armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Մատթէոս Աղայեան

Աղայեան Մատթէոս (16 Նոյեմբեր 1863, Հին Նախիջեւան - 10 Դեկտեմբեր 1932, Թիֆլիս), հայ դերասան։
Ծնած է Հին Նախիջեւանի Կարճեւան գիւղին մէջ 16 Նոյեմբեր 1863-ին։ Նախնական կրթութիւնը կը ստանայ գիւղի քահանային ու ուսուցչին մօտ, ապա՝ Տփխիս (Թիֆլիս) մասնաւոր ուսումնարանի մը մէջ։ Պատանի հասակէն կը սկսի իբրեւ սիրողական խաղալ, իսկ 1879 թուականէն սկսեալ կը սկսի խաղալ իշխ. Ամատունիի խումբին մէջ իբրեւ դերասան, զոր կը շարունակէ երկար ժամանակ։ 1898 թուականին Մատթէոս Աղայեան կ'երթայ Մոսկուա եւ յետոյ Փեթերսպուրկ՝ ռուս ներկայացումներուն հետեւելու համար։ 1901 թուականին դարձեալ նոյն նպատակով կ'երթայ Մոսկուա։ 1904 թուականի Յունուարին կը տօնուի անոր բեմական գործունէութեան 25 ամեակը։ Խաղցած է սիրահարի դերեր։ Աղայեանը մօտէն ծանօթ եղած է Կովկասի գաւառցիներուն եւ եղած է նաեւ Ռուսաստանի հայաքաղաքներուն ու Պարսկաստանի մէջ (Խաղցած՝ գլխաւոր խումբի մէջ)։ Մէկ-մէկ բանաստեղծութիւններ ալ գրած է, որոնք տպուած են «Տարազ»ի մէջ։
16 Յուլիս

16 Յուլիս, տարուան 197-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 198-րդ) օրն է

Տարուան աւարտին կը մնայ 168 օր


== Դէպքեր ==
622՝ իսլամական օրացոյցի սկիզբը
1661՝ Շուէտի մէջ կը թողարկուի Եւրոպայի առաջին թղթադրամները
1979՝ Իրաքի պաշտօնանկ արուած նախագահ Ահմետ Հասան ալ Պաքրին կը փոխարինէ Սատտամ Հուսէյնը


== Ծնունդներ ==
Ստորոգութիւն:16 Յուլիսի ծնածներ

1796՝ Ժան-Պաթիսթ Քամիլ Քորոյ (Jean-Baptiste-Camille Corot, մ.1875) ֆրանսացի նկարիչ
1872՝ Ռոալտ Ամունտսըն (Roald Amundsen, մ.1928) նորվեկիացի ճանապարհորդ, բնախոյզ


== Մահեր ==
Ստորոգութիւն:16 Յուլիսի մահացածներ


== Տօներ ==
Ֆութպոլի աշխարհի ախոյեան դառնալու օր (Ուրուկուէյ)
Կոյս Մարիամի օր (Իտալիա, Իրլանտա)


== Արտաքին յղումներ ==
BBC՝ Այս Օրը (անգլերէն)
Լիթանի Գետ

Լիթանի գետը (արաբերէն՝ نهر الليطاني‎), կը գտնուի Լիբանանի  Պեքայի դաշտին մէջ:
Կը բխի Պաալպեքի արեւմուտքէն, կը թափի Միջերկրական ծով եւ կը նկատուի Լիբանանի ամէնէն մեծ ու երկար գետերէն մէկը: Իր ջրային կարողութիւնը կը հասնի 750 միլիոնի: Քարաուն արհեստական լիճը կառուցուած է Լիթանիի ջրամբարին մօտ` առաւելագոյն չափով օգտուելու համար գետին ընձեռած բարիքներէն: Այս առումով, մնայուն ծրագիրներ կազմուած են ջուրը օգտագործելով ջրելեկտրականութիւն ունենալու եւ ոռոգման ջուր ապահովելու Պեքայի դաշտին եւ հարաւի գիւղերուն համար: Իր ունեցած առաւելութիւնը նախանձելի է յատկապէս Լիբանանի սահմանակից երկիրներուն համար:
360 (թիւ)

360 (երեք հարիւր վաթսուն) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 359-ի եւ 361-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 A005349  բերկրալի թիւ է
ունի քսանչորս բաժանարար` 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 9, 10, 12, 15, 18, 20, 24, 30, 36, 40, 45, 60, 72, 90, 120, 180 եւ 360
 Alt   360  գործադրելիս կը ստացուի h տողատառը
տարուայ 360րդ օրն է Դեկտեմբեր 27-ը (նահանջ տարիներուն՝ Դեկտեմբեր 26-ը)
360 Կարլովա աստեղնեակի կարգային թիւն է
360-ն են շրջանի աստիճանները
Առանց Արեւի (ֆիլմ)

«Առանց Արեւի» (ֆր.՝ Sans Soleil), Քրիս Մարքերի վաւերագրական ֆիլմը (1983), անուանուած է ի պատիւ Մոտեսթ Մուսորկսքիի համանուն ձայնային ցիկլի:


== Բովանդակութիւն ==
Փոքր մասերու բաժնուած «ըստ Վերտովի» տեսանիւթը (ինչպէս ճիշդ բեմադրիչի կողմէ նկարուած, այնպէս եւ VideoBank-էն ստացուած) կ՛ուղեկցի կանացի ձայն, որ դատողութիւններ կ՛ընէ ազատ թեմաներու դիմելով մահացած բեմադրիչին (մտածածին): 
Պատկերագրական շարքը հիմնականին կը ձեւաւորուի Թոքիոյի ապագայապաշտական կեանքի տեսարաններէն եւ Կուինիա Պիսաույի նախագիծերէն (ըստ բեմադրիչի՝ «Ափրիկէի ամենամոռցուած երկիրը»): Անձնակազմէն դուրս ձայնը կը բացատրէ, որ այս երկու աշխարհագրական բեւեռները կը մօտեցնէ հակուածութիւնը հոգեկանին, հաւատը դէպի աշխարհի ամէն բանի շնչաւորուածութիւն:
Անսպասելի, երբեմն տարաբանական միաւորումը անհամատեղելի, առաջին հայեացքէն, իմաստային շարքերը բնորոշ են ոչ միայն անձնակազմէն դուրս բնագիրին, այլ նաեւ մոնտաժային մասերուն[4]::Օրինակ, մեթրոյին մէջ ննջող ուղեւորներու դէմքերը համակցուած ճափոնական շարժանկարչութենէն վերցուած տեսարաններու հետ: Ժամանակ առ ժամանակ բեմադրիչը կը խորասուզուի լիրիկական շեղումներու մէջ ինչպէս հիչկոկեան «Գլխապտոյտ» ֆիլմի հերոսներու երթուղիի կրկնութիւնը Սան Ֆրանսիսքոյի փողոցներով:


== Համբաւ ==
Մարքերի կողմէ մշակուած ֆիլմի ցուցադրութեան ձեւը մեծ պահանջարկ ստացաւ յաջորդ սերունդներու վաւերագրականներու կողմէն, յատկապէս ամերիկեան (Էրրոլ Մորրիս, Մայքլ Մուր): «Առանց Արեւի» ֆիլմը ընդունուած է համարել վաւերագրական այդ ժանրի գագաթնակէտը: Քննադատ Սէմ Ատամսը Մարքերի ֆիլմը անուանած է «ֆիլմի միջոցներով մտածելու ընթացքը պատկերելու ամենայաջողուած փորձ»:
Պատմութեան մէջ լաւագոյն ֆիլմի համար քուէարկութեան ժամանակ 846 քննադատներ (Sight & Sound, 2012) «Առանց Արեւի» ֆիլմի համար տուած են նոյնքան ձայներ, որքան Ռիտլի Սկոտի «Սայրի վազորդ» եւ Տէյվիտ Լինչի «Կապոյտ Թաւիշ» ֆիլմերու համար:
2007-ին Մարքերի ֆիլմը թողարկուեցաւ անգլերէն լեզուով (փոքր տարբեր Ֆրանսական բնօրինակէն) DVD ֆորմատով Criterion Collection ընկերութեան կողմէ («Թռիչքուղի» ֆիլմի հետ մէկ սկաւառակի վրայ):


== Արտաքին յղումներ ==
Английский текст фильма-эссе
«Без солнца»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքին մէջ
«Без солнца»(անգլ.) ֆիլմը Allmovie կայքին մէջ
Սուրբ Աստուածածին Եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

Սուրբ Աստուածածին Եկեղեցի անուանումը կրնայ ունենալ յետեւեալ կիրառումները՝

Սուրբ Աստուածածին եկեղեցի (Բջնի)
Սուրբ Աստուածածին Եկեղեցի (Նիկոսիա)
Սուրբ Աստուածածին Եկեղեցի (Նոր Նորք)
Սուրբ Աստուածածին Եկեղեցի (Նորաշէն)
Զօրաւոր Սուրբ Աստուածածին Եկեղեցի, Երեւան
Սպիտակաւոր Սուրբ Աստուածածին եկեղեցի


== Տես նաեւ ==
Սուրբ Աստուածածին վանք (Արաբկիր)
Սուրբ Աստուածածին Վանք (Արտեր)
Կանչուոր Սուրբ Աստուածածին վանք (Կիպրոս)
Յովսէփ Աղեքսանդրեան

Յովսէփ Աղեքսանդրեան, (անհայտ - 1862), հայ թուաբանագէտ (մաթեմաթիքոս):


== Կենսագրութիւն ==
Աւարտած է Լազարեան ճեմարանը եւ Մոսկուայի համալսարանին մէջ մաթեմաթիքական գիտութիւնները։ Մահացած է 1832-ին։ Ռուսահայոց մէջ ինք առաջին անգամ կազմեց թուաբանութեան դասագիրք, տպուած Մոսկուա՝ 1823 թուականին։
Փարիզ

Փարիզ (ֆրանսերէն՝ Paris, Փաղի), Ֆրանսայի մայրաքաղաքը եւ ամենամեծ քաղաքը։
Անիկա տեղակայուած է Սեն գետի ափին՝ Ֆրանսայի հիւսիսը՝ Իլ Տը Ֆրանս երկրամասի կեդրոնը։ Փարիզ իր վարչական սահմաններուն մէջ ունի 2.300.000 բնակչութիւն (2009)։ Անիկա իր արուարձաններով Եւրոպայի ամենախիտ բնակեցուած կեդրոններէն մէկն է՝ շուրջ 12 միլիոն բնակչութեամբ։ Տարածք՝ 105,4 ք․մ․2։ Միջին բարձրութիւն՝ 33 մ․։ Աւելի քան երկու հազարամեակ՝ կարեւորագոյն բնակավայր մը ըլլալով, ԺԲ. դարուն Փարիզ կը դառնայ Եւրոպայի առաջատար մշակութային եւ կրթական կեդրոններէն մէկը ու մեծագոյն քաղաքը, մինչեւ ԺԸ. դար։ Այսօր Փարիզ առեւտուրի, կրթական, գիտական, մշակութային եւ քաղաքական աշխարհի մեծագոյն կեդրոններէն մէկն է։
Փարիզը իր արուարձաններով հանդերձ կը ներառէ՝ Ֆրանսայի արդիւնաբերութեան մէկ քառորդը, 2010-ին € 572.4 պիլիոն արդիւնքով եւ ՀՆԱ ցուցանիշով՝ աշխարհի քաղաքներէն առաջատարը կը հանդիսանայ։ Փարիզն ու տարածաշրջանը, զբօսաշրջութեան ցուցանիշով նոյնպէս աշխարհի առաջինն է։ Փարիզի մէջ տեղակայուած են ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային Ժառանգութեան չորս առարկաներ եւ բազմաթիւ միջազգային կազմակերպութիւններ։


== Փարիզի 20 վարչական շրջանները ==
Փարիզ կը բաժնուի 20 վարչական շրջաններու: Իւրաքանչիւր թաղամաս կը նմանի առանձին քաղաքի: 

Առաջին շրջան` անիկա ոչ միայն Փարիզի կեդրոնն է, այլեւ ամենահարուստ թաղամասը: Հոս կը գտնուին Լուվրի թանգարանը, Վանտոմեան հրապարակը, շքեղ հիւրանոցներ, ինչպէս նաեւ Լէզ Ալ (Les Halles) հսկայական առեւտուրի կեդրոնը: Ընդհանուր առմամբ, առաջին թաղամասը Փարիզի զբօսաշրջութեան եւ առեւտրական կեդրոնն է:Երկրորդ շրջան` շատ փոքր թաղամաս է, բայց անիկա Փարիզի տնտեսական կեդրոնն է:Երրորդ շրջան` հոս չկան տեսարժան վայրեր, բայց անիկա բաւական հանգիստ եւ ապահով թաղամաս մըն է:Այս շրջանին մէջ հիւրանոցները բաւական յարմար են: Հոսկէ շատ դիւրութեամբ կարելի է քաղաքին  կեդրոնը հասնիլ:Չորրորդ շրջան`Փարիզի պատմական կեդրոնն է: Այս շրջանին մէջ կը գտնուին քաղաքապետարանի շէնքը, Փարիզի Աստուածամօր տաճարը, Մարէ թաղամասը (Փարիզի ամենահին հատուածը) եւ Լատինական թաղամասը, հոս է նաեւ Փոմփիտու ժամանակակից արուեստի կեդրոնը: Չորրորդ թաղամասը, զբօսաշրջութեան լաւագոյն շրջաններէն է:Հինգերորդ շրջան` հոս  կը գտնուի Լատինական թաղամասը, Պանթէոնը եւ Սորպոնը: Շատ մօտ է կեդրոնին եւ դիւրութեամբ կարելի է հոն հասնիլ:Վեցերորդ շրջան` Փարիզի բնակիչներուն սիրելի թաղամասը: Սէն Ժէրմէն տէ փրէն (Saint-Germain-des-Prés) ամենահաճելի եւ գեղեցիկ շրջանն է: Հոս ապրած են փիլիսոփաներ ու գրողներ, իսկ հիմա Փարիզի մտաւորականները: Այս շրջանին մէջ կը գտնուի Լիւքսամպուրկեան այգին:Եօթներորդ շրջան`հոս է Էյֆէլեան Աշտարակը: Հոս են նաեւ Հաշմանդամներու տունը, Օրսէյի թանգարանը, Խորհրդարանի շէնքը, նախարարութիւններ եւ դեսպանատուներ:Ութերորդ շրջան` հոս է Ելիսեան Դաշտավայրը: Հոսկէ սկիզբ կ'առնեն նաեւ Փարիզի հիմնական պողոտան, Սէն Լազարը` ամենահին երկաթուղային կայարանը եւ Ֆրանսայի խորհրդանիշներէն մէկը` Յաղթանակի կամարը: Ութերորդ թաղամասին մէջ կ'ապրի Ֆրանսայի նախագահը:


== Բնակչութիւն ==


== Պատկերասրահ ==
Արիւն (հանդէս)

Արիւն, ամսագրին մէջ կը տպագրուին արիւնաբանութեան եւ փոխներարկաբանութեան ոլորտի կլինիկական եւ փորձարարական աշխատանքներ։


== Աղբիւր ==
Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանում հրատարակվող գիտական պարբերականների ցանկ Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.
Մեղալօ Լիվատի, Լերոս

Մեղալօ Լիվատի (յուն․՝ Μεγάλο Λιβάδι), հարաւային Էգէականի անբնակ ժայռակղզիակ, Տոտեքանիսա, Յունաստան։    


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==
Մեղալօ Լիվատի եւ կամ նաեւ Մեղալօ Լիատի ժայռակղզիակը կը գտնուի Քալիմնոս եւ Լերոս կղզիներուն արեւմուտքը եւ Ամորղոսին (Քիքլատես) արեւելքը՝ Քինարոս կղզիակին մօտ։  Անոր հարաւը կը գտնուի Միքրօ Լիվատի եւ կամ Փոքր Լիատի ժայռակղզիակը։  Երկուքը միասին կը կոչուին Լիատիա։  Տարածութիւնն է 0,333 քլ․²։  Կը պատկանի Լերոսի քաղաքապետութեան։  


== Բնապահպանում ==
Ժայռակղզիակը յայատարարուած է  NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան․ բազէ (Falco eleonorae տեսակ), Էգէականի ճայ (αιγαιόγλαρος), թռչուններուն համար։
Տօնածառ (երգ, Լէյտի Կակա)

Տօնածառ (Christmas Tree), երգ, որ գրուած է ամերիկացի երգչուհի Լէյտի Կակային կողմէ, Ռոպ Ֆիւզարիի (Rob Fusari) եւ Սփէյս Քաուպոյի (Space Cowboy) կողմէն: Երգը առաջին անգամ հրապարակուած է 2 Դեկտեմբեր, 2008-ին, PerezHilton.com կայքին մէջ:
16 Դեկտեմբեր, 2008-ին, երգը կարելի եղած է ներբեռնել «Amazon», «Rhapsody», եւ «iTunes» կայքերէն: Անիկա որոշ նմանութիւն ունի «Deck The Halls» երգին: Սկաւառակին շապիկը լոյս տեսած է 16 Մարտ 2009-ին:
Երգը որոշ քննադատութիւններու ենթարկուած է նկատի ունենալով, որ անոր բառամթերքը ընտանեկան եւ Ս. Ծննդեան մթնոլորտին հետ չեն համընկնիր:
Պօղոս (անձնանուն)

Պօղոս, մեսրոպեան գրելաձեւով՝ Պաւղոս, հայկական արական տարածուած անուն։ 

Լատինագիր ձեւը՝  BOGHOS 
Անունէ ստեղծուած մականուն՝ Պօղոսեան


== Անունը Կրողներ ==
Պօղոս Արապեան (1742-1835) Կ.Պոլսոյ մէջ տպարանատէր
Պօղոս Առաքելեան (1850-95 Վան) բժիշկ
Պօղոս Անտոնեան Շաշիեան (1744-1815 Կ.Պոլիս) բժիշկ
Պօղոս Արիս (ծն.1889 Հալէպ) եկեղեցական գործիչ
Պօղոս Լեւոն Զէքիեան (1943 Իսթանպուլ) ՄՄ անդամ հայագէտ
Պօղոս Մելիքշահեան (1788 Զմիւռնիա-1855 Կ.Պոլիս) փիլիսոփա, բնագէտ
Պօղոս Նուպար Փաշա (1851 Կ.Պոլիս-1930 Փարիզ) քաղաքական գործիչ
Պօղոս Սնապեան (1927 Մուսալեռ-2014 Պէյրութ) սփիւռքահայ արձակագիր
Պօղոս Արաքսեան (1862 Երեւան-1918 Թիփղիս) դերասան


== Անուան Այլ Տարբերակներ ==
Արեւմտահայոց մէջ տարածում ունի նաեւ անուան Փօլ տարբերակը

Փօլ Կիրակոսեան (ֆրանսերէն՝ Paul Guiragossian, 1926 Երուսաղէմ-93 Պէյրութ) նկարիչ
Աֆրոտիթ

Աֆրոտիթ (յուն․՝ Ἀφροδίτη)՝ յունական դիցաբանութեան մէջ սիրոյ, գեղեցկութեան, պտղաբերութեան աստուածուհին: Աֆրոտիթի խորհրդանիշներն են մրտենին, վարդը, աղաւնին, ճնճղուկը եւ կարապը:
Ըստ Հեսիոտոսի Աֆրոտիթ ծնած է Կիթերայի ափերուն փրփուրներէն: Հոմերոսի Իլիականին մէջ ան Զեւսի եւ Դիոնէի դուստրն է: Հայկական դիցաբանութեան մէջ անոր համարժէքն է սիրոյ եւ մայրութեան աստուածուհին՝ Աստղիկը: 
Աֆրոտիթի պաշտամունքը տարածուած է ոչ միայն Յունաստանի մէջ, այլեւ Փոքր Ասիոյ եւ մերձ Սեւծովեան յունական գաղութներուն մէջ։ Սկզբնական շրջանին համարուած է պտղաբերութեան (եւ ծովու) աստուածուհի, կրած է փիւնիկեան Աստարտէ աստուածուհիին ազդեցութիւնը, իսկ ողիմպիական դիցարանին մէջ՝ յաւերժ դեռատի եւ գեղեցկագոյն աստուածուհի, որ կ'իշխէ մարդոց եւ աստուածներու սրտերուն, սէր կը պարգեւէ անոնց։ Աֆրոտիթի սիրոյ իշխանութեան կ'ենթարկուէին աստուածներն ու մարդիկ, բացառութեամբ դիցուհիներ Աթենասի, Արտեմիսի եւ Հեստիայի։ Հեփեստոսի կինը եւ Արեսի տափածուն էր։

Անոր նուիրուած են բազմաթիւ մեհեաններ, որոնցմէ աչքի կը զարնէ Կորնթոսի հռչակաւոր տաճարը։ Աֆրոտիթի լաւագոյն արձաններէն Տավրիդեան Աֆրոտիթի արձանը (Ք.Ա. 3-ր դար) կը պահուի Լենինկրատի Հերմիթաժին, իսկ Միլոսեան Աֆրոտիթը (Ք.Ա. 2-րդ դար)՝ Լուվրի թանգարանին մէջ։ Աֆրոտիթ իր պաշտամունքային էութեամբ համանման է հայկական Աստղիկ աստուածուհիին։ Հռոմէական դիցաբանութեան մէջ նոյնացած է Վեներային։ 
Աֆրոտիթ սովորաբար պատկերուած է գեղեցիկ մերկ կնոջ տեսքով։ Բազմաթիւ նկարիչներ պատկերած են գեղեցկուհին ծովուն մէջ՝ մեծ խեցիի վրայ կանգնած։


== Առասպելաբանութիւն ==
Աֆրոտիթ ամուսնացած էր Հեփայստոսին հետ, որ կը պաշտէր իր գեղեցկուհի կինը եւ բազմաթիւ նուէրներ կ'ընէր անոր: Սակայն Աֆրոտիթ յաճախ կը դաւաճանէր իր կողակիցը: Անոր սիրավէպերէն ամէնէն նշանաւորը՝ պատերազմի աստուած Արէսի հետ ունեցած սիրավէպն է:


== Մահկանացու Սիրեկաններ ==
Աֆրոտիթի սիրեցեալներէն էր մահկանացու Կիպրոսի արքային որդին՝ Ատոնիսը: Ստորերկրեայ աշխարհի աստուած Հադեսի կինը՝ Պերսեփոնէն, նոյնպէս սիրահարած էր Ատոնիսին, եւ երբ վերջինս կը նախընտրէ գեղեցկուհի Աֆրոտիթը, Պերսեփոնէն, նախանձէն բորբոքած, Աֆրոտիթին սիրավէպը կը յայտնէ Արէսին: Զայրացած Արէս վայրի վարազ մը ազատ արձակելով կը ղրկէ Ատոնիսին վրայ: Անասունը կը սպաննէ Ատոնիսը, որ դժոխք  կ'երթայ ուր իրեն կը սպասէր Պերսեփոնէն: Աֆրոտիթ կ'երթայ Զեւսին քով եւ անկէ կը խնդրէ իր սիրեցեալին վերադարձը: Զեւս հետեւեալ որոշումը կը կայացնէ. Ատոնիս տարուան կէսը պիտի ըլլայ մեռեալներու աշխարհին՝ Պերսեփոնէի հետ, միւս կէսն ալ՝ Աֆրոտիթի քով:


== Արտաքին յղումներ ==
Աֆրոտիթ (անգլերէն)
Արփի (ամսագիր, Օլսթոն)

«Արփի», գրական-հասարակական ամսագիր (սկիզբը՝ կիսամեայ)։ Լոյս տեսած է 1932-1936-ին, Օլսթոն (ԱՄՆ)։ Խմբագիր՝ Ա. Բարսեղեան։ Պարբերականի նպատակն էր ամերիկաբնակ հայերու ազգային դաստիարակութիւնը, հայ ժողովուրդի անցեալի ու ներկայի հոգեւոր-մշակութային արժէքներու հետ ծանօթացնելը եւ ընտանիքի պատուարումը ուծացումէն։ Տպագրած է հանրամատչելի նիւթեր ազգային պատմութեան ու գրականութեան, Հայաստանի աշխարհագրութեան, ազգային աւանդոյթներու ու սովորոյթներու վերաբերեալ։ «Մեր նոր սերունդը» բաժնին մէջ մշտապէս տեղ տուած է երեխաներու հայրենասիրական թեմաներով գրած շարադրութիւններուն, սփիւռքահայ դպրոցներու մասին լուրերուն եւ այլն։ Տպագրած է հեքիաթներ, պատմուածքներ, ոտանաւորներ ու առակներ։
Ժան Տէր Մերկերեան

Ժան Տէր Մերկերեան, (ֆրանսերէն՝  Jean Der-Merguerian, 5 Հոկտեմբեր 1935, Մարսէյ - 29 Սեպտեմբեր 2015, Մարսէյ, թաղուած է Երեւանի մէջ), ֆրանսահայ ջութակահար, Հայաստանի ժողովրդական արուեստագէտ (1971)։


== Կենսագրութիւն ==
Ժան Տէր Մերկերեանը ծնած է Մեծ եղեռնէն փրկուած ընտանիքի մը մէջ, Մարսէյ, Ֆրանսա։ 11 տարեկանին աւարտած է Մարսէյի երաժշտանոցը, որմէ մէկ տարի ետք նոյն քաղաքին մէջ ունեցաւ իր առաջին մենահամերգը՝ կատարելով Ֆելիքս Մենտելսոնի եւ Անթոնիօ Վիվալտիի ջութակի համերգը նուագախումբի մը հետ։
1948 թուականին ընտանիքին հետ կը փոխադրուի Հայաստան, ուր հանդէս կու գայ Մենտելսոնի եւ Լալոյի համերգներով։ Ժանի ուսուցիչներէն են անոր հայրը՝ Երուանդը, Կարպ Դոմբաեւը (Երեւանի պետական երաժշտանոցին մէջ սորված տարիներուն շրջանին:) եւ Դաւիթ Օյստրախը (Մոսկուայի երաժշտանոցին մէջ սորված տարիներուն շրջանին)։
Փրակի (1956) եւ Փարիզի մէջ (1961), Մարկըրիթ Լոնկի եւ Ժաք Թիպոյի անուան մրցոյթին, Ժան կ'արժանանայ առաջին մրցանակին։ Անոր կ'առաջարկեն որ մնայ Մոսկուա, բայց ան կը վերադառնայ Երեւան եւ կը սկսի դասաւանդել Կոմիտասի անուան երաժշտանոցին մէջ (1964-1979) նաեւ ելոյթներ կ'ունենայ Հայաստանի տարբեր շրջաններուն եւ ԽՍՀՄ բազմաթիւ քաղաքներուն մէջ։
1971 թուականին կ'արժանանայ ժողովրդական արուեստագէտի կոչման։
Ղեկավար Միքայէլ Մալունցեանի հետ կատարած է Պախի, Մոզարթի, Պեթհովէնի, Շոսթաքովիչի, եւ այլ համերգներ:
1981 թուականին ան կը վերադառնայ Մարսէյ, 1982 թուականէն կը սկսի դասաւանդել երաժշտանոցին մէջ եւ հանդէս կու գայ մենահամերգներով։

Մահացած է 2015 թուականի Սեպտեմբեր 29-ին, Մարսէյի մէջ։ Թաղուած է Երեւանի մէջ, եւ յուղարկաւորութիւնը տեղի ունեցած է 2015 թուականի Հոկտեմբեր 19-ին։


== Մրցանակներ ==
Սլաւիքի եւ Օնտրժիեկի անուան մրցոյթ (1956, Փրակ, 2-րդ մրցանակ)
Չայքովսկի անուան մրցոյթ (1958, Մոսկուա, առաջին դիրք)
Լոնկի եւ Թիպոյի անուան մրցոյթ (1961, Փարիզ, 1-ին մրցանակ)
Եղիսաբեթ թագուհիի անուան մրցոյթ (1963, Պրիւսէլ, 9-րդ մրցանակ)
Հայաստանի պետական մրցանակ (1977)
Պատուոյ շքանշան, 2015:
1797 թուական

1797 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 97րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1797 ծնունդներ

Դեկտեմբեր 13՝ Հաայնիխ Հայնէ (գերմաներէն՝ Heinrich Heine, մ.1856), գերմանացի բանաստեղծ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1797 մահեր
Նոր Ջուղա

Նոր Ջուղա, նախկին քաղաք, այժմ՝ թաղամաս Իրանի Սպահան քաղաքի կազմին մէջ։ Կարեւոր կեդրոն եղեր է իրանահայութեան համար։ Հիմնադրուեր է 1606 թուականին, երբ շահ Ապպաս կամ շահ Աբբասը Արեւելեան Հայաստանէն ու յարակից տարածքներէն մօտ 300.000 հայ տեղահանեց դէպի Իրան։


=== Ժամանակակից շրջան ===

Նոր Ջուղան եղեր է իրանաբնակ (բացառութեամբ Ատրպատականի), իսկ հետագային նաեւ հնդկաստանաբնակ հայերու հոգեւոր կեդրոն։ 19-20-րդ դարերուն մնացեր է որպէս թեմական եւ մշակութային կեդրոն։ 
19-րդ դարու 30-ական թուականներուն Նոր Ջուղային մէջ բնակեր է շուրջ 4 հազար հայ։ Այդ տարիներուն բացուեր էր Նոր Ջուղայի առաջին հայկական դպրոցը (1831-1853): 1858 թուականին հիմնուեր է Օրիորդաց դպրոցը, 1880 թուականին շարք մը դպրոցներ միաւորուեր եւ  կազմեր են Ազգային կեդրոնական դպրոց։ 20-րդ դարու սկիզբը բացուեր է Գէորգ Քանանեան իգական դպրոցը։ 1905-1911 թուականներու իրանական յեղափոխութիւնէն յետոյ աշխուժացեր է արդէն Նոր Ջուղայի մշակութային կեանքը։ Կառուցուեր է թանգարան-մատենադարանի շէնքը (1905)։ 1930-ական թուականներուն ստեղծուեր են ազգային ակումբներ, կազմակերպուեր երգչախումբեր։ Հրատարակուեր են «Նոր Ջուղայի լրաբեր» ամսաթերթը (1904-1908), «Նոր Ջուղայի աւետաբեր (1906-1911), «Ընկեր» (1920) թերթերը եւ 10 անուն ձեռագիր կամ մեքենագիր պարբերականներ։ 1946 թուականէն սկսեր է նոր ջուղայի հայերու ներգաղթը Խորհրդային Հայաստան: 1952 թուականին Նոր Ջուղայի մէջ բնակեր է 4675, 1958 թուականին՝ 5 հազար, 1969 թուականին՝ 8 հազար, 1979 թուականին՝ 10 հազար հայ։ Ներկայիս Նոր Ջուղան Սպահանի թաղամասերէն է։ 2003 թուականի դրութեամբ հայութեան թիւը եղեր է շուրջ 7 հազար։ Գլխաւորապէս կը զբաղուին արհեստներով, տնային գործերով, զգալի թիւ կը կազմեն մանր ձեռնարկատէրերն ու առեւտրականները, մտաւորականները։
Նոր Ջուղան այժմ ունի 14 եկեղեցի (Սուրբ Ամենափրկիչ վանք, Սուրբ Աստուածածին, Սուրբ Բեթղեհէմ եկեղեցի, Սուրբ Գէորգ, Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ, Սուրբ Յակոբ, Յովհաննէս  Մկրտիչ, Սուրբ Յովսէփ, (St. Catherine Convent)  Սուրբ Քաթարինէ մենաստան, Սուրբ Մինաս, Ներսէս Մեծ, Սուրբ Նիկողայոս, Սուրբ Սարգիս, Սուրբ Ստեփանոս), որոնցմէ հիմնականը Սուրբ Ամենափրկիչ Վանքն է։


== Գրականութիւն ==
Յարութիւն Թ. Տէր Յովհանեանց, Պատմութիւն Նոր Ջուղայու որ յԱսպահան, հատոր առաջին, Նոր Ջուղա, 1880։
Առաքելեան Հ., Պարսկաստանի հայերը, Վիեննա, 1911, էջ 31։
Լեւոն Գ. Մինասեան, Նոր Ջուղան աւելի քան մէկ եւ քառորդ դարուն, Ս. Էջմիածին, 1999։
Դիւան Ս. Ամենափրկիչ վանքի 1606-1960. Կազմեց Լ. Գ. Մինասեան,, Նոր Ջուղա, 1983։
Լեւոն Գ. Մինասեան, Նոր Ջուղայի տպարանն ու իր տպագրած գրքերը, Նոր Ջուղա, 1972։
Վահան Պայպուրտեան, Նոր Ջուղա, Երեւան, 2007։
Աշոտ Ստեփանեան, Նոր Ջուղայի կենցաղային մշակույթը, Երեւան, 2000։
Էլիզապէթ Թաճիրեան, Նոր Ջուղայի հայ գաղթօճախը 17-18-րդ դդ. եւրոպական աղբիւրներու մէջ, Մաս I, Երեւան, 2012։


== Տե՛ս նաեւ ==
Նախիջեւանի հայ բնակչութեան բռնագաղթ (1605 թ.)
Հայ ժողովուրդի բռնագաղթը Իրան
Սուրբ Ամենափրկիչ Վանք (Նոր Ջուղա)


== Արտաքին յղումներ ==
Նոր Ջուղայի Ազգային Առաջնորդարան
Նոր Ջուղայի Ժողովուրդը Խուռներամ Շարքերով Մասնակցեց Հայոց Ցեղասպանութեան 103րդ Տարելիցի Քայլարշաւին
Նոր Ջուղայի մէջ կայ 14 կանգուն հայկական եկեղեցի. ՀետազօտողԿաղապար:Հայկական սփիւռք
Վլատիմիր Մովսիսեան

Վլատիմիր Մովսիսեան (12 Նոյեմբեր 1933(1933-11-12), Շէնաւան, Սպիտակի շրջան - 5 Նոյեմբեր 2014(2014-11-05), Երեւան, Հայաստան), ՀԽՍՀ կուսակցական եւ պետական աշխատող, Հայաստանի Հանրապետութեան պետական գործիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Շէնաւան գիւղը։ Եղած է Հայաստանի Հանրապետութեան անտառներու վերականգնման եւ զարգացման հիմնադրամի գործադիր տնօրէն, Հայաստանի Համայնավար կուսակցութեան Կեդրոնական կոմիտէի առաջին քարտուղար, ինչպէս նաեւ Խորհրդային Հայաստանի նախարարաց խորհուրդի նախագահի առաջին տեղակալ, Խորհրդային Միութեան համայնավար կուսակցութեան Կեդրոնական կոմիտէի քաղաքական գրասենեակի անդամ, գիւղատնտեսական գիտութիւններու դոկտոր, փրոֆեսէօր։


== Կրթութիւն ==
1958 թուականին աւարտած է Երեւանի անասնաբուծական-անասնաբուժական հիմնարկը։
1969 թուականին աւարտած է Մոսկուայի բարձրագոյն կուսակցական դպրոցը։


== Քաղաքական գործունէութիւն ==
ԽՄԿԿ անդամ 1960 թուականէն։
1969-1973՝ ՀԿԿ Արտաշատի շրջանային կոնիտէի առաջին քարտուղար,
1973-1974՝ Հայաստանի կոմունիստական կուսակցութեան կեդրոնական կոմիտէի գիւղատնտեսութեան բաժինի վարիչի տեղակալ։
1974-1975՝ ՀԿԿ Ստեփանաւանի շրջանային կոնիտէի քարտուղար։
1975-1978՝ ՀԿԿ Կեդրոնական Կոնիտէի գիւղատնտեսութեան բաժինի վարիչ։
1990-ի՝ Ապրիլ - Հոկտեմբեր ամիսներուն՝ Հայաստանի կոմունիստական կուսակցութեան կեդրոնական կոմիտէի առաջին քարտուղար։
ՀԽՍՀ 8-10-րդ գումարումներու Գերագոյն խորհուրդի պատգամաւոր։
2012 թուականի ՀՀ ԱԺ ընտրութիւններուն առաջադրուած է ՀՀԿ համամասնական ընտրացուցակով։
Անթուան Քեհեայեան

Անթուան Քեհեայեան (Սըր, 5 Փետրուար 1922(1922-02-05), Ատանա, Օսմանեան Կայսրութիւն - 31 Յունուար 2013(2013-01-31)), հայ ուսուցիչ եւ կրթական պատասխանատու։


== Կենսագրութիւն ==
Գաղթականութեան ճամբուն վրայ, անցած է զանազան քաղաքներէ եւ վերջապէս հաստատուած Կիպրոս։ Անթուան Քեհեայեան նախ կը յաճախէ Կիպրոսի Թերրա-Սանթա վարժարանը, ապա, նախակրթարանը աւարտելէ ետք, միջնակարգի տարիները կ՚անցընէ Կիպրոսի Ամերիկեան Ակադեմիային մէջ, ուր կը սորվի հաշուապահութիւն եւ անգլերէն լեզու։
Երկրորդական ուսումը կը շարունակէ Պէյրութի «International college»-ին մէջ։ Ապա կը մտնէ կեանքի ասպարէզ, նախ պաշտօնեայ, սակայն շուտով՝ ուսուցիչ, երբ կը հանդիպի Լեւոն Շանթին։ Սըր-ը կ'ըսէ. 

1949-էն սկսեալ Սըր Ճեմարանի անգլերէնի ուսուցիչն էր, իր իւրայատուկ ոճով երկրորդականի աշակերտներուն սորվեցուցած է անգլերէնի ճիշդ առոգանութիւնը եւ քերականութիւնը։ 1954-ին կը դառնայ Ճեմարանի գիշերօթիկներու պատասխանատու վարիչ մինչեւ այդ բաժինին փակումը։ Բազմակողմանի հետաքրքրութիւններով՝ Սըր ունէր լայն ու ընդհանուր զարգացում՝ գրականութեան, մանկավարժութեան եւ քաղաքականութեան բնագաւառներուն մէջ։ Կը մահանայ [ 31 Յունուար 2013-ի երեկոյեան ժամը 6-ին։
Ռանա Տաժանի

Ռանա Տաժանի, պաղեստինցի-յորդանանցի մասնկային կենսաբան, Հաշիմեան համալսարանի դասախօս (դոցենտ): 2005-ին Այոուայի համալսարանէն ստացած է մասնկային կենսաբանութեան դոկտորի աստիճան: 

Հարուըրտ համալսարանի Ռետքլիֆ Հեռանկարային հետազօտութիւններու ուսումնարանէն եւ Այզէնհաուըրի ուսումնարանէն կրթանպաստ ստացած է :
Դոկտոր Տաժանի իբրեւ Ֆուլպրայթ ծրագիրի գիտաշխատող, ստացած է երկու Ֆուլպրայթ մրցանակ:
Եղած է Եէյլի համալսարանի այցելու դասախօս՝ Եէյլի ցօղունային բջիջներու կեդրոնէն ներս եւ այցելու գիտաշխատող՝ Քեմպրիճի համալսարանի եւ Յորդանանի Ցօղունային բջիջներու բուժման կեդրոնէն ներս:Մեծն Բրիտանիոյ մէջ հիմնադրուած «Իսլամական գիտական ամսագիրը» բարձր գնահատած է Ռանա Տաժանին իբրեւ իսլամական աշխարհի ամէնէն ազդեցիկ կին գիտնականներէն մէկը եւ «100 ամէնէն ազդեցիկ արաբ կիներու» շարքին դասուած է 13-րդը «CEO Middle East Magazine» ամսագիրին մէջ:


== Հրապարակումներ Եւ Ելոյթներ ==
Ռանա Տաժանի ՄԱԿ-ի յորդանանեան գրասենեակի կանանց խորհրդատուական խորհուրդի անդամ է: Հրապարակուած է քանի մը գիտական եւ բնութեան հետ առնչուող ամսագիրերու մէջ: Ելոյթներով հանդէս եկած է Քեմպրիճի համալսարանի Տեմպլեթօն-Քեմպրիճի լրագրութեան ընկերակցութեան կոչումին, Մասաչուսեթսի արուեստագիտական ուսումնարանէն ներս, ՄաքԿիլ համալսարանին մէջ եւ Բրիտանական խորհուրդի «Հաւատա՛ երկխօսութեան» խորհրդաժողովին:


== «Կը Սիրենք Ընթերցել» ==
Ուսումը աւարտելէ եւ Յորդանան վերադառնալէ ետք, Տաճանի կ'անդրադառնայ, որ Յորդանան հանրային գրադարաններ չունի, ի տարբերութիւն ԱՄՆ-ի 9000 գրադարաններուն՝ գրեթէ բոլոր թաղամասերուն մէջ: Հետազօտութիւններէ ետք, ան կը նկատէ, որ այն երեխաները, որոնք հաճոյքով կը կարդան, կը մեծնան լեզուական հմտութիւններով եւ անոնց իմացական կարողութիւնները աւելի զարգացած կ'ըլլան: Առ այդ, ան կը ձեռնարկէ մշակելու նոր ծրագիր մը, որ մանուկներու մօտ ընթերցանութեան սէր կը յառաջացնէ: Ան իր առաջին ընթերցումը կը սկսի մզկիթներու մէջ, զորս կարելի է գտնել Յորդանանի գրեթէ բոլոր թաղամասերուն մէջ եւ ուր կարելի է ամէն մարդ ներս մտնել: Քանի որ բարձրաձայն ընթերցանութիւնը աւելի մեծ ժողովրդականութիւն կը վայելէր, ուստի ան կը սկսի կիներու սորվեցնել պատմութիւն պատմելու հմտութիւններ:
Իր հիմնադրումէն ի վեր (2010), «Կը սիրենք ընթերցել» (We Love Reading)ը ուսուցանած է աւելի քան 7000 կնոջ՝ բարձրաձայն կարդալու համար եւ հիմնած է շուրջ 1500 գրադարան՝ Յորդանանի տարբեր շրջաններու մէջ, հասնելով աւելի քան 55 տարբեր երկիր եւ զանազան գաղթավայրեր:
«Կը սիրենք ընթերցել»ին շնորհիւ, Տաժանին արժանացած է բազմաթիւ մրցանակներու, ներառեալ՝ 

Քոնկրեսի Գրադարանի գրագիտութեան մրցանակի լաւագոյն փորձին,
Stars Impact մրցանակին,
Synergos Arab World Social Innovator մրցանակին,
WISE մրցանակին,
ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի գրագիտութեան միջազգային մրցանակին,
IDEO.org-ի կողմէ ճանաչման: