armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Խաւիէ Փերես տը Քուելլար

Խաւիէ Ֆիլիփէ Ռիքարտօ Փերես տը Քուելլար   (ծն՝ 19 Յունուար 1920, Լիմա, Փերու - մահ.4 Մարտ 2020,Լիմա, Փերու)  (սպ.՝ Javier Felipe Ricardo Pérez de Cuéllar y de la Guerra, 19 Յունուար 1920(1920-01-19)[…], Լիմա, Պերու - 4 Մարտ 2020(2020-03-04), Լիմա, Պերու), Փերուացի դիւանագէտ։ Աւարտեր է Լիմայի պետութեան կաթոլիկական համալսարանի իրաւունքի կաճառը։ 


== Գործունէութիւն ==
1940 թուականէն դիւանագիտական ծառայութեան մէջ է, եղեր է Փերուի դեսպան շարք մը երկիրներու մէջ՝ 
1969-1971 թուականներուն՝ Փերուի առաջին դեսպանը ԽՍՀՄ մէջ։ 
1971-1975 թուականներուն Փերուի ներկայացուցիչն էր ՄԱԿի, եղեր է ՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղարի տեղակալ յատուկ քաղաքական հարցերու գիծով։ 
1981 թուականի Դեկտեմբերին ՄԱԿ-ի Գլխաւոր համաժողովը Խաւիէ Փերես տը Քուելլարին նշանակեր է ՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղար՝ 1982 թուականի Յունուարի - 1986 թուականի 31 Դեկտեմբեր ժամանակաշրջանի համար։


== Պարգեւներ եւ մրցանակներ ==
Ճավահարլալ Ներույի պարգեւԿաթոլիկ Իզապէլի շքանշանի մեծ խաչՍուրբ Միքայէլի եւ Սուրբ Գէորգի Մեծ Խաչ շքանշանի ասպետՈւլոֆ Փալմէյի պարգեւԱստուրական (Asturian արեւմտհայերէնով Աստուրական) արքայադուստրի մրցանակ միջազգային համագործակցութեան համար Չորս ազատութիւններու մրցանակ - ազատութեան մետալԱզատութիւն մրցանակՄայրիի ազգային շքանշանի մեծ ժապաւէն«Գերմանիոյ Դաշնային Հանրապետութեան հանդէպ ունեցած վաստակի համար» յատուկ աստիճանի շքանշանի Մեծ Խաչ«Իտալական Հանրապետութեանը մատուցած ծառայութիւններու համար» շքանշանի մեծ սպայԼեհաստանի Հանրապետութեանը մատուցած ծառայութիւններու համար շքանշանի Մեծ խաչի ասպետՀարաւային Խաչի շքանշանի Մեծ խաչԿաղնէ թագի շքանշանի Մեծ խաչի ասպետՊատուոյ լեգէոնի Մեծ խաչի ասպետ«Մատուցած ծառայութիւններու համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետՄԱԿ-ի խաղաղութեան մետալՍան Մարկոսի համալսարանի պատուաւոր դոկտորՎալիատոլիտի համալսարանի պատուաւոր դոկտորԼաւալի համալսարանի պատուաւոր դոկտորՔեմպրիճի համալսարանի պատուաւոր դոկտորՓերուի արեւի կարգի մեծ խաչ«Գերմանիոյ Դաշնային Հանրապետութեան հանդէպ ունեցած վաստակի համար» Մեծ վաստակի խաչhonorary doctorate of the University of Salamanca?Զակրեպի պատուաւոր քաղաքացիGrand Cross of the Order of Liberty?


== Անդամութիւն ==
Բարոյական եւ քաղաքական գիտութիւններու ակադեմիա


== Աղբիւրներ ==
famous birthdays
new world encyclopedia
Տարեկանին Մահացած է ՄԱԿ-ի Նախկին Գլխաւոր Քարտուղար Խաւիէ Փերես տը Քուելլար
100 Տարեկանին Մահացած է ՄԱԿ-ի Նախկին Գլխաւոր Քարտուղար Խաւիէ Փերես տը Քուելլար
368 (թիւ)

368 (երեք հարիւր վաթսունութ) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 367-ի եւ 369-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 A003072  երեք խորաններու գումար է՝ 368=33+53+63
 A094133  Լէյլանտի թիւ է՝ 368=53+35
 Alt   368  գործադրելիս կը ստացուի p տողատառը
368 Հայտէյեա աստեղնեակի կարգային թիւն է
Ռէյչըլ ՄքԱտամս

Ռէյչըլ Անն ՄքԱտամս (անգլերէն՝ Rachel Anne McAdams, ծնած է 17 Նոյեմբեր, 1978, Օնթարիօ) ան Քանատացի դերասանուհի մըն է: Ռէյչըլը աւարտած է դերասանութեան մասնագիտութիւնը Եորք համալսարանին մէջ, 2001 թուականին: Ան մասնակցած է Քանատական հեռատեսիլի ցուցադրութիւններուն եւ ֆիլմերուն մէջ, օրինակ՝ Perfect Pie (2002), My Name Is Tanino (2002) եւ Slings and Arrows:
Ռէյչըլ ՄքԱտամսը առաջին անգամ հռչակաւոր կը դառնայ 2004 թուականին իր 2 գլխաւոր դերերով Mean Girls եւ The Notebook ֆիլմերուն մէջ:


== Վաղ կեանքը ==
Ռէյչըլ ՄքԱտամսը ծնած է Օնթարիօ, Քանատայի մէջ։ Զաւակն է Սանտրա Քայ եւ Լանս Ֆրետերիք ՄքԱտամսին: Ռէյչըլը ունի մէկ եղբայր ու մէկ քոյր: Մանուկ տարիքէն հետաքրքրութիւն արտայայտած է դերասանութեան հանդէպ, ու Ռէյչըլին ծնողքը միշտ քաջալերած է իրեն, մանաւանդ երբ մասնակցած է դերասանութեան (օրինակ՝ Շէյքսփիրիի կամ Տիզնիի) բանակումներու: Ան 12 տարեկանէն ի վեր կը մասնակցի տարբեր թատերախաղերու պատրաստուած իր դպրոցին կամ յատուկ ընկերութիւններու կողմէ (Original Kids Theatre ընկերութիւն): Ռէյչըլին Անգլերէնի եւ թատերախաղի ուսուցիչները քաջալերած են իրեն որ համալսարանին մէջ ուսանի դերասանութիւն, եւ ՄքԱտամս այս ճիւղը աւարտեց 2001 թուականին:


== Դերեր ==


=== Հեռուստաշարեր ===


=== Ֆիլմեր ===
Այշէն Կրուտա

Այշէն Կրուտա (թրք.՝ Ayşen Gruda, 22 Օգոստոս 1944(1944-08-22), Yeşilköy, Բաքըրքյոյ, Պոլիս, Թուրքիա - 23 Յունուար 2019(2019-01-23), Պոլիս, Թուրքիա), շար­ժանկա­րի արո­ւես­տա­գիտու­հի, կատակերգակ։


== Կենսագրական գիծեր ==
Այ­շէն Կրու­տա ծնած է 1944-ին, Պոլիս, Եշիլ­գիւղի մէջ։ Հայ­րը աշ­խա­տակ­ցած է եր­կա­թու­ղիի ըն­կե­րու­թեան մէջ։ Կրու­տա­յի եր­գի­ծան­քի նկատ­մամբ հա­կումնե­րը յայտնո­ւած են դեռ պա­տանու­թեան տա­րինե­րուն, երբ ան տան մէջ սկսած է կապ­կել իրենց հա­րեւան­նե­րու նիստ ու կա­ցը։
Կի­սատ թո­ղելով իր ու­սումը ուղղո­ւեած է դէ­պի թա­տերա­կան աշ­խարհ։ Բազ­մա­թիւ դե­րեր ստանձնեց զա­նազան յա­տուկ թատ­րոննե­րէ ներս։  Կրու­տա բա­ցի շար­ժանկա­րի մէջ իր մարմնա­ւորած կեր­պարնե­րէն հե­ռուստա­ցոյ­ցի սե­րիալ­նե­րու մէջ եւս ստանձնած է եր­գի­ծական դե­րեր։
Ամուսնա­ցած է Եըլ­մազ Կրու­տա­յի հետ։
Արբի Յովհաննիսեան

Արբի Յովհաննիսեան (անգլ․ Arby Ovanessian, 20 Փետրուար 1942(1942-02-20), Նոր Ջուղա, Սպահան, Pahlavi Iran), ժապաւէնի բեմադրիչ, բեմադրիչ եւ թատերագիր։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
ծնած է Նոր Ջուղա, Իրան, 1942-ին։ Ուսանած է Լոնտոն՝ շարժարուեստի հիմնարկին մէջ։ Կ'ապրի ու կը գործէ Փարիզ։
Շրջան մը Իրանի մէջ կատարած է թատերական բեմադրութիւններ. գնահատուած ու հրաւիրուած է միջազտային փառատօններու։
Հեղինակն է Թադէ Վանքի տարեկան ուղտագնացութեան մասին նկարահանուած առաջին վաւերագրական ՝ «Ղեբեոս որ անուանեցաւ Թադէոս»  եւ երկարամետրաժ Մկրտիչ Արմէնի «Հեղնար աղբիւր» վիպակէն քաղուած «Աղբիւր» ֆիլմերուն։ 
Ապա, Եւրոպա անցած, թատերական եւ շարժարուեստի մարզերուն մէջ շարունակած է ստեղծագործել։ Փարիզ՝ ֆրանսայի Արտաքին Գործոց եւ Մշակոյթի Նախարարութիւններու հովանաւորութեամբ իրագործած է անդրանիկ, ամբողջութեամբ հայերէն խօսուն ՝ «Թէ ինչպէս մօրս ասեղնագործ գոգնոցը կը սփռուի կեանքիս մէջ...» շարժանկարը, նիւթ ունենաով Լեւոն Շանթին, Վազգէն Շուշանեանին գրութիւնները եւ ամերիկահայ անուանի գեղանկարիչ Արշիլ Կորքիին (Ոստանիկ Ատոյեան) նամակներն ու պաստառներէն մէկուն վերնագիրը։
Զուգահեոաբար, տարած է հետազօտական աշխատանք հայկական շարժարուեստի մասին ՝ Հայաստան եւ Սփիւռք ներառեալ։
Շարժարուեստին (կինոյի) եւ թատրոնին վերաբերող գրութիւններով երեք տասնամեակ աշխատակցած է Փարիզի «Յառաջ - Միտք եւ Արուեստ»ին։
Խմբագրած ու ծանոթագրած է հայ թատերագիրներու գործերէն կազմուած երկու եռահատոր՝ ՄԷԿ ԱՐԱՐ (40 թատերախաղ - հրատարակութիւն ՀԹԸ-ի եւ ԳԱԹ-ի. 2001-2003, Փարիզ/Երեւան) եւ ԹԱՏԵՐԿԱՇԱՐ (12 իւրօրինակ թատերկներ, ՀԹԸ. 2019, Փարիզ/Երեւան)։


== Արտաքին յղումներ ==
Աղասի Այվազեանի «Լացի Այգին»
The Theater and Cinema of Arby Ovanessian: Majid Lashkari. Yerevan, HARATCH Educational and Social Foundation 2021.
Զարեհ (անձնանուն)

Զաւէն, պարթեւական ծագումով հայկական արական անուն։ 

Լատինագիր ձեւը՝  ZAREH 


== Անունը Կրողներ ==
Զարեհ Թահմազ (1881, ՕԿ-1952, Իսթանպուլ) բժիշկ
Զարեհ Խրախունի (1926, Կ.Պոլիս-2015, Իսթանպուլ) բանաստեղծ
Զարեհ Որբունի (1902, Կիլիկիա-2015, Փարիզ) վիպասան
Զարեհ Մութաֆեան (1907, Սամսուն ՕԿ-2015, Փարիզ) նկարիչ, մտավորական
Զարեհ Սահակեանց (1933, Տոնի Ռոսթով-1986, Երեւան) երաժիշտ
Զարեհ Պտուկեան (Paul Zareh Bedoukian, 1911, Սեբաստիաa-2001, դրամագէտ, քիմիագէտ)
Զարեհ Մելքոնեան (1923, Հալէպ-2012) բանաստեղծ, թարգմանիչ
Զարեհ Մոսքոֆեան (1898, Իզմիթ, ՕԿ-1987, Լիոն, Ֆրանսա) գծագրիչ
Էսայեան Վարժարան

Էսայեան Վարժարան, Պոլսոյ մէջ հայկական նախակրթարան եւ երկրորդական վարժարան։


== Պատմականը ==
Երբ Ս. Երրորդութիւն եկեղեցւոյ կից Նարեկեան վարժարանը անբաւարար մնաց հանրային կրթական պահանջին դիմաց, Յովհաննէս եւ Մկրտիչ Էսայեան եղբայրներ՝ 1895-ին Ս. Յարութիւն Եկեղեցւոյ մօտ հողամաս մը գնելով, թէ՛ իրենց անունով հիմնեցին վարժարանը եւ թէ՛ նորոգեցին Ս. Յարութիւն եկեղեցին։
1908-ին, վարժարանին աղջկան լիսէի արտօնութիւն տրուած է։ 1912-ին բարեսէր ազգայինի մը նուիրատուութեամբ ընդարձակուող շէնքը 1913-ին երկսեռ դասաւանդութեան սկսած է, սակայն Ա. Աշխարհամարտին, շէնքը բոյժքոյրերու եւ զինուորներու կը յատկացուի։
1921-ին Թուրքիոյ մէջ առաջին տարրալուծարանը այստեղ հիմնուած է։
1918-1922 տարիներուն դպրոցին մէկ մասը իբրեւ որբանոց կը գործածուի ու 1923-ին կը վերսկսի դասաւանդութեան։
Վարժարանը ներկայիս մանկապարտէզի, նախակրթութեան, միջնակարգի եւ քառամեայ լիսէի բաժիններով ուսում կը ջամբէ երկսեռ աշակերտներու։


== Ծանօթագրութիւններ ==
http://www.esayan.k12.tr/tarihce.htm
Հռիփսիմէ Խուրշուդեան

Հռիփսիմէ Խուրշուդեան (27 Յուլիս 1987(1987-07-27), Քասախ, Նայիրիի շրջան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), հայ ծանրամարտիկ։
Հռիփսիմէ Խուրշուդեան Եւրոպայի ծանրաբարձութեան աղջկանց ախոյեանութեան 75 քկ եւ վեր դասակարգին․ մասնակցած է 2012 թուականի Ամառնային Ողիմպիական խաղերուն եւ նուաճած է պրոնզէ մետալ՝ ետ մնալով ռուս Թաթիանա Քաշիրինայէն եւ Ժու Լուլուէն։ Հռիփսիմէն վարժութիւնն աւարտած է 128 քկ ցուցանիշով, իսկ հրմամբ բարձրացուց 166 քկ արդիւնքի՝ հաւաքելով 294 քկ, զոր 39 քկ-ով քիչ էր յաղթողի՝ Ժու Լուլուի արդիւնքէն։


== Պարգեւներ ==
Մովսէս Խորենացիի մետալ (2012)
Կիրակոս Թիթիզեան

Կիրակոս Թիթիզեան ծնած է 3 Յունուարին, 1922, Քեսապի Գարատուրան աւանին մէջ, Կարապետ եւ Ֆերիտա Թիթիզեան ընտանեկան երդիքին ներքեւ։ Ունէր մէկ եղբայր՝ Անդրանիկը։ Կիրակոս իր նախնական կրթութիւնը ստացած է իր ծննդավայրի ազգային վարժարանին մէջ։


== Կենսագրութիւն ==
Ան 13 տարեկան պատանի էր երբ իր հայրը՝ Կարապետը կը կորսնցնէ իր տեսողութիւնը։ Նոյն տարին եւ ծնողաց նիւթական բեռը թեթեւցնելու մտօք՝ Կիրակոս կ'որոշէ իր ուսումը շարունակել Մեծի Տանն Կիլիկիոյ նորաբաց դպրեվանքէն ներս եւ ձգելով իր գիւղն ու հարազատները հաստատ քայլերով կը մեկնի Անթիլիաս։
Վեց տարիներու դպրեվանքեան ուսումով զինուած, 19 տարեկան Կիրակոս ստիպուած կ'ըլլայ ձգել դպրեվանքը եւ երթալ Սուրիոյ Ազազ շրջանը՝ հոն դպրոցի մը մէջ անգլերէն լեզու դասաւանդելու եւ նիւթապէս օգտակար ըլլալու իր ծնողաց։
21 տարեկան էր Կիրակոս Թիթիզեանը երբ Քեսապի պատասխանատուները զինք կը նշանակեն ուսուցիչ իր ծննդավայրի վարժարանին։ Այս նշանակումէն ու պաշտօնավարութենէն կը ծնի ուրիշ բարիք մը՝ երբ Կիրակոս կը հանդիպի իր կեանքի ընկերոջ Մարթա Աբէլեանին, որ նոյն վարժարանին մէջ ուսուցչուհի էր։
1943 թուականին Կիրակոսն ու Մարթան կը պսակուին եւ կը կազմեն ընտանիք մը եւ կը մնան միասին 68 տարիներ։ Անոնք կը հաստատուին Պէյրութ, Լիբանանի մէջ։
Պէյրութի մէջ Կիրակոս կ'աշխատի որպէս պահեստարանի պատասխանատու անգլիական բանակին մէջ, սակայն 1945-ին, համաշխարհային պատերազմի աւարտով, կ'աւարտի նաեւ իր գործը։
Թիթիզեան ընտանիքը բախտաւորուեցաւ երեք զաւակներով. այսպէս 1946-ին ծնաւ իր անդրանիկը՝ Ժանը, 1951-ին Կարպիսը, իսկ 1956-ին՝ Սիլվան եկաւ ամբողջացնելու ընտանիքը։
Ան որպէս դպիր եւ ուրարակիր կը մասնակցէր սրբազան արարողութեանց Ս. Նշան Մայր եկեղեցւոյ մէջ եւ, աւելի ուշ, որպէս բանկալի պատասխանատու՝ Անթիլիասի Մայր Տաճարին մէջ։
1969-ին Կիրակոս եւ Մարթա Թիթիզեանները իրենց դստեր Սիլվային հետ եկան ԱՄՆ ուր արդէն բնակութիւն հաստատած էին Ժանն ու Կարպիսը։ 11 անգամ անոր խանութը կողոպուտի ենթարկուեցաւ որոնցմէ մէկուն ընթացքին, 1980-ին, Կիրակոս փամփուշտով մը վիրաւորուեցաւ գլխէն։
2010 թուականի [Սեպտեմբերին անկումի մը հետեւանքով կոնքի բեկում ունեցաւ եւ այդ օրէն անոր առողջութիւնը վայրէջք արձանագրեց։ Հետզհետէ տկարացաւ։ Առողջական վիճակին մէջ բարդութիւններ յառաջացան։ Պայքարեցաւ, յատուկ խնամք ստացաւ ոչ միայն բժիշկներէն կամ բուժքոյրերէն, այլ իր հարազատներէն։ Կինը՝ Մարթան միշտ կողքին էր, դուստրը՝ Սիլվան պահապան հրեշտակ մը եղաւ իրեն համար, զաւակները, հարսը, թոռները համակ օգնութիւն եղան։ Աւա՜ղ, սակայն, հողածին էր Կիրակոսը եւ հողին դառնալու դատապարտուած եւ այսպէս հակառակ բոլոր ջանքերուն եւ ի գործ դրուած ճիգերուն ան իր աչքերը յաւիտեան փակեց այս կեանքին համար Մարտ 3, 2011-ին։ Կիրակոս Թիթիզեան աշխատեցաւ ու գործեց մինչեւ վերջին շաբաթները իր կեանքին։ Ցաւեցաւ ու տագնապեցաւ հայ արժէքներու կորուստով այս ափերուն վրայ։ Երբեք չստեց, խարդախութիւն չկար իր բառարանին մէջ, ոչ մէկուն ցաւ պատճառեց։ Օգտակար եղաւ բազում անձերու։ Արժանապատուութիւն ունէր ան։ Բայց այս բոլորէն վեր եւ անդին հաւատացեալ մըն էր հանգուցեալը, բառին իսկական եւ վաւերական զոյգ իմաստներով։ æատագով մըն էր Հայոց առաքելական եկեղեցւոյ։ Սերտ կապեր ունէր բարձրաստիճան եկեղեցականներու եւ զոյգ կաթողիկոսներուն հետ եւ շատ ու շատ եկեղեցականներ զինք կը կոչէին «Քեռի»։ Թող լոյս իջնէ իր շիրիմին եւ յիշատակն արդարոյն օրհնութեամբ եղիցի։
Մաքս Մաքսուտեան

Մաքս Մաքսուտեան (12 Յունիս 1881(1881-06-12), Իզմիր, Զմիւռնիոյ սանճաք, Այտըն, Օսմանեան Կայսրութիւն - 20 Յուլիս 1976(1976-07-20), Պուլոն - Պիյանքուռ), ֆրանսահայ դերասան,


== Կենսագրութիւն ==
Մաքս Մաքսուտեան ծնած է Իզմիր: 12 տարեկանին ծնողներուն հետ արտագաղթած է Ֆրանսա։ 1904 թուականին աւարտած է Փարիզի երաժշտանոցի թատերական բաժինը, աշակերտած է «Քոմետի ֆրանսեզ»-ի նշանաւոր դերասան Սիլվենին։ Տրիպոլէի (Վիքթոր Հիւկոյի «Արքայն զբօսնու») մենախօսութեան համար արժանացած է ողբերգութեան առաջին մրցանակին։ Դերասանի արուեստին բնորոշ եղած է ողբերգական խաղի ոճը, ներքին մեծ թափը, յստակ առոգանութիւնը, շարժուձեւի ներդաշնակութիւնը, անկեղծ կատարումը, որոնց շնորհիւ ընդունուած է Փարիզի «Օտէոն» ազգային թատրոն, հանդէս եկած է Մոլիերի «Ագահ», «Թարթիւֆ» եւ այլ փիեսներով։ Խաղցած է Սարա Պեռնարի խումբին՝ կատարելով գլխաւոր դերեր, շրջագայած է Եւրոպա, Ամերիկա (1911)։
1912-1949 թուականներուն նկարահանուած է քանի մը տասնեակ շարժապատկերներու մէջ`

«Ատրիէնա Լեկուվրիոր»
«Էլիզապէթ, Անգլիոյ Թագուհին» (Սարա Պեռնարի մասնակցութեամբ, 1913)
«Երկաթէ Մարդը», 1914
«Սպիտակ գոգնոց», 1917
«Անիւ», 1923
«Հոգու Աչքերը», 1924
«Սիրոյ Շատրուանը», 1924
«Արաբը», 1924
«Արթնացում», 1925
«Իմ Փարիզը», 1927
«Նաբոլիոն», 1927
«Կանաչ Թութակ», 1928
«Աշտարակով Տունը» (La Maison de la Fléche), 1930
«Վենեցիական Գիշերներ», 1931
«Երեք Վալս», 1935
«Tondelayo» («Սպիտակ Բեռ»), 1937
«Երեք Վալս», 1938
«Մարմին Ունեցող Սատանան», 1947
«Յիշողութիւնները Ենթակայ Չեն Վաճառքի», 1948


== Գրականութիւն ==
Jung, Uli & Schatzberg, Walter. Beyond Caligari: The Films of Robert Wiene. Berghahn Books, 1999.
1635 թուական

1635 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 35րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1635 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1635 մահեր
Արղոլիքոս ծոց

Արղոլիքոս ծոց (յուն․՝ Αργολικός κόλπος), Էգէական ծովուն ծոց, Յունաստան․ կը տարածուի Պելոպոնեսի արեւելեան ափին, Արղոլիքի հրուանդանին եւ Արքատիայի ու մասամբ արեւելեան Լաքոնիայի ափերուն միջեւ։  Սարոնիքոս ծոցին հետ կը սահմանեն Արղոսարոնիքոսի շրջանը։


== Ընդհանուր տեղեկութիւններ ==


=== Աշխարհագրութիւն ===
Արղոլիքոս ծոցին երկայնքն է մօտաւորապէս 50 քլ․ եւ լայնքը 30 քլ․։   Անոր գլխաւոր նաւահանգիստը Նաֆփլիոն է։  Ամենախորունկ մասը 800 մեթր է։  Ծոցին մուտքին կը գտնուի Սփեցես կղզին։
Ծոցին ափերուն գլխաւոր քաղաքներն եւ բնակավայրերն են․ հարաւ-արեւմուտքէն դէպի հիւսիս եւ հարաւ-արեւելք կարգով՝ Լէոնիտիօ, Թիրոս, Արքատիքօ Հորիօ, Այիոս Անտրէաս, Փարալիօ Ասթրոս, Քսիրոփիղատօ, Քիվերի, Միլի, Նէա Քիոս, Նաֆփլիօ (ծոցին հիւսիս-կեդրոնը), Թոլօ, Վիվարի, Տրեփանօ, Քանտիա, Իրիա, Փորթոհելի, Էրմիոնի եւ Քիլատա։
Արղոլիքոս ծոցին մէջ կան կղզիակներ եւ ժայռակղզիակներ։  Գլխաւորներն են՝ Փսիլի, Փլաթիա, Ռոմվի, Պուրծի եւ Քորոնիսի։


=== Պատմական ակնարկ ===
Ծոցը Յունաստանի նախապատմական շրջանին մշակոյթի կեդրոն եղած է։  Անոր ափերուն բարգաւաճած են նախապատմական Յունաստանի ամենակարեւոր ընկերութիւններէն, ինչպէս օրինակ՝ Լերնա քաղաքը եւ Ֆրաղթի Քարայրի համայնքը։ 


== Պատկերասրահ ==
Փլովտիւ

Փլովտիւ (պուլկար․՝ Пловдив, յուն․՝ Φιλιππούπολη, թրք.՝ Filibe), քաղաք Պուլկարիայի հարաւը, Փլովտիւի մարզի վարչական կեդրոն։
Փլովտիւը պուլկարահայութեան կարեւորագոյն կեդրոններէն մէկն է։ Քաղաքին մէջ կը գտնուի Սուրբ Գէորգ հայկական եկեղեցին։


== Քոյր-քաղաքներ ==
Փլովտիւը ունի 21 քոյր-քաղաք՝


== Նշանաւոր մարդիկ ==
Արմէն Համբարձումեան - հայ ֆութպոլիստ
Աթանաս Ուզունով - ֆութպոլիստ
Գրիգոր Ազարեան - բեմադրիչ


== Պատկերասրահ ==
Հին քաղաքը
		
		
		
		
		
		
		
		
		


=== Քարտէզներ ===
Փլովտիւը bgmaps.com էլեկտրոնային քարտեզին
Փլովտիւը Wikimapia էլեկտրոնային քարտեզին


== Արտաքին յղումներ ==
Փլովտիւի ուղեվար (անգլերէն)
Բնակչութեան վիճակագրութիւնը
Վալերիան Կունիա

Վալերիան (Վալիկո) Լեւանի Կունիա (վրաց.՝ ვალერიან [ვალიკო] გუნია, 21 Յունուար, 1862, Էկի գիւղ - 31 Յուլիս, 1938, Թիֆլիս), վրացի դերասան, թատերագիր, բեմադրիչ, թատերական գործիչ, քննադատ, թարգմանիչ։ Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արուեստագէտ (1933):


== Կենսագրութիւն ==
Վալերիան Կունիա, ծնած է 1862 թուականին Էկի գիւղին, ազնուական ընտանիքի մը մէջ։ Սորված է Մոսկուայի Պոտրովս-Ռազումովսկի գիւղատնտեսական ակադեմիոյ մէջ։
Վերադառնալով Վրաստան՝ ելոյթներ ունեցած է սիրողական ու մասնագիտական ներկայացումներուն մէջ, կազմակերպած է ներկայացումներ, աշխատած որպէս լրագրող ու հրատարակիչ։ Վալերիան Կունիան թարգմանած է ռուս ու արեւմտաեւրոպացի հեղինակներու (Նիքոլայ Գոգոլ,Ալեքսանտր Օստրովսկի, Ուիլիամ Շեքսպիր, Մոլիեր, Վիքթոր Հիւգո, Հենրիկ Իբսէն, Գերհարդ Հաուպտման) պիեսներ եւ գրած Վրաստանի թատրոնի պատմութիւնը: 1913 թուականէն Կունիան նաեւ նկարահանուած է շարք մը վրացական ֆիլմերու մէջ:
Վրաստանի մէջ խորհրդային կարգերու հաստատումէն ետք մասնակցած է թատերական գործերու կազմակերպմանը։


== Ստեղծագործութիւն ==


=== Երկեր ===
«Ապօրինածինը» (պիես, 1882)
«Քույր ու եղբայր» (թատերախաղ)
«Երկու հերոս» (թատերախաղ)
«Զորաշարժեր» (կատակերգութիւն)
Գոգնիաշվիլիի «Քրիստոնեաներ» օբերայի լիբրետոն
Զաքարիա Փալիաշվիլիի «Դաիսի» օբերայի լիբրետոն, 1923
Դիմիդրի Առաքիշվիլիի «Դինարա» օբերայի լիբրետոն, 1924


=== Օպերաներու լիբրետոներու վրացերէն թարգմանութիւններ ===
«Սեւիլեան սափրիչ», Ջոակինո Ռոսսինի
«Կարմէն», Ժորժ Բիզէ
«Ռիգոլատո», Ջուզեպէ Վերդի


=== Դերերը թատրոնի մէջ ===
«Լիր արքայ», Շեքսպիր — Լիր
«Օթելլո», Շեքսպիր — Օթելլո
«Կակո աւազակը», Իլեայ Ճավճավաձէ — Կակո
«Խելքէն պատուհաս», Ալեքսանտր Գրիբոյեդով — Սկալոզուբ
«Էդիպուս արքայ», Սոֆոկլես — Էդիպ
«Կին», Ալեքսանտր Դիւմա (որդի) — Կին
«Ռևիզոր», Նիկոլայ Գոգոլ — Օսիպ
«Դաւաճանութիւն», Սումբատով Յուժին — Օթար բեկ
«Ջարդին մէջ», Բորիս Լավրենյով — Բերսենեւ
«Պատարա Կախի», Ակակի Ծերեթելի — Գելա


=== Ֆիլմագրութիւն ===
1913 — Կովկասի նուաճումը
1921 — Արսէն Ջորջիաշվիլի — գեներալ
1922 — Սուրամի բերդ — գեներալ
1926 — Խանումա — Վարախիձէ
1927 — Ամոկ
1927 — Լեռներու օրէնքը


== Գրականութիւն ==
Театральная энциклопедия. Гл. ред. П. А. Марков. М.: Советская энциклопедия.
1843 թուական

1843 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 43րդ տարին


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1843 ծնունդներ

Մայիս 1՝ Յովհաննէս Ամերիկեան (մ.1879), ռուսահայ դերասան
Մայիս 4՝ Միքայէլ Արամեանց (մ.1924), քարիւղ արդիւնահանող
Նոյեմբեր 19՝ Յակոբ Պարոնեան (մ.1891), հայ երգիծաբան գրող
Անյայտ օրով՝
Եզնիկ Ապահունի (մ.1913), մշակոյթի գործիչ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1843 մահեր
Հայեացք (ամսագիր)

Հայեացք, պատկերազարդ ամսաթերթ։ Լոյս կը տեսնէ 1998-էն, Նիկոսիոյ մէջ՝ հայերէն (6 էջ), անգլերէն (4 էջ), պուլկարերէն (1 էջ), յունարէն (1 էջ)։ Մելգոնեան կրթական հաստատութեան հրատարակութիւն։ Պատասխանատու խմբագիր՝ Եղիա Գայայեան։ Կը լուսաբանէ հաստատութեան կրթական գործունէութիւնը, կիպրահայութեան ազգային կեանքը։ Թերթի էջերը ունին իրենց բաժանումները՝ Մելգոնեանի առօրեան, Շրջանաւարտներ, Գրական վարձեր, Հայ դատ, Խճանկար (դերասաններու եւ արուեստագէտներու մասին), աշակերտական ծաղրանկարներ եւ այլն։
Պուրկաս

Պուրկաս (պուլկար․՝ Бургас, յուն․՝ Πύργος - Պիրկոս), քաղաք Պուլկարիոյ մէջ, անոր սեւծովեան ափի վրայ։ Մեծութեամբ երկրին երկրորդ քաղաքն է եւ բնակչութեամբ չորրորդը։ Պուրկասի մարզի եւ Պուրկաս համայնքի վարչական կեդրոն։ Քաղաքը Պուլկարական ծովամերձ տարածաշրջանի կարեւոր մշակութային եւ տնտեսական կեդրոն է։
Ըստ 2009 թուականի պաշտօնական տուեալներուն Պուրկասի բնակչութիւնը կը կազմէ 208402 մարդ։


== Եղբայր-քաղաքներ ==
 ԱՄՆ Սան Ֆրանսիսքօ, ԱՄՆ
Կաղապար:Country data Նիդեռլանդներ Ռոտերդամ, Հոլանտա
 Չինաստան Յանթայ, Չինաստան
 Ռուսաստան Կրասնոտար, Ռուսաստան
 Հունաստան Ալեքսանդրոպոլիս, Յունաստան
 Թուրքիա Պէշիքթաշ, Թուրքիա


== Արտաքին Յղումներ ==
bourgas.org
Պուրկասի նորութիւնները
burgas.su (ռուս.)
Պուրկասի բնակչութեան վիճակագրութիւն
Պուրկասի լուսանկարներ
1594 թուական

1594 թուական, ոչ նահանջ տարի, 16րդ դարու 94րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1594 ծնունդներ

Յունիս՝ Նիքոլա Փուսէն (ֆրանսերէն՝ Nicolas Poussin, մ.1665), ֆրանսացի նկարիչ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1594 մահեր
Պոկոթա

Պոկոթա, (սպ.՝ Santafé de Bogotá, Սանթաֆէ տէ Պոկոթա), Քոլոմպիոյ մայրաքաղաքը, Քունտինամարքա շրջանի վարչական կեդրոն եւ երկրի մեծագոյն քաղաքը։ Տարածքը՝ 1775 մ²։ Կը գտնուի Արեւելեան Քորտիլեռներու արեւմտեան մասին մէջ, ծովու մակարդակէն 2160 մ․ բարձրութեան վրայ։ Պոկոթայի մէջ կը բնակի մօտ 7 միլիոն մարդ, ամբողջ բնակչութեան մէկ վեցերորդը։


== Բնակչութիւն ==
Քարինա Աւետիսեան

Քարինա  Աւետիսեան (ծնած 24 Սեպտեմբեր, 1978, Քոլչեսթըր, Անգլիա), քաղաքագիտութեան դոկտոր, հետազօտող, Անոր հետազօտութիւնները կը կեդրոնանան ընկերային շարժումներու, նոր հաղորդակցութիւններու, եւ ԶԼՄներու վրայ Եւրասիական շրջանին մէջ: Ան նախապէս դասախօսած է Հայաստանի Ամերիկեան Համալսարանէն ներս երկու տարուան համար, դասաւանդելով Ամերիկեան, Հայաստանեան եւ Եւրոպական քաղաքական դրութիւններուն մասին: Ան Անգլիոյ Թագաւորական Արուեստից Բարեկամութեան (անգլ.՝ Royal Society of Arts) ընկերակից է:


== Կենսագրութիւն ==
2003 թուականին, Աւետիսեան կը ստանայ իր Արուեստից Պսակաւոր վկայականը, քաղաքագիտութեան եւ միջազգային յարաբերութիւններու ոլորտին մէջ, Քալիֆորնիոյ Համալսարան, Ռիվըրսայտէն, Քալիֆորնիա, ԱՄՆ: 2004 թուականին կը ստանայ իր Գիտական Մագիստրոսի վկայականը Ռուսական եւ Արեւելեան Եւրոպական Հետազօտութիւններու Կեդրոնէն, Պըրմինկհէմ Համալսարանէն, Անգլիա: 2015 թուականին, կը ստանայ իր Դոկտորի վկայականը նոյն կեդրոնէն ու համալսարանէն: Ան խորհրդատու է Հարվըրտ Համալսարանի Պըրքմըն-Քլայն Կեդրոնին, ինչպէս նաեւ՝ Freedom House, Navanti, Transparency International, եւ Կոթընպըրկ Համալսարանի V-Dem Institute-ին:
Աւետիսեանի յօդուածները լոյս տեսած են հետեւեալ լրատուական կայքէջներէն՝ The Guardian, OpenDemocracy, Global Voices, Transitions Online, EVN Report եւ Hetq, ինչպէս նաեւ վերլուծական տեղեկութեամբ ներկայացած է Հարաւային Քալիֆորնիոյ Համալսարանի Տորնսայֆ Հայկական Հետազօտութիւններու Հիմնարկի (անգլ.՝ University of Southern California, Dornsife Institute of Armenian Studies) , BBC Newsday, CivilNet, Hromadske - The Sunday Show, Center on Global Interests, եւ Al Jazeera կայաններէն:


== Երկեր ==


=== Ակադեմական հետազօտութիւններ ===
Avedissian, K. (2020) “New Media and Digital Activism: Comparing Armenia and Chechnya” in The Routledge Handbook of the Caucasus (London: Routledge), 416-427.
Avedissian, K. (2016) “Clerics, weightlifters, and politicians: Ramzan Kadyrov’s Instagram as an official project of Chechen memory and identity production”. Caucasus Survey 4 (1) : 20-43
A Tale of Two Movements: Social Movement Mobilisation in Southern Russia
Krasnodar Cossacks: Vanguard of Russian conservative-patriotic discourse
As If Life Was Starting From Zero: Armenians and 25 Years of State-Building
Sudan: The Impact of Institutions on Violent Conflict


=== Համագործակցական հետազօտութիւններ ===
Narratives of Violence in the North Caucasus; The University of Birmingham, UK


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտօնական Թուիթըրի էջ
Հելսինքի

Հելսինքի (ֆին.՝ Helsinki) Ֆինլանտայի մայրաքաղաքը, նաւահանգիստ Պալթիք ծովու Ֆիննական ծոցի ափին։


== Պատմական տեղեկութիւններ ==
Հիմնուած է 1550-ին Վանթանիոք գետի գետաբերանին՝ Շուէտիոյ թագաւոր Կուսթաւ Վազայի հրամանով։ 1641-ին փոխադրուած է 5 քմ աւելի հարաւ՝ դէպի Էսթնես թերակղզիի ծայրը։ Քաղաքը շուէտերէն կը կոչուի Հելսինքֆորս (Helsingfors). անուանումը յառաջացած է հելսինքներ ցեղանունէն եւ շուետերէն fors «ջրվէժ» բառէն (սկզբնապէս քաղաքը հիմնադրուած է ջրվէժի մօտ)։ 1812-էն եղած է Ֆինլանտական մեծ իշխանութեան (Ռուսական կայսրութեան կազմին մէջ) մայրաքաղաքը։ 1917-ի Դեկտեմբերէն Ֆինլանտական հանրապետութեան մայրաքաղաքն է։


== Բնակչութիւն ==
Արակոնի Թագուհիներու Ցանկ

Արակոնի թագաւորութիւնը ձեւաւորուած է 1035-ին, երբ Նաւառայի թագաւորութիւնը Սանճօ Գ. արքայի մահէն ետք բաժնուեցաւ երեք մասի։ Սանճոյի որդիին` Կոնսալոյին անցան Սոպրարպէն եւ Ռիպարկորսան, իսկ անոր ոչ օրինական որդիին` Ռամիրոյին անցաւ Արակոնը, սակայն Կոնսալօն սպանուեցաւ շուտով, եւ անոր տարածքները անցան Ռամիրոյին, եւ այդպիսով Ռամիրոն տէ ֆակտօ դարձաւ Արակոնի թագաւոր։


== Արակոնեան թագաւորական ցեղ ==


== Տրաստամարեան թագաւորական ցեղ ==


== Միջնադարեան ժամանակաշրջանի թագուհիներ, 1462-1472 ==
Քաթալոնիայի մէջ տեղի ունեցող քաղաքացիական պատերազմի ընթացքին, Հուան Բ.-ին գահնկեց ընելու եւ գահին տիրանալու իրենց թեկնածութիւնը ներկայացուցած էին երեք թեկնածուներ։ Անոնցմէ մէկը Փետրօ Ե.-ն էր, որ ամուսնացած չէր։ Երկրորդը ՝ Էնրիքէ Դ.-ն էր, որու կինը Ժուանա փորթուկալացին էր, Տուարտէ Ա.-ի դուստրը։ Երրորդ թեկնածուն Ռենէ Ա.-ն էր, որու առաջին կինը եղած Լոթարինկիայի դքսուհի Իզապելը մինչեւ 1462-ին, իսկ երկրորդը ՝ ֆրանսացի ազնուական Ժանէն։


== Հապսպուրկներու պալատ ==


== Գրականութիւն ==
Marek Miroslav։ «Iberia 5»։ Genealogy.EU 
Marek Miroslav։ «Ruler of Aragon»։ Genealogy.EU