armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ռուսիոյ դրօշ

Ռուսաստանի դրօշը սպիտակ, կապոյտ, եւ կարմիր գոյներով (վերէն վար), հաւասարաչափ հորիզոնական շերտեր ունեցող ուղղանկիւն պաստառ է՝ լայնքին եւ երկայնքին 2։3 յարաբերակցութեամբ։


== Դրօշին  գոյները ==

Ռուսաստանի Դաշնութեան պետական դրօշին մասին Դաշնային սահմանադրական օրէնքը գոյներու երանգներ չի սահմաներ։
Համաձայն ԳՕՍՏ Ռ 51130-98-ի՝ դրօշին իւրաքանչիւր շերտին գոյնը պէտք է համապատասխանէ Հագուստի մշակոյթին, նորաձեւութեան, թեթեւ արդիւնաբերութեան տեսականիի զարգացման համամիութենական կեդրոնի Աթլասի (հաւաքածոյի) կամ Pantone գունային տեսակի Աթլասի (հաւաքածոյի) գոյներուն: Շարք մը պետական մարմիններ Ռուսաստանի պետական դրօշ պատուիրելու ատեն կը նշեն Pantone-ի հետեւեալ գոյները՝ սպիտակ (առանց նրբերանգներու գոյն), կապոյտ (pantone 286С) (solid coated), կարմիր (pantone 485С) (solid coated):

Ռուսաստանի Դաշնութեան պետական դրօշի գոյներու չափանիշները, որոնք կը ղրկուին փոխադրամիջոցներու միջոցով պետական գրանցման տարբերանշաններու վրայ, կը հաստատուին ըստ էտալոնի (ԳՕՍՏ Ռ 50577-93-ի յաւելուած Գ)։
5 Փետրուար

5 Փետրուար, տարուան 36-րդ օրն է։

 4 Փետրուար  5 Փետրուար  6 Փետրուար 


== Դէպքեր ==
1924, Պի-պի-սին կը սկսէ հեռարձակիլ ժամանակի ճշգրիտ ազդանշաններ։
1939, Ֆրանսիսքոյ Ֆրանքոն կը դառնայ Սպանիոյ կառավարութեան 3-րդ նախագահը։
1939, Այաթոլլահ Խոմէյնին Իրանը կը հռչակէ իսլամական հանրապետութիւն։


== Ծնունդներ ==
1886, Յակոբ Տէր Յովհաննէսեան, հայ բժիշկ, քաղաքական գործիչ (մահ.՝ 1915)։
1879, Յովհաննէս Ադամեան, ճարտարագէտ, գիւտարար (մահ՝. 1932, Լենինկրատ)։
1922, Անթուան Քեհեայեան, հայ ուսուցիչ եւ կրթական պատասխանատու (Սըր) (մահ․՝ 2013)։
1992, Նէյմար, պրազիլցի ֆութպոլիստ։


== Մահեր ==
1879, Յովհաննէս Ամերիկեան, կեղծանունը՝ Միհրդատ։ Ռուսահայ դերասան (ծն.՝ 1843)։
1983, Մայիս Թ. Աւդալբեգեան,  բնագրագէտ եւ գրականագէտ (ծն․՝ 1918)։


== Տօներ ==
 Պուրունտի՝ Միասնութեան օր։
 Փաքիստան՝ Քաշմիրին հետ համերաշխութեան օր։
 Ֆինլանտա՝ Կապոյտ Խաչով Դրօշի օր։
Արամ Աբրահամեան

Արամ Յակոբի Աբրահամեան (31 Դեկտեմբեր 1898(1898-12-31), Թիֆլիս, Ռուսական Կայսրութիւն - 1990, Մոսկուա, Խորհրդային Միութիւն)), հայ բժիշկ, բժշկական գիտութւիններու տոկդոր, մասնագէտ (1950), գիտութիւններու վաստակաւոր գործիչ (1959), ՌԽՖՍՀ գիտութեան վաստակաւոր գործիչ (1959), սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1969)։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 31 Դեկտեմբերին, Թիֆլիսի մէջ։ Աւարտած է տեղի վարժարանը եւ մեկնած ռազմաճակատ, մարտնչած Կարսի, Սարիղամիշի, Ղարաքիլիսիէյի եւ Ալեքսանդրապոլի մարտերուն, ապա մասնակցած է Սարդարապատի հերոսական ճակատամարտին։ Ռազմաճակատին ապրած արհավիրքներու խոր ազդեցութեան տակ կ՝ ընտրէ բժշկի մարդասիրական մասնագիտութիւնը։ 1918 թուականին ընդունուած է Անդրկովկասի բժշկական ինստիտուտ, երկու տարի ետք մեկնած Մոսկուա՝ ուսումը շարունակել Մոսկուայի բժշկական հիմնարկին մէջ՝ 1924-ին աւարտած է Մոսկուայի համալսարանի բժշկական բաժինը։ Մինչեւ 1930-ը աշխատած է անոր ուրոլոգիական բժշկական կեդրոնի մէջ, այնուհետեւ՝ մարզային գիտահետազոտական գործնական բժշկատան հիմնարկին մէջ։ 1950-1975 ԳՀԻ ուրոլոգիական գործնական բժշկատան տնօրէն, 1949 թուականէն, միաժամանակ՝ ԽՍՀՄ առողջապահութեան նախարարութեան 4-րդ վարչութեան ուրոլոգիայի բաժանմունքի ղեկավար։ 1941-1945 Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներուն Երեւանի զինուորական հիւանդանոցներուն մէջ ղեկավարած է ուրոլոգիական բաժանմունքներ։ Աբրահամեանը հետագոտած է երիկամներու ջրակալման, նորագոյացութիւններու, միզաքարային հիւանդութեան եւ միզուկի տրաւմադիկ նեղացումներու վիրահատական բուժման հարցերը։ Աշխատանքները կը վերաբերին երիկամի ջրակալման, ուռուցքների, միզաքարային հիւանդութեան, միզուկի վնասուածքային նեղացումներու հարցերուն։։
Արամ Աբրահամեանի եւ տիկնոջ Մարիա Աբրահամեանի Հայաստանին նուիրաբերած գեղանկարչութեան հաւաքածոյի հիման վրայ 1984 թուականին Երեւանի մէջ հիմնադրուած է Ռուսական արուեստի թանգարանը։


== Անդամակցութիւն ==
Ուրոլոգներու միջազգային ընկերութեան իսկական անդամ
Համամիութենական գիտական ընկերութեան նախագահ
Հայաստանի ուրոլոգներու գիտական ընկերութեան անդամ
Արտասահմանեան շարք մը ակադեմիաներու ու գիտական ընկերութիւններու պատուաւոր անդամ


== Պարգեւներ ==
ՌԽՖՍՀ գիտութեան վաստակաւոր գործիչ, 1959
Սոցիալական աշխատանքի հերոս, 1969
ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1976


== Երկեր ==
Урология, 1938, 1.
Хирургия, 1953, 3.
Урология, 1955, 1.
Гидронефрозы (Этиология, клиника, лечение), Дисс. докт. М., 1950.
Гидронефрозы (этиология, клиника, личение), М., 1956.
Труды 4-й Всесоюзной конференции урологов. М., 1963.
Гематурия и опухоли мочевой системы. М.։ Медгиз, 1949.
Руководство по клинической урологии. М. Медицина, 1970, (в соавт.).
Սթավրոփոլի երկրամաս

Սթավրոփոլի երկրամաս (ռուս.՝ Ставропо́льский край), երկրամաս Ռուսաստանի Դաշնութեան մէջ, Ռուսաստանի դաշնային ենթակայ։ Վարչական կեդրոնը Սթավրոփոլ քաղաքն է։ Բնակչութեան թիվը կը կազմէ 2 802 հազար մարդ։


== Աշխարհագրութիւն ==
Սթավրոփոլի երկրամասը կ'ընդգրկէ Նախակովկասի կեդրոնական մասը եւ Մեծ Կովկասի հիւսիսային լանջերու մեծ մասը, այն սահմանակից է Ռոսթովի մարզին, Քրասնոտարի երկրամասին, Քալմիքիային, Տաղստանին, Չեչնիային, Հիւսիսային Օսիային, Քապարտա-Պալքարիային եւ Քարաչայ-Չերքեզիային։


== Բնակչութիւն ==
Ազգային կազմըՍթավրոփոլի երկրամասի ազգային կազմը 2010 թուականի մարդահամարի տուեալներով ունի հետեւեալ տեսքը․


== Վարչատարածքային բաժանում ==
Կաղապար:Image label begin
Հայ Կեդրոն

«Հայ Կեդրոն», ամսագիր։ Լոյս տեսած է 1932—1970 թուականներուն, Պույնէս Այրեսի մէջ՝ հայերէն։ Հայաստանեայց առաքելական եկեղեցւոյ հոգաբարձութեան պաշտօնաթերթ։ Խմբագիրներ՝ Իսրայէլ Արսլան, Գարեգին արքեպիսկոպոս Խաչատուրեան, Յարութիւն վարդապետ Մուշեան, Սիոն արքեպիսկոպոս Մանուկեան, Բաբգէն արքեպիսկոպոս Ապատեան։ Հրատարակած է կրօնաբարոյական, մշակութային նիւթեր, անդրադարձած թեմական անցուդարձերուն։ Հրատարակած է հոգաբարձութեան հաշուէտուութիւնները, գաղութի պատմութեան մասին նիւթեր։ 1991—1992 թուականներուն «Հայ Կեդրոն» երեք անթուակիր համարներ լոյս տեսած են սպաներէն՝ նուիրուած Հայաստանին եւ անոր հետ կապուած իրադարձութիւններուն։ 1997 թուականին սկսած է վերահրատարակուիլ՝ հիմնականին սպաներէն։
Օդ

Օդը, մեզ շրջապատող օդը գլխաւորաբար կը բաղկանայ թթուածինէ եւ բորակածինէ։ Կենդանիներու մեծամասնութիւնը թթուածինի պէտք ունի։ Անոնք կը ներշնչեն կամ մթնոլորտի կամ ծովու թթուածինը եւ կ'արտաշնչեն բնածխային կազ եւ ջրաշոգի։ Օդն է, որ կարելի կը դարձնէ մեր լսողութիւնը, որովհետեւ պարապութեան մէջ ձայնը չի լսուիր։


== Մթնոլորտ ==
Երկիրը շրջապատող մթնոլորտը մեզ կը պաշտպանէ արեւուն վնասակար ճառագայթներէն։ Բայց, ան նաեւ կը ներծծէ արեւուն ջերմութիւնը, կը տաքցնէ մեր մոլորակը եւ թոյլ չի տար, որ ան գիշերը սաստիկ կերպով պաղի։
Օդը անհրաժեշտ է կեանքին համար: Թթուածինը անհրաժեշտ է շնչառութեան եւ այրումներուն համար։ Բորակածինը, որ կը տրամադրուի անձրեւի կաթիլներու եւ հողի մանրաճճիներու միջոցաւ, կ'օգտագործուի բոյսերուն կողմէ։


== Թռուցիկ ==
Թռուցիկը կը թռչի, երբ շարժումի մէջ գտնուող օդը, այսինքն հովը, զայն կը մղէ դէպի երկինք։ Հելիում կազով լեցուած օդապարիկ մը երկինք կը բարձրանայ, որովհետեւ հելիումը օդէն աւելի թեթեւ է։


== Օդալից մակոյկներ ==
Օդալից մակոյկները օդով լեցուած են։ Ջուրին վրայ կը ծփան օդին թեթեւութեան պատճառով։


== Ծփաթիռներ ==
Տաք օդը պաղ օդէն աւելի թեթեւ է։ Ծփաթիռ մը կ'օգտուի բարձրացող տաք օդի հոսանքներէն՝ սաւառնելու համար։ Ձկնկուլը ծփաթիռ թռչուն մըն է, որ ովկիանոսներու վրայ կը սաւառնի։


== Աղբիւրներ ==
Մշակութային Իմ Առաջին Հանրագիտարան, Արամ Սեփեթճեան եւ Լեւոն Թորոսեան, 2001-2002, էջ 20-21
Եուրի Սահակով

Եուրի Սուրէն Սահակով (ռուս.՝ Юрий Суренович Сааков, 25 Փետրուար 1937, Եալթա, ՌԽՖՍՀ – 13 Մարտ 2004, Մոսկուա, ՌԴ), խորհրդային հայ կինոբեմադրիչ, սենարիստ, գրող։


== Կենսագրութիւն ==
Եուրի Սահակով, ծնած է 1937 թուականին Եալթայի մէջ, ուր անցուցած է մանկութիւնը։ Դաստիարակուած է մօր՝ Տաիսիա Բակշեեւայի եւ տատի կողմէն։ 1955 թուականին երթալով Մոսկուա՝ ընդունուած է ՎԳԻԿ-ի բեմադրիչի բաժինը՝ Միքայէլ Ռոմի արուեստանոցը։ Մոսկուայի մէջ հանդիպած է հօր՝ Սուրէն Սահակեանի հետ, որ առաջին քաղաքային հիւանդանոցին մէջ բժիշկ էր եւ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ կ'օգնէր ռազմաճակատին մէջ։
1959 թուականին ՎԳԻԿ-ը աւարտելէ ետք ընկերացաւ իր ուսուցչի՝ խորհրդային բեմադրիչ Գրիգորի Ալեքսանդրովի հետ, որուն կնոջ՝ Լիւբով Օրլովայի մասին յետագային հուշագիր գրեց («Любовь Орлова: 100 былей и небылиц», Մոսկուա, 2002)։ Հայրենական կինոյի պատմութեան շարք մը հրապարակումներու հեղինակ է՝ Կինոյի արուեստին մէջ Կինոգիտական նոթեր, Նոր աշխարհ եւ այլն։ Իր գործունէութեան շնորհիւ խորհրդային յայտնի երգիչներ Իվան Սեմենովիչի եւ Լիւտմիլա Զիքինայի ընկերն էր։
1960 թուականէն կը դառնայ «Էքրան» ստեղծագործական միաւորման բեմադրիչը։ 1960-1970-ական թուականներուն կը գրէ «Голубой огонек» ժամանցային ծրագրի սենարները։
Աշխատած է «Օսթանքինոյ» հեռուստաընկերութեան մէջ, սակայն ու ժամանակ ստիպուած էր հեռանալ հեռուստատեսութեան ոլորտէն։ Թոշակի անցնելէ ետք սկսաւ գիրքեր գրել։
Եուրի Սահակովի ֆիլմերուն մէջ նկարահանուած են դերասաններ Պելլա Ախմադուլինան, Ալեքսանտր Բելյավսկին, Բարբարա Բրիլսկան, Նաթալիա Վարլեյը,Եկատերինա Վասիլեւան, Անտոնինա Դմիտրիեւան, Սաշա Կոբոզեւը, Սաւելի Քրամարովը, Նաթալիա Քրաչքովսքաեան, Անաթոլի Քուզնեցովը, Լէոնիտ Քուրավլեովը, Անդրէյ Մյագկովը, Ռոտիոն Նահապետովը, Եուրի Նիքուլինը։


== Ֆիլմագրութիւն ==


=== Բեմադրիչ ===


=== Սենարիստ ===


== Մատենագրութիւն ==
Сааков Ю.С. Любовь Орлова։ Суперзвезда на фоне эпохи. - М.։ Алгоритм, 2007. - 319 с. - (Юбилеи). - ISBN 978-5-9265-0345-3
Сааков Ю. Любовь Орлова. 100 былей и небылиц. - М.։ Алгоритм, 2002. - ISBN 5-9265-0053-2
Сааков Ю. С. Неизвестная Орлова։ 100 анекдотов про звезду, ее мужа и С. Эйзенштейна. - М.։ Алгоритм. ЭКСМО, 2011. - 286 с. - (Гении и злодеи). - ISBN 978-5-699-53554-5
Сааков Ю. "Как одна из чудесных струй света..." // Муз. жизнь. - 2004. - № 6. - С. 34-37։ ил. - ISSN 0131-2383
Сааков Ю. А все из-за Хрущева и Э. Рузвельт!..։ История одного несостоявшегося издания // Муз. жизнь. - 2003. - № 11. - С. 38-40։ ил. - ISSN 0131-2383
Արեւելեան մամուլ

«Արեւելեան մամուլ», գրական-քաղաքական պարբերական։ Հրատարակուած է Զմիւռնիոյ մէջ, 1871-1909  եւ 1919-1922։ 1871-1893-ին՝ ամսագիր. 1894-1902-ին՝ կիսամսեայ հանդէս, 1903-1909-ին՝ շաբաթաթերթ, 1919-1922 -ին օրաթերթ։
Խմբագիրներ՝ Մատթէոս Մամուրեան (1871-1901), Հրանդ Մամուրեան (1901-1909, 1919-1922)։
Թերթը ունեցած է ժողովրդաւարական ուղղութիւն, պաշտպանած է Օսմանեան կայսրութեան կազմին մէջ արեւմտահայերու ինքնավարութեան գաղափարը։ 1877-1878 թուականներու ռուս-թրքական պատերազմի ժամանակ եւ յետոյ «Արեւելեան մամուլ»-ը կողմնորոշուած է դէպի Անգլիան՝ անոնցմէ ակնկալելով բարենորոգումներու անցնիլ Արեւմտեան Հայաստանի մէջ։ 1878 թուականի Պերլինի կոնգրեսէն յետոյ քննադատած է Կ. Պոլսի պատրիարք Ներսէս Վարժապետեանին՝ անոր գործունէութեան մէջ չտեսնելով ազգային քաղաքականութեան սկզբունքները։
1870-1880-ականներու վաղաժամ համարած է ազատագրական պայքարը՝ գտնելով, որ անոր պէտք է նախորդի տնտեսական, ազգային, մշակութային զարգացման տեւական ժամանակաշրջան մը։ 1880-էն հրաժարած է արտաքին քաղաքական որեւէ կողմնորոշումէ եւ հիմնականին ապաւինած հայութեան ազգային միասնութեան շնորհիւ ինքնորոշման հասնելու գաղափարին։ «Արեւելեան մամուլ»-ի հրապարակախօսութեան մէջ իրական կողմերով ներկայացուած է Հայաստանի բնակչութեան կեղեքումը թուրք եւ քուրտ հարստահարիչներու կողմէ։ 1908-ի երիտթուրքական յեղաշրջումէն ետք հանդէս եկած է երիտթուրքերու ջարդարար քաղաքականութեան դէմ եւ հայ ժողովուրդի փրկութիւնը տեսած զինուած ինքնապաշտպանութեան մէջ։ 1919-1922 թուականներուն լայնօրէն անդրադարձած է յոյն-թրքական պատերազմին, Կիլիկեան Հայաստանի իրադարձութիւններուն, հայկական հարցի վիճակին։
Իքալուիթ

Իքալուիթ (Ինուքթիթութ լեզուով՝ ᐃᖃᓗᐃᑦ , լատինատառ Iqaluit) Գանատայի Նունավութ (Ինուքթիթութ լեզուով՝ ᓄᓇᕗᑦ լատինատառ Nunavut)  տարածքի մայրաքաղաքն է: Քաղաքին բնակչութիւնը 7,740 է 2016 մարդահամարի համաձայն: Գանատայի Հիւսիսարեւմտեան Տարածքներ (Northwest Territories) բաժանումէն եւ Նունավութ շրջանի ստեղծումէն ետք 1999-ին դարձաւ Նունավութի մայրաքաղաք:  Մինչեւ 1987, քաղաքը կը կոչուէր Ֆրոպիշըր Պէյ (անգլերէն՝ Frobisher Bay):
Աքիղեւսի թիւ

Աքիլեւսի թիւ, որեւէ ամբողջ թիւի ամբողջ աստիճան չհանդիսացող բնական թիւ մըն է, որ նաեւ կը բաժանուէ իր պարզ բաժանարարներէն իւրաքանչիւրի քառակուսիին վրայ:
Այլ կերպ ըսելով, n բնական թիւը Աքիլեւսի թիւ կը հանդիսանայ, եթէ կրնան տեղի ունենալ հետեւեալ երկու պայմանները՝

n-ը կը բաժնուի իր բոլոր պարզ բաժանարարներու քառակուսիներու վրայ, այսինքն, եթե n-ը բաժնուի p պարզ թիւին վրայ, ապա անիկա պէտք է բաժնուի նաեւ p2-ին վրայ,
n-ը պէտք չէ հանդիսանայ որեւէ ամբողջ թիւի ամբողջական աստիճան, այսինքն, գոյութիւն չունին այնպիսի m > 1 եւ k > 1 ամբողջ թիւեր, որոնց պարագային mk = n։Աքիլեւսի թիւերն իրենց անունն ստացած են Տրոյական պատերազմի հերոս Աքիլեւսէն, որ հզօր էր, բայց ոչ՝ կատարեալ։


== Աքիլեւսի Թիւերու Յաջորդականութիւնը ==
n = p1a1p2a2…pkak թիւը Աքիլեւսի թիւ է, եթէ min(a1, a2, …, ak) ≥ 2 եւ gcd(a1, a2, …, ak) = 1։
Մինչեւ 5000-ը Աքիլեւսի թիւերու յաջորդականութիւնը՝

72, 108, 200, 288, 392, 432, 500, 648, 675, 800, 864, 968, 972, 1125, 1152, 1323, 1352, 1372, 1568, 1800, 1944, 2000, 2312, 2592, 2700, 2888, 3087, 3200, 3267, 3456, 3528, 3872, 3888, 4000, 4232, 4500, 4563, 4608, 5000 (A052486-ի հաջորդականությունը OEIS-ում)։Աքիլեւսի թիւերու յաջորդականութեան ամենափոքր իրար յաջորդող անդամներն են՝
5425069447 = 73 × 412 × 972
5425069448 = 23 × 260412


== Օրինակներ ==
108-ը պարզ արտադրիչներու վերլուծելու արդիւնքին կը ստացուի, որ 108 = 22 · 33։ 2 եւ 3 պարզ թիւերու քառակուսիները՝ 22 = 4-ը եւ 32 = 9-ը, 108-ի բաժանելիներ են։ Քանի որ 108-ը հնարաւոր չէ ներկայացուցեր mk տեսքով, ուր m-ը եւ k-ն 1-էն մեծ ամբողջ թիւեր են, ուրեմն 108-ը Աքիլեւսի թիւ է։
Այլ օրինակ մը եւս. 784-ը Աքիլեւսի թիւ չէ։ Ճիշդ է, անոր երկու պարզ բաժանարարներու՝ 2-ի եւ 7-ի քառակուսիները՝ 22 = 4-ը եւ 72 = 49-ը, 784-ի բաժանարարներ են, բայց 784-ը ամբողջ թիւի աստիճան է։ Ատիկա կրնայ պարզուիլ որոշակի թուաբանագիտական գործողութեանց՝

  
    
      
        784
        =
        
          2
          
            4
          
        
        ⋅
        
          7
          
            2
          
        
        =
        (
        
          2
          
            2
          
        
        
          )
          
            2
          
        
        ⋅
        
          7
          
            2
          
        
        =
        (
        
          2
          
            2
          
        
        ⋅
        7
        
          )
          
            2
          
        
        =
        
          28
          
            2
          
        
        
      
    
    {\displaystyle 784=2^{4}\cdot 7^{2}=(2^{2})^{2}\cdot 7^{2}=(2^{2}\cdot 7)^{2}=28^{2}\,}
  Այսպիսով, 784-ը Աքիլեւսի թիւ չէ։
Գետնամուշկ

Գետնամուշկ, գետնամուշկազգիներու ընտանիքին պատկանող գետնամուշկ բոյս մը։ Գրանցուած է Հայաստանի Կարմիր գիրքին մէջ։


== Նկարագրութիւն ==
Բազմամեայ, մշտադալար խոտաբոյս մըն է, որ ունի 5-10 սմ. բարձրութիւն: Ցօղունները ուղիղ են, բարձրացող: Տերեւները փշաձեւ են, խիտ դասաւորումով:


== Միջավայր ==

Կը գտնուի միայն Իջեւանի ծաղկաբուծական շրջանին մէջ (Մրղուզի լեռնաշղթայ): Հայաստանէն բացի կը գտնուի նաեւ Արեւելեան Ասիոյ, Ճափոնի, Եւրոպայի եւ Հիւսիսային Ամերիկայի, Ալթայի երկրամասին եւ այլ երկրամասերու մէջ։ Ռուսաստանի մէջ տարածուած է Նոր Երկիրէն մինչեւ Կովկաս ներառեալ։
Կ'աճի ծովու մակարդակէն 1000-2300 մ. բարձրութիւններու վրայ, անտառներուն մէջ, խոնաւ ժայռերու վրայ:


== Արտաքին յղումներ ==
Huperzia selago at Plant-identification.co.uk
Միջազգային Յարաբերութիւններ. Հայկական Աշխարհ

Միջազգային Յարաբերութիւններ. Հայկական Աշխարհ, գիտահանրամատչելի հանդէս։


== Աղբիւր ==
Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ
1932 թուական

1932 թուական, նահանջ տարի, 20րդ դարու 32րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1932 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1932 մահեր
Գերասիմ Ղազանչեան

Գերասիմ Ղազանչեան (նաեւ՝ Կարօ Ղազանչեան, , Ախալքալաք, Վրաստանի Դեմոկրատական Հանրապետութիւն - 15 Նոյեմբեր 1920(1920-11-15), Կարս), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Ախալքալաք գաւառի կեդրոն՝ Ախալքալաք քաղաքի մէջ։ Բարձրագոյն բժշկական կրթութիւն ստացած է եւ Կարսի մէջ աշխատած որպէս բժիշկ։ Եղած է Կարսի ՀՅԴ կեդրոնական կոմիտէի անդամ եւ անոր ղեկավարը։
Ամուսնացած ու ապրած է բարեկեցիկ կեանք մը։ Երիտասարդ կինը եղած է բաւարար կրթուած, եզակի համեստ, բոլորի կողմէն սիրուած ու յարգուած տիկին։ Տառապած է հոգեկան հիւանդութեամբ եւ մի քանի անգամ կատարած ինքնասպանութեան փորձ։ 1913 թուականի Յուլիս 14-ին, երիտասարդ կինը ինքնասպանութիւն գործած է՝ ատրճանակով։ Յուլիս 16-ին, Կարսի Ս. Նշան եկեղեցւոյ մէջ կատարուած է յուղարկաւորութեան արարողութիւն, որուն ներկայ եղած են Կարսի նահանգապետը, ոստիկանապետը եւ շատ ռուս ծառայողներ։ Այդ օրը Կարսի բոլոր խանութները գոց պահած են։ Փողոց ելած են բազմաթիւ մարդիկ։ Կնոջ մահուան կապակցութեամբ, բժիշկը կանխիկ 1000 ռուպլի նուիրած է Կարսի հայոց երկսեռ դպրոցին, 200 ռուբլի՝ Ախալքալաքի հայոց դպրոցին, 100 ռուբլի՝ ԿՀԲ ընկերութեան՝ Կարսի մասնաճիւղին, 50 ռուբլի՝ տեղական աղքատներուն, 50 ռուբլի՝ տպագրական ֆոնտին։ Ունեցած է աղջիկ եւ տղայ։
1920 թ.–ի Հոկտեմբեր 30-ին՝ թուրքերը Կարսը գրաւելէ ետք, սկսած են քաղաքի հայ բնակչութեան զանգուածային կոտորածն ու թալանը։ Գարաբեքիր փաշան՝ Կարսի քաղաքագլուխ Համազասպ Նորհատեանին, Կարապետ Գրիգորեանին (Սեւ Կարօ) եւ բժիշկ Գերասիմ Ղազանչեանին (Բժիշկ Կարօ) սիրալիր յանձնարարած է շրջիլ հայերու տուները, գիտնալ, թէ ո՞վ ողջ մնացած է, անոնց ի՞նչ վնաս հասցուած է, ցուցակագրել ու ցուցակները 15 օրուան ընթացքին ներկայացնել իրեն՝ տուժած բնակիչներու վնասները հատուցելու համար։ Յանձնախումբը ճիշդ ժամանակին ցուցակները ներկայացուցած է փաշային եւ տեղնուտեղը ձերբակալուաած։ 2 ժամ անց, նոյն օրը՝ 1920 թ.–ի Նոյեմբեր 15-ին, Գարաբեքիր փաշայի հրամանով, թուրքերը Կարսի Խափան հրապարակին մէջ կախաղան բարձրացուցած են՝ Համազասպ Նորհատեանին, Կարապետ Գրիգորեանին եւ բժիշկ Գերասիմ Ղազանչեանին։


== Գրականութիւն ==
Տէր-Մելքիսեդեկեան Սարիբէգ, Տեղեկութիւններ գաւառից, Ցաւալի մահ, «Մշակ», 19-07-1913։
Ռուբէն, Հայ յեղափոխականի մը յիշատակները, հ. 1, Թեհրան, 1982։
Ալեքսանդրեան Արտաշէս, Կարս. 1920-21, Երեւան, 1986։
Ռուբէն, Հայ յեղափոխականի մը յիշատակները, «Նշա­նակ» ելեկտրոնային կայքէջ, 25-11-2009։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Սարգիս Աւետումեանց

Սարգիս Աւետումեանց, ծնեալ՝ 4 Դեկտեմբեր 1854-ին (Կալկաթա), Թադէոս Աւետումեանի որդին, Հնդկահայ բժիշկ։
Նախ կ՛ուսանի իր հօր մօտ, իսկ 8 տարեկան հասակին կը յաճախէ Անգլիական՝ «Լա Մարտինիէր» ուսումնարանը, ուր 8 տարի ուսանելէ ետք կ՛աւարտէ՝ ոսկէ շքանշանով։ 1870-ին կը մտնէ Կալկաթայի Բժշկական վարժարանը եւ կ՛աւարտէ 1875-ին։ 1876-ին կը մեկնի Լոնտոն եւ կը մտնէ Բժշկական Բարձրագոյն Գոլէճը, ուր 1879-ին՝ բժիշկ-վիրագէտի կոչում կը ստանայ։ 1881-ին կը մեկնի «Նետլի», ուր զինուորական բժիշկի վկայկականը ստանալով, նոյն տարուան Հոկտեմբերին, կը սկսի ծառայել իբրեւ զինուորական բժիշկ։ 1885-ին Անգլիական պետութիւնը զինք Եգիպտոս կ՛ուղարկէ, ուրկէ՝ կարճ ժամանակ ետք, Պոմպէյ կը վերադառնայ։ 1886-1887-ին կը ծառայէ Աֆղանիստանի կողմերը։ 1890-ին կ՛անցնի Եւրոպա, 1891-ին Եգիպտոս եւ ապա Լոնտոն՝ բժշկուելու համար։ Այնտեղէն կ՛անցնի Վիեննա եւ 1892-ին նորէն Հնդկաստան՝ ծառայելու։
Խոյ (կենդանակերպ)

Կաղապար:Այլ արւմտ.

 Խոյ (լատ.՝ Aries), կը համարուի առաջին աստղագուշակը։ Արեւը կ'անցնի Խոյի աստղերուն կողմէն Մարտ 21 -էն մինչեւ Ապրիլ 19-ը շրջանի միջեւ, այս շարժումը կը կատարուի Գարնան սկիզբը այսինքն ով որ գարնան սկիզբը ծնած է եւ այս թուականներու միջեւ իր աստղագուշակը Խոյ կ'ըլլայ։


== Պատկերասրահ ==

		


== Տե՛ս նաեւ ==
Խոյ (համաստեղութիւն)
Սիրվարդ Կիւլպէնկեան

ԿԻւլպէնկեան–Գունտաքճեան Սիրվարդ (1916-2003), պոլսահայ գրող։ 
Ծնած եւ մահացած է Իսթանպուլ։ Աւարտած է Էսայեան վարժարանի միջնակարգի բաժինը։ Ինքնօգնութեամբ շարունակած է զարգացումը։ Հայերէնի յատուկ դասեր առած է Զապէլ Ասատուրէ (Սիպիլ), որուն շնորհիւ տիրապետած է ընտիր աշխարհաբարի եւ զարգացուցած գրական նուրբ ճաշակ մը։
Քառասունական թուականներուն իսթանպուլահայ գրական եռուն շարժումին գլխաւոր դէմքերէն եղած է։ Իր քերթուածները, հեքիաթներն ու պատմուածքները ցրուած կը մնան իսթանպուլահայ թէ՛ արտասահմանեան գրեթէ բոլոր գրական հանդէսներու, թերթերու եւ տարեգիրքերու մէջ։ Երկար տարիներ դադրած է արտադրելէ եւ իր գրական վաստակը կը մնայ ցրուած զանազան պարբերական հրատարակութիւններու մէջ։


== Հրատարակած գործեր ==
խմբագրական աշխատանք, Պատմութիւն Էսայեան Վարժարանի (յուշամատեան) - Իսթանպուլ, 1955։թարգմանութիւն Պամպի (մանկապատանեկան) - Իսթանպուլ -1961։


== Աղբիւրներ ==
Կարօ Աբրահամեան,  Վարք Քահանայից Բերիոյ թեմի, հ. Ա (խմբ. Պէպօ Սիմոնեան), Անթիլիս, «Տպարան Կաթողիկոսութեան Հայոց Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Անթիլիաս - Լիբանան», 2004։
Միհրան Կրճիկեան

Միհրան Անդրանիկ Կրճիկեան (մօտ՝ 1850, Կ. Պոլիս - 1886, Էլասոն), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է մօտաւորապէս 1850 թուականին՝ Կոստանդնուպոլիս։ Որդին է անուանի բժիշկ, փրոֆէսոր Անդրանիկ Փաշա Կրճիկեանի։
1873 թուականին աւարտած է Կ. Պոլսոյ Կայսերական զինուորական բժշկական վարժարանը։ 1873 թուականէն Կ. Պոլսոյ Հայտար Փաշայի զինուորական հիւանդանոցէն ներս ծառայած է, որպէս զինուորական բժիշկ։ Նաեւ Հայտար Փաշայի զինուորական դեղագործական վարժարանէն ներս դասաւանդած է՝ բնագիտութիւն։
1886 թուականին՝ Թուրք-յունական պատերազմի ժամանակ, ծառայած է՝ որպէս Օսմանեան բանակի զինուորական բժիշկ, Էլասոնի մէջ (Ալասոնիա)։ 1886 թուականին Էլասոնի մէջ վարակուած է տիֆով եւ մահացած է շուրջ 36 տարեկան հասակին։


== Գրականութիւն ==
Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ, Սթանպուլ, 1950։
Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։


== Աղբիւր ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
«Մխիթար Սեբաստացի» Կրթահամալիր

«Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիր, ուսումնական հաստատութիւն Երեւանի մէջ։ Կ՚իրականացնէ ամբողջական միջնակարգ (նախակրթական, հանրակրթական, աւագ), արհեստագործական, միջին մասնագիտական եւ լրացուցիչ կրթական ծրագիրներ։ Հիմնուած է 1989-ին այն ժամանակ Խորհրդային Հայաստանի Կրթութեան եւ գիտութեան նախարարութեան կողմէ եւ կը կրէ Մխիթար Սեբաստացիի անունը։


== Կրթական ծրագիրը ==
Կրթահամալիրը կ՚իրականացնէ պետական այլընտրանքային (հեղինակային) կրթական ծրագիր, որու ընթացքին կը կարեւորուի սորվողի եւ ուսուցիչի համատեղ ստեղծական աշխատանքը։ ՏՏ-ները եւ օտար լեզուները կը գործածուին առաջին դասարանէն։ Սորվողի նախասիրութիւնը ուսումնական ծրագիրով որոշուած գործունէութիւն է, որ կ՚իրականացուի լաբորատոր-մասնագիտական միջավայրի մէջ։
Կրթահամալիրէն ներս կը գործեն բազմաթիւ ակումբներ, որոնցմէ են Գիտակներու ակումբը, Անգլախօսներու ակումբը, Հայրենագիտական ակումբը, Տիեզերք ակումբը, Էկոլոգներու ակումբը, Բուսաբաններու ակումբը, Երիտասարդ քիմիկոսներու ակումբը, TV ակումբը եւ այլն։


== Մասնաճիւղ ուսումնական հաստատութիւններ ==
Արեւելեան դպրոց-պարտէզ - Նոր դպրոց
Հիւսիսային դպրոց-պարտէզ - Գեղարուեստի դպրոց
Միջին դպրոց
Աւագ դպրոց
Քոլեճ


== Մասնաճիւղ-լրացուցիչ կրթութեան դպրոցներ եւ ուսումնական կեդրոններ ==
Երաժշտութեան եւ պարի դպրոց
Դպրոց բնութեան գիրկը (նախաբանակային պատրաստութեան ճամբար)
Բնասէրի դպրոց (Սեբաստացի ագարակ)
Գեղարուեստի դպրոց
Կեդրոն (Սեբաստացի մոլ)
«Տիգրան Հայրապետեան» գրադարան
Մանկավարժական աջակցութեան
Հայրենագիտական-արշաւախմբային կայան
Հրատարակչութիւն
Մետիագրադարան
Mskh.am
Մարզադպրոց
Շախմատի դպրոց


== Արտաքին յղումներ ==
Կրթահամալիրի կայքը
«Դպիր» ելեկտրոնային մանկավարժական ամսագիր
Տ. Հայրապետյան գրադարան
Մետիագրադարան
Պատանեկան ամսագրեր
Սեբաստացի TV
«Սեբաստացի» ռատիօ
«Սեբաստացիներ» երգչախումբ
Լրաբեր (թերթ, Աստրախան)

Լրաբեր, շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1908-1909 թուականներուն, Աստրախանի մէջ։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Կ. Խաչատրեան։ Լուսաբանած է ժամանակի հասարակական-քաղաքական հրատապ հարցերը, անդրադարձած քաղաքի կեանքին, կարեւոր տեղ յատկացուցած երիտասարդ սերունդի կրթութեան ու դաստիարակութեան։
Քննադատած է Ռուսաստանի Պետական տումայի գործունէութիւնը, արտացոլած գաղթօջախի հասարակական կեանքը։ «Արտաքին տեսութիւն» բաժնին մէջ տեղեկութիւններ հաղորդած է տարբեր երկիրներու քաղաքական կացութեան մասին, բացայայտած երիտթուրքերու շովինիստական դիրքորոշման էութիւնը։
Գրական-բանասիրական յօդուածներով «լրաբեր» անդրադարձած է Խաչատուր Աբովեանի, Միքայէլ Նալպանտեանի, Յովհաննէս Յովհաննիսեանի եւ ուրիշներու հասարակական ու գրական գործունէութեան, տպագրած Աղեքսանդր Ծատուրեանի եւ Վահան Տէրեանի բանաստեղծութիւնները։
4 Օգոստոս

4 Օգոստոս, տարուան 216-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 217-րդ) օրն է

Տարուայ աւարտին կը մնայ 149 օր


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն: 4 Օգոստոսի ծնածներ

1805՝ Ուիլիամ Համիլթըն (William Hamilton, մ.1865), իրլանտացի թուաբանագէտ
1957՝ Արթօ Թունճպոյաճեան, հայազգի avant-garde աւանդական եւ jazz բազմանուագածու, յօրինող եւ երգիչ․  հիմնադիր Armenian Navy Band նուագախումբին
1961՝ Պարաք Օպամա (Barack Hussein Obama), Միացեալ նահանգներու 44րդ նախագահ


== Մահեր ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն: 4 Օգոստոսի մահացածներ

1918՝ Սեբաստացի Մուրատ (ծն․1874), հայ ազատագրական շարժման գործիչ


== Տօներ ==


== Ծանաւթագրութիւններ ==