armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Աբբաս իբն Ֆիրնաս

Ապու Ալ Քասէմ Ապպաս Իպն ֆարնաս Պն Ուարտաս Ալ Դաքրնի, ծնած է Անտալուս, մահմետական կրօնքի հաւատացիալ, գիտական հանրագիտարանի հնարիչ, բժիշկ, ճարտարագէտ, աստղագէտ, երաժիշտ եւ արաբերէն լեզուի բանաստեղծ:
Ծնած է Սպանիայի Ռօնտա քաղաքի մէջ:
Ան հռչակաւոր դարձաւ երբ առաջին անգամ փորձեց թռչիլ:
Ենթադրութիւններ կան թէ լատիներէնով զինք կը կոչէին Armen Firman:
Որպէս գնահատանք, յիշատակ եւ պարքեւատրանք Ապպաս Իպն ֆարնասին լուսնի վրայ հարուածաին խորշ մը անուանեցին իր անունով:


== Կենսագրութիւն ==
Ապու-Ալ Քասէմ Ապպաս Իպն ֆարնաս Պն Ուարտաս Ալ Դաքրնին ծնած է Դաքրանայի Ռօնտա քաղաքի մէջ, ընտանիքի մը մէջ որուն արմատները Ամազիղէն (Amazighen) է իպն Ումայա ի հետեւորդներէն են, ան ապրեցաւ եւ սորուեցաւ Քորթոպայի մէջ, մասնագիտացաւ փիլիսոփայութեան, քիմիաի եւ աստղագիտութեան մէջ:
Երբ ճանչցուեցաւ Ապպաս իպն ֆարնասի գիւտերը , զինք թատավճրեցին մզկիթի մէջ ժողուուրդին ներկայութիամբ իբրեւ մեղաւոր եւ կրօնքէն շեղուած անձ:


== Գործերը ==
Ան ստեղծեց ջրաին ժամացույց որ անուեցաւ միքադա "الميقاتة" , կարողացաւ ստեղծել թափանցիկ ապակի քարերէ եւ բժշքական ակնոցներ, առաւել եւս մանեկաւոր գունդի ստեղծումը որը կը կազմուի օղակներ է որոնք կը սերտեն մորլորակներու եւ աստղերու շարժումը, նույնպէս զարգացուցած է գաւարզի քարի ջարդելու միջոցները Անտալուսի մէջ Եգիպտոս ուղարկելու փոխարէն, ինք ստեղծած է առաջին գրիչը ամբողջ պատմութեան ընթացքին եւ մի քիանի տեսակի չափահարներ։
իպն ֆարնաս իր տան մէջ կազմածեր սենեակ մը որուն միջոցով հեշտեր դիտել երկինքը, աստղերը, ամպերը, կայծակներ եւ փոթորիկները։
իսկ իր ամէնէ հռչակաւոր փորձը արհեստական թեւերու օգտագործումներ թռիչելու փորձ կատարելու համար, Պաղտատի Րուսաֆա պալատին կողքը, որուն մասին հիշած է Մաքարրին։
Ապպաս Իպն Ֆարնաս էն քաչալերուած է Eilmer of Malmesbury իր արաքաստա օդանաւի 1010-1000 տարիներուն Անգլիո մէջ, բայց այս փորձը հասդատող չկայ։


== Ի յիշատակ ==
Որպէս յուշ լուսնի վրայ հարուածաին խորշ մը անուանեցին իր անունով այս խորշի լայնքը մոտաւորապէս 89 կմ է, կարուցուեցաւ իր յուշարձանը Պաղտատի օդակայանի առջեւ որուն վրայ գրուեցաւ «առաջին արաբ օդաչուն ծնած է Անտալովսի մէջ», Լիպիան արտադրեց իր անունով նամակադրօշմ, Դարապլուսի օդակայանի պանդոկը անուանեցին իր անունով եւ ուրիշ մէկ օդակայան Պաղտատի հիւսիսը կոչուեցաւ իր անունով։
2011 բացումը եղաւ Ապպաս իպն Ֆարնասի կամուրջը որուն կեդրոնական հատուածը կը գտնուի Ապպաս իպն Ֆարնասի յուշարձանը որ կերպարուած է դեւերով որոնք կը ձգտին կամրջի երկու ծայրերուն, կամուրջը կը գտուի Քուրթուպաի մէջ Գվադալկիվիր արաբերէն ուատի էլ Քեբիր գետին վրայ, Րօնտաի մէջ բացուեցաւ աստղագիտական կեդրոն Ապպաս Իպն Ֆարնասի անուամբ:
Մայքըլ Արամ

Մայքլ Արամ Վոլոհոջեան (1963, Փրովիդենս, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), հայազգի տիզայներ։ Մետաղեայ իրերու իր առաջին հաւաքածին ներկայացած է 1989 թուականին Հնդկաստան կատարած այցէն յետոյ, ուրտեղ արուեստագէտն աշխատած է աւանդական արհեստներու դեքնիքայով։ 2007 թուականին Մանհեթենի մէջ հիմնած է իր անունը կրող խանութ-սրահ։ 2014 թուականին թողարկած է իր ոսկեայ իրերու առաջին հաւաքածինi։


== Կենսագրութիւն ==
Մայքլ Արամ Վոլոհոջեանը ծնած է Ռոտ Այլենտ նահանգի Փրովիտենս քաղաքին մէջ, Արաբկիրէն եւ Խարբերդէն (ներկայից՝ Էլազիգ, Թուրքիա) Հայոց ցեղասպանութիւնը վերապրած հայկական ընտանիքի մէջ, Սքարսդէյլ բնակավայրի մէջ, Նիւ Յորք։ Դպրոց աւարտելէն յետոյ սորված է Բէյթս քոլէճի մէջ եւ ստացած է արուեստի պատմութեան մասնագէտի աստիճան։ Գեղարուեստական կրթութիւն ստացած է Իտալիայի Ֆլորենցիա քաղաքին մէջ՝ ուսանելով միջազգային արուեստի կենդրոնին մէջ եւ Ֆլորենցիայի համալսարանի մէջ։ Նիւ Յորքի մէջ հաճախած է Նիւ Յորքի արուեստագէտ ուսանողներու միութեան դասընթացներուն։ Հետագային աշխատած է Մետրոպոլիտեն արուեստի թանգարանի խմբագրական բաժնին մէջ՝ նախագծելով գիրքեր ու փոսդերներ։ 
Հնդկաստանի մէջ անցկացրած տարիներուն Մայքլ Արամը ուսանած է մետաղեայ իրերու ձեռագործ աշխատանք, սորված է տիրապետել մետաղական դեքնիքային եւ աշխատած է տեղացի արհեստաւորներու հետ։ 
2014 թուականին Մայքլ Արամի գործունէութեան 25-ամեակի կապակցութեամբ Երեւանի մէջ անցկացուած է մետաղային-տեքորադտիւ աշխատանքներու ցուցահանդէս։
Մայքլ Արամի Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցին նուիրուած «Գաղթ» յուշարձան-քանդակը 2015 թուականի Հոկտեմբեր 6-ին տեղադրուած է ԱՄՆ Նիւ Յորք քաղաքի Սուրբ Վարդան եկեղեցի բակին մէջ։


== Տիզայն ==
Մայքլ Արամի մետաղային-տեքորադիւ ստեղծագործութիւնները՝ սպասքէն մինչեւ կահոյք, ներկայացուած են աշխարհի լաւագոյն ցուցասրահներու մէջ եւ կը վաճառեն տարբեր երկիրներու շուրջ 600 մասնագիտացուած խանութներուն մէջ։ Տիզայներու բազմաթիւ աշխատանքներու մէջ ակնհայտ է անոր ազգային պատկանելիութիւնը։ Մայքլ Արամի ոգեշնչման աղբիւրն ազգային թեմաներն են, այդպիսով աշխարհին կը ներկայացնէ հայկական մշակոյթը։


== Ընտանիք ==
Մայքլ Արամը ապրած է Նիւ Յորքի մէջ իր զուգընկեր Արէտ Տիկիրեանի եւ երկու զաւակներու՝ Անապելի ու Թադեւսի հետ։


== Մրցանակներ ==
Metropolitan Home ամսագրի «100 տիզայն» մրցանակ (1994)
Elle Décor ամսագրի «Տարուայ տիզայներ» մրցանակ, Հնդկաստան (2003)
Տիզայնի գերազանցութեան մրցանակ, Նիւ Յորքի միջազգային մրցանակ-շոու (2003)
Գերազանց խանութ-սրահ (2011) եւ Gift for Life Industry Achievement Award (2011)
Ellis Island վաստակի մետալ (2012)
EDIDA մրցանակ (Էլ Դեկոր հնդկական տիզայն ֆորում) (2013)
Formally received by Armenian Prime Minister for Aram's 25th anniversary of activities (2014)
Նիւ Յորքի արուեստի եւ տիզայնի թանգարանի ֆանտազյոր մրցանակ (2014)


== Մէջբերումներ Մայքլ Արամէն ==


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտօնական կայք
Մերոնք - Մայքլ Արամ
Ղեւոնդ Երէց

Ղեւոնդ Երէց կամ Ղեւոնդ Վանանդեցի, (Դ. Դար, Վանանդ, Այրարատ, Մեծ Հայք- 25 Յուլիս, 454 Նիշապուր, Ապար, Սասանեան Պարսկաստան): Եղած է եկեղեցական գործիչ, իսկ Ե. դարու կէսերուն հայ ազատագրական պայքարին (Վարդանանց պատերազմին) մասնակից:
Ըստ Եղիշէի եւ Ղազար Փարպեցիի, ծնունդով Վանանդ գաւառի Իջավանք գիւղէն էր (այսօրուան Կարսի շրջան), բայց հաւանաբար պաշտօնի բերումով իր գործունէութեան շրջանը դրացի Բագրեւանդ գաւառն էր:
Մեսրոպ Մաշտոցի եւ Սահակ Պարթեւի աշակերտ եղած Ղեւոնդ Երէց: Ան գործունեայ եւ կարող անձնաւորութիւն էր, խիզախութեան, նախանձախնդրութեան եւ արիութեան հոգիով լեցուն, եռանդուն եւ կորովի համարձակախօս եւ հռետոր, օժտուած առաջնորդելու առողջ ձիրքով:  մասնակցած է 444-ին գումարուած Շահապիւանի ժողովին: 450-ի Ամրան գլխաւորած է Անգղի բնակչութեան յարձակումը պարսիկ մոգերուն վրայ, որոնք փորձած են տեղւոյն եկեղեցին ատրուշանի վերածել:
Պարսից արքայ Յազկերտ Բ.ի օրով հայ եկեղեցւոյ  եւ քրիստոնէութեան նկատմամբ ծաւալած հալածանքներու ատեն գլխաւորած է հաւատացեալ ժողովուրդին պայքարը զրադաշտ մոգերու ու մոգպետներու դէմ:
Վարդանանց պատերազմին ընթացքին գործնական եւ իրական կազմակերպողն ու նահատակներու այս խումբի ամէնէն հեղինակաւոր անդամը եւ կրօնական դիմադրութեան առաջնորդն էր Ղեւոնդ Երէց: Խումբին ամէնէն տարեցն էր, ան աւելի քան 70 տարեկան էր իր նահատակութեան ատեն: Ան մասնակցած է Աւարայրի ճակատամարտին (451), ելոյթներով կռուողները ոգեւորելով: Քրիստոնէութեան ջատագովման նուիրուած Ղեւոնդ Երէցին քարոզները, Պարսկաստանի նուաճողական քաղաքականութեան (որ զուգակցուած էր հայերը հաւատափոխ ընելու հետ) պայմաններուն մէջ, նպաստած են ազգային-ազատագրական պայքարին:
Աւարայրի ճակարամարտէն ետք Ղեւոնդ Երէց գերեվարուած է եւ աքսորուած Ապար, այժմ Խորասանի Նիւշապուհ քաղաքը, ուր սպաննուած է որոշ ժամանակ մը ետք: Ղեւոնց Երէցի անունը միշտ կը յիշուի հայ ժողովուրդին եւ Հայաստանեայց Առաքելական Եկեղեցիին մէջ:


== Գրականութիւն ==
Եղիշէ,Վարդանի եւ հայոց պատերազմի մասին, Երեւան, 1994:
Ղազար Փարպեցի, Հայոց պատմութիւն. Թուղթ Վահան Մամիկոնեանին, Երեւան, 1982:
Գալուստեան Շ., Հայազգի սուրբեր, Երեւան, 1997:
Պաքուի Հայկական Պետական Թատրոն

Պաքուի հայկական պետական թատրոն, կազմակերպուած է Պաքուի մէջ, 1920-ին։ Թատրոնը փակուած է 1949-ին։


== Գործունէութիւն ==
Ներկայացումներ բեմադրած են Ժասմէն, Ս. Արմէնեան, Վահրամ Փափազեան, Լեւոն Քալանթար, Ստեփան Քափանակեան, Կարօ Ալվարեան, Մուշեղ Սաղեան։ Թատրոնի գլխաւոր բեմադրիչը եղած է Արտաշէս Յովսէփեան, իսկ գլխաւոր նկարիչը՝ Ալեքսանտր Յովհաննէսեան։
Բեմադրուած են հայ դասական, ժամանակակից, ինչպէս նաեւ՝ ռուսական եւ եւրոպական թատրերգութեան լաւագոյն երկերը։
Թատերախումբին անդամակցած են Լեւոն եւ Աստղիկ Երամեաններ, Խորէն Յարութիւնեան, Արտաշէս Արզումանեան, Ա. Բադալեան, Գեղամ Յարութիւնեան, Թագուշ Սահակեան, Յովհաննէս Աբէլեան, Ալեքսանտր Յովհաննիսեան եւ ուրիշներ:
1932-էն սկսեալ եւ երկար տարիներ շարունակ թատրոնին գլխաւոր բեմադրիչն էր Թադէոս Սարեանը։ 1933-ին ան կը բեմադրէ «Քաղաքավարութեան վնասները» ներկայացումը։ Ներկայացման երաժշտութեան հեղինակն էր Անտօն Մայիլեան, իսկ բեմական ձեւաւորումը կատարած է ազրպէյճանցի բեմանկարիչ Ռ. Մուստաֆաեւը։ 1935-ին Սարեան կը բեմադրէ «Շահնամէն» եւ «Քաջ Նազարը»։
1930-ականներուն թատրոնին կեանքը կը դժուարանայ։ 1 Յունիս 1936-ին կը վախճանի դերասան Յովհաննէս Աբէլեանը, իսկ 1938-ին՝ Լեւոն Երամեանը:


== Բեմադրուած ներկայացումները ==
«Աւազակներ»
Ուիլիըմ Շէյքսփիրի Համլեթ (Ողբերգութիւն)
Ուիլիըմ Շէյքսփիրի «Օթելլօ»
«Ուրիէլ Ակոստա»
Շիրվանզադէի «Նամուս»
«Չար ոգի»
Եղիշէ Չարենցի «Կապկազ-թամաշա»
Անատոլի Լունաչարսկի «Հրձիգները»
Ալեքսէյ Թոլստոյի «Կայսրուհու դաւադրութիւնը»
«Դատավճիռ»
«Հողմերի քաղաք»
«Խռովութիւն»
«Բեկում»
«Մորգանի խնամին»
«Սեւիլ»
«Տեմպ»
«Հողը ծիծաղում է»
«Պոմպէյ»
«Ռեւիզոր»
Յակոբ Պարոնեանի «Պաղտասար աղբար»
«Անմեղ մեղաւորներ»
«Յաշար»
«Սէր եւ խարդաւանք»
«Ուրիշի երեխան»
Յակոբ Պարոնեանի «Քաղաքավարութեան վնասները»
«Շահնամէ»
«Քաջ Նազար»


== Աղբիւրներ ==
Մարմոլեխօ

Մարմոլեխօ (սպ.՝ Marmolejo), քաղաք է եւ Սպանիայո համանյք է, կը մտնէ Խաեն շրջանի մեջ, Անդալուսիայի ինքնավար մարզին մէջ։ Վարչատարածքային միավորը կը գտնուի Կամպինիա դե Խաեն համայնքին մէջ։ Կը զբաղուի 178 կմ² տարածք։ Բնակչութիւնը 7485 մարդ է (2010 թուականի տուեյալներով)։ Մարզի վարչական կենտրոնեն ունի 63 կմ հեռավորութեան։ Համայնքի տարածքին մէջ կը գտնուին այսպիսի բնակավայրեր (բնակչուեան տուեյալներ, 2010 թուական)։ Մարմոլեխո - 7430 մարդ Պոբլադո Սան Խուլինա - 55 մարդ։


== Բնակչութիւն ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս

Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Հայկազեան Համալսարանի Հայագիտական Ամբիոնի հրատարակութիւն, որ լոյս կը տեսնէ 1970-էն ի վեր Լիբանանի մէջ։


== Հրատարակութիւն եւ խմբագիրներ ==
«Հանդէս»ի հրատարակութեան մտայղացումը կը պատկանի Դոկտ. Երուանդ Քասունիին, որ եղած է նաեւ առաջին տասը հատորներուն խմբագիրը։
«Հանդէս»ին հիմնական նպատակներէն է ստեղծել փոխհաղորդակցութեան կամուրջ մը հայրենի եւ սփիւռքահայ հայագէտներու միջեւ։
Տարբեր տարիներու «Հանդէս»ի խմբագիրներ եղած են Երուանդ Քասունին, Լեւոն Վարդանը, Ժիրայր Դանիէլեանը, Արա Սանճեանը, Պարոյր Աղպաշեանը, Կարօ Յովհաննէսեանը։ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի տարիներուն, «Հանդէս»ը ունեցած է անկանոն հրատարակութիւն (դադրած է 1985-1991), սակայն 1991-էն ի վեր, անիկա կը շարունակէ հրատարակուիլ կանոնաւորապէս։ ԺԱ. հատորէն ի վեր «Հանդէս»ի խմբագիրն է Հայր Անդրանիկ Ծ. Վրդ. Կռանեան։ Խմբագրական կազմին մաս կը կազմեն (2015) Դոկտ. Արտա Էքմէքճի, Դոկտ. Արշալոյս Թօփալեան, Դոկտ. Անդրանիկ Տագէսեան (պատասխանատու քարտուղար), Դոկտ. Արմէն Իւրնէշլեանը։ «Հանդէս»ը ունի նաեւ Խորհրդատու Մարմին, բաղկացած հայաստանցի եւ սփիւռքահայ մասնագէտները։


== Բովանդակութիւն եւ բաժիններ ==
«Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս»ի առանձնայատկութիւններէն է հայագիտական լայնածիր յօդուածներու հրատարակութիւնը։ Ըստ խմբագիրներուն աշխարհայեացքին, հայութեան առնչուող ամէն նիւթ, եթէ ունի գիտական հիմք, հայագիտութիւն է։ Առ այդ այնտեղ կը հրատարակուին այլաբնոյթ յօդուածներ, առանց բովանդակային սահմանափակման։
«Հանդէս»ի հիմնական բաժիններն են. «խմբագրական», «յօդուած-ուսումնասիրութիւն», «հաղորդում», «հրապարակում», «գրախօսական», «մահագրական», «Հայկազեան Համալսարանի Հայագիտական Ամբիոնի հրապարակային գործունէութեան տեղեկագրութիւն»։
«Հանդէս»ի իւրաքանչիւր հատոր, մանաւանդ ԺԱ. հատորէն ետք ունի խմբագրական խօսք, ուր կ՚արտայայտուին հայագիտութեան տարբեր խնդիրներու եւ նիւթերու շուրջ «Հանդէս»ի խմբագրական կազմին տեսակէտերն ու կեցուածքները։
«Հանդէս»ը լոյս կ՚ընծայէ նաեւ մահագրականներ, որոնք ունին կենսագրական եւ մատենագիտական լուրջ արժէք։
«Հանդէս»ին մէջ լոյս կը տեսնեն արեւելահայերէն, արեւմտահայերէն, անգլերէն, ֆրանսերէն եւ արաբերէն յօդուածներ։ Հայերէն յօդուածները կ՚ունենան անգլերէն ամփոփում, իսկ օտարալեզու յօդուածները՝ հայերէն։
Մինչեւ հատոր ԼԴ.՝ 2014, «Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս»ը լոյս ընծայած է աւելի քան 1000 յօդուած, 15,500 էջ ընդհանուր էջաքանակով։
30րդ հատորէն ի վեր անիկա ունի ISBN ճանաչում։


== Մատենագիտութիւն ==
1998-ին եւ 2010-ին, լոյս կը տեսնեն «Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս»ի Մատենագիտութիւն» զոյգ հատորները աշխատասիրութեամբ Սագօ Օգնայեանի։


== Աղբիւրներ ==
«Մատենագիտութիւն «Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս»ի Ա.-Լ. հատորներու (1970-2010)», պատրաստեց Սագօ Օգնայեան, Պէյրութ 2010
Վահէ Վահեան

Վահէ Վահեան (Սարգիս Ապտալեան, 28 Դեկտեմբեր 1908(1908-12-28), Կիւրին, Սեբաստիոյ նահանգ, Թուրքիա - 19 Օգոստոս 1998(1998-08-19), Պէյրութ, Լիբանան), հայ գրող, բանաստեղծ, խմբագիր, հասարակական գործիչ, մանկավարժ եւ հռետոր։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Կիւրին՝ Սեբաստիոյ նահանգ։ Փոքր տարիքին կ՝ աքսորուի ծնողքին հետ, 1915-1918 ապրելով հալածանքի ու մահուան սարսափը։ Հանգրուան կը գտնէ Այնթապի մէջ, ուր՝ ոչ իսկ տարի մը կը հետեւի Վարդանեան վարժարանի ընթացքին։
Տարագրութեան տառապալի տարիներրէն ետք 1920 թուականին՝ ընտանիքի վերապրող անդամներուն հետ, կ՛անցնի Հալէպ, ուր կը յաճախէ Հայ աւետարանականներու վարժարանը, որ այդ օրերուն փոխանցուած էր Ամերիկացիներուն։ 1925-1930 կը հետեւի Պէյրութի ամերիկեան համալսարանի գիտական ճիւղին հւ նո՛յն տարին իսկ պաշտօնի կը կոչուի Պրումմանայի (Լիբանան) անգլիական գիշերօթիկ երկրորդական վարժարանին մէջ։ 1934-ին կ՝ անցնի Անթիլիասի Դպրեվանքը՝ իբրեւ ուսուցիչ հայ լեզուի եւ գրականութեան, իսկ 1935–1946՝ կը պաշտօնավարէ Կիպրոսի Մելգոնեան կրթական հաստատութեան մէջ։


== Գրական վաստակ ==
Գրած է կանուխէն, աշխատակցելով «Անահիտ», «Հայրենիք», «Զուարթնոց», «Ազդարար», «Արձան», «Նոր Գիր» եւ «Նայիրի» հանդէսներուն։ Հրատարակած է բանաստեղծութեան յաջորդական ժողովածուներ։ 1946-1955 կը հիմնէ եւ կը խմբագրէ «Անի» ամսագիրը, այդ թուականէն ետք աոաւելարար նուիրուելով ուսուցչական հւ տեսչական աշխատանքի՝ Պէյրութի «Դարուհի Յակոբեան» աղջկանց վարժարանին, ապա նաեւ ՀԲԸՄ-ի Հայագիտական Հիմնարկին մէջ։
Քերթողական իր էջերը ամփոփած ու հրատարակած է երեք հատորներու մէջ.- 

«Արեւ-Անձրեւ» (1933)
«Ոսկի Կամուրջ» (1945)
«Մատեան Սիրոյ եւ Մորմոքի» (1968)։Գրած է նաեւ յուշագրական գործեր եւ ուսումնասիրական փորձեր, յաճախ լոյս տեսած նախ մամուլի մէջ ու ապա հատորով։ Տարած է հրատարակչական աշխատանք (յատկապէս Վահան Թէքէեանի գործի հրատարականութիւնը)։
Գործերէն են նաեւ.-

«Յարալէզներու Հաշտութիւնը» (ուղեգրական յուշագրութիւն)
«Յուշարձան Վահրամիս»
«Բերքահաւաք»Մահացած է Պէյրութ, Լիբանան։


== Երկեր ==
Արեւ–անձրեւ, Պէյրութ, 1933, 92 էջ:
Ոսկի կամուրջ, Պէյրութ, 1946, 136 էջ:
Յարալէզներու յաշտութիւնը (յուշեր հայրենիք այցից) Պէյրութ, 1953, 500 էջ:
Ոսկի կամուրջ (բանաստեղծութիւններ, յուշեր, քննադատութիւն), Երեւան, 1958, 336 էջ:
Մատեան սիրոյ եւ մորմոքի (քերթուածներ 1945-1968), Պէյրութ, 1968, 152 էջ:
Մատեան սիրոյ եւ մորմոքի, Երեւան, 1971, 98 էջ:
Յուշարձան Վահրամիս, Պէյրութ, 1977, 157 էջ:
Բերքահաւաք (էսսեներ), հատ. Ա, Երուսաղէմ, 1978, 328 էջ:
Հատընտիր, Պէյրութ, 1986, 368 էջ:
Բերքահաւաք (էսսեներ), հատ. Բ, Պէյրութ, 1987, 320 էջ:
Ղողանջ ու մրմունջ վերջալոյսին (քերթուածներ), Պէյրութ, 1990, 176 էջ:
Բերքահաւաք (էսսեներ), հատ. Գ, Պէյրութ, 1993, 408 էջ:
Հրաժեշտի քերթուածներ, Պէյրութ, 2009, 80 էջ:
Բանաստեղծին սիրտը (նամակներ), Պէյրութ, 2012, 768 էջ:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Կեանք եւ Գրականութիւն, Յարութիւն Քիւրքճեան, երկրորդական բաժին Ա. տարի, էջ 242:
Դար Մը Գրականութիւն, Մինաս Թէօլէօլեան, Բ. հատոր, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ 1977, էջ 279:


== Արտաքին յղումներ ==
Վահէ-Վահեանի «ԲԱՆԱՍՏԵՂԾԻՆ ՍԻՐՏԸ» ...
Vahe-Vahian:
Բանաստեղծին Սիրտը» Նամակներ (Հեղինակ` Վահէ-Վահեան):
Ազիզ Բենիամին

Ազիզ Բենիամին (1875, Տրապիզոն, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1917), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է մօտ 1875 թուականին, Տրա­պի­զո­նի նահանգի Սամսոն նաւահանգսիտը։ 1900 թուականին աւարտած է Կ. Պոլսոյ Կայսերական զինուորական բժշկական վարժարանը։ Եղած է ատամնաբոյժ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ զօրակոչուած է Օս­մա­նեան բանակ։ 1917 թուականին՝ ծառայութեան ընթացքին, սպայի աստիճանով, նշանակուած է Խոփի շրջանի Թալաղըլ գիւղի «գո­նագ­ճը», որուն պարտականութիւնն էր թուրքական բանակի՝ շարժուն զօրախմբերուն դիմաւորումն ու իջեւանատեղի ապահովելը։ 1917 թուականին երբ թուրքերն առաջացել են դէպի Կովկաս, Օսմանեան բանակի 11-րդ զօրագունդի առողջապահական վաշտի գլխաւոր բժիշկ՝ Քեմալն ու դեղագործ Մեհմեդ Ալին, անոր չարանենգօրէն սպանած են Սարիղամիշէն դուրս, Խոփի շրջանի Թալաղըլ գյուղին մէջ՝ մօտ 42 տարեկան հասակին։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
Յուշամատեա ն Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորակ ա նութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
Հայրապետեան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործութեան պատմութենէն, Երեւան, 1990։
Յարման Արսէն, Հայերը օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մեջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։
Միհրան Ռուբէնեան

Միհրան Ռուբէնեան (1885 - 11 Հոկտեմբեր 1916(1916-10-11)), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Միհրան Ռուբէնեան ծնած է մօտաւորապէս 1885 թուականին։ 1910 թվականին աւարտած է Կ. Պոլսոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը։ Տիգրանակերտի «մենզիլի»ի (հիւանդանոցի) մէջ որպէս բժիշկ աշխատած է։
Մահացած է 1915 թուականի Հոկտեմբեր 11-ին, ժանտախտէ` մօտ 30 տարեկան հասակին։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ։ Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (1688-1940), Սթանպուլ, 1940։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Մուրճ (ամսագիր, Թիֆլիս)

«Մուրճ», գրական, հասարակական-քաղաքական ամսագիր։ Հրատարակուած է 1889-1907， Թիֆլիսի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Ա. Արասխանեան, Լ. Սարգսեան։


== Հիմնումը ==
1888-ին Աւետիք Արասխանեանը, նպատակ ունենալով հայերէն լեզուով ամսագիր հրատարակել Թիֆլիսի մէջ, ցարական կառավարութեան կը դիմէ խնդրագրով, ուր գրուած է՝ «Լինենք թարգման հայ ազգի կարիքներու, աշխատենք մեր ազգը ուսումնասիրելով նորա շահերը պաշտպանել։ Յորդորենք նորան մտածել ուղիղ, զգալ ազնիւ զգացումներ, հարթել ջանանք նորա առաջանալու ճանապարհները․․․»։ Կառավարութիւնը թոյլ կու տայ «Մուրճ» ամսագրի տպագրութիւնը։
«Մուրճը» հրատարակուած է Յունուար 1889-էն մինչեւ Ապրիլ 1907-ը՝ անձնական ունեցուածքի զոհաբերութիւններու, մեծ դժուարութիւններու գնով։


== Գործունէութիւնը ==
«Մուրճը» եղած է ժամանակի արեւելահայ ամենաժողովրդական հանդէսը։ Ամսագիրը կողմնակիցն էր մասնաւոր սեփականութեան, եւ իր շուրջը համախմբելով ժամանակի ձեռնհաս գործիչներուն, առաջ կը քաշէր ազգային կեանքի բոլոր բնագաւառներուն մէջ յեղաշրջում առաջացնող հարցեր ու կու տար անոնց պատասխանները։ Այդ հարցերը կը վերաբերէին տնտեսական ու մտաւոր կեանքին, հասարակական ու քաղաքական իրադարձութիւններուն, կը քննարկուէին խնդիրներ՝ կապուած լուսաւորութեան ու մշակոյթին, գրականութեան, մամուլին ու գիտութեան եւ այլն։ Ամսագիրը յաճախ կանդրադառնար հայ համայնքներու կեանքին, կը լուսաբանէր անոնց առօրեան, դրուատանքի ու քննադատական խօսք կըսէր անոնց մասին։ Կը մերկացուէր հայկական գիւղերուն մէջ տիրող անիշխանութիւնն ու կաշառակերութիւնը, գիւղական ցեցերի վայրագութիւնները, թալանն ու օրինազանցութիւնները։ «Մուրճն» իր շուրջն էր համախմբել հայ գրողներուն (Լ. Շանթ, Դ. Դեմիրճեան եւ այլն), անդրադարձած է հայ հին ու նոր գրականութեան նշանաւոր դէմքերուն՝ Փաւստոս Բիւզանդ, Սայաթ-Նովա, Րաֆֆի եւ ուրիշներ։ Դեռ նոր գրական ասպարէզ իջած Հովհաննես Թումանեանից 1891-93 թ. «Մուրճը» տպագրել է աւելի քան 35 ստեղծագործութիւն։ Աւ. Արասխանեանը գրականութիւնը կը դիտէր մէկ կողմէն իբրեւ ժողովուրդի կեանքը արտացոլելու, միւս կողմէն՝ անոր ծառայելու միջոց։
Արասխանեանը «Մուրճը» խմբագրած է տասներկու տարի անընդմէջ։ Անկէ ետք այն խմբագրած են քանի մը այլ անձինք, որոնք յաճախ սեփական գումարներով փակած են ամսագրի ծախսերն ու պարտքերը։ Այդ անուններէն են Կոնստանդին Կրասիլնիկեանը, Վարդուհի Քանանեանը, Լեւոն Սարգսեանը։
«Մուրճը» փակուեցաւ Ապրիլ 1907-ին։ Փակման պատճառը ոչ միայն նիւթական դժուարութիւններն ու «Հերմես» տպարանի գործունէութեան դադարեցումն էր, այլ նաեւ՝ ռուսական յեղափոխութենէն ետք կեանքին մէջ ստեղծուած նոր պայմանները, հասարակական ուժերու նոր յարաբերութիւնները։


== Գրականութիւն ==
Գառնիկ Անանեան, Հայ գրականութիւնը «Մուրճ» ամսագրում (90-ական թուականներ), Երեւան, Երեւանի համալսարանի հրատարակչութիւն, 1972, 80 էջ։


== Աղբիւրներ ==
Արասխանեան Աւետիք, Հայկական յամառօտ հանրագիտարան, հտ. 1, Երեւան, 1990, էջ 334։
Արասխանեան Աւետիք, Հայ Նոր գրականութեան պատմութիւն, հտ. 4, Երեւան, 1972, էջ 114։
Մատենագիտութիւն «Մուրճ» ամսագրի, կազմ.՝ Կ. Քացախեան, խմբ. Հր. Կոստիկեան, Երեւան, Ալ. Մեասնիկեանի անուան գրադարան, 1977, 776 էջ։
Սարինեան Ռ., Աւ. Արասխանեան, Երեւան, «Հայաստան» հրատարակչութիւն, 1980, 148 էջ։
Պանիրով Եւ Սխտորով Հաց

Կաղապար:Տեղեկաքարտ ուտեստ
Պանիրով սխտորով հաց (անգլերէն՝ Garlic bread), համեղ եւ ախորժելի հաց: Կարելի է հրամցնել թէյին հետ՝ որպէս թեթեւ ուտելիք:


== Պատմութիւն ==
Սխտորով հացը յայտնաբերուած է Միացեալ Նահանգներու ճաշարաններու ճաշացանկին մէջ, 1947-էն սկսեալ: Շրջան մը ետք, մշակուած է նոր տեսակ մը՝ սառած առեւտրային սխտորով հացեր, Միշիկընի «Cole's bread» սնունդի ընկերութեան կողմէ, 1970-ին: Ապա, այն ժամանակի ընթացքին դարձած է տարածուած ու հիմնական ուտեստ՝ Պրազիլի տարածքին:


== Բաղադրութիւն ==
Պատրաստութեան համար անհրաժեշտ են՝ կարագ, ձիթապտուղի իւղ, սխտոր, ֆրանսական պակեթ հաց, պինդ պանիր, ազատքեղ, աղ, պղպեղ` ըստ ճաշակի:


== Պատրաստութիւն ==
Պանիրը քերիչով քերել, աւելցնել ճզմուած սխտորը, մանրուած ազատքեղը եւ կարագը: Այս բոլորը լաւ մը խառնել:
Պակեթ հացը կտրատել, բայց ոչ մինչեւ վերջ: Բաց հատուածներուն մէջ միջուկը առատօրէն լեցնել: Այնուհետեւ 10 վայրկեան փուռին մէջ եփել , 180 աստիճան տաքութեամբ, մինչեւ հալի ու կարմրի:
Պատրաստութեան ընթացքին, բաղադրութեան մէջ, կարելի է փոփոխութիւններ կատարել: Օրինակ, կարելի է օգտագործել տարբեր տեսակի պանիրներ եւ կամ տարբեր տեսակի հացեր:
7 Հոկտեմբեր

7 Հոկտեմբեր, տարուան 280-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 281-րդ) օրն է

Տարուայ աւարտին կը մնայ 85 օր
Ք.ա. 3761՝ հրէական օրացոյցի համաձայն աշխարհի ստեղծման օրն է


== Դէպքեր ==
1919՝ Նեդերլանդներին մէջ ստեղծուեցաւ աշխարհի ամենահին՝ KLM օդային ընկերութիւնը 
ՄԱԿ-ին կը միանան՝
1960՝ Նիճերիա
1971՝ Օման


== Ծնունդներ ==

1952՝ Վլատիմիր Փութին (ռուս.՝ Владимир Владимирович Путин), Ռուսիոյ Դաշնութեան 4րդ եւ ներկայիս գործող նախագահ


== Մահեր ==

1849՝ Էտկար Փոյ (անգլերէն՝ Edgar Allan Poe, ծն.1809), ամերիկացի գրող
1944՝ Միքայէլ Մանուէլեան (ծն.1877), դերասան


== Տօներ ==
 Հայաստան՝ Գրադարանավարի օր։
Ճարտարապետութեան համաշխարհային օր։
Վրաստանի Դրամատուն

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Դրամատուն
«Վրաստանի դրամատուն» ԲԸ, Bank of Georgia (վրաց.՝ საქართველოს ბანკი), Վրաստանի ամենամեծ առեւտրային դրամատուներէն մէկը։ Գլխաւոր գրասենեակը տեղակայուած է Թիֆլիսի մէջ։


== Սեփականատերեր եւ ղեկավարութիւն ==
Դրամատան բաժնետոմսերը կը գտնուին Լոնտոնի ֆոնդային բորսային մէջ եւ Վրաստանի ֆոնդային բորսային մէջ (բորսային թիքեր՝ GeSE:GEB):
Դրամատան վերահսկիչ խորհուրդի նախագահը Նիգոլաս Ենուկիձեն է։ Գործադիր տնօրէնը՝ Իրալի Գիլաուրին։ Նախկին գործադիր նախագահ եւ վերահսկիչ խորհուրդի նախկին նախագահ Լատօ Գուրգենիձեն 2007 նոյեմբերի 22-ին կը դառնայ Վրաստանի վարչապետ։


== Գործունէութիւն ==

Դրամատունը գործունէութիւն կ'իրականացնէ ներդրումային դրամատունային գործարարութեան, առեւտուրի, դրամական միջոցներու կառավարման եւ այլ շրջանակներու մէջ։ Bank of Georgia-ն ունի աւելի քան 100 մասնաճիւղ. գործունէութիւնն կ'իրականացուի Վրաստանի մէջ, Ուգրանիոյ մէջ եւ Բելառուսին մէջ։ Դրամատան կը պատկանի BG Capital ներդրումային ընկերութիւնը:


== Արտաքին Յղումներ ==
Դրամատան պաշտօնական կայք (անգլերէն)
Սայիտ Աքըլ

Սայիտ Աքըլ (4 Յուլիս 1912, Զահլէ (Լիբանան) - 28 Նոյեմբեր 2014, Պէյրութ), բանաստեղծ, փիլիսոփայ:
Աքըլը ծնունդով զահլեցի, բայց իր կեանքը գրեթէ ապրած` Պէյրութ մայրաքաղաքին մէջ, եղած է գրող, լրագրող, մամուլի հանրածանօթ գրիչ: Փոքր տարիքէն բանաստողծութիւններ գրել սկսած ըլլալուն պատճառով զինք կոչած են «փոքրիկ բանաստեղծ»: Ան յատկանշական էր իր բանաստեղծական նորարար ոճով:
1960-70 թուականներուն Սայիտ Աքըլի անունով հիմնադրուած է մրցանակ մը, կարեւոր գումար մը, որ կը յատկացուէր արժանաւոր արուեստագէտներու:
Հայրենասէր ըլլալով հանդերձ, եղած է հայասէր, դրուատած հայ ժողովուրդը ամէն առիթներով: Մասնաւորաբար շեշտած՝ հայ ժողովուրդին աշխատասիրութիւնը, ոչ ոքի ձեռք երկարելու անոր հպարտութիւնը: