armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Լուիզ Նալպանտեան

Լուիզ Նալպանտեան (1926 - 1974), պատմաբան։


== Կենսագրութիւն ==
Լուիզ Նալպանտեան ծնած է ԱՄՆ: 1959-իՆ Աթանֆորտ համալսարանէն կը ստանայ Դոկտոր фիլիսոփայութեան Պատմական Գիտութիւններու գիտական աստիճանը: Ապա՝ որպէս դասախօս կը պաշտօնավարէ Քալիֆորնիոյ Լոս Անճելըսի Համալսարանին մէջ, դասաւանդելով Հայագիտական առարկաներ, ուր նաեւ կր կազմակերպէ Հայագիտական Ուսմանց ծրագիր մը: 1964-էն սկսեալ մինչեւ ինքնաշարժի արկածով իր կանխահաս մահը, Լ. Նալպանաեան կը դասախօսէ Ֆրեզնոյի Քալիֆորնիոյ Պետական Համալսարա­նին մէջ, ուր միաժամանակ կը վարէ Հայագիտական Ուսմանզ Ամբիոնը, որուն կազմակերպման մէջ մեծ դեր կը խաղայ ան:
ՈրպԷս պատմաբան, Դոկտ. Լ. Նալպանտեան իր ուշադրութիւնը կը կեդրոնացնէ հայ ժողովուրդի նոր շրջանի պատմութեան վրայ։ 1963-ին, անգլերէն լեզուով կը հրատարակ է ՀԱՅ ՑԵՂЦՓՈԽԱԿԱՆ ՇԱՐԺՈՒՄԸ, որ կը վերահաստատուի 1967-ին: Վերջին տարիներուն ան լծուած է պատրաստութեանը նոր աշխատասիրութեան մը՝ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ՇԱՐԺՈՒՄԸ ՀԱՅՈՑ ՄԷՋ, ԾՆՈՒՆԴ ՈՒ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹԻՒՆ ՍՈՑԻԱԼ ԴԵՄՈԿՐԱՏ ՀՆՉԱԿԵԱՆ ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹԵԱՆ (1887-1907)։
Լուիզ ՆալպաՆտեան կը մահանայ 1974-ի Դեկտեմբեր 2—ին։


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Հատոր Ե., Պէյրութ, 1974, էջ 281։
Սալբի

Արամ Մ. Սահակեան (կամ՝ Արամ Մ․ Աահակյան , ծնած1884, Կարմրակ - 1968, Կոնստանցա, Ռումանիա), ճանչցուած իբր Սալբի, հայ գրող եւ բժիշկ էր:
Ան ծառայած է Օսմանեան բանակին մէջ իբր բժիշկ Համաշխարհային Առաջին Պատերազմի ընթացքին, եւ յետոյ Հայկական գաղթականներու մօտ՝ Փորթ Սաիտ, Եգիպտոս:

Սահակեան հաւաքեց հայ զինուորներու եւ գաղթականներու պատմութիւնները իրենց շրջաններու ջարդերէն ու տեղահանումներէն ետք:
Ան ծանօթ է իր «Մեր Խաչը» գործոր, կարճ պատմուածքներու հաւաքածոյ մը առաջին անգամ հրատարակուած 1921 թուականին, Փարիզ, Ֆրանսա: Հաւաքածոն նաեւ թարգմանուած եւ հրատարակուած է անգլերէնով՝ Լոս Անճելըս, Քալիֆորնիա, ԱՄՆ: Ան նաեւ ունի այլ գործ մը, վերնագրուած՝ «Պատգամաւոր Շուները», հրատարակուած 1945 թուականին:
Արսէն (անձնանուն)

Արսէն, յունական ծագումով (յուն․՝ Αρσένιος} հայկական արական տարածուած անուն։

Լատինագիր ձեւը՝  ARSEN 
Անունէ ստեղծուած մականուն՝ Արսէնեան


== Անունը Կրողներ ==
Արսէն Այտընեան (1825 Կ.Պոլիս-1902) բանասէր, լեզուաբան
Արսէն Բագրատունի (1790-1866 Վենետիկ ) ՄՄ անդամ հայագէտ, թարգմանիչ
Արսէն Երկաթ (1893-1969) բանաստեղծ
Արսէն-Նուպար Մամուրեան (ծն.1941 Աղեքսանդրիա) գրող
Արսէն Պալեան (1889-1944 Յունաստան) ազգային գործիչ
Արսէն Ջուլֆալակեան (ծն.1987) ըմբիշ


== Ֆրանսերէն ==
Արսէն տ'Արսովալ (ֆրանսերէն՝ Arsène d"Arsoval, 1851-1940) ֆրանսացի գիտնական
Արսէն Վէնկեր (ֆրանսերէն՝ Arsène Wenger, ծն.1949) ոտնագնդակի մարզիչ
Արսէն Ուսէ (ֆրանսերէն՝ Arsène Wenger, 1815-1895) ֆրանսացի գրող
Գրական՝
Արսէն Լուփէն ֆրանսերէն՝ Arsène Lupin) Մորիս Լէփլանի վէպերու գործող


== Այլ լեզուներով ==
գերմաներէն՝ Arsenius
լատ.՝ Arsenius
լեհ.՝ Arseniusz
պուլկար․՝ Арсений
ռում.՝ Arsenie
հունգարերէն՝ Arzén
յուն․՝ Αρσένιος
փորթ.՝ Arsénio, Arsênio
սպ.՝ Arsenio
իտալ.՝ Arsenio
վրաց.՝ არსენ
ֆրանսերէն՝ Arsène
Մեծապատիւ Մուրացկանները

Մեծապատիւ Մուրացկանները Յակոբ Պարոնեանի միակ վէպն է եւ իր ամենաժողովրդական գործերէն մէկը։ Հայ գեղարուեստական արձակի դասական երկերէն մին։ Առաջին անգամ հրատարակուած է 1880-ին, Կ. Պոլիս։ Վէպին գլխաւոր հերոսը «Աբիսողոմ աղա»ն է, միամիտ ու պարծենկոտ գաւառացի մը, որ Պոլիս կու գայ ամուսնանալու համար։ Ոտքը Պոլիս կոխած վայրկեանէն իսկ կը սկսին հէգ Աբիսողոմ աղային արկածախնդրութիւնները։ Դիւրին որս մը գտած ըլլալով, տեղացի գրագէտ, խմբագիր, լրագրող եւ վարժապետ՝ Պոլսոյ յայտնի «Մեծապատիւ Մուրացկանները», կը յարձակին գաւառացիին վրայ ու զանազան խաբեբայութիւններով կը կողոպտեն զինք, մինչեւ այս վերջինը օձիքը դժուար ազատած կը փախչի իր գաւառը։
«Մեծապատիւ Մուրացկանները» յաճախ վերահրատարակուած է թէ՛ Սփիւռքի զանազան քաղաքներուն եւ թէ՛ ալ Հայաստանի մէջ։ Ան նաեւ թատերականացուելով բեմ հանուած է բազմաթիւ անգամներ։


== Նշումներ ==

Կաղապար:Wikisource
Հայ Աւետարանական Էմմանուէլ եկեղեցի (Հալէպ)

Հայ Աւետարանական Էմմանուէլ եկեղեցի, 1852 թուականին հիմնադրուած հայ աւետարանական եկեղեցի Սուրիոյ Հալէպ քաղաքին մէջ։ Եկեղեցւոյ ներկայիս շէնքը կառուցուած է 1923 թուականին։ Այն ներկայիս կը ծառայէ որպէս Սուրիոյ Հայ Աւետարանական միաբանութեան նստավայրը, որ կը հանդիսանայ Մերձաւոր Արեւելքի Հայ Աւետարանական Եկեղեցիներու Միութեան անդամ։
Էմանուէլ եկեղեցին վնասուած է 17 Յունուար 2016-ին գնդակոծութեան ժամանակ։


== Հովիւներ ==
Ատուր Աղա Նիզիբլեան (1852-1855)
Վեր. Նազար Մաքանեան (1855-1865)
Վեր. Սարգիս Սարգիսեան (1865-1890)*
Վեր. Կարապետ Մարգարեան (1865-1890)*
Տիար Գէորգ Ղազանչեան (1865-1890)*
Կարապետ Ադանալեան (1865-1890)*
Տիար Գրիգոր Ճուկուրեան (1865-1890)*
Տիար Գարեգին Գույումճեան (1865-1890)*
Վեր. Մանուկ Միսիրեան (1891-1903)
Վեր. Ստեփան Թովմասեան (1904-1913)
Վեր. Յովհաննէս Էսքիճեան (1913-1916)
Այցելութիւն հովիւներու եւ քարոզիչներու (1917-1923)
Վեր. Կարապետ Յարութիւնեան (1922-1931)
Վեր. Սիսագ Մանուկեան (1931-1932)
Վեր. Սիրագան Աղբաբեան (1932-1952)
Վեր. Սողոմոն Նոյջուկեան (1950-1959)
Վեր. Յովհաննէս Քարճեան (1960-1979, ասպ. 1956-1958)
Վեր. Սողոմոն Քիլաղբեան (1980-1995)
Այցելութիւն հովիւներու եւ քարոզիչներու (1995-1997 թթ.)
Վեր. Սերոբ Մկրտիչեան (1997-2015)
Տիար Սամուէլ Թաշճեան (2016–2019)(*տարիները անյայտ են)


== Արտաքին յղումներ ==
AEEC պաշտոնական կայք
Ատոմ Ա. Քհնյ. Քէհեայեան

Ատոմ Ա. Քհնյ. Քէհեայեան (ծնած է 1920, Ուրֆա- մեռած է 2002)


== Կենսագրութիւն ==
Աւազանի անունով՝ Միքայէլ, որդը Պետրոսի եւ Մարիամի, ծնած է Ուրֆա, 1920-ին։
Նախնական կրթութիւնը ստացած է Տէր զօրի Ազգ. Վարժարամը, զոր աւարտած է 1933-ին։ Ապա երկու տարի հետեւած է Ֆրանսերէն լեզուի դասընթացքի Տէր Զօրի Գաբուջինեան Վարժարանը, ստանալով համապատասխաս վկայական։ Թէեւ եղած է ուսումնատենչ, բայց պայմաններու բերումով չէ կրցած բարձրագոյն ուսում ստանալ։ Հետեւաբար մտած է գործնական կեանքի մէջ ու հետեւած՝ մէկէ աւելի արհեստներու։
Երբ ընտանիքով հաստատուած է Գամիշլի, դարձած է պետական պաշտօնեայ։
Իր առօրեայ աշխատանքներուն գուզահեռ, հետաքրքուած է ազգային ու միութենական կեանքով։ Անդամակցած է Հ.Մ.Ը.Մ.ի ընտանիքին եւ հետագային վարած է պատասխանատու պաշտօներ։
Գամիշլիի մէջ պատասխանատու նշանակուած է «Նայիրի» եւ «Ազդակ» շաբաթօրեակի։ 1944-ին ընտանիքին հետ տեղափոխուած է Հալէպ եւ դարձած ելեկտրականութեան ընկըրութեան պաշտօնեայ։
23 Յունիս 1946-ին, Հալէպի Ս. Քառասնից Մանկաց Եկեղեցւոյ մէջ, ձեռամբ՝ Տ. Աստուածատուր քհնյ. Գասապեանի, պսակուած է օր. Վարդուհիին հետ եւ բաջտաւորուած չորս զաւակներով՝ Սարզիս, Մարալ, Պետիկ եւ Թագուհի։
Հալէպի մէջ եւս մաս կազմած է ազգային ու միութենական կեանքին։ Կարեւորութիւն տուած է հայրենակցական միութեան աշխատաքներուն։ Անդամակցած է Ուրֆայի հայրենակցական Միութեան եւ իր գործակիցներուն հետ յաջողած՝ վերաշխուժացնել զայն։ Օգտակար եղած է նաեւ Ուրֆայի եւ Կարմուճի Տիկնանց Միութիւններուն։
Իր քահանայական ձեռնադրութիւնն ու օծումը տեղի ունեցած են ձեռամբ Տ. Զարեհ Եպս. Փայասլեանի, Ս. Քառասնից Մանկաց եկեղեցւոյ մէջ, 28 Փետրուար 1945-ին, վերակոչուելով Տէր Ատոմ, օծակից ունենալով Տէր Վարդան, Տէր Վահան, Տէր Հմայեակ եւ Տէր Ղեւոնդ։
Երկար տարիներ, Հալէպի մէջ «Հասկ» ամսագրի պատասխանատու էր։ Թղթակցութիւններ գրած է կրօնական բովանդակութեամբ «Հասկ»ին, «Ազդակ»ին, Ազգ. Առաջնորդարանի «Օշական» պարբերաթերթին եւ «Գանձասար» շաբաթաթերթին մէջ։
Տարիներու Քահանագործութեան քաղցր լուծին տակ, ան կորսնցուցած է իր առողջութիւնը եւ 1995-ին կոչուած է հանգըստեան։
Իր վարչական աշխատանքներու կողքին, ան ժամանակ տրամադրած է մտաւորական աշխատութեան եւ ուսումնասիրութեան։ Հրատարակած է երեք գրքոյկներ՝ «Կրօնական Գիտելիքներ», «Դիւցազնական Ուրֆան եւ Իր Հայորդիները» եւ «Կարմուճը» խորագրով։
Յարութիւն Ալիքսանեան

Յարութիւն Ալիքսանեան (Խաչիկ, 1857, Պրուսա, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1 Յունուար 1918(1918-01-01), Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն), հայ դերասան,


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Չինկիլէրի (Պրուսայի գիւղ)։ Մանուկ ատեն կորսնցուցած է ծնողքը։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է գիւղին դպրոցին մէջ, ետքը ղրկուած է Պրուսա՝ իբրեւ կօշկակարի աշկերտ, 1864-ին ղրկուած է Պոլսոյ Ս. Փրկչեան Ազգային որբանոց-վարժարանը՝ իր Գէորգ Եպ. հօրեղբօրը միջնորդութեամբ, հոն մնացած է 7 տարի եւ աշակերտական թատերական ներկայացումներու ատեն ի յայտ բերած է իր դերասանական կարողութիւնները:
1878-ին Վարդովեանի դերասանական խումբին մէջ ընդունուած է, եւ երբ Վարդովեան գործէ քաշուած է՝ 1881-ին, Մնակեանի խումբին մէջ առաջին դարերը ստանձնած է 1891-2 կը բաժնուի Մնակեանէն եւ առանձին խումբ մը կազմելով կը մտադրէ Պրուսա մեկնիլ 1899-ին Տիկին Հրաչեա դերասանուհին զինքը Կովկաս կը հրաւիրէ. հոն՝ Գանձակի, Պաքուի, Թիֆլիսի մէջ բեմ կ'ելլէ կարեւոր դերերով. քիչ ատեն ետք Պոլիս կը վերադառնայ. 1896-ին Զմիւռնիա է, Մնակեանի հետ, իսկ 1897-ին՝ Եգիպտոս, Սերովբէ Պէնլեանի մեծ օփերէթի խումբին մէջ իբրեւ առաջին պառիթոն երգիչ-դերասան: 1899-ին Պոլիս կը դառնայ եւ սկսնակ դերասանուհի Օր. Աղաւնի Հայկազեանի հետ կ'ամուսնանայ, որ կը կոչուի Տիկին Սիրանոյշ Ալիքսանեան համանուն արուեստագիտուհիին շատ նմանելուն համար:
Ալիքսանեան մինչեւ 1903 դարձեալ Պոլսոյ բեմերուն վրայ է, իբրեւ օրուան տիրապետող արուեստագէտը: Ինքը հակառակորդի դերերը այնքան բնականօրէն տարած է, որ շատ անգամ հանդիսատեսներուն զայրոյթը գրգռած է իր դէմ, 1904-6-ին թատերապտոյտներ կ'ընէ այցելելով Սելանիկ, Տրամա, Սէրէզ, Քավալա, Իզմիտ, Սամսոն:
1907-ին՝ Ալիքսանեան Հոլասի եւ Տիկ. Հէքիմեանի հետ ուժեղ խումբ մը կը կազմէ, որ ասուպի կեանք մը կ'ունենայ. Օսմանեան Սահմանադրութենէն ետք խումբը դանդաղօրէն կը քայքայուի:
1908-18 պատերազմի օրերուն՝ իր անկումի շրջանը կ'ըլլայ: «Հաց»ին համար կը ստիպուի խել մը խումբերու մէջ մտնել. ելլել ու քաշկռտել իր փառքի ծիրանին անծանօթ բեմերու վրայ։ Վերջին ներկայացումը տեղի ունեցած է Դեկտեմբերին: 1918 Յունուար 1-ին. կը մեռնի, ու կը թաղուի Շիշլիի Ազգ. գերեզմանատան դերասաններու թաղամասին մէջ:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հայր Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, Պուքրէշ, Ա․ հատոր, 1938, էջ 65։
Նշան Պէշիկթաշլեան, Թէոդիկի Ամ. Տար. 1926 էջ 416-30։
Միհրան Թումաճան

Միհրան Թովմաս Թումաճան (Հոկտեմբեր 1890, Կիւրին - 28 Հոկտեմբեր 1973), երաժիշտ ազգագրագէտ:


== Կենսագրութիւն ==
Միհրան Թումաճան ծնած է Հոկտեմբեր 1890 թուականին, Կիւրինի մէջ։ 
1895 թուականին ան ընտանեօք կը փոխադրուի Սեբաստիա, ուր նաեւ կը ստանայ իր միջնակարգ ուսումը։ 
1909 թուականին, իր ընտանիքին հետ կը տեղափոխուի Կ․ Պոլիս, ուր իր ուսումը կը շարունակէ տեղւոյն համալսարանի իրաւաբանական դպրոցին մէջ: Կ՚աւարտէ 1913 թուականին։
1910 թուականէն սկսեալ, Միհրան Թումաճան կը հետեւի Կ․ Պոլսոյ մէջ Կոմիտասի կազմակերպած երաժշտագիտական դաընթացքին։ 1920 թուականին, Կոմիտասի միւս աշակերտներուն հետ, կ՚անցնի Փարիզ, խորացնելու համար երաժշտական իր ուսումը։ 
1923 թուականին ան կը փոխադրուի Ամերիկա Միացեալ Նահանգներ, ուր «Հայ Երգ-Երաժշտական Միութիւն» անունով կը կազմակերպէ երգչախումբեր ու համերգներ, միաժամանակ շարունակելով իր ուսուցիչին՝ Կոմիտասի գործը, երաժշտական ազգագրական բնագաւառին մէջ։ Տարիներու ընթացքին ան կը յաջողի հաւաքել արեւմտահայ ժողովրդական բազմաթիւ երգեր, ստեղծելով հարուստ հաւաքածոյ մը, գիտական ու գեղարուեստական բարձր արժէքով։ 
1966 թուականին Միհրան Թումաճան կը հրաւիրուի Հայաստան, որպէս հայկական ՍՍՀ Գիտական Ակադեմիայի Արուեստի Ինստիտուտի գիտական աշխատակից, ու կը նուիրուի իր հաւաքածոյի գիտական հրատարակութեան աշխատանքին, որուն առաջին հատորը լոյս կը տեսնէ Երեւանի մէջ, 1972 թուականին, «Հայրենի Երգ Ու Բան» խորագրով։ Ան հրատարակութեան կը պատրաստէ նաեւ նոյն աշխատութեան երկրորդ հատորը, սակայն մահը կը զրկէ զինք յաջորդ հատորները պատրաստելու հնարաւորութենէն զրկելով։
Միհրան Թումաճան կը մահանայ 28 Հոկտեմբեր 1973 թուականին։


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, խմբագիր Երուանդ Հ․ Քասունի, հատոր Դ․, Պէյրութ, 1973, էջ 353-354։
Սուփըր Մարիօ

Սուփըր Մարիօ (անգլերէն՝ Super Mario), Սուփըր Մարիօ Պրոս վիտէօ-խաղը ստեղուած է Նինթենտոյի կողմէն։ Խաղը առաջին անգամ շուկայ իջած է Ճափոնի մէջ, 13 սեպտեմբեր 1985-ին:


== Իբրեւ Ճամփմեն ==
Սկիզբը Մարիոյին անունը անունը Ճամփմեն եղած է (ցատկող անձը):
Ան ատաղձագործ եւ երկրորդական կերպար մըն է «Տոնքի Քոնկ» անունով խաղի մը մէջ: Այդ խաղին մէջ ան պարզապէս կը ցատկէ տախտակէ տախտակ եւ կը փորձէ արգելքներէն խուսափիլ: Նինթենտոյի այս խաղին մէջ, մեծ կապիկն է հերոսը: Սակայն արդէն Ճամփմեն կը նմանի մեզի ծանօթ Մարիոյին: Ան հագուած է սալոփեթ տաբատ մը, դրած է քասքեթ եւ ունի պեխ: Այդ ժամանակաշրջանին գրեթէ անկարելի էր այդքան փոքրիկ անձի մը վրայ գծել բերան եւ մազեր:


== Իբրեւ Մարիօ ==

Ճամփմեն կը դառնայ Մարիօ 1982-ին, երբ «Տոնքի Քոնկ Ճիւնիոր» խաղը կ՛իջնէ արքէյտի խաղին մեքենաներուն վրայ, վիտէօ-խաղերու կեդրոններուն մէջ:
Այս նոր անունը անոր տուած է զայն ստեղծողը` Շիկերու Միյա-Մոթօ. Մարիօ անունը Նինթենտոյի աշխատանոցներու շէնքին տիրոջ անունն է` Մարիօ Մեկալէ, որ իտալական ծագումով ամերիկացի գործատէր մըն է:
Մէկ տարի ետք Մարիօ կը դադրի ատաղձագործ ըլլալէ եւ կը դառնայ ջրմուղագործ, իսկ երկրորդական կերպարը` գլխաւոր կերպար: Ան կը դառնայ հերոսը Մարիօ Պրոս արքէյտի խաղին, որուն մէջ կը կռուի Նիւ Եորքի կոյուղիներուն մէջի էակներուն դէմ, իր եղբօր` Լուիճիի հետ: Սունկերու թագաւորութեան մէջ շրջելով` ան կը փորձէ փրկել Թոտծթուլ իշխանուհին Պրաուզըրէն, Քինկ Քուփայէն: Տեսակաւոր արգելքներ եւ վտանգներ կը սպասեն իրենց ճամբուն վրայ:
Շատ շուտ Մարիօ կը դառնայ Նինթենտոյի խորհրդանիշ պատկերը` մասքոթը: Տարիներու ընթացքին ան տարբեր արհեստներ կ՛ունենայ` ատաղձագործ, ջրմուղագործ, սակայն նաեւ բժիշկ, թենիս խաղցող, քարթ ինքնաշարժ քշող, նկարիչ, շինարար… Այժմ ան աւելի քան 70 վիտէօ-խաղերու գլխաւոր կերպարն է, սակայն ան նաեւ կը մասնակցի իր ընկերներուն արկածախնդրութիւններուն աւելի քան 80 ուրիշ խաղերու մէջ:
5040 (թիւ)

5040 (հինգ հազար քառասուն)՝ բնական թիւ է


== Թուաբանագիտութեան Մէջ ==
Բազմորոշեալ թիւ է՝ 5040=7!
Նաեւ չորս յաջորդական թիւերու արտադրեալ է՝ 5040=7×8×9×10


== Այլ Ոլորտներուն Մէջ ==
42 յաջորդական պարզ թիւերու գումար է՝ 5040=23 + 29 + 31 + 37 + 41 + 43 + 47 + 53 + 59 + 61 + 67 + 71 + 73 + 79 + 83 + 89 + 97 + 101 + 103 + 107 + 109 + 113 + 127 + 131 + 137 + 139 + 149 + 151 + 157 +163 + 167 + 173 + 179 + 181 + 191 + 193 + 197 + 199 + 211 + 223 + 227 + 229:
Երկրի եւ Լուսնի շառաւիղներու գումարն է (մղոններով)՝ 3960 + 1080 = 5040 :


== Տես նաեւ ==
1728
1729
Գաղտնուսականներ (Պաթինիյյա)

Գաղտնուսականներ (Արաբերէն՝ الباطنيّة, Ալ-Պաթինիյյահ) այն խումբերն են որոնք կը զանազանեն Իսլամական Սուրբ Գիրքին արտաքին (Արաբերէն՝ ظاهري, Զահիրի` լայն հանրութեան համար դիւրահասկանալի) եւ ներքին (Արաբերէն՝ باطني, Պաթինի՝ Գաղտնի վարդապետութիւն, միայն մասնագիտացած կամ փոքր թիւով մարդոց համար հասկանալի)։ Այս եզրոյթը մասնաւորապէս գործածուած է Սուրբ Գրութեանց մեկնաբանութեան այլաբանական տիպին համար, զոր զարգացուած է կարգ մը Շիյա խումբերու մէջ, շեշտելով գրութեանց ներքին եւ քօղարկուած իմաստը։ Այս եղանակը որդեգրուած է Իսմայիլականութեան բոլոր ճիւղաւորումներուն, ինչպէս նաեւ Տուրզիներուն կողմէն։ Ալաուիները (երբեմն Ալեւիներ) կը կիրառեն սուրբ գրոց մեկնաբանութեան նմանատիպ եղանակ մը։ Ալ-Պաթինիյյա-ն տարածուած վերադիր է, որ կը գործածուի Մահմետականութեան Իսմայիլական վարդապետութիւնը սահմանելու համար, ինչը ընդունուած է Իսմայիլականներուն կողմէն:Սուննի դաւանանքին պատկանող գրողները Ալ-Պաթինիյյա եզրոյթը կը գործածէին հակամարտօրէն, նկատի ունենալով իր մերժումը սուրբ գրոց ակնյայտ իմաստին յօգուտ սքօղուած (Պաթինի) իմաստին։ Միջնադարեան Սուննի Աստուածաբան՝ «Ալ-Ղազզալի»-ն (Արաբերէն՝ الغزّالي) այս եզրյթը արժաբեկօրէն գործածած է Իսմայիլականութեան յետեւորդներուն մասին խօսած ատեն։ Կարգ մը Շիիյի գրողներ եւս այս եզրոյթը գործածած են հակամարտօրէն։
Նիկողայոս Թաշճեան

Նիկողայոս Թաշճեան (17 Յունիս 1841(1841-06-17), Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 9 Սեպտեմբեր 1885(1885-09-09), Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն), երաժշտագէտ, երգահան ու մանկավարժ։ 


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Իր նախնական ուսումը առած է Խասգիւղի Ներսէսեան Վարժարանը, ուր աշակերտած է Գրիգոր Երանեանին, որ իր առջեւ բացած է ընդարձակ ասպարէզ մը ուսումնասիրութեան եւրոպական երաժշտութեան. Նշմարներ ալ տուած է հայկական երաժշտութեան մասին։
Նիկողայոս եւս դաստիարակած է երաժշտութիւնը նոյն վարժարանին մէջ եւ հանդիսացած Կոստանդնուպոլսոյ Մայր Եկեղեցւոյ երաժշտապետը եւ երգչախումբին խմբավարը, 1879-էն ի վեր։
Հեղինակած է բազմաթիւ հայրենասիրական երգեր, որոնցմէ ոմանք Եկմալեանի եւ Կոմիտաս Վարդապետի կողմէ բազմաձայնի վերածուած են երգչախումբի համար։
Զանազան շահեկան յօդուածներ ալ գրած է պոլսահայ մամուլի կարգ մը թերթերու մէջ. իր կարեւոր գրութիւններէն մին է Դասագիրք եկեղեցական ձայնագրութեան հայոց հատորը, զոր հրատարակած է 1874-ին. այս գրքին մէջ, նախ կը բացատրէ Համբարձում Պապա Լիմոնճեանի նօթագրութիւնը եւ անոր ընտրած համակարգը, ապա ամփոփ կերպով ներկայացուցած է հայ երաժշտութեան բնոյթը եւ անոր հիմնական դրութիւնը, տալով նաեւ հակիրճ պատմականը հայ երաժշտութեան։
Թաշճեանի մատուցած մեծագոյն ծառայութիւնը հայ երաժշտութեան` հոգեւոր երգերու եւ շարականներու ձայնագրութիւնն է արդի նօթագրութեամբ, ջանալով պահել հին խազերու իմաստն ու տարողութիւնը։ Երբ 19-րդ դարու վերջաւորութեան` բոլորովին կորսուած է հին հայակակն խազերու բանալին եւ այլեւս չէ գտնուած որեւէ մէկը, որ կարենար զանոնք ճշգրտօրէն երգել, զանազան հեղինակներ փորձած են որքան կարելի էր հարազատ կերպով թարգմանել արդի երաժշտական նօթաներով հայկական հին խազերը. լաւագողն յաջողութիւնը գտած է Լիմոնճեանը։ Անոր հետեւելով` Թաշճեան հրատարակած է Էջմիածնի մէջ, 1874-ին, Ձայնագրեալ երգեցողութիւնք Սրբոյ Պատարագի հատորը, եւ անմիջապէս ետքը` 1875-ին, Ձայնագրեալ Շարականք հոգեւոր երգոց Հայաստանեայցը, ինչպէս նաեւ 1877-ին, Երգք ձայնագրեալք ի ժամագրոց Հայաստանեայց Սուրբ Եկեղեցւոյ հատորը։
Մէկը միւսէն արժէքաւոր այս գրքերը յաջողած են փրկել հայ հոգեւոր երգերն ու շարականները կորուստէ եւ հանդիսացած՝ շղթայի այն օղակը, որ յաջողած է կանգուն պահել ու զարգացնել հայ մշակոյթի եւ հոգեւորականութեան մեծագոյն կոթողներէն մին, որ է հայ հոգեւոր երաժշտութիւնը։
Արարատ (ամսագիր, Պուէնոս Այրես)

«Արարատ», հայկական ամսագիր։ Լոյս տեսած է 1943-1947 թուականներուն, Պուէնոս Այրեսի մէջ՝ հայերէն, սպաներէն։ Հրատարակիչ-խմբագիր՝ Գարեգին արքեպիսկոպոս Խաչատուրեան։ Տպագրած է ուսումնասիրութիւններ, էսսէներ, գրական նիւթեր, մշակութային լուրեր, սպաներէն յաւելուածինմէջ՝ մասնաւորապէս հայագիտական կարեւոր երկիրներու թարգմանութիւններ, հայ բանաստեղծութեան նմուշներ, հրատարակած է առանձին մատենաշար։
Լուտուիկ վան Պեթհովէն

Լիւտվիկ Վան Պեթհովէն (16 Դեկտեմբեր 1770(1770-12-16)[…], Բոն, Քյոլնի կուրֆյուրստություն, Սրբազան Հռոմէական կայսրութիւն[…] - 26 Մարտ 1827(1827-03-26)[…], Վիեննա, Աւստրիական Կայսրութիւն[…]}}), գերմանացի յայտնի երգահան, խմբավար, դաշնակահար, երաժիշտ, եւ երաժշտութեան ուսուցիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Լիւտվիկ Վան Պեթհովէն դասական երաժշտութեան առանցքային գործիչ է, ամէնէն յայտնի երգահաններէն մէկն է։ Մոցարթի եւ Հայտընի նման՝ կը համարուի վիեննական դասական երաժիշտներէն մէկը։ Ստեղծագործած է իր ժամանակաշրջանին գոյութիւն ունեցող գրեթէ բոլոր երաժշտական ժանրերով։ «Ֆիտելիօ» օփերային, «Պրոմեթեւսի ստեղծագործութիւնները» պալլատին, երգչախմբային ստեղծագործութիւններուն եւ երգերու հեղինակ է։ Անոր ժառանգութեան մէջ ամէնէն կարեւոր տեղը կը գրաւէ գործիքային ստեղծագործութիւնները՝ դաշնակի սոնաթներ, ջութակի եւ թաւջութակի համար, քոնչերթօներ դաշնամուրի եւ ջութակի համար, նախերգանքներ, սիմֆոնիաներ։


== Ծագում Եւ Ընտանիք ==
Լիւտվիկ Վան Պեթհովէնի նախահայրերը դուքսեր էին։ Իր մեծ հայրը՝ Վան Պեթհովէն ընտանիքին առաջին երաժիշտն էր։ Անոր որդին՝ Ճոհան Վան Պեթհովէն մենակատար էր գլխաւոր երգչախումբի մէջ, նաեւ կը զբաղէր երաժշտութեան ուսուցչութեամբ։ Ճոհան ամուսնացած էր Մարիա Մակտալենա Լէյմի հետ։
Ճոհան շատ կանուխ տարիքէն յայտնաբերած է իր զաւկին՝ Լուտուիկ Վան Պեթհովէն անօրինակելի երաժշտական տաղանդը եւ հոգ տարած է երաժշտական կրթութեան։ Իբրեւ դաշնակահար՝ Լւտուիկ Վան Պեթհովէն հանրութեան առջեւ հանդէս եկած է եօթը տարեկանին։


== Լսողութեան Կորուստը ==
Պեթհովէն 26 տարեկան հասակին, սկսաւ կորսնցնել իր լսողութիւնը, սակայն երբեք չդադրեցաւ իր երաժշտական ստեղծագործութիւններէն։ Իսկ 44 տարեկանին, ամբողջովին խլացաւ։
Իր իններորդ սեմֆոնին ղեկավարած ատեն, նոյնիսկ չլսեց ժողովուրդին ուրախութեան ճիչերը, դարձաւ գինեմոլ։ 
Տառապեցաւ զանազան հիւանդութիւններէ որոնցմէ՝ լեարդի բորբոքումը, որ պատճառեց դեղնախտի. մեռաւ 1827, Մարտ 26-ին, 56 տարեկան հասակին, Վիեննայի մէջ։


== Աղբիւրներ ==
Beethoven The Man and The Artist, Ludwig Van Beethoven
Սենես դե լա Վեգա

Սենես դե լա Վեգա (սպ.՝ Cenes de la Vega), քաղաք եւ համանք Իսպանիա ի մէջ, կը մտնէ Կրանտա նահանքի մեջ, որն էլ իր կը մտնէ Անդալուսիա ինքնավար համանքի մեջ։ Համանքը կը մտնէ Ոեգա–դե–Գրանդա շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 7 կմ2։ Բնակչութիւնը՝ 7085 (2010 թվականին)։
Աղեքսանդր Ծատուրեան

Աղեքսանդր Յովսեփ Ծատուրեան (28 Ապրիլ, 1865, Զաքաթալա, Ռուսիոյ կայսրութիւն – 31 Մարտ, 1917, Թիփղիս), հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ։


== Կենսագրութւն ==
Ծնած է Զաքաթալա, երեք տարեկանին կորսնցուցած է հայրը, որ ձկնորս էր ու մօր հետ կը մնայ յետին չքաւորութեան մէջ։
Ալեքսանդր Ծատուրյանը սորված է ծննդավայրի դպրոցը, աշակերտած է Արշակ Ագապեանը: Ուսումը շարունակելու համար 1881 թուականի աշնանը անցած է Թիփղիս՝ Ներսիսեան դպրոց ընդունուելու երազանքով, որը չէ իրականացուած։ Բանուորութիւն ըրած է խճուղիի շինարարութեան, աշխատած է որպէս գործակատար։ Ի վերջոյ, 1883 թուականին, զինք կ'ընդունին Միքայէլեան արհեստից վարժարանը, ուր սակայն չի կրնար երկար մնալ։ 1887-ին, Նիժնի Նովկորըտի մէջ կը ստանձնէ հայ վաճառականի մը զաւկին ուսուցչութիւնը, եւ, նոյն ընտանիքին հետ, կը կը փոխադրուի Մոսկուա: Կապ կը հաստատէ ուսանողութեան հետ, որոնց կարգին՝ Սմբատ Շահազիզի: 


== Ստեղծագործական Կեանք ==
1891-ին կը հրատարակուի իր բանաստեղծութիւններու առաջին հատորը։ 1898-ին երկրորդը։ 1901-ին լոյս կ'ընծայէ երգիծական կարգ մը էջեր՝ «Գրչի հնարքներ» անունով։
Կեանքին իսկ բերումովյ Զատուրեանի քերթողութիւնը խառնուրդ մըն է անարդարութեան դէմ ընդվզումի, վշտի եւ տառապանքի։ Զինք կը գտնենք մօտիկ՝ համեստ, աշխատաւոր, անիրաւեալ դասակարգին . պանդախտներուն։ հայրենասիրութիւնը բռնկուն կրակ մըն էիր հոգիին մէջ, ու հաւատայ թէ «արեան գնով» ու մարտիրոսներու եւ նահատակներու ճամբով միայն կարելի է ազատութիւն ձեռք ձգել։ Մեր ազատագրական պայքարի առաջին երգիչներէն մէկն է։ Սասնոյ 1893-1894-ի ապստամբութեան նուիրած է «Որդեկորոյս մայրերին» խորագրուած իր բանաստեղծութիւնը՝ որ հրաւէր մըն է չողբալու եւ չսգալու կորուստը անո՜նց, որոնք ազատութեան համար կ'իյնան։
Նաեւ սիրային իր երգերուն մէջ, Ծատուրեան կը յատկանշուի չգոհացուած, անտեսուած, որբացած մարդու հոգեբանութեամբ։ Տառապանքը ամէնէն ցայտուն գիծն է իր քերթողութեան, ու թէեւ մեծ սլացքներ կամ ներշնչումի զօրեղ թափ չունի, սակայն խորունկ եւ ապրուած զգացումներու մէկտեղում մըն է արտայայտութեան միջին կարելիութիւններով :
Ուոլթ Տիզնի Ընկերութիւն

Ուոլթ Տիզնի ընկերութիւն (անգլերէն՝ The Walt Disney Company, կամ պարզապէս՝ Disney), ամերիկեան անդրազգային միտիայ ընկերութիւն։ Հասոյթներու չափերով կը համարուի աշխարհի ամէնախոշոր միտիայի քոնկլոմերաթը։
Ընկերութեան գլխաւոր գրասենեակը տեղակայուած է Պըրպանք քաղաքի Պուենայ վիսթայ փողոցի վրայ (Քալիֆորնիա նահանգ, ԱՄՆ)։
Հիմնադրուած է 1923 թուականին Հոկտեմբեր 16-ին՝ անիմատոր եղբայրներու, Ուոլթ եւ Ռոյ Տիզնիներու կողմէն։ Սկզբնապէս անուանակոչուած էր «Տիզնի եղբայրներու արուեստանոց» (Disney Brothers Cartoon Studio)։
Համագործակցութիւնը ՀՀ հեռուստաալիքներու հետ Տիզնիի հետ կ'աշխատի 2014 թուականէն մինչեւ հիմա ՀՀ միակ մշակութային ալիքին հետ որուն հետ համագործակցութիւնը ցոյց կը բերէ ֆիլմերու եւ հեռուստապրեմիերաներու իրագործութիւնը ՀՀ-ին առաջին անգամ։


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտոնական կայք
Պաշտոնական բլոգ
Դովեղա վանք

Դովեղա, վանք Դովեղ գիւղի մօտ. շինուած ամբողջապէս սրբատաշ քարերով: Եկեղեցւոյ դրան ճակատը կայ շինութեան յիշատակարանը, որ կը ցուցնէ թէ 1845-ին հիմնուած է եւ աւարտած 1849-ին, տրիւք բարեպաշտից եւ վերակացութեամբ Տփխիսեցի Եսայեան Նուրենց: Վանքին հիւսիսակողմը Ս. Կիւրակէ անուամբ մատուռ մը կայ: Ս. Սարգիս (Դովեղա) վանքին մօտ շինուած են ուխտաւորներու քանի մը սենեակներ: Մեծ բազմութիւն մը ուխտի կու գայ հոս Ս. Զատիկին:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վրդ. Պոտուրեան, 1939, էջ 601
Ատրիա

Ատրիա (իտալ.՝ Adria), քաղաք Իտալիոյ Վենեթօ տարածաշրջանին մէջ։
Կը գտնուի Բօ եւ Ատիճէ գետերու գետաբերաններուն միջեւ, նախկին գոյութիւն ունեցած Ատրիա յունական գաղութի տարածքին։ 2004 թուականի դրութեամբ քաղաքն ունեցած է 20669 բնակիչ։ Քաղաքի ընդհանուր մակերեսը կը կազմէ 113 ք․մ․², բնակչութեան խտութիւնը՝ 183 մարդ/ք․մ․²։ Ամէն տարի՝ Նոյեմբեր 26-ին, կը նշուի քաղաքի տօնը։ Ատրիաթիք ծովուն Անունն ստացած է՝ Ատրիա քաղաքը, հակառակ անոր, որ ներկայիս կը գտնուի այդ ծովէն մօտ 22 ք․մ․ հեռաւորութեան վրայ։
Քաղաքի պատուոյն կոչուած է «143 Ատրիա» փոքր մոլորակը։


== Բնակչութիւն ==
Հրանդ Գէորգեան

Հրանդ Գէորգեան, 30 Ապրիլ 1947-ին Հրանդ Գէորգեանի համերգը տեղի ունեցաւ Պէյրութի իր ժամանակին լաւագոյն սրահներէն Կրան Թէադրի մէջ, ուր անիկա տուաւ իսկական երաժիշտի մը արժանիքներով օժտուած ըլլալուն հաւաստիքը։
Իր նախորդ համերգները թէեւ կը յայտնաբերէին բծախնդրութիւն մը արուեստի մօտեցումին իր ըմբռնումներուն մէջ, սակայն պայմանները, փորձառութիւնը ու մանաւանդ հասունութիւնը եւ կազմաւորումը կը պակսէին երիտասարդ խմբավարին ինչպէս եւ խումբին։
Այս անգամ Գէորգեան հրապարակ եկաւ յաղթահարած բազմաթիւ խոչընդոտներ ու մեծ գծերով յառաջացած արուեստի մէջ։ Անայլայլօրէն Գէորգեանի վերջին համերգը կու տայ մեզի իրաւունքը զայն դասելու արտասահմանի երգահաններու տիտղոսաւոր դասակարգին մէջ։ Իր դաշնաւորումները կը յայտնաբերեն չափազանց նուրբ զգայնութիւն մը՝ հարուստ հոգեկան բխումներով։
«Կոմիտաս» երգչախումբը հիմնուեցաւ Հ. Գէորգեանի կողմէ 1940-ին Դամասկոսի մէջ. յետոյ երբ Գէորգեան Պէյրութ փոխադրուեցաւ՝ վերակազմեց հոս:


== Աղբիւրներ ==
Հրանդ Գէորգեան- Կէս Դար Երաժշտա-Մանկավ. 1937-87; Hrant Kevorkian ARMENIAN MUSIC