armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Վաչէ Տաղլեան

Վաչէ Տաղլեան (8 Հոկտեմբեր 1964(1964-10-08), Պէյրութ, Լիբանան - 27 Յունիս 1983(1983-06-27), Լիզպոն, Փորթուկալ), Լիզպոնի գործողութիւնը իրականացող հինգ երիտասարդներէն մէկը:


== Կենսագրութիւն ==
Վաչէ Տաղլեան ծնած է հայաշունչ ընտանիքի մը մէջ։ Հայրը կ'ըլլայ իր առաջին դաստիարակը, ազգին սէրը եւ Հայ Դատի պայքարելու ոգին արթնցնելով Վաչէի մէջ։ Ան կը յաճախէ թաղի ազգային վարժարանը, ուր աւելի եւս կը թրծուի ազգային նկարագիրը անոր մէջ:
Նախակրթութիւնը աւարտելէ ետք, կը մտնէ արհեստի ասպարէզը եւ կը դառնայ ինքնաշարժ նորոգող: Տակաւին պատանի, արդէն իսկ ծայր կ'առնէ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմը: Պատերազմի ընթացքին, Վաչէն իր կարգին կ'ուզէ տէր կանգնիլ հայկական թաղերու պաշտպանութեան գործին, սակայն սկիզբը կը մերժուի, տարիքը փոքր ըլլալուն համար։ Կարճ ժամանակ անց, ան կը մասնակցի պահակութեան գործին:
Հայութեան ծառայելու իր բաղձանքը, որ պատանի տարիքին կը դրսեւորուէր պահակութեան ճամբով, գոհացում չի տար անոր եւ գաղափարական կազմաւորման ճամբով կ'ուզէ անցնիլ ուղղակի գործօն պայքարի: Ոչ ոք կը մտածէր Վաչէին խօսքերուն մասին եւ ոչ ոք կ'անդրադառնար անոր ըսածներուն լրջութեան: Ան ըսած է. «Ես բնական մահով պիտի չմեռնիմ, զոհը պիտի չըլլամ ճակատագրի խաղերուն: Ես Հայ Դատի զինուոր եմ. Կեանքս պիտի զոհեմ այդ ճամբուն վրայ:»
Բոլոր ընկերներն ալ Վաչէին մէջ կը տեսնէին զուարթ, կատակասէր, խանդավառութիւն ստեղծող տղան, որ միշտ հաճելի մթնոլորտ կը ստեղծէր իր շուրջ:
Արձակուրդի երթալու պատրուակով, ան տունէն կը մեկնի 18 Յուլիսին, ըսելով թէ 15 օր կ'ուզէ Յունաստան անցընել: Վաչէ Տաղլեան կը մասնակցի Լիզպոնի գործողութեան ու կը զոհուի յանուն Հայ Դատի միջազգայնացման աշխատանքին համար իր ընկերներուն հետ, 27 Յուլիս 1983 թուականին:
1720 թուական

1720 թուական, նահանջ տարի, 18րդ դարու 20րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1720 ծնունդներ

Վրթանէս Ասկերեան (մ.1810), բանասէր


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1720 մահեր
Արածանիի Ճակատամարտ

Արածանիի ճակատամարտը, տեղի ունեցած է հայկական եւ հռոմէական զօրքերու միջեւ, Արածանի գետի մօտ։ Ք.Ա. 69-ին՝ Տիգրանակերտի ճակատամարտի ընթացքին հռոմէական զօրավար Լուկուլլոսը, չկարողանալով վերջնականապէս ընկճել հայկական բանակը, կը նահանջէ հարաւ եւ վերահաս ձմրան բանակ կը հաստատէ Տիգրան Բ. Մեծի դէմ ապստամբած Կորդուք գաւառին մէջ։ Վճռական ճակատամարտ տալու մտադրութեամբ, Ք.Ա. 68-ի գարնան՝ Լուկուլլոս  կ'անցնի Հայկական Տաւրոսի լեռները եւ կը վերսկսի պատերազմը։ Հայկական բանակը խոյս կու տայ դաշտային ճակատամարտէն՝ միաժամանակ յանկարծակի հակագրոհներով ու լեռնային փոքր կռիւներով խափանելով հակառակորդին մատակարարումը։ Հայկական զօրքը բաժնուած էր երկու մասի. այրուձին կը գլխաւորէր Տիգրան Բ. Մեծը, հետեւազօրքը՝ Միհրդատ Զ. Պոնտացին։ Հռոմէական զօրքը կը պահուէր հայկական հետեւազօրքի եւ հեծելազօրի արանքին մէջ, որոնցմէ մէկը մշտապէս կը սպառնար անոր թիկունքէն։ Լուկուլլոսի բանակը աւելի քան երեք ամիս կը դեգերի Տաւրոսի լեռներու եւ Արածանիի միջեւ ինկած տարածութիւններուն մէջ։ Հռոմէական լեգէոնները Սեպտեմբերի կէսին կը փորձեն անցնիլ Արածանին եւ շարժիլ դէպի՝ Արտաշատ մայրաքաղաքը, հայկական զօրքը ճակատամարտի մէջ քաշել՝ իրենց համար ձեռնտու վայրին մէջ։ Սակայն հայկական հեծելազօրքը, Տիգրան Բ. Մեծի առաջնորդութեամբ, արագ երթով Արածանի գետի մօտ՝ չի թոյլատրեր հռոմէացիներու յառաջխաղացքը։ Կողմերը կը մարտնչին։ Հայկական հեծելազօրքը նախ՝ կը դիմէ խափուսիկ փախուստի, կտրելով թշնամիին մարտակարգը, ապա՝ կը սկսի հակագրոհը։ Հայ թեթեւազէն հեծեալները թունաւոր ու ճանկաւոր նետասլաքներով ծանր կորուստներ կը պատճառեն հռոմէացիներուն։ Արածանիի ճակատամարտէն ետք՝ Լուկուլլոսի բանակին մնացորդները կը նահանջեն հարաւ եւ կ'ապաստանին  Մծբին քաղաքի պարիսպներուն  տակ։ Հռոմէական նուաճումներէն կ'ազատագրուի ինչպէս ամբողջ Հայաստանը, այնպէս ալ՝ Պոնտոսի թագաւորութեան զգալի մասը։ Հռոմէացի նշանաւոր զօրավար՝ Լուկուլլոս կը կորսնցնէ իր  հեղինակութիւնը, Արեւելքի գործերը զիջելով Գնէոս Պոմպէոսին:
Բարունակ Աճէմեան

Բարունակ Աճէմեան (1875, Պրուսա, Հյուդավենդիգար, Օսմանեան Կայսրութիւն - 29 Օգոստոս 1915(1915-08-29), Պանտըրմա, Պալըքէսիր, Թուրքիա), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Բարունակ Աճէմեան ծնած է 1875 թուականին Պրուսա քաղաքին մէջ։ 1896 թուականին աւարտած է Կոստանդնուպոլսոյ Օսմանեան դեղագործական վարժարանը, Պրուսայի Սեթ պաշը թաղամասին մէջ բացած է սեփական դեղատուն։ Պանտրմա քաղաքի մէջ եւս զբաղած է դեղագործութեամբ։ 1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ որպէս՝ զինուորական դեղագործ ծառայած։ 1915 թուականի Օգոստոսի 29-ին, 45 տարեկանին, զինք կախաղան է բարձրացուցած են՝ Պանտրմայի մէջ։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։


== Գրականութիւն ==
«Հայ բժշկութեան տուած զոհերը», ցուցակագրուած վաւերական փաստերով», Կ. Պոլիս, 1919:
Գերսամ Ահարոնեան «Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965)», Պէյրութ, 1965:
Թէոդիկ «Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան», Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985:
Հայրապետեան Վանիկ «Էջեր Հայաստանի դեղագործութեան պատմութիւնից», Երեւան, 1990:
Յարման Արսէն «Հայերը օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մեջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի» (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001:
Կրոնշտադտ

Կրոնշտադտ, Ռուսաստանի նավահանգստային քաղաքներէն է, կը գտնուի Ֆիննական ծոցին՝ Կոտլին կղզու եւ հարակէն փոքր կղզիների վրայ։ 1990 թուականին քաղաքի պատմական կենտրոնն ընդգրկելէ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «Համաշխարհային ժառանգության» ցուցակ, որպէս Սանկտ Պետերբուրգի պատմական կենտրոնի եւ շրջակայ հուշարձաններու մաս։ 2009 թուականին Կրոնշտադտն արժանացել է «Զինվորական փառքի քաղաք» կոչումին։
Գեղունի

«Գեղունի», Մխիթարեան միաբանութեան հրատարակած պատմաբանասիրական եւ գրական-գեղարուեստական պատկերազարդ հանդէս, որ լոյս կը տեսէ Վենետիկի մէջ, 1901-1906, 1909, 1927, 1947 եւ 1950 թուականներուն։


== Հանդեսի նպատակը ==
Նպատակ ունեցած է ընթերցողներուն ծանօթացնելու հայ ու համաշխարհային արուեստի (նկարչութիւն, գրականութիւն, երաժշտութիւն, ճարտարապետութիւն) դասականներու գործերուն (Ջոակինօ Ռոսսինի, Գաիտանոյ Դոնիցետտի, Վինչենցօ Բելլինի, Ջուզեպպէ Վերդի, Էդգար Շահին, Յովհաննէս Այվազովսկի, Կոմիտաս, Տորկուատօ Տասսօ, Մարտիրոս Սարեան, Գառզու, Յովհաննէս Ալխազեան, Վարդան Մախոխեան, Գրիգոր Շիլդեան եւ այլն), բարձրացնելու անոնց գեղարուեստական ճաշակը, հետաքրքրութիւն առաջացնելու հայ արուեստագէտներու նկատմամբ։
Հարուստ են հանդէսի պատմաբանասիրական, գրականագիտական եւ արուեստագիտական բաժինները, ուր ուսումնասիրութիւններ ունին Լէօն, Սուրէն Երեմեանը, Սուքիաս Էփրիկեանը, Թորոս Թորամանեանը, Զ․ Խանզադեանը, Մաղաքիա Ճեւահիրճեանը, Հ․ Քիւրտեանը, Մ․ Պարսամեանը։
Թարգմանութիւններով եւ սեփական ստեղծագործութիւններով հանդէս եկած են Եղիշէ Դուրեանը, Վրթանէս Փափազեանը, Դանիէլ Վարուժանը, Ա․ Ղազարեանը, Սուրէն Պարթեւեանը, Ալեքսանտր Շիրուանզադէն, Ռուբէն Սեւակը, Լեւոն-Զաւէն Սիւրմէլեանը, Ուիլիըմ Սարոյեանը, Կոստան Զարեանը։
«Գեղունին» վերջին տարիներուն լայն տեղտրամադրած է Խորհրդային Հայաստանի մշակոյթի, գիտութեան վերելքին։


== Խմբագիրներ ==
Ս․ Երեմեան
Մ․ Պոտուրեան
Գարեգին Խաժակ

Գարեգին Խաժակ (Գարեգին Չագալեան, 6 Հոկտեմբեր 1867(1867-10-06), Գիւմրի, Երեւանի նահանգ, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն - 1915, Տիարպեքիր, Թուրքիա), հրապարակախօս, խմբագիր, հասարակական-քաղաքական գործիչ, Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան անդամ։
Ծնած է Ալեքսանդրապոլ։ Ընտանիքը կոչուած է Չաղաշ Օղլի, որ ապա վերածուած է Խաժակի։
Նախնական ուսումը իր ծննդավայրը ստանալէ ետք՝ յաճախած է Էջմիածինի Գէորգեան ճեմարանը (1883-1886)։ Այնուհետեւ, եօթը տարի ուսուցչական պաշտօն վարած է Բագուի, Գանձակի եւԱգուլիսի ծխական դպրոցներու մէջ։ 
Մայիս 1887ին իր առաջին յօդուածը՝ «Գաւառացի երիտասարդութիւն», հրատարակած է «Մշակ»ի մէջ։ Յետոյ աշխատակցած է «Մուրճ»ին եւ «Տարազ»ին։
1893-ին անցնելով Ժընեւ, աւարտած է տեղւոյն համալսարանին հասարագիտական բաժինը։ Աղեքսանդրիա (Եգիպտոս) մեկնած է իբրեւ գործիչ։ Տարի մը ետք, անցած է Իզմիր (6 ամիս) եւ Պոլիս (2 տարի)։ Ութամսեայ բանտարկութենէ ետք, աքսորուած է հայրենիք, կրկին նետուելով ուսուցչական ասպարէզի։ Երկու տարի դասաւանդած է Շուշիի թեմական դպրոցին մէջ։
Ամուսնացած է եւ 1903-ին Թիֆլիս տեղափոխուելով կարգուած՝ «Մշակ» թերթի խմբագիր, յաջորդ տարին ուսուցիչ՝ Ներսէսեան դպրոցի (պատմութիւն, ֆրանսերէն եւ քաղաքական տնտեսութիւն) 
1906-ին, երբ հնարաւոր դարձած է ընկերվարական ոգիով թերթեր հրատարակել, Աւետիս Ահարոնեանի եւ Եղիշէ Թօփչեանի հետ միասին հիմնած է «Յառաջ», «Ալիք», եւ այլ թերթեր։ 1908-ին ձերբակալուելէ եւ վեց ամիս բանտ մնալէ ետք, երաշխաւորութեամբ ազատ արձակուած է։ Ինը ամիս ետք վերստին ձերբակալուած է, տարուան մը չափ բանտային կեանք բոլորելով Թիֆլիս, Բագու, Ռոստով եւ Նովոչէրքասք։ 1912-ի ամրան Ահարոնեանին հետ Պոլիս կու գայ եւ 1913-ին Սամաթիոյ ազգային վարժարանի տնօրէնութիւնը կը ստանձնէ։ 
1896-ին հրաճարակած է «Մի բարոյական այլանդակութիւն յեղափոխական մաքուր գործում» եւ «Ժողովուրդի բանաստեղծը Քամառ Քաթիպա», 1904-ին՝ «Հարկերը Տաճկաստանում», «Հայրենիք եւ ազգ շարժումներ», «Հայկական շարժման պատճառները», 1905-ին՝ «Ռուսական Զեմսդվօն եւ Կովկասի պահանջները», 1907-ին՝ «Դէպի ֆէտէրացիա», 1912-ին՝ «Ի՞նչ է ազգութիւնը», «Տառապանքի գիշերը», 1913-ին՝ «Ի՞նչ է դասակարգը», «Հին արեւելք», «Հայոց պատմութիւն»: Ունի թարգմանական գործեր եւ թատերական երկեր։ Ճանչցուած է իբրեւ բեմբասաց եւ գրագէտ։ Գրական իր ծածկանունը եղած է «Պապա Գասպար»:
Ապրիլ 24, 1915ին ձերբակալուած է թուրք ոստիկանութեան կողմէ, այնուհետեւ աքսորուած ու սպաննուած։


== Աղբիւրներ ==
Յուշարձան Ապրիլ տասնմէկԹէոդիկ Կ.Պոլիս,1919
Յակոբ Անունով Անձերու Ցանկ

Յակոբ անունով անձերու ցանկը


== ԱՅակոբ Աբգարեան (1781-1845) Աբգարիոս գերդաստանի հիմնադիր ==
Յակոբ Ալթունեան (1892-1973) բժիշկ
Յակոբ Ալխազեան (1826-96, Փիթըրսպուրկ) զինուորական
Յակոբ Աղասեան (1891-1938) լրագրող
Յակոբ Ն. Աճէմեան (1902-55, Պէյրութ) մարմնամարզիչ
Յակոբ Ս․Անասեան (1891-1938) լրագրող
Յակոբ Ասատուրեան (1904-88, ԼԱ) բանասէր, պատմաբան


== ԳՅակոբ Գաբրիէլեան (1885-անյայտ) փաստաբան ==


== ԷՅակոբ Էլմասեան էֆենտի (1858, Կ.Պոլիս-1918) ռազմական բժիշկ ==


== ԹՅակոբ Թէրզեան (1879, Հաճըն-1915) դեղագործ, բանասէր ==


== ԿՅակոբ Կարապենց (Hakob Karapents, 1925, Թաւրիզ-94, Պոսթըն) ամերիկահայ արձակագիր ==


== ՀՅակոբ Հանտանեան (1834, Տիյեարպէքիր-98, Կ.Պոլիս) գրող, թարգմանիչ ==


== ՄՅակոբ Մանանդեան (1873, Ախալցխա-1952, Երեւան) բանասէր, պատմաբան ==
Յակոբ Մատթէոսեան (1833, Կ.Պոլիս-1906) ազգապետ
Յակոբ Մարթայեան (1895, Կ.Պոլիս-1979, Իսթանպուլ) բանասէր, լեզուաբան
Յակոբ Միքայէլեան (ծն.1943, Հալէպ) արուեստագէտ
Յակոբ Մնձուրի (1886, Կ.Պոլիս-1978, Իսթանպուլ) պոլսահայ գրող
Յակոբ Մուդոեան (1875, Վան-1960, Թեհրան)


== ՅՅակոբ Յակոբեաններ՝ ==
Յակոբ Յակոբեան  (1951, Մոսուլ-88, Աթէնք) ռազմաքաղաքական գործիչ
Յակոբ Յակոբեան (1866, Ելիզաւեթփոլ, ՌԿ-1937, Թիփղիս), գրող
Յակոբ Յակոբեան (1923, Աղեքսանդրիա, Եգիպտոս-2013, Երեւան), նկարիչ
Յակոբ Յարութիւնեան (1888, Ալաշկերտ-1943) փիլիսոփայ, լեզուաբան, երաժշտագետ


== ՉՅակոբ Չոլաքեան (ծն.1947, Սուրիա) բանասէր, պատմաբան ==
Յակոբ Չէլէպի Տիւզ (1793-1847) նկարիչ


== ՊՅակոբ Պալեան (Hagop Balyan, 1837, Կ.Պոլիս-75, Փարիզ) ճարտարապետ ==
Ադրիանապոլիս ծնած՝
Յակոբ Պապիկեան (1856-1909, Կ.Պոլիս) ՕԿ, քաղաքական գործիչ
Յակոբ Պարոնեան (1843-91, Կ.Պոլիս) գրող, երգիծաբան


== ՍՅակոբ Սիրունի (1890-1973, Պուքրէշ) բանասէր, գրող, մտաւորական ==


== ՎՅակոբ Վարդովեան (յայտնի է որպէս Կիւլլիւ Յակոբ (Կաղապար:Լեզու tr) 1830 Կ.Պոլիս - 1898, Կ.Պոլիս) բեմադրիչ, դերասան, թրքական թատրոնի հիմնադիր ==


== ՏՅակոբ (Յակովբոս) Տաշեան (1866, Կարինի գաւառ-1933, Վիեննա) ձեռագրագէտ, բանասէր, պատմաբան ==
Յակոբ Տէր Մելքոնեան (1879-1972, Պէյրութ) գրող եւ ուսուցիչ
Յակոբ Տէր Յովհաննէսեան (1876/90, Կիլիկիա-1915, Պէյրութ) բժիշկ եւ քաղաքական գործիչ


== ՓՅակոբ Փանոսեան (ծն.1946, Այնճար, Լիբանան) գիտնական ==
Յակոբ Փափազեան (ծն.1919, Թաւրիզ) հայագէտ, արեւելագէտ, պատմաբան
Ջրական (Ճապրայիլ)

Ջրական (ազրպէյճանական անունը Ճապրայիլ, ազրպ.՝ Cəbrayıl, յայտնի է նաեւ իբրեւ Մեխակաւան), բնակավայր Արցախի Հանրապետութեան Հատրութի մէջ։
Օգոստոս 1993-ի վերջը հայկական զինուած ուժերը ազատագրած են Ճապրայիլ շրջանը։ Անիկա ներկայիս Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան Հատրութի շրջանի մաս կը կազմէ։ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան վարչական բաժանման համաձայն՝ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութենէն ներս վերցուած են ազրպէյճանական վարչական միաւորները։
Սպանիոյ Գերագոյն Դատարանի Նախագահ

Սպանիոյ Թագաւորութեան գերագոյն դատարանի նախագահ կամ դատական ընդհանուր խորհուրդի նախագահ (սպ.՝ residente del Tribunal Supremo), բարձրագոյն դատական մարմին Սպանիոյ Թագաւորութեան մէջ, որու ձեռքը կեդրոնացուած է երկրի արդարադատութեան համակարգը։
Կը համարուի Սպանիոյ բարձրագոյն կառավարական երեք պաշտօնեաներէն մէկը՝ օրէնսդիր քորթէսի նախագահի եւ գործադիր կառավարութեան ղեկավարի հետ միասին։
Առաջին անգամ գերագոյն  դատարանի նախագահի պաշտօնը Սպանիոյ մէջ ձեւաւորուած է 1812-ին, իսկ առաջին պաշտօնավարողը եղած է Ռամոն Փասատա ի Սաթօն։ Գերագոյն դատարանի ներկայի նախագահն է Քարլոս Լեսմէս Սերանոն, որ բարձրագոյն մարմինը կը նախագահէ 2013-էն ի վեր։


== Գործառոյթներ ==
Սպանիոյ Սահմանադրութեան 598-րդ յօդուածը կը սահմանէ երկրի գերագոյն դատարանի նախագահի սահմանադրաիրաւական կարգավիճակն ու գործառոյթները։ Անոնք են՝

ներկայացնել դատական գերագոյն խորհուրդը
նախագահել պալատի եւ մշտական կոմիտէի անդամներու հանդիպումները, որոշումներ կայացնել անաչառ քուէարկութիւններու անցկացման վերաբերեալ
սահմանել դատական մշտական կոմիտէի նիստերու օրակարգը
լիցենզաւորել փաստաբաններու եւ շնորհել համապատասխան սահմանադրաիրաւական կարգավիճակով
ուղղորդել դատական ​​ընդհանուր խորհուրդի արդիւնաբերական մարմիններու գործունէութիւնը
օրինական կերպով ուղղորդել դատական բարձրագոյն խորհուրդին
գերագոյն դատարանի վարոյթներու քննութեան ժամանակ տեղեկանալ ազգային հետախուզական կեդրոնի ստացած տեղեկութիւնները, որոնք կ՛ազդեն Սահմանադրութեան 18.2-րդ եւ 3-րդ յօդուածներու համապատասխան մասերով։ Գերագոյն դատարանի պալատներու մագիստրատորի փոխարէն անոր բացակայութեան կամ բացարկի պարագային կայացնել վճիռ։
յանձնարարել եւ պաշտօնէն ազատել Նախագահի աշխատակազմի ղեկավարին կամ հաղորդակցութեան վարչութեան պետին, ինչպէս նաեւ նախագահի աշխատակազմի յետագայ աշխատակազմին:
պալատի հետ համատեղ ընտրել գերագոյն դատարանի փոխնախագահին, գլխաւոր քարտուղարին եւ գլխաւոր քարտուղարի տեղակալին։ Վերջին երկուքի պարագային՝ հարկ եղած ժամանակ դադարեցնել նաեւ վերջինիս գործունէութիւնը։Սպանիոյ Սահմանադրութեան 589-րդ յօդուածը գերագոյն դատարանի նախագահին կ՛օժտէ հետեւեալ լիազօրութիւնը․

առաջադրել եւ նշանակել գերագոյն դատարանի փոխնախագահին։


=== Ենթակայութիւն ===
Գերագոյն դատարանի նախագահը կախում ունի նախագահող կառավարութենէն, որ կը ղեկավարէ կառավարութեան գործող ղեկավարը։ Որպէս նախագահող քարտուղարութիւն կրնայ հանդէս գալ գերագոյն դատարանի եւ դատական մասնաճիւղի գլխաւոր խորհուրդը։


== Ընտրակարգ ==
Սպանիոյ  Սահմանադրութեան 586-րդ յօդուածը կը սահմանէ թագաւորութեան գերագոյն յատուկ նախագահի եւ խորհուրդի գումարման եւ ընտրութեան ընթացակարգը։ Սոյն յօդուածին մէջ բովանդակուած է հետեւեալը․

Նախագահը կ՛ընտրուի խորհուրդի լիագումար նիստով, իսկ անոր թեկնածութիւնը կ՛առաջադրուի այն պարագային, եթէ ան ստացած է պալատի անդամներու երեք հինգարորդի փաստացի վստահութիւնը։ Ընտրութիւններէն ետք տուեալ անձին այդ պաշտօնին կը նշանակէ Սպանիոյ թագաւորը, որուն կը յաջորդէ միապետի եւ պետութեան խորհրդանիշներու առջեւ երդմնակալութեան արարողութիւնը։


== Տես նաեւ ==
Սպանիոյ Գերագոյն Դատարան
Ռեզա Զարրապ

Ռեզա Զարրապ (պարս․՝ رضا ضراب, թրք.՝ Rıza Sarraf, անգլերէն՝ Reza Zarrab; ծնած 12 Սեպտեմբեր 1983 Թաւրիզին մէջ, Իրան), թուրքիացի գործարար: Ունի քառակի՝ Իրանի, Ազրպէյճանի, Թուրքիայի, Մասետոնիոյ քաղաքացիութիւն:


== Կենսագրութիւն ==
Զարրապ ծնած է Թաւրիզ իրանեան ազրէյճանցիներեւ ընտանիքին մէջ եւ հասակ առած է Ազրպէյճանի եւ Թուրքիոյ մէջ։ Ապա Իսթանպուլին մէջ բնակուելով ստացած է Ազրպէյճանի եւ Թուրքիոյ երկքաղաքացիութիւն: 
2008-ին Ռեզա Զարրապը ամուսնացած է թրքուհի պոպ աստղ Էպրու Կիւնտեշին հետ (թրք.՝ Ebru Gündeş) եւ ունեցած է զաւակ մը 2011-ին:


== Գործունէութիւն ==
Անոր հայրը, Հոսէյն Զարրապ, սերտ կապեր ունեցած է Մահմուտ Ահմատինեժատին հետ, Իրանի նախագահը եղած է 2005-էն մինչեւ 2013-ը: ՄՆ ֆինանսներու գերատեսչութիւնը Հոսեյն Զարրապը մեղադրած է ԱՄՆ պատժամիջոցները խախտելով $9.1 միլիոնի վնաս պատճառելու մէջ: Ան իր գործարարութիւնն սկսած է Թուրքիոյ մէջ իր ընկերութիւնով, որուն անունն էր Royal Maritime A.S. եւ որ հիմնած էր իր եղբայր Մոհամետ Զարրաֆին հետ 2010-ին:
Զարրապի վարորդը Թուրքիոյ մաքսային անվտանգութեան գործակալութեան կողմէ 2011-ին ձերբակալուած է Թուրքիայէն դէպի Ռուսիա ճամբորդելիս $150 միլիոն կանխիկ ճամպրուկի մէջ տեղափոխելու համար, սակայն, ետոյ ան ազատ արձակուած է Թուրքիոյ պաշտօնեաներուն կողմէ: Հափանին տարածած էր փողերու ճամպրուկներով իր նկարները Ֆէյսպուքին մէջ:
Ազգային անվտանգութեան գործակալութիւնը յետագային 2013 Ապրիլին կը պնդեր վարչապետ Էրտողանի աշխատակազմի անդամներու հետ Զարրապի կաշառային կապերու մասին: Զարրապը Յունիս 1 2007-ին շնորհուած է Թուրքիոյ «բացառիկ» քաղաքացիութիւն Թուրքիոյ Նախարարներու խորհուրդի որոշումով: Մեղադրական եզրակացութեան մէջ ան կը մեղադրուի Թուրքիոյ քաղաքացիութիւն ստանալու համար $1.5 միլիոն կաշառք տալու:


== Ձերբակալութիւն ==
19 Մարտ 2016-ին ան ձերբակալուած է Միացեալ նահանգներուն մէջ միջազգային քրէական կազմակերպութեան անդամ ըլլալու մեղադրանքով: Ան մեղադրուած է Իրանի յանդէպ ՄՆ պատժամիջոցները շրջանցելու մէջ եւ փողերու լուացման մէջ անօրինական քրէական արարքներու օգնելով Իրանը խոսափելու պատժամիջոցներէ ներգրաւելով այն ժամանակուայ Թուրքիոյ վարչապետ, ներկայիս նախագահ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանի աշխատակազմի նախարարները:


== Տե՛ս նաեւ՝ ==
Պապաք Զանճանի
Երկիրներու ցանկը ըստ սեռերու յարաբերակցութեան

Սեռերու յարաբերակցութիւնը տղամարդկանց եւ կանանց քանակներու յարաբերութիւն է։ Այստեղ ներկայացուած է Սեռերու յարաբերակցութիւնը ըստ երկիրներու կամ շրջաններու։


== Մեթոտաբանութիւն ==
Աղիւսակը յղուած է «Աշխարհի փաստերու գիրքէն»։ Այն ցոյց կու տայս տղամարդկանց քանակի յարաբերութիւնը կանանց քանակին, որ գնահատուած է Կեդրոնական Հետախուզական Վարչութեան տուեալներէն։ Այնուամենայնիւ կան տուեալներու անհապատասխանութիւն «Աշխարհի փաստերու գիրքի» եւ տեղական ժողովրդագրական տուալներու։ Օրինակ՝ ըստ «Աշխարհի փաստերու գիրքի» տուալներով Զուիցերիոյ ծննդեան պահուն տղաներու եւ աղջիկներու յարաբերակցութիւնը 1,05 է, մինչդեռ ըստ Զուիցերիոյ Դաշնային վիճակագրական գործակալութեան՝ 1,07։ Նոյն իրավիճակն է Շուէտի, Նորվեկիոյ, Իրլանտայի, Հնդկաստանի եւ Ճափոնի մէջ։
Մէկէն բարձր գործակիցը կը նշանակէ, որ մէկ կնոջը կ'իյնայ 1-է աւելի տղամարդ։ 1-էն ցածր գործակիցի դէպքին՝ հակառակը։ Երբ գործակիցը 1 է կը նշանակէ, որ տղամարդիկ եւ կանայք հաւասար քանակի են։ Աշխարհի միջինը 1,01 է։


== Երկիրներ ==
Ստորեւ աղիւսակը ներկայացուած է տղամարդկանց քանակի յարաբերակցութիւնը կանանանց քանակին։
Արտեմիս (աստուածուհի)

Արտեմիս (հին յուն․՝ Ἄρτεμις), յունական դիցաբանութեան մէջ՝ որսորդութեան եւ պտղաբերութեան միշտ երիտասարդ աստուածուհին էր։ Նաեւ Լուսինի աստուածուհին էր (իսկ անոր եղբայրը՝ Ափոլլօն, կը մարմնաւորէ Արեւը)։
Արտեմիսը Զեւսի ու Լեթոյի դուստրն էր։ Ինչպէս Ափոլլօն, ան եւս ծնած էր Տելոս կղզիին մէջ։ Ափոլլօն եւ Արտեմիսը երկուորեակներ էին։ 
Արտեմիս hին յունական աստուածներէն ամէնէն շատ յարգուածներէն էր, իսկ Եփեսոսի անոր տաճարը՝ Հին աշխարհի եօթ հրաշալիքներէն մէկը:  
Արտեմիսին խորհրդանիշներն էին՝ նետն ու աղեղը, կապարճը եւ որսորդական դանակները, իսկ եղնիկն ու նոճին անոր համար նուիրական էին։  
Ան մանուկներու եւ կիներու հովանաւորն ու պաշտպանն էր: Կ'ենթադրուի, որ ան կը հիւանդացնէր զիրենք, ապա կը դարմանէր: Արտեմիս կը պաշտուէր նաեւ իբրեւ ծննդաբերութեան եւ մանկաբարձութեան գլխաւոր աստուածուհիներէն մէկը:  
Արտեմիս նախընտրած էր կոյս մնալ եւ երդուած էր երբեք չամուսնանալ:  


== Տրոյայի պատերազմին մասնակցութիւնը ==

Արտեմիս Տրոյայի պատերազմին ունեցած է բաւական մեծ դերակատարութիւն։ Իր մօր եւ եղբօր նման, զորս Տրոյայի մէջ կը պաշտէին, Արտեմիս տրոյացիներուն կողմնակից էր։ Դէպի Տրոյա յոյներուն արշաւանքին ընթացքին, Արտեմիս կը հանդարտեցնէ ծովը եւ կը կասեցնէ յոյներուն յառաջխաղացքը, մինչեւ որ գուշակ մը կու գայ եւ անոնց կ'ըսէ, որ աստուածուհիին սիրտը կրնան գրաւել Ակամեմնոնի (Agamemnon) դուստրը՝ Իֆիկենիան (Iphigéneia) զոհաբերելով։ Ակամեմնոն օր մը աստուածուհիին խոստացած էր, որ անոր կը զոհաբերէ իր ունեցած ամէնէն նուիրականը՝ Իֆիկենիան, սակայն աւելի ուշ դրժած էր իր խոստումը։ Ըստ կարգ մը առասպելներու, Իֆիկենիան կրնայ ողջ մնացած ըլլալ եւ Արտեմիս զինք տարած՝ Տաւրոս եւ յանձնած քահանաներուն կա՛մ ալ ան դարձած է Արտեմիսին անմահ ուղեկիցը:


== Աստղագիտութեան մէջ ==
Արտեմիսին ի պատիւ իրենց անունները ստացած են (105) Արտեմիս եւ (395) Տելիա աստղակերպերը։
Կիրակոս Գանձակեցի

Կիրակոս Գանձակեցի (1203, Գանձակի շրջան - 1271), հայ պատմիչ եւ եկեղեցական գործիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է «յաշխարհն Գանձակայ», ոչ թէ բուն Գանձակին մէջ. «աշխարհն Գանձակայ» տարածքային-վարչական շատ ընդարձակ բաժանում մըն էր, որ իր մէջ կ'ընդգրկէր նաեւ Արցախի քանի մը գաւառներ։
Մանուկ հասակէն, 1209-1212-ին հաւանաբար, ուսումնառութիւնը սկսած է Մխիթար Գոշի՝ Նոր Գետիկի դպրոցին մէջ։ Կիրակոս Գանձակեցի հոն մնացած է, ըստ երեւոյթին, մինչեւ 1215-1216 թուականները։ Այնուհետեւ մեկնած է Խորանաշատ վանքի դպրոցը, զոր հիմնած էր Գոշի աշակերտ՝ Յովհաննէս Վանականը։
1225-ին Խորեզմի սուլթան Ջալալէդդինը կ'ասպատակէ նաեւ Տաւուշը, ուր կը գտնուէր Խորանաշատ վանքը։ Այս մէկէն ետք հնարաւոր չ'ըլլար այնտեղ շարունակել կրթութեան գործը։ Յովհաննէս Վանականը իր աշակերտներուն հետ կը տեղափոխուի Լորուտ գիւղին մօտ փորել տուած քարայրը եւ կը շարունակէ ուսուցանել աշակերտները։ Սակայն 1236-ին մոնկոլ Մոլար Նուինիի հրոսակները կը հասնին մինչեւ Տաւուշ, կը գրաւեն զայն եւ կը կողոպտեն քարայր-դպրոցն ու հոն ապաստանած ժողովուրդը։ Ուսուցչապետ Յովհաննէս Վանականն ու անոր աշակերտներէն քանի մը հոգի գերի կը բռնուին։ Քանի մը ամիս ետք Յովհաննէս Վանական կ'ազատի, իսկ Գանձակեցի անմիջապէս փախուստի կը դիմէ։ Գերեւարութեան ատեն ան կը ծանօթանայ մոնկոլ-թաթարական սովորոյթներուն, նաեւ անոնց լեզուին, որոնց վերաբերեալ, աւելի ուշ՝ բաւական նիւթ կը հաղորդէ «Պատմութիւն Հայոց» աշխատութեան մէջ։
1236-ին կը հաստատուի  Նոր Գետիկի վանքին մէջ։ Հոն կը մնայ երկար ատեն։ 1260-ին ան հաւանաբար հոն էր. այդ մէկը կը վկայէ վանքին վիմագիր արձանագրութիւնը։
Գանձակեցի պարբերաբար եղած է մերձակայ կեդրոնական վանքերուն մէջ, այդ թուականին եւ Հաղբատի մէջ, Վարդան Արեւելցի խնդրած է գրել «Մեկնութիւն Երգոց երգոյն» աշխատութիւնը։
Կիրակոս Գանձակեցի մինչեւ կեանքին վերջը զբաղած է մատենագիտական աշխատանքով։ Մահացած է 1271-ի աշնան, հաւանաբար Նոր Գետիկի վանքին մէջ, ուր թաղուած է։:


== Գործերը ==
Կիրակոս Գանձակեցիի անունով մեզի հասած են երեք գործեր, որոնց մէջ կարեւորագոյնը «Պատմութիւն Հայոց»ն է։ «Պատմութիւն»ն ունի անգլերէն, վրացերէն թարգմանութիւններ։ Միւս գործերն են «Վարք Պօղոս եպիսկոպոսի» եւ «Տօնացոյց»։
ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ ՀԱՅՈՑ.- Կը սկսի Գրիգոր Լուսաւորիչէն։ Իր գործը սկզբնական շրջանին կը ծանրանայ եկեղեցական դէմքերու եւ դէպքերու վրայ, ապա կը սկսի գրել քաղաքական դէպքերու մասին։ Իր պատմութեան կարեւորագոյն մասը կը սկսի գրել իրեն ժամանակակից անձերու մասին, որոնք 1195-1265 թուականներու միջեւ են։ Այս շրջանի պատմութեան աղբիւրներն են այդ օրերու կարեւոր դէմքեր ինչպէս՝ Հեթում Ա. թագաւոր, Պռօշ իշխան, եւ այլն։ Գանձակեցիի պատմութիւնը մեզի շատ կարեւոր տեղեկութուններ կու տայ յատկապէս Զաքարեան եղբայրներու, Կիլիկիոյ հայոց թագաւորութեան առաջին շրջանի եւ թաթարներու մասին։ Գանձակեցիի գործին մէջ կան նաեւ կարեւոր թիւով եւ արժէքով գիրեր, թուղթեր, նախորդ հեղինակներու կողմէ գրուած՝ ինչպէս Ներսէս Շնորհալիի խոստովանութեան գիրը։


== Աշխատութիւններ ==
Կիրակոս Գանձակեցի, Պատմութիւն Հայոց, աշխատասիրութեամբ Կ. Մելիք-Օհանջանեանի, Երեւան, 1961:


== Գրականութիւն ==
Առաքելեան Վ. Դ., Կիրակոս Գանձակեցի (Մահուան 700-ամեակի համար).- «Պատմա-բանասիրական հանդէս», 1972, № 1 . էջ 48-62։
John Andrew Boyle, Kirakos of Ganjak on the mongols,- Central Asiatic Journal, 1963, vol. 3. no. 3, pp. 200-214.


== Ծանթագրութիւններ ==
Արմենակ Խանփերեանց

Արմենակ Խանփերեանց (զօրավար Սերգէյ Խուդիակով, 25 Դեկտեմբեր 1901 (7 Յունուար 1902), Մեծ Թաղեր, Շուշիի գաւառ, Ելիզավետպոլ Նահանգ, Ռուսական Կայսրութիւն - 18 Ապրիլ 1950(1950-04-18), Մոսկուա, Խորհրդային Միութիւն), ռազմարուեստի խոշորագոյն դէմքերէն, Խորհրդային Միութեան օդագնացութեան մարշալ, կարմիր բանակի օդային ուժերու ընդհանուր հրամանատար (1944)։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Արցախի Մեծ Թաղլար գիւղը, 1902-ին: 14 տարեկանին, աւարտելով հայրենի ծխական դպրոցը, մեկնած է Միջին Ասիոյ Մերվ քաղաքը, մօրեղբօր մօտ աշխատելու․ սակայն չգտնելով զայն, անցած է Պաքու եւ անդամագրուած է Կարմիր բանակին: Զինուորական ուսումը ստացած է Թիֆլիսի զինուորական վարժարանին մէջ, որմէ ետք անցած է Ուքրանիա, ուր աւարտած է օդային ուժերու ռազմական վարժարանը:
Բ. Աշխարհամարտին, Խանփերեանց նշանակուած է Ռուսիոյ Արեւմտեան ճակատի օդային ուժերու ընդհանուր հրամանատար: Այս ժամանակահատուածին, զօրավարի պաշտօնէն բարձրացած է Մարաջախտի աստիճանին եւ յաղթանակով աւարտած է իրեն վստահուած պարտականութիւնը: 
1945-ի Փետրուարին մասնակցած է Եալթայի վեհաժողովին, իբր Ռուսիոյ զինուորական խորհրդատու:
Գերմանիոյ պարտութենէն ետք, նշանակուած է արեւելեան ռազմաճակատի հրամանատար եւ վարած է Ճափոնի դէմ օդային ճակատումները: Պատերազմի աւարտէն անմիջապէս ետք, Դեկտեմբերին զրպարտուած է իբր հայրենիքի դաւաճան:
Հինգ տարիներու վրայ երկարող դատավարութենէ ետք, Ստալինի եւ Բերիայի հրահանգով, գնդակահարուած է 1950 Ապրիլ 18-ին:
1695 թուական

1695 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 95րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1695 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1695 մահեր

Յունուար 1՝ Նահապետ Ագուլեցի (ծն.1629), վաճառական, բարերար