armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ազիզեան

Ազիզեան, հայկական մականուն։


== Մականունը կրողներ ==
Գրիգոր Ազիզեան
Գրիգոր Մինասի Ազիզեան (1923-2003), նկարիչ։
Գրիգոր Ստեփանի Ազիզեան (ծ. 1947), ճարտարագէտ-շինարար։
Ժիրայր Ռաֆայէլի Ազիզեան (1972-1994), ազատամարտիկ, հետախոյզ։
Խաչատուր Սուրէնի Ազիզեան (ծ. 1948), նկարիչ։
Յակոբ Աղվանի Ազիզեան (ծ. 1938), դերասան։
Հատիկ Գեղամի Ազիզեան (1899-1977), կուսակցական գործիչ, լրագրող, պատմաբան։
Մայիս Ազիզեան (ծ. 1978), ֆուտպոլիստ:
Մարինա Ցոլակի Ազիզեան (ծ. 1938), բեմանկարիչ, գեղանկարիչ, կրաֆիկ։
Ռուբէն Իլյիչի Ազիզեան (ծ. 1961), ուռուցքաբան, պլաստիկ վիրաբոյժ:
Սէյրան Ալեքսանդրի Ազիզեան (1962-1994), ազատամարտիկ, ճարտարագէտ-սակրաւոր։ ՊԲ աւագ լեյտենանտ։
Սուրէն Խաչատուրի Ազիզեան (1922-1996), նկարիչ։
Վազգէն Բորիկի Ազիզեան (1968-1997), ազատամարտիկ, հրամանատար, ՊԲ աւագ լեյտենանտ:
Վաչիկ Ազիզեան (1932-2006), ապարատաւար, Աշխատանքային Փառքի շքանշաններու լրիւ ասպետ, ԽՍՀՄ պատուաւոր քիմիագործ:
Ցոլակ Լեւոնի Ազիզեան (1912-1990), նկարիչ:
Պսակ (թերթ)

«Պսակ», գրական, քաղաքական, պատմական եւ մանկավարժական շաբաթաթերթ։


== Պատմութիւն ==
Երեւանի մէջ հրատարակուած առաջին թերթը եղած է «Պսակ»ը, որուն առաջին թիւը լոյս տեսած է 15 Մարտ 1880-ին: Թերթին հրատարակութիւնը որոշ ընդմիջումներով շարունակուած է մինչեւ 7 Ապրիլ 1884:
Թերթին հրատարակիչ-խմբագիրը եղած է Վասակ Բաբաջանեան։


== Բովանդակութիւն ==
«Պսակ»ի մէջ խիստ քննադատութիւններ եղած են քաղաքապետին եւ պատկան իշխանութեանց հասցէին` քաղաքը կառավարելու իրենց անճարակութեան պատճառով: Տեղ գտած են նաեւ պատմաբանասիրական յօդուածներ, գիտական զանազան տեղեկութիւններ, տոմսեր, գրախօսականներ:
«Պսակ»ի հրատարակութիւնը դադրած է, երբ 1884-ի վերջերը խմբագիրը եւ ուրիշ մտաւորականներ աքսորուած են քաղաքէն:
Դալան պատկերասրահ

«Դալան» պատկերասրահ, բացուած է 1 Յուլիս 2011-ին, հիմնադիր Արա Մելքոնեանի, Դաւիթ Մելքոնեանի եւ խումբ մը նկարիչներու ու քանդակագործներու ջանքերով։
Ցուցասրահի նպատակն է Հայաստանի մէջ ապրող յետխորհրդային եւ յետանկախութեան սերունդի 25՝ հիմնականին փորձառաական ոճով աշխատող արուեստագէտներուն ներկայացնել աշխարհի հաւաքիչներուն, ցուցասրահներուն եւ թանգարաններուն։
Պատկերասրահին մէջ կը կազմակերպուին անհատական ցուցահանդէսներ։


== Հասցէ ==
Ցուցասրահը կը գտնուի Երեւանի Աբովեան փողոցի 12 հասցէի 2-րդ յարկին վրայ։


== Տես նաեւ ==
Գրիգոր Ամիրեանի բնակելի տուն


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտօնական կայք
«Դալան» գալերեան ունենալու է համաշխարհային անուն»,- կը յայտարարէ գալերեայի համադրող Արթուր Սարգսաանը
Մանկութեան Օրեր

Մանկութեան օրեր, Միքայէլ Նալբանդեանի ստեղծագործութիւններէն մին։


== Բանաստեղծութեան  նկարագիրը ==
Հոս բանաստեղծը յետադարձ ակնարկով կը քննէ իր կեանքը, սկսած մանկութենէն։ «Կեանքի  խորհուրդ» ին սահմանումը կը կատարուի յեղափոխական խոր նուիրումով, նաեւ մտաւորական ուժգին թափով ու յստակութեամբ, որոնք յատուկ էին Նալբանդեանի անհատականութեան։
Միւս կողմէ, գրական արուեստի գետնի վրայ, հոս կրնանք համեմատել արեւմտահայ եւ արեւելահայ բանաստեղծական աւանդութիւնները․ մինչ առաջինը, Պէշիկթաշլեանի եւ Դուրեանի մէջէն, արդէն կ՛երեւի իբր աւելի գեղարուեստական ու մշակեալ, երկրորդը քարոզչական է ու պարզ, աւելի մօտ՝ արձակի։


== Մանկութեան Օրեր ==
Միրթեան ծով

Միրթեան ծով (յուն․՝ Μυρτώο πέλαγος), Էգէական ծովուն հարաւ-արեւմտեան մասը․ կը տարածուի հիւսիսէն - հարաւ՝ Սարոնիքոս (կամ Արղոլսարոնիքոս) ծոցի Սունիօ հրուանդանէն մինչեւ Քիթիրա կղզին եւ արեւմուտքէն դէպի արեւելք՝ արեւելեան Պելոպոնեսի ափերէն (Արղոլիքոս ծոց, Արքատիա եւ Լաքոնիա նահաններուն արեւելեան ափեր) մինչեւ արեւմտեան Քիքլատես (Քիթնոս, Սերիֆոս, Սիֆնոս, Միլոս)։ 


== Անուանում ==
Ըստ յունական դիցաբանութեան, անունը առած է Էրմիս (Հերմես) աստուծոյ զաւակին անունէն՝ Միրթիլոս, որ խեղդուեցաւ երբ այդ ջուրերուն մէջ զայն նետեց Փելոփաս։


== Աշխարհագրութիւն ==
Միրթեան ծովը կը պարփակէ կղզիներ, կղզիակներ, ժայռակղզիներ։  Նաւագնացութիւնը դիւրին չէ, վտանգներու ենթակայ է․ հին ժամանակներէն մինչեւ մեր օրերուն, ինչպէս օրինակ՝ «Իրաքլիոն» նաւուն խորտակումը՝ 1966-ին, «Այիա Զոնի»ի նաւաբեկումը՝ 2021-ին։


=== Ծովային կեանք ===
Հարուստ է ձուկերով։  Ճամբորդները կը հանդիպին նաեւ դլփինի մէկ տեսակը՝ ածխադլփիններուն (Grampus griseus), որոնք Յունաստանի ծովերուն ամենէն խոշորներն են։ 


=== Կղզիներ ===
Անդիմիլոս


=== Կղզիակներ - ժայռակղզիկաներ ===
Ֆալքոներա, Վելոփուլա, Անանես, Քարավիա


=== Հրուանդաններ ===
Մալէաս


=== Ծովեզերիայ շրջաններ ===


==== Պելոպոնես ====
Լէոնիտիօ, Ֆոքիանօ, Քիփարիսի, Լիմանի Երաքա, Մոնեմվասիա, Քսիֆիաս, Վելանիտիա


=== Քիքլատես ===
Քամարես, Վաթի, Մեղալօ Լիվատի, 


== Պատկերասրահ ==
Սիւնիք-Արցախի այր մարդոց տարազներ

Սիւնիք-Արցախի Այր Մարդոց Տարազներ, Սիւնիքի եւ Արցախի արական տարազները գրեթէ նոյնանման էին: Զգեստը կը բաղկանար՝ շապիկէ, վարտիքէ, անդրավարտիքէ եւ «արխալուղ»է: Տարազի կարեւոր մասերէն էր՝ չուխա-վերարկուն:
Կարմիր մահուգով կարուած կ'ըլլար փեսաներու հարսանեկան չուխան:
Այր մարդոց գլխու յարդարանքին կարեւոր մէկ մասը մորթէ գլխարկն էր: Հարուստ դասակարգը կը գործածէր Բուխարայի գլխարկ: 


== Աղբիւրներ ==
Պատկերագիրք Հայկական Տարազներու, էջ 29
Ափրիկէի ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան վայրերու ցանկ

Այստեղ ներկայացուած են Ափրիկաի ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի  Համաշխարհային ժառանգութեան վայրերու ցանկը։


== Տե՛ս նաեւ ==
ԵՈՒՆԵՍՔՕ
Համաշխարհային ժառանգութիւն
Եւրոպայի եՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան վայրերու ցանկ
Ասիոյ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան Վայրերու ցանկ
Հարաւային Ամերիկայի ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան Վայրերու ցանկ
Օվկիանիայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկ
Հիւսիսային Ամերիկայում Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկ


== Արտաքին յղումներ ==
ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի համաշխարհային ժառանգութեան Վայրերու ցանկ.  ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի պաշտօնական կայք (անգլերէն)
ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի համաշխարհային ժառանգութեան Վայրերու վիճակագրութիւն. ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի պաշտօնական կայք (անգլերէն)Կաղապար:Համաշխարհային ժառանգութեան վայրերու ցանկեր
Գայթակղութիւն (հեռուստաշար)

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Հեռուստաշար
Scandal-ը Ամերիկեան քաղաքական զգայացունց հեռուստաշար մըն է որու գլխաւոր դերասանը Քէրի Ուաշինկթընն է։ Ստեղծուած է Շոնտա Ռայմզի կողմէ եւ թողարկուած է առաջին անգամ ABC-ի վրայ, 5 Ապրիլ 2012-ին: Քէրի Ուաշինկթընի կերպարը, Օլիվիա Փոփ, մասամբ հիմնուած է Ճորճ Պուշի նախորդ տնօրինութեան մամլոյ պատասխանատու Ճուտի Սմիթի վրայ, ով նաեւ կիսարտադրիչ է հեռուստաշարի պատրաստման:
Հեռուստաշարը տեղի կ'ունենայ Ուաշինկթըն Ամերիկեան նահանգին մէջ եւ կը կեդրոնանայ տագնապ լուծող հաստատութեան՝ Օլիվիա Փոփ եւ Ընկերակիցներ (Olivia Pope & Associates) հաստատութեան վրայ, ինչպէս նաեւ Սպիտակ Տան աշխատակիցներուն վրայ, մասնաւորապէս Նախագահ Ֆիթծճերըլտ Կրէնթ III, Առաջին Կին Մէլի Կրէնթ, Պաշտօնավար Սայրըս Պին, Մամլոյ Պատասխանատու Ապիկէյլ Ուիլըն, Ընդհանուր Փաստաբան եւ Դատախազ Տէյտիվ Ռոզըն եւ փոխ նախագահի պաշտօնավար Էլիզապէթ Նորթ եւ այլ կերպարներուն վրայ։

Քէրի Ուաշինկթընի ընկերակից Օ.Փ.Ը. հաստատութեան մաս կը կազմեն Քէյթի Լոուզ եւ Կիլէրմո Տիազ, Թոնի Կոլտուին իբրեւ նախագահ, Պէլըմի Եանկ իբրեւ նախորդ Առաջին Կին եւ սենաթոր, Ճէֆ Փէրի իբրեւ պաշտօնավար, Տարպի Շթանչֆիլտ իբրեւ մամլոյ պատասխանատու եւ ներկայ պաշտօնավար, Ճաշուա Մալինա իբրեւ կառավարութեան Ընդհանուր Փաստաբան եւ Դատախազ, Սքոթ Ֆոլի իբրեւ NSA-ի տնօրէն, Փորշա Տը Ռոսի իբրեւ փոխ նախագահի պաշտօնավար, Քորնիլիըս Սմիթ իբրեւ մարդկային իրաւունքներու պաշտպան եւ Օ.Փ.Ը. հաստատութեան աշխատաւոր եւ Ճո Մորթըն իբրեւ Օլիվիայի հայր ու տնօրէն գաղտնի հետախուզական վարչութեան մը։


== Տե՛ս Նաեւ ==
Քէրի Ուաշինկթըն
Հենրի Այըն Քուսիք
Քոլամպըս Շորթ
Տարպի Սթանչֆիլտ
Քէյթի Լոուզ
Կիլէրմո Տիազ
Ճէֆ Փէրի
Թոնի Կոլտուին
Պէլըմի Եանկ
Ճաշուա Մալինա
Սքոթ Ֆոլի
Փորշա Տը Ռոսի
Քորնիլիըս Սմիթ
Ճո Մորթըն
Կիլիկիոյ Կանացի Տարազներ

Կիլիկեան կանացի տարազը հայկական ազգային տարազներու ընդհանուր համակարգին մէջ ունի իր կարեւոր տեղը։
Կիլիկեան թագաւորութիւնը միջնադարեան հայկական անկախ պետութիւն էր եւ ստեղծուած էր սելճուք-թուրքերու արշաւանքներուն հետեւանքով Հայաստանի տարբեր գաւառներէն Կիլիկիա գաղթած հայերու կողմէ։ Կիլիկիոյ հայերուն աշխարհագրական տարբեր վայրերէ ծագումը իր ազդեցութիւնը ունեցած է Կիլիկեան հայկական կանացի զգեստներու ձեւաւորման մէջ։ Հետեւաբար, կիլիկեան հայկական տարազները ձեւաւորուած են՝ կրելով զանազան հայկական ազգագրական տարազներու ազդեցութիւնը, որոնցմէ ամենաշատը՝ Բարձր Հայքի ու Վասպուրականի:


== Կիլիկիոյ կանացի տարազին մասերը ==
Տարազներու պատրաստութեան մէջ հիմնական օգտագործուած կտորը կտաւն էր: Կանացի կտաւէ վերնազգեստը կ՛եզերուէր տպածոյ կտաւէ ժապաւէնով:
Աղջիկները շապիկին վրայէն կը հագնէին պարեգօտ, որուն վրայէն կը կապէին մէկ ու կէս մեթր երկարութեամբ գունաւոր կտաւէ գօտին, որ քանի մը անգամ կը փաթթէին իրենց մէջքին շուրջ: Աշխատանքի ժամանակ հանգիստ գործ ընելու համար շապիկին թեզանիքները կը նետէին ուսերուն: Պարեգօտին վրայէն կը հագնէին կարճ կամ երկար թեւերով սալթա՝ բաճկոնակ, որ զարդարուած կ՛ըլլար ասեղնագործ նախշերով։


== Կիլիկիոյ կիներուն գոգնոցը ==
Կիլիկիոյ հայ կիներու տարազին անբաժանելի մասն էր երկար գոգնոցը, որ ամուսնացած կնոջ խորհրդանիշներէն էր։ Չամուսնացած աղջիկները գոգնոց չէին կապեր։
Գոգնոցը կը կարուէր տեղական կտաւէ։ Քառանկիւնաձեւ գոգնոցին եզերքը կ՛ասեղնագործուէր իւրաքանչիւր գաւառի կամ քաղաքի բնորոշ ձեռագործ զարդերով եւ ծաղկանախշերով, որոնց իմաստը եղած է պաշտպանել չար աչքերէն:


== Կիլիկիոյ կիներուն գլխայարդարանքը ==
Կիներուն գլխու զարդարանքները մէկ կողմէն կ՛արտայայտէին տան բարեկեցութիւնը, միւս կողմէն կը հանդիսանային անոր գրաւականը։
Կիլիկեցի կիներու գլխայարդարանքը կը յատկանշուէր իր վառ եւ գոյնզգոյն տարրերով։ Աղջիկները իրենց մազերէն կը կախէին մինչեւ կրունկները հասնող ժապաւէններ, իսկ ամուսնացած կիները իրենց գլուխը կը ծածկէին փոքրիկ գդակով, ֆեսով, եւ կամ կոտով, որոնք ընդհանրապէս կ՛ասեղնագործուէին կամ կը զարդարուէին ոսկեայ ու արծաթեայ դրամներու շարաններով:
Ամուսնացած կիները գլուխը կը ծածկէին 5-6 տարբեր չափի եւ գոյնի գլխաշորերով, որոնց՝ ճակատը ծածկող հատուածը նոյնպէս շարուած կ՛ըլլար ոսկի կամ արծաթ դրամներու խիտ շարքով: Կիլիկիոյ մէջ սովորութիւն էր, որ 8-10 տարեկանէն սկսեալ աղջիկները իրենց դէմքերը ծածկէին այր մարդոց ներկայութեան:
ժողովրդական սովորութիւն դարձած էր կիներուն գօտիէն արոյրէ շղթայով փոքր դանակ կախելը՝ առօրեայ գործածութեան նպատակով, իսկ այդ գօտին կ՛ունենար մինչեւ երեք մեթր երկարութիւն:


== Աղբիւրներ ==
«Պատկերագիրք Հայկական Տարազներու», Համազգային Հայ Մշակութային եւ Կրթական Ընկերակցութիւն, Պէյրութ, 1990, էջ 23, 140, 144։
Կերտաձոր

Կերտաձոր, գիւղ Արեւմտեան Հայաստանի մէջ, Վանի վիլայեթի Հեքյարիի գաւառին մէջ։
Բնակչութեան մասին տուեալներ չեն պահպանուած։ Անոնք բռնութեամբ տեղահանուած են 1915 թուականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Անոնց մեծ մասը զոհուած է աքսորի ճանապարհին վրայ։


== Ծանօթագրութիւններ ==
«Հայաստանի եւ Հարակից Շրջանների Տեղանունների Բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երեւանի Համալսարանի հրատարակչութիւն.
Քորքովատօ, Ռիօ տը Ժաներօ

Քորքովատօ, Ռիօ տը Ժաներօ, Պրազիլի խորհրդանիշը, այն գագաթը, որուն վրայ շինուած է Յիսուսի արձանը՝ աշխարհի կրօնական ամէնէն մեծ արձաններէն մէկը:


== Պատմութիւն ==
Գագաթին բարձրութիւնը կը հասնի 710մ.-ի եւ շրջապատուած է Թիխուքայի անտառով:
1829-ին հոն շինուած է ճամբայ մը, իսկ 1884-ին հաստատուած է շոգեկառք մը` հասնելու համար մինչեւ գագաթ: 1931-ին շինուած է Յիսուս Փրկիչին արձանը:
Յիսուսին արձանը ունի երեսունութ մեթր բարձրութիւն, իսկ անոր երկու բաց թեւերուն միջեւ լայնքը կը հասնի քսանութ մեթրի: 635 թոն ծանրութեամբ այս արձանը իսկապէս հրաշալիք մըն է, որուն շինութիւնը տեւած է աւելի քան ինը տարի (1922-1931). անոր մէջ կարելի է տեսնել ճարտարարուեստական կոթողի եւ արուեստի հրաշալիքը: Քանդակին մէջ ակներեւ է Քրիստոսի աչքերուն կարեկցանքի եւ գութի հաղորդակցութիւնը:
Արձանը ծովու մակերեւոյթէն 710մ. բարձրութեան վրայ կը գտնուի:
Այս արձանը յղացած է ֆրանսացի Փոլ Լանտովսքի, իսկ երկու ճարտարապետներ` պրազիլցի Հէյթոր տա Սիլվա Քոսթա եւ ֆրանսացի Ալպեր Քաքէ զայն իրագործած են:
Արձանին շինութեան աշխատանքները ընթացած են Ֆրանսայի մէջ, որովհետեւ Պրազիլի մէջ այդ օրերուն հարկ եղած հնարաւորութիւնները չկային նման մեծ յուշարձան մը ստեղծելու համար։ 
Այժմ Քորքովատօն եւ Յիսուս Փրկիչին արձանը Ռիոյի ամէնէն շատ այցելուած վայրն է: 2007-ին արձանը կը նշանակուի արդի աշխարհի նոր եօթը հրաշալիքներէն մէկը:
1965-ին արձանը անգամ մը եւս օծուած է Հռոմի Պօղոս Զ. պապին կողմէ։


== Պատկերասրահ ==
Ֆիլիփ Մանսել

Ֆիլիփ Մանսել (19 Հոկտեմբեր 1951(1951-10-19), Լոնտոն, Միացեալ Թագաւորութիւն), պատմաբան։
Դոկտ. Ֆիլիփ Մանսել հեղինակ է 11 պատմական գիրքերու (6 գիրք թարգմանուած` ֆրանսերէնի) եւ բազմաթիւ յօդուածներու, որոնք գլխաւորաբար կ՛առնչուին Ֆրանսային, Օսմանեան կայսրութեան եւ Միջին Արեւելքին:


== Հետազօտութիւններ եւ հրապարակումներ ==
Ֆիլիփ Մանսելի հիմնական հետազօտական ոլորտներն են Ֆրանսան, յետագային Օսմանեան կայսրութիւնը եւ դատարաններու պատմութիւնը: Ան նաեւ խմբագիր է «The Court Historian»-ին, որ հրապարակած է Դատարաններու ուսումնասիրութեան ընկերութեան ամսագիրը։
Անոր գործերէն են․

«Սուլթանները շքեղութեան մէջ» (հրտ.1988),
«Կ. Պոլիս. աշխարհի ցանկութեան քաղաքը 1453-1924» (հրտ. 1995),
«Լեւանդ. շքեղութիւն եւ աղէտ Միջերկրականի վրայ» (հրտ. 2010),
«Հալէպ. վերելքը եւ անկումը Սուրիոյ վաճառականական մեծ քաղաքին» (հրտ. 28 Ապրիլ 2016)։
Յովնաթան Աբդալեան

Աբդալեան Յովնաթան (1896), հայ ճարտարապետ։
Ծնած է 1896 թուականին Սերաստիոյ Կամիս գիւղը Նախնական եւ երկրորդական ուսումը առած՝ Էսկի-Շէհիր եւ Փարիզ։ Մտած է Փարիզի «École Spéciale des Travaux Publics» եւ աւարտած անոր հանրօգուտ չիանութեանց եւ ճարտարապետական մարմինները՝ «Ingénieur architecte»-ի պետական վկայականով։ Վարած ճարատարապետի պաշտօններ Ֆրանսայի զանազան քաղաքաներու մէջ ու կառուցած է բազմաթիւ նորօրինակ շէնքեր թէ՛ Փարիզի եւ թէ՛ անոր արուարձաններուն մէջ։
1938-ն Փարիզի մէջ ունէր իր սեփական գրասենեակը եւ կը զբաղէր կառուցողական աշխատանքներով, հասցէն էր՝ 5 Route d'Orléans, Cachan (Seine) France։


== Աղբիւրներ ==
Հայ հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ․ Պոտուրեան, 1938 Պուքրէշ, Ա. հատոր, էջ 14։:
Խապուր

Խապուր, գետ Թուրքիոյ եւ Սուրիոյ մէջ, Եփրատ գետի ձախ վտակը։ Երկարութիւնը 486 քմ է, ջրհաւաք աւազանը՛ 33150 կմ2։ Սկիզբ կ'առնէ Ղարատաղի (թրք.–պրս. Qaradāğ) հարաւային լանջէն, 1789 մ բարձրութիւնէն։ Կը հոսի ոչ խոր, 2 քմ լայնութեամբ հովիտով, Պուսեյրա գիւղի (Al-Busayrah) (Arabic: البصيرة‎) մօտ կը միանայ Եփրատին։ Ունի խառն սնուցում։ Կը յորդի Փետրուար-Մարտին։ Տարեկան միջին ծախսը 64 մ3/ռոպէ է, տարեկան հոսքը՝ 2, 02 միլիար մ3։ Կ'օգտագործուի ոռոգման համար ։
Տիրան Թերզեան

Տիրան Թերզեան (, Հաճըն, Ատանայի վիլայէթ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 15 Հոկտեմբեր 1920(1920-10-15), Հաճըն, Ատանայի վիլայէթ, Օսմանեան Կայսրութիւն), հայ բժիշկ, գիւտարար։


== Կենսագրութիւն ==
Հաւանաբար Յակոբ Թերզեանի եղբայրն է։ Տեղեկացած է, որ Յակոբ Թերզեանն իրենց տան առաստաղի ճեղքերուն մէջ, պահած է իր հեղինակած «Կիլիկիոյ Աղէտը» գիրքի մի քանի հարիւր օրինակներ, ինչպէս նաեւ զէնքեր՝ վեց հարուածանի ատրճանակ, փամփուշտներ։
Տիրան Թերզեան ծնած է Լեռնային Կիլիկիոյ Հաճըն քաղաքին մէջ։ Ստացած է ժշկական կրթութիւն։ Եղած է բժիշկ եւ գիւտարար։ 1920 թուականի Հոկտեմբեր 15-ին մասնակցած է Հաճընի ինքնապաշտպանութեան եւ զոհուած։


== Գրականութիւն ==
Մազմանեան Վրոյր, Յուշեր Եւ Վկայութիւններ, Անթիլիաս, 1991, 345 էջ։
Գրիգոր Գրաճեան, Ինկաւ Հաճընը, Կ’ապրի Հաճընցին, Պէյրութ, 25 Հոկտեմբեր 2010։
Իսկահատեան Յարութիւն, Վկայարան Հայկական Ցեղասպանութեան, Գիրք Բ., Պէյրութ, 2011, 352 էջ։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Այիոս Նեքթարիոս եկեղեցի (Էղինա)

Այիոս Նեքթարիոս եկեղեցի կամ Այիոս Նեքթարիոս վանք  (յուն․՝ Ναός Αγίου Νεκταρίου στην Αίγινα), Էղինային գլխաւոր տեսարժան վայրերէն։  Տարուան ընթացքին հազարաւորներ կ' այցելեն, որպէսզի պաշտեն Սուրբ Նեքթարիոսին դամբանը, ինչպէս նաեւ բուժուին։ Անոր մասունքը հրաշագործ կը սեպուի․ Փենտափոլէոսի եպիսկոպոս Նեքթարիոս իր կեանքին ընթացքին եւ մահէն ետք կատարած հրաշագործութիւններուն համար Յունական ուղղափառ եկեղեցին զայն «Սուրբ» յայտարարած է։ Պալքանեան թերակղզիին ամենամեծ եկեղեցիներէն կը սեպուի։


== Ընդհանուր տեղեկութիւններ ==

Այիոս Նեքթարիոս եկեղեցին կը գտնուի Այիա Թրիատա վանքին մօտ (կիներու ճգնարան), Քոնտոս գիւղին մէջ, Փալէոհորայի բլուրին դիմաց (կը կոչուի նաեւ «կղզիանման Միսթրաս»)։  Նոյն վայրը վանքէն զատ, կայ նաեւ Էղինայի Այիա Էքաթերինի վանքը եւ Ս․ Խաչի մատուռը։
Վանքին բակին մէջ կայ Այիոս Նեքթարիոսի հորը, որուն ցայտուն ջուրը սուրբ եւ բուժիչ կը նկատուի։  Վանքը այցելուներուն համար իջեւաններ ունի։  Ինչպէս բոլոր ուղղափառ վանքերը, մուտքը կ՛ արտօնուի երկայն զգեստով։
Եկեղեցին վարչականօրէն կը պատկանի Իտրա, Սփեցես, Էղինա, Էրմիոնիտա եւ Թրիզինիա Առաջնորդարանին։


=== Սուրբ Նեքթարիոս ===
Նոյն վայրը, Բիւզանդիոնի ժամանակ կար ուրիշ վանք մը, որը լքուած ու ամայացած էր։  Սուրբ Նեքթարիոս կ՛ որոշէ վանքը վերականգնել։  1904-ին կը հիմնէ Այիա Թրիատա վանքը եւ 1908-ին մատուռ մը կը հիմնադրէ։  Մահէն ետք, Սուրբ Նեքթարիոս այդ եկեցեղիէն դուրս կը թաղուի, իր տնկած մէկ շոճիին շուքին տակ։  Բիւզանդական վանքին տեղ, անոր յիշատակին կը կառուցուի Այիոս Նեքթարիոս եկեղեցին (1973 - 1994), ուր կը պահուի անոր ձեռքին մասունքը։


== Պատկերասրահ ==
Փոքր Հայքի Այր Մարդոց Տարազներ

Փոքր Հայքի Այր Մարդոց Տարազներ - Փոքր Հայքի այր մարդոց տարազը ունի անատոլական որոշ ազդեցութիւններ: Ան կը բաղկանայ հետեւեալ մասերէն. Ճերմակեղէն, վերնաշապիկ, աշխատաշապիկ, շալվար, ելակ (անթեւ բաճկոնակ, որ կը հագնէին վերնաշապիկին վրայէն) եւ բաճկոն: Որպէս ոտնաման կը հագնէին աւանդական տրեխներ։
Սեբաստիոյ այր մարդոց քաղաքային տարազին մաս կը կազմէ գլխուն ֆէսը, որուն շուրջ փաթթուած է ափուխը, իսկ գիւղական շրջաններուն մէջ տարածուած է սեւ թաղիքէ պատրաստուած փոքր գդակը կամ ասեղնագործուած արախչին:
Ելակին կուրծքի հատուածին երկու փեղկը կը զարդարուէր բուսանախաշերով, իսկ փեղկերուն ծայրը կարուած գնդաձեւ կօճակներու եւ մետաքսաթելով կարած օղակներու միջոցով ելակին երկու կողմերը կը միանային իրարու։ Ելակին վարի լայն մասը կ՛ամփոփուէր գօտիին մէջ։


== Գլխարկը ==
Քաղաքներու մէջ այր մարդիկ կը կրէին ֆէս, որուն շուրջը կը փաթթէին տարբեր գոյնի փաթաթան։ Երիտասարդներուն ֆէսին գոյնը սովորաբար կարմիր էր, իսկ աւելի տարեց տղամարդոցը՝ կապոյտ կամ մանուշակագոյն։
Գիւղական շրջաններու մէջ տղամարդիկ իրենց գլխուն կը դնէին սեւ թաղիքէ գլխարկ (կամ՝ գդակ-արախչի)։


== Գօտին եւ այլ յարդարանքները ==
Փոքր Հայքի տարբեր գաւառներու հայ տղամարդոց տարազները կը յատկանշուէին իրենց վառ գոյներով եւ բուսական ու երկրաչափական զարդանախշերով։
Գօտին սովորաբար կ՛ունենար 3-3.5 մեթր երկարութիւն եւ քանի մը անգամ կը փաթթուէր մէջքին շուրջ, իսկ ծայրերը կը զետեղուէին փաթթուած մասին տակ։ Առօրեայ գօտին կը պատրաստուէր տեղական բուրդէ կամ բամպակէ, իսկ տօնական օրերու գօտին՝ ներմուծուած աւելի թանկարժէք կտորէ։ Հարուստները կը գործածէին մետաքսէ գօտի, իսկ աղքատները գօտիի փոխարէն պարան կը կապէին իրենց մէջքին շուրջ։ Այստեղէն ալ առաջացած է արեւմտահայերու մէջ տարածուած «չուան (պարան) գօտի ըլլալ» դարծուածքը, որկը նշանակէ գօտիի փոխարէն պարան կապել, աղքատանալ։


== Ոտնաման ==
Փոքր Հայկի այր մարդիկ կօշիկի փոխարէն կը հագնէին աւանդական սրածայր տրեխ։
Փոքր տարիքով տղաները կը հագնէին տունը հիւսած բուրդէ գուլպաներ, որոնք զարդարուած կ՛ըլլային երկրադափական նախշերով։ Երիտասարդները գուլպայի փոխարէն կը գործածէին ոտքի երկար փաթաթան, որ կը սկսէին փաթթել ոտքին մատներէն ու, ամբողջ ոտքին ու սրունքին շուրջ փաթթելով, կը կապէին ծունկին տակ։


== Աղբիւրներ ==
«Պատկերագիրք հայկական տարազներու», Համազգային Հայ Մշակութային եւ Կրթական Ընկերակցութիւն, Պէյրութ, 1990, էջ 28, 29։
«Սեբաստիայի եւ շրջակայ գիւղերի ժողովրդական տարազը XIX դարում եւ XX դարի սկզբին», Ն. Ք. Աւագեան, Երեւան, 1970, էջ 229, 230, 231։
Գաբրիէլ Մէնէվիշեան

Հայր Գաբրիէլ Վրդ. Մէնէվիշեան (3 Ապրիլ 1864(1864-04-03), Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 14 Նոյեմբեր 1936(1936-11-14), Նովի Սատ, Սերպիա), հայ հայագէտ-բանասէր։ Վիեննայի Մխիթարեան միաբանութեան անդամ։
Իր միաբանակից ընկերներուն հետ միասին (Գրիգորիս Գալեմքեարեան‚ Յակոբոս Տաշեան‚ Գաբրիէլ Մէնէվիշեան) հանդիսացած է «Հանդէս ամսօրեայ» պարբերականի հիմնադիրը‚ ուր հանդէս եկած է բանասիրական բնոյթի շահեկան յօդուածներով։ Հեռացուած է միաբանութեան շարքերէն 17 Յունուար 1891-ին:


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Կ․ Պոլիս։ 1878-ին մեկնած է Վիեննա, 1882-ին դարձած է միաբանութեան անդամ։ 1886-89 թուականներուն դասախօսած է միաբանութեան դպրոցին մէջ։ 1889-ին մեկնած է Կ. Պոլիս, ապա՝ Զմիւռնիա եւ մինչեւ 1892 պաշտօնաւարած է տեղի Մխիթարեան դպրոցին մէջ։
1892-1913 թուականներուն եղած է Կ. Պոլսոյ Մխիթարեան դպրոցի ուսուցիչ, ապա՝ տնօրէնը (որոշ ընդմիջումներով)։
1895-96 թուականներուն եղած է «Հանդէս ամսօրեայ»-ի խմբագիրը։ 1913-ին Մխիթարեան միաբանութեան վարչութիւնը զինք ուղարկած է Սերպիոյ Նովի Սատ քաղաք՝ միաբանութեան տնտեսական գործերը տնօրինելու։
Իր ուսումնասիրութիւններուն մէջ քննած է հայերէն բառերու ծագումնաբանութիւնը, պարզաբանած է ոսկեդարեան հայերէնի, աշխարհաբարի քերականութեան եւ ուղղագրութեան որոշ հարցեր։


== Աշխատութիւններ ==
«Արդի լեզուագիտութիւնը» (հ.1, 1903) աշխատութեան մէջ շարադրած է ժամանակի լեզուաբանութեան նուաճումները։
Գրած է նաեւ «Վոլափիւք կամ աշխարհալեզու» արհեստական լեզուին, գրելու արուեստին («Գիրք գրելու արուեստը», 1898), գրական քննադատութեան դերին եւ այլ խնդիրներու մասին։
Մանկավարժական գրականութեան բնագաւառին մէջ կ'առանձնանայ անոր եռահատոր «Պատկերազարդ բնական պատմութիւն» (1897) դասագիրքը, որ կը ներառէ կենդանաբանութիւնը, բուսաբանութիւնն ու հանքաբանութիւնը։
Անդրադարձած է նաեւ ազգագրական ու բանասիրական այլեւայլ խնդիրներու։ Կատարած է թարգմանութիւններ։
Սկովտիական Ուիսքի

Սկովտիական ուիսքի (անգլերէն՝ Scotch whisky), կը համարուի Սկովտիացիներու ազգային խմիչքը, որ թարգմանաբար կը նշանակէ կեանքի ջուր։ Ժամանակակից ուիսքի բառը կը ծագի Սկովտիաներէն uisge beatha կամ usquebaugh-էն, որ թարգմանաբար կը նշանակէ «կեանքի ջուր»։


== Պատմութիւն ==

Դեռեւս հին կելտերը հացահատիկային մշակաբոյսերէն կը ստանային պրագա խմիչքը ու այդ «հրէ հեղուկն» կը կոչէին կեանքի ջուր։ Դարերու ընթացքի  Սկովտիային մէջ թորման արվեստը կատարելագործեց, եւ կեանքի ջուրն աստիճանաբար դարձաւ Սկովտիական ուիսքի՝ խմիչք, որուն կ'արտադրէ միայն Սկովտիային մէջ, սակայն կը պատկանի ողջ աշխարհին։ Սկզբնական շրջանին սարքաւորումները շատ պարզունակ էին ու ստացող խմիչքը բաւական թունդ էր եւ անգամ վնասակար էր առողջութեանը։ Դարերու ընթացքին թորման արուեստագիտութիւնը կատարելագործեց եւ 16-17-րդ դարերուն այն դարձաւ կատարեալ խմիչք։


== Պատրաստման արուեստագիտութիւնը ==

Սկզբնապէս Սկովտիայի մէջ կ'արտադրէին ուիսքի, որպէս հումք օգտագործելով գարին։
Պատրաստման արուեստագիտութիւնը այսպիսին է՝ հաւաքուած ածիկը կը չորնայ ծուխի օգնութեամբ (որու համար կը վերցնեն ճահիճի տորֆ), քաղցրահիւթի ստացման համար կը խառնուի ջուրի հետ, կը խմորուի եւ կը թորուի։ Ստացած սպիրտը կը պահուի տակառներուն մէջ։ Ուիսքիի համի վրայ կ'ազդեն տորֆի բաղադրութիւնը, ջուրը, նախկին տակառին մէջ պահուած խմիչքը, ինչպէս նաեւ ուիսքիի պատրաստման վայրը (օրինակ ծովափին կամ ճահիճի մօտ)։ Տակառները կը պահպանուին ոչ հերմետիկանօրէն։
Միայն ուիսքիի տակառին մէջ պահուած ըլլալու տարիները կը նշուին անոր հնեցման մէջ։ Ուիսքին չի «ծերանար» լեցուած ըլլալով ապակիայ տարայի մէջ։


== Դասակարգ ==
Ուիսքի Սկովտիական ասոցիացիան կը բաժանէ ուիսքին հետեւեալ կատեգորիաներու.

Standard blend
Delux blend
Premium blend
Semi-Premium blend
Malt
Grain


== Առաւել յայտնի ապրանքանիշները ==

Այժմ Սկովտիայի տարածքին մէջ գոյութիւն ունին ուիսքիի արտադրման 100-էն աւելի գործարաններ, որոնք կ'արտադրեն 2000-էն աւելի ուիսքիի ապրանքանիշներ։


=== Standart blend ===
Johnnie Walker Red Label
Long John
Teacher’s Highland Cream
Clan Campbell
Seagram’s 100 Pipers
Hankey Bannister
Hankey Bannister 12 YO
John Barr
Whyte & Mackay Special Reserve
Bell’s Extra Special
Black & White
John_Dewar_%26_Sons|Dewar’s White Label
Haig
White Horse
Scottish Leader
Attorney Marco
Highland Cup


=== Semi-Premium ===
MacLeod’s Isle of Skye 8 YO


=== Premium blend ===
Ballantine’s Finest
Cutty Sark
Famous Grouse
J&B Rare
Hankey Bannister 15 YO
Hankey Bannister 21 YO
John Player Special Rare


=== Deluxe ===
Ballantine’s Gold Seal
Cutty Sark 12 YO
Cutty Sark 18 YO
Cutty Sark Discovery
Famous Grouse|Famous Grouse 15 YO
Famous Grouse|Famous Grouse 21 YO
Famous Grouse|Famous Grouse Old Reserve
Whyte & Mackay 12 YO
J&B Jet
J&B Reserve
J&B Ultima


== Ըմպելու եղանակը ==
Ուիսքին ըմպում են սառոյցով, սոտայաջուրով, ձայնականով եւ այլն։


== Արտաքին հղումներ ==
Սկովտիական ուիսքի ասոցիացիաԿաղապար:Սկովտիական բանիւթներուն մէջ