armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Տիգրան Ա. Քհնյ. Խոյեան

ՏԻԳՐԱՆ Ա. ՔՀՆՅ. ԽՈՅԵԱՆ (1895, Տրապիզոն - 1990, Ֆիլատելֆիա), Ս­կաու­տա­պետ,  Հ.Մ.Ը.Մ.-ական, քահանայ։
Տիգրան Ա. Քհնյ. Խոյեան ծնած է Տրապիզոն, 1895-ին։ Մանկութիւնը կ'անցնէ Մարմարա ծովուն Գընալը կղզին։ Ան «Փրոթի»ի անդամներէն էր ու անոնցմէ ամէնէն ընդունակը։ Գնալըի մէջ կը ծանօթանայ Վահան Չերազին։ Մեծապէս կ'ազդուի անկէ եւ կը դառնայ օգնականը։ Նախնական կրթութիւնը կղզիին ազգային վարժարանին մէջ ստանալէ ետք՝ Խոյեան կը փոխադրուի Պոլիս եւ կը յաճախէ Կեդրոնական Վարժարան։ Երկրորդական ուսման աւարտին, 1913-ին կը մտնէ սպայից վարժարան, ուր կը յաճախէ մինչեւ 1915, երբ վրայ կը հասնի Ա. Աշխարհամարտը։ Մինչեւ պատերազմի աւարտը ան թրքական բանակին կը ծառայէ իբրեւ սպայ։
1918-ին, Խոյեան «Փրոթի»ն կը ներկայացնէ Հ.Մ.Ը.Մ.ի հիմնադիր ժողովին։ Կը դառնայ Հ.Մ.Ը.Մ.ի անդրանիկ Կեդրոնական Վարչութեան քարտուղարը։
Միաժամանակ կը վարէ Որբախնամ Մարմնի Կեդրոնական Կայանի տնօրէնութիւնը։
1920-ին, իբրեւ մարզանքի ուսուցիչ եւ սկաուտ խմբապետ, մաս կը կազմէ հայրենիք հրաւիրուած Հ.Մ.Ը.Մ.ի եռանդամ մարմնին։ 1920-ին, Հայաստանի խորհրդայնացման նախօրէին, կը վերադառնայ Պոլիս, ուրկէ կը փոխադրուի Նիւ Եորք։ Միացեալ Նահանգներու մէջ ան կ'ունենայ ազգային եւ միութենական բեղուն գործունէութիւն։ Կը յաճախէ Սփրինկֆիլտի մարզական համալսարանը, որմէ կը վկայուի 1926-ին։
Խոյեան 1955-ին կը ձեռնադրուի քահանայ եւ կը ծառայէ Պոսթընի, Շիքակոյի, շրջան մըն ալ՝ Մոնթրէալի մէջ։ Յառաջացած տարիքին կը հաստատուի Ֆիլատելֆիա, ուր կը վախճանի 1990-ին։
1978-ին ան արժանացած է Հ.Մ.Ը.Մ.ի «Արժանեաց» շքանշանին։
1983-ին, Հ.Մ.Ը.Մ.ի Կեդրոնական Վարչութեան մատենաշարով լոյս տեսած է իր յուշերը ներկայացնող «Նահատակ ցեղի անմահներ» գիրքը։


== Աղբիւրներ ==
«Նահատակ ցեղի անմահներ» գիրք։
Մարզիկ Ամսաթերթ 1991։
Ներսէս (անձնանուն)

Ներսէս, տարածուած հայկական արական անուն։ Կը սերէ պարթեւական Ներսէհ անուան յունականացուած ձեւեն (յուն․՝ Ναρσής}: Գործածական է նաեւ վրացիներու քով Ներսէ ձեւով (վրաց.՝ ნერსე}:

Անուան լատինագիրը  NERSES 
Անունէ կազմուած մականուններ՝ Ներսէսեան


== Անուանակիրներ ==
Ներսէս Լամբրոնացի (1153-1198) մատենագիր, երաժիշտ
Ներսէս Շնորհալի (Դ.Կլայեցի, 1102-1173) աստուածաբան, պատմիչ
Ներսէս Վարժապետեան (1837-1884, Կ.Պոլիս) եկեղեցական գործիչ
Ներսէս Ունանեան (սպ.՝ Nerses Ounanian, 1920 Յունաստան-1957 Ուրուկուէյ) քանդակագործ
Ներսէս Փափազեան (1872 Ագուլիս-1915) հոգեւորական եւ հանրային գործիչ
Թարին

Թարիմ (չին.` Ձյան 塔里木河), գետ Կեդրոնական Ասիաի մէջ, Չինաստանի արեւմուտքը, Թարիմի հարթավայրի մէջ։
Թարիմ գետի երկարութիւնը կը կազմէ մօտ 2090 քմ, գետը կը ձեւաւորուի Աքսու եւ Յարքենտ գետերու միախառնումով, այն կը հոսի արեւելեան ուղղութեամբ։ Գետը կը լեցնէ Լոպ Նոր լիճը։
Գետին ափերուն շրջաններուն մէջ կ'ապրին մօտ 10 միլիոն մարդ տարբեր ազգութիւններով (չինացի, մոնկոլ, ույկուր եւ այլն)։
Եուրի Վարդանեան

Եուրի Վարդանեան (13 Յունիս 1956(1956-06-13), Լենինական, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն - 1 Նոյեմբեր 2018(2018-11-01), Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), հանգստեան կոչուած հայ ( նախապէս՝ սովետական հայ) ծանրաբարձ։ Վարդանեան ոսկէ մետալ շահեցաւ 1980 թուականի Ամառնային Ողիմպիականին, դառնալով աշխարհի առաջին ծանրաբարձը որ կ՛իրագործէր ընդհանուրը 400 քիլոկրամի բարձրացում՝ 82.2 քիլոկրամ կարգին մէջ։ Իր ասպարէզի ընթացքին ան հաստատեց զանազան մրցանիշներ։ Ան մարզուեցաւ Լոգոմոթիվի մօտ, Լենինական (այժմ՝ Գիւմրի), Հայաստան։ Ան ստացաւ Խորհրդային Միութեան մարմնակրթութեան վաստակաւոր վարպետի կոչում 1977-ին եւ պարգեւատրուեցաւ Լենինի անուան շքանշանով 1985-ին։ 1994-ին ան անդամ ընտրուեցաւ Ծանրաբարձութեան միջազգային ֆետերասիոնի Հռչակի ակումբին։
2009-ին Վարդանեան եղաւ Հայաստանի հանրապետութեան նախագահ Սերժ Սարգսեանի խորհրդական եւ Մարմնակրթութեան նախարար նշանակուեցաւ Մայիս 2013-ին։ Յունիսին ան խնդրայարուցօրէն նշանակուեցաւ Վրաստանի մօտ Հայաստանի դեսպան։


== Աղբիւրներ ==
Հայկական Սովետական հանրագիտարան, 1980, Հայկական Սովետական հանրագիտարանի գիտահրատարակչական խորհուրդ, Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիա։
Մոլիեր

Մոլիեր (ֆրանսերէն՝ Molière), բուն անունը՝ Ժան Պաթիսթ Փոքլեն (ֆրանսերէն՝ Jean Baptiste Poquelin), ֆրանսացի նշանաւոր դերասան, թատրոնի տնօրէն, «բարձր կատակերգութեան» ժանրի հիմնադիր։ 
Մոլիեր ծնած է Փարիզ, 15 Յունուար 1622-ին, որմէ ետք կը մկրտուի Ժան Փոքլեն անունով: Ճանչցուած է Ժան-Պաթիսթ անունով: Ան Ժան Փոքլենի եւ Մարի Կրեսէի առաջին որդին էր, որոնք ամուսնացած են 27 Ապրիլ, 1621-ին: Մայրը բարեկեցիկ ազնուական ընտանիքի դուստր էր։ Երբ սպասուհին առաջին անգամ կը տեսնէ մանկիկը, զինք կը կոչէ «Լէօ Նէ», այսինքն՝ քիթը եւ այդ օրէն սկսեալ, ընտանիքի անդամները զինք կը կոչեն «Լէօ Նէ»։  
Մայրը կը կորսնցնէ երբ 10 տարեկան էր, եւ մեծ հաւանականութեամբ հօր հետ յարաբերութիւնները այնքան ալ լաւ չեն եղած։  
Նախնական կրթութիւնը ստացած է փարիզեան տարրական դպրոցին մէջ : 
1639-ին աւարտած է Քլերմոնի Ժէզուիթական քոլէճը: 
1643-ին, Մոլիեր կեղծանունով, քանի մը դերասաններու հետ ստեղծած է «Փայլուն թատրոնը»: 
1645-1658 թուականներուն, խաղընկերներուն հետ շրջագայած է Ֆրանսայի գաւառներուն մէջ: 
Թատերախումբի համար գրած է փոքրածաւալ ուրախ կատակերգութիւններ եւ զաւեշտախաղեր («Ճարպիկը կամ խոչընդոտները», 1663, «Սիրային անախորժութիւններ», 1663), որոնց նիւթերը փոխ առնուած են իտալական կտորներէ: 
Մոլիեր, յենելով ֆրանսական ժողովրդական թատրոնի աւանդոյթներու եւ Վերածննդեան մարդասիրական գաղափարներու վրայ, օգտագործելով դասականութեան փորձը, ստեղծած է նոր տիպի`ընկերային-կենցաղային կատակերգութեան ժանրը: Ան իր կատակերգութիւններով («Ծիծաղելի սեթեւեթուհիները», 1660, «Տղամարդոց դպրոցը», 1661) արտայայտած է գեղարուեստական նոր սկզբունքներ՝ իրականութեան ճշմարտացի պատկերում, կերպարներու անհատականացում: «Կանանց դպրոցի քննադատութիւնը» (1663) եւ «Վերսայեան էքսպրոմտ» (1682) կտորներուն մէջ հաստատած է իր գեղագիտական ըմբռնումները: 
Մոլիերի տաղանդը աւելի վառ արտայայտուած է «Տարտիուֆ» (1669), «Տոն Ժուան» (1683) կատակերգութիւններուն մէջ, ուր ծաղրած է բարեպաշտութեան և առաքինութեան դիմակի տակ թաքնուած հասարակութեան երկերեսանիութիւնը, ազնուականութեան հոգեւոր սնանկացումն ու անբարոյականութիւնը: Մոլիերի ազատախոհական գաղափարախօսութեան, ազնուականական իշխող խաւի սպաննիչ քննադատութեան համար երկար ժամանակ արգիլուած են «Տարտիուֆի» եւ «Տոն Ժուանի» բեմադրութիւնները: 
«Միզանտրոփ» (1667) կատակերգութեան մէջ Մոլիեր անխնայ քննադատած է իշխող խաւին արատները, մերկացուցած չարիքի արմատները: Անոր վճռականութիւնը եւ անհաշտուողականութիւնը արտայայտուած են յատկապէս հասարակ մարդոց՝ գործունեայ, խելացի, կենսուրախ սպասաւորներու եւ սպասուհիներու կերպարներուն մէջ («Ժլատը», 1668, «Քաղքենին ազնուական», 1671, «Երեւակայական հիւանդ», 1674): 
Մոլիերի գործերուն մէջ իրականութեան երգիծական պատկերման գոյները խիստ չափազանցուած եւ խտացուած են: Ան ֆրանսական կատակերգութիւնը բարձրացուցած է դասական արուեստի մակարդակի՝ պահպանելով անոր կապը ժողովրդական զաւեշտի («Սքափենի արարքները», 1676) հետ: Մեծ է Մոլիերին պատմական դերը ֆրանսական կատակերգութեան հետագայ զարգացման մէջ՝ Ժան-Ֆրանսուա Ռենիարէն մինչեւ Փիեռ Օկիւսթեն Պոմարշէ:
Յովհաննէս Ալթունտիշեան

Յովհաննէս Ալթունտիշեան Գէորգի (1880, Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 8 Յունիս 1915(1915-06-08)), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Յովհաննէս Ալթունտիշեան ծնած է մօտաւորապէս 1880 թուականին, Կոստանդնուպոլիս։ 1907 թուականին աւարտած է Կոստանդնուպոլսոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը։ 1915 թուականի դրութեամբ ծառայած է, Օսմանեան բանակի՝ 10-րդ զօրագունդի, 3-րդ վաշտի զինուորական բժիշկ։ Մահացած է 1915 թուականի Յունիս 8-ին, ժանտախտէ, մօտաւորապէս՝ 35 տարեկան հասակին։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։


== Գրականութիւն ==
«Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով», Կ. Պոլիս, 1919։
Մեզպուրեան Արթօ «Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ։ Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (1688-1940)», Սթանպուլ, 1940։
Քալուշ (երգի խումբ)

Քալուշ (անգլ.՝ Kalush) Ուքրանական ռեփի խումբ մըն է, կազմուած 2019 թուականին: Խումբը կազմուած է հիմնադիր Օլէ Սիուքի կողմէ, նուացող Իհոր Տիտենչուք, ինչպէս նաեւ պարող Վլատ Քուրոչքա (կամ MC KylymMen): Տիտենչուքը նաեւ անդամ է ելեկդրո-ֆոլք Go_A խումբին:
2021 թուականին, խումբը սկսաւ այլ ծրագիր մը՝ Քալուշ Օրքէսթրա, ընկերակցութեամբ Թիմոֆի Մուզիչուքի, Վիթալի Տուժիքի եւ Ժոնի Տիվինիի: Օրքեսթրան ունի հիփ հոփ բնոյթ, ֆոլքի նմուշներով եւ Ուքրանական մշակութային մոթիֆներով: Խումբը առաջնութեան արժանացաւ 2022 թուականի Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին «Stefania» երգով:
Սիմոն Այնէճեան

Սիմոն Այնէճեան ՀՅ Դաշնակցության Կիպրոսի ներկայացուցիչ , «Կիպրահայեր» թերթի խմբագիր, Կիպրոսի Հայ Դատի յանձնախումբի ատենապետ։«Կիպրահայեր» կալքէջի արտօնատէր ու խմբագիր


== Պարգեւներ, ՇքանշաններՍիմոն Այնէճեան ==
ՀՀ Անկախութեան 23-րդ Տարեդարձին Առիթով Պարգեւատրում:
Հայրենիք-սփիւռք կապերու ամրապնդման գործին մէջ ներդրած նշանակալի աւանդի համար, Մարտ 16, 2014-ին, Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահ Սերժ Սարգիսեանի գլխաւորած պատուիրակութեան Կիպրոս կատարած պաշտօնական այցելութեան ծիրէն ներս, Նիկոսիոյ Ազգային Առաջնորդարանի «Վահրամ Իւթիւճեան» սրահին մէջ տեղի ունեցած՝ կիպրահայ համայնքաին կառոյցներու եւ կազմակերպութիւններու ներկայացուցիչներու հանդիպումի ընթացքին, նախագահ Սարգիսեան պարգեւատրեց կիպրահայ ազգային գործիչ Սիմոն Այնէճեան «Մովսէս Խորենացի» շքանշանով:


== Աղբիւրներ ==
ՍԻՄՈՆ ԱՅՆԷՃԵԱՆ. ԿԻՊՐՈՍԻ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԴԻՄԱԳԻԾԸ
Այնէճեան կը Ստանայ «Մովսէս Խորենացի» շքանշան
Սիմոն Այնէճեան կը Ստանայ «Մովսէս Խորենացի» շքանշան
ՄԷՋ ՏՕՆԱԽՄԲՈՒԵՑԱՒ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱՆԿԱԽՈՒԹԵԱՆ ՏՕՆԸ
Կիպրոսի ՀՅԴ, Հայ Դատի յանձնախմբի եւ «ԷԴԷՔ»-ի անդամների հետՄէջ Հանդիպում՝ Հայաստանի Եւ Արցախի Մեծ Բարեկամ Տոքթ. Էլէնի Թէօխարուսի Հետ
Gibrahayer e-magazine
Հմայեակ Ազատեան

Հմայեակ Ազատեան (1866, Ապուչեխ, Ակն - 1934, Գահիրէ, Եգիպտոս), հանրային գործիչ, թատերագիր։
Ծնած է 1866-ին Ակնայ Ապուշէխ գիւղը, տեղւոյն Վարագայ վարժարանը աւարտելէ վերջ, շատ կանուխէն նետուած է հանրային ազգային ծառայութեանց մէջ:
1880-ական թուականներուն Հ. Ազատեանի նախաձեռութեամբ թատերական կեանք ստեղծուած է Ակնայ մէջ, հրատարակած է մէկէ աւէլի խմորատիպ հանդէսներ: Դերասանի եւ բեմբացացի յատկութիւններէ զատ օժտուած էր նկարչական ձիրքով: 1890-ական թուականներուն Պոլիս գալով ատեն մը զբաղած է լուսանկարչութեամբ, ետքը մեկնած է Աթէնք եւ հոն ամուսնացած: Տեղեակ էր յունարէն լեզուի: Աթէնքի մէջ հրատարակած է Ապտակ (1894) եւ Միութիւն (1896) պարբերաթերթերը: 1908-ին ընտանիքով կը հաստատուի Գահիրէ, ուր աշխատակցած է տեղական թերթերու, գրական եւ երգիծական յօդուածներով:
1918-ին լոյս ընծայած է Բաբելոն թատերախաղը, որ առաջին մրցանակի արժանացած է: Այս թատերախաղին գլխաւոր յատկանիշը այն է որ իւրաքանչիւր դերակատար զատ զատ գաւառաբարբառներով կ՛արտայայտուի եւ այդ խառնակութենէն ստացած է Բաբելոն անունը: Գրած է ուրիշ թատերական երկեր եւս ինչպէս Ակնայ Թշուառները, Ակնայ Հարսնիքը, Արշակ Բ. եւ Թութախ Ամուն թատերախաղերը։ Վերջինը անգլերնի թարգմանուած եւ ներկայացուած է Ամերիկեան ընկերութեան մը շարժանկարի վերածելու համար։ Կը գրէ Կոչնակ 1934-ին:
Ազատեան համեստ եւ ամրասիր ազգային գործիչ մը եղած է: Գահիրէի մէջ վերջին տարիները կը պաշտօնավարէր «Գօտաք» հաստատութեան մէջ։ Հոն վախճանեցաւ 1934-ին:
Հմայեակ Ազատեանի Յովհաննէս եղբօր դուստրն է Օր. Արուս Ազատեան, իսկ Մարտիրոս եղբօր զաւակն է Թորոս Ազատեան: (Ազ.Թ.):


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հայր Մկրտիչ Վարդ․ Պոտուրեան, Ա․ Հատոր, 1938 Պուքրէշ, էջ 41։
388 (թիւ)

388 (երեք հարիւր ութսունութ) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 387-ի եւ 389-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 A058369  388-ի եւ 3882-ի նիշերու գումարները նոյնն են՝ 19
հռովմէաբար գրութիւնը (CCCLXXXVIII) երկնիշայինէն (110000100) աւելի երկար է
 Alt   388  գործադրելիս կը ստացուի կիւրեղեան Д գլխատառը
388 Քարիպտիս աստեղնեակի կարգային թիւն է
Աղջիկ Երեխաներու Միջազգային Օր

Աղջիկ երեխաներու միջազգային օր, Հոկտեմբեր 11-ը ՄԱԿ-ի կողմէ յայտարարուած է Աղջիկ Երեխաներու Միջազգային Օր: Շատերու կը մտածեն, թէ՝ ինչո՛ւ ՄԱԿ-ը որոշեց առանձնացնել աղջիկ երեխաները: Նպատակը այն էր՝ հրաւիրել միջազգային հանրութեան ուշադրութիւնը այն յատուկ խնդիրներուն, որոնց աղջիկները կը հանդիպին՝ ամբողջ աշխարհի տարածքին:
Օրը պաշտօնապէս առաջարկուած է՝ որպէս որոշում, Քանատայի ՄԱԿ-ի Գլխաւոր վեհաժողովին կողմէ: Ռոնա Ամպրոզ, Քանատայի Կանանց կարգավիճակի Նախարար, աջակցած է որոշոիմին. կանանց եւ աղջիկներու պատուիրակութիւն մը իրենց աջակցութիւնը ներկայացուցին նախաձեռնութեան ընթացքին ՄԱԿ-ի 55-րդ վեհաժողովին՝ Կանանց կարգավիճակներու առնչութեամբ։ 2011 թուականի Դեկտեմբեր 19-ին, ՄԱԿ-ի Ընդհանուր Ժողովի կողմէ քուէարկութիւն կատարուեցաւ՝ որոշում ընդունելու, Հոկտեմբեր 11 2012-ը, որպէս Աղջիկ երեխաներու անդրանիկ միջազգային օր:


== Օրուան թեմաներ ==


=== 2012-ի ընտրուած թեման ===

Աղջիկ երեխաներու միջազգային օրը առաջին անգամ նշուած է 2012 թուականին, իսկ օրուան թեման ընտրուած էր՝ աղջիկներու վաղ ամուսնութիւններու դէմ պայքարը:


=== 2013-ի ընտրուած թեման ===
Այս օրուան թեման ընտրուած էր «Նորարարութիւնները աղջիկներու կրթութեան համար» խորագրով:


=== 2014-ի ընտրուած թեման ===
Այս օրուան թեման ընտրուած էր «Ընդլայնել աղջիկներու իրաւունքներն ու հնարաւորուիւնները՝ վերջ տալ բռնութեան շրջապտոյտին»:


=== 2015-ի ընտրուած թեման ===
Այս օրուան թեման ընտրուած էր «Դեռահաս աղջիկներուն ոյժը. 2030 թուականի տեսլականը» կարգախօսով: Օրուան խորհուրդն անմիջականօրէն կապուած էր միեւնոյն տարուան Սեպտեմբերին միջազգային հանրութեան կողմէն ընդունուած կայուն զարգացման նպատակներու նոր օրակարգի հետ, որ կը նախատտեսէ իրականացնել մինչեւ 2030 թուականը: Այդ կը նշանակէ, որ 2015-ին ծնած աղջիկներու սերունդը դեռահաս կը դառնայ ուղիղ այդ ժամանակ ՝ 15 տարի ետք:


== Արտաքին յղումներ ==
Այսօր՝ հոկտեմբերի 11-ին, Աղջիկ երեխաների միջազգային օրն է:
Աղջիկ-երեխայի միջազգային օրն է. «Աղջիկ-երեխայի արժէքը պէտք է հասցնել տղա երեխայի արժէքին»:
Աղջիկ երեխաների միջազգային օր. մտահոգող վիճակագրութիւն
Այսօր Աղջիկ երեխաների միջազգային օրն է։
Մեքսիքայի Հայերը

Մեքսիքայի Հայերը (սպ.՝ Los armenios en Mexico), ազգային փոքրամասնութիւն Մեքսիքայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ։
Դիւանագիտական յարաբերութիւններ Հայաստանի Հանրապետութեան եւ Մեքսիքայի Միացեալ Նահագներու միջեւ հաստատուած են 1991 թուականին։
Մեքսիկայի հայ գաղութը կազմավորվել է 1920-ական թուականներէն ետք՝ ԱՄՆ երթալ ցանկացող գաղթականներէն, որոնք հիմնականին խարբերդցիներ էին։ 1946 թուականին Մեքսիկայում բնակուած է 350 հայ՝ կենդրոնացած Մեքսիքոյի մէջ, մասամբ ալ Պուեբլա քաղաքին մէջ։ Հայերի զգալի մասը զբաղուած է կոշկակարութեամբ։
Գործած են ՀԲԸՄ Մեքսիքոյի մասնաճիւղը, ՀՀԴ տեղական կազմակերպութիւնը, եկեղեցասէր կանանց միութիւնը, «Արա» ֆուտպոլի խումբը։
1994 թուականին Մեքսիքոյի մէջ բնակուած է շուրջ 40 հայ ընտանիք, 2003 թուականին հայերու թիւը երկրի մէջ հասած է 400-ի։ Ներկայիս Մեքսիկայի մէջ կը բնակուի 500 հայ, սակայն համայնքը դեռեւս կազմաւորուած չէ. չունի հաւաքատեղի կամ ազգային որեւէ կազմակերպութիւն։ Հայերը կենդրոնացած են հիմնականին Մեխքսիքոյի (300) եւ Պուեբլայի մէջ (200)։ 
Մեքսիքայի նշանավոր հայերէն են գործարարներ Ս. Պալունեանը եւ Շ. Քրդիկեանը, ճարտարագետ Ջ. Նշանեանը, ֆիզիկոս Շ. Հաճեանը, աստղագետ տոգթոր Պարիս Փիշմիշը եւ այլք։ Մեքսիքոյի մէջ ապրած ու ստեղծագործած է բանաստեղծ եւ թատերագիր Մկրտիչ Հաճեանը (1915-85 թթ.)։ 2000 թվուականին Մեքսիկայի կառավարութեան կազմին մէջ ընդգրկուած է հայազգի Խոսե Սարուխանը (Սարուխանեան), ով ստանձնած է սոցիալական արդարութեան յանձնախումբի նախագահի պաշտօնը։


== Յայտնի մեքսիկահայեր ==
Մկրտիչ Հաճեան
Խոսէ Սարուխան
Բարիս Փիշմիշ
Արմեն Օհանյան
Արթուրօ Սարուխան
Գառլոս Անթառամեան
Ռոզա Գլորիա Չագոեան


== Գրականութիւն ==
«Հարենիք» տարեգիրք, Պոստըն, 1946, էջ 230-232։
Վիգէն Կիւլվարդեան

Տոքթ. Վիգէն Կիւլվարդեան, ծնած Յունիս 1956-ին, Պէյրութ, Լիբանան, Ասատուր եւ Սոնիա Կիւլվարդեաններու զաւակն էր, ծնած Հաճընցի տան մէջ: Փոքր տարիքէն ան իր յախուռն ներկայութիւնը կը ցուցաբերէ Էշրէֆիէի Կեդրոնական բարձրագոյն վարժարանէն ներս, ապա երկրորդական ուսումը կը շարունակէ Պէյրութի Հայ Աւետարանական Քոլէճին մէջ, զոր կ'աւարտէ 1975-ին՝ Լիբանանի պատերազմի սկզբնական օրերուն: Ան քաղաքի Հայ Սքուլին մէջ կ'աշակերտէ ուսումնական եւ ազգային դաստիարակութեան տիտաններ Զաւէն Մսրլեանին, Արտաշէս Տէր Խաչատուրեանին, Ասպետ Տօնապետեանին եւ այլոց, անձիք՝ որոնց հանդէպ իր ակնածանքն ու խոր յարգանքը պահեց Վիգէն մինչեւ իր մահը:
Ապա մէկ տարի Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանը յաճախելէ ետք, իր ծնողքին թելադրանքով, քրոջ՝ Մանիայի հետ կը տեղափոխուի Ֆիլատելֆիա, ԱՄՆ, հօր անմիջական պարագաներուն մօտ: Մէկ տարի Community College յաճախելէ ետք, ան կ'ընդունուի Ֆիլտաելֆիոյ PCPS համալսարանը, զոր Pharm D տիտղոսով կ'աւարտէ 1982-ին: Վիգէնի համար դեղագործութեան դասընթացքներու կողքին, կարեւոր էր նաեւ ստանալ ազգային ու հոգեկան սնունդ: PCPS-ի զուգահեռ, ան կ'արձանագրուի Thomas Jefferson University, Վահէ Օշականի հայագիտականի դասընթացքներուն: Բան մը, որ Վիգէնը առաջնորդեց մինչեւ վերջ մեծ երկիւղածութեամբ յիշելու հայ գրականութեան սփիւռքեան աստղ Վահէ Օշականը:
Լիբանանի պատերազմի այդ տաք օրերուն՝ 1982-ին, Վիգէնի ծնողքը կը փոխադրուի Լոս Անճելըս: Վիգէն վկայեալ հօրն իսկ ունեցած դեղագործի վկայականով կը միանայ ծնողքին Քալիֆորնիոյ մէջ, ուր երեք տարիներ Rite Aid հաստատութեան մէջ ծառայելէ ետք, կը հիմնէ Ideal Pharmacy-ն Հոլիվուտի մէջ, 1985-ին, իբրեւ գործակից ունենալով իր հայրը՝ Ասատուր: Գործի մարզ մը, զոր ապա Վիգէն ընդլայնեց դեղարանի մը յաւելումովը Կլենտէյլի մէջ:
Վիգէն շաղուածքով եւ համոզումով ընկերվարական էր: Բան մը, որ զինք առաջնորդեց ծառայելու հօր պատկանած ազգային կուսակցութեան:
Ապա Վիգէն, տոքթ. Բերկրուհի Նաճարեանի թելադրանքով կը նուիրուի ՀԲԸՄի Մարի Մանուկեան վարժարանի հոգաբարձութեան աշխատանքին՝ բան մը, զոր ան կը կատարէ համակ 20 տարիներու ընթացքին, նախաձեռնելով ամառնային փառատօնը, իր դրոշմը դնելով անոր վրայ, եւ գործակցելով աշակերտներու, ուսուցչական կազմին եւ ծնողներու հետ: Փառատօնը կ'ունենայ աննախընթաց յաջողութիւն եւ կը դրոշմուի հազարաւորներու միտքերուն մէջ իբրեւ դպրոցական իւրայատուկ կերպով բարգաւաճ նախաձեռնութիւն:
Այս աշխատանքներուն կողքին, Վիգէն զարկ կու տայ յօդուածագրութեան, զարգացնելով իր ինքուրոյն One Man's Opinion վերնագրուած սիւնակը, «Նոր Կեանք» շաբաթաթերթին մէջ: Տեսակէտներու արտայայտութեան իր այս ձեւը մեծ ընդունելութիւն կը գտնէ եւ լաւապէս կը գնահատուի գաղութէս ներս:
Վիգէն Սեպտեմբեր 1989-ին կ'ամուսնանայ լիբանանահայ Լիւսի Սարգիսեանի հետ: Անոնք կը բախտաւորուին Նարով եւ Լարով:
Ան իր աչքերը փակեց 10 Փետրուար, 2016-ի վաղ առաւօտուն, իր տան խաղաղութեան մէջ, յետ անակնկալ սիրտի կաթուածի:
Գիտելիքի Գաղտնի Նստարանը

Գիտելիքի Գաղտնի Նստարանը (անգլ.՝ The Secret Bench of Knowledge, պաշտօնապէս` Գաղտնի Նստարան, Կորսուած Դրախտ), ծագումով չեխ քանատացի քանդակագործ Լի Վիվոյի բազմաթիւ ձուլուածքներով ստեղծած քանդակը, որոնցմէ ամենայայտնին կը գտնուի Օթթաուայի մէջ` Վելինգտօն փողոցի վրայ գտուող Քանատայի գրադարանի եւ արխիւի մուտքին մօտ, ուր տեղադրուած է 1989-ին քանդակագործին իսկ կողմէ:
Քեղադրումէ մէկ տարի ետք Վիվօ քանդակը հեռացուց` խոստանալով զայն փոխարինել նոր քանդակով: Չորս տարի ետք՝ 1 Մայիս 1994-ին, 3000 քաղաքացիներու ներկայութեամբ տեղի ունեցաւ նոր Գաղտնի Նստարանի բացումը: Նոր քանդակը կ՛ընդգրկէր բազմաթիւ նոր ուղերձներ: Քանատայի բոլոր դպրոցական երեխաներն ու գրողները իրենց ուղերձները ներկայացուցած էին նոր ձուլման համար, որոնցմէ շուրջ 100-ը, որոնք կը ներկայացնեն ընթերցանութեան կարեւորութիւնն ու հաճոյքը, փորագրուած են նստարանին վրայ:
Նոր քանդակին բացումը կատարած է Լի Վիվօն, փոքրիկ կոյր տղայի` Գաբրիէլ ՄաքՊրայտի ուղեկցութեամբ, որ իր հաղորդագրութիւնը գրած էր Պրայլի գիրերով:
Քանդակին միւս տարբերակները կը գտնուին Օնթարիոյի տարբեր քաղաքներու մէջ (օրինակ` Սարնիայի), ինչպէս նաեւ Մոնրէալի (Յունիս 1989) եւ Նիւ Եորք քաղաքին մէջ:


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Lea Vivot
Այնթապ

Այնթապ, գիւղ Հայաստանի Արարատի մարզին, մարզի կեդրոնէն՝ 25 ք․մ․ հեռաւորութեան վրայ։ Կը գտնուի Երեւան քաղաքէն հարաւ-արեւելք։ Նախպէս ունեցած է Այնթապ նոր, Պէյպուտապատ, Թազագիւղ, Թազաքենդ, Նորագեղ անուանումները։


== Պատմութիւն ==
Այնթապ վերանուանուած է 1970 թուականին, ի յիշատակ Կիլիկիոյ Այնթապ քաղաքի։ Նորագիւղ անունով Այնթապը յիշատակուած է 1465 - 1466 թթ.։ 1679 թուականի՝ Երեւանի աւերիչ երկրաշարժի հետեւանքով, գիւղն ամբողջովին աւերուած է եւ ամայացած։ Հետագայ տարիներուն վերակառուցուածէ Խոյ գաւառէն եկած վերաբնակիչներու կողմէն։


== Կլիման ==
Գիւղը տեղադրուած է Արարատեան դաշտին՝ ծովի մակարդակէն 865 մ․ բարձրութեան վրայ։ Կլիման չոր խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները կ'սկսին Դեկտեմբերի կէսերուն, Յունուարեան միջին ջերմաստիճանը կը տատանուի 30-էն -50։ Ամառը տեւական է՝ Մայիսէն մինչեւ Հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմութիւնը կը հասնի 24-էն 26, իսկ առաւելագոյնը՝ 42։ Յաճախ կ'ըլլար խորշակներ, որոնք զգալի վնաս կը հասցնեն գիւղատնտեսութեան։ «Մթնոլորտային» տարեկան տեղումներու քանակը 250-300 մ․մ․ է։
Բնական լանտշաֆթները կիսանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքին վերացուած են կուլտուր-ոռոգելի լանտշաֆթի։ Կլիմայական ցանքի (Ագրոկլիմայական) տեսակետէն, համայնքն ինկած է բացարձակ ոռոգման գօտին։


== Բնակչութիւն ==


== Տնտեսութիւն ==
Բնակչութիւնը կը զբաղի բանջարապոսթանային կուլտուրաներու մշակութեամբ եւ այգեգործութեամբ։ Գիւղն ունեցած է եկեղեցի մը՝ Սուրբ Գրիգոր, որուն կից կը գործէր փոքր վարժարանը (Նորագեղ, Թազագիւղ)։


== Արտաքին յղումներ ==
Այնթապ
Արարատի մարզպետարան
Սողոմոն Սողոմոնեան (գրականագէտ)

Սողոմոն Սողոմոնեան (3 Սեպտեմբեր 1907(1907-09-03) - 28 Օգոստոս 1978(1978-08-28), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն),  գրականագէտ եւ բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր։


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է Արցախի Գետաշէն գիւղը։ 1928 թուականին աւարտած է Պաքուի թիւ 22 դպրոցը եւ ընդունուած՝ Երեւանի Պետական պատմագրական համալսարան, ուրկէ անցած է Լենինկրատի Գեղարուեստի, գեղանկարչութեան, քանդակագործութեան եւ ճարտարապետական կաճառի գրականութեան բաժինը:


== Վարած պաշտօններ ==
Ուսուցչութեան պաշտօն վարած է Երեւանի Մանկավարժական կաճառին մէջ, իբրեւ արտասահմանեան գրականութեան ամպիոնի վարիչ եւ աւագ դասախօս: Միաժամանակ դասաւանդած է Երեւանի Պետական համալսարանին, ինչպէս նաեւ Պրիւսովի անուան ռուսաց եւ օտար լեզուներու մանկավարժական կաճառէն ներս:
Սողոմոն 1946-1947 տարիներուն եղած է «Սովետական Գրականութիւն եւ Արուեստ» ամսագիրի խմբագիր, միաժամանակ վարելով Հայաստանի Գրողներու միութեան վարչութեան քարտուղարի պաշտօնը:
«Ռոմանթիքական տրամայի տեսութիւնը» նիւթով պաշտպանած է իր թեզը՝ 1947-ին, ստանալով բանասիրական գիտութիւններու թեկնածուի աստիճան, իսկ 1966-ին «Ժամանակակից հայ պոեզիան» նիւթի պաշտպանութեամբ ստացած է դոկտորի աստիճան:


== Կոչումներ եւ շքանշաններ ==
1941-1946 թուականներուն մասնակցած է Հայրենական մեծ պատերազմին, որուն համար ստացած է հազարապետի կոչում: 
Սողոմոնեան արժանացած է Հայրենական մեծ պատերազմի երկրորդ աստիճանի, ինչպէս նաեւ Աշխատանքային կարմիր դրօշի շքանշաններուն:
Ծիածան (թերթ, Սան Ֆրանսիսքօ)

Ծիածան, լոյս տեսած է 1924-1925 թուականին, Սան Ֆրանսիսքոյի մէջ՝ որպէս ամսաթերթ, 1926-1927 թուականին՝ Տիթրոյթի մէջ՝ շաբաթաթերթ։ Խմբագիր՝ Մ. Մ. Ծոցիկեան։ Կը տպագրէր նիւթեր հայկական գաղութներու կեանքէն, գրականագիտական, լեզուաբանական, բարոյագիտական եւ այլ յօդուածներ։ «Ուշագրաւ է յամառօտ տեղեկութիւն արեւմտահայ գրական դէմքերու մասին» մշտական բաժինը։
Սապահ

Սապահ (մալայ․՝ Sabah, negeiri di bawah bayu, Ճաւ՝ سابه; կոդ։ SBH), կը գտնուի Արեւելեան Մալեզիոյ մէջ եւ երկրին ամենաարուելեան նահանգն է: Այն նաեւ յայտնի է որպէս Negeri di bawah bayu, որ թարգմանաբար կը նշանակէ «Երկիր քամիներու ներքեւ»: