armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Նուարդ Զարեան

Նուարդ Զարեան (6 Օգոստոս 1917(1917-08-06), Ֆլորանս - 31 Յունուար 2005(2005-01-31)), սփիւռքահայ կին քանդակագործներու շարքին առաջնակարգ անուններէն մէկն էր, եւ յայտնի դարձած է Իտալիոյ մէջ։


== Կենսագրական գխծեր ==
Ծնած է Ֆլորանսի մէջ։ Երրորդ զաւակն էր մեծատաղանդ գրագէտ Կոստան Զարեանի եւ դաշնակահարուհի Թագուհի Շահնազարեանի։ Հետեւած է ընտանիքի թափառական կեանքին՝ Պոլիս, Երեւան, Փարիզ, Վենետիկ։
1931-ին Զարեան ընտանիքը հաստատուած է Միլանի մէջ, ուր նկարչութեան հանդէպ հետաքրքրութիւն ցուցաբերած է 17 տարեկանին։
1934-1935-ին ուսանած է Միլանի «Պրերայի դպրոց»ին մէջ, ուր աշակերտած է քանդակագործ Ատոլֆ Վիլթին, որ իրեն խորհուրդ տուած է նկարչութիւնը փոխարինել քանդակագործութեամբ։
Ուսումը շարունակած է Վենետիկի գեղարուեստական լիկէոնին մէջ (1935-1940) եւ այնուհետեւ շրջանաւարտ եղած է Հռոմի գեղարուեստի ակադեմիայէն։


== Գործունէութիւն ==
Իբրեւ արուեստագէտ, առաջին անգամ մասնակցած է Հռոմի քառամեայ ցուցահանդէսին, 1938-ին, ուր կրկին երեւցած է 1942-ին, 1948-ին եւ 1952-ին։ Առաջին անգամ առանձին ցուցահանդէս ունեցած է 1945-ին, Հռոմի մէջ։
Բ. Աշխարհամարտի ընթացքին, Նուարդ Զարեան եղած է միակ հայ կինը, որ մասնակցած է իտալական դիմադրական շարժումին, մինչեւ 1943-ի վերջերը։
1944-1945էն սկսեալ, զբաղած է միայն քանդակագործութեամբ։ Մասնագիտացած է մեծածաւալ գործերու մէջ, յատկապէս ներկայացնելով կնոջական տարբեր նիւթեր եւ զգացողութիւններ։
1951-ին, Նուարդ Զարեան բացած է «La Cassapanca» պատկերասրահը Հռոմի մէջ ու զայն գլխաւորած է յաջորդ 30 տարիներուն։
Հոն ունեցած է հինգ անհատական ցուցահանդէսներ 1950-1970ական թուականներուն։
Ցուցահանդէսներ տուած է Հռոմի, Մոտենայի, Երեւանի (1964 եւ 1970), Միլանի, Գոփենհակընի, Վիեննայի, Օսլոյի եւ այլ քաղաքներու մէջ։
1951-ին, Իրանի կառավարութեան պատուէրով, Ռեզա շահի (1925-1941) դիմանկարը ստեղծած է դամբարանին համար։
1961ին Հայաստան այցելած է հօր՝ Կոստան Զարեանի հետ։ 1965-ին սկսած է քանդակագործութիւն դասաւանդել Հռոմի գեղարուեստական լիկէոնին մէջ։
1980ական թուականներու վերջերուն, փոխադրուած է Սանթա Մարինելլա համայնքը՝ Հռոմէն 37 մղոն հեռու, ամուսնոյն՝ իտալացի քանդակագործ եւ լրագրող Մարիօ Չիմարայի (1913-1992) հետ։
Ամուսնոյն մահէն ետք, շարունակած է իր գեղարուեստական աշխատանքը եւ մշակութային ձեռնարկներու կազմակերպումը։


== Քանդակներ ==
«Մայրութիւն»
«Արեւին նայող կինը»
«Նստած կինը»
«Ցանկապատի ետեւը»Անոր մէկ քանդակը զետեղուած է համայնքի յատկապէս ստեղծուած հրապարակի մը վրայ։
Ֆետայի

Ֆետայի (արաբ․՝ الفِدَائِىٌّ‎‎ fidāʼīyūn, թարգ.՝ «զոհաբերող» կամ «փրկիչ» Կաղապար:Ref, Կաղապար:Lang-he-n fada'iun), պատմութեան տարբեր ժամանակաշրջաններու ընթացքին Արեւմտեան Ասիայի մէջ շարք մը յեղափոխական ռազմական կուսակցութիւններու, ազգային ազատագրական շարժումներու, ահաբեկչական եւ այլ կազմակերպութիւններու մասնակիցներուն վերաբերեալ օգտագործուող հասկացողութիւն։ Առաջին անգամ սկզբնական ձեւով տուեալ հասկացողութիւնը օգտագործած են հաշաշինները։ ֆետայական շարժումները տարբեր ժամանակաշրջաններուն եղած են կամ դեռ կան Պաղեստինի, Եգիպտոսի, Հայաստանի (տես՝ Հայ ֆետայիներ), Իրաքի, Իրանի եւ Էրիթրիոյ մէջ։
Հայ յայտնի Ֆետայիններէն են Արաբոն, Հրայր Դժոխքը, Սերոբ Աղբիւրը, Գէորգ Չաւուշը, Անդրանիկ Օզանեանը, Նիկոլ Դումանը, Դրօն եւ այլք։


== Տե՛ս նաեւ ==
Հայ ֆետայիներ
Մոջահեդ
Օդատեսիլ

Օդատեսիլ, օդերեւոյթ, օդապատկեր, կրկներեւոյթ, միրաժ, օպտիկական երեւոյթ մթնոլորտին մէջ, որուն ժամանակ մարդու տեսողութեան առջեւ կ՝ երեւի ոչ միայն իրական առարկաներ իրենց իսկական (բնական) դիրքով, այլեւ անոնց կեղծ պատկերացումները։ Երեւոյթը հետեւանք է լոյսի ճառագայթներու բեկման՝ օդի անհաւասար ջերմութեամբ շերտերու մեջ։
Պետրոս Մանիկեան

Մանիկեան Պետրոս, հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ստացած է դեղագործական կրթութիւն եւ աշխատած է որպէս դեղագործ։ Կոստանդնուպոլսոյ Գումգաբու թաղամասին մէջ ունեցած է սեփական դե­ղա­տուն։ 1893 թուականին եղած է Կոստանդնուպոլսոյ դեղագործներու միութեան անդամ։ Եղած է հանրային գործիչ։ 1915 թուականի Ապրիլին բանտարկուած է Կոստանդնուպոլսոյ կեդրոնական բանտին մէջ, ուրկէ աքսորուած է Չանղըրը։ Անունը փորագրուած է Չանղըրըի բանտին մէջ հաւաքուած համրիչին՝ 99 հատիկներէն մէկուն վրայ։ Եղեռնէն ետք վերապրած է։


== Գրականութիւն ==
Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ., Հայ գողգոթան, Վիեննա, 1922։
Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ., Հայ գողգոթան, Երեւան, 1991։
Աւագեան Կարինէ, Եղեռնայուշ մասունք կամ խոստովանողք եւ վկայք խաչի, Երեւան, 2002։
Աւագեան Կարինէ, «Չան­ղը­րըի 1915 թուական ապ­րի­լի 11, Յի­շա­տակ» Թանգարանային ցուցանմուշը, «Հան­դէս Ամ­սօ­րե­այ», 2008, հ. 1-12։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Վարանդ (գրող)

Վարանդ (Սուքիաս Քիւրքջեան, 10 Մարտ 1954(1954-03-10), Թեհրան, Իրան), բանաստեղծ, լեզուաբան եւ թարգմանիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Թեհրան, արեւմտահայ եւ ռուսահայ ծնողներէ։ Ուսանած է տեղւոյն Քուշէշ Դաւթեան տարրական եւ միջնակարգ դպրոցներուն մէջ, աւարտելով գրական ճիւղը։ Ապա հետեւած է Թեհրանի պետական համալսարանի Պարսից գրականութեան ճիւղին։ Երկար տարիներ մասնաւոր դասեր առած է լեզուի եւ նկարչութեան։
Մասնագիտութեամբ գրող-բանաստեղծ է. կը զբաղի ընթերցանութեամբ եւ երբեմն ալ կերպարուեստով։
Ամուսնացած է եւ բախտաւորուած՝ մանչ զաւակով մը։


== Գործեր ==
Անդամ է Իրանահայ գրողներու միութեան վարչութեան՝ փոխ-նախագահի պաշտօնով, եւ կ՚աշխատի «Արմէն» թատերախումբի վարչական կազմին հետ, որպէս թարգմանիչ եւ խորհրդատու։
Ուսուցչութեան պաշտօն կը վարէ հայկական վարժարաններու մէջ։ Պատասխանատուն է «Ս. Ներսէս Շնորհալի» գրական հիմնարկի կեդրոնական գրասենեակին։
1980-ին հիմնած է «Գեղարդ» Երիտ. հրատարակութիւնը։
Աշխատակցած է «Ալիք», «Բագին», «Նաւասարդ» եւ այլ հանդէսներու։
1987-ին շահած է Ա. Ներսէս Շնորհալի գրական առաջին մրցանակը. 1990-ին՝ հայ ժողովուրդի վերջին 100-ամեայ զինեալ պայքարին նուիրուած բանաստեղծութեան առաջին մրցանակը. իսկ 1991-ին իրեն շնորհուած է Հայաստանի գրողներու Միութեան Վահան Թէքէեանի անուան առաջին մրցանակը, իր Բօհէմական Օրագիր (1988) եւ Մեղքի Վարդեր (1989) բանաստեղծութեանց ժողովածոներուն համար։
Հրատարակած է բանաստեղծութեան այլ հատորներ.
Արեւի Ծամբով (1972), Արշաւանք (1973), Հոլովոյթ Պէյրութ, (1975), Կանաչ Արփալոյս (1977), Հողմ Հրոց (1978), Արեւաքար (1978) ռուսերէնի թարգմանուած 1989-ին Ա. Ներսիսեանի կողմէ, Առիւծասպանն Ու Արքան (Շիրխորն Ու Շահը, 1979), Սուր Եւ Ստուեր (1982), Սիդհարտա, որ ազատ փոխառութիւն-վերարտադրութիւնն է Ռ. Թակորի «Կիդանժալի»ին (1980) եւ Անդենական Շշունջներ, պարսկերէնի թարգմանուած (1989):
Իր բանաստեղծութիւններուն վրայ ձայնագրուած են 50-է աւելի երգեր։
Վարանդի բանաստեղծութիւնը կը բխի քնարաշունչ անձնականութենէ մը, եւ կը ձգտի դէպի մարդկայնականը։ Վրիժառու, հզօր հայու բարձունքէն կը սլանայ դէպի համամարդկայինը:
Գեղեցիկ է իր ոճը ու առինքնող։
1629 թուական

1629 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 29րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1629 ծնունդներ

Նահապետ Ագուլեցի (մ.1695), երեւելի վաճառական եւ բարերար


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1629 մահեր
Շուշիի Հայ Բողոքականներու Դպրոց

Շուշիի Հայ բողոքականներու դպրոցը հիմնադրուած է 1865-ին՝ Դորպատի համալսարանի ուսուցչական ցենզ ձեռք բերած Ա. Աբրահամեանի կողմէն։ Սակայն որոշ ժամանակ ետք Աորահամեանին արգիլուած էր պահել դպրոցը, քանի որ պատկանի եղած է Բազելեան ընկերութեան գործակալներու խումբին եւ հայութեան մէջ բողոքականութիւն քարոզած է։։


== Գրականութիւն ==
«Մեղու Հայաստանի», 1886, թիւ 7։
«Մեղու Հայաստանի», 1886, թիւ 53։
Այդա Աղախանեան

Այդա Աղախանեան, կրտսեր դուստրը Մելիք եւ Արփիկ Աղախանեաններու, ծնած է Թեհրան: Նախակրթութիւնը ստացած է տեղւոյն Հայ Կոյսեր-Մարիամեան դպրոցին մէջ, ուր սորված է հայերէն, պարսկերէն ու ֆրանսերէն լեզուները, եւ վկայուած՝ 1976-ին։ Սորված է նաեւ անգլերէն լեզուն, մասնաւոր դպրոցի մը մէջ։
1976-ին ընտանիքին հետ կը փոխադրուի Նիւ Եորք եւ կ՝ ուսանի Քուինզ Քոլէճի մէջ։ Երկու տարի ետք, կը տեղափոխուի Թալսա-օքլահոմաեւ 1983-ին «Նորման Օքլահոմա» Համալսարանի, հոգեբանական ճիւղէն կը վկայուի գերազանց նիշերով։
Նոյն տարին կ՝ ամուսնանայ իր համալսարանաւարտ ընկերներէն՝ Հայկ Իսայեանի հետ։ Տարի մը ետք Այդա զոհ կ՝ երթայ քաղցկեղի հիւանդութեան, խոր սուգի մատնելով հարազատները։
Այդա Աղախանեան դաշնակի հետեւած էր 10 տարեկանէն սկսեալ։ Գրել սկսած էր 9 տարեկանին։ Ունի հայերէն, պարսկերէն իւ ֆրանսերէն արձակ եւ չափածոյ բանաստեղծութիւններ, որոնք հոգեվերլուծական բնոյթ կը կրեն։
Կը սիրէր դասաւանդել փոքրիկներուն եւ օգնել որբերուն։ Դասախօսն էր Օքլահոմա Սիթի-ի Հայ Մշակութային Միութեան |շաբաթօրեայ դասարաններու ուսանողութեան։
Արուեստագէտի ինքնատիպ հոգիով օժտուած՝ վաղամեռիկ տարաբախտ քերթողուհին մեզի կը թողու բանաստեղծութիւններու գողտրիկ փնջիկ մը։ Զգայուն եւ թախծոտ հոգիի մը հարազատ ապրումներն են անոնք, որոնք կը տպաւորեն մեզ իրենց ինքնատպութեամբ, քնքշութեամբ եւ խորունկ իմաստով։ Յարգա՜նք իր բանաստեղծի գեղեցիկ եւ անմահ հոգիին:
65 (թիւ)

Կաղապար:Արեւելահայերէն

65 (վաթսունհինգ)՝ կենտ երկնիշ բնական թիւ մըն է 64-ի եւ 66-ի միջեւ


== Յատկութիւններ ==
 A001358  քսաներեքերորդ կիսապարզ թիւն է
երկու ձեւով երկու քառակուսիներու գումար է՝ 65=12+82=72+42
Պիւթագորասի չորս տարբեր եռանկիւնիներու ներքնաձիգ է՝ 65=162+632=332+562=392+522=252+602
թերպիոն քիմիական տարրի 65Tb ատոմային թիւն է
Քիպելէ (65 Cybele) աստեղնեակի կարգահամարն է
Microsoft Windows-ի  Alt + 65 -ի գործադրումով կը ստացուի A տառը
+65-ը Սինկափուր զանգելու միջազգային քոտն է
65-ը Ֆրանսայի Վերին Փիրէնէյներ տարածքի կարգային թիւն է
տարուայ 65րդ օրն է Մարտ 6-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մարտ 5-ը)
1965 թուական
Ռոպեր Քոփթաշ

Ռոպեր Քոփթաշ (թրք.՝ Rober Koptaş, ծնած է 10 Օգոստոս 1977, Պոլիս)՝ պոլսահայ մտաւորական, խմբագիր, հրատարակիչ։
Ծնած է 10 Օգոստոս 1977-ին, Պոլիս, որպէս զաւակը սեբաստացի Յակոբջան ու Մարիձա Քոփթաշ ամոլի։
Ան իր կրթութիւնը ստացած է Լուսաւորիչեան վարժարանի, Գարակէօզեան որբանոցի ու Ս․ Խաչ դպրեվանքի մէջ։ Բարձրագոյն կրթութիւնը ստացած է Մարմարայի համալսարանի աշխատանքի տնտեսագիտութեան եւ արդիւնաբերական յարաբերութիւններու ճիւղէն։ Յետբարձրագոյն կրթութիւն ու մագիստրոսի կոչում ստացած է «Պողազիչի» համալսարանի պատմութեան բաժնէն։
Համալսարանական տարիներէն սկսեալ աշխատած է «Արաս» հրատարակչատան խմբագրութեան մէջ։
2006-էն սկսած էր յօդուածներ ստորագրել «Ակօս»ին մէջ, ուր սկսաւ աշխատիլ 2008-էն վերջ։ 2010-ին, Էթիէն Մահչուպեանէն ետք, ստանձնեց թերթի խմբագրի պաշտօնը, զոր վարեց մինչեւ 2015-ը ու փոխանցեց Եդուարդ Տանձիկեանին։
2015-էն ի վեր կը վարէ «Արաս» հրատարակչութեան ընդհանուր խմբագիրի պաշտօնը։
Ունի դուստր մը։
Ատամնաբոյժի Միջազգային Օր

Ատամնաբոյժի միջազգային օր (անգլերէն՝ International Day of dentist), ատամնաբոյժներու եւ ատամի բժիշկներու մասնագիտական տօն, որ կը նշուի ամբողջ աշխարհին մէջ ամէն տարի 9 Փետրուարին:


== Պատմութիւն եւ տօնակատարութիւն ==
Չնայած անոր, որ ատամնաբուժական բժշկութեան ամենահին ճիւղերէն մէկն է (պեղումներու արդիւնքով Փաքիստանի Պելուճիստան նահանգին մէջ յայտնաբերած են Ն.Ք. 7-5.5 հազար տարիներու ընթացքին բնակուող մարդոց մնացորդները, որոնց ատամներուն գրեթէ իտէալական անցքեր եղած են 1-3 մմ տրամագիծով եւ մինչեւ 3,5 մմ խորութեամբ), ատամնաբոյժի օրը համեմատաբար երիտասարդ մասնագիտական տօն է: Ատամնաբոյժի միջազգային օրուան տօնակատարութիւնը պատահական չէր ընտրուած: Ատամի բժիշկներու տօնը (ատամի բժիշկ- որպէս մասնագիտութիւն կը ստանան բժշկական ուսումնարաններուն մէջ, այժմ քոլեճներուն 2 եւ կէս տարի, իսկ ատամնաբոյժը աւելի բարձր, համալսարաններուն՝ 5 տարի, հաշուի չառնելով պարտադիր պրակտիկան) կը նշուի կաթողիկէ եկեղեցւոյ քրիստոնէական նահատակներու բարեպաշտութեան, Ալեքսանտրիայի Ապոլոնի չարչարնքներու օրը, որոնք սարսափելի խոշտանգումներով կը փորձէին ստիպել հրաժարուիլ քրիստոնէութենէն: Սուրբ Ապոլոնի վերագրութիւնը ըստ տանջանքի բնոյթի դարձած էին ատամները կամ ունելին: Սուրբ կինը դիմացած էր ամէն ինչին, նոյնիսկ երբ անոր կը սպառնային մահապատիժ խարոյկի վրայ (9 Փետրուար 249 ) ան ինքնին գնաց դէպի կրակը: Այդ ժամանակէն ի վեր գոյութիւն ունի կարծիք, որ արժէ արտաբերել: «Santa Apollonia!», եւ ատամի ցաւը կը նահանջէ: Ռուսաստանի մէջ տօնը կը նշուի ընդամէնը քանի մը տարի, սակայն ամէն տարի ատամնաբոյժի Միջազգային օրը ձեռք կը բերէ աւելի ու աւելի մեծ ժողովրդականութիւն: Այս օրերուն շարք մը երկիրներու մէջ պետական պաշտօնեանները եւ հիւանդները կը շնորհաւորեն բժիշկ-ատամնաբոյժներուն մասնագիտական տօնի առթիւ: Միջազգային ատամնաբոյժի օրը չի համարուիր հանգստեան օր:
Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի (Շարժա)

Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցի, հայ առաքելական առաջին եկեղեցին ԱՄԷ-ի մէջ։


== Պատմութիւն ==

Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցին կը գտնուի Միացեալ Արաբական Էմիրութիւններու Շարժա քաղաքի Յարմուկ թաղամասին մէջ։ Ան հիմնուած է 1980 թուականին տեղի հայ համայնքի միջոցներով։ Եկեղեցիին կից կը գործէ կիրակնօրեայ հայկական դպրոց։
Շարժայի Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցին կառուցուած է Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ Կիլիկիոյ թեմի թոյլտուութեամբ ու Շարժայի էմիրաթի հովանաւորութեամբ։ Ան ԱՄԷ-ի մէջ առաջին հայկական եկեղեցին է։ 1998 թուականին եկեղեցին օծած է Մեծի տան Կիլիկիոյ կաթողիկոս  Արամ Ա.։ Եկեղեցւոյ կառուցման համար հողատարածքը նուիրուած էր Գերագոյն խորհուրդի անդամ եւ Շարժայի էմիր Շեյխ Դոկտոր Սուլթան պին Մուհամմէտ Ալ Քասիմին։
Եթերում է Երեւանը

«Եթերում է Երեւանը», խորհրդային շրջանի հայակական շաբաթաթերթ։ Հանդիսացած է ՀԽՍՀ նախարարներու խորհուրդի (մինիստրներու սուէտ) հեռուստատեսութեան եւ ռատիոհաղորդումներու պետական կոմիտէի հրատարակութիւնը։ Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1957 թուականին, (1957-1960 թուականներուն՝ «Ռատիօ եւ հեռուստատեսութիւն», 1960-1967 թուականներուն՝ «Խօսում է Երեւանը», 1967-1969 թուականներուն՝ «Խօսում եւ ցուցադրում է Երեւանը»), Երեւանի մէջ։
Տպագրած է ռատիոյի եւ հեռուստատեսութեան ծրագրեր, ծանօթացուցած կարեւոր համարուող հաղորդումներուն։
Նիւթեր տպագրած էր գրականութեան, կերպարուեստի, կինոյի, գիտութեան (յատկապէս ռատիոտեխնիկայի) վերաբերեալ պատրաստուած հաղորդումներէն։ Մինչեւ 1957 թուականը հանրապետական ռատիոկոմիտէն հրատարակած է՝ «Խօսում է Երեւանը» (1933-1934, վիմատիպ շաբաթաթերթ), «Լսեցէք, խօսում է Երեւանը» (1936-ին, կիսամսեայ), «Ռատիօ աշխատող» (1936-1938-ին, ամսաթերթ), «Ռատիոծրագիր» (1939-1941-ին, կիսամսեայ), ինչպէս նաեւ «Մանկական ռատիոհաղորդումներու ծրագիր» (1934-1939-ին, ամսաթերթ) պարբերականները։
Արծն

Արծն, պատմական քաղաք, որ կը գտնուէր Բարձր Հայքի Կարին գաւառին մէջ, Արեւմտեան Եփրատի վերին հոսանքի տարածքին։ Յայտնի է իր բնական հարստութիւններով (նաւթ, քարածուխ, երկաթ, հանքային ջուրեր) եւ արգաւանդ հողերով։
Արծն քաղաքին տեղը հնագոյն ժամանակներէ ի վեր գոյութիւն ունեցած է սովորական բնակավայր, որ քաղաքի  վերածուած է միայն 10-րդ դարէն, երբ Արեւմտեան Հայաստանի մէջ վերելք կ’ապրէին արհեստագործութիւնն ու առեւտուրը։ 
11-րդ դարու առաջին կիսուն իր զարգացման գագաթնակէտին հասած այդ քաղաքին մասին վկայութիւններ ունին ոչ միայն հայ, այլեւ բիւզանդական ու արաբական մատենագիրները։ Բիւզանդացի պատմագիրներ Յովհաննէս Ակիլիցէսի ու Կեդրենոսի վկայութեամբ, սելճուկներու կողմէ 1049 թուականին քաղաքը գրաւելու ժամանակ միայն սպաննուածներու թիւը կը հասնէր 150 հազար անձի, իսկ արաբական մատենագիր Իպն Ալ Ասիր կը հաղորդէ, որ քաղաքէն վերցուած աւարը այնքան շատ եղած է, որ 10 հազար սայլով հազիւ տարած են:
Արծն ունեցած է հարիւրաւոր ճարտարապետական կոթողներ. Մատթէոս Ուռհայեցի վկայութեամբ, միայն անոր եկեղեցիներու թիւը կը հասնէր 800-ի։
Սելճուքեան հորդաները 1049 թուականի արշաւանքի ընթացքին կը յարձակին Արծնի վրայ եւ այն հիմնայատակ կը կործանեն։ Վաղեմի քաղաքին տեղը նոր ժամանակներուն կը յիշատակուի Խարարզ անունով գիւղը։
19-րդ դարու վերջերը եւ 20-րդի սկիզբները ունեղած է մօտ 1000 բնակիչ, որոնցմէ աւելի քան 800-ը հայեր եղած են։ Անոնց մեծագոյն մասը ոչնչացած է 1915-ի Ցեղասպանութեան ժամանակ, իսկ հազիւ փրկուածները գաղթեցին տարբեր երկիրներ։
Բնափիլիսոփայութիւն

Բնափիլիսոփայութիւն, բնութեան երեւոյթները եւ օրինաչափութիւնները մտահայեցողաբար մեկնաբանող ուսմունք, որ յենելով բնագիտութեան նուաճումներու եւ հասկացութիւններու վրայ, կը ձգտէր տալ բնութեան ընդհանուր բնական պատկերը:


== Պատմութիւնը ==
Պատմականօրէն այն փիլիսոփայութեան հնագոյն ձեւն է: Հին եւ միջնադարեան փիլիսոփայութեան մէջ կը նոյնանէր բնագիտութեան եւ առհասարակ բնագիտութեան հետ։ Բնափիլիսոփայութիւնը առաջադրած է շարք մը արժէքաւոր գաղափարներ եւ գիտական կռահումներ։ Առաւել կարեւոր էին Անաքսագորասի, էմփետոգլըսի, Տեմոքրիթի եւ էփիգուրի բնափիլիսոփայական ուսմունքները: Միջնադարեան կրթական եւ կրօնական գաղափարներու տիրապետութեան պայմաններուն մէջ բնափիլիսոփայութիւնը գրեթէ վերացաւ փիլիսոփայութեան բնագաւառէն: Այն նոր զարգացում ապրեցաւ Վերածնունդի շրջանին՝ առաջադրելով շարք մը յառաջադիմական ուսմունքներ (նիւթակենսականութիւն, համայնաստուածութիւն): XVII — XVIII դարերուն, կապուած բնագիտութեան զարգացման հետ, բնափիլիսոփայութիւնը իր նշանակութիւնը կորսնցուց։ Այն նոր վերելք ապրեցաւ Գերմանիոյ դասական փիլիսոփայութեան եւ յատկապէս Շելինկի ուսմունքին մէջ։ Շելինքը քաղափարական հիմքերու վրայ ձեւակերպեց բնութեան միասնութեան գաղափարը` ձգտելով բնագիտութեան նուաճումներու իմաստաւորման միջոցով կառուցել բնութեան համապարփակ համակարգ մը: Չնայած բնափիլիսոփայուփիւնը միշտ յենած է բնագիտութեան նուաճումներուն վրայ, այն անկարող եղած է տալու բնութեան բուն բացատրութիւնը, մնացած է հայեցողական, որքանով երեւոյթներու տակաւին իրեն անյայտ իրական կապերը կը փոխարինէր գաղափարական կապերով, եւ պակսող փաստերը կը փոխարինէր հնարքներով, լրացնելով իրական բացերը միայն երեւակայութեամբ։ Այս դէպքին ան արտայայտեց շատ հանճարեղ միտքեր եւ կռահեց յետագայ շատ յայտնագործութիւններ, սակայն քիչ անհեթեթութիւններ ալ չասուեցին։ Այն ժամանակ այլ կերպ չէր ալ կարող ըլլալ։ Իսկ այժմ, երբ մեզի համար բաւական է բնութեան ուսումնասիրութեան արդիւնքներու վրայ նայիլ, այսինքն` անոնց սեփական կապակցութեան տեսակէտէն, որպէսզի կազմենք մեր ժամանակի համար բաւարար «բնութեան ձեւ» այժմ հասալ է բնափիլիսոփայութեան վերջը։ Անոր յարութիւն տալու ամէն փորձ ոչ միայն աւելորդ կ'ըլլար, այլ կ'ըլլար քայլ մը դէպի ետէւ (Էնկըլզ Ֆրիտրիխը, Լիւտուիկ Ֆոյերպախը եւ գերմանական դասական փիլիսոփայութեան վախճանը 1972 )։


== Ըստ Հայ Փիլիսոփայութեան ==
Հայ փիլիսոփայութեան պատմութեան մէջ իր բնափիլիսոփայութեան ուսմունքով եւ առանձին ուշագրաւ գաղափարներով աչքի ինկած է Անանիա Շիրակացին, որ ըլլալով բնագիտական ուղղութեան հիմնադիրը հայ միջնադարեան փիլիսոփայութեան մէջ, վերակենդանացուցած է հին գիտութեան առաջաւոր աւանդոյթները։ Ուշագրաւ էին նաեւ Յովհաննէս Սարկաւագի (Իմաստասէր) եւ Յովհաննէս Երզնկացու բնափիլիսոփայուփեան հայեացքները։ Շարք առաջաւոր գաղափարներով, յատկապէս տարրաբանութեան եւ մարդակազմութեան հարցերուն մէջ, հանդիսացան իբրեւ Տաթեւի Փիլիսոփայութեան Դպրոցի ներկայացուցիչները (Յովհան Որոտնեցի, Գրիգոր Տաթեւացի, Մաթէոս Զուղայեցի)։
Կարապետ Իւթիւճեան

Կարապետ Իւթիւճեան (27 Հոկտեմբեր 1823, Պոլիս - 28 Յունիս 1904, Պոլիս), հայ հրապարակագիր։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Պոլիս (Պալաթու)։ Պալաթուի եւ Սամաթիոյ թաղային վարժարաններուն մէջ նախնական կրթութիւնը ստանալէ ետք՝ 1839-ին, կ՛ընդունուի Սկիւտարի Ճեմարանը։ Ան բախտը կ՛ունենայ աշակերտելու Յովհաննէս Տէրոյենցի։ 1840-ին, Սկիւտարի Ճեմարանը կը փակուի. ուստի Իւթիւճեան կը դիմէ ինքնազարգացման։ Չորս տարի ետք՝ 1844-ին, Իւթիւճեանի կը յաջողի միանալ իր ժամանակի ուսուցիչներու փաղանգին ու կը պաշտօնավարէ Պէշիկթաշի, Սկիւտարի եւ «Ենի Մահալլէ»ի թաղային վարժարաններուն մէջ։
1848-ին Կարապետ Իւթիւճեան կը մեկնի Եւրոպա։ Փարիզի մէջ կը հետեւի «Առեւտրական Բարձրագոյն Վարժարան»ի դասընթացքներուն. վկայուելէ ետք կարճ ժամանակի մը համար կ՛անցնի Լոնտոն, ուրկէ Պոլիս կը վերադառնայ 1851-ին։


== Գործունէութիւն ==
2 Փետրուար 1852-ին Իւթիւճեան կը սկսի խմբագրել «Մասիս»ը («Հայաստան» թերթի անունը փոխուած «Մասիս»ի)։ Մինչեւ 1884, «Մասիս»-ը, անխափան լոյս կը տեսնէ, սակայն 1884-էն ետք, կարճ ժամանակի մը համար, Իւթիւճեան Արփիար Արփիարեանի «Արեւելք»ին կը միացնէ իր թերթը։ 1890-ականներուն դարձեալ անջատաբար լոյս կը տեսնէ։ 
Մինաս Թէօլէօլեան կը հաստատէ իր «Դար Մը Գրականութիւն» գործին մէջ, Իւթիւճեանի կատարած  ներդրումը եղած է հսկայական՝ աշխարհաբար արեւմտահայերէնի յղկման, թրքաբանութիւններէ մաքրազտման, բառային եւ շարահիւսական մշակման ու կանոնակարգման եւ, մանաւանդ, կատարելութեան հասցնելու առումով։
Մինչեւ ի մահ, Իւթիւճեան անձամբ կը հսկէ եւ կը ղեկավարէ իր թերթին հրատարակութիւնը, որ պոլսահայ մամուլի ամէնէն հեղինակաւոր բեմը կը մնայ տասնամեակներ շարունակ։
Ան կատարած է նաեւ թարգմանութիւններ՝ եւրոպական գրականութեան գլուխ-գործոցներէն։
28 Յուինս 1904-ին կը մահուան , Պոլսոյ մէջ։


== Աղբիւրներ ==
«Դիմաստուերներ», Հրանդ Ասատուր, 1921, էջ 44-62։
Սիլէնտ

Սիլէնտ(Sealand), 1967-ին Անգլիական բանակին հին գնդապետին՝ Ռոյ Պադէսին(Roy Bates) եւ իր ընտանիքին կողմէ հիմնուած է: Դատական իմաստով վիճելի, կղզիի նմանող երկիր մըն է:
Միջազգային ծովերուն միջեւ գտնուելուն համար կղզին պետութիւն ըլլալով կրնանք կոչել ըսող Պադէս, ինքզինքը «իշխան» կոչեց: Յաջորդ տարի, Թագաւորութեան Լուսավառութիւնը Ռոյը կղզիյեն նետելու ջանաց, բայց կղզիյեն կրակեցին եւ զինուորները ձեռքերը պարապ ետ դարձան:
Աւելի վերջ Անգլիական դատախազ մը, կղզիյին Անգլիական ծովերէն 10 կմ(6 միլ) հեռու ըլլալուն համար Ռոյ Պադէսը իրաւացի գտաւ: 1974-ին Պադէս սահմանադրութիւն մը հանել/ձեռք բերել ուզեց ու ետեւէն ինքնավարութեան խորհրդանշան մը ըլլալով դրոշակ մը, ազգային քայլերք եւ Ամերիկան Տօլարին հետ համարժէք եղող Սիլէնտ Տօլարն ընդունեց: Յիմայ Սիլէնտը, Միացեալ Թագաւորութենէ զատ կ'իշխէ/գերիշխանութիւն կը գալեցնէ:
Հիւսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետութեան հետ ազգային մարզական հանդիպում մը ըրածեն եւ ՀԿԹՀն 17-1 յաղթած է:
Յունուար 2007նին, երկիրը 10,000,000 Տինարին ծախու ելած է:
2012են սկսեալ Սիլէնտ Օնլայն Քասինօ(Sealand Online Casino) ծրագիրով Իշխանը ու ընտանիքը երկրի տնտեսութիւնը զօրացնելու կը նպատակէն:
Սիլէնտին հիմնադիրը Իշխան Ռոյ Պադէս, 9 Հոկտեմբեր 2012-ին(91 տարեկանին) Անգլիա մէջ գտնուող դարմանատունին մը մէջ մահացած էր: Վերջին տարիներուն Ալցհեյմերի հիւանդութիւնը ունեցած է: Փատոյ Ռօյ Պադէսին մահեն վերջը նոր իշխանը, Իշխան Նաիպի Միճխաէլ Պադէս(Naibi Michael Bates) եղած է:
29 Մարտ

29 Մարտ, տարուան 88-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 89-րդ) օրը


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
1943՝ Վանկելիս Փափաթանասիու, Օսքարի մրցանակակիր (1982, «Հուրի ճամբաներ» Chariots of Fire ժապաւէնի երաժշտութիւն) յոյն երաժիշտ եւ յօրինող՝ ելեկտրոնային progressive, ambient, ճազ եւ նուագախմբային երաժշտութեան
1953՝ Արամ Քերովբեան․ երաժիշտ, յօրինող, խմբավար, քանոնահար, հայ շարականներու աւանդական մեկնաբանող, հայ ա­ւան­դա­կան հո­գե­ւոր երաժշտութեան եւ երգասացութեան մասնագէտ


== Մահեր ==


== Տօներ ==
7 հոգինոց ռակպի

7 հոգինոց ռակպին, 15 հոգինոց ռակպիին տարբերակներէն ամենէն տարածուածն է։


== Պատմութիւն ==

7 հոգինոց ռակպին ստեղծուած է Սկովտիոյ մէջ ու ետքը տարածուեցաւ Անգլիախօս երկիրներուն (Հարաւային Ափրիկէ, Աւստրալիա, Նոր Զելանտա, Անգլիա) եւ Ֆրանսայի մէջ 20-րդ դարուն սկիզբը։
Օգոստոս 9 2009-էն իվեր, 7 հոգինոց ռակպին մաս կազմեց ողիւմպիական խաղերէն եւ 2016-ի Ռիօ տէ Ժանէյրոյի խաղերուն առաջին անգամ ըլլալով մրցում տեղի ունեցաւ։


== Խաղի կանոնները ==
7 հոգինոց ռակպիին հիմնական կանոնները կարուձուած են 15 հոգինոց ռակպիին կանոններու վրայ։ Գլխաւոր տարբերուդիունները խաղձորներուն թիւերէն կախիալ է։


=== Խաղցողներ ===

Ամէն խումբ, ունի 7 խաղցող դաշտին վրայ եւ 5 բոխարինող։ Խաղին ընթացքին առաւելագոյն փոխարինում։ Փոխարինուած խարցող մը կ'ըրնայ վերադարնալ խաղին ընդացգին բացի եթէ բաց վէրգ ունի։ Scrum-երը ամէն խումբեն երեք ճակատային խաղցողով կը կատարուի։
15 հոգինոց ռակպիի պէս, խաղցողներու կռնակի վրայի թիւը կախեալ է իրենց դիրքէն։Խումբ մե բաղկացած է 3 ճակատային ու 4 հետեւակային խաղցողով։
7 հոգինոց ռակպին եւ 15 հոգինոց ռակպին նոյն ձեւի դաշտի վրայ կը խաղացուի։
Ընդանրապէս 7 հոգինոց ռակպի Խաղցողները,15 հոգինոց ռակպի Խաղցողներէն աւելի նիհարէն։


=== Խաղի տեւողութիւն ===
ռակպի խաղ մը բաղկացած է երկու կիսախաղէ բաղկացած է որոնք կը տեւեն ամէնա շատ 7 վայրկեան բացի մրցաշարքի աւառտական խաղելու ուրտեղ կիսախաղ մը 10 վարկիան կը տեւէ։ Եթէ հաւասար կէտով վերջանան երկու խումբերը, տեղի կ'ունենայ քանի մը 5 վայրկեաննոց երկարաձգումներ մինչեւ որ խումբերէն մէկը կէտ նշանակէ ու շահի։


=== Փորձէն վերջ ===
Իրացումները կը կատարուի Դրոպ-գոլով, առաւելագոյն 40 երկվայրկեան փորձէն վերջ։ Ի տարբերութիւն 15 հոգինոց Ռիւկիէն, 7 հոգինոց Ռւիկպիին մէջ կէտ նշանակող Խումբն է որ կը մէկնարկէ խաղը Դրոպ-գոլովմը որ նուազագոյն տաս մէդրներուն քիծին պետք է հասնի։