Նազարէթ

Նազարէթ (եբրայերէն՝ נָצְרַת‎, Նազրաթ; արաբ․՝ الناصرة‎‎, Ալ-Նասըրա; յուն․՝ Ναζαρέτ (Ναζαρὲθ,Ναζαράθ, Ναζαρά); լատ.՝ Nazareth), Կալիլիա քաղաք` Իսրայէլի հիւսիսը: Քրիստոնէական քաղաք, իր նշանակութեամբ երրորդը Երուսաղէմէն եւ Բեթղեհէմէն յետոյ: Աւետարանի համաձայն` այստեղ անցեր են Յիսուսի մանկութիւնն ու երիտասարդութիւնը, այդ պատճառով ալ Յիսուսը կոչուեր է նազարէթցի կամ הנוצרי — «հանոզրի», այսինքն` Նազարէթ քաղաքի բնակիչ:


=== Պատմութիւն ===
Հակառակ որ Նազարէթը գոյութիւն ունի աւետարանական եւ ոչ ուրիշ աստուածաշնչեան բնագիրներու մէջ, այդ մասին յիշատակումները առաջին դարերու ընթացքին կը բացակային: Իր «Աստուածաշնչեան պատմութիւն» գիրքին մէջ հունգարացի փիլիսոփայ Կուսթաւ Կեչեն կը գրէ.

Ճէյմս Սթրեյնճը (անգլերէն՝ James Strange)` ամերիկեան հնագէտը, երկրորդ տեսակէտի կողմնակիցն է: Այդ կապակցութեամբ ան կը նշէ. «Նազարէթը չի յիշատակուիր հին հրէական աղբիւրներու մէջ առաջին երեք դարերուն հաւանաբար Կալիլիոյ մէջ անոր բացակայութեան պատճառով: Սկիզբը Սթրէյնճը կը գրէ, որ Նազարէթի բնակչութեան թիւը Քրիստոսի ժամանակ եղեր է մօտաւորապէս 1600-2000 մարդ, իսկ յաջորդ հրատարակութիւններուն մէջ կը նշէ այնտեղ ամենաշատը 480 մարդ ըլլալու մասին:
Բացի հրէայ բանաստեղծի յիշատակութիւնէն, Նազարէթի մասին տեղեկութիւն կարելի է գտնել «Եկեղեցական Պատմութեան» մէջ (Եվսեբիոս Կեսարացի, 3-4-րդ դարեր), որու մասին մէջբերում կ'ընէ  Սեքթոս Յուլիոս Աֆրիքան(մոտ 160-240 թուականներ).


=== Հին ժամանակներ ===
Հնագիտական ​​պեղումները պարզեր են, որ ներկայիս Նազարէթէն մօտաւորապէս 3,2 քիլոմեթր հեռաւորութեան վրայ գտնուող Քֆար Հահորեշ (Kfar HaHores) տաճարը՝ պաշտամունքային կեդրոնը, թուագրուած  է մինչեւ նէոլիթեան ժամանակաշրջանի մօտաւորապէս 9000 թուականով: 65 մարդու մարմնի մնացորդներ յայտնաբերուեր են թաղուած հսկայական հորիզոնական կառոյցներու տանիքներու տակ:
Յայտնաբերուեր են նախշազարդ մարդկային գանգեր: Հնագէտներու կարծիքով այդ եղեր է սրբազան կեդրոն։
1620 թուականին կաթոլիկ եկեղեցին տարածք  ձեռք բերած է Նազարէթի շրջանին մէջ։
Ֆրանսացի քահանայ Պելլարմինո Պակաթթին՝  քրիստոնէական հնագիտութեան տնօրէնը, նշուած վայրի մէջ 1955-1965 թուականներուն  իրականացուցեր է լայնածաւալ պեղումներ։ Պակաթթին՝ գտեր է խեցեղէն՝ թուագրուած Միջին պրոնզի դարով 
(Ք. ա. 2200-1500), նաեւ Սերամիքա, սիլոս եւ մանրացուած հանքաքարեր երկաթի դարուն պատկանող (Ք.ա 1500-586), որոնք կ'ապացուցեն Նազարէթի շրջանի մէջ այդ ժամանակ բնակութեան մասին: Սակայն Նազարէթի մասին ասորական, բաբելոնական, պարսկական կամ հին հռոմէական ժամանակաշրջանի հնագիտական հետազօտութիւնները, 1955-1960 թուականի պեղումները կ'ապացուցեն, որ բնակչութիւնը, ինչպէս կ'երեւի, յանկարծակի վերացեր է մօտաւորապէս Ք. ա. 720 թուականին, երբ ասորեստանցիները ոչնչացուցեր են այդ տարածաշրջանի շատ քաղաքներ:


== Հռոմէական կայսրութեան ժամանակաշրջան ==

Համաձայն Ղուկասի Աւետարանի` Նազարէթը եղեր է Մարիամի հայրենի գիւղը։ Համաձայն Մատթէոսի Աւետարանի` Յովսէփը եւ Մարիամը վերաբնակուեր են Նազարէթի մէջ Բեթղեհէմէն Եգիպտոս  փախուստէն յետոյ։ Աստուածաշունչի համաձայն` Յիսուսը մեծցեր է Նազարէթի մէջ` մանկութիւնը անցնելով այնտեղ։ Սակայն ժամանակակից որոշ գիտնականներ Նազարէթը կը համարեն Յիսուսի ծննդավայր։ Ամերիկացի հնագէտները կը նշեն, որ հրէական աղբիւրներու մէջ Նազարէթը երրորդ դարէն առաջ նշուած չէ։ Քրիստոսի ժամանակ այնտեղի բնակչութիւնը կազմեր է 1600-2000 մարդ։
2009 թուականին իսրայէլական հնագէտ Եարտեննա Ալեքսանտրը Նազարէթի մէջ յայտնաբերեր է հնագիտական նիւթեր, որոնք կրնան թուագրուիլ Յիսուսի ժամանակով, եւ ատոնք ունին կարեւոր նշանակութիւն:


=== Բիւզանդական ժամանակաշրջան ===
6-րդ դարուն տեղական քրիստոնեաներու կողմէն կրօնական զրոյցները Սուրբ կոյս Մարիամի մասին սկսան հետաքրքրութիւն առաջացնել ուխտագնացներու ծիրէն ներս, որոնք հիմներ էին յունական ուղղափառ եկեղեցին աղբիւրի վայրի մէջ (այսօր յայտնի «Մարիամի ջրհոր» անունով): 
Կաթոլիկ գրող Ճերոմը, որ 5-րդ դարու գրող էր, կը նշէր, որ Նազարէթը պարզապէս գիւղ էր: Հրէական քաղաքի համար շահեկան էր քրիստոնէական ուխտագնացութիւնը, որ սկսեր էր չորրորդ դարուն: Սակայն 614 թուականին կը սկսի հակաքրիստոնէական թշնամանքը, եւ պարսիկները կը ներխուժեն Պաղեստին: Նազարէթի հրեայ ժողովուրդը կ'օգնէ պարսիկներուն կատարելու քրիստոնեաներու սպանդը
: 
Բիւզանդիայի կամ Արեւելեան Հռոմէական Կայսրութեան կայսր Հերաքլիուսը 630 թուականին կը հեռացնէ պարսիկներուն:


=== Անուան ծագումը ===
Տեսութեան մը համաձայն` «Нацрат» անուանումը եկած է եւրոպական ծագում ունեցող գոյական «нецер»-ից (եբր.՝ נֵצֶר‎), որ կը նշանակէ ճիւղ, սակայն Նեցերը, որպէս եւրոպական ծագում ունեցող բառ, բոլորի կողմէն որպէս ճիւղ նշանակութեամբ օգտագործուող բառ չէ ընդունուած: Այն ըմբռնուեր է որպէս կոչում, ինչպէս գրուած է Եսայի մարգարէութեան մէջ.«Եւ այնտեղ է արմատը Հեսսէի, որմէ դուրս եկած է ճիւղը»(Կաղապար:Աստուածաշունչ).։


=== Բնակչութիւն ===
Կեդրոնական Վիճակագրական բիւրոյի տուեալներու համաձայն` Իսրայէլի բնակչութիւնը 2016 
թուականին կազմեր է  մարդ:


=== Նկարագրութիւն ===
ժամանակակից Նազարէթը կը գտնուի Այր եւ Աւետումի մէջ, որուն վրայ կառուցուած է Մերձաւոր Արեւելքի խոշոր կաթոլիկական տաճարը` Աւետման տաճարը (1969), գեղատեսիլ ուղղափառ եկեղեցին կը կոչուի Աւետման (Գաբրիէլ հրեշտակի եւ Սուրբ աղբիւրի)։ Վայրը Քարքթի լեռն է, այն տեղը, ուր բնակիչները ցանկացեր են տապալել Յիսուսին, եւ որմէ յետոյ ան ընդմիշտ ձգեր է քաղաքը (երբեմն լեռը սխալմամբ կ'անուանեն թռիչքի լեռ):
Նազարէթի հարեւանութեամբ կը գտնուի Սենֆորիսի ազգային այգին (հին յուդայական Եիփորի քաղաքը, կոյս Մարիամի հայրական տունը, ամրոցի մնացորդները եւ ուրիշ հնագիտական տեսարժան վայրեր)։ Քաղաքի արեւմուտքը Թապոր լեռն է` Տիրոջ Պայծառակերպութեան վայրը, գիւղ Նաինը` Քֆար Քանան` ուր Քրիստոսը կատարեր է իր առաջին հրաշքը` հարսանիքի ժամանակ ջուրը գինի դարձնելով:
Պատմական, այսինքն` Ներքին Նազարէթը, բնակեցուած է Իսրայէլի արաբներով, որու 31 % կը կազմեն քրիստոնեայ արաբները եւ մօտաւորապէս 69 %-ը` իսլամները (31.12.2010-ի տուեալներով)։  Նազարէթը ամենաքրիստոնէական քաղաքն է եւ միակ քաղաքը երկրի մէջ, ուր կիրակի օրը կը համարուի հանգստեան օր:


=== Խաչակիրներ ===

1099 թուականին խաչակիր Տանկրիդը կը գրաւէ Կալիլիան եւ Նազարէթի մէջ կը հիմնէ իր մայրաքաղաքը (ան կառավարիչ էր Կալիալիա նահանգին)։ Ան հիմնուեցաւ 1099 թուականին որպէս Երուսաղէմի թագաւորութենէն կախեալ իշխանութիւն:  
Նազարէթը նոյնպէս եղեր է լատին պատրիարքի նստավայրը, որը նոյնպէս հիմնուեր է Թանգրիտի կողմէ։ Սքիֆոփոլի հին եպիսկոպոսութիւնը գործեր է Նազարէթի նախկին եպիսկոպոսութեան ներքոյ՝ որպէս Երուսաղէմի թագաւորութեան մէջ չորս արքեպիսկոպոսութիւններէն մէկը։ Երբ քաղաքը կ'անցնի իսլամներու վերահսկողութեան տակ  1187 թուականին Խաթթինի ճակատամարտին Սալատինի յաղթանակէն յետոյ, մնացած խաչակիրները եւ եւրոպական հոգեւորականութիւնը կը հեռանան քաղաքէն ։ Սրբազան Հռոմէական կայսրութեան կայսր Ֆրետրիք II-ը բանակցութիւն կը վարէ ուխտաւորներու անվտանգութիւնը ապահովելու համար։ Լուիս  IX-ը՝ Ֆրանսայի թագաւորը, կնոջ հետ կ'այցելէ Կրոթթօ.։


=== Մամլուքներու իշխանութիւն ===
1263 թուականին մամլուքներու սուլթան Պեյպարսը (Arabic: الملك الظاهر ركن الدين بيبرس البندقداري‎, al-Malik al-Ẓāhir Rukn al-Dīn Baybars al-Bunduqdārī) կը քանդէ քրիստոնէական շինութիւնները Նազարէթի մէջ եւ տարածքը հռոմէական հոգեւորականութեան համար կը յայտարարէ անհասանելի՝ նպատակ ունենալով մնացած խաչակիրներուն վռնտել Պաղեստինէն ։ Հակառակ արաբ քրիստոնեայ ընտանիքները կը շարունակէին ապրիլ Նազարէթի մէջ, Նազարէթը հասցուցած էին աղքատ գիւղի կարգավիճակին։ Ուխտագնացները, որոնք կ'այցելեն այնտեղ 1294 թուականին Կրոթթոյի մէջ կը կառուցեն փոքրիկ եկեղեցի] ։


=== Պատկերասրահ ===

		
		
		


== Տե՛ս նաեւ ==
Փախուստ Եգիպտոս
Յաղթական Սալահ ալ-Տին
Պեյպարս I
Խաչակրաց վեցերորդ արշաւանք
Խաչակրաց իններորդ արշաւանք


== Գրականութիւն ==
Юрий Полторак Назарет и окрестности. Кафр-Кана, гора Фавор, Наин, Циппори. — Издательство Евгения Озерова, 2013. — 272 с. — ISBN 9789659215607Կաղապար:Օրուայ յօդուած նախագիծի մասնակից
Կաղապար:Արտաքին հղումներ