Օրորա (մրցանակ)

«Օրորա» (անգլ.` "Aurora Prize for Awakening Humanity") համաշխարհային մարդասիրական մրցանակին նպատակն է արժանին մատուցել մեր օրերու հերոսներուն եւ գնահատել այն բացառիկ ազդեցութիւնը, որ անոնց գործունէութիւնը ունեցած է մարդկային կեանքի պահպանման եւ մարդասիրական գործը յառաջ մղելու ոլորտին մէջ։ «Աւրորա» մրցանակը պիտի շնորհուի ամէն տարի, Հայոց ցեղասպանութիւնը վերապրողներու անունով` ի երախտագիտութիւն զանոնք փրկողներուն:Մրցանակը կը շնորհուի ամէն տարի 24 Ապրիլին` հայոց ցեղասպանութեան նահատակներու յիշատակի օրը: Դափնեկիրը կը ստանայ բացառիկ հնարաւորութիւն շարունակելու նուիրատուութեան շղթան` 1 միլիոն տոլարի մրցանակը ներկայացնելով զինք ոգեշնչած կազմակերպութիւններուն:


== Նախապատմութիւն ==
«Աւրորա» համաշխարհային մարդասիրական մրցանակը «Աւրորա» մարդասիրական նախաձեռնութեան նախագիծերէն մէկն է: Ան պաշտօնապէս մեկնարկած է 10 Մարտ 2015-ին Նիւ Եորքի մէջ։ «Աւրորա» մրցանակի հիմքը հայոց ցեղասպանութեան տարիներու խիզախութեան ու գոյապայքարի ոգեշնչող պատմութիւնն է: Մրցանակը անուանուած է Արշալոյս Մարտիկեանի անունով, որ դառնալով Հայոց ցեղասպանութեան ականատեսը, փրկուելով ստրկութենէն, երկրէ երկիր տեղափոխուելով` ի վերջոյ հասած է Միացեալ Նահանգներ:
Ան ստացած է Աւրորա Մարտիկանեան անունը եւ գրած՝ «Յօշոտուած Հայաստան» գիրքը, ուր պատմած է իր վերապրած սարսափելի իրադարձութիւններուն մասին: Այս գիրքը հետագային հիմք ծառայեց ֆիլմի մը համար, որու գլխաւոր դերակատարը Աւրորան էր։ Տարիներ շարունակ այս ֆիլմը մեծ ճանաչում գտաւ Միացեալ Նահանգներուն մէջ եւ հսկայական դեր խաղաց Հայոց ցեղասպանութեան իրազեկման գործին մէջ:
Հռոմէական դիցարանի արշալոյսի աստուածուհին` Աւրորան եւս ծառայած է իբրեւ մրցանակի անուանման ներշնչանքի աղբիւր. մրցանակը նպատակ ունի լոյս սփռելու այն հերոսական ջանքերուն վրայ, որոնք թէպէտ յաճախ կը մնան աննկատ, բայց աւելի լուսաւոր կը դարձնեն դժուարութեան մէջ գտնուողներու կեանքը:


== 100 LIVES-ի Մասին ==
100 LIVES նախաձեռնութեան հիմքը Հայոց ցեղասպանութեան իրադարձութիւններն են: Նախագծի համահիմնադիրներն են ձեռներէց ներդրող Նուպար Աֆէյեանը, Նիւ Եորքիէն՝ Վարդան Գրեգորեանը եւ բարերար ու գործարար Ռուբեն Վարդանեանը: 100 LIVES-ը կը հրապարակէ Հայոց ցեղասպանութեան վերապրածներուն եւ անոնց փրկութեան ձեռք մեկնած մարդոց մասին պատմութիւնները: Այս պատմութիւնները հաւաքուած են գիտական հետազօտութիւններու, անձնական կապերու եւ 100lives.com կայքով հանրութեան կողմի պատմութիւնները ներկայացնելու միջոցով:


== Հիմնադիրներ ==
«Աւրորա» մրցանակը Վարդան Գրեգորեանի, Նուպար Աֆէյեանի եւ Ռուբեն Վարդանեանի մարդասիրական ձեռնարկութիւնն է: Մարդոց ուշադրութիւնը աշխարհի ամենախոցելի խումբերու խնդիրներուն վրայ կենդրոնացնելով եւ անոնց լուծման ուղղութեամբ իրական ու նշանակալի գործ կատարած մարդոց պարգեւատրելու միջոցով` հիմնադիրները կը փորձեն ձեւաւորել մարդասիրական համաշխարհային նոր շարժում մը:


== Առաջադրում եւ Ընտրական Գործընթաց ==


=== Առաջադրում ===
Ամէն տարի «Աւրորա» մրցանակը կը դիմէ մարդասիրական կազմակերպութիւններուն եւ հանրութեան` կոչ ընելով առաջադրել այնպիսի անհատներու, որոնք արտաքին մեծ վտանգներ յաղթահարելու գնով, բացառիկ ազդեցութիւն ունեցած են մարդկային կեանքի փրկութեան եւ մարդասիրութիւնը յառաջ մղելու գործին մէջ:«Աւրորա» մրցանակին թեկնածու կրնայ ըլլալ որեւէ անհատ կամ խումբ, որ ուշադրութիւն գրաւած է մարդասիրական բացառիկ արարքով: Ինքնառաջադրումներ թոյլատրուած չեն:


=== Ընտրութիւն ===
Առաջադրուած թեկնածութիւնները կ'ուսումնասիրուին եւ կը դիտարկուին խիստ ընթացակարգով: Վերջնական ընտրութիւնը կը կատարէ անկախ Ընտրող յանձնաժողովը, որու որոշումը հիմնուած կ'ըլլայ թեկնածուի ցուցաբերած հետեւեալ յատկանիշերուն հիման վրայ.

խիզախութիւն զգալի յաղթահարումն է, մասնագիտական պարտքէն աւելին ընելն է յանուն մարդկային կեանքի:
նուիրուածութիւն այնպիսի արժէքներու, ինչպէս ազնուութիւնը, ազատութիւնը, արդարութիւնը, ճշմարտապահութիւնը, պատասխանատուութիւնն ու կարեկցանքը:
ազդեցութիւն իրենց համայնքի, երկրի եւ աշխարհի վրայ, երկարաժամկէտ հետեւանքներ ունենալը մարդկանց փրկութեան գործին մէջ, մարդկանց ոգեշնչումը` մղելով անոնց կեանքերը փրկելու:


== «Աւրորա» Մրցանակ – 2016 ==


=== Ընտրող Յանձնաժողով ===
«Աւրորա» մրցանակաբաշխութեան անդրանիկ տարուան յաղթողները պիտի ճշդուին հեղինակաւոր դատական կազմի մը կողմէ, որու անդամներն են՝ Ճորճ Քլունին, Նոպէլեան մրցանակի դափնեկիրներ Էլի Վիզըլն ու Քոսթա Ռիքայի նախկին նախագահ Օսքար Արիասը, ՄԱԿ-ի Մարդու Իրաւունքներու Յանձնախումբի նախկին բարձրագոյն յանձնակատար, Իրլանտայի առաջին կին նախագահ (1990-97) Մերի Ռոպինսընը, Իրանի առաջին կին դատաւոր Շիրին Էպաթին, Կանանց Խաղութեան եւ Անվտանգութեան Ցանցի (WIPSEN-Africa) գործադիր տնօրէն Լեյմա Քպովընը, Աւստրալիայի նախկին արտաքին գործոց նախարար եւ Ցեղասպանութիւններու կանխարգիլման գծով ՄԱԿ-ի խորհրդականի ներկայացուցիչ Կէրըթ Էվընզը, մարդու իրաւունքներու ցուցարար Հինա Ճիլանին, Միջազգային ճգնաժամային խմբի նախկին ղեկավար Կէրըթ Էվընզը, ինչպէս նաեւ Նիւ Եորքի մէջ գործող Քառնըկի համագործակցականի նախագահ, իրանահայ Վարդան Գրիգորեանը:


=== Թեկնածութիւններու առաջադրում ===
2016-ի «Աւրորա» մրցանակի թեկնածութիւններու առաջադրումը սկսած է 1 Յուլիս 2015-ին եւ աւարտած` 1 Հոկտեմբերին: Ներկայացուած 186 առաջադրումները ներառած են 113 թեկնածուներ` 27 երկրներէ:


=== Յաւակնորդներ ===
Տոքթոր Թոմ Քաթինա Սուտանի Նուպա լեռներու «գթութեան մայր» հիւանդանոցի բժիշկն է: Ամերիկացի մասնագէտը Հարաւային Սուտանի սահմանակից այս գօտիին մէջ մնայուն կերպով ներկայ միակ բժիշկն է եւ առանձին կը սպասարկէ այդ տարածքի 500 հազար բնակչութեան: Հակառակ Սուտանի կառավարութեան կողմէ տարածաշրջանի անդադար ռմբակոծումին, ան երբեք չի լքեր հիւանդանոցի տարածքը, որպէսզի գիշեր-ցերեկ հասանելի ըլլայ վիրաւորներուն: Տոքթոր Քաթինան TIME պարբերականի կողմէ դասուած է 2015-ի ամէնէն ազդեցիկ անհատականութիւններու շարքին:
Սայիտա Ղուլամ Ֆաթիմա իր կեանքը նուիրած է մերօրեայ ստրկութեան ձեւերէն մէկուն` կախեալ շահագործման վերացման համար Փաքիստանի մէջ տարուող պայքարին: Անոր գլխաւորած «Կախեալ շահագործուողներու ազատագրման ճակատ»ը օգնած է բազում մարդոց, ինչպէս` 21 հազար երեխաներու, որոնք ստիպուած եղած են աշխատիլ աղիւսի թրծարաններուն մէջ` ծնողներու պարտքերը փակելու համար: Ֆաթիմայի դէմ բազմաթիւ մահափորձեր կատարուած են: Գործունէութեան ընթացքին ան բազմաթիւ անգամներ ենթարկուած է ֆիզիքական բռնութեան:
Հայր Պերնառ Կինուի հոգեւորական դարձած է 19 տարեկանին` հօրը եւ չորս քոյրերու մահէն ետք: Հայրենի Տոգոյէն ան գործուղուած է Կեդրոնական Ափրիկեան Հանրապետութիւն` գլխաւորելու տեղի կաթոլիկ առաքելութիւններէն մէկը: 2012-ին, երկրի քաղաքացիական պատերազմին ընթացքին Հայր Կինուին ապաստան եւ բժշկական օգնութիւն տրամադրած է հակամարտութեան երկու կողմերուն` հետապնդումէն փրկելով հարիւրաւոր մարդիկ:


=== Մրցանակաբաշխութիւն ===
«Աւրորա» անդրանիկ մրցանակաբաշխութիւնը տեղի ունեցաւ 24 Ապրիլ 2016-ին Երեւանի Կարէն Դէմիրճեանի անուան մարզահամերգային համալիրին մէջ:


=== Հանդիսավարները ===
Մրցանակաբաշխութիւնը կը վարէին Տէյվիտ Իկնաթիոս «Washington Post» («Ուաշինկթըն Փոսթ») օրաթերթէն եւ յայտնի օփերայի երգչուհի Յասմիկ Պապեան:


=== Ֆիլմերը ===
Մրցանակաբաշխութիւնը մեկնարկեց «Աւրորա» ֆիլմով, որու բեմադրիչը Էրիք Նազարեանն է: Ֆիլմին ընթացքին կը հնչէ Սերժ Թանքեանի «Աւրորայի Երազանքը» երգը:Յաւակնորդներէն իւրաքանչիւրը կը ներկայացուի Անտրէ Լոշաքի հեղինակած ֆիլմերով:


=== Ելոյթները ===
Մրցանակաբաշխութեան արարողութեան ժամանակ կենդանի երաժշտութիւն կը հնչէր Հայաստանի Պետական Երիտասարդական Նուագախումբի կատարումով` Սերգէյ Սմբատեանի խմբավարութեամբ: Արարողութեան ֆանֆարներու հեղինակը Ստեփան Շաքարեանն է: Մանուէլ Մաթեւոսեանի կերտած արձանիկը կը ներկայացուի «Զոյգ Արեւներ» պալէի հատուածի ուղեկցութեամբ` «Պալէ 2021 Հիմնադրամ» պարային խումբի կատարմամբ (պարուսոյց Ռուտոլֆ Խառատեան)` զուգորդուած Աւետ Տէրտէրեանի եւ Առնօ Բաբաջանեանի երաժշտութեամբ: Հայաստանի Պետական Երիտասարդական Նուագախումբը կատարեց հատուած մը Արամ Խաչատրեանի «Զանգերի Սիմֆոնիա»յէն: Սոփրանօ Յասմիկ Պապեանը կատարեց Բարսեղ Կանաչեանի «Օրօր»ը: Արարողութիւնը աւարտեցաւ «Քեզ համար, Հայաստա՛ն» երգով` Գէորգ Յակոբեանի եւ Հայաստանի Պետական Երիտասարդական Նուագախումբի կատարումով:


=== Դափնեկիր ===

«Աւրորա» անդրանիկ մրցանակը շնորհուած է Պուրունտիի «Խաղաղութեան Տուն» (Maison Shalom) խնամքի տան եւ REMA հիւանդանոցի հիմնադիր Մարգարիտ Բարանկիցէին` երկրին մէջ բռնկած քաղաքացիական պատերազմի տարիներուն որբերուն ու փախստականներուն խնամելու եւ հազարաւոր կեանքերու փրկութեան գործին մէջ իր ունեցած անգնահատելի ազդեցութեան համար:
Բարանկիցէն իր կեանքը նուիրաբերած է դաժանութենէ եւ բռնութենէ փրկուիլ փորձող երեխաներուն ապահով ապաստան ու կրթութիւն տրամադրելու: Պատերազմի սկզբնաւորութեան, ազգութեամբ թութսի Բարանկիցէն հետապնդումէ փրկելու նպատակով փորձած է թաքցնել ազգութեամբ հութու 72 ամենամօտ հարեւանները: Սակայն անոնց բոլորին գտած ու տեղնուտեղը սպաննած են` Մարգարիտին ալ հարկադրելով այդ ոճիրի ականատեսը ըլլալ:
Այս սոսկալի փորձառութենէն ետք, որը իսկական քննութիւն էր մարդկայնութեան հանդէպ իր հաւատքի համար, Մարգարիտ Բարանկիցէն կը սկսի փախստականներուն եւ երեխաներուն փրկելու ու խնամելու իր գործունէութիւնը: Յաջորդած 20 տարիներուն ան կը յաջողի փրկել ընդհանուր առմամբ 30 հազար երեխայի, իսկ 2008 թուականներուն կը բանայ հիւանդանոց, ուր մինչեւ օրս բժշկական օգնութիւն ստացած է 80 հազար մարդ:Կաղապար:Մեջբերում


=== Կազմակերպութիւններ ===
2016 թուականին «Աւրորա» մրցանակի դափնեկիր Մարգարիտ Բարանկիցէն 1 միլիոն տոլարի մրցանակը ուղղած է իրեն ոգեշնչած հետեւեալ կազմակերպութիւններուն` Ժան-ֆրանսուա Փեթերսպուրկ հիմնադրամ (Fondation Jean-Francois Peterbroeck), Կրանտ-դուքս եւ Կրանտ-դքսուհի հիմնադրամ (Fondation du Grand-Duc et de la Grande-Duchesse), «Պրիտըրլէխ Տիլըն» հիմնադրամ (Bridderlech Deelen):


=== Մրցանակ ===


==== Շնորհուող գումար ====
Որպէս դափնեկիր` Մարգարիտ Բարանկիցէին շնորհուեցաւ 100 հազար տոլարի պարգեւ: 1 միլիոն տոլարի մրցանակը տրամադրուեցաւ անոր առաջադրած կազմակերպութիւններուն՝ փախստական երեխաներու եւ որբերու վերականգնման նպաստելու, անոնց ցուցաբերուող օգնութիւնը խթանելու, ինչպէս նաեւ մանկական աղքատութեան դէմ պայքարին օժանդակելու նպատակով:


==== Արձանիկ ====
Աւրորա մարդասիրական մրցանակի արձանիկը կերտած է Մանուէլ Մաթեւոսեանը: Ան կը կոչուի «Դէպի Յաւէրժութիւն»:


== «Աւրորա» Մրցանակ – 2017 ==


=== Դափնեկիր ===

2017 թուականին «Աւրորա» մրցանակը շնորհուած է «Գթութեան Մայր» հիւանդանոցի բժիշկ Թոմ Քաթինային, որ տեղացիները բժիշկ Թոմ կը կոչեն: Բժիշկը հասանելի է օրը 24 ժամ, շաբաթը` եօթը օր` հոգ տանելով Նուպայի աւելի քան 750,000 բնակիչներուն համար` Սուտանի կառավարութեան եւ Սուտանի ազգային ազատագրական շարժման միչեւ տեւական քաղաքացիական պատերազմի պայմաններուն մէջ։ Օգնութիւն ստանալու համար մարդիկ երբեմն ամբողջ շաբաթ մը կը քալեն եւ սովորաբար հիւանդանոց կը հասնին ռմբակոծումներէ ստացած վնասուածքներով եւ բազմաթիւ այլ հիւանդութիւններով` ոսկորներու կոտրուածքէն մինչեւ մալարիա: Ընդհանուր առմամբ` բժիշկ Քաթինան կը խնամէ օրական 500 հիւանդ եւ տարեկան աւելի քան հազար վիրահատութիւն կը կատարէ:
Կաղապար:Մեջբերում
2017 թուականին «Աւրորա» մրցանակի դափնեկիր բժիշկ Թոմ Քաթինան 1 միլիոն տոլարի մրցանակն ուղղած է հետեւեալ երեք կազմակերպութիւններուն`

Ափրիկեան Առաքելութեան Առողջապահական Հիմնադրամ (AMHF), ԱՄՆ
Կաթոլիկ Առողջապահական Առաքելութեան Խորհուրդ (CMMB), ԱՄՆ
Aktion Canchanabury, Գերմանիա


=== Ընտրող յանձնաժողով ===
Ընտրող յանձնաժողովի նախագահն է դերասան եւ բարերար Ճորճ Քլունին: Յանձնաժողովի կազմին մէջ ընդգրկուած են Օսքար Արեասը, Շիրին Էպատին եւ Լեյմա Քպովըն, Մերի Ռոպինսընը, Կէրըթ Էվընզը, Վարդան Գրիգորեանը, Հինա Ճիլանին:


=== Առաջադրում ===
1 Յունիս 2016 թուականէն մինչեւ 9 Սեպտեմբեր` առաջադրումներու փուլի ընթացքին, ստացուած է 558 դիմում 13 լեզուներով, որոնցմէ 254-ը` չկրկնուող թեկնածութիւններ են: Առաջադրումներ կատարուած են 66 երկիրներէ:


=== Յաւակնորդներ ===
2017 թուականի «Աւրորա» մրցանակի յաւակնորդներն են.


== Aurora Dialogues քննարկումներ ==
Համաշխարհային մարդասիրական ոլորտի ներկայացուցիչները ժամանեցին Երեւան` մասնակցելու 23 Ապրիլ 2016 թուականին՝ Մատենադարանին մէջ տեղի ունեցած Aurora Dialogues քննարկումներուն, որ համաշխարհային արդի ամենահրատապ հիմնախնդիրներու եւ մարտահրաւէրներու քննարկումներու հարթակ է: Մասնակիցները, որոնց թուում էին Ընտրող յանձնաժողովի անդամներ Հինա Ճիլանին, Շիրին Էպաթին եւ Կէրըթ Էվընզը, իրենց տեսակէտները յայտնեցին փախստականներու համաշխարհային ճգնաժամի, մարդասիրութեան ոլորտի հանրութեան մէջ կանանց դերի եւ աշխարհի ուշադրութիւնը մարդասիրական ճգնաժամերու վրայ բեւեռելու հարցին լրատուական դերին վերաբերեալ:


=== «Մարդասիրութեան ցուցիչէ հետազօտութիւն ===
Aurora Dialogues քննարկումներու ընթացքին ներկայացուած այս յատուկ հետազօտութիւնը, որ կ'ուսումնասիրէ մարդասիրական կարեւորագոյն հիմնախնդիրներու հանրային ընկալումը` հիմնուելով աշխարհի վեց երկրի մէջ 4.600 հարցուողի տեսակէտներու վրայ։ Ուսումնասիրելով հարցուողներու կարծիքը միջազգային միջամտութեան անհրաժեշտութեան եւ պատասխանատուութեան վերաբերեալ` հետազօտութիւնը կը բացայայտէ, որ համաշխարհային մակարդակի մէջ խզում կայ փախստականներու ճգնաժամի ընկալման եւ իրականութեան միջեւ։ Հետազօտութիւնն իրականացուած է 2016 թ. Մարտ եւ Ապրիլ ամիսներու ընթացքին Edelman Intelligence-ի կողմէ: