armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Մուաի Քիպաքի

Մուաի Քիպաքի (անգլերէն՝ Mwai Kibaki, 15 Նոյեմբեր 1931 - 9 Ապրիլ 2022)՝ քենիացի քաղաքական գործիչ մըն է, որ Դեկտեմբեր 2002-էն մինչեւ Ապրիլ 2013-ը Քենիայի երրորդ նախագահը եղած է: Քիպաքին որպէս նախագահ Տանիէլ արափ Մոիին ենթակայ 1978-էն մինչեւ 1988-ը տասը տարի եղած էր Քենիայի փոխնախագահը : Ան նաեւ նախարարական պաշտօններով զբաղած էր Քենիաթայի եւ Մոիի աշխատակազմերուն մէջ:


== Կենսագրութիւն ==
Քիպաքին ծնած է 1931-ին Քիքուեու գիւղը, ներկայիս Նիերի համայնքին մէջ։ Ան ամենակրտսեր որդին էր քիքուեու ցեղի գիւղացի ծնողքի: Թէեւ իտալացի միսիոնարներուն կողմէ մկրտուած էր Էմիլիոյ Սթէնլի անունով: Ան հանրային կեանքի մէջ յայտնի էր Մուաի Քիպաքի անունով:


== Գործունէութիւն ==
29 Դեկտեմբեր 2002-ին, տակաւին ինքնաշարժի արկածի մը հետքերով Մուաի Քիպաքին պաշտօնավարութեան անցած է որպէս Քենիայի հանրապետութեան նախագահ եւ զինուած ուժերու գլխաւոր հրամանատար: Իր երդմնակալութեան ատենը ան շեշտած է իր ընդդիմութեան կառավարութեան քոռումփացուածութիւնը եւ ըսած է «Կառավարութիւնը այլեւս չի պիտի գործի անհատներու քմայաճոյքներուն վրայ»:Նախագահ Քիպաքիի ոճը անիկա եղած էր, որ ցած գովազդային հրապարակայնութեան պայմաններուն կ'ապահովէ խելացի եւ իրաւասու գործունէութիւն:
Ան, իր նախորդներէն տարբերելով, երբեք փորձած է ստեղծել անհատականութիւն: Երբէք տեղաւորած է իր պատկերը Քենիայի որեւէ արժոյթի միաւորին վրայ: Երբեք սովորութիւն ունեցած է իր անունով կոչել որեւէ փողոց, վայրեր կամ հաստատութիւններ: Երբեք համաձայնած է իր պատուին երգեր երգելու եւ երբեք օգտագործած է իր նախորդներու ամբոխահաճոյ կարգախօսները:


== Ծանօթագրութիւններ ==

Կաղապար:Քենիայի Նախագահներ


== Արտաքին Յղումներ ==
Վիգէն (անձնանուն)

Վիգէն, հայկական արական տարածուած անուն։ 
Լատինագիր ձեւը՝  VIKEN 


== Անունը Կրողներ ==
Վիգէն (երգիչ) կամ Վիգէն Տէրտէրեան (1929-2003) պարսկահայ փոփ երգիչ եւ դերասան
Վիգէն Աւետիս (ծն.1968 Երեւան) քանդակագործ
Վիգէն Գլակ (1889 Սասուն-1977 Պէյրութ) բանասէր
Վիգէն Զաքարեան (1969 Պէյրութ-զ.1992 Լիսագոր) Արցախեան Ազատամարտ մասնակից
Վիգէն Շարոյեան (ծն.1959 Հալէպ) նկարիչ
Վիգէն Սարգսեան (ծն.1975 Երեւան) 2016-էն պաշտպանութեան նախարար
Ապու Տապի

Ապու Տապի (արաբերէն՝ ابوظبي‎, «Եղջերուի հայրը»), Միացեալ Արաբական Էմիրութիւններու եւ Ապու Տապիի Էմիրութեան մայրաքաղաքը։ Բնակչութիւնը՝ 1.463.491 մարդ (2007 թ.)։


== Պատմութիւն ==
Հիմնադրուած է 1760 թուականին։ Գեղեցիկ առասպել մը կայ ՄԱԷ-ի մայրաքաղաքի ստեղծման մասին։ Արաբ որսորդները օվասիսներէն մէկուն եղջերուին հետապնդելու ժամանակ կը հասնին Պարսից ծոցի ափերը, որտեղ ալ եղջերուն ջուրը կը նետուի եւ լողալով կը հասնի կղզի մը։ Որսորդները կը հետեւին եղջերուին, զոր անոնց կը հասցնէ քաղցրահամ աղբիւրի մը մօտ։ Որսորդները, ի նշան երախտագիտութեան, չեն սպաններ եղջերուն։ Իսկ աղբիւրի մօտ հիմնուած բնակավայրը կը կոչեն «Եղջերուի հայրը», ինչ որ արաբերէն կը հնչեն Ապու Տապի։


== Աշխարհագրութիւն ==
Պարսից ծոցի կղզիներէն մեկուն մէջ՝ մայր ցամաքէն 4 ք.մ. հեռաւորութեան վրայ։ Կղզին մայր ցամաքին կապուած է 2 ինքնաշարժի կամուրջներով։


== Բնակչութիւն ==


== Փոխադրամիջոցներ ==
Քաղաքին մէջ կը գործեն Մինա Զայէտ նաւահանգիստը եւ Միջազգային օդակայանը։
Հիմնական փոխադրամիջոցը ինանաշարժն է։ Փողոցները լայն են, արդիական կառուցապատմամբ, երթեւեկը եռագիծ է բոլոր կողմերէն։ Որպէս կանոն՝ հիւսիսէն հարաւ կը ձգտին ճանապարհները, իսկ արեւմուտքէն արեւելք՝ փողոցները։ Փողոցները բաժնուած են կեդրոնէն, բաժանման գիծը պատուած է արմաւենիի ծառերով։


== Մարմնամարզ ==
2009 թուականէն Եաս կղզիի ճանապարհին կ’ընդունուի Ֆորմիւլա 1-ի մրցոյթներէն մէկը՝ Ապու Տապիի Կրան Բրին։


== Արտաքին յղումներ ==
Աբու Դաբի Fotos
1848 թուական

1848 թուական, նահանջ տարի, 19րդ դարու 48րդ տարին


== Դէպքեր ==


==== Անծանօթ ամսաթիւ ====
Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութեան հրատարակչութիւնը գրաբարով «Ոդիսական»-ը կը հրատարակէ


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1848 ծնունդներ

Ապրիլ 30՝ Երանուհի Գարագաշեան (մ.1924, Թիֆլիս), դերասանուհի
Յուլիս 1՝ Հէնրիկ Հիւպշման (գերմաներէն՝ Johann Heinrich Hübschmann, մ.1908), գերմանացի լեզուաբան, հայագէտ, իրանագէտ
Յունիս 7՝ Փոլ Կօկէն (ֆրանսերէն՝ Paul Gauguin, մ.1903), ֆրանսացի նկարիչ
Հոկտեմբեր 9՝ Մկրտիչ Փորթուգալեան (մ.անյայտ), քաղաքական գործիչ
Հոկտեմբեր 10՝ Ռեթէոս Պէրպէրեան (մ.1907), գրող, տնտեսագէտ եւ թարգմանիչ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1848 մահեր

Ապրիլ 2  Խաչատուր Աբովեան (ծն.1809), արեւելահայ աշխարհաբար գրականութեան հիմնադիր
Մենուա Յովհաննիսեան

Մենուա  Յովհաննիսեան (22 Դեկտեմբեր, 1985 — Հոկտեմբեր, 2020) մասնակից զինծառայող էր 2020 թուականի Արցախի պատերազմի ընթացքին: 2020 թուականին Արցախի Հերոս յետմահու կոչման կ'արժանանայ Արցախի Հանրապետութեան նախագահ Արայիկ Յարութիւնեանի կողմէ:


== 2020 Թուականի Արցախի Պատերազմ ==
Յովհաննիսեան իբր կամաւոր զինծառայող մեկնեցաւ առաջնագիծ եւ մահացաւ Հոկտեմբերին:


== Կոչում ==
21 Հոկտեմբեր, 2020 թուականին Մենուա Յովհաննիսեանը պարգեւատրուեցաւ եւ յետմահու կոչման արժանացաւ Արցախի Հանրապետութեան նախագահ Արայիկ Յարութիւնեանի կողմէ, ստանալով Արցախի Հերոս բարձրագոյն կոչումը եւ Ոսկէ Արծիւ շքանշանը:Մենուան եկաւ Արցախ իր ընկերներով, հետապնդելու իր մեծ երազը՝ պաշտպանելու իր հողը եւ անոր յարատեւ գոյութիւնը: Անակընկալօրէն անոր հետ հանդիպեցայ առաջնագծին վրայ: Մեր խօսակցութիւնը կարճ էր, միայն օր մը, բայց տպաւորիչ: Իր յանդուգն, պայծար եւ լուսափայլ մտածումները շուտով ուշադրութիւնս գրաւեցին: Բայց մեր ծրագիրները մնացին անկատար… Հայրենիքը կը ճանչնայ իր պատերազմի դաշտի քաջագործութիւնները: Մենուա Յովհաննիսեան կը ստանայ բարձրագոյն «Արցախի Հերոս» կոչումը:Արցախի Հանրապետութեան նախագահ Արայիկ Յարութիւնեան


== Ընտանիք ==
Մենուա Հովհաննիսեանը հայ բանասէր, լրագրող, հաղորդավարուհի Կարին Թոնոյեանի որդին է: Ունի 2 երեխայ։ Առաջնեկին անունն է Սարդուրի, իսկ աղջկան անունը Արինա։
Շաղիկ

Շաղիկ, գիւղ Հայաստանի Շիրակի մարզին մէջ, որ կը գտնուի մարզային կեդրոնէն 41 քմ դէպի հիւսիս-արեւմուտք եւ Արփի լիճին հիւսիս-արեւմտեան շրջանին մէջ։
Կը կոչուէր Ղարաբուլաղ, սակայն վերանուանուած է «Շաղիկ», 1991 թուականի Ապրիլ 3-ին։


== Բնակչութիւն ==
Շաղիկ գիւղի ազգաբնակչութեան փոփոխութիւնը:


== Տնտեսութիւն ==
Շաղիկ գիւղի բնակչութիւնը կը զբաղի անասնապահութեամբ, պտղաբուծութեամբ եւ երկրագործութեամբ։


== Պատմամշակութային կառոյցներ ==
Շաղիկ գիւղին մէջ կը գտնուի «Ոսկէ ժամ» եկեղեցին, իսկ արեւմտեան կողմը կը գտնուի Հենաց բերդը։


== Արտաքին յղումներ ==
Շաղիկ գիղի էջը CAA կայքէջ
Շաղիկ գիղի մասին Armeniapedia.org կայքէջԿաղապար:Շիրակի մարզ
Յովհաննէս Աբէլեան

Աբելեան Յովհաննէս (23 Հոկտեմբեր (4 Նոյեմբեր) 1865, Շամախի, Պաքուի նահանգ, Ռուսական Կայսրութիւն - 1 Յուլիս 1936(1936-07-01), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), հայ դերասան։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Չամախ։ Սկզբնական կրթութիւն ստացած է՝ ծուխի դպրոցին մէջ, ուր 1875 թուականին ուսման շրջանն աւարտելով մէկ տարի յետոյ մտած է Պաքուի Ռիալական ուսումնարանի Ա. բաժանմունքը։ Մինչեւ 1884 թուականը մնալով Ռիալական ուսումնարանին մէջ՝ դեռ ուսումը չաւարտած, ձգելով ուսումնարանը սկսած է ծառայել Պաքուի մասնաւոր գրասենեակներուն մէջ։ Սակայն այդտեղ ալ տեսնելով, որ իր միտքը գործի վրայ չէ եւ զինք աւելի կը հետաքրքեն թատերական հարցերը, այդ ալ ձգելով կը նուիրուի հայ բեմին։ Դեռ աշակերտական սեղանէն սկսած է մասնակցիլ, ռուս ներկայացումներուն՝ իբրեւ սիրողական, եւ առաջին անգամ Պաքուի Մարդասիրական ընկերութեան դահլիճին մէջ բեմ դուրս գալով ու բաւական յաջող խաղալով իր դերը՝ ներկայացման ներկայ գտնուող Երուսաղէմի միաբան՝ Մամբրէ վարդապետէն, մեծ խրախուսանքի կ՛արժանանայ ու նուէր կը ստանայ՝ «Սանդուխտ» ողբերգութեան հայ-ֆրանսերէն օրինակը։ Այս յաջողութենէն ոգեւորուած, քիչ յետոյ ան բեմ դուրս կու գայ, արագ յառաջդիմութիւն ցոյց տալով, իբրեւ դերասան։ Անկէ մի քանի տարի առաջ ան պտըտած էր Եւրոպա, այցելելով եւրոպայի գլխաւոր քաղաքները ու հետեւած՝ Եւրոպայի նշանաւոր դերասաններու բեմադրութիւներուն։ Աբելեանը խաղցած է, ինչպէս Կովկասեան, համարեայ, նոյնպէս ալ Ռուսիոյի բոլոր հայկական քաղաքներուն մէջ։ Ձմեռուան թատերաշրջաններուն, առհասարակ դերեր կ՝ առներ Թիֆլիսի եւ Բաքույի մէջ։ 1902 թուականին կը հրաւիրուի Տփխիսի (Թիֆլիսի) հայ դրամատիքական ընկերութեան կողմէ։
1907 թուականին, Թիֆլիսի եւ Պաքուի մէջ կը տօնուի անոր դերասանակն 25 ամեակը, որմէ ետք աւելի եռանդուն ներկայացումներ կ՛ունենայ՝ Թիֆլիսի, Պաքուի, Կովկասահայ կեդրոններ եւ Պարսկաստան։
1908 թուականին, Թուրքիոյ սահմանդրութեան հռչակումէն ետք ան կ՛այցելէ Պոլիսն ու շրջակայ հայաշատ կեդրոններ․ կը հասնի մինչեւ Պարտիզակ, ապա կ՛անցնի Եգիպտոս, Փարիզ, Պրիւսէլ, Լոնտոն, Պերլին, Ամերիկայի քաղաքները։
1925 թուականին-ին Կովկաս կը վերադառնայ ու կ՛այցերէ Հայաստան, սակայն առանց հոն հաստատուելու․ կը նախընտրէ պաքուի եւ Թիֆլիսի մէջ խաղալ։
1932 թուականին կը տօնուի 50 ամեայ յոբելեանը եւ հայ ժողկոմխորհի կողմէ կը ստանայ «Աշխատանքի հերոս», «Ժողովրդական դերասան» եւ «Վաստակաւոր դերասան» տիտղոսները։
Աբելեանը յայտնի դերասաններէն մէկն եղած է։ Անոր դերերն են՝ Օթելլոն, Լիրը, Էտկարը, Պետրուչիոն, Տոքթոր Ծտոքման, Օսուալտ Էրնանին եւ այլ նման դերեր։ Հայ բեմի համար թարգմանած է բազմաթիւ թատրերգներ, որոնք կը բեմադրուին մինչեւ օրերս։ Գրութիւններ գրած է նաեւ հայ թերթերու մէջ։
Ան կը մահանայ 1 Յուլիս 1936-ին, Երեւան․ կառավարոիթիւնը զինք կը պատուէ ազգային թաղումով։


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հայր Մկրտիչ Վարդ․ Պոտուրեան, 1938 Պուքրէշ, Հատոր Ա․, էջ 18-19։
94 (թիւ)

94 (իննսունչորս), բնական թիւ է

Տարուայ 94րդ օրը Ապրիլ 4-ն է (նահանջ տարիներուն՝ Ապրիլ 3-ը)


== Թուագիտութիւն ==
 A001358  քսանիններորդ կիսապարզ թիւն է
 A001747  2×պարզ տեսքի տասնչորսերորդ թիւն է


== Այլ ==
+94-ը Շրի Լանքա զանգելու քոտն է
94 ոտնաչափ է NBA-ի պասքեթպոլի հարթակի երկայնքը (լայնքը՝ 50)


== Տես նաեւ ==
1994 թուական
Զոյգ (Իմաստասիրութիւն)

Զոյգ կամ Տիատ (Հին Յունարէն՝ Δυάδα, Δυάς), (Անգլերէն՝ Dyad), իմաստասիրութեան (փիլիսոփայութեան) մէջ, երկու տարրերէ կազմուած էութիւնն է։ Այս անուանումը կը գործածուի Պիւթագորականներուն (Փիւթակորականներուն) կողմէն թիւ «Երկու»-ին համար, ներկայացնելով «երկակիութեան» կամ «այլութեան» սկզբունքը, որ կը հակադրուի «Մենատարր»-ին հետ։Նումէնիոս Ապամեացին (յուն․՝ Νουμήνιος ὁ ἐξ Ἀπαμείας), Բ Դարու Նորպիւթագորեան իմաստասէրը, կ՛ըսէ թէ Պիւթագորասը Միատարր (Յունարէն՝ Մօնատ, Μονάδα) անունը տուաւ Աստուծոյ, իսկ Զոյգ անունը՝ նիւթին։Նորպղատոնականներն ու գաղափարապաշտները (ֆրանսերէն՝ Idéalistes, երբեմն ալ Տեսլապաշտ կը թարգմանուի) որոնցմէ էր «Պղոտին»-ը (Լատիներէն՝ Plotinus), «Զոյգ»-ը կը համարէին «Երկրորդ Պատճառ» (նաեւ կը կոչուի «Տիմուրկոս», Յունարէն՝ δημιουργός, ի սկզբանէ, հին Յունարէնով կը նշանակէր «արհեստաւոր», բայց ժամանակի ընթացքին կրեց «ծնող» ի վերջոյ «ստեղծող» իմաստը, բայց «Միաստուածական» կրօններու «Ստեղծարար Աստուած»-էն տարբեր է իմաստասիրութեան այս համաբնագիրին մէջ)։ 


== Տե՛ս Նաեւ ==
Մենատարր (Մօնատ)։
Յակոբ Չէլէպի Տիւզ

Յակոբ Ջէլէպի (3 Յունուար 1793 – 1847)
Տիւզեան ծնած է 1793-ին։ Բնականէն գեղեցիկ ձիրքերով զարդարուած մասնաւոր հակամիտութիւն ունէր նկարչութեան։
Մինչդեռ իր երեք եղբայրները ցաւալի վախճան մը կ՛ունենային իրենց ուղեկցող Պօստանճի պաշին, որ Ապտուալլահ կը կոչուէր, եւ որ թէեւ բարեկամ էր Տիւզեանց, բայց բռնդատեալ կատարած էր բարձրագոյն հրամանը, ծովակալ անուանուած էր։ Այդ մարդը մեծապէս զայրացած էր Տիւզեանց մահուան վրայ եւ այդ պատճառաւ թշնամի դարցած էր Հալէթի։
Այս աղետալի անցքերուն ժամանակ Յակոբ Չէլէպին Մորէա կը գտնուէր, ուր պտոյտի գացած էր մասնաւոր նաւով մը, Յակոբ Չէլէպին երբ կայս. հրովարտակը ընդունեցաւ համբուրեց զայն, ճակատին վրայ դրաւ եւ նաւ մտաւ Պոլիս դառնալու։ Հալէթ, որ միտքը դրած էր բոլոր Տիւզեանց ընտանիքը ջնջել՝ Յակոբ Չէլէպիին ալ ամբասատանեց իբր ապաստամբութիւն փորձող մը «Զեաի» մէջ։ Սակայն երբ Ապտուլլահ ծովակալը կայսեր պատմեց Յակոբ Չէլէպիի վարմունքը՝ հրովարտակը ստացած ատեն, Հալէթի ստութիւնը մէջտեղ ելաւ, որով Տիւզեան երեք եղբայրները՝ Յակոբ, Կարապետ եւ Պօղոս փետրուար 26-ին աքսորուեցան Կեսարիոյ Ս. Կարապետի վանքը, ուր մեծ պատուով ընդունեցան եւ այնքան մեծ հիւրասիրութիւն եւ ասպնաչականութիւն տեսան, որ յիշատակ ուղերձ մը թողուցին հոն (տես Թ. 249), այդ գրով կը յայտնեն իրենց գոհակալութիւնը։ Յետոյ Յակոբ Չէլէպին Գազէզի հետ միասին (տես թ. 274) մեծաքանակ գումարներ նուէր ղրկած են վանքին։
Երբ Տիւզեանք աքսորուեցան Ապտուլլահ ամբասատանեց Հալէթը եւ անոր նենգութիւնները մէջտեղ հանեց։ Այդ պատճառաւ Սուլթան Մահմութը Հալէթ պաշտօնէն հանեց եւ աքսորեց Գունիա եւ անոր տեղը վէզիր անուանեց Ապտուլահը։ Հազիւ Հալէթ ճամբայ ելած էր գտնուեցաւ իր տանը մէջ իր գզրոցը, ուր կային թուղթեր եւ գողօններ. նաեւ երկու ծրար յակինթ, զոր թագաւորը տուած էր Հալէթի՝ յանձնելու համար Սարգիս Չէլէպիին, որպէսզի իրեն երախակալ մը շինէ եւ զոր Հալէթ քովը պահելով, շատ անգամ Սարգիս Չէլէպին իբր դանդաղկոտ ամբաստանծ էր։
Այս յայտնութեան վրայ Սուլթանը զայրացած հրաման կ՛ընէ Հալէթը սպաննելու, եւ հազիւ Գոնիա հասած հոն կը գլխատեն զինք եւ գլուխը կը բերեն Պոլիս, որ Սուլթանին հրամանով Ղալաթիոյ աղբանոցը կը նետեն, նոյն վիճակը ունեցաւ նաեւ Իսխել Հրեայ սեղանաւորը, որ Հալէթի չարութեանց գործակից էր եւ երկուքին ալ ստացուածքը յարքունիս գրաւուեցան։


== Աղբիւր ==
«Յիշատակարան» (կազմուած՝ Վ․ Գ․ Զարդարեանի կողմէ)
Պելառուս-վրացական Յարաբերութիւններ

Պելառուսա-վրացական յարաբերութիւններ, երկկողմ դիւանագիտական յարաբերութիւններ Պելառուսի եւ Վրաստանի միջեւ։ Մինչեւ 1918 թուականը Պելառուսը եւ Վրաստանը Ռուսական կայսրութեան մասն էին, իսկ մինչեւ 1991 թուականը՝ Խորհրդային միութեան։ Երկու երկրներն ալ դիւանագիտական յարաբերութիւններ հաստատած են 1992 թուականին։ Պելառուսը դեսպանատուն ունի Թիֆլիսի մէջ, իսկ Վրաստանը՝ Մինսկիի մէջ։


== Պետական այցեր ==
Պելառուսի Հանրապետութեան նախագահ Ալեքսանտր Լուկաշէնկոն Վրաստանի Ոստիկանութեան եւ հասարակական կարգի նախարարութեան ղեկավարի՝ Իվանէ Մերաբիշվիլիի հետ հանդիպման ժամանակ յայտարարած է, որ «Պելառուսը լի է վճռականութեամբ վերականգնելու եւ բարելավւելու յարաբերութիւնները Վրաստանի հետ»։
2010 թուականին Պելառուսի փոխվարչապետ Անդրէյ Կոբեակովը այցելեց Վրաստանի նախագահ Միքայէլ Սաակաշվիլիին Պաթումի մէջ։


== Տե՛ս նաեւ ==
Պելառուսի արտաքին քաղաքականութիւն
Վրաստանի արտաքին քաղաքականութիւն


== Արտաքին յղումներ ==
Վրաստանի Արտաքին գործերու նախարարութիւնը Պելառուսի հետ ունեցած յարաբերութիւններու մասին
Նաքսոսի Հնաբանական թանգարան

Նաքսոսի Հնաբանական թանգարան (յուն․՝ Αρχαιολογικό Μουσείο Νάξου), Նաքսոս, Քիքլատես, Էգէական ծով, Յունաստան։  Հիմնուած է 1972-ին։


== Պատմական ակնարկ ==
Նաքսոսի Հնաբանական թանգարանը կը գտնուի Հորայի (Նաքսոս կղզիին մայր քաղաքը)՝ Վենետիկեան բերդին մէջ։  Թանգարանը կը հիւրասիրէ Նաքսոս եւ Փոքր Քիքլատես քաղաքապետութեան տարածքին հնաբանական պեղումներէն յայտնաբերուած նիւթեր, իրեր Նախաքիքլատեան․ Միկինեան եւ Երկրաչափական ժամանակաշրջաններէն։  


== Թանգարանի հաւաքածոն ==
Թանգարանը կը հիւրասիրէ Նաքսոս եւ Պզտիկ Քիքլատես քաղաքապետութեան տարածքին յայտնաբերուած հնաբանական իրեր։


=== Քիքլատեան մշակոյթ ===

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


=== Միկինեան ժամանակաշրջան ===

		
		
		
		
		
		


=== Երկրաչափական շրջան ===

		
		
		
		
		
		
		
		
		


=== Քուրոսներ ===

		
		
		


=== Յունական մանրաքանդակագործութիւն ===

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


=== Արխայիքի եւ Հռոմէական շրջան ===

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


=== Թանգարանին տանիքը պատսպարուած գոհարներ, խճանկարներ ===

		
		
		
		
		


==== Ափլոմաթա՝ Հորային  շրջապատը, յատակի խճանկարներ ====

		
		
		
		
Թանգարանին շուրջը
		
		
		
		
		
    


== Տե՛ս նաեւ ==
Աթէնքի Հնաբանական Ազգային Թանգարան
Տիլոսի Հնաբանական Թանգարան
Մարիահիլֆ

Մարիահիլֆ, կամ Վիեննայի վեցերորդ թաղամաս, 1850 թուականէ ի վեր մաս կը կազմէ Վիեննա քաղաքին: 2009-ին Նաշմարքդ շուկայի փոքր մասը որ չորորդ թաղամասի կը պատկաներ փոխանցուեցաւ Մարիահիլֆի, որպէսզի շուկան բոլորովին ըլլայ վեցերորդ թաղամասին մէջ:


== Աշխարհագրութիւն ==


=== Դիրք ===
Մարիահիլֆի սահմանները՝

հիւսիսէն՝ 7. Նօիպաու
հիւսիս-արեւելքէն՝ 1. Ներքին քաղաք
արեւելքէն՝ 4. Վիտն
հարաւէն՝ 5. Մարկարեթն
հարաւ-արեւմուտքէն՝ 12. Մայտլինկ
արեւմուտքէն՝ 15. Ռուտոլֆսհայմ ՖիւնֆհաուսԱնոր տարածութիւնը 1,48 քմ. ք. է:


== Բնակչութիւն ==


=== Բնակչութեան զարգացում ===
Մարիահիլֆ արդեն Վիեննայի միացումէն խիտ բնակուած էր, 1869-ին այստեղ կ'ապրէին 67,642 անձեր, ամենէ բարձրը թաղամասին պատմութեան մէջ: Մինչեւ առաջին համաշխարհային պատերազմի սկիզբը բնակչութեան թիւը քիչ մը իջաւ, բայց մնաց կայուն: Պատերազմէն ետք բնակչութեան թիւը շարունակաբար կը պակսէր: 2001-ին բնակչութեան թիւը հասեր էր իր նուազագոյնին՝ 27,867, սակայն թիւը ետ սկսաւ բարձրանալ եւ 2021-ին Մարիահիլֆ կ'ապրէին 31,336 մարդիկ:


=== Բնակչութեան տարիք ===
Մարիահիլֆի բնակչութեան տարիքը 2001-ին վիեննայի միջինէն ցած էր (41 եւ 41.2), սակայն միջին տարիքը հետզհետէ բարձրացաւ եւ 2020-ին հասաւ 41,7, վիեննայի միջինէն բարձր (41 տարեկան):


=== Բնակչութեան ծագում ===
Առաջին թաղամասի բնակչութիւնը մեծամասնութեամբ Աւստրիացի է (19620, 65%): 17,3%-ը (5984) կը ծագին Եւրոպական Միութեան երկիրներէն, իսկ մնացած 17,6%-ը (6047) այլ երկիրներէ: Օտարներու մեծամասնութիւնը Սերպ կամ Մոնթենեկրօցի է: 2001-ին Մարհիալֆի բնակչութեան 26,6%-ը Աւստրիոյ մէջ չէր ծնած:


=== Կրօնք ===
2020-ին Մարիահիլֆի 47,4%-ը Կաթողիկէ էր (Վիեննա՝ 49,2 %), 6,4%-ը իսլամ, 6,0%-ը օրթոտոքս, 5,2%-ը աւետարանական իսկ 26,8%-ը անկրօն:
Բիւզանդ Թորիկեան

Բիւզանդ Թորիկեան (1931, Հալէպ - 6 Դեկտեմբեր 2016), Հ.Մ.Ը.Մ.ի 100 տարուան պատմութեան 90 տարիներուն պատմագիրն է։ Բազմավաստակ Հ.Մ.Ը.Մ.ական եղբ. Բիւզանդ Թորիկեան կը նկատուի Հ.Մ.Ը.Մ.ի սփիւռքեան գործունէութեան երկրորդ սերունդի ամէնէն կարկառուն դէմքերէն մէկը, որուն վիճակուած էր, հաւատաւոր այլ Հ.Մ.Ը.Մ.ականներու հետ, Հ.Մ.Ը.Մ.ը համագաղութային կազմակերպութեան վերածելու պատասխանատու աշխատանքը։ Ան ծնած է Հալէպ, 1931-ին եւ փոքր տարիքէն փոխադրուած է Լիբանան։
Եղբ. Թորիկեան Հ.Մ.Ը.Մ.ին մաս կը կազմէ 1943-ին, Պէյրութի Ս. Նշան վարժարանի աշակերտութեան օրերուն, հանրածանօթ Հ.Մ.Ը.Մ.ական եղբ. Լեւոն Աբգարեանի շնորհիւ։ Այնուհետեւ, ընտանեօք ան կը փոխադրուի Ճիւնի, ուր 1951-ին կը հանդիսանայ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Ճիւնիի մասնաճիւղի հիմնադիրներէն։ Մինչեւ 1957 մաս կը կազմէ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Ճիւնիի մասնաճիւղի յաջորդական վարչութիւններուն, ապա Պէյրութ հաստատուելով՝ վարչական գործունէութիւնը կը շարունակէ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Պէյրութի մասնաճիւղին մէջ, 1958-1968 ստանձնելով մասնաճիւղին վարչութեան ատենադպրութեան պաշտօնը։
Եղբ. Բիւզանդ Թորիկեանի նախասիրութիւնը եղած է աթլեթիզմը։ Ան տիրացած է աթլեթիզմի միջազգային իրաւարարի տիտղոսին։ Իբրեւ Հ.Մ.Ը.Մ.ի ներկայացուցիչ, 1965-ին եղած է լիբանանեան աթլեթիզմի ֆետերասիոնի հիմնադիր անդամներէն մէկը, նաեւ՝ գլխաւոր հիմնադիրներէն ԼԵՎԱՄ-ի մարզախաղերուն։
1969-ին, եղբ. Բիւզանդ Թորիկեան ընտրուած է անդամ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Մերձաւոր Արեւելքի Շրջանային Վարչութեան, որ օրին կը նկատուէր միութեան գերագոյն մարմինը, տրուած ըլլալով որ ան կը ղեկավարէր Հ.Մ.Ը.Մ.ի Սուրիոյ, Լիբանանի եւ Յորդանանի մասնաճիւղերը։ 1969-1974 Մերձաւոր Արեւելքի Շրջանային Վարչութեան մաս կազմելէ ետք, 1974-ին Հ.Մ.Ը.Մ.ի Պատգմաւորական առաջին Ընդհանուր Ժողովին, եղբ. Բիւզանդ Թորիկեան կ՚ընտրուի Հ.Մ.Ը.Մ.ի անդրանիկ Կեդրոնական Վարչութեան անդամ։ Հետագային, ան կը վերընտրուի 1979-ին եւ 1983-ին։ Այսպէս, ան Հ.Մ.Ը.Մ.ի համագաղութային բարձրագոյն մարմիններուն մաս կը կազմէ 1969-1987՝ 18 տարի անընդմիջաբար։ 1999-ին, չորս տարուան համար, ան դարձեալ կ՚ընտրուի Հ.Մ.Ը.Մ.ի Կեդրոնական Վարչութեան անդամ եւ կը վարէ միութեան ատենապետի պաշտօնը։
1990-ականներու սկիզբը, եղբ. Բիւզանդ Թորիկեան կը լծուի Հ.Մ.Ը.Մ.ի հայանուէր գործունէութեան պատմագրութեան աշխատանքին եւ չորս հատորով կը հրատարակէ միութեան պատմութիւնը՝ նախահիմնադրութեան հանգրուանէն մինչեւ 21-րդ դարու սկիզբը։ Հայ Մարմնակրթական Ընդհանուր Միութեան Պատմութիւն խորագրեալ իր ստուար աշխատասիրութիւնները լոյս կը տեսնեն 1995-ին, 1999-ին, 2003-ին եւ 2007-ին։
Ան ներկայ գտնուած է Հ.Մ.Ը.Մ.ի առաջին 10 Ընդհանուր Ժողովներուն։ Յաճախ հանդէս եկած է բանախօսութիւններով եւ միութեան «Մարզիկ» պաշտօնաթերթին աշխատակցութիւններով։ Երկար տարիներ մաս կազմած է Մարզիկի խմբագրական եւ վարչական կազմերուն։ 2004-ին, ան արժանացած է Հ.Մ.Ը.Մ.ի բարձրագոյն՝ Արժանեաց շքանշանին։
Եղբ. Բիւզանդ Թորիկեան կը մահանայ 6 Դեկտեմբեր 2016-ին։


== Աղբիւրներ ==
«Խնկարելի հերոսներ» գիրքեն
Մարզիկ Ամսաթերթ, 2016
347 (թիւ)

347 (երեք հարիւր քառասունեօթ) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 346-ի եւ 348-ի միջեւ

 A000040  վաթսունիններորդ պարզ թիւն է
 A005385  տասներեքերորդ ապահով պարզն է
 A006567  տասնութերորդ զրապ թիւն է
 A036057  Ֆրիտմէնի թիւ է՝ 347=73+4
 Alt   347  գործադրելիս կը ստացուի [ նշանը
տարուայ 347րդ օրն է Դեկտեմբեր 14-ը (նահանջ տարիներուն՝ Դեկտեմբեր 13-ը)
347 Փուրիանէ աստեղնեակի կարգային թիւն է
Սերօ Խանզադեան

Սերօ Խանզադեան (20 Նոյեմբեր (3 Դեկտեմբեր) 1915, Գորիս, Հայաստան - 26 Յունիս 1998(1998-06-26), Երեւան, Հայաստան), հայրենի արձակագիր։


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է Գորիս։ Աւարտած է տեղւոյն մանկավարժական ուսումնարանը։ Որոշ շրջան մը աշխատած է որպէս ուսուցիչ, ապա մասնակցած է Համաշխարհային երկրորդ պատերազմին։ Իր վէպերն ու պատմուածքները ամփոփուած են 40-է աւելի հատորներու մէջ։ Իր գործերը թարգմանուած են բազմաթիւ օտար լեզուներու, իսկ մի քանին վերածուած են ֆիլմերու։


== Գլխաւոր Գործերը ==
Վէպեր՝ «Մեր Գնդի Մարտիկ» (1950), «Մխիթար Սպարապետ» (1978), «Մատեան Եղելութեանց», «Խօսէք Հայաստանի Լեռներ», «Թագուհին Հայոց» (1978), եւ այլն։
Պատմուածքներու ժողովածուներ՝ «Որոտանի կիրճում», «Կարմիր Շուշաններ», «Անձրեւից Յետոյ», եւ այլն։
Գրած է նաեւ «Երեք Տարի 291 Օր» (պատերազմական յուշեր), «Հայրենապատում», ուր ամփոփուած են հայրենի բնակավայրերու մասին հարուստ տեղեկութիւններ։
Խանզադեանի «Մխիթար Սպարապետ» պատմավէպը՝ Աբովեանի, Րաֆֆիի, Ծերենցի եւ Ստեփան Զօրեանի պատմավէպերուն կողքին, ամբողջ սերունդներ դաստիարակած է հայրենասիրական ջերմ ոգիով։
Ֆրանց Ֆինք

Ֆրանց Նիքոլաուս Ֆինք (գերմաներէն՝ Franz Nikolaus Finck, 26 Յունիս 1867, Քրեֆըլտ, Գերմանիա - 4 Մայիս 1910, Պերլին, Գերմանիա), ան գերմանացի լեզուաբան, հայագէտ եւ բանասիրական գիտութիւններու ուսուցիչ մըն է (1895)։
1909 թուականին Ֆրանց տեղափոխուած է Կովկաս՝ լեզուաբանութիւն ուսանելու համար։
Ֆինքը տիրապետած է Հայերէն լեզուին (գրաբարին եւ աշխարհաբարին)։ Ան հիմնադրած է (Zeit- schrift fiir armenische Philologiei, 1901-1904) պարբերականը, եւ հայերէն լեզուէն թարգմանած է հայ գրողներու տարբեր գործերը գերմաներէնի։ Անոր «Հայերէնի նոր գրական լեզուի դասագիրքը» (1902, համահեղինակ՝ Ստեփան Կանայեան) եւրոպական լեզուներով գրուած արեւելահայերէնի առաջին ձեռնարկն է։
Ֆրանց Ֆինքը մանրամասնօրէն նկարագրած եւ հրատարակած է 15 ձեռագիրներ (Աբգար Յարութիւն Յովհաննիսեանի հետ) եւ շարականներու երկու ժողովածուներ (Յակոբ Մանանտեանի եւ Ե․ Լ․ Տէանճեցեանի հետ) եւ կազմած է համալսարանի գրադարանին հայերէն բաժնին 104 ձեռագիրներու ցուցակը։ 1907 թուականին լոյս տեսած է անոր «Ուսումնասիրութիւն հայկական գնչուերէնու մասին» աշխատութիւնը՝ ուր ցոյց տուած է հայերէնի հնչիւնական եւ բառային եւ քերականական ազդեցութիւնները։


== Գրականութիւն ==
Ակինեան Ն. Հայերէնագէտ Ֆրանց Նիքոլաուս Ֆինք, «ՀԱ», 1910, № 9։
Աղայեան Է․ Բ․, Հայ լեզուաբանութեան պատմութիւն, հ․ 1, Ե․, 1958։
Յարութիւն Զաքիեւ

Յարութիւն Զաքիեւ (բուն անունով Յարութիւն Զաքեան, 24 Մարտ 1874(1874-03-24), Նոր Նախիջեւան, Եկատերինոսլավի նահանգ, Ռուսական Կայսրութիւն - 25 Յունուար 1945(1945-01-25), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), ճարտարապետ եւ Հայաստանի Ճարտարապետութեան միութեան անդամ (1935 )։


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է Նոր Նախիջեւան: Իր ճարտարապետական ուսումը ստացած է Ռիկայի բազմարուեստեան դպորցին մէջ, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1908 թուականին:
Նոյն տարին՝ 1908-ին, Ռիկայի մէջ նախագծած եւ կառուցած է Պլիւմի անուան դպրոցն ու «Եղբայրական օգնութիւն» ընկերութեան տունը:
Զաքիեւ 1928-ին վերադարձած է հայրենիք եւ 1928-1930 թուականներուն դասաւանդած է Երեւանի Պետական համալսարանին մէջ, վարելով համալսարանի շինարարական կաճառի վարիչի պաշտօնը։ 1930 թուականին եղած է «Երքաղշինհսկողութիւն» կազմակերպութեան նախագահ, իսկ 1930-1932 թուականներուն եղած է Ալեքսանդր Թամանեանի օգնականը եւ մասնակցած՝ Ալեքսանդր Սպենդիարեանի անուան օփերայի շինութեան, ինչպէս նաեւ բազմաթիւ շէնքերու շինութեան:
Զաքիեւի ճարտարապետութեամբ կառուցուած են․

Նոր Նախիջեւանի եւ Տոնի Ռոստով շրջաններուն՝ Առեւտուրի աշխատողներու ակումբը (1912-1915 - այժմ Սպայի տուն),
«Աշխատասիրութիւն» ընկերութեան շէնքը,
«Փալաս Հոթել»ն ու «Ինթերնասիոնալ»ը,
Սարգիս Կիստովի եկամտաբեր տունը (այժմ համալսարան) եւ բազմաթիւ այլ շինութիւններ:Զաքիեւի ճարտարապետութեամբ կառուցուած է նաեւ Երեւանի թիւ 3 հիւանդանոցն ու Ռուսաստանի մէջ Շիրիմեանի եկամտաբեր տունը: