armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Հայ Աւետարանական Շամլեան Թաթիկեան Երկրորդական Վարժարան

Հայ Աւետարանական Շամլեան-Թաթիկեան երկորդական վարժարան, կրթական հաստատութիւն Պէյրութ, Լիբանան։


== Հիմնադրութիւն ==
Հայ Աւետարանական Շամլեան Թաթիկեան Երկրորդական Վարժարանը Մերձաւոր Արեւելքի Հայ Աւետարանական Եկեղեցիներու Միութեան երեք երկրորդական վարժարաններէն մէկն է։ Կը գտնուի Պէյրութի հիւսիս-արեւելեան արուարձանին՝ Պուրճ Համուտի մէջ։
Սկսած է գործել 1934 թուականին՝ մանկապարտէզի եւ նախակրթարանի դասարաններով միայն։ Ներկայիս՝ 2014-2015 տարեշրջան, անիկա ունի 340 աշակերտներ մանկապարտէզի, նախակրթարանի եւ երկորդական բաժիններուն մէջ։


== Պատմութիւն ==
Նոր Մարաշը, Պէյրութի առաջին հայկական փողոցը, շինուած էր Պուրճ Համուտի մէջ, 1929-ին։ Փողոցին մէջ միայն հայեր կը բնակէին։ Անոնք հասած էին Կիլիկիայէն, Անատոլուէն եւ այլ շրջաններէ, 1915-ի Մեծ Եղեռնէն ետք։ Պուրճ Համուտի թաղերը հետզհետէ սկսան լայննալ, մարդիկ հաստատուեցան այս շրջանին մէջ եւ եռանդով կ'ուզէին հիմնել մշակութային հաստատութիւններ եւ եկեղեցիներ իրենց համեստ բնակարաններու կողքին։ Պէյրութի մէջ բացուած դպրոցներուն առաջիններէն էր Հայ Աւետարանական վարժարանը, որ ունէր մանկապարտէզ եւ երկու դասարան նախակրթարանի բաժինէն։ (Առաջին ճիւղը կը գտնուէր Աշրաֆիէի մէջ, նախաձեռնութեամբ՝ Նոր Մարաշի Հայ Աւետարանական Եկեղեցիին)։
Հայ Աւետարանական Շամլեան-Թաթիկեան Երկրորդական վարժարանը տարիներու ընթացքին աստիճանաբար զատուեցաւ 1930-ական թուականներուն հիմնուած Հայ Աւետարանական վարժարանէն։ 1936-էն ի վեր. Ա. Հատիտեան նախակրթարանի դասարաններուն կարգը բարձրացուց վեցի։ Ապա ան դասարաններ աւելցուց, նախ 1950-ին՝ միջնակարգի չորս դասարանները, ապա, 1958-ին՝ երկրորդական բաժնի դասարանները, որոնք իսկոյն վաւերացուեցան պետութեան կողմէ։ 1964-ին Տէր եւ Տիկին Ճ. Շամլեանի եւ անոնց որդիին՝ Կ. Թաթիկեանի նուիրատուութեամբ կարելի եղաւ ունենալ արդիական նոր շէնք մը, որ կոչուեցաւ Հայ Աւետարանական Շամլեան-Թաթիկեան Երկրորդական վարժարան։


== Առաքելութիւն ==
Հիմնուելով Հայ Աւետարանական Եկեղեցիին առաքելութեան եւ պատմութեան վրայ, Հայ Աւետարանական Դպրոցին նպատակն է՝ աշակերտները պատրաստել քրիստոնէական եւ հայկական դաստիարակութեամբ, կառչած մնալով պետական ուսումնական ծրագիրին, նոյն ատեն՝ պահելով Հայ Աւետարանական Կրթական Խորհուրդին ճշդած արեւելումը։
Վերոյիշեալ նպատակը ունի երեք յատկանիշեր՝ Որակաւոր Դաստիարակութիւն՝ կը նպատակադրէ դաստիարակել ամբողջ անձը՝ աշակերտը պատրաստելով, ձգտելու եւ ապա հասնելու ուսման կամ արհեստագիտական ասպարէզի մը բարձրագոյն մակարդակին։ 
Հայկական դիմագիծ կը պարգեւէ՝ ազգային տոհմիկ դաստիարակութիւն՝ ուսման բոլոր մակարդակներուն վրայ, հայերէն լեզուի, գրականութեան, պատմութեան եւ մշակութային ծրագիրներու ճամբով։ 
Հայ Աւետարանական աւանդ՝ ամէնէն աւելի աշակերտը կը հրաւիրէ զԱստուած ճանչնալու Տէր Յիսուս Քրիստոսի միջոցով։


== Աղբիւրներ ==
Educational Council of the Union of the Armenian Evangelical Churches in the Near East (UAECNE)


== Տե՛ս նաեւ ==
Ազգային Եղիշէ Մանուկեան Քոլէճ
Մ. եւ Հ. Արսլանեան Ճեմարան
Գալուստ Կիւլպէնկեան Երկրորդական Վարժարան
Ազգային Լեւոն եւ Սոֆիա Յակոբեան Քոլէճ
Հայ Աւետարանական Կեդրոնական Բարձրագոյն Վարժարան
Ապաշա

Ապաշա (վրաց.՝ აბაშა), քաղաք Վրաստանի Սամեկրելօ եւ Զեմօ-Սուանէթի մարզին մէջ՝ 4941 բնակչութեամբ։ Կը գտնուի 283 ք․մ․ հեռաւորութեամբ, դէպի արեւմուտք՝ Թիֆլիսէն։
Վրաստանի համայնավար կուսակցութեան առաջնորդ Էդուարդ Շեւարդնաձէն 1970 թուականներուն խմբած է բոլոր շրջանային գիւղատնտեսական հաստատութիւնները, կոլխոզները եւս, վարչական ընկերութեան մը ինչ որ օգնած է չքաւոր Ապաշայի շրջանի բարգաւաճման եւ գիւղատնտեսական արտադրութեան աշխատանքներուն կապակցութեամբ։ Այս եղած է առաջին անձնական ձեռնարկութիւնը Սովետական Միութեան Լենինի օրերէն ի վեր։


== Յայտնի ապաշցիներ ==
Կոնստանտին Գամսախուրդիա (1893 - 1975), վրացի գրող։
Էյմի Շումըր

Էյմի Շումըր (անգլերէն՝ Amy Schumer, 1 Յունիս 1981(1981-06-01)[…], ), ամերիկացի գրող, դերասանուհի, հասարակական գործիչ։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Էյմի ա­ւար­տած է «Ո­ւի­լիըմ Ես­փեր սթիւ­տիօ»ն, դե­րա­սա­նա­կան դպրոց մը, ուր ու­սա­նած է ե­րեք տա­րի: Ան իր ծննդա­վայր Նիւ Եոր­քի զբօ­սա­վայ­րե­րուն մէջ կա­տա­կեր­գա­կան մե­նա­կա­տա­րում­նե­րով ե­լոյթ ու­նե­ցած է 2004-էն սկսեալ: 
Պատ­կե­րաս­փիւ­ռա­յին կա­տա­կեր­գու­թեամբ ա­ռա­ջին ան­գամ ե­լոյթ ու­նե­ցած է  2007-ին, երբ եր­րորդ դա­սուած է «Էն.Պի.Սի.»ի «Լասթ քոմիք սթանտինկ»-ի մէջ, եւ ա­ւե­լի ուշ երկ­րոր­դա­կան դեր ստանձ­նած է մեծ ժո­ղովր­դա­կա­նու­թիւն վա­յե­լած «30 ռոք» կա­տա­կեր­գա­կան հա­ղոր­դա­շա­րի մէկ դրուա­գին մէջ:
Էյմի 2015-ին հե­ղի­նա­կած է շար­ժա­պատ­կե­ր մը՝ «Թրէյ­նուը­րեք»ին, որ բե­մադ­րած է Ճատ Ա­պա­տով․ ա­ռա­ջին ան­գամն ըլ­լա­լով Ա­պա­տով բե­մադ­րած է շար­ժա­պատ­կեր մը, որ ինք չէ գրած:
2013-ին «Քոմետի սենթրըլ»ը ներկայացուցած է առաջին ելոյթը` «Ինսայտ Էյմի Շումըր», խառնուրդ մը` սքեչներու, կատակերգական մենակատարումի եւ փողոցի մէջ կայացած հարցազրոյցներու։
Ղաժար (գիւղ)

Ղաժար (արաբերէն՝ غجر‎), սուրիական ալեւիական գիւղ, ուր 2700 անձ կը բնակի բռնագրաւուած Կոլանի բարձունքներուն վրայ, ուրկէ կ՛անցնի Իսրայէլն ու Լիբանանը բաժնող Կապոյտ գիծը:


== Պատմութիւն ==
Ղաժարը պատմութեան ընթացքին բազմիցս գրաւուած է: Երեք հարիւր տարի առաջ գիւղը յայտնի էր Տարանճէ անունով: Այն Ղաժար վերանուանուած է Օսմանեան կայսրութեան օրերուն, երբ քիւրտերը խլած են հողը գիւղացիներէն եւ` բռնի վաճառած:
2000 թուականին, երբ Իսրայէլի բանակը Լիբանանէն նահանջեց, ՄԱԿ-ի ներկայացուցիչները նախաձեռնեցին այսպէս կոչուած Կապոյտ գիծ մը հաստատել երկիրներուն միջեւ: Այս պատճառով Ղաժարը բաժնուեցաւ երկու մասի:
Լիբանանի կառավարութիւնը պէտք էր ամբողջութեամբ վերահսկէր գիւղը 2006 թուականի պատերազմէն ետք, յետոյ, սակայն,  դիւանագիտական ջանքերը մէկ կողմ մնացին Սուրիոյ մէջ կռիւներու բռնկման պատճառով:


=== Առասպել ===
Ըստ տեղական առասպելի մը, Ղաժարի քիւրտ նահանգապետը փորձած է իր ձիով անցնիլ շէյխ Արպայինի գերեզմանին վրայէն: Ձին մերժած է, եւ յաջորդ օրը բռնկած է հրդեհ, որ ոչնչացուցած է նահանգապետին վահանն ու սուրը: Քիւրտերը փախած են եւ անմիջապէս վաճառած են այն:


== Կրօնք ==
Ղաժար համայնքի գաղտնապահ կրօնը սկսած է կեանքը որպէս շիի իսլամի ճիւղ. անիկա ունի  նոր-պղատոնականութեան (Neoplatonism) եւ քրիստոնէութեան իւրայատկութիւնները, եւ  անոր շուրջ 3 միլիոն հետեւորդներէն ոմանք կը հաւատան վերամարմնաւորման:
Արածանի

Արածանի, գետ Հայկական լեռնաշխարհին մէջ։ Հին յունա-հռոմէական աղբիւրներուն մէջ՝ կոչուած է «Արսանիաս» (լատ.՝ Arsanias), ներկայիս թուրքերը կը կոչեն՝ Մուրատ (թուրք.՝ Murat Nehri)։ Կոչուած է նաեւ՝ Արեւելեան Եփրատ, Արզանիա(ս), Արսինէս եւ այլն։ Միանալով Արեւմտեան Եփրատին՝ կ'առաջացնէ Եփրատ գետը։ Երկարութիւնը 722 քմ. է, աւազանը՝ 40000 քմ2։ Հին ժամանակներուն՝ գետը ամբողջութեամբ հոսած է Մեծ Հայքի թագաւորութեան տարածքով։ Ներկայիս՝ կը հոսի Թուրքիոյ տարածքով։
Հին մատենագիրները՝ Արածանին կը յիշեն իբրեւ ինքնուրոյն գետ եւ ոչ իբրեւ Եփրատի վտակ։ Սկիզբ կ'առնէ Ծաղկանց լեռներու հիւսիսային մասէն՝ մօտ 3060 մ. բարձրութենէն։ Վերին հոսանքին մէջ կ'անցնի խոր կիրճով դէպի հիւսիս, ապա հիւսիս-արեւմուտք, դուրս կու գայ Ալաշկերտի դաշտ եւ կը հոսի հարաւ-արեւմտեան ուղղութեամբ։ Արածանիի գլխաւոր վտակներն են՝ Բագրեւանդը, Խնուսը, Բիւրակնը (աջէն), Մանազկերտը, Մեղրագետը, Ճապաղջուրը (ձախէն)։ Կը յորդի Ապրիլ-Մայիսին, դաշտային մասերուն մէջ կ'ողողէ շրջակայ տարածութիւնները. ցած մակարդակը՝ Յուլիս-Օգոստոսին։ Ձմրան՝ կը սառի։ Թերեւս ուրարտական ժամանակներէն կ'օգտագործուի ոռոգման նպատակներով։
Արածանիի աւազանին մէջ կը գտնուին Վաղարշակերտ, Մուշ, Բալու, Խարբերդ քաղաքները։ Արածանին, որուն հովիտը հայ ժողովուրդի բնօրրաններէն է՝ Հայաստանի սրբազան պաշտամունքի գետը։ Անոր ակունքներու մօտ կը գտնուէր Հայոց զօրքի գլխաւոր բանակատեղին՝ Շահապիւանը, ուր կը գումարուէին աշխարհաժողովներ եւ կը կատարուէին Նաւասարդի տօները։ 
Ք.Ա. 68-ին, Արածանի ափին տեղի ունեցաւ Արածանիի ճակատամարտը՝ հայոց եւ հռոմէական զօրքերու միջեւ։ Հայաստանի մէջ, քրիստոնէութիւնը պաշտօնական կրօնք հռչակուելէ ետք՝ Արածանիի մէջ մկրտուեցան՝ Հայոց թագաւոր՝ Տիգրան Գ., զօրքը եւ ժողովուրդը։ 
Արածանի աւազանի բնակչութիւնը մինչեւ Մեծ Եղեռն՝ հիմնականին մէջ կը կազմէին հայերը։ Ըստ անոնց մեջ տարածուած աւանդութեան, Արածանիի հովիտին մէջ եղած է դրախտը։
Սքուկսչիւրքոկոտէն

Սքուկսչիւրքոկոտէն (շուէտ.՝ Skogskyrkogården, թարգմանաբար՝ «Անտառային հանգստարան»)՝ Շուէտի մայրաքաղաք Սթոքհոլմի հարաւին տեղակայուած գերեզմանատուն մըն է:


== Պատմութիւն ==
Գերեզմանատունը կառուցուած է շուէտացի ճարտարապետներ Կուննար Ասփլունտի եւ Սիկուրտ Լեւերէնցի նախագիծով, շինարարական աշխատանքներն սկսած են 1917-ին հին աւազահանքի տեղը եւ տեւած են երեք տարի: Ճարտարապետները օգտագործած են բնական միջավայրը եւ ատորով ստեղծած են անդորրի զարմանալի մթնոլորտ մը: 
Կուննար Ասփլունտի նախագիծով 1940-ին կառուցուած է դիակիզարանը երեք զանգակատուներով:
1994-ին Սքուկսչիւրքոկոտէնը մտցուած է ԵՈՒՆԷՍՔՈյի համաշխարհային ժառանգութեան ցանկին մէջ եւ ներկայիս խոշոր զբօսաշրջային տեսարժանութիւն մըն է:


== Նշանաւոր Թաղուածներ ==

ճարտարապետ Կուննար Ասփլունտ (Gunnar Asplund 1885–1940)
դերասանուհի Կրեթա Կարպոյ (Greta Garbo, 1905–1990)
միսիոնար Ալմա Եոհանսոն (Alma Johansson, 1880–1974, տեղը)
գրագէտ Իվար Լու-Եոհանսոն (Ivar Lo-Johansson, 1901–1990)
էսթոնացի բանաստեղծուհի Մարիէ Ունտեր (Marie Under, 1883–1980)


== Տե՛ս նաեւ՝ ==
Նորրա պեկրավնինկսփլաթսէն


== Արտաքին Յղումներ ==

Պաշտօնական կայք
UNESCO-ի պատկերում
Riksantikvarieämbetet description
Վիրթուալ ճամբորդութիւն (անգլերէն)
Առաջին Տիկին

Առաջին տիկին, երկրի նախագահի կինը։
Սկզբնապէս «First Lady» եզրը վերաբերած է ԱՄՆ-ի նախագահի տիկնոջը, բայց յետոյ եզրը տարածուածէ նաեւ այլ լեզուներ եւ հիմա կը վերաբերի ցանկացած որեւէ նախագահի տիկնոջը։ Որոշ երկիրներու մէջ եզրը նաեւ կը թարգմանուի, օրինակ՝ Սպանիոյ մէջ «Primera Dama», Ռուսաստանի մէջ «Первая Леди», Ֆրանսայի մէջ «Première Dame»։


== Պատմութիւն ==

ԱՄՆ-ի մէջ եզրը առաջին անգամ օգտագործուած է 1849-ին, երբ որ նախագահ Զաքարի Թեյլորը կոչեց «First Lady» 4-րդ նախագահի Ճէյմս Մետիսոնի կնոջը՝ Տոլլի Մետիսոնին, անոր պաշտօնական թաղման: Սակայն առաջին կինը, որուն սկսան կոչել «Առաջին տիկին» Հերրիէթ Լէյնն է՝ ԱՄՆ-ի 15-րդ նախագահի՝ Ճէյմս Պիւքէնէնի, զարմուհին էր (Պիւքէնը եղած է միակ ամուրի ԱՄՆ-ի նախագահ եւ Սպիտակ Տան տիրուհիի դերը կը կատարէր անոր զարմուհին)։ Բայց միջազգայնօրէն ճանչցուած այս եզրոյթը կիրարկուած է 1877-ին։ Այն ժամանակ Մերի Էյմսը իրեն թերթի լրահաղորդման մէջ Ռութերֆորտ Խեյզի պաշտօնակալութեան մասին օգտագործեց «առաջին տիկին» եզրոյթը իր կնոջ Լիւսի Ուէպպ Հեյզին, ծայր աստիճան հանրամատչելի ամբողջ ԱՄՆ-ի մէջ։
Առաջին տիկինները դիւանագիտական յարաբերութիւններ կը պահպանեն այլ երկիրներու նախագահներու տիկիններու հետ։ Պաշտօնական այցերու ժամանակ նախագահները կը կազմակերպեն այսպէս կոչուած «կանացի ծրագրեր», ուր առաջին տիկիններուն կ'իյնայ այսպիսի յարաբերութիւններ վարելը։ Երբեմն առաջին տիկիններ եռանդուն կերպով կը խառնուին երկրի դիւանագիտական գործերուն, ամէնայայտնի օրինակները - Էլէոնորա Ռուզվէլթը եւ Էվա Փատտէրսոնն են։ Հիլլարի Քլինթոնը առաջադրած է իր թեկնածութիւնը 2008-ի  ԱՄՆ-ի նախագահի ընտրութիւններու ժամանակ, սակայն յետոյ հանած է այն։ Արժանթինի երկու առաջին տիկինները - Իզապէլ Մարթինէս տէ Փերոնը եւ Քրիստինա Ֆերնանտէս տէ Քիրշները փոխարինած են իրենց ամուսիններուն անոնց նախագահի դիրքին մէջ (Խուան Փերոնին եւ Նեստոր Քիրշներին)։ Կարելի է նշել, որ Իզապէլ Փերոնը դարձած է աշխարհի առաջին կին-նախագահը։


== Աղբիւրներ ==
Կանչուոր Սուրբ Աստուածածին վանք (Կիպրոս)

Կանչուոր Սուրբ Աստուածածին վանք, (Սուրբ Աստուածածին Կանչուոր), կը գտնուի Ֆամագուստա քաղաքէն հիւսիս-արեւմուտք, կարմելիտներու եկեղեցուոյ դիմաց։


== Պատմութիւն ==
1346-ին՝, Կիլիկիոյ հայ փախստականներու եւ գաղթականներու կողմէն, կառուցուած է ամրոցի դերակատարութիւն ունեցող վանքը՝ Կանչուոր Սուրբ Աստուածածին վանքը։ Ան կառուցուած է հայական ճարտարապետութեան ոճով՝ յունակիպրական տարրերով։ Վանքը՝ Կիպրոս կղզիի հոգեւոր-մշակութային կարեւոր կեդրոններէն եղած է, ուր ապրած ու ստեղծագործած է՝ Ներսէս Լամբրոնացին։ Կանչուորը կառուցած են զուտ հայկական եւ յունակիպրոսական ոճերու ճարտարապետութեան փոքրաթիւ տարրերով։ 1571 թուականէն, վանքը դադարած է իր գործունէութիւնը։ 1907 թուականին, հնէաբանական դեպարտամենտը վերանորոգած է զայն։ 1936 թուականին, զայն վերադարձոզած է Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ։ 1945 թուականին, վանքը կրկնակի օծուած է՝ արքեպիսկոպոս Գէորգ Չեպէեանի կողմէն։ 1957 թուականին, զայն այրուած է՝ թուրք կիպրոսցիներու կողմէն։ 1963-1964 թուականներուն, վանքը եւ անոր մերձակայ տարածքը՝ կ'անցնի ծայրահեղական թուրք կիպրացիներու ձեռքը, իսկ՝ 1974 թուականի Օգոստոսին՝ թուրք զինուորականներու։ Վանքի մուտքը կը փակուի եւ այնտեղ կը տեղաւորուի զինուորական փաշա։ 2003 թուականին, արգելքը մասնաւորապէս վերացուած է, , իսկ 2005-էն, ի վեր զբոսաշրջիկներուն նորէն արտօնած են այցելել վանքը։


== Արտաքին յղումներ ==
The Armenians of Cyprus (booklet)
The Armenians of Cyprus35.1274°N 33.9364°E﻿ / 35.1274; 33.9364
Համբարձում Խաչանեան

Համբարձում Խաչանեան (13 Փետրուար 1894(1894-02-13), Տրապիզոն, Օսմանեան Կայսրութիւն - 30 Յուլիս 1944(1944-07-30) կամ 30 Յունիս 1944(1944-06-30), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), հայ դերասան եւ Հայաստանի Վաստակաւոր արուեստագէտ։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Տրապիզոն: Մէկ տարեկանին ընտանիքին հետ միասին տեղափոխուած է Ուքրանիա, ուր տեղի հայկական ծխական դպրոցին մէջ ստացած է իր նախնական կրթութիւնը: Հօր մահէն ետք որոշ ժամանակ կիսատ թողած է ուսումը եւ ապա որոշ ընդհատումներով շարունակած:
Փոքր տարիքէն Խաչանեանի հայրը զինք տարած է թատերական ներկայացումներու, ուր դերասանին մէջ արթնցած է դերասանութեան հանդէպ սէրը: Դպրոցական տարիներէն Խաչանեան որոշ փոքր դերերով սկսած է բեմ բարձրանալ: Նկատելով դերասանութեան հանդէպ ունեցած շնորհքը, Խաչանեան հետեւած է մասնաւոր դերասանական դասընթացքներու եւ շրջանաւարտ ըլլալէ ետք իբրեւ թատրոնի դերասան սկսած է բեմ բարձրանալ զանազան քաղաքներու մէջ:

Վրաստանի մէջ տեղի ունեցած թատերական ներկայացումի ընթացքին յայտնի դերասան, գրող եւ արձակագիր Վահրամ Փափազեան տեսած է Խաչանեանը եւ գնահատելով դերասանին կարողութիւնը՝ իր հետ բերած է Երեւան եւ այսպիսով Խաչանեան դարձած է առաջին պետական թատրոնի դերասան:
Ապա Խաչանեան ընդունուած է Գաբրիէլ Սունդուկեանի անուան թատրոն, ուր մնացած է մինչեւ 1933 թուականը, ապա անցած է Երեւանի բանուորական թատրոն:
Թատրոնի կողքին ան 1925 թուականին դեր ստանձնած է Հայկինոյի առաջին ժապաւէն՝ «Նամուս»ին մէջ: Դերասանը դերեր ստանձնած է «Շոր եւ շորոր», «Խասփուշ», «Չար ոգի», «Պէպօ», «Սեւանի ձկնորսները», «Քաջ Նազար» եւ այլ ժապաւէններու մէջ:


== Կոչում ==
Շնորհիւ իր վաստակին, Խաչանեան 1935 թուականին արժանացած է Հայաստանի Վաստակաւոր արուեստագէտի կոչումին:
Արշակ Ա.

Արշակ Ա․ (անյայտ - 35), Հայոց թագաւոր 34 թուականէն։ Պարթեւաց թագաւոր Արտաւան Գ.–ի որդին։ Յաջորդած է Զենոն-Արտաշէսին՝ հայկական աւագանիի համաձայնութեամբ։ Հայաստանի մէջ Հռոմի հեղինակութիւնը պահպանելու եւ պարթեւական վտանգը կանխելու համար Թիպերիուս կայսրը 35-ին մեծաթիւ ուժեր ուղարկած է Արեւելք, միաժամանակ լիպերական, աղուանական եւ սարմատական ցեղերուն հրահրած Հայաստանի ու Պարթեւստանի դէմ։ Իբերիայի թագաւոր Փարսմանի եղբայր Միհրդատը, Հռոմի դրդումով, դաւով սպանած է Արշակը եւ նստած Հայոց գահին։
Ճանղա

Ճանղա (վրաց.՝ ჯანღა, կարաչ.-բալկ.՝ Джангы тау Ջանղիթաու, «Նոր լեռ»), լեռնագագաթ Կովկասեան Գլխաւոր լեռնաշղթայի կեդրոնական մասին մէջ, Ռուսաստանի եւ Վրաստանի սահմանագծի վրայ։ Գլխաւոր գագաթի բարձրութիունը 5085 մ է, բարձրութեամբ 5-րդն է Կովկասի եւ Ռուսաստանի մէջ, եւ 2-րդը Վրաստանի մէջ (Շխարա-էն ետք)։
Լեռնաշղթային մէջ, Ջանղիթաուն ունի եւս 2 գագաթ՝ արեւմտեան 5058,8 մ (43°01′08″ N, 43°03′07″E), եւ այս գագաթն է քարտէսներուն մէջ նշանակուած որպէս Ջանղիթաու լեռ, եւ արեւելեան՝ 5033,6 մ (43°00′48″ N, 43°04′14″E)։ Այս գագաթը գլխաւոր շտաբի քարտէսներուն մէջ սխալմամբ նշուած է որպէս Պուշկինի Պիկ, որ կը գտնւուի 6.5 քմ հիւսիս-արեւելք, Դիխթաու լեռնազանգուածոն մէջ։
Ջանղիթաուն 13 քիլոմեթրանոց իւրօրինակ լեռնազանգուածի՝ Բեզէնգեան պատի կենդրոնական մասն է։
Պաապտա

Բաաբդան (արաբերէն՝ بعبدا‎‎‎), քաղաք է Լիբանանի արեւմտեան մասին մէջ, Լեռնային Լիբանանին մէջ Այն Լեռնային Լիբանան նահանգի կէտրոնն է։ Քաղաքին մէջ կը գտնուի Լիբանանի նախագահի նստավայրը։
Խաչեր Գալուստեան

Խաչեր Գալուստեան (21 Հոկտեմբեր 1915(1915-10-21), Մարաշ, Ատանայի վիլայէթ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 3 Դեկտեմբեր 1986(1986-12-03), Պէյրութ, Լիբանան), հայ մանկավարժ, փրոֆեսէօր։ Իր անունը կը  կրէ Մեծի Տանն Կիլիկոյ Կաթողիկոսութեան Մանկավարժական Կեդրոնը։


== Կենսագրութիւն ==
Խաչեր Գալուստեանը ծնած է 21 հոկտեմբեր 1915-ին Մարաշ։ 3 տարեկանին հօրը կը զինուորագրեն , ընտանիքը ստիպւած կ'ըլլայ Խաչերին Պեյթ-շալոմ գերմանական որբանոց դնել։ Հայոց Ցեղասպանութեան օրերուն ան կը կորսնցնէ մայըը, քոյրն եւ երկու եղբայրները։ 1921-ին, երբ Ֆրանսական բանակը կը լքէ Զէյթունը եւ Կիլիկիան, որբանոցներուն մէջ գտնուող հայ երեխաներէն մաս մը կ'ուղակեն Հոմս՝ Սուրիա։ 6 ամիս յետոյ անոնց կ'ուղարկեն Ճիպէյլ։ Մերձաւոր Արեւելքի Ընկերակցութեան որբանոցին մէջ մնացած է մինչեւ 1924։ Ապա Խաչեր Գալուստյեան կը ղրկուի Հալէպ, իր հօր մօտ։ Ուսումը ստանում է Հալէպի Հայ Աւետարանական Բէթէլ նախակրթարանին մէջ, ապա Հալէպի Ամերիկեան գոլէճին, որմէ շրջանաւարտ կ՛ըլլայ 1932-ին։
Յուլիս 7 1941 թուականեն կ'ամուսնանայ Վանուհի Միսիրեանին հետ։ Վանուհին դարձաւ Խաչեր Գալուստեանին բոլոր նախաձեռնութիւններու գլխաւոր քաջալերողը եւ կեանքի ընկերը։ Անոնք ունեցան 4 զաւակ՝  Մովսէս-Վարուժան, Շահէ, Սեդա, Հուրի-Սեւան։
1958-ին մագիստրոսի տիտղոսը կը ստանայ Պէյրութի Ամերիկեան համալսրարանի մանկավարժութեան բաժնէն։ 1964-ին կը մեկնի ԱՄՆ ուսումը շարունակելու համար։ Երկու տարի ետք՝ 1966 թվականի փետրուար 10-ին, Փենսիլվանիոյ նահանգի Ֆիլատելֆիա քաղաքի Թէմբըլ համալսարանին մէջ կը ստանայ դոկտորի աստիճանը։ Ամերիկայէն Պէյրութ վերադառձին պաշտօնավարած է Հայկազեան գոլէճի (այժմ համալսարանի) մանկավարժութեան փրոֆեսէօրի պաշտօնի ներքոյ (1966-1976)։
1974 թվականին կ'իրականանայ իր փափաքը՝ Վանուհիի եւիր  զաւակներու ջանքերուն շնորհիւ, երբ բացումը կը կատարուի Գալուստեան Համապարփակ Կրթական Հաստատութեան։   Դպրոցը կը գործէ մինչեւ 1981 Օգոստոս, որմէ ետք, Լիբանանեան քաղաքացիական պատերազմի պայմաններու բերմամբ ակամայ կը փակուի։
1984-ին, հրաւերք կը ստանայ մասկանցիլ Գլաձորի համալսարանի 700-ամեակի տօնակատարութիւններուն։
Դեկտեմբերի 3 1985-ի  69 տարեկանին կը մահանայ Խաչեր Գալուստեանը։ 1987-ին կը հիմնարդրուի «Խաչեր Գալուստեան» Մանկավարժական Կեդրոն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան հովանիին ներքեւ։


== Ծանոթագրութիւններ ==


== Արտաքին յղումներ ==
«Խաչեր Գալուստեան» մանկավարժական կենտրոնի պաշտօնական կայք
Քըրք Քըրքորեան

Քըրք Քըրքորեան (6 Յունիս 1917(1917-06-06), Ֆրէզնօ, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ - 15 Յունիս 2015(2015-06-15), Լոս Անճելըս, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ, Գրիգոր Ահարոն Գրիգորյան), ամերիկահայ գործարար,«Թրասինտա Քորփորեյշնի» գործադիր տնօրէն։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1917 թուականին: Կը սերէ 1890-ին Խարբերդէն Ֆրեզնոյ գաղթած Ահարոն Գրիգորեանի ընտանիքէն։ Համաձայն ամերիկեան հեղինակաւոր ՖՈՐԲՍ ընկերութեան 2007 թուականին իր կարողութիւնը կը հասնէր 15 պիլիոն ամերիկեան տոլլարի, բացի այդ ինքը կը համարուէ Լաս Վեկասի հայրը։ 2004 թուականին հայրենիքին մատուցած բացառիկ ծառայութիւններուն համար անոր շնորհուած է Հայաստանի Հանրապետութեան բարձրագոյն կոչում՝ Հայաստանի ազգային հերոս։ Մինչեւ 1935-ը կատարած է զանազան աշխատանքներ, եղած է մասնագետ բռնցքամարտիկ։ Այնուհետեւ սորված է օդաչուական դպրոցին մէջ, դարձած է հրահանգիչ օդաչու։ 


== Գործարար գործունէութիւն ==
Որպես ռազմաօդային ուժերու օդաչու մասնակցած է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին, որուն աւարտէն յետոյ զբաղած է օդանաւերու բաժնեթղթերու առեւտրով (1947-ին գնած է «Los Angeles Air Service» փոքրիկ չարթըրային աւիաընկերութիւնը), ինչպես նաեւ հիւրանոցային պիզնըսով։ Կառուցած է Լաս Վեկասի «Ֆլամենկոյ», «Էմ Ճի կրանտ» եւ այլ խոշոր հիւրանոցներ։ 1968-էն զբաղուած է սինեմայի գործունեութեամբ, «Մեթրոյ Կոլտուին Մայըր» (մասնաճիւղերով) եւ «Իւնայթըտ Արթիստս» սթուտիոներու, «Էմ Ճի Էմ Միրաժ» քորփորէյշնի հիմնադիր բաժնետերն է։ Եղած է «Քրայսլեր Քորփորեյշնի» բաժնետերը։


== Բարեգործական գործունէութիւն ==
Սպիտակի երկրաշարժէն յետոյ եւ շրջափակման տարիներուն մեծապէս օգնած է Հայաստանին ու Արցախին։ Քըրքորեանի հիմնադրած «Լինսի» հիմնադրամը 2001-էն ի վեր 151 միլիոն տոլլար տրամադրած է Հայաստանին՝ ճանապարհներուն վերակառուցման, մշակութային հաստատութիւններու վերանորոգման, աղետի գօտիի բնակարանաշինութեան, իսկ 21 միլիոն տոլլար՝ Հայաստանի փոքր միջին ձեռներեցութեան զարգացման համար։
Իր մահէն ետք խոշոր գումարներ տրամադրուած են զանազան բարեսիրական կազմակերպութիւններու:
Հիւսիս-Արեւմտեան Արշաւանք

Հիւսիս-արեւմտեան արշաւանք 1934—1936, Չինաստանի կարմիր բանակի (ՉԿԲ) հիմնական ուժերու տեղափոխումը Կեդրոնական եւ Հարաւային Չինաստանի խորհրդային շրջաններէն հիւսիս արեւմտեան՝ Շենսի եւ Դանսու նահանգներ։ Կեդրոնական խորհրդային շրջանին մէջ գտնուող ՉԿԲ գոմինդանական բանակի շրջապատումիէն դուրս բերելու նպատակով ՉԿԿ ԿԿ 1934-ի սեպտեմբերին որոշեց ճեղքել շրջապատումը ՉԿԲ 1-ին ռազմաճակատի գլխաւոր ուժերով։ ՉԿԲ 1-ին ռազմաճակատի ուժերը (ՉԿԿ ԿԿ հետ) 16 հոկտեմբեր 1934-էն, համառ մարտեր մղելով գոմինդանական զօրքերու դէմ, շարժեցան հիւսիս արեւմտեան, անցնելով քանի մը նահանգ, յունիսի սկիզբը 1935-ին Սիչուան նահանգի արեւմուտքը միաւորուեցան ՉԿԲ 4-րդ ռազմաճակատի գօրքերու հետ։ 1935-ի օգոստոսի սկզբին ՉԿԿ ԿԿ-ի Քաղբիւրոյի խորհրդակցութեան մէջ որոշուեցաւ շարունակել արշաւանքը երկու զօրասիւներու (արլ. եւ արմ.) միացեալ ուժերով հս.՝ ԽՍՀՄ սահմանի մօտ գտնուող շրջաններ։ Մակայն ՉԿԿ ղեկավարութեան մէջ պայքարի սրման (Մաո Ցզե Դունի, որ կը ձգտէր զաւթել կուսակցութեան եւ բանակի ղեկավարութիւնը, եւ 4-րդ ռազմաճակատի հրամանատարներէն Չժան Դո Տաոյի ու անոր կողմնակիցներու միջեւ) հետեւանքով կուսակցութիւնը եւ անոր զինուած ուժերը պառակտուեցան։ 1-ին ռազմաճակատի 1-ին եւ 3-րդ կորպուսները (կը մտնէին արլ. զօրասեան մէջ), որոնց հետ էին ՉԿԿ ԿԿ-ի եւ Քաղբիւրոյի անդամներու մէկ մասը, որոնցմէ են՝ Մաո Ցզե Դունը, հոկտեմբեր 1935-ին հասան Շենսի եւ Դանսու նահանգներու սահմանագիծի մօտ գտնուող խորհրդային շրջանը։ ՉԿԲ մնացած զօրամիաւորումները (արմ. զօրասիւն), 2-րդ եւ 6-րդ կորպուսներու (2 ռազմաճակատ) հետ, 1936-ի հոկտեմբեր-նոյեմբերին հասան Շենսի եւ Դանսու նահանգներու սահմանամերձ շրջանը։ Հիւսիս-արեւմտեան արշաւանքը աւարտեցաւ։ Չնայած հսկայական զոհերուն, որ կրեցին ՉԿԿ եւ ՉԿԲ համառ մարտերով անցած երկար ճանապարհին, եւ ներկուսակցական պայքարին, այս աարշաւանքի հետեւանքով սահմանամերձ Շենսի—Գանսու շրջանին մէջ ամրապնդուեցաւ յեղափոխական հիմքը։
Արաբեան

Արաբեան, հայկական մականուն։


== Մականունը կրողներ ==
Գէորգ Արաբեան (19-20-րդ դարեր), թղթակից։
Հարրի Արաբեան (1959), պուլկարահայ նկարիչ, քանդակագործ։


== Տես նաեւ ==
Արաբշահեան
Արապեան
Վրաստանի Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիա

Վրաստանի Գիտութիւններու ազգային ակադեմիա (ՎԳԱԱ) (վրաց.՝ საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემია), մինչեւ 1990 թուական, կոչուած է Վրացական ԽՍՀ գիտութիւններու ակադեմիա։ Ակադեմիան կը համակարգէ գիտական հետազոտութիւնները Վրաստանի մէջ եւ կը զարգացնայ յարաբերութիւններ օտարերկրեայ այլ պետութիւններու ակադեմիաներու ու գիտական կեդրոններու հետ։


== Պատմութիւն ==
Վրաստանի գիտութիւններու ազգային ակադեմիան հիմնադրուած է 1941 Փետրուարին։ Ակադեմիայի հիմնադիրները եղած են՝ Գէորգ Ախուլեդիան (լեզուաբանութիւն), Իվանի Բերիտաշուիլին (ֆիզիոլոգիա), Առնոլդ Չիկոբաւան (Իբերո-կովկասեան լեզուներ), Կիորկի Չուբինաշուիլին (արուեստ), Սիմոն Ճանաշիան (պատմութիւն), Ալեքսանդր Ջանելիձեն (երկրաբանություն), Կորնելի Կակելիձնե (բանասիրություն), Նիկո Կեցխովելին (բուսաբանություն), Տարասի Կվարացխելիան (մերձարեւադարձային մշակույթներ), Նիկո Մուշխելիշվիլին (մաթեմատիկա, մեխանիկա, Ակադեմիայի առաջին նախագահը), Իլյա Վեկուան (մաթեմատիկա, Ակադեմիայի երկրորդ նախագահը), Ակակի Շանիձեն (լեզվաբանություն), Ալեքսանդր Թուալչրելիձէն (հանքաբանութիւն), Դիմիտրի Ուզնաձէն (հոգեբանութիւն), Կիրիակ Զաւրեւին (կառուցողական մեխանիկայ) եւ Ֆիլիբ Զայցեւը (կենդանաբանութիւն)։
Ակադեմիայի յայտնի անդամներէն են՝ Եկուտիմ Տակաիշուիլին (պատմութիւն), Շալուա Նուտսուբիձէն (փիլիսոփայութիւն), Գէորգ Ծերեթելին (արեւելագիտութիւն), Սիմոն Կաուկչիշուիլինշ (դասական բանասիրութիւն), Կոնստանդին Գամսախուրդիան (գրականութիւն), Գէորգի Մելիքիշուիլին (պատմութիւն), Նիկոլոս Բերդձենիշուիլին (պատմութիւն), Ռեւազ Դոգոնաձէն (ֆիզիկա), Մալխաս Աբդուշելիշվիլին (մարդաբանություն), Գուրամ Մխելիձեն (պալեո-կենսաբանություն) եւ Լեւան Չիլաշուիլին (հնեաբանութիւն)։


== Արտաքին Յղումներ ==
Կաղապար:Commons category

Official website
Georgian Electronic Scientific Journal (GESJ)
Association of Modern Scientific Investigation (AMSI)
Georgian National Section of Euroscience (ESGNS)