Մոնաքոյի Ինքնաշարժներու Մրցաշարք

Մոնաքոյի Ինքնաշարժներու Մրցաշարքը (անգլ․՝ The Monaco Grand Prix, ֆր․՝ Grand Prix de Monaco), «Ֆորմիւլա-1» (Formula 1 կամ  F1) աշխարհի ախոյեանութեան ծիրին մէջ տեղի ունեցող մրցաշարք (Կրան Փրի), որ կը կայանայ Մոնաքոյի Շրջագիծին (Circuit de Monaco) մէջ, Մայիս ամսուան վերջաւորութեան եւ կամ Յունիսի սկիզբներուն։


== Պատմական Ակնարկ ==

Մոնաքոյի աշխարհի ախոյեանութեան առաջին մրցաշարքը տեղի կ'ունենայ 14 Ապրիլ 1929-ին, Իշխան Լուի Բ․-ի գահակալութեան ընթացքին։ Կազմակերպողն էր Անթոնի Նոկես։ Մրցաշարքը նախակարապետն էր ներկայ Համաշխարհային Ախոյեանութեան, որ 1933-ին կ'ընդգրկուի Միջազգային Մրցաշարքերու ցուցակին մէջ «Ինքնաշարժներու Ճանչցուած Ակումբներու Միջազգային Միութեան» (Association Internationale des Automobile Clubs Reconnus (AIACR)) կողմէ։ Նոյն տարին մրցաշարքը մաս կը կազմէ Եւրոպայի Ախոյեանութեան, իսկ 1950-ին մաս կը կազմէ Վարորդներու Համաշխարհային Ախոյեանութեան։1945 եւ 1947 թուականներուն մրցաշարքը տեղի չ'ունենար տնտեսական տագնապներու պատճառներով։
1946-ին մրցաշարքը կը սահմանուի Ինքնաշարժի Միջազգային Դաշնակցութեան կողմէ (Fédération Internationale de l'Automobile (FIA)), որ «Ինքնաշարժի ճանչցուած Ակումբներու Միջազգային Միութեան» (AIACR) յաջորդն է։
1948-ին, այս նախագիծին մէջ կայացած մրցաշարքին ապագայ ախոյեան Նինօ Ֆարինա ախոյեան կը հանդիսանայ, որ կը վարէր «Մազերաթի 4 Սի Էլ» (Maserati 4CL) մակնիշի ինքնաշարժը։


=== Նորագոյն շրջան ===
1949-ին մրցաշարքը տեղի չ'ունենար Իշխան Լուի Բ․ի մահուան պատճառով, իսկ յաջորդ տարին մաս կը կազմէ նորաստեղծ «Ֆորմիւլա 1* Վարորդներու Համաշխարհային Ախոյեանութեան» Formula One World Drivers' Championship։ Այս մրցաշարքին կը յաղթէ Խուան Մանուէլ Ֆանճիօ Juan Manuel Fangio, որ յաջորդող տարիներուն հինգ անգամ համաշխարհային ախոյեան կը հանդիսանայ։ Իսկ Գ. դիրքը կ'ապահովէ 51 տարեկան Լուի Շիրոնը (Louis Chiron)։Ֆորմիւլա Մէկ․- Ինքնաշարժներու մրցաշարք, հաստատուած Ինքնաշարժի Միջազգային Դաշնակցութեան կողմէ (Fédération Internationale de l'Automobile (FIA․ անգլ․՝ International Automobile Federation) (ծանօթ նաեւ իբրեւ Formula 1 կամ  F1 -  անգլ․՝ FIA Formula One World Championship․ Formula 1 եւ  F1))։


=== Ժամանակակից շրջան ===
Ժամանակակից շրջանը կը յատկանշուի տխուր եղելութիւններով։ 1994-ին, Մոնաքոյի մրցաշարքին աւստրիացի Քարլ Ուենտլինկըր Շրջագիծին փապուղիին մէջ արկածի մը կը հանդիպի եւ մահաքունի մէջ կ'իյնայ կորսնցնելով ախոյեանութիւնը։ Այս մրցաշարքին Մայքըլ Շումախըր յաղթական կը հանդիսանայ։ Իսկ նոյն տարին Իմոլայի (Իտալիա) մրցաշարքին Ռոլան Րածընպերկըրի եւ Այրթոն Սենայի ինքնաշարժները իրարու կը բախին ու վարորդները կը մահանան։ 
Պսակաձեւ Ժահրին պատճառով 2020-ին Մոնաքոյի մրցաշարքը կ'առկախուի։ 2021-ի մրցաշարքէն յաղթական դուրս կու գայ Մաքս Վերսթափենը (Max Verstappen)։


== Մոնաքոյի Շրջագիծը (մրցաշարքին ուղին) ==
Տե՛ս հիմնական յօդուածը՝ Մոնաքոյի Շրջագիծը


== Յիշարժան Եղելութիւններ՝ Մոնաքոյի Մրցաշարքէն ==
1963-1969 տարիներուն հինգ մրցաշարքերուն ախոյեան՝ Կրահամ Հիլ (Graham Hill) կ'անուանուի «Պարոն Մոնաքօ» եւ «Մոնաքոյի Թագաւոր»։
1975 եւ 1976 թուականներուն, Նիքի Լաուտա երկու յաջորդական յաղթանակներ կ'արձանագրէ։
1984-էն մինչեւ 1993 կայացած տասը մրցաշարքերուն Ալեն Փրոսթ եւ Այրթոն Սենա փոխն ի փոխ ախոյեաններ կը հանդիսանան (Փրոսթ՝ 4, իսկ Սենա 6)։ Սենան կը կոչեն «Մոնաքոյի թագաւոր» իր տարած վեց յաղթանակներուն համար, որոնցմէ հինգը՝ յաջորդական։
1994-ին Մայքըլ Շումախըր առաջին անգամ ախոյեան կը հռչակուի։
2001-ին Մայքըլ Շումախըր իր հինգերորդ եւ վերջին յաղթանակը կ'արձանագրէ։
Մրցաշարքին պատմութեան մէջ, քղանցքի դասաւորման (Q3) ամէնէն արագը կը հանդիսանայ Լուիս Համիլթոն՝ 1:10.166 (2019)։ 


=== Պատկերասրահ ===

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
           


== Արտաքին յղումներ ==
Ֆորմիւլա 1
Նելսոն Փիքէ
Ալան Փրոսթ
Միքայէկ Շումահեր
Այրթոն Սենա
Ռոլան Րածենպերկըր
Կրահամ Հիլ
Լուի Շիրոն
Խուան Մանուէլ Ֆանճիօ