armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Սասունցի Դաւիթ (յուշարձան)

«Սասունցի Դաւիթ» արձան, ձիարձան «Սասունցի Դաւիթ» հրապարակին վրայ։  Հեղինակը Երուանդ Քոչարն է։   Յուշարձանը տեղադրուած է 1959–նին։ Ընդգրկուած է «Երեւանի Էրեբունի վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկ»ին մէջ։


== Հեղինակներ ==
Ճարտարապետ՝ Միքայէլ Մազմանեան
Քանդակագործ՝ Հայաստանի ժողովրդական նկարիչ Երուանդ Քոչար


== Տուեալներ ==
Քանդակը կառուցուած է կոփածոյ պղնձէ եւ պազալտէ, չափերն են՝ 6,5x2,2x9,3 մ․։


== Պատմութիւն ==
1939–ին Երեւան կը պատրաստէին տօնել «Սասնայ ծռեր» դիւցազնավէպի 1000-ամեակը։ Տօնակատարութիւններուն նախօրէին որոշուեցաւ կայարանամերձ հրապարակին կանգնեցնել դիւցազնավէպի հերոսին քանդակը։ Քանդակին վրայ աշխատանքներն սկսած են 1939–ին՝ հայկական դիւցազնավէպի գծագրեալ նկարաշարին զուգընթաց։
Յայտարարուած մրցոյթին, առարկեցին քանդակագործներու մէկ մասը․ պնդեց, որ արձանը ստեղծելու համար հարկաւոր է մէկ-երկու տարի, իսկ մնացեալները այլ պատուէրներով  զբաղուած էին։ Միայն նկարիչ-արձանագործ Երուանդ Քոչարը, որ նոր վերադարձած էր Ֆրանսիայէն յանձն առաւ կարճ ժամանակամիջոցին իրականացնել այդ աշխատանքը։ 

Վարպետ աշխատանքն աւարտեց անհաւատալի կարճ ժամկէտով՝ 18 օրուան մէջ։ յուշարձանը կը տեղադրուի կայարանամերձ հրապարակին եւ այնտեղ կը մնայ մօտ 2 տարի։ 1941 թուականին Քոչարի կը ձերբակալուի եւ արձանը կ′ ոչնչացուի։ Քանդակագործին կը բերագրուէրմեղ թէ «մերկացրած սրով հեծեալը կը նայի  դէպի «բարեկամ» Թուրքիա...» եւ այդ հաւասարազօր էր «ժողովուրդի թշնամի» կոչուելով։  Երկու տարի, չորս ամիս բանտարկուելէ ետք Քոչարին ազատ կ′ արձակուի։
1957–ին Խորհրդային իշխանութիւնները կ′ որոշեն արձանը վերականգնել եւ Քոչար կը ստեղծէ իր գլուխ–գործոցներէն մէկը։
Արձանի բացումը տեղի ունեցաւ 1959 թուականի 3 Դեկտեմբերին կայարանամերձ հրապարակին մէջ (այժմ՝ Սասունցի Դաւիթի հրապարակ)։ Իշխանութիւնները ամէն ջանք թափած էին, որպէսզի արարողութիւնը աննկատելի անցնի, սակայն ժողովուրդը արձանի բացումը կը վերածէ համազգային տօնախմբութեան, ինչպէս գրած է ականատեսը՝ «կատարուածը հնարաւոր չէ նկարագրել....»։


== Հետաքրքրաշարժ փաստեր ==
«Սասունցի Դաւիթ» արձանը պատկերուած է 1991 թուականին Խորհրդային Միութեան կեդրոնական դրամատան հրատարակած 5 ռուբլի անուանական արժէքով յոբելեանական մետաղադրամին, ինչպէս նաեւ 1994 թուականին ՀՀ ԿԲ-ի հրատարակած 25 դրամ անուանական արժէքով «Սասունցի Դաւիթ» արծաթեայ յուշադրամին։
ԽՍՀՄ նամականիշը 1968–ին հրատարակած է Երեւանի 2750-ամեակին նուիրուած նամականիշ (12 կոպեկ), ուր պատկերուած է «Սասունցի Դաւիթ» արձանը։
«Սասունցի Դաւիթը» երկար տարիներ «Հայֆիլմ» շարժապատկերի արուեստանոցին խորհրդանիշն է։
«Սասունցի Դաւիթը» Երեւանի ամենածանր յուշարձանն է. կը կշռէ 3,5 թոն։


== Պատկերասրահ ==
Հայ Մարմնակրթական Ընդհանուր Միութիւն

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Կազմակերպություն

Հայ Մարմնակրթական Ընդհանուր Միութիւն, կռճատուած ձեւը ՀՄԸՄ (արեւելահայերէն՝ Հայ մարմնակրթական ընդհանուր միություն, անգլերէն՝ Armenian General Gymnastic Union կամ Homenetmen, կռճատուած ձեւը՝ HMEM), , 1918-ին հիմնուած Պոլսոյ մէջ, նշանաբանն է «Բարձրացի՛ր, բարձրացո՛ւր», իբր հայկական մարզական եւ սկաուտական սփիւռքահայ կազմակերպութիւն՝ կը գործէ աշխարհի տարբեր երկրներու մէջ, ինչպէս նաեւ Հայաստանի մէջ։


== Հիմնադրում ==
ՀՄԸՄ-ի հիմնադրումը սերտօրէն կապուած է 19-րդ դարուն՝ Օսմանեան կայսրութեան մէջ, ծայր առած մարմնամարզական շարժման հետ։ Դեռ մինչեւ Առաջին համաշխարհային պատերազմը Օսմանեան կայսրութեան տարածքին կը գործէին բազմաթիւ մարզական ակումբներ եւ հաստատութիւններ։ Անոնցմէ էին Կոստանդնուպոլսոյ եւ անոր շրջակայքը հիմնուած Սկիւտարի, Սանթրալի, Գում Գափուի, Բերայի, Սամաթիայի, Գատըգիւղի ակումբները։
«Մարմնամարզ» թերթի ոգիով մեծցած երիտասարդներու խումբ մը հիմնեց ՀՄԸՄ-ը տեսնելով Պոլիս հաւաքուած հայ գաղթականներն ու որբերը, որոնք սկսած էին հաւաքուիլ եկեղեցիներու եւ որբանոցներու մէջ։ Պէտք էր օգնութեան հասնիլ իրենց, մասնաւորաբար հոգ տանիլ իրենց մարմնական առողջութեան։ Անհրաժեշտ էր այդ պատանիները պատրաստել ապագայ հայ մարդ ըլլաու՝ առողջ եւ ամուր նկարագրով։ ՀՄԸՄ կը գործէ Հայաստանի ինչպէս նաեւ տասնեակ հայ գաղթօջախներու մէջ։


== ԱՄՆ-ի մէջ ==
Հայ մարմնակրթական ընդհանուր միութեան, (ՀՄԸՄ) ԱՍՆ-ի մասնաճիւղեր, 1918 թուականին Կ. Պոլիսին մէջ ծնունդ առած ՀՄԸՄ-ի առաջին մասնաճիւղը ԱՍՆ-ի մէջ հիմնուած է 1921 թուականին, Նիու Եորքի մէջ Մ. Խուբեսերեանի, Օ. Քեմանճեանի, Յ. Գարապեկեանի նախաձեռնութեամբ։
Նպատակը հայ պատանիներու եւ աղջիկներու ֆիզիքապէս առողջ դաստիարակութիւնն է, անոնց հայրենասիրութեան ոգով տոկորելը։
Կազմակերպութիւնը կը ծաւալէ մարզական, սքաուատական, ընկերային գործունէութիւն։ 1968 թուականին սկսած են կազմակերպուիլ Գալիֆոռնիայի մասնաճիւղերը։ Գործած են ՀՍՌՄ Գալիֆոռնիայի եւ Արեւելեան Ամերիկայի շրջանային վարչութիւնները։ Կազմակերպուած են միջմասնաճիւղային, համագաղութային ամենամեայ մարզական միջոցառումներ (նաւասարդեան խաղեր), Հայաստանի եւ Գալիֆոռնիայի ՀՄԸՄ մասնաճիւղերու սկաուատական բանակումներ։
Մասնաճիւղեր կը գործեն Լոս Անճելեսի, Ֆրեզնոյի, Սան Ֆրանսիսքոյի, Փասատինայի, Կլենտէյլի, Օրէնճ Քաունթիի, Սան Տիէկոյի, Սան Ֆեռնանտոյի, Պոսնոյի, Նիու Եորքի, Նիու Ճըրզիի, Տիթրոյթի, Ֆիլատելֆիոյ, Պեյսայտի, Փրովիտընսի, Ուաշինկթոնի, Հարաւային Ֆլորիտայի, Ալբնիյի մէջ։ Գրեթե բոլոր մասնաճիւղերը ունին ճատրակի, ֆութպոլի, պասքեթպոլի, վոլիպոլի, թենիսի, քոնկֆու-քարադէյի, թեթեւ աթլեդիքայի, դաշտային խաղերու խմբակներ։ Հրատարակած է «Լրատու» (1986, Լոս Անճելըս), «Կոչնակ» (1980-1982, Կլենտէյլ) պարբերականները, «Ասպարէզ» օրաթերթի «Հայասա» յաւելուածը։


== Տե՛ս նաեւ ==
Հայ Մարմնամարզական ՄիութիւնԿաղապար:Հայկական սփյուռք
Պոթսուանա

Պոթսուանա, պաշտօնապէս՝ Պոթսուանայի Հանրապետութիւն (թսուաներէն՝ Lefatshe la Botswana), ծովէն մեկուսացուած երկիր մըն է հարաւային Ափրիկէին մէջ: 1966 Սեպտեմբեր 30-էն Ազգերու համագործակցութեան անդամ է:Միջին չափսերի երկիր մըն է, երկուքէն քիչ մը աւել բնակչութիւնով եւ աշխարհի ամենասակաւախիտ երկիրներէն մեկն է: Բնակչութեան շուրջ 10 տոկոսը կը բնակի մայրաքաղաք Կապորոնէին մէջ: Նախկինին 1960-ականներու վերջին մեկ շունչի հաշուով ՀՆԱ-ի տարեկան շուրջ US$70 ցուցանիշով աշխարհի ամենաաղքատ երկիրներէն մին ըլլալով, Պոթսուանան ներկայիս դարձած է աշխարհի ամենաարագ զարգացողներէն մին: Տնտեսութեան մէջ կը գերակշռէ հանքարդիւնահանութիւնը, անասնաբուծութիւնը եւ զբօսաշրջութիւնը: Պոթսուանայի պարծանքն է մեկ շունչի հաշուով ՀՆԱ-ի տարեկան շուրջ US$18 825 ցուցանիշը, որն Ափրիկէի մէջ ամենաբարձրներէն է:


== Աշխարհագրական Տուեալներ ==
Պոթսուանան մեծութեամբ աշխարհի 48րդն է 581 730 քմ2 տարածքով, որը Մատակասքարի կամ Ֆրանսայի չափ է: Երկիրը 17° եւ 27° հարաւային զուգահեռականներու եւ 20° եւ 30° արեւելեան միջօրէականներու միջեւ է:
Պոթսուանան րր տեղագրութիւնով տափակ երկիր մըն է, տարածքի շուրջ 70 տոկոսը Քալահարի անապատով: Սահմանակից է հարաւէն եւ հարաւ-արեւելքէն՝ Հարաւային Ափրիկէին, հարաւէն եւ հարաւ-արեւմուտքէն՝ Նամիպիոյ եւ Զիմպապուէին՝ հիւսիս-արեւմուտքէն: Հիւսիսին Զամպիոյ հետ ունեցած սահման աննշան է եւ կը կազմէ մի քանի հարիւր մեթր: Օքաւանկոյի տելթան աշխարհի ամենախոշորներէն է:
Զգալի տարածք կը զբաղեցնէ նաեւ Լիմփոփոյի աւազանը, որ մասամբ Զիմպապուէի տարածքին մէջ է նաեւ:


==== Բնաշխարհ ====

Պոթսուանան ունի վայրի կենդանիներու բնակեցման բազմազան վայրեր: Տելթայէն եւ անապատէն զատ կան սաւաննաներ եւ խոտածածկ դաշտեր, ու ր կ'արածեն կապոյտ կնուները, այծքաղները, եւ այլ կաթնասուններ եւ կը բնակեն թռչուններ: Հիւսիսին կան վտանգուած ափրիկէական վայրի շան մի քանի բնակատեղիներ: Չոպի ազգային զբօսայգիին մէջ է ափրիկէական փիղերու ամենախոշոր կեդրոնացումը: Այգին ունի 11 000 քմ2 տարածք եւ կը պահէ շուրջ 350 տեսակի թռչուններ:


== Տնտեսութիւն ==
Անկախութիւն ստանալէն ետք, Պոթսուանան ունեցած է աշխարհիին մէջ ամենաարագ աճող մեկ շունչի հաշուով ՀՆԱ-ի ցուցանիշը: Պոթսուանան ձեւափոխուելով աշխարհի ամենաաղքատ երկիրներէն դարձաւ միջին եկամուտով երկիր: Իր ներուժունակութիւնն օգտագործելով, Պոթսուանան լաւ հաստատուածային կառուցուածք ապահովելով ապահովեցաւ ապագայի համար կայուն եկամուտ: Ըստ գնահատումներէն մեկու անիկա ունի Ափրիկէին մէջ համախառն ներքին արդիւնքի չորրորդ մենաբարձր ցուցանիշը, որը համեմատելի է Մեքսիքոյի հետ:
Համաշխարհային արժոյթի հիմնադրամի համաձայն, տնտեսութիւնը զարգացած է տարեկան 9%-ով 1966-էն մինչեւ 1999 թուականները: Պոթսուանան ունի տնտեսական ազատութեան բարձր մակարդակ Ափրիկէական այլ երկիրներու համեմատ: 2002-ին եւ 2003-ին կառավարութիւնը վարած է չափաւոր ֆիսքալ քաղաքականութիւն, չնայած պետպիւճէի հետեւողական անբաւարարութեանը եւ աննշան արտաքին պարտքին: Անիկա ստացած է Ափրիկէի մէջ ամենաբարձր ինքնիշխան կրեդիտային դասակարգում եւ 2005/2006-ին գրանցած է աւելի քան US$7 մլր. արժութային պահուստ, որը ընթացիկ ներմուծման համարեայ երկուսուկէս տարին:


== Վարչական Բաժանում ==
Եղիա Նաճարեան

Եղիա Նաճարեան (17 Ապրիլ 1933 – 6 Յունուար 2008), արեւելագէտ, խմբագիր։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է ատանացի ծնողքէ, նախնական ուսումը ստացած է Ագգային Աբգարեան Վարժարանին մէջ, իսկ երկրորդականը՝ Անթիլիասի Դպրեվանքի ճեմարանին մէջ:
1950ականներէն դասաւանդած է Պէյրութի եւ Դամասկոսի Աբգարեան եւ Թարգմանչաց վարժարաններան մէջ, միաժամանակ վարած է Պէյրութի Այգ օրաթերթի խմբագրապետի պաշտօնը, ուր կա­տարած է նաեւ ֆրանսերէնէ հայերէն թերթօնային գրականութեան թարգմանութիւններ: Աշխատակ­ցած է նաեւ Պէյրութի Ազդարար օրաթերթին:
1959-ին ընտանեօք հայրենադարձած է Հայաստան: Ուսումը շարունակած է Երեւանի Պետական Համալսարանի Բանասիրութեան Ֆակուլտէտին մէջ, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1963-ին:
Աւելի քան քառասուն տարի աշխատած է Հայաստանի Գիտութիւններու Ակադեմիայի Արեւելագիտութեան Ինստիտուտի Արաբական Բաժնին մէջ:
Դասաւանդած է ԵՊՀի Արեւելագիտութեան Ֆակուլտէտին մէջ։ 1974-ին պաշտպանած է դոկտորական աւարտաճառը՝ «Արաբական  Ազգային Մշակութային Զարթօնքը» նիւթով: Գիրքին արաբերէն թարգմանութիւնը լոյս տեսաւ 2005-ին Դամասկոսի եւ Գահիրէյի մէջ միաժամանակ:
Ան աշխատակցած է Հայկական Սովետական Հանրագիտարանին, որուն Ա. եւ Բ. հատորներուն մէջ լոյս տեսած են Լիբանանի եւ Արեւելքի մասին իր ստորագրած կարգ մը յօդուածները:
1986-ին պարգեւատրուած է Սովետական Հայաստանի Գերագոյն Խորհուրդի Աշխատանքի Վետերանի շքանշանով:


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, հատոր ԻԹ․, Պէյրութ, 2009, էջ 428-429։
Ժիւլ Վեռն

Ժիւլ Կապրիէլ Վեռն (ֆրանս.՝ Jules Gabriel Verne, 8 Փետրուար 1828(1828-02-08)[…], Նանթ - 24 Մարտ 1905(1905-03-24)[…], Ամյեն) Ֆրանսացի վիպագիր, բանաստեղծ, եւ թատերագիր մըն է:

Ան համագործակցելով Փիէր-Ժիւլ Հէցծըլ հրատարակչատան հետ կը ստեղծէ Voyages extraordinaires, յաջողութիւն արձանագրած գիտերեւակայական վէպերու շարք մը, ներառեալ Journey to the Center of the Earth (1864), Twenty Thousand Leagues Under the Seas (1870), եւ Around the World in Eighty Days (1872): Իր վէպերը յաճախ տեղի կունենան 19րդ դարու երկրորդ կիսուն մէջ, նկատի ունենալով օրուայ արհեստագիտական նուաճումները:
Ալապաեւսկ

Ալապաեւսկ (ռուս.՝ Алапаевск), քաղաք Ռուսաստանի Սվերդլովսկի մարզին մէջ, Նեյվա գետի (Օբի ավազան) եւ նրա վտակ Ալապայիխաի ափին։ Հիմնադրուել է 1704 թ.-ին։ Անուանումը ստացել է Ալապայիխա գետից (գետանունն առաջացել է ռուսերեն алапа «ճախնուտ, գետի հեղեղափ» բառից)։ Քաղաք է 1781 թ.-ից:


== Բնակչութիւն ==
Պօղոս Արիս

Արիս Հ. Պօղոս վրդ. (25 Յունուար 1889, Հալէպ), Լիբանանի Կաթողիկէ Հայոց կղերականութեան մէջ եզական դիրք գրաւողներէն մին է՝ իր մատուցած ծառայութիւններով՝ մեր ցաւատանջ ժողովուրդին:


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Հալէպ 25 Յունուար 1889-ին: Նախնական կրթութիւնը տեղւոյն Հայ Կաթողիկէ նախակրթարանին մէջ ստանալէ ետք 1902-ին Պոլիս կ’երթայ եւ կը մտնէ Սէն Լուիզ ֆրանսական դպրեվանքը, ուր կը ստանայ իր երկրորդական ուսումը, աւարտելով փիլիսոփայական դասընթացքը: Առողջական պատճառներով կը վերադառնայ իր ծննդավայրը: Տարի մը վերջ 1910-ին կ’երթայ Զմմառ, հոն հայերէնի դասընթացքի կը հետեւի եւ կ’աւարտէ եկեղեցական ուսումը:
1912-ին կը ստանձնէ Պէյրութի եկեղեցւոյ հոգաբարձութիւնը: Պատերազմէն ետք կը նետուի ազգային կեանքի մէջ, իր մեղուաջան գործունէութեամբ բոլոր խաւերուն վստահութիւնն ու համակրութիւնը կը վայելէ:
Տարաբախտ որբերուն հաւաքման գործին կը նուիրուի: Ազգային Միութեան հիմնուելուն՝ ընդհ. Քարտուղար կ’ընտրուի, կառավարութեան մօտ վարելով ազգային գործերը: Ջարդէն ու աքսորէն վերադարձող հայ բեկորները կը հաւաքէ եւ կարավաններ կազմելով իրենց բնաշխարհը կը ղրկէ:
1919-1920-ին երկու անգամ կը շրջի Կիլիկիոյ զանազան կողմերը, ազգու դիմումներ կ’ընէ ֆրանսական կառավարութեան մօտ, 1920-ին կը տեսնուի Նուպար փաշայի հետ ի Փարիզ, կը շրջի Գերմանիա, Իտալիա եւ Աւստրիա: 1922-ին Կիլիկիոյ պարպումին Պէյրութ կը վերադառնայ կրկին եւ ազգանուէր գործունէութեան կը նուիրուի: Երկար ատեն վարած է հայկական հիւղաւանի վերին հսկողութիւնը մատակարարելով ֆրանսական կառավարութենէն, Ս. Պապէն, Հ.Բ.Ը Միութենէն եւ այլ աղբիւրներէ ստացուած նպաստները: Կը հիմնէ Հայ Կաթ. Որբանոցը, հոն 400 որբեր պատսպարելով:
1929-ին Պուրճ Համուտի շրջակայքը ագարակ մը գտնելով որբանոցը հոն կը փոխադրէ, որ կը տեւէ մինչեւ 1933-1934: 1929-ին Մարաշի Հողային Յանձնախումբին մէջ կը հրաւիրուի, կառավարութենէն վաւերացնել կու տայ Յանձնախումբը, աստով կը բացուի իրեն առջեւ ժողովուրդին ծառայելու ասպարէզ մը. 150000 քռ. Մեթր հող մը գտնելով առանց շահի կը վաճառուի: Այսօր այդ թաղամասը շրջանիս ամէնէն բազմամարդ թաղերէն մին է: Ժողովուրդը իր սեփական միջոցներով կը կերտէ իրենց տուները: Իբրեւ ուրոյն քաղաք մը՝ ունի իր դպրոցներն ու եկեղեցիները:


== Աղբիււրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Բ, էջ 275:
Հայ Յեղափոխական Բանակ

Հայ Յեղափոխական Բանակ (յապաւումը՝ ՀՅԲ, անգլերէն անուանումը՝ Armenian Revolutionary Army, ARA), հայ քաղաքական ընդյատակեայ կազմակերպութիւն։ Ինքզինք ներկայացուցած է իբրեւ հայկական նոր զինուած կազմակերպութիւն մը, որ իր պայքարը կը կեդրոնացնոէ միայն թրքական պետութեան դէմ՝ ի նպաստ Հայ դատին, եւ այլ շահեր չի յետապնդեր։
Հակաթուրքական զինուած գործողութիւններով հանդէս եկած է 1983-1985-ականներուն։
ՀՅԲ գործողութիւններից են 27 Յուլիս 1983-ին Լիզպոնի թրքական դեսպանատան (մասնակիցները՝ Սեդրակ Աճեմեանը, Վաչէ Տաղլեանը, Սիմոն Եահնեանը, Սարգիս Աբրահամեանը եւ Արա Քերզլեանը ինքնաողջակիզուեցան գործողութեան ընթացքին), 18 Մարտ 1985-ին՝ Օթթաուայի թրքական դեսպանատան գրաւումը (գործողութեան մասնակիցները՝ Յովիկ Նուպարեանը, Գէորգ Մարաշլեանը եւ Ռաֆֆի Թիթիզեանը դատապարտուեցան ցմահ բանտարկութեան)։
ՀՅԲ գործունէութիւնը լայնօրէն լուսաբանուած է է ՀՅԴ մամուլին մէջ, ձերբակալուած անդամը պաշտպանութիւնը ստանձնած է տեղական Դաշնակցական կազմակերպութիւնները, բայց ՀՅԴ-ը ժխտած է որեւէ կազմակերպչական կապ ՀՅԲ հետ։
Ատոմ Շահէն

Ատոմ Շահէն (Երիցանց), (ծնած՝ Մարտ 1875, Ակն), հայ յեղափոխական գործիչ։
Աշակերտ Ղալաթիոյ Կեդրոնական Վարժարանի. յետոյ Լայբցիկ, Եէնա եւ Փարիզ՝ Համալսարանական ուսանող։ Սահմանադրութեան հռչակումին Պոլիս գալով՝ Բերա կը բանայ «Արաքս» անուն տպարան մը, ուրկէ Ա. Անգամ «Ազատամարտ»ը լոյս կը տեսնէ։ Պոլիս փոխադրուելուն՝ իր մամուլէն դուրս կ՛ելլեն գրական ու դպրոցական գիրքեր եւ հանդէսներ։ Դաշնակցական, ազգային երեսփոխան ընտրուած իր ծննդավայրէն։ Երկերը (Թրգմ.), «Հարստանալու արուեստը» (Օտա Ակնի ծածկանունով), «Հայնէի բանաստեղծութիւնները» եւ այլն։


== Աղբիւրներ ==
Յուշարձան Ապրիլ տասնմէկ, Թէոդիկ, Կ.Պոլիս, 1915 «Արզուման» հրատարակչութիւն:
Արփինէ Աբրահամեան

Արփինէ Աբրահամեան (1908)

Ծնած է Մարզուան, ու տակաւին մանուկ՝ ծնողքին հետ փոխադրուծ է Պոլիս, ուր յաճախած է Օրթագիւղի «Թարգմանչաց» վարժարանը, ապա՝ Առնավուտգիւղի Ամերիկեան աղջկանց գոլէճը։
1931էն ի վեր հաստատուած է Միացեալ Նահանգներ, ուր գրական իր նախափորձերը լոյս տեսած են, 1940էն սկսեալ, «Հայրենիք»ի, «Հայ Սիրտ»ի, «Նայիրի»ի, «Բագին»ի եւ «Միջնաբերդ» ու «Ամէնուն Տարեգիրքը» պարբերականներուն եւ տարեգիրքերուն մէջ։
Պատմուածքներու իր առաջին հատորը՝ «Կեանքի Կատակերգութիւնը», հրատարակուած է 1967-ին. երկրորդը՝ «Եւ Նաւը Սուլեց», 1973-ին, երրորդը՝ «Պրկուած Ծառեր», 1980-ին:
Սփիւռքեան օրաթերթերու եւ հանդէսներու մէջ ցրուած կը մնան իր արձակներէն շատեր։
Անպատմելի՜ ողբերգութիւնը հայ գրականութեան Մինաս Թէօլէօլեան,  Դար մը գրականութիւն, հ. Բ (Բ. հրատարակութիւն), Հալէպ։:
Եկեղեցական Երաժշտութիւն

Եկեղեցական երաժշտութիւն, քրիստոնէութեան առաջին իսկ դարերէն երգեցողութիւնը առաջնակարգ դեր ունեցած է եկեղեցական արարողութիւններու մէջ: Սկզբնական շրջանին պաշտամունքը բաղկացած է սաղմոսերգութենէ: Հետագային այդ նախնական երգեցողութիւնը հարստացած է սրբազան հայրերու կողմէ յօրինուած բազմատեսակ հոգեւոր երգերով, որոնք ժամանակի ընթացքին, ենթարկուելով օտար երաժշտութիւններու ազդեցութեան, ստեղծած են ոճական անկազմակերպ վիճակ մը:
6-րդ դարու վերջաւորութեան Հռոմի պապի՝ Գրիգոր Առաջին Մեծի (590-604) կարգադրութեամբ եւ հետապնդումով մեծ աշխատանք կատարուած է եւ ստեղծուած ոճային միասնութիւն ունեցող եկեղեցական երգեցողութիւն, որ հետագային դարձած է Կաթողիկէ եկեղեցւոյ պաշտօներգութիւնը եւ կոչուած՝ Գիրգորեան երգ (Chant Gregorien):
Գիրգորեան եղանակներու կառոյցին մէջ գերիշխած են հաւասար եւ երկար տեւողութիւն ունեցող հնչիւններ եւ իր հանդարտ, դանդաղ ու սահուն բնոյթին համար անիկա ստացած է նաեւ Cantus Planus անուանումը:
Գիրգորեան երգեցողութիւնը եղած է միաձայն մինչեւ 9-րդ, 10-րդ դարերը եւ կատարուած է արական երգչախումբերով, առանց նուագակցութեան, որովհետեւ եկեղեցիներու մէջ արգիլուած է նուագարաններու գործածութիւնը:


== Աղբիւրներ ==
«Երաժշտութիւն, Պատմութիւն եւ Տեսութիւն»,Նարդուհի Էքիզեան-Մարկոսեան, 2017, Պէյրութ։
Ազգային Լեւոն եւ Սոֆիա Յակոբեան Քոլէճ

25 Հոկտեմբեր 1964-ին տեղի ունեցաւ հանդիսաւոր բացումը Լեւոն եւ Սոֆիա Յակոբեան Քոլէճին: Պուրճ Համուտ տօնական բացառիկ օրուան մը երեւոյթը կը պարզէր։ Նոր Մարաշի շրջանը դրօշազարդարուած էր եւ քառանկիւն յաղթական կամարներ կանգնեցուած։


== Հիմնադրութիւն ==


=== Տօնախմբութիւն Ս. Քառասնից Մանկանց Եկեղեցւոյ Մէջ ===
Կը պատարագէր լիբանանահայոց բարեջան Առաջնորդ Տ. Տաճատ արք. Ուրֆալեան, երգչախումբի քառաձայն կատարողութեամբ։
Վեհափառ Տ. Տ. Խորէն Ա. Կաթողիկոս եւ իր շքախումբը, պետական երեսփոխաններ, Հայ. Կրթական Հիմնարկութեան պատուիրակութիւն, ժողովականներ, ժողովրդական խանդավառ ընդունելութեամբ կ'առաջնորդուին եկեղեցի։
Պատարագիչ Սրբազան Հայրը կը խօսի յաւուր պատշաճի հոգեշունչ քարոզ։ Ապա Ս. Վերաբերումէն ետք, կը կարդացուի Վեհ. Հայրապետին Սրբատառ Կոնդակը՝ ուղղուած Հայ Կրթ. Հիմնարկութեան եւ բարերարուհի տիկ. Սոֆիա Յակոբեանին։


=== Քոլէճի Շրջաբակին Մէջ ===
Յաւարտ Ս. Պատարագի, պաշտօնական թափօրը, որուն մաս կը կազմեն Վեհը, Առաջնորդ Ս. Հայրը, Հանրապետութեան նախագահի պաշտօնական ներկայացուցիչ՝ Լեռնալիբանանի նահանգապետ պրն. Ֆաուզի Պարտաուիլ, պետական երեսփոխաններ, Ազգ. իշխանութեանց ժողովականներ, քոյր համայնքներու եկեղեցական եւ աշխարհական ներկայացուցիչներ, կրթական մշակներ եւ ժողովրդային բազմութիւն մը կ'ուղղուի Քոլէճ։
Ճամբու ընթացքին կը զենուին ոչխարներ, ոստիկան զօրաց ջոկատ մը զինուորական պատիւներ կ'ընծայէ, ապա, Հ.Մ.Ը.Մ.ի նուագախումբը Ազգ. քայլերգով կը բանայ հանդիսութիւնը։
Քոլէճի նորընտիր խնամակալութեան ատենապետ, Պուրճ Համուտի քաղաքապետ պրն. Յակոբ Աշճեան կը կարդայ բովանդակալից ճառ մը կրթական հաստատութեան դերին եւ առաքելութեան շուրջ եւ ջերմ շնորհակալութեան խօսք կ'ուղղէ, ի միջի այլոց, յատկապէս բարերարուհիին եւ Հայ Կրթական Հիմնարկութեան։
Յանուն բարերարներուն, Հ. Կ. Հիմնարկութեան վարիչ քարտուղար պրն. Բ. Կռանեան փոխադարձ շնորհակալութեան խօսք կ'ուղղէ եւ կը կարդայ տիկին Յակոբեանի ուղարկած յաջողութեան գիրը:
Պետական երեսփոխան պրն. Խաչիկ Պապիկեան՝ արաբերէն լեզուով թարգմանը կը հանդիսանայ հայ ժողովուրդի լաւագոյն զգացումներուն, հանդէպ Լիբանանին, նախագահ Շարլ Հըլուին, բարեխնամ կառավարութեան, եւ կը գնահատէ մեծարժէք բարերարութիւնը որ իրականացած է յօգուտ Լիբանանի եւ համայնքին։
Ապա, խօսք առնելով մեթնի կուսակալ Ֆաուզի Պարտաուիլ, եւ գնահատանքը յայտնելէ ետք երկրորդական վարժարանի գեղեցիկ այս նուաճումին համար, յանուն հանրապետութեան նախագահ Շարլ Հըլուին, Լիբանանի Մայրիներու Ա. կարգի շքանշանով կը պարգեւատրէ Հայ Կրթական Հիմնարկութեան նախագահ պրն. Յովսէփ Փիրումեանը եւ բարերարուհի տիկին Սոֆիա Յակոբեանը (ի բացակայութեան):
Հուսկ, Վեհափառ Հայրապետը իր օրհնութիւնները կը շնորհէ բարերարներուն, Լիբանանի հանրապետութեան, կուսակալութեան եւ յաջողութիւն կը մաղթէ ք ոլէճի խնամակալութեան, տնօրէնութեան եւ ուսուցչական կազմին։
Աւանդական ժապաւէնը յանուն կրթական նախարարին կը կտրէ Ֆաուզի Պարտաուիլ եւ կը կատարուի պաշտօնական բացումը։


== Աղբիւրներ ==
Ազգային Լեւոն եւ Սոֆիա Յակոբեան Վարժարանի պաշտօնական կայքէջ՝ http://sophiahagopian.com/hy/


== Տե՛ս նաեւ ==
Ազգային Եղիշէ Մանուկեան Քոլէճ
Հայ Կաթողիկէ Ս. Խաչ - Հարպոյեան Բարձրագոյն Վարժարան
Մ. եւ Հ. Արսլանեան Ճեմարան
Հայ Աւետարանական Շամլեան Թաթիկեան երկրորդական վարժարան
Գալուստ Կիւլպէնկեան Երկրորդական Վարժարան
Լալան Ու Արան

Լալան ու Արան, հայերէն լեզուով մանկապատենական ծրագիր մը, ստեղծուած Համազգայինի Կեդրոնական Վարչութեան կողմէ:


== Պատմութիւն ==
Համազգայինի Կեդրոնական Վարչութիւնը 2015 թուականին հաստատեց նոր կառոյց մը, որ կը կոչուի «Համազգայինի մանկա-պատանեկան ծրագիրներու բաժանմունք»։ Այս բաժանմունքի պատասխանատուն նշանակուեցաւ Արին Գալուստեան, որ իր կողքին գործի հրաւիրեց մասնագէտներ, որոնք պիտի նպաստէին որակեալ, արդիական եւ գրաւիչ ծրագիրներու ստեղծման։Մասնագէտներն էին՝ Թալին Եահնիյեան (մանկավարժ), Նայիրի Ալեքսանտրեան-Կէօզիւպէօյիւքեան (երեխաներու գիրքերու պատկերազարդող) եւ Սերուժ Պաղտասարեան (ծրագրող, երաժշտական համադրող):


== Նպատակ ==
Նպատակներն են՝

Զարգացնել երեխային լեզուական կարողութիւնները։
Զարգացնել երեխային տրամաբանելու, յիշելու եւ կեդրոնանալու կարողութիւնները։
Զարգացնել երեխային երեւակայելու եւ ստեղծելու կարողութիւնները։
Զարգացնել երեխային մօտ հետազօտելու ցանկութիւնը։
Արթնցնել երեխային մօտ երաժշտական հետաքրքրութիւն։


== App ==
Նախ՝ ձեռնարկուեցաւ արդիական գործիքներու վրայ հաճելի եւ հետաքրքրական խաղերով երեխաներուն ուսուցանել հայերէն լեզուն։ Պատրաստած է մանկական դաստիարակչական խաղեր «iOS» եւ «Android» գործիքներուն վրայ, 3-5 տարեկան երեխաներուն համար, արեւմտահայերէնով եւ արեւելահայերէնով։ Հրապարակի վրայ են 3 անվճար «app»եր՝ «Գոյներու աշխարհ», «Ձեւերու աշխարհ» եւ «Գիրերու աշխարհը»։ Խաղերը պատրաստուած են մանկավարժական արդիական սկզբունքներուն հետեւելով։
Երկաթ Եւ Պողպատ

Երկաթ եւ Պողպատ, երկաթը տոկուն եւ ճկուն մետաղ մըն է: Ամէնէն կարեւոր եւ ամէնէն շատ գործածուած մետաղն է: Զուտ չէ իր բնական վիճակին մէջ, այլ խառնուած՝ ուրիշ նիւթերու, թթուածնատներու հետ:


== Պահածոներու տուփեր ==
Պահածոներու տուփերը կը պատրաստուին թիթեղէ՝ ծածկուած անագով, որ արգելք կ'ըլլայ ժանգին: Թիթեղի թերթերուն կը տրուի գլանի ձեւ՝ ծայրերը կիզազօդելով: Յատակը եւ գագաթը կը կտրուին: Յատակի եզրը կը կցուի, որմէ ետք տուփերը կը լեցուին եւ կափարիչը կը դրուի: Խմիչքի շիշերը, ընդհանրապէս, կը շինուին ալիւմինիւմէ՝ թեթեւ մետաղէ մը, որ չի ժանգոտիր:


== Մեծ հնոց ==
Երկաթը կը հանեն երկրին ընդերքէն, ուր կը գտնուի հանածոյ վիճակի մէջ։ Անզուտ երկաթը, խառնուած գետնածխակին եւ կիրին, կը դրուի մեծ հնոցի մը մէջ (կրակի դիմացող աղիւսներէ պատրաստուած փուռ): Տաք օդ կը փչեն մէջը, եւ տաքութեան ազդեցութեան տակ անզուտ երկաթը եւ գետնածխակը հեղուկ երկաթի կը վերածուին: Կիրի յաւելումով կարելի կը դառնայ աղտոտութիւններու վերացումը:


== Պողպատ ==
Պողպատ ունենալու համար բաւարար է հեղուկ երկաթէն իր պարունակած բնածուխին մէկ մասը հանել: Որմէ ետք երկաթը կ'անցնի ճնշուած օդի մը հոսանքէն, որուն պարունակած թթուածինը կ'այրէ աւելորդ բնածուխը: Հեղուկ պողպատը կը լեցուի կաղապարներու մէջ։  Ինքնաշարժներու բազմաթիւ մասերը պողպատէ կը շինուին, ինչպէս շարժիչը: Երկաթուղին, որուն վրայ շոգեկառքը կը սուրայ, պողպատէ կը շինուի:


== Աղբիւրներ ==
ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ԻՄ ԱՌԱՋԻՆ ՀԱՆՐԱԳԻՏԱԿՍ, 2001-2002, ԻՆՉՊԷ՞Ս ՇԻՆՈՒԱԾ Է, ՀՐԱՏԱՐԱԿՈՒԹԻՒՆ CCM:
Սուրբ Երրորդութիւն

Սուրբ երրորդութիւն, Աստուծոյ եռամիասնութիւն, Քրիստոնէական եկեղեցւոյ ամէնահիմնական դաւանանքներէն, ըստ որուն, միակ Աստուածը գոյութիւն ունի երէք անձերով՝ Հայր Աստուած, Որդի Աստուած եւ Սուրբ Հոգի Աստուած, մէկ բնութեամբ։
«Սուրբ երրորդութիւն» եզրոյթը առաջադրուած է Բ (2-րդ) դարու ուշ Աստուածաբաններուն կողմէն։ Սուրբ երրորդութեան դաւանանքը սահմանուած է Նիկիոյ Ա՝ ՅԻԷ (325) թուականի Տիեզերական ժողովին, հաստատուած է Կոստանդնուպոլսոյ Ա՝ ՅՁԱ (381) տիեզերական ժողովին եւ դրոշմուած է Քրիստոնէութեան «Հաւատոյ հանգանակ»-ին մէջ։ Քրիստոնէական եկեղեցիները միակարծիք չեն Սուրբ հոգւոյն մեկնաբանութեան հարցին մէջ։
ԺԱ (11-րդ) դարուն Կաթողիկէ եկեղեցին մտցուց Սուրբ հոգւոյն բղխումը «եւ որդիէն» ձեւակերպումը, զոր արեւելեան եկեղեցիները (դեռ Կաթողիկէ միսիոնարները արեւելք չէին գործուղուած), որոնցմէ էր Հայաստանեաց Առաքելական Ուղափառ Եկեղեցին, չընդունեցին։ Սսոյ Գ (3-րդ) եկեղեցական ժողովը՝ ՌՄԾԱ (1251 թուական), քննելով Սուրբ Հոգիին վերաբերեալ Հռոմի Իննովկենտիոս Դ (4-րդ) պապին առաջադրած դաւանաբանական խնդիրները, ընդունած է «հոգին հօրմէ բղխած է, եւ որդիին միջոցաւ երեւցած» (Կիրակոս Գանձակեցի, Հայոց Պատմութիւն, 1982, էջ 238) ձեւակերպումը, այսպէս մերժած է Որդի Աստուծմէ Սուրբ հոգիին բղխիլը եւ պահպանած է դաւանաբանական հարցերուն մէջ Հայաստանեաց եկեղեցւոյ ինքնուրոյնութիւնը։ ՀԱՅՐԸ, ՈՐԴԻՆ ԵՒ ՍՈՒՐԲ ՀՈԳԻՆ ԵՂԱԾ ԵՆ ՄԻԱՍԻՆ, ԱՆՈՆՔ ՆՈՅՆ ԱՍՈՒԱԾՆ ԵՆ ԵՒ ԻՐԱՐ ՀԵՏ ԱՐԱՐԱԾ ԵՆ ԵՐԿԻՆՔՆ ՈՒ ԵՐԿԻՐԸ։ Սուրբ երրորդութեան խիստ անբանաւոր ըմբռնումը սուր վէճեր հարուցած է Քրիստոնէութենէն ներս։ Անիկա բանական դիրքերէն ժխտած են «հակաերրորդութիւն»ականները (Լատիներէն՝ Trinitas - Երրորդութիւն), որոնց վարդապետութիւնը բարեկարգութեան շրջանին վերածնած են «հակաերրորդութիւն»ական բողոքականները (Լատիներէն՝ Unitas - Միասնութիւն)։
Միրզա Կէնճեան

Միրզա Կէնճեան, (- Ապրիլ 1915), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Միրզա Կէնճեան ստացած է բժշկական կրթութիւն եւ աշխատած՝ բժիշկ։
1915 թուականի Ապրիլ 11-13-ը Իթթիհատի առաջին զոհերն եղան 600 հայ մտաւորականներ, որոնց մէջ էին բժիշկներ՝ Նազարէթ Տաղաւարեանը, Վահրամ Թորգոմեանը, Կարապետ Փաշաեանը, Միրզա Կէնճեանը, Յակոբ Նարկիլէճեանը, Տիգրան Ալլահվերտին եւ ուրիշներ։


== Գրականութիւն ==
Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթըն, 1957։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։