armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Միհրան Ծառուկեան

Միհրան Ծառուկեան (22 Սեպտեմբեր 1987(1987-09-22), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), հայ փոփ երգիչ, դերասան:


== Կենսագրութիւն ==
Ծառուկեան ծնած է Երեւան: Հայ փոփ երգիչ, դերասան եւ նշանաւոր եղած է իբրեւ «Հայ Սուպերսթար»: 1994էն մինչեւ 2004 Ծառուկեանը յաճախած է Երեւանի թիւ 120  դպրոցը: 1996-էն մինչեւ 2001 սորված է Սպայի տան երգի աշխատանոցին մէջ: 1996-էն մինչեւ 2004 հանդէս տուած է «Ստիլ» պարի ակումբին մէջ:
2004-էն մինչեւ 2008 սորված է Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական երաժիշտանոցի ճազ-Վոքալ բաժինին մէջ:
2008-էն մինչեւ 2010 ծառայած է Հայաստանի Հանրապետութեան պաշտպանութեան նախարարութեան Սպայի տան երգի համույթին մէջ:
2009-ին նկարահանած է իր առաջին տեսահոլովակը եւ նկարահանուած է դժուար ապրուստ:


== Ժապաւէնագրութիւն ==
Նիքոլա Սարքոզի

Նիքոլա Սարքոզի (ֆրանսերէն՝ Nicolas Sarkozy, ծնած՝ 28 Յունուար 1955-ին)։ Ընտրուած է Ֆրանսայի նախագահ 2007–ին եւ պաշտօնավարած մինչեւ 2012 թուականը։
Լա Պոեմ (երգ)

«Լա Պոեմ» (ֆր.՝ La Bohème), 1965, երգ, որուն հեղինակներն են՝ Շարլ Ազնաւուր եւ Ժագ Փլանթ (Jacques Plante): Անիկա կը պատմէ պոհեմական (թափառական) կեանքով ապրող նկարիչի մը պատմութիւնը, որ կարօտով կը յիշէ Մոնմարթրի (Montmartre) բարձունքներուն անցուցած իր երիտասարդութեան տարիները:


== Պատմութիւն ==
«Լա Պոեմ»ը երգը յօրինուած է Ժորժ Կէթարիի  Georges Guétary համար, որ «Պարոն Քարնաւալ» (ֆր.՝ Monsieur Carnaval) օփերէթէն էր: Կէթարիի եւ Ազնաւուրի միջեւ երգը մեկնաբանելու մրցակցութիւն մը տեղի ունեցած է։ 1965-ին Ազնաւուր ձայնագրած է երգը, իսկ Կէթարիի կատարումով ձայնագրուածը մնացած է շուքի տակ։
Երգը Ազնաւուրի ամէնէն նշանաւոր կատարումներէն է։ Անիկա կը համարուի նաեւ ֆրանսական շանսոնի բացառիկ ստեղծագործութիւններէն մէկը: 1965-1966 երգը դարձած է միջազգային հիթ եւ տեղ զբաղեցուցած՝ Արժանթինի, Պրազիլի, Ֆրանսայի եւ այլ երկիրներիու լաւագոյն երգերու տասնեակներու մէջ։ Ազնաւուր այս երգը երգած է իր գրեթէ բոլոր համերգներուն ընթացքին։ Անիկա Ֆրանսայի մէջ վաճառուած է աւելի քան 200,000 օրինակով։
Երգին տարբերակները ձայնագրուած են իտալերէն, սպաներէն, անգլերէն, փորթուկալերէն եւ գերմաներէն լեզուներով։


== Երգին բառերը ֆրանսերէնով ==


== Երգին բառերը հայերէնով ==


== Արտաքին յղումներ ==
Aznavor by Represe Records
Ծիրանի Գօտի

«Ծիրանի Գօտի», արուեստի եւ գրականութեան եռամսեայ հանդէս։ Լոյս տեսած է 1957-1965 -ին, Պոսթընի մէջ։ Խմբագիր-հրատարակիչներ՝ Հ. Աւետիսեան, Մ. Վանէցեան։ Սատարած է ամերիկահայ գաղութին մէջ մայրենի լեզուի, մշակոյթի ու սովորոյթներու պահպանման ուղղուած ջանքերուն, նպաստած սփիւռք-հայրենիք կապերու ամրապնդման։ Տպագրած է գրական-գեղարուեստական ստեղծագործութիւններ, ճանապարհորդական նոթեր, անդրադարձած Հայաստանի տնտեսութեան, գիտութեան, մշակութային կեանքի իրադարձութիւններուն։ Ունեցած է բացառիկ համարներ՝ նուիրուած հայ մեծանուն գրողներու։
16 Հոկտեմբեր

16 Հոկտեմբեր, տարուան 289-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 290-րդ) օրն է։


== Դէպքեր ==
1840՝ Նիւ Զելանտան կը յայտարարուի Մեծ Բրիտանիոյ գաղութ։
1991՝ Լեւոն Տէր Պետրոսեանն կ՛ընտրուի Հայաստանի Հանրապետութեան առաջին նախագահ։
1995՝ Միլիոն սև մարդկանց երթը (անգլերէն) Ուաշինկթընի մէջ։
1923՝ Լոս Անճելըսի մէջ կը հիմնադրուի ««Ուոլթ Տիզնի» ընկերութիւնը։


== Ծնունդներ ==
1886, Յակոբ Մնձուրի (Յակոբ Տէմիրճեան), պոլսահայ արձակագիր (մահ.՝ 1978)։
1926, Զարեհ Խրախունի (Արթօ Ճիւմպիւշեան ), հայ բանաստեղծ։


== Մահեր ==


== Տօներ ==
Արկաթիակերտ

Արկաթիակերտ կամ Կարկաթիոկերտ, Ծոփքի թագաւորութիւն մայրաքաղաքը։ Աշխարհագրական դիրքը վերջնականապէս  ճշդուած չէ։ Ոմանք այն կը նոյնացնեն հետագայի Անգղ բերդի հետ (Չորրորդ Հայքի Անգեղտուն գաւառի գլխաւոր բերդը), ոմանք Զինթա ամրոցի, ոմանք՝ Խարբերդի, ոմանք՝ Ամիտ–Տիարպեքիրի, իսկ ոմանք ալ Տիգրանակերտ–Մարտիրոսապոլսոյ հետ։ Ասոնցմէ ամենահաւանականն այն վարկածն է, ըստ որու Կարկաթիոկերտը կը գտնուէր Անգեղտուն գաւառի Անգղ բերդի տեղը կամ անոր շրջակայքը։ Իսկ վերջինիս աւերակներն ինկած են Արեւմտեան Տիգրիս գետի վերին հոսանքէն ոչ հեռու, Ծովք լիճէն մօտ 4 քմ հեռաւորութեամբ, ստորին Արածանիի ձախ կողմը։


== Անուան ստուգաբանութիւնը ==
Հին Հայաստանի այս քաղաքը Սթրապոնի մօտ կոչուած է Կարթասիոկերտ, այլ հեղինակներ կը յիշատակեն նաեւ Արկաթիոկերտ անունով։ Կոչուեր է նաեւ Եփիփանիա կամ Եպիփանիա։


== Պատմութիւն ==
Կարկաթիոկերտի հիմնադրման մասին գրաւոր յիշատակութիւններ չկան։ Սակայն անուղղակի աղբիւրներէն յայտնի դարձեր է, որ այն գոյութիւն  ունեցեր է հնագոյն ժամանակներէն՝ Ք.ա. VIII—VII դարերէն, եւ մեծ վերելք  ապրեր է հելլենիզմի դարաշրջանին, յատկապէս՝ Ք.ա. II—I դդ,: Ծոփաց թագաւորութեան ամենահին մայրաքաղաքն էր եւ կը գտնուէր հարաւային առեւտրական մեծ ճանապարհի վրայ, որ բանուկ էր դեռ Ք.ա. VII—VI դարերէն։ Հայաստանի հելլենիստական բազմամարդ ու ծաղկած քաղաքներէն էր։ Ք.ա. III դարուն վերջերը եւ II դարու սկիզբները դարձեր էր ներքին, արտաքին ու տարանցիկ առեւտուրի եւ արհեստագործութեան խոշոր կեդրոն։ Հայ–ասորական պատերազմի ժամանակ, Ք.ա. 165 թ. սելեւկեան Անտիոքոս 4–րդը, որ կը կրէր Եպիփանես մականունը, գրաւեր է Կարկաթիոկերտը եւ վերանուաներ իր մականունով՝ Եպիփանիա։
Կարկաթիոկերտի մասին, իբր Ծոփաց թագաւորութեան արքայանիստ քաղաքի, առաջին վկայութիւնը կը պատկանի Սթրապոնին։ Հայ պատմագիրները այս քաղաքի վերաբերեալ յիշատակութիւններ ամենեւին չունին եւ դժուար է ուրուագծել անոր հետագայ շրջանի պատմութիւնը։ Սակայն, նկատի ունենալով Հայաստանի հելլենիստական միւս քաղաքներու՝ Արմաւիրի, Արտաշատի, Երուանդաշատի, Զարիշատի, Զարեհաւանի եւ միւսներու պատմութեան ընթացքը, կարելի է չկասկածիլ, որ Կարկաթիոկերտը նոյնպէս անոնց նման IV—V դարերուն կորսնցուցեր էր իր նախկին փառքը՝ առաջնութեան դափնին զիջելով նոր առաջացած ֆէոտալական կամ աւատական, ճորտատիրական քաղաքներուն։ Հնարաւոր է նաեւ, որ Կարկաթիոկերտը ատոնցմէ քանի մը հարիւր տարի առաջ կորսնցուցեր էր իր նշանակութիւնը, վերածուելով ֆէոտալական դղեակի։


== Աղբիւրներ ==
Թ.Խ. Յակոբեան (1987)։ Պատմական Հայաստանի քաղաքները։ Երեւան։ «Հայաստան», էջ 160-161
Ալիշա Քիզ

Ալիշա Քիզ (25 Յունուար 1981(1981-01-25), ,, ամերիկացի յայտնի երգչուհի-երգահան եւ դերասանուհի: Ծնած եւ ապրած է Նիւ Եորք՝ Մանհաթընի աղքատ թաղամասին` փաստաբանի եւ դերասանուհիի ընտանիքի մը մէջ: Ալիշայի մայրը իռլանտա-իտալական ծագում ունի, իսկ հայրը՝ ափրիկա]]-ամերիկեան: Ալիշան սկսած է երգեր գրել 14 տարեկանէն: 2001 թուականի, Յունիս 5-ին ան հրատարակեց իր առաջին «Songs in A Minor» ալպոմը, որ մեծ ճանաչում ունեցաւ ամբողջ աշխարհին մէջ։ Ալիշան իր երաժշտական գործընթացքին ժամանակ վաճառած է աւելի քան 30 միլիոն ալպոմ։ Ստացած է բազմաթիւ մրցանականներ, 14 կրեմմի, 17 մրցանակ Պիլպորտ մրցանակաբաշխութիւնէն եւ 3 մրցանակ Ամերիկեան երաժշտական մրցանակաբաշխութիւնէն։


== Կեանք եւ գործընթացք ==
Ալիշա ծնած է 25 Յունուար, 1981 թուականին, ԱՄՆու Նիւ Եորք քաղաքի, Մանհաթըն շրջանին մէջ: Ան միակ զաւակն է Թերեզա եւ Քրէյկ Քուք-երուն: Անոր ծնողները բաժնուեցան երբ ան 2 տարեկանէր եւ ան մնաց իր մօր քով Մանհաթընի մէջ: Ան 7 տարեկանէն սկսած է հետեւիլ դասական դաշնամուրի դասընթացքներու, եւ ան նաեւ 12 տարեկանին մասնակցած է արուեստի դպրոցին երգչախումբին, իսկ 14 տարեկանին սկսած է գրել իր երգերը She graduated in four years as valedictorian at the age of 16.:
1994 թուականին, Քիզ կը ծանօթանայ իր ապագայ երգերու պատասխանատույին որ Ճեֆ Ռոպինսընն է: Երբ Ալիշան կը սկսի իր երգի գործընթացքը կը որոշէ իր ուսումը կէս ձգել եւ կեդրոնանալ իր երաժշտութեան վրայ: Ալիշան նախ Ուայլտ մականունը պիտի գործածէր որպէս իրեն ծածկանունը բայց Ճեֆ իրեն կը համոզէ որ գործածէ Քիզ ծածկանունը:


== Սկաւառագրութիւն ==


=== Ալպոմներ ===
Songs in A Minor (2001)
The Diary of Alicia Keys (2013)
As I Am (2007)
The Element of Freedom (2009)
Girl on Fire (2012)


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Ալիշա Քիզի պաշտoնական կայքը
1701 թուական

1701 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու առաջին տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1701 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1701 մահեր
Հրայր (անձնանուն)

Հրայր, հայկական արական անուն։ Անուան արմատը «հուր» բառն է:

Լատինագիր ձեւը՝  HRAYR 


== Անունը Կրողներ ==
Հրայր Դժոխք (1864 Ահարոնք-1904) ազատագրական պայքարի գործիչ
Հրայր Ճէպէճեան (ծն.1957 Պէյրութ) եկեղեցական գործիչ
Հրայր Բազէ Խաչերեան (ծն.1961 Պէյրութ) արուեստագէտ
Հրայր Մարուխեան (ծն.1928 Քերմանշահ, Իրան-98 Աթէնք) կուսակցական գործիչ
Հրայր Սարգիսեան (ծն.1973 Դամասկոս) լուսանկարիչ


== Տե՛ս նաեւ՝ ==
Հրանդ


== Ծանoթագրութiւններ ==
Հաննահ Արէնտդ

Ճոհանա «Հաննա» Արէնտթ (անգլերէն՝ Johanna "Hannah" Arendt, 14 Հոկտեմբեր, 1906 – 4 Դեկտեմբեր, 1975), գերմանացի եւ հրեայ-ամերիկացի քաղաքագէտ-տեսաբան։ Կոչուած է նաեւ փիլիսոփայ, սակայն չէ ընդունած այդ տիտղոսը: Եւրոպայէն փախուստ տուած է Հոլոքոսթին պատճառաւ, դառնալով Ամերիկացի եւ ստանալով Ամերիկեան հպատակութիւն: Իր փիլիսոփայական գործը կը կեդրոնանայ ընկերաբանութեան վրայ, ինչպէս նաեւ ժողովրդապետութեան, իշխանութեան եւ ամբողջատիրականութեան։
Ըստ Արենտթի, ամբողջատիրութիւնը կը սկսի նախ գաղութատիրութեամբ պետականութիւն մը քանդելով, ապա ենթակայ անհատներուն ինքնութեան փոփոխութեամբ քաղաքացիութիւնէ դէպի էթնիկ պատկանելիութիւն։ Արէնտթ իր գործերուն մէջ կը կեդրոնանայ անհատ մարդ արարածին վրայ եւ կ՚ուսումնասիրէ անոր յարաբերութիւնը իշխանական համակարգերուն հետ։ Օրինակ՝ ինչպէ՞ս կրնան համակարգի մը մէջ անհատները դառնալ սպառելի, այսինքն ենթակայ դիւրաւ եւ առանց օրէնքի սպաննուելու կամ աքսորուելու, եւայլն։ Այլ կարեւոր միտք մը, որ Արէնտթ ուսումնասիրած է, թէ ինչպէս հասարակ մարդիկ կրնան դառնալ լայնատարած չարիքին մեղսակից։ Այս եւ այլ տեսութիւններով, Արէնտթ բոլոր քաղաքական եւ ընկերային գործընթացներուն - ազատական յեղափոխութիւններէն մինչեւ ցեղասպանութիւններ - կեդրոնը կը դնէ մարդ արարածը։Արէնտթի միտքերը եւ մօտեցումները մեծ ազդեցութիւն ունեցած են թէ տեսական քաղաքագիտութեան եւ թէ քաղաքական գործընթացներու վրայ։
Ռանկոլի

Ռանկոլի, հնդկական արուեստի ձեւ։ Տունին մուտքին գետինն զարդարելու աւանդական սովորութիւն: Մարդիկ կը հաւատան, թէ ան տան եւ ընտանիքին կը բերէ բախտ եւ բարգաւաճութիւն եւ գեղեցիկ միջոց մըն է հիւրերը ընդունելու:

Հնդկաստանի մէջ ընդհանրապէս մայրերը այս զարդարանքները կը պատրաստեն ամէն առտու, կամ յատուկ տօներու ընթացքին, ինչպէս` Տիուալի կամ Թիհար փառատօները:
Այս աւանդական սովորութիւնը կը փոխանցուի սերունդէ սերունդ, եւ մայրերը զայն կը սորվեցնեն իրենց դուստրերուն:


== Տեսակները ==
Հնդկական իւրաքանչիւր նահանգ ունի իրեն յատուկ Ռանկոլի գծելու ձեւը եւ անունը․


=== Հարաւային Հնդկաստան ===
Հարաւային Հնդկաստանի մէջ Ռանկոլին ճանչցուած է քոլամ անունով: 


=== Ռաժասդան ===
Ռաժասդանի մէջ, մանտանաները կը գծուին պատերուն վրայ: 


=== Քոլքադա ===
Քոլքադայի մէջ, Ալփանաները կը գծուին բակին մէջ։


== Գծագրութեան ձեւերը ==
Ռանկոլիի գծագրութիւնները կրնան ունենալ պարզ երկրաչափական ձեւեր, ծաղիկի ձեւեր, կամ աւելի խրթին ձեւաւորումներ: Ռանկոլիի զարդարանքներուն մէջ կը հանդիպինք սիրամարգերու, լոթուս ծաղիկներու, ձուկերու պատկերներու: 
Ռանկոլիի ամէնէն կարեւոր յատկութիւնը գոյնզգոյն ըլլալն է: Այս զարդարանքներուն համար կը գործածուի բնական ներկով խառնուած ալիւր կամ բրինձի փոշի:


== Պատկերասրահ ==
Անիս Նաքքաշ

Անիս Նաքքաշ (արաբերէն՝ أنيس نقاش‎, Յունիս 1951, Պէյրութ, Լիբանան - 22 Փետրուար 2021(2021-02-22), Դամասկոս, Սուրիա), լիբանանցի մտաւորական եւ քաղաքական վերլուծաբան:
Պաղեստինեան դատի բուռն պաշտպաններէն մէկը նկատուող Նաքքաշ 1964-ին անդամակցած է պաղեստինեան «Ֆաթհ» շարժումին եւ մասնակցած է շարք մը գործողութիւններու` Լիբանանի, պաղեստինեան հողերու եւ Եւրոպայի մէջ:
1980-ին Նաքքաշ ամբաստանուած է Մոհամետ Ռեզա Փահլաւի շահին օրով Իրանի վերջին վարչապետ Շահփուր Պախթիարը Փարիզի մէջ մահափորձի ենթարկելու յանցանքով եւ ստացած է ցմահ բանտարկութեան վճիռ:
Տասնամեակ մը ետք, Անիս Նաքքաշ ազատ արձակուած է Ֆրանսայի նախագահ Ֆրանսուա Միթերանի ներման հրամանագիրով:
70-ամեայ մտաւորականը «Քորոնա» ժահրի հետեւանքով մահացած է:
Մահացած է Դամասկոս, թաղուած՝ Պէյրութ:
31 Մարտ

31 Մարտ, տարուան 90-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 91-րդ) օրն է։


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==
2016, Զահա Մոհամմատ Հատիտ՝ (արբ.՝زها حديد; անգլ.՝ Zaha Mohammad Hadid), ծնունդով իրաքցի բրիտանացի ճարտարապետ եւ ձեւաւորող։ 2004 թուականին դարձած է Փրիթցքըրի մրցանակին արժանացած առաջին կին ճարտարապետը (ծն․՝ 1950)։
2012, Զարեհ Մելքոնեան, բանաստեղծ, թատերագիր, հրապարակագիր, հրապարակախօս (ծն․՝ 1923)։


== Տօներ ==
Ուլիսէս (այլ կիրառումներ)

5254 Ուլիսէս՝ Եուպիտերի տրոյցիներու աստեղնեակ
«Ուլիսէս»՝ Ճէյմս Ճոյսի ճանչուած վէպը
Կարպիս (անձնանուն)

Կարպիս, հայկական արական անուն է։ Կ.Պոլսոյ մէջ ծագած անուն մըն է, որ իրմէ կը ներկայացնէ Կարապետին փաղաքշական ձեւը:

Լատինագիր ձեւը՝  GARBIS 


== Անունը Կրողներ ==
Կարպիս Սուրէնեան (1925 Աթէնք-2011 Երեւան) արձակագիր, թարգմանիչ
Կարպիս Ճանճիկեան (1920 Կ.Պոլիս-1946 Իսթանպուլ) բանաստեղծ
Կարպիս Թիւլպէնտճեան (1894-1927 Մարսէյլ) բժիշկ
Կարպիս Չափքան (ծն.1954 Կ.Պոլիս) պարուսոյց
Կարմրախտ-Շառագոյն Տենդ

Կարմրախտ-Շառագոյն Տենդ (Scarlet Fever), Կարմրախտը կամ շառագոյն տենդը (scarlet fever) մանկական հիւանդութիւն մըն է, սակայն անիկա կրնայ պատահիլ ոեւէ անձի եւ որեւէ մէկ տարիքի: Անիկա կը յատկանշուի կոկորդի բորբոքումով եւ մորթային ցանով (rash):


== Ախտանշաններ ==
Կարմրախտին յարուցիչը մանրէ մըն է, որ կը կոչուի group A beta hemolytic streptococcus (GABS):
Կարմրախտի  ախտանշաններն են.

ջերմութիւն,
կոկորդի ցաւ,
կլլելու դժուարութիւն,
կոկորդի եւ նշիկներու կարմրագոյն կէտաւորում,
վիզի աւշագեղձերու ծաւալում:Անոր նախանշաններն են.

մարմնական ընդհանուր ցաւ,
գլխացաւ,
ստամոքսի ցաւ,
նողկանք,
փսխունք:
Կարմրախտի ամէնէն յատկանշական ախտանշանն է մորթի կարծր կարմիր եւ տարածուն բշտիկաւոր ցանը, որ կը նմանի աւազաթուղթի (sand paper): Մորթի ցանը կը յայտնուի ջերմէն 24 ժամ ետք: Ցանը կը յայտնուի նախ փորին եւ կուրծքին վրայ, ապա` ամբողջ մարմինին վրայ: Անիկա առաւելաբար կը տեսնուի մարմինի ծալքերու մէջ, մասնաւորապէս`  աճուկի (groin), անութի (armpit) եւ  արմուկի (elbow creases): Մորթացանին հետ կրնայ պատահիլ նաեւ քերուըտուք: Ցանը կ'անհետանայ 7-10 օրերու ընթացքին եւ վերջաւորութեան մորթը կը կեղուըուի (peel) առանց որեւէ մէկ հետք ձգելու:
Վերոնշեալ ախտանշաններէն ետք լեզուին վրայ կը տեսնուին կարմիր կէտեր, որոնք կը գրաւեն ամբողջ լեզուին մակերեսը: Լեզուն կ'ունենայ ելակի երեւոյթ եւ անոր համար կը կոչուի ելակալեզու (strawberry tongue): Այս կարմրագոյն կէտերը քանի մը օր ետք կ'անհետանան:


===== Տարածում =====
Կարմրախտը փոխանցիկ հիւանդութիւն մըն է: Անոր յարուցիչ մանրէները կը փոխանցուին հիւանդին քթահոսքին եւ կոկորդի հեղուկին միջոցով, մասնաւորաբար` հազալով, խնչելով, թքելով եւ փռնգտալով: Փոխանցումը առաւելաբար տեղի կ'ունենայ` մորթի ցանի եւ ջերմի ընթացքին, ինչպէս նաեւ` ջերմի անհետանացումին յաջորդող 12-24 ժամերուն ընթացքին:
Անոր թխսաւորման ժամանակաշրջանը 12 ժամէն մինչեւ 7 օր է:
Կարմրախտի բորբոքումը կրնայ տարածուիլ կոկորդի յարակից բաժինները, մասնաւորապէս` միջին ականջը, դէմքի խոռոչները (sinuses) եւ թոքերը` յառաջացնելով միջին ականջի բորբոքում (otitis media), դէմքի խոռոչներու բորբոքում (sinusitis) եւ թոքատապ (pneumonia): Չդարմանուած կարմրախտի պարագային կրնայ տեղի ունենալ յօդացաւային ջերմութիւն (rheumatic fever) եւ երիկամներու բորբոքում:


=== Ախտաճանաչում եւ Դարմանում ===
Կարմրախտի ախտաճանաչումը  բացայայտ է կոկորդի եւ մորթի ախտաբանական երեւոյթով: Սակայն կատարուելու է կոկորդի խլնաթաղանթի կոկորդաջնջան (throat swab) եւ կոկորդէն վերցուած խլնահեղուկի մշակում (culture):
Կարմրախտը կը դարմանուի հակամանրէական դեղերով 7-10 օրերու ընթացքին: Հիւանդին տրուելու է առատ հեղուկ եւ սննդառական հեղուկային կերակուրներ: Հիւանդին եղունգները պէտք է կարճ պահել, որպէսզի քերուըտուքի պատճառով ան չքերէ իր ախտահարուած մորթը եւ մորթային երկրորդական բորբոքում տեղի չունենայ:


====== Կանխազգուշական միջոցներ ======
Կարմրախտէ վարակուող հիւանդին շուրջը գտնուողները

Պէտք չէ գործածեն հիւանդին գործածած իրեղէնները, յատկապէս` դգալ, պատառաքաղ, պնակ, անձեռոց, անկողին եւ բարձ:
Ձեռքերը օճառով եւ ջուրով լաւ լուալու են, ամէն անգամ որ մօտենան հիւանդին:
Հիւանդին շատ չմօտենան եւ յաճախ չայցելեն անոր:Կարմրախտը պատուաստ չունի:
Պաղղադիոն

Պաղղադիոն (լատ.՝ Palladium), քիմիական տարր է որուն նշանն է Pd, կարգահամարը՝ 46, հիւլէական զանգուածը՝ 106.4:


== Պատմութիւն ==

Պաղղադիոնը յայտնաբերած է անգլիացի գիտնական Ուիլիըմ Ուոլըսթընը (անգլերէն՝ William Hyde Wollaston) 1803 թուականին, բնածին պղատինին մէջ։ Անուանուած է ի պատիւ ատկէ երկու ամիս առաջ յայտնաբերուած Փալլաս ասթերոիտի։


== Ստացում ==
Պաղղադիոնի ստացման հիմնական հումքը պղատինային մետաղներու համակեդրոնացուածքն է, որը կը ստացուէ նիքէղի ելեկտրոլիզային ստացման անոտային խարամներէ։ Ան կը մշակեն արքայաջուրով:
Պաղղադիոնը եւ իրիդիոնը լուծոյթէն անջատուելէն ետք պաղղադիոնը կը նստցնեն [Pd(NH3)2Cl2] համալիր աղի ձեւով։ Ան կը մաքրեն ամոնիակի լուծոյթի ավելցուկին մէջ լուծելով։ Այնուհետեւ կը շիկացնեն (800-900 °C) եւ ստացուած սպունգաձեւ պաղղադիոնը մանրելէն ետք կը վերականգնեն ջրածինի հոսանքին մէջ։ Կը ստացուի պաղղադիոնի 99,8-99,9 % մաքրութեան փոշի։ Կը հալեն վաքուումին մէջ կամ իներտ միջավայրին մէջ (Ar, Ne)։


== Յատկութիւնները ==

Պաղղադիոնը փափուկ եւ գեղեցիկ արծաթափայլ մետաղ մըն է, որ կը նմանի սպիտակ ոսկիի: Ան ունի աւելի փոքր խտութիւն եւ պղատինի խումբի մետաղներու շարքին ամենացածր հալման ջերմաստիճանը Սենեակի ջերմաստիճանին դիւրութեամբ կը հալէ արքայաջուրին մէջ:
Սովորական ջերմաստիճանին չփոխազդեր թթուածինին հետ: 800 °C-ի պարագային կը ստացուի պաղղադիոնի օքսիտ (PdO). Ան թեթեւակի կ'աղոտուէ ծծումբ պարունակող օդին մէջ:


== Հանքավայրեր ==
Կը հանդիպէ նիքէղի եւ պղինձի սուլֆիտային հանքերուն մէջ։ Կը հանդիպէ Ուրալին, Սիպիրիոյ, Հարաւային Ամերիկային, Քանատային, ԱՄՆ-ուն, Հարաւային Ափրիկէին մէջ։


== Քիմիական Յատկութիւններ ==
Պարբերական համակարգի 5-րդ պարբերութեան 8րդ խումբի քիմիական տարր։ Ազնիւ մետաղ է, կը պատկանի պղատինային մետաղներու շարքին։ d տարր է։ Հիւլէի ելեկտրոնային թաղանթներու կառուցուածքն է 4s24p64d105s°։ К, L, М թաղանթները լրացուած են։ Պղատինային մետաղներէն ամէնաթեթեւն ու դիւրահալն է։


== Բնութեան Մէջ ==
Պաղղադիոնը հազւագիւտ մետաղ մըն է, պարունակութիւնը երկրակեղեւին մէջ՝ 1,3․10−6 զանգուած % ։ Բնածին պաղղադիոնը կը հանդիպէ հազւադէպ՝ պղատինի եւ այլ մետաղներու համաձուլուածքներու ձեւով։ Յայտնի են անոր մօտ 13 միներալները (70-0,3 % Pd), որոնցմէ են՝ ալոպաղղադիոնը, պաղղադիոնական պղատինը (մինչեւ 37 % Pd)


== Կիրառութեան Բնագաւառները ==
Ներքին այրման շարժիչներ
Ոսկերչութիւն (յատկապէս Արեւելեան Ասիոյ երկիրներուն մէջ)
Ձեռքի ժամացոյցներու արտադրութիւն
Ոսկիի նման կարելի է անկէ քաշել 0.01 մկմ հաստութեան թաղանթ
Բժշկական գործիքներու արտադրութիւն
Ելեկտրոտներ վառելիքի տարրերու եւ կայծամոմիկներու համար
Մետաղադրամներ պատրաստելու
Գրչածայրեր պատրաստելու
Ռանչպարների Կանչը

Վիպական ժամանակագրութիւն ու յուշագրութիւն Սասնոյ անցեալի եւ 20-րդ դարասկիզբին հայ ազատագրական շարժման


== Աշխատութիւնը ==
«Ռանչպաչների Կանչը», միահատոր առասպելանման վաւերագրութիւն․ տպագրուեցաւ Երեւան 1984թ․, հեղինակ՝ Խաչիկ Դաշտենց։  «Ռանչպաչների Կանչը»-ը վիպականացուած ժամանակագրութիւն ու յուշագրութիւն մըն է 19-րդ դարու վերջաւորութեան եւ 20-րդ դարասկիզբին Սասնոյ հայ շինականների կեանքին եւ հայ ազատագրական շարժման։  Դաշտենց վիպասանութեան յառաջաբանին մէջ, գրուած 10 Օգոստոս, 1972-ին, հանդէս կու գայ հետեւեալ խօսքերով․-
․․․Նոր վէպի համար օգտագործել եմ մայր հայրենիքում եւ սփիւռքում լոյս տեսած որոշ յուշագրութիւններ, ականատեսների վկայութիւններ եւ պատմական ու աշխարհագրական աշխատութիւններ, դրանցից իբրեւ ատաղձ ընտրելով բացառապէս այն դրուագները կամ եղելութիւնները, որոնք առնչւում են իմ ընտրած նիւթին։ ․․․
1963-ի Յունիս 2-ին Ներքին Թալին գիւղում ես հանդիպեցի Խոդեդան վէպիս հերոսներից մէկին՝ Գոմսա Մելիքի կնոջը։  Նա ասաց․ «Մելիք հարիր (հարիւր) տարեկան կեղնէր, որ մեռաւ։ Թալինու բժիշկ մէկ օր Մելիքին տեսնելով ասաց․ «Մելիք ջան, դու քու ուժից ես էսքան երկար ապրել։  Չաթալ օսկոր կայ քու սրտի մէջ ու չորս պլոճիկ։»
Իմ այս վէպը իրենց սրտի մէջ «չաթալ օսկոր» եւ «չորս պլոճիկ» ունեցող սերնդի մասին է։
Այդպիսի սերունդ եղաւ, այդպիսի սերունդ դժւար թէ կրկնւի։ ․․․


== Ճաչնանք վիպասանութիւնը ==
«Ռանչպարների Կանչը» վիպասանութիւնը առասպելանման վաւերագրութիւն մըն է, տրուած Խաչիկ Դաշտենցի իւրայատուկ քնարերգական ոճով։  Անոր երեք մասերը, իրենց ենթաբաժանումներով, կ՛ընդգրկեն յաջորդաբար՝ Տարօնի ազատագրական շարժումը իր սկզբնական շրջանէն մինչեւ Ա․ Համաշխարհային Պատերազմի ծագումը․ Պատերազմէն մինչեւ 1920-ական բախտորոշ թուականներն ու Անդրանիկ զօրավարի մեկնումը Հայաստանի Հանրապետութենէն․ դրուագներ՝ սփիւռքէն, հալածանքի օրերէն, ներգաղթէն՝ 1922թ․ մինչեւ Խրուջովի օրերը։
Հետաքրքրական են աշխարհագրական մանրամասն տեղեկութիւնները․ եղերերգական ոճը՝ սասունցիներուն եւ ֆէտայիներուն բանաստեղծական նկարագրման, հայրենիքին ու Սասունի հանդէպ կարօտին։


=== Վիպասանութեան դէմքերը, հերոսները ===
Վիպասանութեան դէմքերը՝ ֆետայիներ, ուսուցիչներ, գործիչներ, գիւղացիներ, շինականներ․ բոլորը իրական մարդիկ, կը հերոսանան, կ՛առասպելանան։ Վերջաւորութեան բոլորը կը շաղկապուին անվերջ օղակի մը։ Խաչիկ Դաշտենցի տեսլականը կ՛իրականանայ․ նորահաս սերունդի նո՛ր «Խենթ»երը, Սերոբները, Գէորգներն են, որոնք ափիբերան այս առասպելացած հերոսներու կեանքէն, քաջագործութիւններէն պիտի անմահացնեն անոնց կէս ձգած գործը․․․։


== Աղբիւրներ ==
«Ռանչպաչների Կանչը», Խաչիկ Դաշտենց, տպգր․ 1984, Երեւան


== Տե՛ս նաեւ ==
Խոդեդան


== Արտաքին յղումներ ==
Խաչիկ Դաշտենց, արեւելահայերէն
Նիքիթա Խրուջեւ(անգլերէն)
Թալին, արեւելահայերէն
Անդրանիկ զօրավար, արեւելահայերէն
Երջանիկ (անձնանուն)

Երջանիկ, հայկական արական եւ իգական անուն։ Յառաջացած է հայերէն երջանիկ բառէն։ Համազօր անուն է Երանեակ անձնանունին։ Քիչ գործածական էր Կոստանդնուպոլսոյ մէջ 19-րդ դարուն։
Գէորգ Ալիխանեան

Գէորգ Ալիխանեան (1897, Թիֆլիս, Ռուսական Կայսրութիւն - 13 Փետրուար 1938(1938-02-13), Կոմունարկա, Sosenskoye Settlement, Նովոմոսքովսքի վարչական շրջան, Մոսկուա, Խորհրդային Միութիւն), հայ պետական գործիչ։
Սորված է ծննդավայրի Ներսիսեան դպրոցին մէջ։ Վարած է շարք մը պատասխանատու պաշտօններ՝ Թիֆլիսի եւ Պաքուի մէջ։ 1920-1921-ին Հայաստանի ՀԿ(բ)Պ կենտկոմի առաջին քարտուղարն էր։ 1927-ին լոյս ընծայած է «Ինքնաքննադատութեան եւ ներպարտիական դեմոկրատիայի մասին», 1929-ին՝ «Պարտիայի սոցիալական կազմի կարգաւորման հարցերը» աշխատութիւնները։ Տիրապետած է քանի մը օտար լէզուներ։
Դաւիթ Վարդանեան

Դաւիթ Վարդանեան (յիշուած է նաեւ իբրեւ Դաւիթ Վարդունեան, 15 Ապրիլ 1890(1890-04-15), Օրոր, Էրզրումի վիլայէթ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 3 Օգոստոս 1966(1966-08-03), Տիթրոյթ, Միշիկըն, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), խորտակուած «Թիթանիք» նաւուն 771 փրկուողներէն մին։ Նաւուն վրայ գտնուած եօթ հայերէն երկուքը՝ Դաւիթ Վարդանեանն ու Նշան Գրիգորեանը յաջողած են փրկուիլ:


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Էրզրում։
1911-ին, Դաւիթ Վարդանեան ամուսնացած է Մարիամ Պայծառի հետ (ծն. 15 Ապրիլ, 1895-ին, Քղիի Ճերմակ գիւղը), Էրզրումի մէջ։ Նկատի ունենալով երկրի քաղաքական ու տնտեսական պայմանները, որոշած է իր կինն ու ընտանիքը Էրզրում ձգելով, իր երեք ընկերներուն հետ մեկնիլ Գանատա՝ աշխատելու համար ձուլարանի մը մէջ:
Այդ օրերու ամէնէն ապահով եւ ամէնէն շքեղ զբօսանաւը համարուող «Թիթանիք» նաւուն վրայ, իբրեւ երրորդ կարգի ուղեւորներ, Օսմանեան անցագրերով կը յայտնուին եօթ հայեր` Նշան Գրիգորեան, Սարգիս Մարտիրոսեան, Արսէն Սիրականեան, Դաւիթ Վարդանեան, Մամբրէ Տէր Զաքարեան, Արթին Տէր Ղուկասեան եւ զէյթունցի յայտնի գրող Սմբատ Բիւրատի որդին՝ Վաղինակ Բիւրատ:
Դաւիթ Վարդանեան կը ստանայ թիւ 2658 տոմսը: Նաւուն խորտակումը կը պատահի Դաւիթին տարեդարձէն մէկ օր առաջ՝ 14 Ապրիլ, 1912 թուականին: Շնորհիւ լողալու իր վարժութեան, ան կը յաջողի վերապրիլ եւ որոշ ժամանակ լողալէ ետք, կը փրկուի ազատարար խումբերու կողմէ: 
Փրկուելէ ետք, Նշան Գրիգորեանի հետ միասին, կ'երթայ Փօլ Մարթինի քով (Princess Street 108, Համիլթոն, Օնթարիօ) եւ որոշ ժամանակ մը կ'ապրի Քանատա, ուր կը դառնայ երկիրին առաջին հայկական եկեղեցւոյ հիմնադիրը. աւելի ուշ կ'անցնի Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ:
Համաշխարհային Ա. պատերազմի ընթացքին, Դաւիթ կ'ենթադրած է, թէ իր ընտանիքը կոտորուած է, սակայն առանց յուսահատելու, նամակագրութեամբ կը փորձէ գտնել անոնց հետքը: 11 տարի ետք, հանդիպած է կնոջը Քանատայի մէջ. հանդիպումը տեղի ունեցած է Նիակարայի ջրվէժին Ռէյնպօ (Rainbow) կամուրջին վրայ՝ կինը քանատական կողմէն, ամուսինը՝ ամերիկեան:
Դաւիթ եւ կինը բնակութիւն կը հաստատեն Քրօֆորտ Միտվիլ (Crawford Meadville) քաղաքին մէջ (Փենսիլվանիա)։ Կ'ունենան երեք երեխայ՝ Ճէք (1924-1986), Ռոզ (1926-2012, հետագային ամուսնացած՝ Գէորգ Վարդանեանի հետ) եւ Ալիս (ծն. 1931, հետագային՝ ամուսնացած Թեն Վոյտիլակի հետ)։ 1940-ի մարդահամարին ընտանիքը կը բնակէր Միտվիլի մէջ, բայց հետագային տեղափոխուած եւ հաստատուած է Միշիկընի Տիթրոյթ քաղաքին մէջ։
Դաւիթ Վարդանեան մահացած է 3 Օգոստոս 1966 թուականին, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու մէջ: Շրջապատին կողմէ ճանչցուած է «Թիթանիք Դաւիթ» անունով: 


== Արտաքին յղումներ ==
Դաւիթ Վարդանեան