Հայոց Ցեղասպանութեան Թանգարան

Հայոց Ցեղասպանութեան Թանգարան, թանգարան Երեւանի մէջ, ուր կը ցուցադրուին՝ 1915-էն 1923 իրականացուած Հայոց Ցեղասպանութեան վերաբերող փաստաթուղթեր, լուսանկարներ, գրականութիւն եւ այլն։


== Պատմական ակնարկ ==
Հայոց Ցեղասպանութեան թանգարանը իր դռները կը բանայ 1995 թուականին, երբ կը նշուէր Ցեղասպանութեան 80-ամեակը։ Թանգարանի կառոյցը (ճարտարապետներ՝ Ս. Քալաշեան, Ա. Թարխանեան, քանդակագործ՝ Ֆ. Առաքելեան) բացառիկ նախագիծ ունի։
Աւելի քան տասնամեայ գործունէութեան ընթացքին թանգարանը կ'ընդունի բազմաթիւ այցելուներ՝ դպրոցականներ, ուսանողներ եւ աննախադէպ թիւով զբօսաշրջիկներ Հայաստանէն ու արտասահմանէն։
Հայաստանի Հանրապետութիւն ժամանած պաշտօնական պատուիրակութիւններու այցելութիւնը Հայոց Ցեղասպանութեան թանգարան նախատեսուած է պետական արարողակարգով, ուստի բազմաթիւ օտարերկրեայ պատուիրակութիւններ, յայտնի հասարակական եւ քաղաքական գործիչներ արդէն իսկ այցելած են թանգարան։


== Շինարարական կառոյցը ==
Թանգարանի երկյարկանի շէնքը կառուցուած է բարձունքի մէկ կողմը՝ չնսեմացնելու համար յուշահամալիրի խիստ ազդեցիկ տպաւորութիւնը։
Թանգարանի տանիքէն կ'երեւին գեղատեսիլ Արարատեան դաշտն ու փառահեղ Արարատ լեռը։ Թանգարանի առաջին յարկը ստորգետնեայ է, այնտեղ կը գործեն վարչական, գիտարուեստական ծառայութիւնները, ինչպէս նաեւ 170 հոգիի համար նախատեսուած Կոմիտասի անուան դահլիճը։
Այնտեղ տեղակայուած են նաեւ գիտական ու թանգարանային արժէքներու պահոցները, գրադարանը, ընթերցասրահը։ Թանգարանային ցուցադրութիւնը տեղակայուած է երկրորդ յարկը՝ ընդգրկելով մօտ 1000 ք.մ. տարածք։ Ան ունի երեք հիմնական փակ եւ մէկ բացօթեայ ցուցասրահներ։
Ցեղասպանութեան յուշակոթողը կառուցուած է յաւերժացնելու 20-րդ դարու առաջին ցեղասպանութեան անմեղ զոհերու յիշատակը։ Հայոց Ցեղասպանութեան թանգարանի առաքելութիւնը խարսխուած է այն համոզումին վրայ, որ ցեղասպանութեան ընդունումը կարեւոր քայլ է՝ ապագային նմանատիպ ողբերգութիւնները կանխելու համար։


== Հայոց Ցեղասպանութեան Թանգարանին աշխատանքային ժամերը ==
Երեքշաբթի-Կիրակի՝ 11.00-16.00, ազատ օր՝ Երկուշաբթի, թանգարանը փակ է պաշտօնական ոչ աշխատանքային օրերուն (Դեկտեմբեր 30, 31, Յունուար 1-6, Մարտ 8, Մայիս 1, 9, 28, Յուլիս 5, Սեպտեմբեր 21), 24 Ապրիլին թանգարանի աշխատանքային ժամերը կ'երկարաձգուին։


== Մուտք ==
Մուտքը անվճար է, թանգարանի մուտքին տեղադրուած է դրամարկղ՝ նուիրատուութիւններու համար։


== Գրախանութ ==
Թանգարանին մէջ կը գործէ գրախանութ մը, որ բաց է թանգարանի աշխատանքային ժամերուն։


== Ի՞նչպէս հասնիլ ==
Հետիոտն՝ Մարզահամերգային համալիրէն կամ Աթէնքի փողոցէն՝ 15-20 վայրկեան քալելով։
Ինքնաշարժով՝ Հրազդան մարզադաշտէն դէպի աջ՝ Աթէնքի փողոցով։ Ճանապարհի աջ կողմը կ'երեւի դէպի թանգարան ուղղող ցուցանակը։


== Թանգարանին կանոնները ==
Թանգարանին մէջ խստիւ արգիլուած է ուտել, խմել, ծխել։ Թանգարանին մէջ թոյլատրելի չէ լուսանկարել, տեսագրել եւ խօսիլ հեռախօսով։


== Հայոց Ցեղասպանութեան Թանգարանի ցուցասրահները ==
Թանգարանի երեք փակ եւ մէկ բացօթեայ ցուցասրահները կը զբաղեցնեն աւելի քան 1000 ք.մ. տարածք։

Թանգարանի առաջին ցուցասրահի արեւմտեան պատին, ինը մեթր լայնութեամբ եւ հինգ մեթր բարձրութեամբ, քանդակուած է հայկական բարձրաւանդակի եւ հարեւան երկիրներու քարտէսը. հիւսիսը Սեւ ծովն է, արեւելքը՝ Կասպից ծովը, հարաւը՝ պարսկական բարձրաւանդակը եւ հարաւ արեւմուտքը՝ Միջերկրական ծովը։ Քարտէսին վրայ ներկայացուած են Օսմանեան կայսրութեան, մինչեւ 1915-ին, գոյութիւն ունեցող հայաբնակ այն վայրերը, որոնց բնակչութիւնը ենթարկուեցաւ զանգուածային տեղահանութիւններու եւ սպանդի։Այս սրահին մէջ ներկայացուած են լուսանկարներ եւ ժողովրդագրական աղիւսակներ՝ Արեւմտեան Հայաստանի եւ Օսմանեան Թուրքիոյ մինչեւ 1914 թուական հայկական բնակավայրերու եւ հայ բնակչութեան թուաքանակի վերաբերեալ։ Աղիւսակները տուեալներ կը պարունակեն նաեւ յիշեալ ժամանակահատուածին այս բնակավայրերուն մէջ գործող հայկական եկեղեցիներու ու դպրոցներու մասին։ Ցուցասեղաններուն մէջ տեղ գտած լուսանկարները, նիւթերը կը ներկայացնեն հայ բնակչութեան խաղաղ կեանքը մինչեւ Ցեղասպանութիւն։

Երկրորդ ցուցասրահը (700ք.մ.) կը ներկայացնէ ականատեսներու վկայութիւններ եւ փաստաթուղթեր՝ հայերու դէմ իրագործուած կոտորածներու եւ վայրագութիւններու վերաբերեալ։ Ցուցադրութիւնը կ'ընդգրկէ 1915-1917 թուականներուն կատարուած բազմաթիւ մեծադիր լուսանկարներ, արխիւային փաստաթուղթեր, վայրագութիւններու զոհ դարձած նշանաւոր հայերու, ինչպէս նաեւ հայ ժողովուրդի բարեկամներու լուսանկարներ։
Երրորդ սրահին մէջ փակցուած աղիւսակները կ'ամփոփեն հայ բնակչութեան թուաքանակը 1914 թ.-ին եւ 1922 թ.-ին, կու տան տեղահանուածներու եւ սպանուածներու թիւը։ Յատուկ տեղ յատկացուած է միջազգային կազմակերպութիւններու եւ տարբեր երկիրներու օրէնսդիր մարմիններու ընդունած՝ Հայոց Ցեղասպանութիւնը դատապարտող փաստաթուղթերու բնագիրներու ներկայացման։ Այստեղ կը ցուցադրուի նաեւ Հայոց Ցեղասպանութեան վերաբերեալ հրատարակուած բազմալեզու հնատիպ գրականութիւն։ Ցուցասեղաններուն մէջ ներկայացուած է ԱՄՆ-ի եւ եւրոպական երկիրներու, Ռուսաստանի մէջ ծաւալած մարդասիրական շարժման վերաբերեալ նիւթեր։Նոյն սրահին մէջ, կրանիտէ պատուանդաններու վրայ տեղադրուած են բիւրեղապակեայ սկահակներու մէջ ամփոփուած Արեւմտեան Հայաստանի վեց նահանգներէն բերուած հողեր. Կարին (Էրզրում), Վան, Բաղէշ (Պիթլիս), Սեբաստիա (Սվազ), Խարբերդ, Տիգրանակերտ (Տիարպեքիր)։ Այստեղ կը տեսնենք նաեւ ճիւղերը տարածած կրանիտէ ծառ մը, որ կը խորհրդանշէ հայ ժողովուրդի վերածնունդն ու յաւերժութիւնը։

Թանգարանի վերջին սրահը հայկական հին շինութիւններուն բնորոշ բացօթեայ ներքին բակն է։ Կիսաշրջանաձեւ, տասներկու հաւասար հատուածներու բաժնուած պատին վրայ փորագրուած են օտար, ժամանակի ակնառու պետական գործիչներու, դիւանագէտներու, գիտնականներու, գրողներու՝ Հայոց Ցեղասպանութիւնը դատապարտող խօսքերը։ Սրահը նման է դատարանի, ուր ականատեսները կու տան իրենց դատապարտող վկայութիւնները. Վերջին խօսքը այցելուինն է։Թանգարանին մէջ կը գործէ նաեւ ֆրանսացի, ծագումով հայ յայտնի նկարիչ Ժանսեմի (Յովհաննէս Սեմերճեան) անունը կրող ժամանակաւոր ցուցադրութիւններու համար նախատեսուած պատկերասրահ։