armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Նորա Արմանի

Նորա Արմանի (Էքսէրճեան, 31 Օգոստոս 1956(1956-08-31), Կիզա, Եգիպտոս), թատրոնի եւ շարժապատկերի հայազգի դերասանուհի, բեմադրիչ, Գաբրիէլ Սունդուկեանի անուան ազգային ակադեմիական թատրոնի պատուաւոր անդամ, Երեւանեան թատերական փառատօնի դափնեկիր։


== Կենսագրութիւն ==
Նորա Արմանին ծնած է Գահիրէ։ Յաճախած է Գահիրէի Նուպարեան ազգային վարժարանը, այնուհետեւ յաճախեր է անգլիական դպրոց։ Աւարտեր է Գահիրէիի Ամերիկեան համալսարանը՝ ուսանելով ընկերաբանութիւն եւ թատրոն։ Այնուհետեւ ուսանած է Լոնտոնի տնտեսութեան եւ քաղաքական գիտութիւններու դպրոցին մէջ (London School of Economics)։ Թատերական կրթութիւնը ստացեր է Լոնտոնի թատերական արուեստի թագաւորական ակադեմիոյ՝ (RADA) եւ Քալիֆորնիայի համալսարանի մէջ (UCLA)։ Հետեւեր է տարբեր թատերական ծրագիրներու Փարիզի եւ Լոնտոնի մէջ, աշխատակցելով Իրինա Պրուքի եւ անոր հօր աշակերտ՝ Եոշի Օիտայի հետ, Արիան Մնուշքինի (Theatre du Soleil) հետ։
1974 թուականէն համատեղ ելոյթներ ունեցեր է դերասան-բեմադրիչ Ժիրայր Փափազեանի հետ, որու հետ ամուսնացեր է 1977 թուականին։ Միասին հանդէս եկած են «Արարատեան կայան» ներկայացումի մէջ հայերէն, անգլերէն եւ ֆրանսերէն լեզուներով։ Փարիզ հաստատուելէն յետոյ հիմներ է «Բարեւ» ֆիլմ ընկերութիւնը, նկարահանած «Հայֆա» շարժանկարը։ Ելոյթներ ունեցեր է Սիտնիի օփերային թատրոնի բեմին վրայ, Մեթրոփոլիթեն թանգարանի մէջ, Լոնտոնի Ռիվըրսայթ տաղաւարներու մէջ, Գահիրէի օփերայի մէջ։ 1993 թուականէն Գաբրիէլ Սունդուկեանի Անուան Ազգային Ակադեմական Թատրոնի պատուաւոր անդամ է։
Գլխաւոր դերեր ստանձներ է անգլիական BBC, եգիպտական TV եւ ամերիկեան CWTV հեռուստաընկերութիւններու հեռուստահաղորդաշարներու մէջ։ Նկարահանուեր է բազմաթիւ կարճամեթրաժ եւ լիամեթրաժ ֆիլմերու մէջ։
Նիւ Եորքի մէջ բեմադրեր է Ուիլիըմ Սարոյեանի, Ակնես Ժաուի, Ժան Փիեռ Պաքրիի, Ալեքսանտր Տիււմայի ստեղծագործութիւնները, Սարոյեանը՝ նաեւ Երեւանի մէջ։ Իր գրութիւնները եւ բանաստեղծութիւնները հրատարակուեր են տարբեր հաւաքածուներու մէջ։ «Բազմոցի վրայ՝ Նորա Արմանիի հետ» եւ «Ինձ մի ինքնութիւն փոխ տուէք, էլի» գործերը ձայնասփռուեր են Ֆրանսիական ռատիոյով եւ Նիւ Եորքի համալսարանի մէջ։ Կ'ապրի եւ կը ստեղծագործէ Նիւ Եորքի մէջ՝ ամուսնոյն՝ Արետ Սփանճեանի հետ, ծրագրերով հանդէս կու գայ Փարիզի եւ Երեւանի մէջ։


== Ֆիլմեր ==
«Վարդագոյն փիղ», 1988
Ժամկէտը՝ եօթ օր, 1991
Վերջին կայարան, 1994
Լաբիւրինթոս, 1995
«Աննա Տէրեան», 1995
Le coeur à l'ouvrage, 2000
Echek, 2000
«Քեռի Պի» (ԱՄՆ), 2007
«Հարեւան, հարեւանուհի», 2005
«Սանթա Քլաուսը Պաղտատի մէջ», 2008
«Ֆուկան»
«Մարքօ Փօլօ»
«Սեղան 5-ի համար»
«Լաւագոյն պաշտպանութիւնը»


== Դերեր թատրոնի մէջ ==
«Մերսետես», Երեւանի պատանի հանդիսատեսի թատրոն
«Արժանապատուութեան մարդը»
«Անթոնիոս եւ Քլէոփաթրա»


== Պարգեւներ, մրցանակներ ==
«Արծաթէ աստղ» մրցանակ, 1987
Հարաւային Քալիֆորնիայի «Ոսկէ Աստղ Հալօ» մրցանակ
Լոս Անճելըսի « Քալիֆորնիայի Drama-Logue տրամա-Լոկ»ի (թատրոնի Օսքարը կը համարուի) մրցանակ
Սիւնիքի կինոփառատօնի լաւագոյն դերասանուհիի մրցանակ


== Արտաքին յղումներ ==
Nora Armani To Organize Film Festival in New York
Նորա Արմանի, «Հայաստան կ'ուզեմ գալ գործնական ծրագիրներով եւ առաջարկութիւններով»
WONDER WOMAN HAS A NAME: NORA ARMANI
Նորա Արմանի
Քաթրին Հէյկըլ

Քաթրին Մարի Հէյկըլ (անգլերէն՝ Katherine Marie Heigl, ծնած 24 Նոյեմբեր, 1978) Ամերիկացի դերասանուհի, ֆիլմի արտադրիչ եւ գեղեցկուհի մըն է: Ան ճանչցուած է իր Իզի Սթիվընզ ABC կայանի բժշկական տրամա եւ կատակերգութիւն Grey's Anatomy հեռուստաշարին մէջ 2005էն 2010, որուն համար ալ ստացած է հետեւեալ մրցանակը՝ Primetime Emmy Award for Outstanding Supporting Actress in a Drama Series 2007-ին: Ան գլխաւոր դեր ունեցած է հետեւեալ ֆիլմերուն մէջ՝ Under Siege 2: Dark Territory, The Nut Job, Knocked Up, 27 Dresses, The Ugly Truth, Killers, Life As We Know It եւ New Year's Eve: Ան ստանցնեց գլխաւոր դերը State of Affairs 2014էն 2015:
Հէյկլ սկսաւ իր դերասանական ասպարեզը իբրեւ երեխայ գեղեցկուհի Wilhelmina Models ընկերութեան հետ: Իր առաջին ֆիլմի դերը եղած է That Night ֆիլմը 1992-ին: Հէյկլ նաեւ ստանցնեց դերը Իզապէլ Էվընզ կերպարին Roswell հեռուստաշարին մէջ, ինչպէս նաեւ My Father the Hero ֆիլմին մէջ՝ նախքան իր դերը Grey's Anatomy հեռուստաշարին մէջ։ Ան բազմաթիւ թերթերու շապիկներու վրայ նկարահանումներ ունեցած է հետեւեալ թերթերուն մէջ՝ Maxim, Vanity Fair եւ Cosmopolitan Heigl is married to singer Josh Kelley, with whom she has two adopted daughters.:


== Տե՛ս նաեւ ==
Էլըն Փոմփէո
Սանտրա Օհ
Grey's Anatomy
Ճասթին Չէյմպըրզ
Թ. Ռ. Նայթ
Չանտրա Ուիլսըն
Ճէյմզ Փիքընզ
Իսայահ Ուաշինկթըն
Փաթրիք Տէմբսի
110 (թիւ)

110 (հարիւր տասը), զոյգ, երկնիշ բնական թիւ է, 109-ի եւ 111-ի միջեւ


== Թուագիտութիւն ==
բերկրալի թիւ է
երեք յաջորդական քառակուսիներու գումար է՝ 110 = 52 + 62 + 72


== Գիտութիւն ==
տարմսթատթիւմ քիմիական տարրի (110Ds) ատոմային թիւն է
110 Լիտիա աստեղնեակի կարգային թիւն է


== Գրականութիւն ==
110 թիւի համար Ճոն Ռոնալտ Ռուէլ Թոլքինը մտցրած է «տասնմեկսուն» բառը (անգլերէն՝ eleventy)


== Օրացոյց ==
Տարուայ 110րդ օրը Ապրիլ 20-ն է (նահանջ տարիներուն՝ Ապրիլ 19-ը)
Սուազիլանտ

Սուազիլանտ (անգլերէն՝ Swaziland, պաշտօնապէս՝ էՍուաթինի թագաւորութիւն սուազերէն՝ Umbuso weSwatini), հարաւային Ափրիկէի ինքնիշխան երկիր մըն է:
Սահմանակից է հիւսիս-արեւելքին՝ Մոզամպիքին, հիւսիսին, արեւմուտքին եւ հարաւին՝ Հարաւային Ափրիկէին: Ծովէն մեկուսի երկիր է: Երկիրը եւ իր ժողովուրդն իրենց անուններն ստացած են 19րդ դարու թագաւոր Մսուազի Բ.-էն, որուն տիրապետութեան ատենը Սուազի տարածքը միաւորուեր է: 
Հիւսիսէն հարաւ 200 քմ եւ արեւելքէն արեւմուտք 130 քմ ձգուածութեամբ Սուազիլանտը Ափրիկէի ամենափոքր երկիրներէն մեկն է, որուն հակառակ, ունի բազմազան բնութենական պայմաններ, փոփոխուող ցուրտ բարձրադիր լեռներէն միչեւ տապ եւ չորային հարթավայրերը: Բնակչութեան գերակշիռ մասը էթնիք սուազիներ են, որոնց լեզուն սուազերէնն է: Անոնք իրենց թագաւորութիւնը 18րդ դարու կէսերուն հիմնած են Նկուանէ Բ.-ի գլխաւորութեամբ: Ներկայիս սահմանները գծուած են 1881-ին Ափրիկէի հարաւին համար կռիւներուն: Անկլա-պուրական պատերազմէն ետք, Սուազիլանտը 1903-էն  պրիթանական ենթակայութեան տակ եղած է մինչեւ 1968-ի Սեպտեմբեր 6-ին անկախութիւն ձեռք բերելը:Երկրին կառավարումը 1986-էն կը կատարէն բացարձակ իշխանութիւնով օժտուած Մսուաթի Գ. թագաւորը (նկուէնեամա) եւ Նթֆոմպի Թֆուալա մայր թագուհին (նտլովուքաթի): Սուզիլէնտի ներկայիս սահմանադրութիւնը վերջին փոփոխութիւնները կրած է 2005-ին:


== Աշխարհագրական տուեալներ ==
Սուազիլանտը փոքր, ծովէն մեկուսի թագաւորութիւն մըն է, արեւէլքէն սահմանակից է Մոզամպիքին եւ մնացեալ մասով՝ Հարաւային Ափրիկէական հանրապետութեանը: Ունի չորս առանձին աշխարհագրական շրջաններ, որոնք կը ձգուէն հիւսիսէն հարաւ եւ կ'որոշուէն բարձրութիւններով: Ամենաբարձր կէտը ՀԱՀ-ի սահմանին գտնուող 1862 մ բարձրութեան Էմլեմպէ լեռնագագաթն է: Սուազիլանտը ունի բնաշխարհի լայն բազմազանութիւն, Մոզամպիքի երկայնքով ձգուող լեռներէն մինչեւ սաւաննաները արեւելքին եւ անձրեւային անտառները հիւսիս-արեւմուտքին: Երկրին միջով կը հոսին քանի մը գետեր, որոնցմէ Մեծ Ուսութու գետն է:


== Պատմութիւն ==
Սուազի ժողովուրդի նախնիները Ափրիկէի հարաւ եկած են միջին դարուն, մայցամաքի կեդրոնական մասէն: 1836-ին սուազիներու առաջնորդ Սոպհուզան վճռական յաղթանակ տարաւ զուլուներէն, իր ենթակայութեան տակ առաւ միւս առաջնորդները եւ, այդպիսով, ստեղծեց սուազիներու պետութիւն: Սուազիներու յաջարդ թագաւոր Մսուաթի Ա.-ը 1830-ականներու վերջին երկրի հիւսիսին միացուց նոր հողեր եւ երկիր տարածքը հասցուց ներկայ տարածքէն կրկնակի աւելիի: 19րդ դարու կէսերուն պուրերը եկան Սուազիլենտ եւ սկսան գնել խոշոր հողակտորներ: 21 Փետրուար 1895-ին Սուազիլանտը անցաւ Տրանսվաալի ենթակայութեան տակ, որը երկրորդ անկլա-պուրական պատերազմէն ետք դարձած է Մեծն Պրիթանիոյ պաշտպանեալ:


== Միապետութիւն ==

Սուազիլանտին մէջ բացարձակ միապետութիւնը կը տիրէ սահմանադրական դրոյթներով եւ սուազիական օրէնքներով ու աւանդոյթներով: Երկիրին գլխաւորը արքան է, կամ՝ նկուէնէյեաման (նշ. առիւծ), ներկայիս՝ Մսուաթի Գ. թագաւորը, որ 1986-ին գահակալած է 1982-ին մահացած իր հօրէն՝ Սոպհուզա Բ.-էն ետք: Երկրի սահմանադրութեան համաձայն, Արքան եւ Նկուէնէյեաման սուազիներու միասնութեան եւ յաւերժութեան խորհրդանիշն է: Ըստ աւանդոյթի, արքան կը թագաւորէ իր մօր կամ ծիսական փոխանորդին՝ Նտլովուքաթիին (նշ.Փիղուհի) հետ:


== Հարեւան Երկիրներ ==
Կաղապար:Հարեւան Երկիրներ
Էր Ռիադ

Էր Ռիադ կամ Ռիադ (արաբերէն՝ الرياض‎‎‎), Սաուդեան Արաբիաի մայրաքաղաք։ Էր Ռիադը համանուն պրովինցիայի վարչական կեդրոնն է, ինչպես նաեւ թագաւորութեան ամենաբարձր շինութեան՝ 
Kingdom Centre-ի գտնուելու վայրը։ 2010 թվականի բնակչութեան համեմատ Էր Ռիադի բնակչութիւնը կը կազմ է 4 878 473 մարդ։
Քաղաքի անուանումը ծագեր է հին արաբերենով rawdha բառեն, որը կը նշանակ է պարտեզների եւ ծառերի վայր։ Իրականի մէջ եւս քաղաքի փողոցներուն մէջ շատ կանաչ տարածութիւններ կան։
Մոտ 4 հազար տարի առաջ ժամանակակից Էր Ռիադի տարածքին մէջ կապրէին արաբական ցեղեր։ 18-րդ դարի սկզբներին Էր Ռիադը դարձավ վահհաբիտների կեդրոն։ 1821 թ. դարձավ վահհաբիտների էմիրայութեան մայրաքաղաք Սաուդիների դինաստիաի օրին։
1902 թվականեն սկսած Նաջդ շրջանի կեդրոնն էր։ 1932 թ. աստիճանական միավորման արդոյնքի ստացուածների ժամանակ ստեղծվեց պետութիւն Էր Ռիադ մայրաքաղաքով։
Յարութիւն Գալֆայեան

Յարութիւն Գալֆայեան (1870, Թալաս-1915), յայտնի յեղափոխական գործիչ, Դաշնակցական։
Գալֆայեան Պոլսոյ մէջ վկայուած է իրաւաբանական համալսարանէն։ 1896-ին մեկնած է Պուլկարիա, ուրկէ վտարուած է կառավարութեան կողմէ յեղափոխական այլ գործիչներու հետ։ Երկար տարիներ կ'ապրի Եգիպտոս եւ Ժընեւ։ Սահմանադրութեան հռչակումէն ետք կ'անցնի Թուրքիա եւ կը մնայ Իզմիր, որպէս հասարակական գործիչ։ Պոլիս վերադարձին քաղաքապետական քննիչ կը նշանակուի, ապա կը վարէ Մագրիքէոյի թաղապետութեան նախագահի պաշտօնը մինչեւ իր արտաքսումը։


== Աղբիւր ==
Թէոդիկ, «Յուշարձան Ապրիլ 11-ի», տպ. Օ. Արզուման, 1919, Կ. Պոլիս, էջ 34:
Յովսէփ Ենիգօմշեան

Յովսէփ Ենիգօմշեան, զաւակն է Քիլիսի ծանօթ ընտանիքներէն Մահտէսի Աղէկ աղա Ենիգօմշեանի որ իր մահկանացուն կնքեց Պէյրութ 1928-ին: Տօքթ. Ենիգօմշեան ծնած է Քիլիս (Թուրքիա) 1895-ին: Շրջանաւարտ Այնթապի Կեդրոնական Թուրքիոյ Գոլէճէն, Պ.Ա. տիտղոսով, 1914-ին: Նոյն տարին Հոկտեմբերին կու գայ Պէյրութ իբրեւ բժշկական ուսանող՝ Ամերիկեան Համալսարան, եւ 1918-ին շրջանաւարտ կ'ըլլայ բժշկի տիտղոսով։ Ամբողջ 4 տարուայ ընթացքին իր դասարանին առաջինը հանդիսացած է, որու համար շրջանաւարտութեան իրեն կը տրուի Special Certificate Of Merit վկայականը։ 1918էն ի վեր Տօքթ. Ենիգօմշեան կը ծառայէ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանի Բժշկական Դպրոցի Ներքին Հիւանդութեանց բաժնին մէջ։ 1919-ին կարճ ժամանակուայ մը համար կ'երթայ ծննդավայրը։ 1921-ին, համալսարանին կողմէ կը ղրկուի Եւրոպա մասնաւոր ուսումնասիրութեանց համար, եւ վերադարձին կը նշանակուի Adjunct Prof. of Internal Medicineի։ 1929-ին Լոնտոնի համալսարանի բժշկ. ճիւղին մէջ Tropical Medicine դասընթացքին կը հետեւի եւ վերադարձին կը նշանակուի Associate Professor: 1933-34-ին մասնաւոր ուսումնասիրութիւններ կ'ընէ դարձեալ ներքին հիւանդութեանց ճիւղին մէջ Միացեալ Նահանգներ։ 1930էն ի վեր Ամերիկ. Համալսարանի բժշկական ճիւղին Ներքին Հիւանդութեանց Փրօֆէսօր է։ 1948-49-ին դարձեալ տարի մը Հիւս. Ամերիկա կ'անցընէ իբրեւ այցելու Փրօֆ. Medical School Tulane University New Orleansի մէջ։ B.A., եւ M.D.էն զատ ունի նաեւ D.T.M.& H. England եւ, M.R.C.P. London տիտղոսները։ Ըրած է ուրոյն հետազօտութիւններ իր մասնագիտութեան մէջ եւ հրատարակած բազմաթիւ յօդուածներ գիտական պարբերաթերթերու մէջ։ Բազմաթիւ տարիներ իբր ուսուցիչ եւ բժիշկ գործունէութեան բերումով կրցած է կազմել բարեկամներու լայն շրջանակ մը հայերէ, տեղացիներէ եւ օտարներէ, զոր ի սպաս գրած է յօգուտ իր ազգին։ Մասնաւոր կերպով օգտակար եղած հայ-արաբ իրարահասկացողութեան կարեւոր գործին։ 1936-ի վրթովիչ դէպքերու ժամանակ, Տօքթ. Ենիգօմշեանի տեղացիներէն կարեւոր անձնաւորութիւններու հետ ունեցած բարեկամութիւնը փրկարար դեր կատարեց։ Տօքթ. Ենիգօմշեան օգտակար եղած է լիբանանահայ գաղութին մասնաւորապէս հետեւեալ չորս մարզերու մէջ.
Ա)Ազգին առողջապահական վիճակը բարելաւելու ձեռնարկներուն լայնօրէն մասնակցած է.
1.Եղած է Հայ Ազգային Բուժարանի Հիմնադիրներէն մին եւ 1920էն ի վեր Ատենապետն է Բուժարանի Խնամակալ Վարչութեան։
2.Պէյրութի եւ Այնճարի Գարակէօզեան Մանկանց Դարմանատուներու հիմնուելուն մէչ կարեւոր բաժին բերած է։ 1941էն ի վեր այս հիմնարկութեանց Պէյրութի Կեդր. Յանձնախումբին Ատենապետն է։
3.Հալէպի Թիւֆէքճեան քլինիքին հիմնուելուն մէջ նաեւ կարեւոր դեր ունեցած է։
Բ)Սանճագի գաղթականներուն Պէյրութ, Այնճար, եւ Սուր տեղաւորման շրջանին կարեւոր ծառայութիւններ մատուցած է։
Գ)Հ.Բ.Ը. Միութեան Նպաստից Յանձնախումբի նախ իբրեւ անդամ եւ ապա իբր Ատենապետ դարձեալ մեծ ծառայութիւն մատուցած է։ Հ.Բ.Ը.Մ.ի այս մարմինը պատերազմի ընթացքին շատ օգտակար եղաւ։
Դ)Կիլիկիոյ Կաթողիկոսարանի Ա. Կեդր. Վարչութեան իբր Ատենապետ՝ դարձեալ օգտակար հանդիսացած է։
Տօքթ. Յ. Ենիգօմշեան հանրածանօթ բժիշկ մըն է ըւ չի զլանար ոեւէ ծառայութիւն բոլորին, առանց ազգի, կրօնքի եւ դաւանանքի խտրութեան։ Ամուսնացած՝ Օր. Հէլէն Գրաճեանի հետ։ Հայր է հինգ զաւակներու։ Սիրուած բոլորէն, մեր գաղութին իրապէս օգտակար հանդիսացած անձնաւորութիւն մըն է Տօքթ. Յ. Ա. Ենիգօմշեան:
Ժունիէ

Ժունիէ (արաբերէն՝ جونيه‎‎‎), նաւահանգստային եւ առողջարանային քաղաք Լեռնային Լիբանանի մարզին մէջ։ Կը հանդիսանայ Քսըրուան շրջանի վարչկեդրոնը։


== Աշխարհագրութիւն ==
Քաղաքը կը գտնուի երկրի արեւմտեան մասը, Միջերկրական ծովի ափին մօտ, Պէյրութ մայրաքաղաքէն 10 քմ հիւսիս-հիւսիս-արեւելք (NNE)։ Բարձրութիւնը ծովի մակարդակէն 73 մեթր է:


== Բնակչութիւն ==

Ըստ 2012 թուականի մարդահամարի տուեալներու քաղաքին բնակչութիւնը կը կազմէ 102,121 մարդ: Մեծ մասը քրիստոնեայ մարոնիթներ են։


== Տեսարժան Վայրեր ==
Քաղաքի տեսարժան վայրերէն մէկը համարուի Հարիսա լեռը, որուն վրայ կարելի է բարձրանալ ճոպանուղիի օգնութեամբ։ Լերան գագաթին վրայ կը գտնուի Լիբանանի Աստուածամօր պրոնզէ արձանը, որ պատրաստուած է Ֆրանսայի մէջ 19-րդ դարուն եւ անոր կշիռքն է 15 թօն:
Ժունիէի մէջ կը գտնուի Լիբանանի ամենամեծ խաղատունը, որ կառուցուած է 1957 թուականին, եւ անոր տարածքն է 34 000 մ²:


== Քոյր քաղաքներ ==
Կաղապար:Country data Մոնակո Մոնաքօ, Մոնաքօ
 Ֆրանսիա Կուսթաւիա, Ֆրանսա
 ԱՄՆ Լաս Վեկաս, ԱՄՆ
 Բրազիլիա Ռիօ տը Ժանէյրօ, Պրազիլ
Ռամլայի Ճակատամարտ (1105)

Ռամլայի ճակատամարտ, ռազմական ընդհարում Երուսաղէմի թագաւորութեան խաչակիրներու եւ Եգիպտոսի մէջ իշխող ֆաթիմեան հարստութեան միջեւ 27 օգոստոս 1105-ին։ Ռամլա քաղաքը Երուսաղէմէն Ասկալոն տանող ճամուն վրայ կը գտնուէր։ Ասկալոնը հետագային Պաղեստինի ամենամեծ Ֆաթիմեան ամրոցներէն մէկը դարձաւ։ 1099-1107 թուականներուն ֆաթիմեան վեզիր հայազգի ալ-Աֆտալը Ասկալոնէն կ՛իրականացնէր իր յարձակումները նորաստեղծ խաչակրաց թագաւորութեան վրայ։ Երկու զօրքերը Ռամլայի մէջ երեք անգամ հանդիպեցան՝ 1101, 1102 եւ 1105 թուականներուն։ Այս հանդիպումներէն վերջինը  ամենաարիւնարբու հանդիպումը կը համարուի։
Այդ ժամանակ եգիպտական զօրքը կ՛ապաւինէր արաբ եւ բերբեր հեծելազօրի եւ սուտանցի նետաձիգերու վրայ, եւ հենց այս փաստը առաւելութիւն տուաւ խաչակիրներուն յաղթանակ տանելու այս ճակատամարտերուն ընթացքին։ Վերջիններս հետապնդման եւ շրջափակման մարտաւարութիւն մշակած էին, որուն նպատակն էր նուազեցնել եգիպտական զօրքերու ազդեցութիւնը։
Ինչպէս նախորդ ճակատամարտերուն, 1105-ին նոյնպէս խաչակիրներու հեծելազօրի եւ հետեւակի հրամանատարն էր Պալդուին I-ը։ Այս ճակատամարտի ընթացքին եգիպտացիներուն միացած էին Տամասկոսի սելճուք թուրքերը, որոնք հեծեալ նետաձգեր ունէին, որ սլ մեծ սպառնալիք էր կը ներկայացնէր խաչակիրներու համար։ Այնուամենայնիւ, երկար դիմադրութենէ ետք, խաչակիրները յաջողեցան քաղաք ներխուժել եւ ճակատամարտ տանիլ ամբողջ օրը։ Պալդուին կրցաւ կրկին հեռացնել թշնամին ճակատամարտի դաշտէն, բայց անկարող էր երկար հետապնդել։ Այս ճակատամարտի ընթացքին նոյնպէս խաչակիրները իրենց յաղթանակը պարտական էին Պալդուին I-ին։ Չնայած այս պարտութեան ալ, եգիպտացիները կը շարունակին իրենց յարձակումները Երուսաղէմի թագաւորութեան վրայ։ Յաջորդ հսկայական ընդհարումը ֆաթիմեաններու եւ խաչակիրներու միջեւ Յիբնեի ճակատամարտն էր 1123-ին։


== Գրականութիւն ==
Dupuy, R. E. and T. N. Dupuy, eds. The Encyclopedia of Military History. New York: Harper & Row, 1977. ISBN 0-06-011139-9
Smail, R. C. Crusading Warfare, 1097–1193. New York: Barnes & Noble Books, 1995 [1956]. ISBN 1-56619-769-4Կաղապար:Խաչակիրների ճակատամարտերը Մերձավոր Արեւելքում
Գրիգոր Աղաթոն

Գրիգոր Աղաթոն (4 Յուլիս 1825(1825-07-04), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 27 Ապրիլ 1867(1867-04-27), Փարիզ), հանրային գործիչ, ազգային երեսփոխան, «Հայոց Բարեգործական Ընկերութեան» հիմնադիրներէն մին։
Ծնած է Պոլիս (Խասգիւղի մէջ)։ Յաճախած է Կ․ Պոլսոյ ներսէսեան վարժարանը։ Ներսէսեան վարժարանի փայլուն ժամանակին մէջ՝ Գրիգոր, ուսանած է Հայերէնեւ թուրքերէն, իտալերէն ու ֆրանսերէն լեզուներ։ Ան հմուտ եղած է նաեւ թուաբանութեան եւ այլ գիտութիւններու մէջ, հակում ունեցած՝ յատկապէս երկրագործութեան եւ թուաբանութեան հանդէպ։ 1840–ին գացած է Փարիզ հետեւելու երկրագործութեան բարձրագոյն ուսման։ 1843–ին կը մտնէ համալսարան ու մեծ յաջողութեամբ կ՛աւարտէ համալսարանը։
1848-էն Կ. Պոլսոյ մէջ զբաղած է մանկավարժութեամբ, եղած՝ Ներսէսեան վարժարանի հոգաբարձու, ազգային երեսփոխան, «Հայոց Բարեգործական Ընկերութեան» (1860 Սեպտեմբեր) հիմնադիրներէն։
Մասնակցած է արեւմտահայերու Ազգային սահմանադրութեան (1860) մշակման, ղեկավարած՝ Թուրքիոյ փոստահեռագրական վարչութիւնը, 1867-ին նշանակուած՝ հասարակական շինութիւններու նախարար։
Հեղինակ է երկրագործութեան եւ տնտեսագիտութեան վերաբերող աշխատութիւններու։ Եղած է Ֆրանսայի «Պարտիզպանութեան Կայսերական Ընկերութեան» (1853) եւ Թուրինի (Իտալիա) երկրագործական ակադեմիաներու թղթակից (1859) անդամ։
Վախճանած է Փարիզի մէջ՝ 27 Ապրիլ 1867-ին։


== Աղբիւրներ ==
Հայ հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտեւրեան, 1938 Պուքրէշ, էջ 89։
Վարազդատ Յարութիւնեան

Վարազդատ Յարութիւնեան (29 Նոյեմբեր, 1909- 20 Մարտ, 2008), ճարտարապետ, գրող, մանկավարժ, ծագումով Վանեցի։


== Կենսագրութիւն ==
Յարութիւնեան ծնած է Օսմանեան Կայսրութեան Վան քաղաքին մէջ, բայց ինք եւ իր ընտանիքը ստիպուած եղած են փախչիլ Հայոց ցեղասպանութեան ժամանակ դէպի Ռուսաստանի տարածքը։ Անոնք սկիզբը կը բնակին Թիֆլիսի մէջ, ապա կը հաստատուին Երեւան։
1996-ին ան կ'ընտրուի ակադեմիկոս Հայաստանի  Հանրապետութեան գիտութիւններու ազգային ակադեմիային ։ Հայաստանի մէջ, ան նաեւ նախագահ եղած է հասարակութեան պաշտպանութեան պատմական յուշարձաններուն։ Ան հեղինակն է աւելի քան 40 գիրքերու եւ շուրջ 800 յօդուածներու, որոնց նիւթը հիմնականին մէջ հայկական ճարտարապետութեան մասին է։


== Աղբիւրնեեր ==
Life of Academician Varazdat Harutyunyan Armenian։ ՀՀԳԱԱ ԱԿԱԴԵՄԻԿՈՍ ՎԱՐԱԶԴԱՏ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԻ ԿԱՅՔ
Academic and Architect Varazdat Harutyunyan speaking about Baghdasar Arzoumanian (April, 2007, in Armenian) on YouTube
Արշարունիք

Արշարունիք՝ գաւառ Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի, հինէն յայտնի էր նաեւ Երասխաձոր անունով։ Սկզբնապէս կը պատկանէր Արշակունիներու արքունական տանը, սակայն հետագային կը տրուի Արշակունիներու տան ճիւղերէն մէկուն՝ Կամսարական նախարարական տանը։ կ՝ենթադրուի, որ իր անունը ստացած է գաւառի առաջին տիրակալ՝ Արշաւիր Կամսարականի անունէն։ Գաւառը կը տարածուէր Երասխ եւ Ախուրեան գետերու կազմած արեւմտեան անկիւնին մէջ։ Արշարունիքի մէջ կը գտնուէին Կաղզւանի յայտնի աղահանքերը։
Արաբական տիրապետութեան ժամանակաշրջանին Հայաստանի բազմաթիւ այլ նախարարական տներու հետ միասին աստիճանաբար իրենց քաղաքական ազդեցութիւնը կը կորսնցնէին եւ Կամսարականները։ 8-րդ դարու վերջին Կամսարականները Շիրակի եւ Արշարունիքի իրենց կալուածքները դրամով կը վաճարեն Բագրատունիներուն։ Արշարունիքը առանձնապէս կարեւոր դեր խաղցած է Բագրատունիներու թագաւորութեան շրջանին։
Գաւառի առաւել նշանաւոր պատմական վայրերն են՝ Երուանդաշատ, Երուանդակերտ, Բագարան քաղաքները եւ Արտագերս ամրոցը։։
Տօնապետ Կ․ Լիւլէճեան

Տօնապետ Կ․ Լիւլէճեան (1876, Խարբերդ - 1917), մասնագէտ՝ կենսաբանութեան, բուսաբանութեան եւ կենդանաբանութեռն:


== Կենսագրութիւն ==
Խարբերդ Գոլէճէն ուսումնաւարտ: Հոն երկար ատեն պաշտօնավարելէ ետք, 1908-ին կ'անցնի Ամերիկա եւ կ'ամբողջացնէ Քորնէլ եւ Եէյլ համալսարաններուն դասընթացքները: Ծննդավայրը դառնալով, կը շարունակէ իր պաշտօնը իբրեւ կենսաբանութեան, բուսաբանութեան եւ կենդանաբանութեան դասախօս, մինչեւ 1915, երբ ինք ալ կը ձերբակալուի եւ կը խոշտանգուի։ Հիւանդ վիճակով կը փոխադրուի ամերիկեան հիւանդանոց, ուրկէ կը յաջողի արկածալից փախուստով խոյս տալ Տէրսիմ, եւ անկէ ալ Կովկաս: 1916ին ռուսական զօրքերու գրաւումէն ետք, վերադարձած է Արեւմտեան Հայաստան եւ հաստատուած՝ Կարին, ուր եւ մահացած է։ Թարգմանած է ամերիկացի բանաստեղծ Հենրի Լոնկֆէլլոյի «Իվանճելին» վիպերգը: Ձգած է անտիպներ: Աշխատակցած է թրքահայ եւ ամերիկահայ թերթերու: Թաւշանճեանի մրցումին, շահած է երրորդ մրցանակը։ Գործածած է Բագրատ գրական ծածկանունը:


== Աղբիւրներ ==
Թէոդիկ, Յուշարձան Տասնըմէկ Ապրիլի, Կ. Պոլիս, 1919, էջ 58
Երեմիա Արծրունի

Արծրունի (1804, Վան - 15 Նոյեմբեր 1877), հայ պետական հասարակական գործիչ, ընդհանուր հրամանատար։
Ծնած՝ Վան 1804-ին։ Մօտաւորապէս ինը տարեկան հասակին կ՛երթայ Տփխիս (Թիֆլիս), ուր կ՛ուսանի գիմնազիոնի մէջ, ապա՝ Փեթերեպուրկի զինուորական վարժարանին մէջ։ 1823 թուականին զինուորական ծառայութիւն կը մտնէ եւ կը մասնակցի 1826-28 թուականներուն՝ ռուս-տաճակական եւ 1828-1929 թուականներուն՝ ռուս-պարսկական պատերազմներուն։ 1830-ական թուականներու վերջերուն կը ստանձնէ գնդապետի աստիճան եւ կը նշանակուի Կովկասեան բանակի գլխաւոր ինթենտընթի (համբարապետ), մինչեւ 1844 թուական ան կը վարէ Կովկասեան ինթենտընթի (համբարապետ) պաշտօնը, որմէ ետք կ՛երթայ Ռուսիա եւ արտասահման։
1866-68 թուականներուն Տփխիսի առաջին քաղաքապետ կը դառնայ։ Երեմիա Արծրունին գործօն մասնակցութիւն կը բերէ Թիֆլիսի հայերուն հասարակական-մշակութային կեանքին, ան զբաղած է դպրոցական-կրթական հարցերով։ 1872 թուականին հրատարակած է «Խնդիր Երկաթէ Ճանապարհի Վերա Դէպ ի Հնդկաստան» գրքոյկը (հայերէն եւ ռուսերէն), ուր արծարծած է Անդրկովկասէն (Պարսկաստանի վրայով) Հնդկաստան տանող երկաթագիծի կառուցման գաղափարը։
Կը մեռնի 15 Նոյեմբեր 1877–ին եւ կը թաղուի Վերայի հայոց գերեզամանատան մէջ։


== Աղբիւր ==
Բառարան Հայ Կենսագրութեանց, Հայկ ՏԷր-Աստուածատուրեանց, Ա. հատոր, Թիֆլիս 1904, էջ 155:
Ամիուն

Ամյուն, քաղաք Լիբանանի հիւսիս-արեւմտեան մասին մէջ, հիւսիսային Լիբանան շրջանին մէջ։ Քաղաքին մէջ մեծամասնութիւն են յոյն ուղղափառները։ Քաղաքը հիմնուած է փիւնիկեցիներու օրով։
Անժելա Սարաֆեան

Անկելա Սաֆարեան (անգլերէն՝ Angela Sarafyan, 30 Յունիս 1983), ամերիկահայ դերասանուհի։ Ծագում ունեցած է շարք մը Ամերիկեան հեռուստատեսային եւ գեղարուեստական ֆիլմերու միջոցով։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1983 թուականին, Երեւանի մէջ։ Չորս տարեկանին ընտանիքին հետ կը փոխադրուի Միացեալ Նահանգներ:
Սարաֆեան մասնակցած է հետեւեալ ֆիլմերուն մէջ։

On the Doll (2007) որպէս՝ Դարա
Kabluey (2007) որպէս՝ Րամոնա
The informers (2008) որպէս՝ Մարի
A beautiful life (2008) որպէս՝ Մակի
A Good Old Fashioned Orgy (2011) որպէս՝ Ուիլլոյ
The Twilight Saga: Breaking Dawn - part 2 (2012) որպէս՝ Դիա
Lost & Found in Armenia (2012) որպէս՝ Անի
1915 (2015) որպէս՝ Անժելա


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտօնական կայքէջ


== Աղբիւրներ ==
Յովհաննէս Ա. Չմշկիկ

Յովհաննէս Ա. Չմշկիկ (յուն․՝ Ιωάννης Α΄ Τζιμισκής; 925[…], Կոստանդնուպոլիս, Բիւզանդական Կայսրութիւն - 10 Յունուար 976(0976-01-10), Կոստանդնուպոլիս, Բիւզանդական Կայսրութիւն), հայազգի զօրավար, պետական գործիչ, Բիւզանդիոնի կայսր՝ 969-976 թուականներուն։ Ծագումով հայ։ Ըստ Մատթէոս Ուռհայեցիի տուեալներուն՝ ծնած է ներկայիս Տերսիմ նահանգի Չմշկածագ աւանին մէջ։ 949-ին մասնակցած է Կարինի գրաւման։ Իր քեռիին Նիքիֆորոս Բ. Ֆոքաս կայսրին կողմէ նշանակուած է արեւելեան զօրքերու սպարապետ, մեծ ճակատամարտին ջախջախած արաբները։ 969-ին կայսրուհի Թէոփանոյի օգնութեամբ սպաննած է կայսրը եւ գրաւած գահը։ 971-ին պարտութեան  մատնած է Թրակիա ներխուժած ռուս իշխան Սվիատոսլավը եւ Պուլկարիոյ հիւսիսարեւելեան մասը կցած կայսրութեան։ 972-ին, դաշինք կնքելով Հռոմէական սրբազան կայսրութեան հետ, արշաւած է արաբներուն դեմ, գրաւած Մարտիրուպոլիսը, Մծբինը, Հիւսիսային Միջագետքը, 974-975 թուականներուն՝ Էմեսսան (Հոմս), Պաալպէքը, մտած Պաղեստին եւ Լիբանան։
Արաբական խալիֆայութեան դէմ պատերազմներու ատեն փորձած է գրաւել Բագրատունեաց Հայաստանի  կարգ մը շրջաններ, բայց Հայոց թագաւոր Աշոտ Գ. Ողորմած 80 հազարնոց բանակով շարժած է ընդառաջ եւ երկու միապետներուն միջեւ հաշտութիւն կնքած։
Միքայէլ Կիւրճեան

Միքայէլ Կիւրճեան (1878, Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 3 Յուլիս 1965(1965-07-03)), հայ արձակագիր, հրապարակագիր եւ երգիծագիր։
Ծնած է Պոլիս։ Պէրպէրեան Վարժարանէն նոր շրջանաւարտ՝ 1896-ի (սարսափի օրերուն), կ'անցնի Աղեքսանդրիա՝ Եգիպտոս, բնակութիւն հաստատելով Գահիրէին մէջ, ապրած է ցմահ։ Այստեղ սկսած է իր գրական գործունէութիւնը։ 1898 թուականին Լոնտոնի լոյս տեսնող «Նոր Կեանք» պարբերականին մէջ մաս-մաս տպագրած է «Մարտիկ Աղա» վէպը։ Այդ տարիներուն աշխատակցած է Փարիզ «Անահիտ», Սան Փեթրսպուրկի «Բանբեր Գրականութեան եւ արուեստի», Աղեքսանդրիոյ «Շիրակ» եւ այլ պարբերականներու, հիմնականօրէն գրելով արձակ երկեր։
Նոյն տարիներուն են լոյս տեսած են անոր լաւագոյն պատմուածքներէն մի քանին՝ «Փախած Ձիեր», «Սրճարանը», «Իմաստուն Վճիռ» եւ այլն։ Մեծ եղեռնէն ետք հազուադէպ կը հանդիպինք մամլոյ մէջ։ Այդ տարիներու անոր միակ ծաւալուն գործը «Քսան տարի ետք» կատակերգութիւնն է՝ «Չարշըլը Արթին Աղայի»։ Մամլոյ մէջ տպագրուած է նաեւ ուշագրաւ յօդուածներ արեւմտա-եւրոպական դասական գրողներու մասին։
Ունի մեծ թիւով անտիպ էջեր՝ պատմուածքներ, թատերախաղեր, քննադատական էջեր եւ որակաւոր թարգմանութիւններ՝ ֆրանսական գրականութենէն։


== Ծանօթագրուիւններ ==