armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Գէորգ Տօնապետեան

Գէորգ Տօնապետեան, (1927, Հալէպ - 16 Նոյեմբեր 1996, Պոսթըն)։ Հալէպի Ազգային Քարէն Եփփէ Ճեմարանի տնօրէն: խմբագիր, հրապարակագիր, հանրային գործիչ, վարիչ-քարտուղար,  «Armenian Weekly»ի վարիչ-տնօրէն, «Հայրենիք» օրաթերթի վարիչ-խմբագիր:


== Կենսագրութիւն ==
Գէորգ Տօնապետեան Նախնական կրթութենէն ետք կը մեկնի Պէյրութ, ուր կը մնայ մինչեւ 1943։ Պատերազմական վիճակի պատճառով կը փակուի Համազգայինի Ճեմարանի գիշերօթիկը. այս պատճառով Գէորգ Տօնապետեան կը վերադառնայ Հալէպ, ուր կը յաճախէ Ամերիկեան Քոլէճը։ Լոնտոնի կրթական հաստատութիւններուն հետ թղթակցութիւներով Գ. Տօնապետեան ուսումը կը կատարելագորէ եւ կը հասնի PhD-ի։
1961-1967 ժամանակամիջոցին Գէորգ Տօնապետեան  կը վարէ Հալէպի Ազգային Քարէն Եփփէ Ճեմարանի տնօրէնի պաշտօնը։
1967-ին կը փոխադրուի Քանատա, ապա 1968-ին պաշտօնի կը կոչուի Պոսթըն, նախ որպէս վարիչ-քարտուղար ԱՄՆ Արեւելեան շրջանի ՀՅԴ ԿԵդրոնական Կոմիտէին, ապա՝ 1976-ին, կը նշանակուի «Armenian Weekly»ի վարիչ-տնօրէն։
1979 Ապրիլին կը նշանակուի «Հայրենիք» օրաթերթի վարիչ-խմբագիր եւ այդ պաշտօնը կը վարէ մինչեւ Սեպտեմբեր 1990, երբ առողջական պատճառներով կը ձերբազատուի այդ պաշտօնէն եւ կը դառնայ պատուակալ խմբագիր։ Պայմաններու բերումով, 1994-ին կրկին կը ստանձնէ թերթի խմբագրութիւնը։
Գէորգ Տօնապետեան կը մահանայ 16 Նոյեմբեր 1996-ին, Պոսթըն։


== Գրականութիւն ==
Գ. Տօնապետեան հեղինակ «Հ.Յ.Դաշնակցութիւնը Հիւսիսային Ամերիկայի մէջ» երկհատորին:


== Տե՛ս նաեւ ==
Պոսթընի Հայերը


== Աղբիւրներ ==
Խմբագիրներ
Մարսի դրօշ

Մարսի դրօշ, Մարս մոլորակի ոչ մէկ պաշտօնական կարգավիճակ ունեցող դրօշն է։ Կազմուած է Մարսի իւրացման ոչ առեւտրային կազմակերպութեան (Mars Society) եւ Մոլորակային միութեան (The Planetary Society) կողմէ։
Դրօշը իրաւանաբական տեսանկիւնէն չի կրնար ունենալ պաշտօնական կարգավիճակ, քանի որ ըստ տիեզերական տարածութեան մասին համաձայնագրի, երկնային առարկաներուն որեւէ տարր վերագրելը կը համարուի անթոյլատրելի։
Դրօշը կը պատկերէ Մարսի հնարաւոր ապագան՝ կարմիր գոյնը կը խորհրդանշէ Մարս մոլորակը, իսկ կանաչ ու կապոյտ գոյները կը խորհրդանշեն մարդկութեան կողմէ այդ մոլորակի հնարաւոր իւրացումն ու օգտագործումը, եթէ անոր համար ի հարկէ ապագային ըլլայ համապատասխան հնարաւորութիւն եւ ցանկութիւն։


== Արտաքին յղումներ ==
FOTW site on Mars flag
Արմէն Հախնազարեան

Արմէն Հախնազարեան (5 Մայիս 1941(1941-05-05), Թեհրան, Իրան - 19 Փետրուար 2009(2009-02-19), Աախեն, Գերմանիա), ճարտարապետութեան դոկտոր, Հայկական ճարտարապետութիւնը ուսումնասիրող հիմնադրամի հիմնադիր։


== Կենսագրութիւն ==
Ագուլիսցի լեզուաբան, դոկտոր Յովհաննէս Հախնազարեանի որդին է։
1959-ին աւարտած է Թեհրանի Քուշէշ-Դաւիթեան դպրոցը, 1969-ին՝ Աախէնի Հռենոս-Վեսֆալիայի բարձրագոյն արուեստագիտական դպրոցի ճարտարապետութեան եւ քաղաքական ճարտարագիտութեան հիմնարկի ճարտարապետութեան բաժինը, իսկ 1973-ին՝ քաղաքաշինութեան բաժինը՝ որպէս Ճարտարապետութեան դոկտոր (Dr. Ing. Architekt-Planer)։
Ուսումնասիրական գործունէութիւնը սկսած է 1968-ին՝ չափագրելով Արտազ գաւառի Սուրբ Թադէոսի Վանքը։
1970-ական թուականներուն իրագործած է դէպի Արեւմտեան Հայաստան՝ թիւով վեց, իւրաքանչիւրը շուրջ երկամսեայ տեւողութեամբ գիտարշաւները։
Աւելի ուշ, զրկուելով գիտարշաւներուն անձամբ մասնակցելու հնարաւորութենէն, մինչեւ կեանքին աւարտը շարունակած է կազմակերպել գիտարշաւներ դէպի Արեւմտեան Հայաստան, Փոքր Հայք եւ Կիլիկիա։
1973-ին ամուսնացած է ճարտարապետ Մարկրիթ Պունեմաննին (Margrit Bunemann) հետ եւ ունեցած է երկու դուստր՝ Թալին եւ Շահրիզ։
1974-ին Թեհրանի մէջ հիմնադրած եւ ղեկավարած է «Մոնիթ» (Monit) ճարտարապետական ընկերութիւնը։
1982-ին Աախէնի մէջ պաշտօնապէս կը հիմնէ Հայկական ճարտարապետութիւնը ուսումնասիրող հասարակական կազմակերպութիւնը (2010-էն՝ հիմնադրամ), որ 1996-ին կ'արձանագրուի ԱՄՆ-ի մէջ, իսկ 1998-ին՝ Հայաստանի մէջ։
1983-էն էտք երկար տարիներ դասաւանդած է Աախէնի համալսարանի քաղաքաշինութեան հիմնարկին մէջ։
Վախճանած է Աախէնի մէջ, իսկ աճիւնափոշին ամփոփուած է Աախէնի եւ Արտաշաւանի գերեզմանոցներուն մէջ։


== Վերանորոգումներ ==

Վանաքի Սբ. Սարգիս եկեղեցի
Թեհրանի Սբ. Գէորգ եկեղեցի
Դարաշամբի Սբ. Ստեփանոս վանք
Արտազի Սբ. Թադէոս վանք
Ծոր Ծորի Սբ. Աստուածածին վանք
Քարինտակի Սբ. Աստուածածին եկեղեցի
Դադիվանք համալիրի տարբեր շինութիւններ
Տաթեւ գիւղի եկեղեցի
Դաւիթ Բէկ գիւղի եկեղեցի
Սաղմոսավանք
Ուշի գիւղի Սբ. Սարգիս վանքի միանաւ եկեղեցի
Քեսապի Գարատուրան գիւղի Սբ. Ստեփանոս եկեղեցի
Քեսապ ապանին մէջ քանի մը պատմական բնակելի տուներ


== Հրատարակութիւններ ==
1983-1989-ններուն “Armenian Architecture” մանրաժապաուէններու 7 հատորեակներ
Ակնարկ Հայկական ճարտարապետութեան, 1988
Documents of Armenian Architecture։ Nor Djulfa. Venezia, 1992
Սբ. Թադէոս առաքեալի եւ Սբ. Ստեփանոս նախավկայի վանքերը
Julfa: The Annihilation of the Armenian Cemetery by Nakhijevan’s Azerbaijani Authorities
Արտազի երեք վանքերը


== Պարգեւներ ==
10 յունիսի 2008-ին ՀՀ Ազգային Ճողովի պատուոյ շքանշան
29 յունուար 2009-ին՝ Հայաստանի Ազգային գրադարանի Յակոբ Մեղապարտի անուան շքանշան
2009 ՀՀ քաղաքաշինութեան նախարարութեան պատուոգիր


== Արտաքին յղումներ ==
Հարցազրույց Ա. Հախնազարյանի հետ` Օգոստոս 7, 2002
ՀՀ Ազգային ժողովի պատվո շքանշան
Ա. Հախնազարյանի հիշատակին նվիրված հանդես
Ա. Հախնազարյանի կենսագրական
Ա. Հախնազարյանի կենսագրական
Մահախոսական՝ Պատմա-բանասիրական հանդեսում
Մահախոսական
Մահախոսական
Մահախոսական
Ճուլիէթ Աուուատ

Ճուլիէթ Աուուատ (արաբերէն՝ جولييت عوّاد‎, Ճուլիէթ Նիկողոս Յակոբ Յակոբեան, արաբերէն՝ جولييت نيكوغوس يعقوب هاكوبيان‎, 7 Յուլիս 1951(1951-07-07), Ամման, Յորդանան) , յորդանանահայ դերասանուհի, բեմադրիչ։ Յորդանանի ամէնանշանաւոր թատերախաղ-դերասանուհին։


== Աշխատութիւն ==
Աուուատը (Յակոբեանը) ծնած է Ամմանի մէջ, ստացած է բակալաւրի (պսակաւոր, պաչլըրզ) կոչում դերասանութեան եւ բեմադրութեան մասնագիտութեամբ Ռուսաստանի մէջ 1972 թուականին և բարձրագույն վկայագիր մանկական թատրոնի մասնագիտութեամբ: Իր առաջին ելոյթը ունեցաւ 1974 թուականին Ալ-Ղաէպ (Բացական/Բացակայողը) թատերգութեամբ, իսկ յաջորդ տարուն ան մասնակցեցաւ իր առաջին հեռացոլաշարքով՝ Ռաս Ալ-Այն։ 1972-1978 թուականներուն աշխատած է իբրեւ մանկական թատրոնի տնօրէն Մշակոյթի եւ Արուեստի մարմնին մէջ իր ամուսինին՝ Ճամիլ Աուուատի հետ:
303 (թիւ)

303 (երեք հարիւր երեք) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 302-ի եւ 304-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 A001358  իննսունեօթներորդ կիսապարզ թիւն է
 Alt   303  գործադրելիս կը ստացուի / նշանը
քառակուսիներու տարբերութիւն է՝ 303=1522-1512
տարուայ 303րդ օրն է Հոկտեմբեր 31-ը (նահանջ տարիներուն՝ Հոկտեմբեր 30-ը)
303 Եոսէփինէ աստեղնեակի կարգային թիւն է
Շահէ Քէօրօղլեան

Շահէ Քէօրողլեան, ծնած է Պէյրութ, քաղաքական գործիչ եւ բանաստեղծ։


== Կենսագրութիւն ==
Նախակրթութիւնը ստացած է Թոգոեան Ազգ. վարժարանին մէջ, իսկ երկրորդական ուսումը Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Դպրեվանքի Ժարանգաւորաց բաժնին մէջ, Անթիլիաս։ 1975 ին 18 տարեկանը նոր լրացուցած՝ Պէյրութի «College International des Beaux Arts»էն կը վկայուի իբրեւ Interior Designer:
Առաջին գրութիւնը, որ պատմուածք մըն է, լոյս տեսած է 1971−ին «Ազդակ» օրաթերթին մէջ։
1977-1981 մաս կազմած է«Ազդակ Շաբաթօրեակ-Դրօշակ»ի խմբագրութեանց։
Աշխակակցած է սփիւռքահայ զանազան թերթերու, ստորագրելով բանաստեղծութիւններ եւ քննադատական ու հրապարագրական յօդուած ներ։
1981-ին հրատարակած է բանաստեղծութիւններու Էութիւն հատորը։ Նոյն տարին կը փոխադրուի Միացեալ Նահանգներ եւ կը հաստատուի Քալիֆորնիա։
1985-ին Լա Վէրն համալսարանէն կը վկայուի Պսակաւոր Արուեստից տիտղոսով։ Ապա Գալիֆորնիոյ ֆուլըրթըն համալսարանին մէջ կը շարունակէ բարձրագոյն ուսումը, քաղաքական գիտութեանց եւ վարչագիտութեան ճիւղերուն հետեւելով։
1984-1990 կը վարէ ուսուցչական եւ լրագրական պաշտոններ, հայկական ու ամերիգական շրջանակներու մէջ։ 1990-էն ի վեր մաս կը կազմէ Կլէնտէյլ քաղաքի ոստիկանութեան, վարելով Միջ-Համայնքային Յարաբերութեանց Գրասենենիակի Վարիչի եւ Ոստիկանութեան խոսնակի պաշտոններ։


== Ծանօթագրութիւններ ==
Սփիւռքահայ արդի գրականութիւն (խմբ. խմբագրող և համադրող՝ Սեդա Ծաղիկեան-Տէմիրճեան), Միշիկըն էջ 143։
Սարսանգի ջրամբար

Սարսանգի ջրամբար, ջրամբար Արցախի Հանրապետութեան Մարտակերտ շրջանին մէջ՝ Մարտակերտ քաղաքէն շուրջ 15 Քմ հարաւ-արեւմուտք։ Կառուցուած է 1970-ին Թարթառ գետին միջին հոսանքին մէջ եւ սկսած է օգտագործուիլ 1976-ին։ Ջրամբարին վրայ կառուցուած է Սարսանգի ջրէկ-ը, որ ունի 110 մեկաուաթ հզօրութիւն ։


== Նկարագրութիւն ==
Արցախի Հանրապետութեան մեծագոյն ջրամբարն է, որկը գտնուի Ստեփանակերտէն շուրջ 60 Քմ. դէպի հիւսիս։ Ջրատարողութիւնը՝ շուրջ 600 մլն մ³ է, օգտակարութիւնը՝ 550 միլիոն մ³, իսկ 50 մլն մ³-ը չ'օգտագործուիր  ջրթողքը՝ 900 մ³/վ։ Պատուարը հողային է, բարձրութիւնը՝ 120 մ, երկայնքը՝ 550 մ, ստորին հատուածին լայնքը՝ շուրջ 500 մ։ Այդպիսի պատուարներ աշխարհի վրայ շատ քիչ են։ Պատուարը կառուցուած է աւազակաւային միջուկով։
Հանրապետութեան ելեկտրականութեան 60 %-ը կ'ապահովուի Սարսանգի ջրամբարին վրայ կառուցուած ջրէկ-էն։ Անիկա Արցախի մէջ առաջինն է հզօրութեամբ։ Ամբարտակը ունի 730 մ բարձրութիւն եւ 550 մ լայնք։ Ջուրերը կ'օգտագործուին ոռոգման եւ ելեկտրական նպատակներով։ Ձմրան չի սառիր։ Ջրաբարը կ'օգտագործուի ձկնաբուծութեան։ Շրջակայքը անտառածածկ է։
Ամբարտակը ծառայած է ոչ միայն ելեկտրականութիւն ստանալու, այլեւ դաշտերը ոռոգելու համար։ Ազատագրական պատերազմին Սարսանգի ջրամբարին շրջակայքը կատաղի մարտեր տեղի ունեցած են, որոնց ընթացքին կասեցուած է ազերի բանակին 1992-ի ամառնային յարձակումը եւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան Զինուած ուժերուն կողմէ վերականգնած է Սարսանգի ջրամբարին վերահսկողութիւնը։
2003-էն ի վեր Սարսանգի ջրամբարին հարող տարածքին մէջ՝ Դրմբոն գիւղին մօտ, կը գործէ Դրմբոնի ոսկիի արդիւնահանման խմբաւորումը։
Կարմիր Գիւղ (Ասկերանի շրջան)

Կարմիր գիւղ, գիւղ՝ Արցախի Հանրապետութեան Ասկերանի շրջանի մէջ։


== Աշխարհագրական Տեղեկութիւններ ==
Ասկերանի կեդրոնէն 43 քմ դէպի հարաւ կը գտնուի, իսկ Արցախի մայրաքաղաք Ստեփանակերտէն` 23 քմ հեռաւորութեան վրայ։ Հին ժամանակ գիւղը Տռնավարզ կը կոչուէր, եւ այս անունը առաջացած է «Տէր Ավեզ» անունէն, որ այս բնակավայրի հիմնադիրը եղած է: Նախկին բնակավայրը կը գտնուի 1,5 քմ հեռաւորութեան վրայ`«Կալերահող» տեղամասին մէջ։ Լեռնային գիւղ է, տեղադրուած է Բովուրխան լերան հարաւային լանջին, բարձրութիւնը ծովու մակերեւոյթէն 1400 մ է: Կլիմայական պայմանները համեմատաբար ցամաքային են:


== Ընդհանուր Տեղեկութիւններ ==
1920-ին, գիւղին մէջ, ինչպէս եւ Շուշիի մէջ, թրքական մուսաւաթական խումբերը համատարած արիւնահեղութիւն կը կազմակերպեն: Գիւղը աւերելէ եւ թալանելէ, կանանց, երեխաներու նկատմամբ վայրագութիւններ կատարելէ ետք, անոնք 80 տղամարդու ծեծելով Շուշի կը հասցնեն, ուր անոնցմէ 73-ին գազանաբար կը սպաննեն, իսկ 7-ն հրաշքով ողջ կը մնան: 1921-ին գիւղը Կարմիր գիւղ վերանուանուած է: 1920-ին այստեղ եղած է 1800 բնակիչ: 1987-ին կար 72 տուն, 198 բնակիչ:Կոլտնտեսութիւնը կազմակերպուած է 1929-ին: Բնակչութեան  հիմնական զբաղմունքը անասնապահութիւնն է, հացահատիկի մշակութիւնը  եւ այգեգործութիւնը: Ելեկտրականացուած է 1963-ին: 1840-ական թուականներուն գործած է ծխական դպրոց: 1894-ին այստեղի դպրոցին մէջ կ՛ուսանէին 65 աշակերտներ: 1987-ին դպրոցին մէջ կար 62 աշակերտ եւ 19 ուսուցիչ: Այս գիւծին մէջ ծնած են բժշկական գիտ. տոքթոր, դասախոս Քրիստափոր Պետրոսեանը, դիւանագէտ Վալենտին Իսրայէլեանը, մարքսիստ-փիլիսոփայ Արմէն Տէր-Մանուէլեանը: Հայրենական մեծ պատերազմին մասնակցած է 160 մարդ, զոհուած է 102-ը, որոնց յիշատակին կառուցուած է յուշարձան:


== Պատմական Յուշարձաններ ==
Գիւղին մէջ նշանաւոր են Վալադանց, Մեծ ջուր, Թղկէ աղբիւրները: Նշանաւոր են նաեւ «Սուրբ Աղին» նահատակը, «Բովուրխանա վանքը»: Վերջինս մեծ հետաքրքրութիւն ներկայացնող ճարտարապետական համալիր է, բաղկացած է եկեղեցական, բնակելի, օժանդակ շէնքերէ եւ պարիսպներէ: Կառուցուած է խիտ անտառապատ, գեղատեսիլ լերան վրայ։ Գիւղի եկեղեցին կառուցուած է 1941-ին: Անխնամ վիճակի մէջ է:


== Արտաքին յղումներ ==
Մեր շենը. Կարմիր գյուղ, Ասկերանի շրջան
Հարուգի Մուրագամի

Հարուքի Մուրաքամի (ճափ.՝ 村上 春樹, 12 Յունուար, 1949, Քիոթոյ), ճափոնցի գրող, թարգմանիչ

Հարուքի Մուրաքամին ծնած է 1949 թուականին Քիոթոյի մէջ։ Իր գործերը թարգմանուած են 50 լեզուներու:


== Կենսագրութիւն ==
Ուսումը ստացած է Ուասեդիոյ համալսարանի թատերական արուեստներու բաժինէն: 1950 թուականին գրողին ընտանիքը տեղափոխուած է Ասիա քաղաքը։ 1971 թուականին ամուսնացած է իր համադասարանցի Եոգոյի հետ:
1909 թուական

1909 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու իններորդ տարին է


== Դէպքեր ==
Ապրիլ 14՝ Ատանայի կոտորածը, որուն զոհերը դարձան 15 000 ÷ 30 000 հայեր


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1909 ծնունդներ

Սեպտեմբեր 7՝ Էլիա Քազան (անգլերէն՝ Elia Kazan, մ.2003), յոյն ազգութեան բեմավար, թատերագիր եւ արտադրիչ
Հոկտեմբեր 10՝ Հայկազ Գ. Ժամկոչեան (մ.1981), հայ պատմաբան
Նոյեմբեր 29՝ Վարազդատ Յարութիւնեան (մ.2008), ճարտարապետ եւ մանկավարժ
Նոյեմբեր 30՝ Լէոն Սահակով (մ.1989), խորհրդային հայազգի բեմադրիչ
Անստոյգ ամսաթիւով՝
Դանիէլ Դանիէլեան (մ․1980), ոտնագնդակի մարզիչ
Յարութ Կոստանդեան (մ.1979), գրող
Անդրանիկ Անդրէասեան (մ.1996), սփիւռքահայ արձակագիր
Այծեմնիկ Զարդարեան (մ.անյայտ), քանդակագործուհի


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1909 մահեր

Մարտ 5՝ Ջիւանի (Սերովբէ Լեւոնեան, ծն.1846, Կարծախ), ժողովրդական երգիչ
Ապրիլ 8՝ Հելենա Մոզեյեւսքա (լեհ.՝ Helena Modrzejewska, ծն.1840), լեհ դերասանուհի
Օգոստոս 20՝ Յակոբ Պապիկեան (ծն.1856), օսմանեան խորհրդարանի երեսփոխան
Անստոյգ ամսաթիւով՝
Աբրահամ Այվազեան (ծն.1846), բանաստեղծ
Սուրբ Յովհաննէս Մկրտիչ Եկեղեցի (Երեւան)

Սուրբ Յովհաննէս Մկրտիչ եկեղեցի, Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ տաճար Երեւանի մէջ։


== Ճարտարապետութիւն ==
Կոնդի բարձունքին՝ մեծ երկրաշարժէ քանդուած միջնադարեան եկեղեցւոյ տեղին մէջ, 1710 թուականին կառուցուած է Սուրբ Յովհաննէս-Մկրտիչ եկեղեցին՝ հին Երեւանի մեծահարուստ Մելիք Աղամալի աջակցութեամբ։ Եկեղեցին ուշ միջնադարեան միւս՝ Զորաւոր եւ Կաթողիկէ եկեղեցիներու նման եռանաւ բազիլիկ է։ Ուղղանկիւն պարագիծ ունեցող հատակագիծին ներգրաւուած են աղոթասրահը ու արեւելեան կողմի աւագ խորանը։
Ճարտարապետ Ռ. Իսրայելեանը 1973 թուականին Ամենայն հայոց կաթողիկոս Վազգէն Առաջինին ներկայացած է եկեղեցւոյ վերակառուցման նախագիծը, որ հաւանութեան արժանացած է։ Սակայն նոյն տարին հեղինակը վախճանած է։ 10 տարի ետք հեղինակի որդին՝ ճարտարապետ Ա. Իսրայելեանը, հոր մտահղացումը իրագործած է։ Աշխատանքային նախագիծը մշակած են հանրապետութեան վաստակաւոր ճարտարապետ Բաղդասար Արզումանեանը եւ ինժեներ-կոնստրուկտոր Աւետիք Թեքնեջեանը։ 1980-ականներուն ինժեներ-շինարար Միքայէլ Յովհաննէսեանի անմիջական ղեկավարութեամբ եկեղեցին վերակառուցվել է։ Գմբեթը, արտաքին պատերը երեսպատվել են տուֆով։ Մեծածաւալ աշխատանք կատարուած է եկեղեցւոյ ներսին մէջ, աւագ խորանի բեմապատը զարդարվուած է գեղաքանդակ հորինուածքներով։ Արեւմտեան կողմէն երգչախումբի համար կառուցուած է վերնատուն, հատակը մարմարապատուած է։ 2000 թուականին եկեղեցիին կից ստեղծուած է «Յովհաննէս Կոզեռն» կրթամշակութային կեդրոնը։


== Արտաքին Յղումներ ==
Սբ. Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցին Երևանի պաշտոնական կայքում
Թորոս Ռասթկելենեան

Թորոս Ռասթկելենեան, Թորոս - Թորոս Ռասթ - Կլան, (1934, Դեկտեմբեր 12, Հալէպ, Սուրիա - մահ.՝ 29 Յուլիս 2020,Ռոման քաղաք,Ֆրանսա) սփիւռքահայ քանդակագործ, Ֆրանսայի Տրոմ նահանգի կամ գաւառի գրականութեան, գիտութեան եւ արուեստներու ակադեմայի անդամ (2003)։


== Կենսագրութիւն ==
Թորոս Ռասթկելենեանն արմատներով Արեւմտեան Հայաստանի Ուրֆա քաղաքէն է, ծնած է Հալէպ՝ 1934 թուականին։ Հօրմէ ժառանգած է պղնձագործի աւանդական արհեստը, զբաղուած է դրուագագործութեամբ եւ արձանագործութեամբ։
1966 թուականին «Ազատագրուած արաբ կինը» միջազգային մրցոյթին Թորոսի եօթ մեթրանոց  «Ազատութեան ջահ» արձանը շահած է առաջին մրցանակը եւ տեղադրուած Հալէպի մուտքին سوق الانتاج في حلب հրապարակը։ 1967 թուականէն կը բնակի Տրոմ նահանգի Ռոման քաղաքին մէջ։ 1968 թուականէն կը ցուցադրուի Ֆրանսայի եւ եւրոպական այլ երկիրներու պատկերասրահնեու եւ ցուցահանդէներու մէջ։
Հանրածանօթ քանդակագործ Թորոս Ռասթկելենեան մահացած էր Չորեքշաբթի, Յուլիս 29-ին Ռոմանի մէջ, 85 տարեկանին։ 


== Ստեղծագործութիւններ ==
Քանդակագործ  Թորոս Ռասթկելենեանի  պրոնզէ եւ պղինձէ կոթողային 15 քանդակներ տեղադրուած են Ֆրանսայի տարբեր քաղաքներու մէջ (Հայոց ցեղասպանութիւնը դատապարտող՝ Մարսելի, Էքս Ան Փրովանսի, Վալանսի եւ Սենտ Էտիենի կոթողները եւ այլն), որոնք կ՛առանձնանան մետաղամշակման նրբութեամբ եւ խիստ ընդհանրացուած ծաւալաձեւերռվ («Սրնգահարը», պրոնզ, 1978, տեղադրուած է Ռոմանի փոքրիկ հրապարակը, «Ընտանիք», պրոնզ, 1999, «Սիրեն», համաձուլուածք, 2001 եւ այլն)։
Կերտած է նաեւ դիմաքանդակներ՝ «Սայեաթ-Նովա», «Ստեփան Շահումեան», «Գալուստ Կիւլպէնկեան» եւ այլն։
2009 թուականի Հոկտեմբեր 16-ին Թորոսի կերտած Սայեաթ-Նովայի պրոնզաձոյլ կիսանդրին տեղադրուած է Երեւանի Սայեաթ-Նովայի պողոտայի եւ Խանճեան փողոցի խաչմերուկը։
Երեւանի Կոմիտասի թանգարան-հիմնարկին Հայաստանի Անկախութեան 24-րդ տարեդարձի խորհրդանշական օրը ֆրանսացի բարեկամներու ներկայութեամբ տեղի ունեցաւ գեղեցիկ միջոցառում. ֆրանսահայ քանդակագործ 
3 Հոկտեմբեր 2015-ին, Թորոս Ռասթկելէնեանը (Ռասթ-Կլան) թանգարանին նուիրաբերեց Կոմիտաս վարդապետի քանդակը:


== Մրցանակներ ==
ՀՀ նախագահի հրամանագրով պարգեւատրուած է «Մովսէս Խորենացի» շքանշանով։
Ֆրանսայի Պատուոյ լեգէոնի ասպետի I եւ II աստիճաններու շքանշանակիր է (1984, 2000)։


=== Յուշարձաններ եւ արձաններ Սուրիոյ մէջ ===
1962 - Church cross, St. Kevork
1965 - Bird fountain, Aleppo
1966 - The Emancipation of Arab Women
2009 - La Colombe (bronze), presidential palace of the Syrian Arab Republic, Damascus


=== Յուշարձաններ ԱՄՆ-ի մէջ ===
1999: Reclining woman, New York, Lorber collection
1999 The Thinker, New York, Lorber Collection


=== Քանդակներ թանգարաններու մէջ ===
Lisbon Gulbenkian Foundation, Portugal
Bust of Komitas at the Komitas Museum Yerevan, Armenia


== Պատկերասրահ ==


== Աղբիւրներ ==
Exhibition | "Peace: Toros integral work" Exhibition of 26 sculptures of the Franco-Syrian artist of Armenian origin Toros Rasguélénian. 
Exhibition | "Peace: Toros integral work"
Sculptures by Franco-Syrian artist of Armenian origin Toros Rasguélénian are now displayed at UNESCO's Paris headquarters in a rare exhibition titled "Peace: Toros integral work".
FRANCE-ARMENIA  Syrian born French sculptor Toros Rast Klan (The Armenian Eagle) 
Թորոս Ռասթկելենեանի կայքէջը
Մարիա Գաբրիէլեան

Մարիա Գաբրիէլեան ծնած է Հալէպ, Սուրիա: Աւարտած է Հալէպի Պետական Համալսարանի Իրաւաբանական ճիւղը, Դամասկոսի Պետական Համալսարանի Լրագրական ճիւղը, Հալէպի Պետական Համալսարանի Բժշկական Ուսումնարանը եւ՝ Համազգայինի Հալէպի Հայագիտական Հիմնարկը:
Կը պաշտօնավարէ Հալէպի Ազգային Քարէն Եփփէ Ճեմարանին (ԱՔԵՃ) եւ ՀԲԸՄ Գ. Կիւլպէնկեան-Լ. Նաճարեան Կեդրոնական Վարժարանը իբրեւ հայերէնաւանդ ուսուցիչ, միաժամանակ լրագրութիւն կը դասաւանդէ Համազգայինի Հալէպի Հայագիտական Հիմնարկին մէջ:
Ներկայացուցիչն է Հայրենի Երկիր Մետիա հեռուստակայանի Սուրիոյ գրասենեակին:


== Մամուլի աշխատակցութիւններ ==
Կ՚աշխատակցի Գանձասարին, խմբագրած է ԱՔԵՃի Ծիլեր աշակերտական պարբերաթերթը, մաս կը կազմէ Շաւիղ պարբերաթերթի խմբագրակազմին:


== Հրատարակչութիւն ==
Հիմնադիրն է «Լուսնակ» մանկապատանեկան դաստիարակչական խաղերու հրատարակչութեան:


== Պարգեւներ ==
2015-ին պարգեւատրուած է Հալէպի Փաստաբաններու Արհեստակցական Միութեան կողմէ «յատկանշեալ լաւագոյն փաստաբան»ի վկայագրով:
Կուսթաֆ Ռէթսիւս

Մակնուս Կուսթաֆ Ռէթսիւս (17 Հոկտեմբեր 1842(1842-10-17)[…], Կունգսհոլմ, Շուէտ - 21 Յուլիս 1919(1919-07-21)[…], Ադոլֆ Ֆրեդրիկ, Սթոքհոլմ, Ստոկհոլմի լեն, Շուէտ)՝ շուէտացի բնագէտ եւ կազմաբանագէտ, կարեւոր ներդրում ունեցած է նեարդային համակարգի հիւսուածքաբանութեան մէջ:


== Կենսագրութիւն ==
Ռէթսիւս ծնած է Սթոքհոլմ, զաւակն է կազմաբանագէտ Անտերս Ռէթսիւսի եւ թոռը՝ քիմիագէտ Անտերս Եահան Ռէթսիւսի: Ան Ուփսալայի Համալսարանն ընդունուած է 1860-ին, եւ հոն իր բժշկութեան թեկնածուական աստիճանն ստացած է 1866-ին, 1871-ին հասած է տոքթորականի Լունտի Համալսարանէն ներս:
Ան 1877-ին ստացած է հիւսուածքաբանութեան փրոֆեսորութիւն Շուէտի Թագաւորական հաստատութենէն Karolinska Institute ներս, սակայն երեք տարի անց՝ 1890-ին հոնկէ ազատուած է այլ անդամներու հետ ունեցած տարաձայնութիւններու պատճառաւ:


==== Լրատուական Դաշտ ====
Քանի որ ամուսնացած էր ֆեմինիստ Աննա Հիէրթայի հետ՝ Aftonbladet լրագիրի հիմնադիր Լարս Եոհան Հիէրթայի դստեր, անոր կարողութիւն թոյլ կուտար անոր կատարել հետազոտութիւններ եւ գրել առանց կայուն աշխատանք մը ունենալու: Աւելին, Ռէթսիւս կ'աշխատեր որպէս «Աֆթոնպլատեթի» խմբագիր (1884–87) ու նաեւ՝ որպէս լրագրող:


== Գիտական Գործունէութիւն ==
Մակնուս Ռէթսիւս հրատարակած է 300-էն աւելի գիտական աշխատանքներ կազմաբանութեան, սաղմնաբանութեան, եւկենիքայի, գանգաբանութեան, կենդանաբանութեան եւ բուսաբանութեան բնագաւառներուն: Ան իր անունը շնորհած է բժշկական տզրուկներու կեդրոնական նեարդային համակարգի 60 միկրոմեթր տրամագիծով Ռէթսիւսի բջիջները: Թագաւորական հաստատութեան ներս եղած ատենը կարեւոր ներդրուներ ըրած է միջին ականջի ոսկորներու, ականջի թմբկաթաղանթի մկաններու նկարագրութեան գործին: Անոր 1896-ի երկհատոր Das Menschenhirn (Մարդու Ուղեղը) աշխատութիւնը եղած է մարդու ուղեղի մանրամասն կազմաբանութեան 19րդ դարու թէրեւս ամէնակարդացուող գիտական աշխատութիւնը: Ան նաեւ ուսումնասիրած է հնագոյն շուէտական եւ ֆիննական գանգեր, ընթանալով իր հօր Անտերս Ռէթսիւսի հետքերով, որ ուսումնասիրած էր մարդոց տարբեր ռասաներու գանգերը, ներդրումներ ընելով կեղծ գիտական գանգագուշակոււթան մէջ։ Իրաւամբ, Ռեթսիւսը եղած է հայրը կեղծ գիտական ռասայեական տեսութեան, որ կը փորձեր փառաբանել «Նորտական ռասան» որպէս մարդկութեան գերագոյն ռասա:


== Պատիւ ==
Ռէթսիւսը 23 անգամ եղած է Նոպէլեան Մրցանակի թեկնածու 1901-էն մինչեւ 1916-ը:
Բուսաբանական անուններու մեջբերումներուն Կուսթաֆ Ռէթսիւսին անունը կը նշուի G.Retz. հապաւումով:


== Մահ ==
Ան վախճանած է 1919-ին Սթոքհոլմին մէջ, վերապրելով իր կինը: Նոյն տարուան Շուէտի Աքատեմիոյ իր աթոռը զբաղացուցած է Ատոլֆ Նորեէնը Adolf Noreen:
Միկոյեան Եղբայրներու Տուն-Թանգարան

Միկոյեան եղբայրներու տուն-թանգարան, հիմնադրուած է 1971-ին՝ յաւերժացնելու Անաստաս եւ Արտեմ (Անուշաւան) Միկոյեաններու հայրենիքի հանդէպ ունեցած անգնահատելի ծառայութիւնները։


== Պատմութիւն ==
Յուշահամալիրը եւ թանգարանը բացուած են 17 Յունիս1982-ին։ Թանգարանի բացման օրը Մոսկուայէն թանգարան բերուած են ամենաազդեցիկ երկու ցուցադրանմուշները՝ ՄԻԳ ինքնաթիռը եւ Արտեմ Միկոյեանի ծառայողական մեքենան։ Տուն-թանգարանը տարիներու ընթացքին հարստացած է նաեւ այլ ցուցադրանմուշներով։
Թանգարանը հիմնադրած է Միկոյեաններու հորեղբօր աղջիկը՝ Նուշիկ Միկոյեանը։


== Ցուցադրութիւն ==
Թանգարանին մէջ ցուցադրուած են Միկոյեաններու ընտանիքի անձնական իրերը, անոնց աշխատանքային գործունէութեան մասին պատմող վաւերագրական նիւթերը։ Թանգարանի բակին մէջ կը գտնուին Արտեմ (քանդակագործ` Սուրէն Նազարեան, ճարտարապետ՝ Սարգիս Գուրզադեան) եւ Անաստաս Միկոյեաններու յուշարձանները, ՄիԳ ինքնաթիռը։


== Հասցէ ==
Թանգարանը կը գտնուի Լոռիի մարզի Սանահին գիւղին մէջ։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Միկոյեան եղբայրներու թանգարան
Միկոյեան եղբայրներու տուն թանգարան
Միկոյեան եղբայրներու թանգարանը կրկին վարձակալութեան յանձնելու հարցը կը քննարկուի աւագանիի նիստին
Ֆայզա Ռաուֆ

Ֆայզա Ֆուատ Ռաուֆ (արաբ․՝ الأميرة فايزة بنت فؤاد الأول‎‎) (8 Նոյեմբեր 1923, Պալատ Ապտին, Գահիրէ, Եգիպտոս - 9 Յունիս 1994, Westwood, Լոս Անճելըս, Գալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ)՝ Եգիպտացի արքայադուստր, Եգիպտոսի ալպանական գահատոհմի ներկայացուցիչ։


== Վաղ կեանք ==
Ֆայզա արքայադուստրը ծնած է 8 Նոյեմբեր 1923-ին Գահիրէի Ապտին ապարանքին մէջ: Ան Ֆուատ թագաւորի եւ Նազլի Սապրիի երրորդ երեխան էր։ Ֆայզա արքայադուսրը Ֆարուք թագաւորի, Ֆաուզիա արքայադստեր, Ֆայքա արքայադստեր եւ Ֆատիա արքայազնի քոյրն է: Անոր մօր պապին եղած է գեներալ-մայոր Մուհամէտ Շարիֆ Փաշան, վարչապետ եւ արտաքին գործերու նախագահ, որ ունեցած է թրքական ծագում։


== Ամուսնութիւն եւ գործունէութիւն ==
Ֆայզա արքայադուստրը չէ ցանակցած ամուսնանալ Մերձաւոր Արեւելքի թագաւորական ընտանիքի անդամի հետ: Փոխարէնը, ան 17 Մայիս 1945-ին Գահիրէի մէջ կ՛ամուսնանայ իր թուրք զարմիկ Մուհամէտ Ալի Րուլենտ Ռաուֆի հետ, որ 34 տարեկան էր: Անոնց ամուսնութիւնը կազմակերպուած էր ընտանեկան յարաբերութիւններու միջոցով: Ան ուսանած է Արեւմուտքի մէջ, որ Իսմաիլ Փաշայի թոռն էր: Ֆարուք թագաւորը չէր աջակցեր անոնց ամուսնութիւնը, բայց դիմադրութիւնը յաղթեց: Ֆայզա թագուհին եւ իր ամուսինը ասունութիւնէն ետք ապրեցան Գեզիրա կղզիին մէջ գտնուող Զոհրիա պալատը:
Արքայադուստր Ֆայզզան նպաստած է արքայադուստր Ֆաուզիայի ապաքինման Եգիպտոսի մէջ Իրանի շահի 1948-ի բաժանումէն ետք: Ֆաուզիան Կարմիր մահիկի միութեան առաջատար դէմքերէն մէկն էր Եգիպտոսի մէջ Ֆարուք թագաւորի օրօք: Ֆարուք թագաւորը իրեն եւ ամուսնուն հետ իր տնային կալանքի ենթարկեց իր կասկածի պատճառով: Ան եւ իր ամուսինը 1952-ի դէպքերէն 6 շաբաթ առաջ նկարահանած են ֆիլմ ռազմական յեղափոխութեան մասին: Անոնք ունեցան տարաձայնութիւն եւ բաժանուեցան 1962-ին:


== Ուշ կեանք ==
1952-ին Եգիպտոսի մէջ տեղի ունացած յեղափոխութեան արդիւնքով Ֆարուք թագաւորը հրաժարական տուաւ, իսկ 1954-ին Ֆայզա արքայադուստրը տեղափոխուեցաւ Ստամպուլ: Այնուհետեւ ան եւ իր ամուսինը գացին Սպանիա եւ Ֆրանսա: Յաջորդիւ, ան գնաց Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ եւ բնակութիւն հաստատեց Պեւերլի Հիլսի մէջ, իր ամունուն թողնելով Փարիզ: Այնտեղ ան ապրեցաւ մինչեւ իր մահը:


== Մահ ==
Արքայադուստր Ֆայզան մահացած է 9 Յունիս 1994-ին Լոս Անճելըսի մէջ, 70 տարեկանին։


== Տոհմաբանութիւն ==
Կաղապար:Ahnentafel-compact5