armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Տարիէլ Բարսեղեան

Տարիէլ Բարսեղեան (28 Հոկտեմբեր 1939(1939-10-28), Վաղարշապատ, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), իրաւաբան եւ պետական գործիչ։


== Կենսագրական գիծեր ==
Աւարտած է Երեւանի Պետական համալսարանի իրաւաբանական կաճառը․ աւարտելէ ետք ան այնտեղ դարձած է դասախօս եւ տարիներու ընթացքին ստանձնած է զանազան պաշտօններ, վարելով նաեւ ամպիոններ։
1990-1998 թուականներուն եղած է Հայաստանի Գերագոյն դատարանի նախագահը։
2008 թուականին Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահի հրամանագիրով նշանակուած է Արդարադատութեան խորհուրդի իրաւաբան գիտնական անդամ։
Լրատուամիջոցներու համար պատրաստած է իր մասնագիտութեան վերաբերեալ ծրագիրներ։
Երանաշնորհ Տ.Տ. Գարեգին Ա. Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի ընտրութեան ժամանակ, Տարիէլ Բարսեղեան 1995 թուականին գումարուած Ազգային-եկեղեցական ժողովի դիւանի ատենապետը եղած է։


== Կոչումներ ==
Իրաւաբանութեան կալուածէն ներս փրոֆեսէօրի կոչում։
Հայաստանի Հանրապետութեան վաստակաւոր իրաւաբանի կոչում (2009)։
Մոլտովա

Մոլտովա, պետութիւն Արեւելեան Եւրոպայի մէջ։ Մայրաքաղաքն է Քիշնեւ։ Մոլտովա դէպի ծով ելք չունեցող պետութիւն մըն է, որ արեւմուտքէն սահմանակից է Ռումանիոյ, իսկ արեւելքէն, հիւսիսէն եւ հարաւէն՝ Ուքրանիոյ:


== Ծագումնաբանութիւն ==
Մոլտովա անունը կու գայ Մոլտովա գետին անունէն, որու աւազանը 1359-ին հիմնուած Մոլտովիոյ իշխանութեան քաղաքական կեդրոնն էր։ Անյայտ է գետին անուան ծագումը։ Սակայն ըստ կարգ մը պատմագիրներու՝ գետը անուանուած է իշխան  Տրակոշի կողմէ. որսի ընթացքին, անոր որսաշունը՝ Մոլտան, կը խեղդուի գետին մէջ. գետը կ'անուանուի ի պատիւ շան։


== Գինիի Արտադրութիւն ==
Երկիրը գինի կ'արտադրէ: Ունի խաղողի այգիներ՝ 147,000 հա (360,000 հա), որմէ 102,500 հա (253,000 հա) կ'օգտագործուի առեւտրական արտադրութեան համար: Գոյութիւն ունին 3 պատմական գինիի շրջաններ՝ Valul lui Traian (հարաւ-արեւմուտք), Stefan Voda (հարաւ-արեւելք) եւ Codru (կեդրոն), որոնք նախատեսուած են  գինիներու արտադրութեան համար: Mileștii Mici-ն աշխարհի ամենամեծ գինիի մառանն է: Անիկա կ'երկարի 200 Քմ տարածութեան վրայ եւ իր մէջ կ'ամբարէ շուրջ 2 միլիոն շիշ գինի: 


== Գիւղատնտեսութիւն ==
Մոլտովիոյ բերրի հողը եւ բարեխառն կլիման (տաք ամառ եւ մեղմ ձմեռ) հին ժամանակներէն ի վեր երկիրը դարձուցած են ամէնէն արդիւնաւէտ գիւղատնտեսական շրջաններէն մէկը եւ հարաւ-արեւելեան Եւրոպայի մէջ գիւղատնտեսական արտադրութիւններու հիմնական մատակարարը: Մոլտովա կ'արտադրէ բանջարեղէն, միրգեր, խաղող, գինի եւ հացահատիկ:


== Փոխադրամիջոցներ ==
Մոլտովիոյ հիմնական փոխադրամիջոցներն են 1,138 Քմ (707 մղոն) երկաթուղիները եւ մայրուղային համակարգը (ընդհանուր առմամբ 12,730 Քմ կամ 7,910 մղոն, ներառեալ 10,937 Քմ կամ 6,796 մղոն սալիկապատ մակերեսները): Մոլտովիոյ միակ միջազգային օդային դարպասը Չիչինաուի միջազգային օդակայանն է:Դանուբի Giurgiulești ծայրամասը համատեղելի է փոքր ծովային նաւերուն հետ:
Նանսի

Նանսի (ֆրանսերէն՝ Nancy [nɑ̃.si], պատմ. գերմաներէն՝ Nanzig, քաղաք եւ գաւառակ Ֆրանսայի մէջ։ Քաղաքին մէջ կը գործէ երկաթուղային հանգոյց դէպի Փարիզ, Սթրասպուրկ, Լիեժ: Բնակչութիւնը՝ 105 058 մարդ (1 Յունուար 2019): Քաղաքը կը զբաղեցնէ 15,01 քմ² տարածք։


== Բնակչութիւն ==
Տէյվիտ Պոուի

Տէյվիտ Պոուի (8 Յունուար 1947(1947-01-08)[…], Բրիքսթոն, Մեծ Լոնտոն, Անգլիա, Միացեալ Թագաւորութիւն[…] - 10 Յունուար 2016(2016-01-10)[…], ), բրիտանացի երաժիշտ, դերասան եւ երաժշտական արտադրիչ: Եղած է փոփ երաժշտութեան աշխարհի կեդրոնական դէմքերէն աւելի քան 4 տասնամեակ եւ կը ճանչցուի որպէս մեծ նորարար յատկապէս 1970-ական թուականներուն կատարած աշխատանքներուն համար: Պոուին յայտնի էր իր բնորոշ ձայնով, ստեղծագործութիւններու իմացական խորութեամբ եւ ձգողութեամբ:
Բիւթանիա

Բիւթանիա, Փոքր Ասիոյ հիւսիսային-արեւմտեան մասը, սկսած Սկիւտարէն մինչեւ Էսկիշէհիր, բովանդակելով իր մէջ Նիկոմիդիոյ գաւառը, Պրուսայի նահանգը եւ Գասթէմունիի նահանգին արեւմտեան մեծագոյն մասը:
Հայերը Բիւթանիոյ մէջ գաղութներ հաստատած են մանաւանդ այս հողամասը թուրք իշխանութեան տակ իյնալէ յետոյ, սկսած 16րդ դարու վերջերէն:
Բիւթանիոյ ամէնէն շատ հայաբնակ մասը կը կազմէ Նիկոմիդիոյ թեմը, բաղկացած Նիկոմիդիոյ գաւառէն եւ Պրուսայի նահանգի Եալովայի շրջանէն: Նիկոմիդիոյ թեմին մէջ էր Արմաշու դպրեվանքը, որուն փոխ-վանահայրը նաեւ առաջնորդն էր Արմաշ եւ Խասկալ գիւղերուն: Պրուսայի նահանգին մէջ կային Պրուսայի եւ Պիլէճիկի առաջնորդութիւնները, իսկ Գասթեմունին, երբեմն մաս կազմած Նիկոմիդիոյ թեմին, վերջերը ունէր իր ուրոյն առաջնորդը: Պոլսոյ շրջանի վայրերը, մինչեւ Գարթալ, ենթարկուած էին Պատրիարքարանի ուղղակի ղեկավարութեան:
Բիւթանիա ունէր բազմաթիւ զուտ հայաբնակ գիւղեր, իսկ մեծ քաղաքներու մէջ Հայերը ունէին առանձին թաղերը:
Բացի Պոլսոյ շրջանէն՝ Բիւթանիոյ մէջ հայաշատ քաղաքներ էին Ատապազար, Նիկոսիզիա, Պրուսա, Պիլէճիկ, Էսկիշէհիր: Զուտ հայաբնակ գիւղեր էին Պարտիզակ, Օվաճըգ, Արսլանպէկ, Մանիշակ, Տէօնկէլ, Մեծ Նոր-գիւղ, Սէօհէօզ, Չէնկիլէր, Քարցի, Շաքշաք, Եալաք Տէրէ, Գուրտպէլէն, Գնճըլար, Էջմէ, Արմաշ, Խասկալ, Խաչ գիւղ, Ֆէրիզլի, Թամլըգ, Էլմալը, Սէթ գիւղ, Արամ գիւղ, Գեղամ գիւղ, Հովիւ գիւղ, Մէրտէկէօզ: Կէյվէի Միջնագիւղը խառն էր հայ-Հռոմով: Մուրատչայ, Սապանճա, Ագհիսար, Գասթէմունի, Տիւզճէ կային հայ գաղութներ, որոնք ունէին իրենց եկեղեցիները:
Բիւթանիոյ Հայերու մասին ուսումնասիրութիւն մը ունի Մինաս Գասապեան:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Գ., էջ 402:
Փէյթրիըթ հրթիռային համակարգ

MIM-104 Patriot՝ ցամաքէն-օդ հրթիռաձիգ համակարգ մըն է, որուն սկզբնական տեսակներն օգտագործած են Միացեալ նահանգներու բանակը եւ մի քանի դաշնակից երկիրներ: Անիկա կ'արտադրէ ԱՄՆ պաշտպանութեան մատակարար Raytheon եւ իր անունն ստացած է համակարգի ռատարային բաղադրիչէն: Համակարգը նախատեսուած է սպառազինուեան ըլլալու մինչեւ ամենաուշը 2040 թուականը: Համակարգը նախագծուած է Redstone Arsenal-ին կողմէ Հանթսուիլ, Ալապամա:
Փէյթրիըթ համակարգին գնորդներ դարձած են Նետերլանտները, Լեհաստանը, Գերմանիան, Ճափոնը, Իսրայէլը, Սէուտական Արաբիան, Քուէյթը, Յունաստանը, Սպանիան, Արաբական Միացեալ Էմիրութիւնները, Քաթարը եւ Ռումանիան: Հարաւային Քորէան նոյնպէս Գերմանիայէն առած է Հիւսիսային Քորէային կողմէ  Ճափոնական ծովուն մէջ փորձնական պալիսթիք հրթիռներ արձակելէն եւ 2006-ին ստորգետնեայ միջուկային փորձարկումէն ետք:
2012-ի Դեկտեմբեր 4-ին ՆԱԹՕ-ն վավերացուցած է Թուրքիոյ տարածքին Փէյթրիըթ հրթիռաձիգներ տեղադրելու որոշումը պաշտպանելու համար երկիրը հարեւան Սուրիոյ մէջ սկսուած քաղաքացիական պատերազմական գործողութիւններու ընթացքին արձակուող հրթիռներէն:


== Օգտագործողներ ==

Կաղապար:Country data Նիդերլանդներ Նետերլանտներու Թագաւորական բանակ՝ 802 ջոկատ
 Գերմանիա Գերմանիոյ Լուֆթվաֆֆէ
Կաղապար:Country data Ճապոնիա Ճափոնի Օդային ինքնապաշտպանութեան ոյժեր
Կաղապար:Country data Իսրայել Իսրայէլի պաշտպանութեան զօրք
Կաղապար:Country data Սաուդյան Արաբիա Թագաւորական Սէուտական օդային ոյժեր
Կաղապար:Country data Քուվեյթ Քուէյթի օդային ոյժեր2012-ի Օգոստոսին Քուէյթը գնած է 60 հատ MIM-104F PAC-3 հրթիռներ, որոնց թուին՝ չորց ռատար եւ 20 արձակիչ:
Կաղապար:Country data Հորդանան Յորդանանի օդային ոյժեր, ունի երեք կամ չորս  Փէյթրիըթ հրթիռային մարտկոց, ձեռք բերուած Գերմանիայէն: Սա մարտկոցները տեղակայուած են Իրպիտին մէջ Սուրիոյ սահմանին մօտ:
Կաղապար:Country data Թայվան Չինաստանի հանրապետութեան (Թայվան) զինուած ոյժեր
 Հունաստան Հելլենական զինուած ոյժեր՝ 350 ուղեկցուող հրթիռային թեւեր
 Իսպանիա Սպանիոյ բանակ՝ 74
Կաղապար:Country data Հարավային Կորեա Քորէայի հանրապետութեան օդային ոյժեր
Կաղապար:Country data ՄԱԷ Միացեալ զինուած ոյժեր
Կաղապար:Country data Կատար Քաթարի զինուած ոյժեր՝ 2012-ի Նոյեմբերին յայտարարուած է Միացեալ նահանգներէն 246 MIM-104E GEM-T եւ 786 PAC-3 հրթիռներ եւ ուղեկցող հանդերձանք ձեռք բերելու մասին 
 ԱՄՆ Միացեալ նահանգներու բանակը կ'օգտագործէ ընդհանուրը 1,106 Patriot արձակիչներ
122 (թիւ)

122 (հարիւր քսաներկու)՝ զոյգ եռանիշ բնական թիւ մըն է, կը գտնուի 121-ի եւ 123-ի միջեւ


== Յատկութիւններ ==
 A001358  41րդ կիսապարզ թիւն է
122 Կերտա աստեղնեակի կարգային թիւն է
Microsoft Windows-ի  Alt + 122 -ի գործադրումով կը ստացուի ղատինական z  (զէթ) տառը
Տարուայ 122րդ օրն է Մայիս 2-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 1-ը)
Պատմիչ Սամուէլ Յ. Քէնտիկեան

Պատմիչ Սամուէլ Յ. Քէնտիկեան (1867, Արաբկիր,Հայաստան - 1915, Գօնիա, Թիւրքիա (Գօնիայի բանտը)


== Կենսագրութիւն ==
Պատմիչ Սամուէլ Յ. Քէնտիկեան ծնած է Արաբկիր, 1867թ., Այնթապի կեդրոնական Թուրքիո գոլէճէն 1886 ին ընթացաւարտ՝ կը դառնայ ծննդավայր, ուր տարի մը ուսուցչութիւն ընելէ ետք՝ յաջորդաբար կը պաշտօնավարէ Ռոտոսթօ եւ Տարտանէլ (ուր քարոզիչ,նաեւ Անգլիոյ Հիւպատոսարանի թարգման), յետոյ կը մեկնի Իզմիր, իբր դասատու Ամերիկեան Վարժարանի պաշտօն զոր 18 տարի կը վարէ՝ մինչեւ իր աքսորումը հակարակ անոր որ կուսակցութեան մը չէր պատկաներ, նահատակուած է 1915 ին Գօնիայի բանտը:


== Աղբիւրներ ==
Յուշարձան 1919, էջ 77։
Մարտիրոս Պոյաճեան

Մարտիրոս Պոյաճեան (Ժիրայր, 1856 - 1894), հայ ազգային-ազատագրական շարժման մասնակից։ Հնչակեան կուսակցութեան անդամ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Հաճըն: Կրտսեր եղբայրն էր Համբարձում, պատմութեան մէջ Մեծն Մուրատ անունով ծանօթ, որ դարձաւ հայ ազատագրական պայքարի եւ քաղաքական կեանքի փայլուն դէմքերէն:
Ծննդավայրի Վարդանեան դպրոցը աւարտելէ ետք երկու տարի սորված է Կ․ Պոլսոյ մէջ, ապա վերադարձած է Հաճըն եւ նոյն դպրոցին մէջ աշխատեած իբրեւ ուսուցիչ։
Ժիրայր, Հաճընէն դուրս գալէն ետք, նուիրուած է հայ ժողովուրդի ազատագրութեան գաղափարին:
Երզնկայի մէջ կազմած է ֆետայական երկու խումբեր, որոնք անոր կազմած խումբերու շարքին առաջիններն էին:
1877-1878 թուականներուն կը ծագի ռուս-թրքական պատերազմը, որ կը դառնայ հայ ազգային քաղաքական միտքին կիզակէտը:
Կիլիկիոյ վրայով Ժիրայր երկրորդ անգամ կը մեկնի Երզնկա: Ուսուցչութիւն ըրած է Միացեալ ընկերութեան վարժարանին մէջ:
Երզնկայէն ետք, մուրացկանի ցնցոտիի տակ թափուած, ճամբորդներու խումբի մը խառնուելով, Ժիրայր մեկնած է Սեբաստիոյ Բինկեան գիւղը: Բինկեանի մէջ ան ուսուցչութիւն ըրած է, դասաւանդելով թուահաշիւ, տոմարակալութիւն, աշխարհագրութիւն եւ մարմնամարզ:
Ժիրայրի դաստիարակած սերունդէն դուրս կու գան հայ ազգային ազատագրական պայքարի եւ հասարակական կեանքի ակնառու դէմքեր:
Բինկեանէն Ժիրայր մեկնած է Տիւրիկ, ուր իբրեւ ուսուցիչ գործած է մէկ տարի: Կազմած է աշակերտական խումբեր, որոնցմէ ապագային դուրս կու գան ազգային ազատագրական պայքարի շատ մը անձնազոհ գործիչներ:
Տիւրիկէն մեկնած է Պոլիս եւ յետոյ անցած է Կիլիկիա, կեդրոնանալով Չորք Մարզպանի մէջ:
Ժիրայր 1890-ին վերադարձած է Հաճըն եւ եղած Կեդրոնական վարժարանին տնօրէնը: Աշակերտները զէնքի վարժեցուցած է եւ անոնցմէ խումբեր կազմած:
Հաճընէն փախստական դուրս գալով Ժիրայր մեկնած է Փոքր Հայք, իբրեւ գործունէութեան կեդրոն ընտրելով Էվէրէկը, այնուհետեւ` Կէմէրէկը: Շարունակած է կազմակերպչական թափառումները Եոզկատի եւ շրջակայ գիւղերուն մէջ:
Ժիրայր ձերբակալուած է 8 Մարտ 1894-ին եւ արագ դատավարութենէ մը ետք, 24-25 Մարտ 1894-ի գիշերը կախաղան  բարձրացուած է Եոզկատի մէջ:
Քլոյի Քարտաշեան

Քլոյի Ալեքսանտրա Քարտաշեան (անգլերէն՝ Khloé Alexandra Kardashian, , Լոս Անճելըս, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), ամերիկահայ հեռատեսիլի դէմք: 2007 Հոկտեմբերին իր ընտանիքի անդամներու հետ կը յայտնուի «Քարտաշեաններու ընտանիքը» (անգլ.՝ Keeping Up with the Kardashians): Իրական կեանքէ առնուած պատառիկ, որու յաջողութենէ ետք կը ստեղծեն «Kourtney and Khloé Take Miami» եւ «Khloé & Lamar» իրական կեանքէ առնուած պատառիկները։ Ան իր քոյրերու՝ Քիմի եւ Քուրթնիի հետ ունի իր սեփական նորաձեւութեան վաճառանիշերը, ինչպէս նաեւ կը հրատարակէ գիրքեր: 2012-ին դերասան Մարիօ Լոփեզի հետ կը վարէ «Իքս Ֆաքտոր» նախագծի ամերիկեան տարբերակի երկրորդ եթերաշրջանը:
2009-ին կ'ամուսնանայ ամերակացի պասքէթպոլիստ Լամար Օդոմի հետ, սակայն անոնք կ'ամուսնալուծուին 2013-ին: 2015 Ապրիլին ան իր քրոջ՝ Քիմի հետ կ'այցելէ Հայաստան:


== Վաղ Կեանքը ==
Քլոյի Քարտաշեան ծնած է 27 Յունիս 1984-ին Գալիֆորնիա նահանգի Լոս Անճելըս քաղաքին մէջ, իրաւաբան Ռոպըրթ Քարտաշեանի եւ հեռատեսիլի դէմք Քրիս ճէնըրի ընտանիքի մէջ։ Հօրը կողմէ ան ունի հայկական արմատներ, իսկ մօրը կողմէ՝ հոլանտական եւ անգլիական արմատներ։ Քլոյիի մայրը Ռոպերթ Քարտաշեանէ բաժնուած է 1991-ին եւ ամուսնացած է Պրուս Ճէննըրի հետ։ Ռոպերթ Քարտաշեան մահացած է 30 Սեպտեմբեր 2003-ին: Քլոյին ունի երկու քոյր՝ Քիմը եւ Քուրթնին եւ մէկ եղբայր Ռոպը ։ Ան նաեւ ունի երկու խորթ քոյրեր՝ Քայլի եւ Քենտըլ Ճեննըրները ։


== Ասպարէզ ==
2007 Հոկտեմբերին E! հեռատեսիլի ընկերութիւնը կը սկսի «Քարտաշեաններու ընտանիքը» (անգլ.՝ Keeping Up with the Kardashians) ցուցադրութիւնը: Հեռատեսիլի այս ցուցադրութիւնը կը յաջողի եւ ապագային կ'ունենայ բազմաթիւ եթերաշրջաններ:

«Քարտաշեաններու ընտանիքը» յաջողելէ ետք E! հեռատեսիլի ընկերութիւնը կը սկսի նաեւ «Kourtney and Khloé Take Miami» ցուցադրութիւնը, որ առաջին անգամ կը ցուցադրուի 2009 Օգոստոսին: Նոյն տարին Քայլին եւ Քլոյին Մայամիի մէջ կը բանան իրենց «D-A-S-H» անուանումը կրող հագուստի խանութը։2010 Նոյեմբերին Քարտաշեան քոյրերը կը հրապարակեն իրենց «Kardashian Konfidential» գիրքը, իսկ 2011-ին իրենց առաջին վէպը, որ կը կրէ «Dollhouse» անունը: 2012 Հոկտեմբերին յայտնի կը դառնայ թէ Քլոյի եւ Մարիօ Լոփեզ պիտի վարեն ամերիկեան «Իքս ֆաքտոր» նախագծի երկրորդ եթերաշրջանը։ 2014 Յուլիսին ան կը նկարահանուի Ֆրենչ Մոնթանայի «Don't Panic» երգի տեսահոլովակին մէջ:
2015 Նոյեմբերին վաճառքի դուրս եկաւ Քլոյիի «Strong Looks Better Naked» գիրքը։ 2016 Յունուարին ան FYI հեռատեսիլի ալիքի եթերին մէջ սկսաւ վարել «Գոգտէյլներ Քլոյիի հետ» (անգլ.՝ Kocktails with Khloé) հաղորդումը, բայց հեռարձակումը դադրեցաւ նոյն տարուան Ապրիլին։


== Անձնական կեանք ==
2014-ին Քլոյի հանդիպած է ֆրենչ Մոնթանայի, սակայն անոնք բաժնուեցան նոյն տարուան Սեպտեմբերին։ 2015 թուականին մինչեւ 2016 Փետրուարը ան կը հանդիպէր պասկէթպոլիստ Ճէյմզ Հարտընի հետ։


== Տես նաեւ ==
Հայերը Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ
Արարատ (թերթ)

«Արարատ», ազգային, քաղաքական եւ գրական երկօրեայ, յետագային՝ օրաթերթ, Լիբանանահայ օրաթերթ եւ պաշտօնական օրկան Լիբանանի Սոցիալ դեմոկրատ Հնչակեան կուսակցութեան (Ս.Դ.Հ.Կ.-ի)։ Հիմնադրուած է Նոյեմբեր 1937-ին Պէյրութի մէջ (Լիբանան)։ Ունեցած է քաղաքական, լրատուական, մշակութային եւ մարզական հարուստ բովանդակութիւն։ Կարեւոր եւ ազդեցիկ դեր ունեցած է Լիբանահայ կեանքին մէջ։
Յունիս 2001-էն կը շարունակէ լոյս տեսնել որպէս շաբաթաթերթ։ Արտօնատէրեր՝ Գրիգոր Հաճընլեան, 1992-էն՝ «Մասիս» հրատարակչական ընկերութիւն։ Պատասխանատու տնօրէններ՝ Օննիկ Ճամպուլեան, 1992-95-ին՝ Ժիրայր Նայիրի (Թոսունեան) եւ 1995-էն՝ Հրանա Գանգրունի (Աբիսալոմ Գրըշըքեան)։ Խմբագիրներ՝ Արմենակ Էլոյեան, Արսէն Կիտուր, Միհրան Սեֆերեան, Արմէն Դարիպ, Վահան Տօնապետեան, Յովսէփ Ճիռեան, Ասատուր Էլճանեան, Հրանա Գանգրունի, Ժիրայր Նայիրի, Ահարոն Շխրտմեան, Աւետիս Փոշօղլեան։


== Նիւթեր ==
Կը տպագրէ նիւթեր Հնչակեան կուսակցութեան պատմութեան եւ արդի գործունէութեան վերաբերեալ, կ՚անդրադառնայ արեւմտահայութեան պատմական ճակատագրի հարցերուն։ Կը լուսաբանէ հայկական, լիբանանեան եւ միջազգային քաղաքական, տնտեսական, մշակութային, գիտական եւ մարզական անցուդարձը։ Նոր տարուան առիթով կը հրատարակէ բացառիկ համարներ։ Յատուկ համարներ հրատարակած է նաեւ Եղեռնի 50-ամեակի եւ արաբերէնով՝ 80-ամեակի առիթով։ Տարբեր ժամանակներու լոյս ընծայած է «Արարատ շաբաթօրեակ» (1949-54, խմբագիր՝ Յակոբ Պարսումեան), «Արարատ գրական» (1956-65, խմբագիր՝ Յակոբ Նորաշխարհեան), «Արարատ մարզական» (1956-58, խմբագիր՝ Գէորգ Տարօնի. վերահրատարակուած է 1992-ին, խմբագիրներ՝ Գրիգոր Քէօշկերեան, Կարօ Գոճաւագեան, Աւետիս Փոշօղլեան) եւ «Արարատ երիտասարդական» (1985-92, խմբագիրներ՝ Եղիկ Ճէրէճեան, Աւետիս Փոշօղլեան) յաւելուածները։


== Նշումներ ==
Kevork Yazdjian, Lebanese-Armenian press in 2002, Yerevan, 2004, 47 p. ISBN 99930-4-293-5


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտօնական կայքը
Սարգիս Ստեփանեան

Սարգիս Ստեփանեան (, Հալէպի Նահանգ, Սուրիա - 11 Մայիս 1916(1916-05-11), Իրաք), հայ բժիշկ, դեղագործ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Հալէպի նահանգի, Մարաշի գաւառի՝ Չերքեշ բնակավայրին մէջ։ Ստացած է դեղագործական կրթութիւն եւ որպէս դեղագործ աշխատած է։
Մահացած է 1916 թուականի Մայիս 11-ին, Իրաքի մէջ, Քութ Ալ–Ամարայի հիւանդանոցին մէջ, ժանտախտէն։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։


== Աղբիւր ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Դալար (անձնանուն)

Դալար, հայկական անուն։ Առաջացած է հայերէն դալար՝ «կանաչ» բառէն։ Սկզբնական շրջանին եղած է արական անուն, այնուհետեւ ձեւափոխուած ու դարձած է իգական անձնանուն՝ Դալալ ձեւով:


== Գործածութիւններ ==
Դալար Մշեցի, եղբայր Հայրապետի նուիրատու ձեռագիր (1204 թ):
Դալար, որպէս արական անուն, յիշատակուած է յիշատակարանի մը մէջ (թուականը անյայտ):
Դալալ, որպէս արական անուն, յիշատակուած է յիշատակարանի մը մէջ (թուականը անյայտ) եւ որպէս իգական անուն 1585, 1592, 1599 թուականներուն։
Չարլզ Եորքս

Չարլզ Թայսոն Եորքս, (25 Յունիս 1837(1837-06-25), Ֆիլատելֆիա, Փենսիլվանիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ - 29 Դեկտեմբեր 1905(1905-12-29), ) ամերիկացի գործարար, մեծ դեր խաղցած է Շիքակոյի եւ Լոնտոնի հասարակական փոխադրական, մշակման ու զարգացման մէջ։ Անոր կեանքի պատմութիւնը հիմք հանդիսացած է Թեոտոր Տրայզըրի (անգլերէն՝ Theodore Dreiser) «Ցանկութեան եռերգութիւն»(անգլերէն՝ The Trilogy of Desire) գիրքին համար. Ան ներս ընդունած է «Ֆինանսիստը» (անգլերէն՝ The Financer, 1912), «Տիտանը» (անգլերէն՝ The Titan, 1913) եւ «Ստոիկ» (անգլերէն՝ The Stoic, 1925) վէպերը։


== Կենսագրութիւն ==
Չարլզ Եորքսը ծնած է 1837 թուականին, Յունիս 25-ին Փենսիլուանիա նահանգի Նորթերն Լիպերթիզ (Northern Liberties) քաղաքին մէջ։ Անոր մայրը մահացած է ծննդաբերութեան ժամանակ, երբ Չարլզը 5 տարեկան էր։ Կարճ ժամանակ մը ետք անոր հայրը ամուսնացած է եւ արտաքսուած է ընկերախումբէն։ Ֆիլատելֆիոյ Կեդրոնական բարձրագոյն վարժարանի երկամեայ դասընթացներու աւարտէն յետոյ, դեռ 17 տարեկան հասակին, Չարլզ Եորքսը բացած է իր սեփական ընկերութիւնը եւ միացած է Ֆիլատելֆիոյ ֆոնտային պորսային։


== Արտաքին յղումներ ==
Թայսոն Յորքս
Պօղոս Բրուտեան

Պօղոս (Տիգրան) Բրուտեան (, Կարին, Էրզրումի վիլայէթ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1915, Մալաթիա, Թուրքիա), հայ դեղագործ։
Ծնած է Կարնոյ մէջ։ Ստացած է դեղագործական կրթութիւն։ 1890-ական թուականներուն Մելիտինէի մէջ (Վանի մէջ) աշխատած է որպէս քաղաքապետարանի դեղագործ։
1894 թուականին, եղած է Կարնոյ Սանասարեան վարժարանի դեղագործը։ 1894 թուականին բուժած է Սանասարեան վարժարանի դասատու՝ Հրաչեայ Աճառեանի աղիներու բորբոքումը։
Սպանուած է 1915 թուականին՝ Մելիտինէի մօտ։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Սթամպուլ, 1919։
Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915 - 1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
Աճառեան Հրաչեայ, Կեանքիս յուշերից, Երեւան, 1967։
Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։
Հայրապետեան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործութեան պատմութիւնից, Երեւան, 1990։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Գրական դիրքերում

«Գրական դիրքերում», խորհրդային շրջանի տեսական-քննադատական, գրական-գեղարուեստական պատկերազարդ ամսագիր։ Հանդիսացած է Հայաստանի պրոլետարական գրողներու ասոցիացիայի օրգան։ Լոյս տեսած է 1927—1932 թուականներուն, Երեւանի մէջ։ Խմբագրած են՝ Ն․ Դաբաղեանը, Վ․ Ալազանը, Հ․ Գիւլիքեւխեանը։ Հանդէսը հրատարակած է երիտասարդ գրողներու եւ քննադատներու գործերը, անդրադարձած է ժամանակի գրական պայքարին ու գեղագիտական ըմբռնումներուն, տպագրած է ընկերական շարժեր եւ ծաղրանկարներ, նմուշներ սովետական գրողներու ստեղծագործութիւններէն։
Խօսնակ (ամսագիր)

Խօսնակ, գրական, հասարակական եւ տեղեկատու ամսագիր։ ՀԲԸՄ Լիբանանի շրջանային յանձնաժողովի եւ Հայ երիտասարդաց ընկերութեան (ՀԵԸ) կեդրոնական վարչութեան օրգան։
Լոյս կը տեսնէ 1957-էն, Պէյրութի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Ա. Մակարեան, Ս. Մինասեան։
«Խօսնակ (Ամսագիր)» իր պաշտօնաթերթով կը Լուսաբանէ ՀԲԸՄ-ի եւ ՀԵԸ-ի գործունէութիւնը Լիբանանի եւ Սուրիոյ մէջ։ Նիւթեր կը տպագրէ Հայաստանի տնտեսութեան, գիտութեան ու մշակոյթի նուաճումներուն մասին։ Հայաստանը համարելով ազգապահպանման հիմնական կռուան՝ ձգտելով ամրապնդել հայրենիք-սփիւռք կապերը։
«Խօսնակ»ի պաշտօնաթերթով լոյս տեսնող յօդվածներու մեծ մասը նուիրուած են ՀԲԸՄ-ի եւ ՀԵԸ-ի, Լիբանանի, Սուրիոյ եւ Կիպրոսի մէջ իրենց մասնաճիւղերու մարզական, մշակութային եւ կրթական գործունէութեան լուսաբանութեանը։
Նիւթեր կը տպագրուի նաեւ Հայաստանի տնտեսական, գիտական ու մշակութային կեանքի վերաբերյալ։ Պարբերաբար լոյս ընծայելով օտարալեզու (արաբերէն, ֆրանսերէն, անգլերէն) երիտասարդական յաւելուածներ։
Անցեալին իբրեւ «Խօսնակ»ի յաւելուած լոյս տեսած են նաեւ «Խօսնակ պատանեկան» (1969-1975 եւ 1982-1987, խմբագիրներ՝ Զարեհ Թիւթիւնճեան, Ալպէր Գարամանուկեան) եւ «Երիտասարդ խօսնակ» (1989, խմբագիրներ՝ Ռաֆֆի Ճիկերեան, Զաւէն Նանէճեան) ուսանողական-երիտասարղական պարբերաթերթերը։
2006-էն ի վեր «Խօսնակ» պաշտօնաթերթի գլխաւոր խմբագիրն է Համբիկ Մարտիրոսեանը:
2017-ին Խօսնակը դարձաւ 60 տարեկան:
Տպաքանակը մօտ 1100 է, որմէ 600-ը կը սփռուի Լիբանանի մէջ, մնացեալ 500-ըՙ ամբողջ աշխարհը
Հայաստանի Բնապահպանման Տարածքներու Ցուցակ

Այս Հայաստանի բնապահպանման տարածքներու Ցուցակն է, Հայաստանի բնապահպահման տարածքները անոր հողատարածքին 12,5% կը ներկայացնեն։  Ըստ «Բնութեան յատուկ պահպանուող տարածքներու մասին» օրէնքին (1991)՝ իբրեւ բնապահպանման տարածքներ արձանագրուած են չորս ազգային պուրակներ, երեք արգելարաններ, 26 պատսպարաններ (արգելավայրեր) եւ 230 բնութեան յուշարձաններ։  Իսկ անոնցմէ երեքը՝ Սեւանայ լիճին աւազանը, Արփի լիճին Ազգային Պարտէզը եւ Խոր Վիրապին ճահիճը (Հայաստանի տարածքին մօտաւորապէս 17%) մաս կը կազմեն Ռամսարի Պայմանադրութեան (La convention de Ramsar)․ Հայաստան մաս կազմեց Նոյեմբեր 6, 1993։
Ստորեւ Բնապահպանման Տարածքներուն ցուցակները։


== Ազգային պուրակներ ==


== Պետական արգելարաններ ==


== Պետական պատսպարաններ ==
Հայաստանի 26 պատսպարաններուն ընդհանուր մակերեսը Հայաստանի Հանրապետութեան տարածքին 3.44% կը կազմէ։


== Բուսաբանական պարտէզներ ==


== Պատկերասրահ Հայաստանի կենդանական եւ բուսական աշխարհէն ==
Քարլ Գալուստ

Քարլ Գալուստ (1872, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1936), հայ նկարիչ։
Ծնած է Կ. Պոլսոյ մէջ, ուր ստացած է կրթութիւնը։ Ապա մեկնած է Եւրոպա, հետեւած նկարչութեան։ Կազմակերպած է ցուցահանդէսներ Վիեննա, Սոֆիա, Աթէնք եւ այլ քաղաքներու մէջ։ 1916-ին մեկնած է ԱՄՆ, շարունակած նկարչութիւնը։
1884 թուական

1884 թուական, նահանջ տարի, 19րդ դարու 84րդ տարին


== Դէպքեր ==
Կը գտնուի աստղակերպ մը եւ կ'անուանուի «238 Hypatia», ի պատիւ Իփադիային (370 - 415)․ յոյն փիլիսոփայ, աստղագէտ, թուաբանագէտ եւ տնօրէնուհի Աղեքսանտրիոյ Նոր-պղատոնականութեան Ուսումնարանին։ 


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1884 ծնունդներ

14 Փետրուար՝ Հայկանուշ Մարք (մ․1966) հրապարակագիր, յօդուածագիր, բանաստեղծ, արձակագիր
Ապրիլ 20՝ Սարգիս Արարատեան (մ.1943), քիմիագէտ
Մայիս 5՝ Գարեգին Մելոեան (մ.1939), հայ արձակագիր, բանաստեղծ եւ գրականագէտ
Հոկտեմբեր 1՝ Դանիէլ Վարուժան (Չպուքքարեան, մ.1915), հայ բանաստեղծ
Օգոստոս՝ Շաւարշ Միսաքեան (աւազանի անունը՝ Եղիազար, մ.1957), հրապարակագիր
Սեպտեմբեր 8՝ Աշոտ Մատաթեան (մ.1965, Իսթանպուլ), հայ դերասան, բեմադրիչ եւ թարգմանիչ
Օրը յայտնի չէ՝
Բարունակ Ֆերուխան (մ.1915), ջութակահար
Շահան Նաթալի (Յակոբ Տէր Յակոբեան, մ.1983), գրող եւ փիլիսոփայ
Գէորգ Վիշապեան  (բուն անունով՝ Սարգիս Քէչեան, մ.1915), ազգային-ազատագրական շարժումի գործիչ
Տիգրան Չէօկիւրեան (մ.1915), գրող եւ հասարակական գործիչ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1884 մահեր

Աստղիկ Գանթարեան (ծն.1855), դերասանուհի
Այտա Ասլանեան

Այտա Ասլանեան, (1969, Պոլիս, Թուրքիա), որպէս անդամ Մխիթարեան Սանուց Միութեան «Նոր Սան» հանդէսի խմբագրական կազմին, կարեւոր տեղ մը կը գրաւէ երիտասարդ բանաստեղծներու շարքին մէջ, տալով իր մտքի բաւական հասուն արգասիքը։
Ծնած է Պոլիս: Իր երկրորդական ուսումը ստացած է Մխիթարեան, Կէրիգիւղի միջնակարգ վարժարաններու եւ Էսայեան լիսէի մէջ. իսկ բարձրագոյն ուսումը՝ Իսթանպուլի Համալսարանի մէջ, աւարտելով գիտական բաժանմունքի կենսաբանութեան ճիւղը։
Այժմ կ'աշխատի տարրալուծարանի մը մէջ, իբրեւ կենսաբան։
«Նոր Սան»ի մէջ կը ստորագրէ նաեւ մշակութային գործունէութեանց շուրջ յօդուածներ, փորձագրութիւններ եւ այլն: Արժանացած է Մխիթարեան Սանուց Միութեան կողմէ կազմակերպուած հարցազրոյցի մրցումին Բ. Մրցանակին, ունենալով տեսակցութիւն մը Պոլսահայ հինգ արժէքաւոր երիտասարդներու հետ, «Սէր եւ Բարեկամութիւն» նիւթին շուրջ։
Սրտաբուխ է եւ ինքնատիպ՝ մանկիկի մը ուղղուած իր մէկ քերթուածը:
Ժետտա

Ժետտա (արաբերէն՝ جدة‎), քաղաք Սէուտական Արաբիոյ արեւմտեան մասին մէջ, Կարմիր ծովու ափին։ Ունի 4,6 միլիոն բնակչութիւն (2021), եւ կը համարուի երկիրին երկրորդ մեծ եւ Մեքքա մարզին ամէնէն մեծ քաղաքը։ Քաղաքը ունի նաւահանգիստ Կարմիր ծովու ափին, ուրկէ ալ բեռնաւորուած նաւերը կ'երթան դէպի Մատինա եւ Մեքքա։ Ժետտա կը համարուի նաեւ Սէուտական Արաբիոյ առեւտրային մայրաքաղաքը։
Նորայր Սիսակեանի տուն-թանգարան

Նորայր Սիսակեանի տուն-թանգարան, կենսագրական թանգարանն է մըն է որ նուիրուած է Նորայր Սիսակեանին կեանքին ու գործունէութեան: Տուն-թանգարանը կը գտնուի Արագածոտնի մարզին, Աշտարակ քաղաքին մէջ։ Այս թանգարանը ընդգրկուած է Աշտարակի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ:


== Տուեալներ ==
Թանգարանին շէնքը հիմնադրուած է XIX դարու վերջաւորութեան, ու ընգրկուած էԱշտարակի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ: 1986 թուականէն սկսեալ կը գործած է որպէս Նորայր Սիսակեանի տուն-թանգարանը։ Շէնքը վերանորոգուած է 1989 թուականին։ Թանգարանին մէջ կը պահուին շուրջ 350 ցուցանմուշներ, օրինակ՝ գիտնականի անձնական իրերը, ձեռագիրերը, փաստաթղթերը, գիրքերը եւ լուսանկարները:


== Պատկերասրահ ==