուած գրաքննադատական յօդուածները, Գ․ Ֆէնէրճեանի «Շրջան մը՝ 1900—1908» գրականագիտական վերլուծութիւնը։ 
«Բարձրավանքը» լայն տեղ յատկացուցած է արուեստի նորագոյն ուղղութիւններուն, հայ արուեստի հարցերուն՝ տպագրելով Շ․ Պէրպէրեանի «Արդի երաժշտութեան ձգտումները եւ հայ երգը», «Արուեստի ուղղութիւնները» ուսումնասիրութիւնները, գեղարուեստի տարբեր բնագաւառներուն նուիրուած Կոստան Զարեանի եւ Վահան Թէքէեանի յօդուածները, ինչպէս եւ Փանոս Թէրլէմէզեանի յուշագրական էջերը։ Անդրադարձած է անգլիագիր հայ գրողներ Ս․ Ալեքսանտէրի (Ա․ Շաքլեան), Մ․ Ա- րապեանի (Շ․ Շաւարշ), Մ․ Առլենի (Տ․ Գույումճեան) ստեղծագործութիւններուն։ Տպագրած է Վահան Թէքէեանի «Մայրերը» դրաման, Յակոբ Օշականի «Նոր պսակը» ներկայացումէն մէկ հատուած։ Վերահրատարակած է Մ․ Մեծարենցի, աշուղ Սէյադի ստեղծագործութիւնները։
Վարդան Հացունի

Վարդան Հացունի, կամ Հ. Վարդան Վ. Հացունի (Վարդան Սոմունճեան, 10 Յուլիս 1870(1870-07-10), Պարտիզակ (Քոճայելի), Բաշիսքելե, Քոճաէլի, Թուրքիա - 8 Յուլիս 1944(1944-07-08)), հայ բանասէր, ազգագրագէտ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1870 թուականին Սեբաստիոյ նահանգի Պարտիզակ (այժմ Պահչէճիկ) հայաբնակ աւանի մէջ։ Կրթութիւնը ստացած է Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութեան մէջ, ապա դարձած նոյն միաբանութեան անդամ։ Մօտ 40 տարի աշխատած է Մխիթարեաններու Միլանի, Կոստանդնուպոլսոյ, Վենետիկի եւ այլ քաղաքներու վարժարաններուն մէջ որպէս ուսուցիչ եւ տեսուչ։


== Ուսումնասիրութիւններ ==
Հիմնական աշխատութիւնները նուիրուած են հայ ժողովուրդի հին կենցաղին ու սովորութիւններուն։ 

Լուսաբանած է Հին Հայաստանի երդման առիթները, վայրերը, եղանակները եւ այլն, հետազօտած ուտեստեղէնը, վերլուծած Հայաստանի տարբեր դասերու օգտագործած ճաշատեսակները (անոնց կարգին նաեւ հոգեւոր ճաշատեսակները)։
Քննութեան առած է հայկական տարբեր դրօշակները (քաղաքացիական եւ եկեղեցական), ճշդած՝ Արշակունեաց, Բագրատունեաց, Ռուբինեաններու, տարբեր իշխանական տուներու, զինուորական դրօշներու ձեւերը, գոյները, նշանները եւ այլն։
Ուսումնասիրած է Հին Հայաստանի կրթութեան եւ դաստիարակութեան զարգացումը։
Հանգամանօրէն ուսումնասիրած եւ վերլուծած է աշխարհիկ եւ եկեղեցական հանդերձներու զարգացումը, որ բաժնուած է 11 շրջանի՝ Ուրարտուէն մինչեւ 17-րդ դար։
Անդրադարձած է հայ կնոջ խաղացած պատմական դերին, լուսաբանած անոր գործունէութիւնը տարբեր ոլորտներու մէջ։


== Երկեր ==
«Ճաշեր եւ խնճոյք հին Հայաստանի Մէջ», Վենետիկ, 1912։
«Դաստիարակութիւնը հին հայոց քով», Վենետիկ, 1923։
«Պատմութիւն հին հայ տարազին», Վենետիկ, 1924։
«Կարեւոր խնդիրներ Հայ Եկեղեցւոյ պատմութենէն», Վենետիկ, 1927։
«Հայ դրօշները պատմութեան մէջ», Վենետիկ, 1930։
«Երդմունք հին հայոց մէջ», Վենետիկ, 1932։
«Ուղղագրութիւն եւ առոգանութիւն», Վենետիկ, 1933։
«Հայուհին պատմութեան առջեւ», Վենետիկ, 1936։
«Պատմութիւն հայոց աղօթամատոյցին», Վենետիկ, 1965։
Սենթէնեալ լայթ

Սենթէնեալ լայթ, հարիւրամեայ լամբը, որ կը կոչուի նաեւ Լիվըրմորի լամբը, արձանագրուած է Կինէսի մրցանիշներու գիրքին մէջ իբրեւ տակաւին վառուող աշխարհի ամէնէն հին լամբը:


== Պատմութիւն ==
Այս լամբը թէ գոյութիւն ունի եւ անդադար կը վառի 1901 թուականէն ի վեր: Լամբը կը գտնուի Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու, Քալիֆորնիոյ Լիվըրմորի Իսթ Ավընիույի 4550 շէնքին մէջ, հրշէջներու կեդրոնը: 
Ան շինուած է Շէլէպի մէջ, Օհայիօ, Շէլպի Էլէքթրիք քոմփանիին կողմէ 1890-ական թուականներու վերջաւորութեան: Տակաւին մինչեւ այսօր ոչ մէկը գիտէ այս 4 ուաթ լամբին երկար «կեանք»ին գաղտնիքը:
Լամբին նուիրուած կայք կայ, ուր կարելի է օրուան ընթացքին առցանց հետեւիլ լամբին աշխատանքին։
Տարօն

Տարօն, գաւառ Մեծ Հայքի Տուրուբերան նահանգի կազմին մէջ։


== Պատմութիւն ==
Ք.Ա. IX-VI դդ. Տարօնը եղած է Հայկական լեռնաշխարհի կազմաւորուած առաջին միասնական պետութեան՝ Ուրարտուի կարեւոր գաւառներէն մէկը, առաջնակարգ դեր խաղցած է անոր տնտեսական, քաղաքական եւ յատկապէս կրօնամշակութային կեանքին մէջ։ Կրօնական աւանդոյթի ուժով, 301–ին քրիստոնէութիւնը պետական կրօն ճանչցած հայ ժողովուրդը մկրտուած է Տարօնի հնամենի սրբատեղիներու մէջ։ Տրդատ Գ. թագաւորի զօրքերը՝ մարտերու ընթացքին, տեւական  ընկճած են Տարօնի ընդդիմադիր ուժերը, կործանած հեթանոսական սրբարանները եւ անոնց տեղը հիմնած եկեղեցիներ։ Արքունի հրովարտակով Վահունի քրմապետական տան տիրոյթները տրուած են Գրիգոր Լուսաւորիչի հայրապետ տոհմին, իսկ Սլկունեաց տիրութիւնները՝ Մամիկոնեաններու տոհմի սպարապետական ճիւղին։
V-VI դդ. Տարօնը եղած է Սասանեան Պարսկաստանի դէմ հայ ազատագրական շարժման հզօր կեդրոն։ Այդ պայքարի ընթացքին Մամիկոնեան իշխանները յաճախ սատարած են Բիւզանդական կայսրութեան, եւ Տարօնը եղած է արիւնալի պատերազմաբեմ։ VI-VIII դդ. Մամիկոնեանները Տարօնին միացուցած են մերձակայ Խոյթը, Սասունը եւ այլ գաւառներ։
Հայաստանի 591–ի բաժանմամբ Տարօնը անցած է բիւզանդական գերիշխանութեան ներքոյ։ 639-էն վերամիաւորուած է արաբական արշաւանքներու հետեւանքով՝ երբ Հայաստանիի մէջ անկախութիւնը վերականգնուած է։ 774-775–ին արաբական զօրաբանակներու դէմ ազատագրական մարտերուն  ծանր պարտութիւն կրելէ ետք, ուժասպառ Մամիկոնեանները Տարօնէն գաղթած են Բիւզանդիա, մասամբ՝ Տայք։ Տարօնը այնուհետեւ անցած է արաբական խալիֆայութեան հետ ճկուն դիւանագիտութիւն վարող Բագրատունիներուն։ XIII-XVI դդ. Տարօնը ինկած է թաթար–մոնկոլական եւ թուրքմենական հրոսակ ցեղերու տիրապետութեան ներքոյ։ 1535–ին եւ 1639–ին կնքուած թուրք–պարսկական պայմանագիրներով Տարօնը բռնատիրած է Օսմանեան սուլթանութիւնը։


== Տե՛ս նաեւ ==
Տուրուբերան
Մեծ Հայքի վարչական բաժանումը


== Գրականութիւն ==
Թ.Խ. Յակոբեան (1981), Հայաստանի պատմական աշխարհագրութիւն, Երեւան։ «Միտք»։


== Արտաքին յղումներ ==
2195 Մեծ Հայքի վարչական բաժանումը
335 (թիւ)

335 (երեք հարիւր երեսունհինգ) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 334-ի եւ 336-ի միջեւ


== Յատկութիւններ եւ Կիրառութիւններ ==
 A001358  հարիւրութերորդ կիսապարզ թիւն է
 Alt   335  գործադրելիս կը ստացուի O գլխատառը
տարուայ 335րդ օրն է Դեկտեմբեր 2-ը (նահանջ տարիներուն՝ Դեկտեմբեր 1-ը)
335 Ռոպերթա աստեղնեակի կարգային թիւն է
Ակինեան

Ակինեան, հայկական մականուն։


== Մականունը կրողներ ==
Արա Երուանդի Ակինեան (1908-1976), արձակագիր։
Յովհաննէս Ակինեան (1900-1935), թղթակից։
Ներսէս Ակինեան (1883-1963), բանասէր, ձեռագրագէտ, պատմաբան, մանկավարժ։
Հեռագիր

Հեռագիր բառը թարգմանութիւնն է յունարէն tele (հեռու) եւ ghrapho (կը գրեմ) բառերու բարդումով կազմուած teleghraphe բառին։ 
Եսքիւլոս, իր Ագամենոնի մէջ (Ն.Ք. 500) կը նկարագրէ հաղորդակցութեան փոխանակութիւնը վառուած ջահերով տրուած նշաններու միջոցով։ Փոլիւպոս յոյն պատմաբանը (մահացած՝ Ն.Ք. 122) հին ժողովուրդներու հաղորդակցութեան համար գործածած տարբեր գործիքները կը կոչէ Բիրսիէ, որովհետեւ անոնցմով տրուած նշանները միշտ կրակով էին։ Ֆրանսացի Շափի ըրած գիւտը գործածուած է առաջին անգամ Ֆրանսայի մէջ, 1792-ին։
The Game (ռէփր)

Ճէյսոն Թէրէլ Թէյլոր (անգլերէն՝ Jayceon Terrell Taylor, աւելի յայտնի է որպէս The Game, ծնած է 29 Նոյեմբեր 1979, Լոս Անճելըս)՝ ամերիկացի ռէփր եւ դերասան։ Իր երաժշտական ասպարէզի ընթացքին արձանագրած է 11 սթուտիական ալպոմ, որոնցմէ շատերը բարձր հորիզոնականներ կը զբաղեցնէն տարբեր հիթ շքերթներուն եւ կոմերցիոն մեծ յաջողութիւններ կ'ունենան։


== Անձնական Կեանք ==
The Game-ը նշանուած եղած է Վալէյշայ Ճոնսի հետ, ան ԱՄՆ քոնկրեսական Ճի․ Քեյ․ Պաթըրֆիլտի դուստրն է։ 2003-ին ծնած է անոնց որդին՝ Հարլեմ Քերոն Թէյլըրը: Անոնք կը պատրաստուէին ամուսնանալ 2007-ի մարտին, սակայն կը բաժնուին 2006-ի յունիսին:
Վալէյշայ Ճոնսէն հետ բաժնուելէն ետք, The Game-ը կը սկսի հանդիպիլ Թիֆնի Քեմպրիճի հետ։ Անոնց որդին՝ Քինկ Ճասթիսը, ծնած է 2007 թուականին, իսկ դուստրը՝ Քելիֆորնիա Տրիմ Թեյլըրը, ծնած է 2010-ին:


== Սկաւառագրութիւն ==


=== Սթուտիական ալբումներ ===
«Untold Story» (2004)
«The Documentary» (2005)
«West Coast Resurrection» (2005)
«Untold Story, Vol. 2» (2005)
«G.A.M.E.» (2006)
«Doctor's Advocate» (2006)
«LAX» (2008)
«The R.E.D. Album» (2011)
«Jesus Piece» (2012)
«Blood Moon: Year of the Wolf» (2014)
«The Documentary 2» (2015)


== Ծանոթագրութիւններ ==


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտոնական կայք
Սոնա Լախոյեան Օլիվիէ

Սոնա Լախոյեան Օլիվիէ (), քանատահայ քաղաքական գործիչ։
3 Հոկտեմբեր 2022-ին կայացած Քանատայի Քեպէգ նահանգի խորհրդարանական ընտրութիւններուն, Սոնա Լախոյեան (Ազատական կուսակցութեան թեկնածու) ընտրուեցաւ Քեպէգի խորհրդարանի անդամ, Շոմըտի ընտրատարածքի պատգամաւոր։
Տիգրան Թօփուզխանեան

Տիգրան Թօփուզխանեան, պաշտօնեայ Շէլ Կազի Ընկերութեան մէջ 21 տարիէ ի վեր որպէս պետ ֆօրմէն եւ տարրաբան։ Ա. Ընդհանուր Պատերազմէն եղած է սերժանթարգման անգլիական բանակին մէջ։
Ստեփան Թօփուզխանեան ճամբորդած է Եւրոպա եւ Թուրքիա։ Եղած է աւանդապահ եւ ազգասէր, ջանալով իր զաւակները մեծցնել հայ։ Միշտ երազած է հայրենիք վերադառնալ եւ հոն երթալու յոյսով է որ դուստրներէն մին հարս տուած է Տիգրանակերտ։ Տան դուռը միշտ բաց եղած է չքաւորին առջեւ։ Ա. Ընդհանուր Պատերազմին երբ սով կը տիրէր հոս՝ Ստեփան Թօփուզխանեան եւ իր կողակիցը առանց ազգութեան խտրութեան մեծապէս օգնեցին չքաւորներու։ Մինչեւ այսօր ալ տակաւին տեղացիներ երախտագիտութեամբ կը յիշեն «Ըմմ Եաղուպ»ը այսինքն Տիկ. Թօփուզխանեանը։ Յարգուած եւ սիրուած՝ հայերէ եւ օտարներէ. Ստեփան Թօփուզխանեան մեռաւ 9 Հոկետմբեր 1914-ին։
Շիրակ տպարան-հրատարակչատուն

Շիրակ տպարան-հրատարակչատուն, հրատարակչատուն եւ տպարան, Պէյրութ։  


== Պատմական Ակնարկ ==
Շիրակ տպարան-հրատարակչատուն հիմնուած է 1952-ին Պէյրութի մէջ Կարապետ Հաննէսեանի կողմէ։ 1956-ին անոր կը միանայ կրտսեր եղբայրը Յովհաննէս Հաննէսեան եւ միասին կը ծաւալեն հրատարակչական լայն աշխատանք, գրական, մշակութային, միութենական պատուէրներու կողքին. Անշուշտ բոլորն ալ հայերէն լեզուով։
Տարիներու ընթացքին Շիրակ անունը հոմանիշ դարձած է Շիրակ Երգարաններու. Մինչեւ 1984 Հաննէսեան եղբայրները աւելի քան — գրպանի երգարաններ, 6 հատոր ձայնագրեալ երգարաններ ինչպէս նաեւ դպրոցական երգարաններ կը հրատարակեն։ Հաննէսեան եղբայրներուն ներդրումը առանցքային եղած է հայ երգի տարածման մէջ Սփիւռս աշխարհի։ Երգարաններու կողքին Հաննէսեան եղբայրներ հրատարակած են Հայ լեզուի բառարաններ, Գործնական Բառարան Հայերէն-Ֆրանսերէն, զրուցատրութեան գիրքեր, գրավարժութեան տետրակներ, մանկական հեքիաթներ եւ գրական գործեր ինչպէս Պարոյր Սեւակ, Յովհաննէս Շիրազ, Զապէլ Եսայեան եւ այլն.


== Շիրակ գրատան բացումը ==
1971-ին մեծ շուքով բացումը կը կատարուի Շիրակ գրատան։
Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին պատճառով, 1984-ին Յովհաննէս Հաննէսեան Լոս Անճելըս կը փոխադրուի ուր կը հիմնէ տպարան գրատուն մը, դարձեալ Շիրակ, որուն գործունէութիւնը կը տեւէ մօտաւորապէս երկու տասնամեակ։ 1986-ին Շիրակ զոհ կ’երթայ քաղաքացիական պատերազմին եւ Օգոստոս ամսուն տպարանը հրոյ ճարակ կը դառնայ։


== Շիրակ տպարան-հրատարակչատան վերաբացումը ==
1993-ին եօթը տարի ընդմիջումէ ետք Շիրակ տպարան-հրատարակչատուն կը վերսկսի գործել իր նոր կեդրոնատեղիէն՝ Պուրճ Համուտէն։ Տպարանի տնօրէնութիւնը կը ստանձնէ Կարապետ Հաննէսեանի կրտսեր որդին Վիգէնը, որ  թափ կու տայ առեւտրական տպագրութեան բաժնին, իսկ հայր ու որդի կը շարունակեն հրատարակչական աշխատանքը հրատարակելով նոր երգարաններ, գրական գործեր եւ այժմէականացնելով բառարաններու շարքը։
Գրատուն Շիրակ կը շարունակէ գործել իր սկզբնական վայրէն, պատասխանատու ունենալով Կարապետ Հաննէսեանի անդրանիկ որդին՝ Յակոբը։
Շիրակ տպարան-հրատարակչատան հրատարակութիւններէն են․

Երազային Հալէպը: Նոր բովանդակութիւն / Անդրանիկ Թորոս Ծառուկեան 1913-1989 - Պէյրութ: Շիրակ տպարան-հրատարակչատուն, 1996
Տասնաբանեայ պատուիրաններ, մտածումներ սրամտութիւներ: [Ժողովածու] / Յակոբ Պարոնեանէն 1843-1891, Յարութիւն Ալփիարէն 1864-1919, Լեռ Կամսարէն 1888-1965; Խմբագիր՝ Կարապետ Հաննէսեան.Պէյրութ: Շիրակ տպարան-հրատարակչատուն, 1995
Գրականութեան ճամբուն վրայ / Պէպօ Տ. Սիմոնեան; Կազմեց, խմբագրեց եւ առաջաբանը գրեց՝ Ե. Տէր-Խաչատուրեան. Պէյրութ: Շիրակ տպարան-հրատարակչատուն, 2016։


== Վկայութիւններ ==


===== Սփիւռքահայութեան հետ մշակութային կապի կոմիտէի նախագահ՝ Վարդգէս Համազասպեանի վերջին ելոյթը Շիրակ գրատան բացման առիթով =====


== Աղբիւրներ ==
Ձայնագրեալ Շիրակ երգարան Լիբանան, Հաննէսեան Եղբայրներու, 1963-<1979>
Շիրակ հրատարակչատուն
Շիրակ հրատարակչատուն : Ցուցակ տպուած գիրքերուն
Ցուցակ տպուած գիրքերուն  Շիրակ հրատարակչատուն


== Տե՛ս նաեւ ==
Շիրակ Երգարան
Կարապետ Հաննէսեան