armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Տիգրան Գալպեան

Տիգրան Գալէմքէրեան -Բնիկ Տիգրանակերտցի, ծնած 1875-ին։ Պէյրութ հաստատուած 1896-ին։ Նախ եղած է գրագիր վաճառական Նազարէթ պաղտասարեանի մօտ, ապա իր խանութը բացած է եւ ըրած ներածումի եւ արտածումի գործ, ընդհանրապէս կտաւեղէնի վրայ։ 1915-ին ձերբակալուած՝ Սբ. Նշան վանքի տեսուչ Սահակ վարդապետի, Սամուել Գրիգորեանի եւ Միհրան Ճիյէրճեանի (Վեհունի ) հետ ու աքսորուած եւ սպանուած՝ Տիգրանակերտի ճամբուն վրայ։ Իր զաւակը Պրն. Վահէ այժմ Անգլիա կը գտնուի, իսկ դուստրը Տիկ. Կազմարարեան՝ Կիպրոս:
Հուրի Ազէզեան

Դոկտոր Հուրի Ազէզեան՝ գրող, հրապարակագիր, թարգմանիչ, պատմական գիտութիւններու թեկնածու:


== Կենսագրութիւն ==
Դոկտոր Հուրի Ազէզեան ծնած է Հալէպ, Սուրիա: Աւարտած է Հալէպի Հայկազեան վարժարանն ու Քարէն Եփփէ Ազգային Ճեմարանը:


== Մամուլի աշխատակից ==
Կ'աշխատակցի «Գանձասար շաբաթերթ»ին:


== Գրական ստեղծագործական 35-ամեայ վաստակ ==
Համազգայինի «Ն. Աղբալեան» մասնաճիւղի վարչութեան ծրագրումով եւ գրական յանձնախումբի կազմակերպութեամբ տեղի ունեցաւ գրող, հրապարակագիր, թարգմանիչ, պատմական գիտութիւններու թեկնածու դոկտոր Հուրի Ազէզեանի գրական ստեղծագործական 35-ամեայ վաստակին նուիրուած երեկոն, հովանաւորութեամբ՝ Բերիոյ Հայոց Թեմի Առաջնորդ Գերշ. Տ. Մասիս Ս. Եպս. Զօպուեանի, 26 Նոյեմբեր 2021-ին, Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ ներքնասրահէն ներս։


== Գրական գործեր եւ Թարգմանութիւններ ==
«Գուցէ Համանուագ» Թարգ. Դոկտոր Հուրի Ազէզեան
«Ո՜վ Գեղեցիկ Հայորդի» (բանաստեղծութիւն) հատորը, բաղկացած` 104 էջերէ, (Հեղինակ` Դոկտոր Ահմէտ Տրէյս):  Արաբերէնէ թարգմանեց դոկտոր Հուրի Ազէզեան: Հրատարակութիւն` Բերիոյ հայոց թեմին, հրամանաւ Շահան սրբազանին եւ մեկենասութեամբ Նազելի Ազէզեանի եւ զաւակներուն:Հալէպ 2015-ին: Յառաջաբանը գրած է Բերիոյ կաթողիկէ թեմի առաջնորդ Պետրոս արք. Միրիաթեան:
Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա. Վեհափառ Հայրապետին, զոր գրուած է անգլերէն լեզուով՝ «The Armenian Church» եւ ցարդ թարգմանուած է երեք լեզուներու՝ ֆրանսերէնի, ռուսերէնի եւ պարսկերէնի: Արաբերէնի թարգմանական ամբողջական ու աստուածաբանական բառամթերքով լի մասնագիտական աշխատութիւնը կատարած է Հալէպի ազգայիններէն Դոկտ. Հուրի Ազէզեանը։ Հրատարակուած Անթիլիասի Մայրավանքի տպարանէն,
«Հայկական հարցը Օսմանեան պետութեան մէջ. 1878-1923»: Բերիոյ հայոց թեմի առաջնորդ Շահան եպս. Սարգիսեանի հրամանով եւ մեկենասութեամբ տէր եւ տիկին Գաբրիէլ եւ բժշկուհի Անժէլ Չեմպերճեաններու` 2012-ին Հալէպի մէջ թիւ 15 «Այգ» մատենաշարը «Ոսկետառ» տպարանէն լոյս ընծայեց տոքթ. Մոհամետ Ռիֆաաթ Իմամի «Հայկական հարցը օսմանեան պետութեան մէջ. 1878-1923» պատմագրական գործը: 292 էջերէ բաղկացած սոյն հատորը արաբերէնէ հայերէնի թարգմանեց հալէպահայ մտաւորական դոկտոր Հուրի Ազեզեան:
Հալէպի մէջ 2012-ին լոյս տեսաւ Հուրի Ազէզեանի «Մտածումներու արձագանգը» (հրապարակախօսական ընտրանի) գիրքը, բաղկացած` 199 էջերէ: Հրատարակութիւն Բերիոյ թեմին, հրամանաւ Շահան սրբազանին եւ մեկենասութեամբ Մահսէրէճեան ընտանիքին, ի յիշատակ Մանուէլ Մահսէրէճեանի:


== Հայ Հին Բանաստեղծութիւնն Ու Բանաստեղծ Ներսէս Շնորհալին արաբերէնով ==
Հալէպի Մշակոյթի Տնօրէնութեան եւ Ազգային Մատենադարանին հրաւէրով, Շաբաթ 28 Փետրուար 2015-ի առաւօտեան ժամը 11։00-ին, Հալէպի գեղարուեստի «Թըշրին» սրահին մէջ հալէպահայ մտաւորական, գրող, պատմական գիտութիւններու դոկտ․ Հուրի Ազէզեան արաբերէնով ներկայացուց Հայ հին բանաստեղծութիւնն ու հանգամանօրէն անդրադարձաւ Ներսէս Շնորհալի բանաստեղծին գրական վաստակին։ Հանդիսութեան ներկայ էին հայ եւ արաբ գրասէր ունկնդիրներ։


== Աղբիւրներ ==
Ստացուած Գիրքեր. «Մտածումներու Արձագանգը» (Հեղինակ` Հուրի Ազէզեան)
Գանձասար Հուրի Ազէզեան
Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան ազգային ընդհանուր ժողովը


== Արտաքին յղումներ ==
Անատոլի Լ. Եակոբսոն

Անատոլի Լ. Եակոբեան (22 Օգոստոս 1906(1906-08-22) կամ 1906, Լուգա, Սուրբ Փեթըրսպուրկի մարզպետութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն - 3 Օգոստոս 1984(1984-08-03) կամ 1984, Լենինկրատ, ՌԽՖՍՀ, Խորհրդային Միութիւն):


== Կենսագրութիւն ==
Մոսկուայի մէջ՝ 1922-ին միջնակարգ ուսումը աւարտելէ ետք, մուտք կը գործէ Մոսկուայի Առաջին Պետական Համալսարանի Ֆիզիքա-մաթեմաթիկական բաժանմունքը, ուրկէ կը տեղափոխուի Լենինկրատ, եւ իր ուսումը կը շարունակէ տեղի համալսարանի Լեզուագիտութեան ու Նիւթական Մշակոյթի Պատմութեան բաժանմունքին մէջ, որուն ընթացքը կ'աւարտէ 1929-ին: Տակաւին ուսանող՝ 1925-1927 թուականներուն, ան կը մասնակցի Հին Ղրիմի, Սուդակի եւ Խերսոնեսի մէջ գործող հնագիտական արշաւախումբի աշխատանքներուն: Ն. Մառի եւ Յ. Օրբելիի գիտական դպրոցին մէջ սնած երիտասարդ գիտնականը կը սկսի մեծ հետաքրքրութիւն ցուցաբերել Հայաստանի նիւթական մշակոյթին հանդէպ: 1929-ին Յ. Օրբելիի գլխաւորած արշաւախումբին հետ՝ առաջին անգամ ըլլալով կը մեկնի Հայաստան, իսկ 1936-ին, անոր ղեկավարութեամբ կը մասնակցի Ամբերդի պեղումներուն:
1930 թուականէն սկսած Ա. Եակոբսոն պաշտօնի կը կոչուի ՍՍՀՄ Գիտական Ակադեմիայի Նիւթական Մշակոյթի Պատմութեան Ինստիտուտին մէջ եւ ուր, կը շարունակէ գիտական գործունէութիւնը միչեւ իր վերջին օրերը՝ աշխատակիցի, կրտսեր եւ ապա աւագ գիտաշխատողի պաշտօններով:
1941-ին Ա. Եակոբսոն կը ստանայ Պատմական Գիտութիւններու Թեկնածու աստիճանը: Ապա՝ Համաշխարհային Բ. Պատերազմի օրերուն, կը մասնացի Լենինկրատի պաշտպանութեան մարտերուն: 1942-ին կը տեղափոխուի Իվանովա, ուր ապաքինման շրջան մը բոլորելէ ետք կ'անցնի Մոսկուա, ուր մինչեւ 1945 կը շարունակէ աշխատիլ իր պաշտօնավարած հիմնարկի տեղի կեդրոնին մէջ: Նոյն թուականին կը վերադառնայ Լենինկրատ՝ իր պաշտօնին: 1946-1948 թուականներուն՝ Հայաստանի մէջ կ'ուսումնասիրէ ու կը չափագրէ շարք մը հայկական ճարտարապետական կոթողներ, ինչպէս՝ Տաթեւ, Խորակերտ, Գանձասար: 1961-ին, պաշտպանելէ ետք «Միջնադարեան Խերսոնես» խորագրուած իր աւարտաճառը, կ'արժանանայ Պատմական Գիտութիւններու Դոկտոր Աստիճանին:
Հայաստանի ճարտարապետութեան հանդէպ իր ունեցած հետաքրքրութիւնը կը մղէ զինք յաջորդական աշխատասիրութիւններով խոր ուսումնասիրութեան ենթարկել հայկական արուեստի ու ճարտարապետութեան բնոյթն ու նկարագիրը, անոնց անցած ճանապարհը, ինչպէս եւ ունեցած առնչութունները հարեւան երկիրներու արուեստներուն ու ճարտարապետութեան հետ:
Ա. Եակոբսոն արժանացած է «Աշխատանքային Կարմիր Դրօշ» շքանշանին, իսկ 1981-ին, ծննդեան 75-ամեակին առիթով, Հայկական ՍՍՀ Գերագոյն Սովետի Պատուոգրին:
Ա. Եակոբսոնի, յատկապէս հայկական ճարտարապետութեան հայող աշխատասիրութիւններէն յիշենք՝ ԱԿՆԱՐԿ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ 5-18 ԴԴ. Ճարտարապետութեան (1950), ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԵՒ ՎՐԱՍՏԱՆԻ ՄԻՋՆԱԴԱՐԵԱՆ ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏՈՒԹԵԱՆ ՓՈԽՅԱՐԱԲԵՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐՆ ՈՒ ՓՈԽԱԴԱՐՁ ԿԱՊԵՐ (1970), ՊԱԼՔԱՆՆԵՐՈՒ, ԱՐԵՒԵԼԵԱՆ ԵՒՐՈՊԱՅԻ, ԱՆԴՐԿՈՎԿԱՍԻ ԵՒ ՄԻՋԻՆ ԱՍԻԱՅԻ ՄԻՋՆԱԴԱՐԵԱՆ ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏԱԿԱՆ ՕՐԻՆԱՉԱՓԱԿԱՆ ՄԻ ՔԱՆԻ ԱՌԱՆՁՆԱՅԱՏԿՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ (1970), ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԵՒ ԲԻՒԶԱՆԴԻԱՅԻ ՎԱՂ ՄԻՋՆԱԴԱՐԵԱՆ ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏՈՒԹԵԱՆ ՓՈԽՅԱՐԱԲԵՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ (1973), ՀԱՅԱՍՏԱՆ ԵՒ ՍՈՒՐԻԱ. ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏԱԿԱՆ ՀԱՄԱԴՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐ (1975), ԿՈՎԿԱՍԵԱՆ ԱՂՈՒԱՆՔԻ ԵՒ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏՈՒԹԵԱՆ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ԲՐՈՊԼԵՄՆԵՐԸ (1983) աշխատասիրութիւնները:
Բոլոր աշխատասիրութիւնները լոյս տեսած են ռուսերէնով, Լենինկրատի, եւ կամ՝ Մոսկուա- Լենինկրատի մէջ:
Ա. Լէոբոլտովիչ Եակոբսոն կը մահանայ 1984-ին, Լենինկրատ:


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Պէյրութ 1982-1984, էջ (392-393-394)
Օձեր

Օձեր (Ophidia կամ Serpentes), սողուններու դասի թեփուկաւորների կարգի ենթակարգ է։ Յայտնի են 26 ընտանիքու շուրջ երեք հազար (2006 թուականի դրութեամբ), Հայաստանի մէջ՝ 4 ընտանիքներու 23 տեսակ։


== Նկարագրութիւն ==

Տարբեր տեսակներու հասուն օձերու մարմնի երկարութիւնը 7.5 սմ - 12 մ է, զանգուածը՝ 5 կ - 200 քկ, կեանքի տեւողութիւնը՝ 8-40 տարի։  Գանկի ոսկորները միացած են շարժուն ձեւով, իսկ ստորին ծնոտի աջ ու ձախ աղեղները՝ ձգուող կապաններով, ինչը կ'ապահովէ օձերու բերանի լայն բացուածքը, ինչը իրենց կը ձգէ առանց ծամելու՝ մանրացնել եւ կլլել բաւական խոշոր կենդանիներ։ Ակռաները շատ սուր են, կեռանման, դէպի ետ ծռուած։ Ողերն ու կողերը բազմաթիւ են, գրեթէ միանման։ Կրծքավանդակ չունին։ Զուրկ են վերջաւորութիւններէ, միայն որոշ տեսակախմբերու մէջ պահպանուած են ետին վերջաւորութիւններու մնացորդներ, որոնք որոշ տեսակներու մոտ արտայայտուած են նաեւ հետանցքի քովը գտնուող զոյգ ճանկերու տեսքով։ Օձերու թոքերը զարգացած են անհամաչափ. աջը սովորաբար ուժեղ զարգացած է եւ կը զբաղեցընէ մարմնի առջեւի 2/3 հատուածը։ Շնչառութիւնը կը կատարուի մարմնի բոլոր մկաններու կծկումներու շնորհիւ։ Անհանգստութեան ժամանակ յառաջացող խորը շնչառումը կ'ուղեկցէ իւրայատուկ ֆշշոցով։ Արտաքին ականջ չունին. լսողութիւնը գրեթէ զարգացած չէ, տեսողութիւնը զարգացած է համեմատաբար լաւ։ Հիմնական զգայարանը վերին ծնոտի առջեւի մասին մէջ տեղադրուած յակոբսոնեան օրկանն է. օդին մէջ մէնօդ եւ առարկաներու վրայ առկա քիմիական միացութիւններու մոլեքուլները լեզուով հաւաքելով՝ կը փոխանէ յակոբսոնեան օրկաններու մակերեսին, որու միջոցով կը տարբերակէ նիւթերու ծանօթ եւ անծանօթ ըլլալը։ 


=== Սնունդ ===
 Կը սնուի բացառապէս կենդանական ծագման կերով, այդ կը թուէ լեշերով։


== Կազմաբանութիւն ==
Արամ Անտոնեան

Արամ Անտոնեան (1 Սեպտեմբեր 1879(1879-09-01), Պէյօղլու, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 23 Դեկտեմբեր 1951(1951-12-23), Փարիզի 15-րդ շրջան, Փարիզ), հայ լրագրող, պատմաբան, հրապարակագիր։


== Կենսագրութիւն ==
Անտոնեան ծնած է Կոստանդնուպոլիս։ Խմբագրած է «Լոյս», «Ծաղիկ» եւ «Սուրհանդակ» թերթերը։ Ապա ծառայած է օսմանեան կառավարութեան։
Ապրիլ 24, 1915-ի գիշերը ձերբակալուած մտաւորականներուն մաս կազմած ու աքսորուած է Չանղըրը։ Այնուհետեւ վերադարձած է Անգարա եւ ղրկուած Ռաս-իւլ-Այն եւ Մեսքենէ։
1928-1951-ին Անտոնեան կարգուած է Փարիզի «Նուպարեան» գրադարանի տնօրէն, յաջողելով պահել եւ պահպանել գրեթէ բոլոր հաւաքածոները գերմանական գրաւման ժամանակ։


== Երկերու մատենագիտութիւն ==
Գանձարան բարոյական դաստիարակութեան (ընթերցանութեան գիրք: Միջին դասընթացքի համար), Կ. Պոլիս, 1907, 176 էջ:
Գանձարան (ընթերցանութեան գիրք, տարրական դասընթացքի համար), Կ. Պոլիս, 1909, 128 էջ:
Ճշմարտութիւնը, Կ. Պոլիս, 1909, 60 էջ:
Գանձարան բարոյական դաստիարակութեան (ընթերցանութեան գիրք: Միջին դասընթացքի համար), Կ. Պոլիս, 1910, 240 էջ:
Կաւէ արձաններ, Կ. Պոլիս, 1910, 80 էջ:
Շիրվանզադէ (կենսագրական նոթեր իր գրական գործունէութեան յոբելեանին առթիւ), Կ. Պոլիս, 1911, 48 էջ:
Գանձարան (բարձրագոյն դասընթացք), Կ. Պոլիս, 1912, 504 էջ:
Պատկերազարդ ընդարձակ պատմութիւն Պալքանեան պատերազմին, հատ. Ա, Կ. Պոլիս, 1912, էջ 1-192:
Պատկերազարդ ընդարձակ պատմութիւն Պալքանեան պատերազմին, հատ. Բ, Կ. Պոլիս, 1913, էջ 193-368:
Պատկերազարդ ընդարձակ պատմութիւն Պալքանեան պատերազմին, հատ. Գ, Կ. Պոլիս, 1913, էջ 369-536:
Պատկերազարդ ընդարձակ պատմութիւն Պալքանեան պատերազմին, հատ. Դ, Կ. Պոլիս, 1913, էջ 537-752:
Պատկերազարդ ընդարձակ պատմութիւն Պալքանեան պատերազմին, հատ. Ե, Կ. Պոլիս, 1913, էջ 753-1040:
Այն սեւ օրերուն… (պատկերներ), Պոսթըն, 1919, 204 էջ:
Գանձարան (ընթերցանութեան գիրք, միջին դասընթացք), Կ. Պոլիս, 1919, 224 էջ:
Գանձարան (ընթերցանութեան գիրք, տարրական դասընթացքի համար), Կ. Պոլիս, 1919, 144 էջ:
Գանձարան (բարձրագոյն դասընթացք), Կ. Պոլիս, 1920, 472 էջ։
Մեծ ոճիրը (հայկական վերջին կոտորածները եւ Թալէադ փաշա), Պոսթըն, 1921, 308 էջ:
Գանձարան (ընթերցանութեան գիրք, միջին դասընթացք), Կ. Պոլիս, 1925, 224 էջ:
Գանձարան (ընթերցանութեան գիրք, տարրական դասընթացքի համար), Կ. Պոլիս, 1926, 144 էջ:
Գանձարան (ընթերցանութեան գիրք, միջին դասընթացք), Կ. Պոլիս, 1934, 288 էջ:
Գանձարան (ընթերցանութեան գիրք, տարրական դասընթացքի համար), Կ. Պոլիս, 1936, 192 էջ:
Ընդարձակ պատմութիւն Պալքանեան պատերազմին, Պէյրութ, 1940, 432 էջ:
Գանձարան բարոյական դաստիարակութեան (ընթերցանութեան գիրք: Միջին դասընթացք, Գ եւ Դ տարի), Իսթանպուլ, 1950, 288 էջ:
Մեծ ոճիրը (հայկական վերջին կոտորածները եւ Թալէադ փաշա), Պէյրութ, 1965, 224 էջ:
Գանձարան բարոյական դաստիարակութեան (ընթերցանութեան գիրք: Միջին դասընթացքի համար), Իսթանպուլ, 1969, 240 էջ:
Մեծ ոճիրը (հայկական վերջին կոտորածները եւ Թալէադ փաշա), Պէյրութ, 1977, 300 էջ:
Այն սեւ օրերուն… (պատկերներ), Պէյրութ, 1985, 204 էջ:
Մեծ ոճիրը (հայկական վերջին կոտորածները եւ Թալէադ փաշա), Երեւան, 1990, 304 էջ:
Ստեփան Սիւրմէլեան

Ստեփան Սիւրմէլեան (անյայտ – 1916, Տրապիզոն), հայ դեղագործ։


== Կենսագրութիւն ==
Դեղագործ Կարապետ Սիւրմէլեանի եղբայրն է։ Ստացած է դեղագործական կրթութիւն։ Տրա­պի­զո­նի մէջ ունեցած է սեփական դեղատուն եւ որպէս դեղագործ աշխատած է։ Սպանուած է կամ մահացած 1916 թուականին, Տրապիզոն։


== Գրականութիւն ==
Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։


== Աղբիւր ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Բանաստեղծական Չափի Միաւորներ

Բանաստեղծական չափի միաւորներն են.


=== Ոտք ===
Ոտքը բանաստեղծական տողին մէջ կրկնուող վանկերու խումբ է։ Ան կազմուած է մէկ շեշտուած ու մէկ կամ աւելի անշեշտ վանկերու միասնութն։ Ոտքերը կ՛ըլլան քանի մը տեսակ, կախուած շեշտակիր ու անշեշտ վանկերու քանակէն։ 

Եամբը (մեծավերջ) կազմուած է մէկ անշեշտ ու մէկ շեշտուած վանկերէ՝
Հայերէն բանաստեղծութեան մէջ յաճախ կը հանդիպին եամբով քերթուածներ։
Վերի քերթուածի նշանագիրը կ՛ըլլայ հետեւեալը՝ ◡-՛ ◡-՛ ◡-՛

Անապեստը (վերջատանջ) կազմուած է երկու անշեշտ ու վերջին մէկ շեշտուած վանկերէ։ Հայերէն բանաստեղծութեան մէջ անապեստեան չափը տարածուած է, քանի որ ան կը համապատասխանէ հայերէնի շեշտադրութեան օրէնքին (շեշտը բառի վերջին վանկին վրայ) թէեւ աւելի յաճախ ընդունուած է եամբ -անապեստեան չափը՝
Թաւագիրները անապեստ են, միւսները՝ եամբ։ Նշանագրուած է առաջին տողը՝ ◡-՛ ◡◡-՛ ◡◡-՛ ◡-՛
Կամ ամբողջութեամբ անապեստեան տողեր՝ ◡◡-՛ ◡◡-՛ ◡◡-՛

Պեոնը կը բաղկանայ երեք անշեշտ ու մէկ շեշտուած վանկերէ։ Շեշտը կրնայ ըլլալ տարբեր տեղեր եւ անոր համապատասխան կ’ըլլան առաջին, երկրորդ, երրորդ ու չորրորդ պեոններ։-՛◡◡◡  ◡-՛◡◡  ◡◡-՛◡  ◡◡◡-՛
Կան նաեւ հինգ վանկերէ կազմուած ոտքեր, որոնք կը կոչուին պենտոն եւ պեոններու նման ունին տարբեր դիրքերու շեշտեր։

Առաջին երեք ոտքը չորրորդ, իսկ վերջինը առաջին պեոն են։

Բոլոր ոտքերը հինգերորդ պենտոն են։


=== Անդամ ===
Բանաստեղծական տողը (բանատող) կ’ունենայ նաեւ անդամ կամ հատած, որ երկու կից ոտքերու միասնութիւնն է։ Հայերէնի մէջ 7-8 ու աւելի վանկ ունեցող տողերը կազմուած կ’ըլլան երկու կամ աւելի անդամներէ։ Անդամները իրերմէ կը բաժնուին աւելի մեծ դադարներով, քան ոտքերը։ Հայերէն բանաստեղծութեան յատուկ է հաստատուն հատածը, որ կը դրուի տողերու նոյն տեղը՝ ընդհանրապէս տողի կեդրոնը, առաջացնելով հաւասար կիսատողեր։ Ամէնէն աւելի կը հանդիպին հետեւեալ անդամները՝

Եամբական քառավանկ անդամ (2+2)•     Տխո՜ւր գիշեր, // տրտո՜ւմ գիշեր…

Կամ՝

     Գանձեր ունեմ // անտա՜կ, անծէ՜ր…

Անապեստեան վեցվանկանի (3+3).
Եամբ- անապեստեան հինգ վանկով անդամ( 2+3 կամ 3+2)


=== Յանգ ===
Յանգը բանաստեղծութեան հնչիւնային ձեւաւորումի հիմնական միջոցներէն է։ Այն աւելի ներդաշնակ ու երաժշտական կը դարձնէ բանաստեղծական տողը։ Յանգ կ’ունենանք, երբ տողերը կ’աւարտին համահունչ վերջաւորութեամբ՝

Յանգը Հայաստանի մէջ ծագած է միջին դարերուն՝ Շնորհալիի, Ֆրիկի ու յաջորդներու քերթողութեան մէջ։ Նախ քառատողի բոլոր յանգերը համահունչ էին, բայց մեր օրերուն այդ ձեւը հազուադէպ գործածելի է։ Ներկայիս յանգաւորումի տեսակներն են՝

Կից յանգաւորում– aabb
Խաչաձեւ յանգաւորում-abab
Օղակաձեւ յանգաւորում-abba


== Աղբիւրներ ==
Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 8-րդ, էջ 640/676։
Էդ. Ջրբաշեան, Հ. Մախչանգան (1980), Գրականագիտական բառարան,Երեւան, «Լոյս», էջ 331-332։
Գէորգ Ախվէրդեան

Գէորգ Ախվէրդեան, բժիշկ, բանասէր-դրող. ծնած է Թիֆլիս 1818-ին:
Շատ փոքր տարիքին որբացած է իր հորմէ եւ եղբայրրներուն հետ մեծցած է անձնուէր մօր մը քուրքուրոտ խնամքին տակ:
Նախնական ուսումը իր ծննդավայրին մէջ ստանալէ ետք 1830-ին իր մօրեղբօր Ստեբան Ղամբարեանի միջնորդութեամբ Մոսկուայի Լազարեան ճեմարանը կը դրուի. 1834-ին ամենափայլուն քննութիւններով կը հռչակուի ընթացավարարտ: Հազիւ Թողած Լազարեան ճեմարանը, Ախվէրդեան կը նուիրուի բժշկական արուէստի ուսման, ու շատ չանցած կ'աձանագրուի Մոսկուայի բժշկական համալսարանը: Հինգ տարի ետք 1839-ին, դեռ հազիւ 21 տարեկան կե ստանայ բժըշկական վկայականը եւ իտկոյն Թիֆլիս մեկնելով՝ կը կարգուի բանակի բժիշկ:
Այս պաշտօնին մէջ լաւ գործունէութեան համբաւ կ'ունենայ Գէորգ. եւ 1842-ին կը փոխադրուի Ս. Պետերսպուրկ, ուր կ'անուանուի պատերազմական գործերու նախաբարութեան մասնաւոր բժիշկ:
Կից բժշկական արուեստի՝ ցոյց կու տայ յատուկ սէր մը դէպի ազգային պատմութեան եւ գրականութեան: Այդ ճիւղերու վերաբերեալ բոլոր հրատաբակութիւնները կե ժողվէ եւ կը կարդայ եւ կ'որոշէ ի սպար կը Թողու Ռուսիոյ մայրաքաղաքը 1846-ին, կը վերադառնայ Թիֆլիս, ուր բոլորովին կե նուիրուի իր նախասիրած ճիւղին, այս է բանասիրութեան եւ հայ լեզուաբանութեան:
Բժշկական արուեստը շարունակելով հանդերձ իր գլխաւոր պարապմունքը կ'ըլլայ հետաղօտել հայ լեզուի ծագման աղբիւրները, այս նպատակին համար կ'որոշէ դաւառական բարբառները մի առ մի ուսուﬓասիել, եւ բժիշկ Պունդրոեանցի միջոցաւ կե ստանայ՝ յայտնի աշուղ Սայեաթ-Նովայի երքերու տետրակը եւ զայն ուսուﬓասիրելէ ետք ամէն մէկ բառին վրայ յատուկ լուսաբանութիւններ եւ ծանօթագրութիւններ պատրաստելով՝ բոլորը մէկ հատորի մե մէջ ամփոփելով կը հրատարակէ 1852-ին՝ հետեւեալ ճակատով. Գուսանք Ա.-Սայեաթ-ՆովաՆ, լուսացածաշխատասիրութիւն ԳէՈՐԳԵԱՅԱԽՎԵՐՍԵԱՆ, Մոսկվա 1852:
Այս գործը ունեցաւ եւ իր երկրորդ հատորը, այն է Գուսանք Բ.-Հայ Աշուղներ զոր իր վաղահաս մահէն ետք իր աղջիկը Օր. Մանէ Ախվէրդեան 1903-ին Թիֆլիսի մէջ լոյս ընծայեց հետեւեալ սիրալիր յիշատականով. "իւր բազմերախտ Հօր Գէորգ Ախվէրդեանի յիշատակին՝ ծնողասիրութեան անկեղծ հաւատեօք՝ նուէր իւր երախտազգած դուստր Օրիորդ Մանէ Ախվերդեանցի": Այս հատորին նախաբանը կը բովանդակէ Գ.Ախվերդեանի կենսագրականը եւ 59 աշուղներու երգերը:
Բանասիրական եւ լեզուաքննական դժուարին պարապուﬓերու հետ, Ախվերդեան բժիշկ կազմած էր եւ ընտանեկան սիրուն բոյն մը, ունեցած էր կեանքի առաքինի ընկերուհի մը եւ զաւակներ, որոնք վաղաժամ կերպով կը խլուին հետզհետէ իր ծոցէն հիւծական ախտիւ. բայց ինքը այս դառն վիշտերուն ու սուգին դիմադրելու համար, գրական աշխատութիւնները միայն վահան կե շինէ իրեն, մինչեւ որ ինքն ալ տակաւ կը ծիւրի եւ երիտասարդ կեանքը կը կնքէ 17 Նոյեմբեր 1861-ին:
Ախվերդեան բացի Գուսանէն պատրաստած է ջուղայեցւոց բարբառով "ժամանակագրութիւն Պետրոս Դ.ի, Սարգիս Գիլանէցի" գործը, որը մահէն ետք հրատարակուեցաւ 1863-ին տեղի ունեցած անցքերը, որուն սկիզբը Յովսէփ Փոնտացեան գրած է գեղեցիկ յառաջաբան մը: Նոյնպէս պատրաստուած է "Յովսէփ կաթողիկոսի Յիշատակարան"ը, սկսեալ 1778 Թուականէն մինչեւ 1793: Այս գործն ալ հրատարակուած է Կրունկի մէջ 1863-ին: Ախվերդեան միշտ մասնակցած է նաեւ ազգային ժողովներու:
Կորուսեալ Թռչունները

Կորուսեալ Թռչունները (անգլերէն՝ Lost Birds , թրք.՝ Yitik Kuşlar), Թուրքիոյ մէջ պատրաստուած 1915-ի ողբերգութեան նիւթով առաջին երկար ժապաւէնը, որ Հայոց Ցեղասպանութիւնը կը ներկայացնէ իբրեւ տեղահանութիւն։


== Նիւթը ==
Ժապաւէնին նիւթը կը վերաբերի քրոջ ու եղբօր մը, որոնք 1915-էն ետք կը մնան նախնիներու հողին վրայ. այս սիրոյ ու ընտանիքի պատմութիւն է:
Թրքական «Ռատիքալ» պարբերականը գրած է․ 

Ժապաւէնին համար պատմական մասնագիտական խորհրդատուութիւն տրամադրած է պերլինաբնակ Վահէ Թաշճեան եւ պոլսաբնակ Եդուարդ Թոմասեան:


== Աշխատակազմ ==


=== Բեմադրիչներ ===
Ժապաւէնի բեմագրութեան հեղինակը եւ բեմադրիչը ազգութեամբ հայ Արէն Պերտեճին է, միւս համաբեմադրիչը` թուրք Ալէ Ալեամաճը:


=== Դերասաններ ===
Գլխաւոր դերակատարները եւս  մարմնաւորած են հայեր ու թուրքեր` ի դէմս Տիլա Ուլուճայի եւ Հերոս Ակոբեանի: Ժապաւէնին մէջ դերեր ունին Թուրքիա բնակող հայ դերասաններ, որոնք այս դերերուն համար ընտրուած են Թուրքիա բնակող եւ դերին համար թեկնածու հանդիսացող շուրջ 502 մանուկներէն․


== ժապաւէնի նկարահանման նախապատրաստական աշխատանքներ ==
Ըստ թրքական պարբերականին՝ ժապաւէնին նկարահանումները նախապատրաստուած են հինգ տարուան ընթացքին: Ընդհանուր առմամբ ժապաւէնին մէջ օգտագործուած են յատուկ այդ նպատակին համար հնամենի լուսանկարներէ ընտրուած եւ նոյնութեամբ կարուած շուրջ 1000 հատ հագուստ:
Նկարահանումներուն համար յատուկ կերպով վերակառուցուած է 1890-ին համապատասխանող եւ մինչեւ այսօր աւերուած վիճակի մէջ եղող կառոյց մը։ Ժապաւէնին մէջ տեղ գտած գիւղական հրապարակն ու սրճարանը եւս նոյնութեամբ վերարտադրուած են պատմական լուսանկարներէ:
Հինգ տարի տեւած ուսումնասիրութիւններէ եւ տարի մը տեւած նախապատրաստական աշխատանքներէն ետք սկսած նկարահանումները աւարտած են 30 օրուան ընթացքին:
Ժապաւէնը ուշադրութիւն կը գրաւէ պաւորիչ տեսարաններով, տաղանդաւոր դերասաններով, մեծ պիւտճէով, պատմական իրականութեան համապատասխանող ստեղծագործական երեւակայութեամբ եւ բանաստեղծական երաժշտութեամբ։
Բեմադրիչներ Արէն Պերտեճիի եւ Էլա Ալեամաչի հեղինակած եւ Թուրքիոյ մշակոյթի նախարարութեան աջակցութեամբ պատրաստուած ժապաւէնին ծանուցումը մեծ հետաքրքրութիւն ստեղծած է եւ անիկա․ մինչեւ 2015-ի Օգոստոս ամսուան վերջաւորութեան, այն ցուցադրուած է 113 երկիրներու մէջ։ Ժապաւէնը շրջադարձային աշխատանք է թրքական շարժապատկերի համար, քանի որ առաջին շարժանկարն է ողբերգութեան մասին եւ նուիրուած է Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցին:


== Արտաքին յղումներ ==
Lost Birds: A Movie Review։ (անգլերէն)
Foreign Film Submissions, 2015: Lost Birds (Turkey)։ (անգլերէն)
Տիգրան էֆենտի (դեղագործ)

Տիգրան էֆենտի (1873, Սեբաստիա նահանգի կեդրոնէ Սեբաստիա քաղաքը – 2 Յունուար 1917), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1873 թուականին, Սեբաստիա նահանգի կեդրոն՝ Սեբաստիա քաղաքը, ստացած է բժշկական կրթութիւն եւ որպէս բժիշկ աշխատած է։ 1914 թուականին, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ Սեբաստիոյ հիւանդանոցին կից՝ Գայատիպիի բուժարանին մէջ որպէս բժիշկ ծառայած՝ հրամանատարի աստիճանով։ 1917 թուականի Յունուար 2-ին սպանուած կամ մահացած է։


== Գրականութիւն ==
Ատաշ Ադնան, 20-րդ դարի նահատակ եղած բժիշկները (թուրքերէն), Թուրքիա, 1997։
Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Մաշտոցի Արձագանգ

«Մաշտոցի Արձագանգ», Մոնթրէալ, Քանատայի Հայաստանեայց Եկեղեցւոյ Սուրբ Յակոբ Կիրակնօրեայ դպրոցի ամսաթերթ։ Կը հրատարակուի 1992 թուականէն ի վեր։
Կը միտի քրիստոնէական դաստիարակութիւն տալ նոր սերունդներուն՝ յատկապէս մանուկներուն եւ պատանիներուն, իսկ չափահասներուն՝ աւանդել քրիստոնէական եւ Մայր Եկեղեցւոյ վերաբերեալ գիտելիքներ եւ տեղեկութիւններ։


== Յղումներ ==
«ՄԱՇՏՈՑԻ ԱՐՁԱԳԱՆԳ» ամսագիրի պաշտօնական կայք։
1915 թուական

1915 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 15րդ տարին է


== Դէպքեր ==


==== Ապրիլ ====


==== Մայիս ====
19 Մայիս․ Վան կը մտնէ առաջին հայ կամաւորական խումբը՝ Դաշնակցական Խեչոյի ղեկավարութեամբ


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1915 ծնունդներ

Յունուար 11՝ Մկրտիչ Հաճեան (մ.1998), գրող, գիւտարար եւ նկարիչ
15 Սեպտեմբեր՝ Շաւարշ Քահանայ Պալըմեան, (մ․ 1993)․ հոգեւորական, հասարակական գործիչ, ուսումնասիրող եւ յօդուածագիր
Նոյեմբեր 20՝ Ռոպերթ Աթայեան (մ.1994), երաժշտագէտ
Դեկտեմբեր 3՝ Սերօ Խանզադեան (մ.1998), գրող
Դեկտեմբեր 12՝ Ֆրանք Սինաթրա (անգլերէն՝ Frank Sinatra, մ.1998), ամերիկացի երգիչ եւ դերասան


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1915 մահեր

Մարտ 21՝ Ֆրետերիք Թէյլըր (անգլերէն՝ Frederick Winslow Taylor, ծն.1856), ամերիկացի ճարտարագետ


===== Ցեղասպանութեան զոհ դարձած գրողներ եւ մտաւորականներ =====
Ապրիլ 26՝ Սմբատ Բիւրատ (ծն.1862)
Մայիս 28՝ Ենովք Շահէն (ծն.18), դերասան եւ բեմադրիչ
Օգոստոս 15՝ Շաւարշ Քրիսեան (ծն.1886)
Օգոստոս 26՝
Ռուբէն Սեւակ (ծն.1885)
Դանիէլ Վարուժան (Չպուքքարեան, ծն.1884)
Անստոյգ ամսաթիւով՝
Յակոբ Թէրզեան (ծն.1879)
Սարգիս Մինասեան (ծն.1873)
Արտաշէս Յարութիւնեան (ծն.1873)
Ռուբէն Զարդարեան (ծն.1864)
Գրիգոր Զօհրապ (ծն.1861)
Նազարէթ Տաղաւարեան (ծն.1862)
Յովհաննէս Պուճիքանեան (ծն.1873, Չնգուշ), հրապարակախօս, գրող եւ քարոզիչ
Ստեփան Սարեան (ծն.1865)
Վահան Ամատունի (ծն.1870)
Սիամանթօ (Ատոմ Եարճանեան, ծն.1878)
Ժագ Սայապալեան (ծն.1880)
Երուխան (Երուանդ Սրմաքէշխանլեան, ծն.1870)
Թլկատինցի (Յովհաննէս Յարութիւնեան, ծն.1860)
Լութֆի Լեւոն Հալէպլեան (ծն.1882/84)
Գէորգ Թէրճիմանեան (ծն.1886)
Յակոբ Տէր Յովհաննէսեան (ծն.1886/90)
Տիգրան Չէօկիւրեան (ծն.1884)
Արմէն Տորեան (ծն.1892)
Միսաք Փանոսեան (ծն.1890)
Կարապետ Փաշաեան (ծն.1864)
Խաչիկ Փաստրմաճեան (ծն.1877)
Եղիշէ Փափանեան (ծն.1875/77)
Յակոբ Քէնտիրեան (ծն.1880)
Հմայեակ Քէշիշեան (ծն.1877)
Խոսրով Քէշիշեան (ծն.1879/80)
Գէորգ Ծ. Վ. Թուրեան,  (ծն․1872), հոգեւորական, կրթական մշակ


===== Ազգային-ազատագրական պայքարի եւ քաղաքական գործիչներ =====
Ապրիլ 11՝ Վարդգէս (Յովհաննէս Սէրէնկիւլեան) (ծն.1871)
Յունիս 2՝ Գէորգ Վիշապեան (Սարգիս Քէչեան) (ծն.1884)
Յուլիս 30՝ Մեծն Մուրատ (Համբարձում Պոյաճեան, ծն.1867)
Անստոյգ ամսաթիւով՝
Հրաչ (Հայկ Թիրեաքեան) (ծն.1871, Տրապիզոն)
Մարզպետ (Ղազար Ղազարեան) (ծն.1878)
Գագիկ Օզանեան (ծն.1882)


===== Գեղարուեստական կերպարներ =====
Վազգէն Փափազեան (ծն.անյայտ), անունը կը յիշատակէ՝ ֆրանսահայ ֆիլմի նկարահան, Հանրի Վերնէօյի «Մայ­րիկ» գեղարուեստական ֆիլմի հերոսուհիներէն մին, որ  բժիշկին հետ ծանօթ եղած է։


== Տե՛ս նաեւ՝ ==
1915 ֆիլմ
11 Հոկտեմբեր

11 Հոկտեմբեր, տարուան 284-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 285-րդ) օրն է

Տարուան աւարտին կը մնայ 81 օր
Գրիգորեան օրացոյցին անցնելու կապակցութեամբ 1582 թուականի այս օրը չկայ Իտալիոյ, Լեհաստանի, Սպանիոյ եւ Փորթուկալի մէջ


== Դէպքեր ==
1138՝ Ուժեղ երկրաշարժը կ'աւերէ Հալէպ քաղաքը, կը զոհուի 230 հազար մարդ
1984՝ Օմսքի մէջ Տու-154 օդանաւի վթարի զոհ կը դառնայ 178 մարդ
2002՝ Հելսինքիի առեւտրի կեդրոնին մէջ ռումբի պայթիւնէ կը զոհուի յոթ հոգի


== Ծնունդներ ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:11 Հոկտեմբերի ծնածներ

1979՝ Պէյ Տունա, (անգլերէն՝ Bae Doona, քորէայերէն՝ 배두나), հարաւային քորեացի դերասանուհի եւ նկարիչ


== Մահեր ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:11 Հոկտեմբերի մահացածներ

1916՝ Միհրան Ռուբէնեան (ծն․1885), բժիշկ
2013՝ Ուատիհ Էլ Սաֆի (ծն.1921), լիբանանցի երգիչ, հորինող եւ դերասան


== Տօներ ==

Աղջիկ երեխաներու միջազգային օր
Յեղափոխութեան օր՝
 Մակեդոնիա