armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Կաթոլիկ եկեղեցի

Կաթոլիկ եկեղեցի, (յայտնի նաեւ որպէս Հռոմէական կաթոլիկ եկեղեցի), քրիստոնէական եկեղեցի, որու գաղափարախօսութիւնը կաթոլիկութիւնն է։ Ունի աւելի քան 1.29 երկիլիոն անդամներով ամբողջ աշխարհի վրայ։ Ան կարեւոր դեր ունէր պատմութեան եւ Արեւմտեան քաղաքակրթութեան զարգացման մէջ։ Ղեկավարուելով Հռոմի թեմի առաջնորդի կողմէ, յայտնի որպէս Պապ՝ եկեղեցու դրոյթները ամփոփուած են Նայսենի հաւատամքում։ Անոր կենդրոնական ղեկավարութիւնը Մայր տաճարը կը գտնուի Վատիկան քաղաքի մէջ, ներգաւառ Հռոմ քաղաքի մէջ, Իտալիա։
Կաթոլիկ եկեղեցին կը քարոզէ, որ ան միակ, սրբազան, կաթոլիկ եւ առաքելական ճշմարիտ եկեղեցին է հիմնուած Յիսուս Քրիստոսի կողմէ, եւ որ անոր եպիսկոպոսները Քրիստոսի առաքեալներու հետեւորդներն են, իսկ Պապը Պետրոս առաքեալի հետեւորդն է, որուն առաջնորդութիւնը հաստատուած է Յիսուսի կողմից.։ Ան կը պնդէ, որ կը տարածէ սկզբնական Քրիստոնէական հաւատը՝ պահպանելով անսխալականութիւնը եւ փոխանցելով սրբազան ավանդույթները։ Լատինական եկեղեցին, Արեւմտեան քրիստոնէական հաւատը եւ այնպիսի կազմակերպութիւններ, օրինակ՝ մուրացիկի կանոնները եւ կից վանական կանոնները, կ'արտայայտէն եկեղեցւոյ տարբեր հոգեւոր եւ աստուածաբանական շեշտադրումները։
Անոր եօթ խորհրդանիշներէն հաղորդութիւնը սկզբունքայիններէն է, որը կը տօնուի զանգուածայնօրէն պատարագի ձեւով։ Եկեղեցին ուսուցանում է, որ նուիրաբերութեան միջոցով քահանայի կողմից զոհաբերութեան հացը եւ գինին կը վերածուին Քրիստոսի արեան եւ մարմնի։ Կոյս Մարիամը կ'երկրպագուի կաթոլիկ եկեղեցւոյ կողմէ որպէս Աստուածամայր եւ դրախտի թագուհի՝ մեծարուելով աղանդներու եւ դրոյթներու ընդացքին։ Անոր դրոյթները նաեւ կ'ընդգրկեն սրբագործում Աստուածաշնչական եւ կաթոլիկ հաւատի եւ աւետարանականութեան միջոցով, որը կարեւորութիւն կու տայ հիւանդներուն, աղքատներուն տրուող աջակցութիւնը եւ կ'արտայայտուի հոգեւոր եւ նիւթական բարեգթութեամբ։ Կաթոլիկ եկեղեցին ամենամեծ ոչ կառավարական կազմակերպութիւնն է, որ կը հովանաւորէ կրթութիւնը եւ առողջական խնամքը ամբողջ աշխարհի վրայ։
Ծիծեռնակ ճամբարը

«Ծիծեռնակ ճամբար»ը Հայաստանի Լոռիի մարզի Վանաձոր քաղաքի գրեթէ ամենէն ծանօթ հաստատութիւններէն է, որուն մէջ ամէն տարի Հայաստանի զանազան մարզերէն եւ սփիւռքէն բազում մանուկներ ամրան շրջանին կը կազդուրուին։


== Պատմական ակնարկ ==
Ճամբարը, 1998-ին կը գտնուէր Գուգարաց թեմի իրաւասութեան ներքեւ, սակայն շէնքը խարխուլ վիճակի մէջ էր։ Թեմական առաջնորդ Սեպուհ Արքեպիսկոպոսի ջանքերով կառոյցը ընհանուր նորոգութեան ենթարկուած է եւ շուրջ երկու տարուայ աշխատութիւններէ յետոյ 2000-ին վերանորոգեալ ճամբարի բացումը տեղի ունեցած է։ Այս բացումը նաեւ առիթ դարձած է, որ հաստատութիւնը վերանուանուի «Ծիծեռնակ» հոգեւոր ճամբար անունով։


== Ճամբարրին առաքելութիւնը ==

Ճամբարի հիմնական առաքելութիւնը եղած է ամրան շրջանին մանուկներուն եւ պատանիներուն հարազատ մթնոլորտ մը ստեղծել եւ անոնց հայեցի դաստիարակութիւն մատուցանել։ Այս շրջագիծով հաստատութիւնը ունի նաեւ կրթադաստիարակչական առաքելութիւն մը եւս։ Յատկապէս ընկերային ու նիւթական պայմաններով տկար ընտանիքներու զաւակները այստեղ փութալով հաճելի պահեր կ՚անցնեն, իրենց ընկերներով միատեղ։
Տարուան ընթացքին ընդհանուր թիւով աւելի քան 1500 մանուկներ կ՚օգտագործուին ճամբարի հնարաւորութիւններէն։ Մանուկներ այստեղ առիթը կ՚ունենան նաեւ մշակութային մարզէն ներս յառաջանալու, ինչպէս նաեւ ամբարելու կրօնական գիտելիքներ։ Երաժշտութիւնը, պարը, թատրոնը, աղօթքը, խաղերը իրար կը խառնուին այս հարազատ մթնոլորտին մէջ։
Ճամբարին կից կը գտնուի նաեւ «Հրանդ Տինքի անուան Կռունկ ճամբար»ի մասնաշէնքը, որուն գործածութեամբ հսկայ կառոյցը առաւել եւս բազում պատանիներու հիւրընկալ դարձած է։


== «Սրբոց Մանկանց» մատուռը ==

Ճամբարի տարածքին կը գտնուի բաց խորան Սրբոց Մանկանց մատուռը։ Քարակեր մատուռ մըն է, որուն վրայ կը գտնուի նաեւ կաթողիկէով զանգակատուն մը։ 
Մատուռին դիմացը այնպէս մը պատրաստուած է, որ մանուկներ միատեղ նստին եւ արարողութեան հետեւին։ Իսկ այս բաժնին կեդրոնը կը գտնուի քարեղէն եպիսկոպոսական նախաթոռ մը։
Մատուռը հետաքրքրական է, քանի Ս. Խորանի վերեւ գծագրուած է որմնանկար մը, որուն մէջ բացի Քրիստոս Թագաւորէ, Ս. Աստուածածինէ եւ բազմաթիւ հայազգի սուրբերէ, նկարագրուած են մանուկներ։ Իսկ որմնանկարին վրայ արձանագրուած է սուրբ գրային համարներ. 

Ամրան շրջանին այստեղ մանուկներու մասնակցութեամբ բացօթեայ Ս. Պատարագներ կը մատուցուին։ Իսկ մատուռի ճարտարապետը եղած է թեմի հոգեւորականաց դասու անդամներէն Տ. Վահան Քհնյ. Ազարեան։
2006-ին կերտուած այս մատուռը ունի նաեւ յիշատակարան մը, ըստ հետեւեալի.
Երուանդ Ադամեան

Ադամեան Երուանդ (…-1935), մտաւորական, ուսուցիչ։
Պոլիսեն ստացած է նախնական ուսումը եւ Սկիւտարի ճեմարանը աւարտելէ ետք մէկ տարի ուսուցչութիւն կընէ ու Վենետիկ կանցնի ուսումը շարունակելու համար։
Եւրոպական լեզուներու տիրանալէ ետք Աւստրալիա կը մեկնի եւ 1894-ին շրչաներուն Միացեալ Նահանգներ կերթայ ու Գալիֆորնիա կը հաստատուի։
Թղթակցած է Փօրթուգալեանի «Արմէնիա»-ին յետոյ «Հայ Սրրտ»-ին, Պոլսոյ թերթերուն Ֆրէզնոյի «Նոր օր» Երուանդունի, Մժեժ Գնունի կեզծ անուններով։
Առեւտրական գործի նուիրուելով օժանդակած է ազգային գործերուն․ 15 տարի հիւանդկախ տառապելէ ետք Լոս Անճելոսի մէջ կը վախճանի։


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտական, Յ․Մկրտիչ Վարդ Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, գիրք Ա, էջ 35
Եգիպտացորենի փաթիլներ

Եգիպտացորենի փաթիլներ, եգիպտացորենի հատիկներէ ստացուող սննդամթերք։
Նմանատիպ մթերքները կը պատրաստուին ցորենի, բրինձի, վարսակի եւ այլ մշակաբոյսերու հատիկներէն։


== Բաղադրատոմսի բացայայտման պատմութիւն ==
Եգիպտացորենի փաթիլներու խատմութիւնը սկիզբ կ՚առնէ 19-րդ դարու սկիզբը։ «Բաթլ-Կրիկ» առողջարանի սեփականատէրերը՝ դոկտոր Ջոն Հարուի Քելլոգը եւ անոր եղբայր Ուիլլ Քիտ Քելլոգը, Միշիկըն նահանգի համանուն քաղաքին մէջ եգիպտացորենի ալիւրէ կը պատրաստէին ուտեստ, բայց անոնց անհրաժեշտ էր առողջարանի որոշակի անյետաձգելի գործերու պատճառով դադրեցնել ուտեստի պատրաստումը։ Երբ անոնք վերադարձան, յայտնաբերեցին, որ եգիպտացորենի ալիւրը փչացած է։ Քանի որ անոնց պիւճէն խիստ սահմանափակ էր, Քելլոգի եղբայրները, այնուամնեայնիւ, որոշեցին օգտագործել այդ ալիւրը. անոնք խմոր պատրաստեցին, որ սեղմուեցաւ, եւ ստացան փաթիլներ ու գնդիկներ։ Եղբայրները յուսահատութենէն որոշեցին բովել այդ փաթիլները, եւ պարզուեցաւ՝ անոնցմէ մէկ մասը դարձած էր օդային, իսկ միւս մասը խռթխռթան նիւթակազմուածք ունէր։
Արդիւնքով այս փաթիլները առաջարկուեցան դոկտոր Քելլոգի հիւանդներուն՝ որպէս նոր ուտեստ, եւ մատուցուելով կաթով եւ զեֆիրով՝ անոնք մեծ տարածում ստացան։
Փաթիլներուն շաքարաւազ աւելացնելով՝ Վիլլ Քիտ Քելլոգը անոնց համը շատ աւելի հաճելի ու ընդունելի դարձուց։ Այսպիսով՝ 1894-ին բուն եգիպտացորենի փաթիլները արտօնագրեցին ամերիկացի բժիշկ Ջոն հարուի Քելլոգի կողմէ։ 1906-ին Քելլոգները սկսան սնունդի նոր տեսակի զանգուածային արտադրութիւնը եւ հիմնեցին սեփական ընկերութիւնը՝ Kellogg’s-ը, որ մինչ օրս ալ կը հանդիսանայ եգիպտացորենի փաթիլներու եւ չոր նախաճաշերու արտադրութեան առաջատարը ըլլալ։


== Պատրաստման տեխնոլոգիա ==
Պատրաստման տեխնոլոգիան կը ներառէ եգիպտացորենի հատիկներէն թաղանթներու հեռացումը, սաղմերու առանձնացումը, հատիկի ստացումը, որուն կը յաջորդէ վերջինիս եփումը աղաշաքարաւազային օշարակի մէջ, յետոյ բարակ շերտեր կը պատրաստեն եւ 140 °C ջերմաստիճանով կը բովեն վառարաններուն մէջ՝ մինչեւ խռթխռթան դառնալը։
Պատրաստի փաթիլները կարելի է պատել ապակեբուռով, ինչպէս նաեւ լցոններով՝ ընկոյզով, ցուկատով, հրուշակեղէնի փշուրներով եւ այլն։


== Կիրառում ==
Եգիպտացորենի փաթիլները կարող են կիրառուիլ որպէս ինքնուրոյն մթերք։ Որպէս կանոն՝ եգիպտացորենի փաթիլները, ինչպէս եւ մուսլին, կ՚ուտեն՝ աւելցնելով սառ կաթ։
Մեր օրերուն եգիպտացորենի փաթիլները կը համարուին միջազգային մթերք, որ երեխաներուն համար սիրելի քաղցրաւենիք է։
Անիթա Տարեան

Անիթա Տարեան (անգլ.՝ Anita Darian, ծնեալ՝ Անիթա Մարգարիտ Իսքէնտէրեան, 26 Ապրիլ, 1927, Տիթրոյթ, Միշիկըն, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ - 1 Փետրուար, 2015, Նիւ Եորք, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), ամերիկահայ երգչուհի եւ դերասանուհի 1950-ական թուականներէն մինչեւ 2010-ական թուականները։


== Կենսագրութիւն ==
Հայկական ծագում ունեցող Անիթա Մարգարիտ Իսքէնտէրեանը ծնած է 26 Ապրիլ, 1927 Միշիկըն նահանգի, Տիթրոյթ քաղաքին մէջ: Ան 1945 թուականին աւարտած է Քուլի բարձրագոյն վարժարանը: Ան երաժշտական կրթութիւն կը ստանայ Ֆիլատելֆիոյ Քըրթիս երաժշտական հաստատութենէն եւ Նիւ Եորքի Ճուլիարտ դպրոցէն ներս: Ան առաջին անգամ ուշադրութիւն կը գրաւէ որպէս 1950-ական թուականներու «Սաութեր-Ֆինկան» ճազ խումբի երգչուհի:
Ան հաստատուեցաւ Նիւ Եորք քաղաքին մէջ եւ կատարեց օփերայի եւ դասական համերգներ, հեռատեսիլի հնչիւններ, եւ ծաղրանկարներու ձայներ: Անիթա դերեր կը կատարէ հեռատեսիլի արտադրութիւններու մէջ 1950 թուականէն մինչեւ 1970-ական թուականներ:  
1961 թուականին, Անիթա Տարեանը նաեւ դերակատարած է կին սոփրանոյի բաժինը «The Tokens» խումբի առաջին դիրք գրաւող երգին մէջ, որն է՝ «The Lion Sleeps Tonight»:   
2012 թուականին, ան մասնակցած է Ամերիկեան «Great Song Songbook»-ի համերգներուն:   
Անիթա Տարեան կը մահանայ 1 Փետրուար, 2015 թուականին, Նիւ Եորք քաղաքին մէջ, 87 տարեկանին վիրաբուժական դժուարութիւններու պատճառով:
Օֆէլիա Համբարձումեան

Օֆէլիա Կարապետ Համբարձումեան (9 Յունուար 1925(1925-01-09), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Անդրկովկասի ԽՖՍՀ, Խորհրդային Միութիւն - 13 Յունիս 2016(2016-06-13), Երեւան, Հայաստան), հայ երգչուհի։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արդիստուհի (1959)։


== Կենսագրութիւն ==
Շատ փոքր տարիքէն մասնակցած է պիոներ-դպրոցականներու քաղաքային պալատի ժողովրդական նուագարաններու անսամպլի աշխատանքներուն` իր զրնգուն ձայնով գերելով ունկնդիրները։ Ականաոր երգչուհի Արաքսիա Գիւլզադեանը կը պատմեր, որ առաջին անձերէն մեկը ինքն է որ լսած է շնորհալի դպրոցականին, եւ մօտեցած ու գովասանքի խօսքեր ըսած է անոր, իսկ հետո հորդորած է անոր , որ ստանայ երաժշտական կրթութիւն եւ ոտք դնէ երգի արհեստավարժ բնագաւառ։ Ապագայ երգչուհին ուսանած եւ աւաարտած է Ռոմանոս Մելիքեանի անուան երաժշտական ուսումնարանն ու հրաւիրուած է ռատիոյի ժողովրդական նուագարաններու անսամպլը` ուր ամբողջ կեանքը ապրելով այստեղ, իր ամբողջ կեանքը նուիրելով Արամ Մերանգուլեանի գլխաւորած անսամբպին, որը միշտ հաւատարիմ մնաց է հայ աշուղական, ժողովրդական երգարուեստին, նպաստած կոմպոզիտորական երգի ստեղծումին եւ տարածումին։ 1944 թուականէն՝ հեռուստատեսութեան եւ ռատիոյի ժողովրդական գործիքներու անսամպլի մեներգչուհին էր։
Երգեցողութիւնը առանձնացուցած է խոր արտայայտութեամբ, ազգային վառ երանգաւորումով։ Երգացանկը ընդգրկած է հիմնական հայ ժողովրդական, գուսանական եւ աշուղական, ինչպես նաեւ՝ կոմպոզիտորական երգեր։ Երգչուհիի ստեղծագործութեան մեջ առաջնային տեղ գրաւուած են գրաւել գրաւոգա Սայեաթ-Նովայի ստեղծագործութիւնները` «Ես կանչում եմ լալային», «Չկա քիզի նման» եւ այլն։ Երգած է Ֆարհադի, Միսկին Բուրջիի, Ջիվանու, Շերամի երգերը։ անոր ստեղծագործական թռիչքներուն կապակցուած էր աշուղներ Հավասու, Աշոտի եւ Շահենի ստեղծագործութիւները, որոնցմէ շատերու առաջին կատարողը ինքը եղաւ` իր կատարումները ուղեցույց դարձնելով բոլոր երգիչ-երգչուհիներուն համար։ Աշուղ Աշոտը խոստուանած է, որ «Օջախում», «Դու ծաղկավար Զանգեզուրի» եւ մի շարք ուրիշ երգեր հորինած է յատկապէս Օֆա Համբարձումեանի համար։ Շահէնն ալ իր «Էլինար» պոեմը գրած Օֆէլիա Համբարձումեանի համար` ամեն ինչ կառուցելով երգչուհիին ձայնական իւրահատկություններուն վրայ։ Շատ երգչուհիներ եւ անգամ երգիչներ կատարեցին «Օջախում» երգը, սակայն Համբարձումեանի կատարումը մնաց անգերազանցելի։ Անգերազանցելի մնացին նաեւ Ավետիք Իսահակեանի բանաստեղծութիւններու հիման վրայ գրուած շարք մը երգերու կատարումները, որոնց մէջ ակնառու դարձաւ բանաստեղծական սյուժեի ներքին ողբերգականութիւնը։
Համերգներով հանդես է եկած ԱՊՀ քաղաքներու, արտասահմանեան հայաբնակ վայրերը (Լիբանան, Սուրիա, Եգիպտոս, Ֆրանսա, ԱՄՆ)։ 21-րդ դարում բեմում այլեւս հանդես չի եկել։
Մահացած է 2016 թուական յունիսի 13-ին, 91 տարեկան հասակին։


== Պարգեւներ ==
ՀԽՍՀ ժողովրդական արդիստ, 1959
2011 թ. հայ երգարվեստին մէջ ունեցած մեծագոյն ծառայութիւններուն համար արժանացած է Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշանին։


== Ծանոթագրութիւններ ==

Կաղապար:Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշան
Հռովմէական թուանշաններ

Հռովմէական թուանշաններ՝ նշաններու համակարգ մըն է, որ կը գործածուէր Հին Հռովմի ատենը: Ներկայիս ունի խիստ սահմանափակ գործածութիւն:


== Նշանները ==
Թիւերը գրառելու համար կը կիրառուեն լատինական այբուբենի որոշ տառերու տեսքով նշաններ, որոնք ունեն իրենց արժէքները՝


== Թիւերու Համակարգը ==
Հռովմէական թիւերուն համակարգը ոչ դիրքային հաշուարկման համակարգ մըն է։ Թիւերը կը գրառուեն նշաններու կրկնութեան միջոցաւ՝ III=3, XX=20 եւ այլն։ Եթէ փոքր արժէքով նշանը մեծէն յետոյ է, ապա անոր կը գումարուէ, իսկ եթէ առաջ է, ապա՝ կը հանուէ՝ VII=5+2=7, CM=-100+1000=900 եւ այլն։
Տասնային հաշուարկման համակարգէն հռովմէականի տարբերութիւններէն մեկն այն է, որ տասնային համակարգի մէջ թիւերու մեծացմանը զուգահեռ աճում է ատոնք արտայայտող թուանշաններու քանակը՝ միանիշէն դառնալով երկնիշ, եռանիշ եւ այլն, իսկ հռովմէական համակարգին մէջ ատանկ չէ։ Զորօրինակ՝ քառանիշ 2015 թիւը հռովմեական թուանշաններով գրելիս անիկա կը ստանայ նույնպէս քառանիշ MMXV տեսքը, իսկ ահա անկէ զգալիորէն փոքր եռանիշ 847-ի հռովմէական DCCCXLVII գրառումը բաղկացած է ինը նիշերէն։
Եթե տասնային համակարգին մէջ թիւի գրառման ատենը կը գրուէ տասնային կարգերն արտայայտող թիւերու (տասնաւորներ, հարիւրաւորներ, հազարաւորներ եւ այլն) միայն առաջին թուանշանները, ապա հռովմէականի պարագային ատոնք կը գրուեն ամբողջութեամբ, զորօրինակ՝

3694=3000+600+90+4=MMMDCXCIV, MMM=3000, DC=600, XC=90, IV=4Լատինագիր գրուածքներուն մէջ թիւերը տարբերակելու համար երբեմն անոնք վարէն եւ վերէն կը գծանշուեն Կաղապար:Overline


== Կիրառութիւններ ==
Ողիմպիական խաղերու կարգաթիւերու համար, զորօրինակ՝ Ռիոյ տէ Ժանէյրոյի XXXI ողիմպիական խաղեր
Ազատութեան արձանի վրայ բռնուած գիրքին 1776 թուականը գրուած է MDCCLXXVI:
Ռուսական մշակոյթին մաս կը կազմէ ամսուայ կարգահամարը հռովմէական նիշերով գրելու:


== Տես նաեւ ==
Արաբական Թիւեր


== Արտաքին յղումներ ==
Հռովմէական Նշաններու Փոխարկում (անգլերէն)Հռովմէական Նշաններու Փոխարկում (ֆրանսերէն)
www.chiffresromains.fr (ֆրանսերէն)
Աշոտ Գ. Յովհաննիսեան

Աշոտ Գ. Յովհաննիսեան (17 Յունիս 1887(1887-06-17), Շուշի, Ռուսական Կայսրութիւն - 30 Յունիս 1972(1972-06-30), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), հայ պատմաբան, հասարակական-քաղաքական գործիչ, դասախօս:


== Կենսագրութիւն ==
Յովհաննիսեան Նախնական եւ երկրորդական ուսումը ստանալէ ետք, 1896-ին մեկնածէ Գերմանիա, յաճախելու համար Ենայի, Հալլէի եւ Միւնխենի համալսարանները: 1913-ին կը ստանայ Միւնխենի համալսարանէն փիլիսոփայական գիտութիւններու դոկտորի աստիճանը: 1913-1914-ուն կը պաշտօնաւորէ Շուշիի Հայկ. Հոգեւոր Կրթական Հաստատութեան մէջ, իսկ 1914-1917-ուն՝ Էջմիածնի Գէորգեան Հոգեւոր Ճեմարանի մէջ, ուր դասախօսական աշխատանքներու կողքին կը ձեռնարկէ պատմագիտական հէտազօտութեանց, որոնց արդիւնքները կը հրատարակէ Էջմիածնի Արարատ ամսագրին մէջ, եւ առանցին գրքոյկներով:
Որպէս դասախօս, 1921-1927-ուն, Ա. Գ. Յովհաննիսեան կը պաշտօնավարէ Երեւանի համալսարանին մէջ:
1927-1937-ուն, կ'աշխատի Լենինկրատի եւ Մոսկուայի շարք մը գիտական հիմնարկներու մէջ:
1954-ին, ան աւագ գիտաշխատող է Հ.Ս.Ս.Հ. Գիտութիւններու Ակադեմիայի պատմութեան ինստիտուտի մէջ:
1955-ին կը ստանայ պատմական գիտութիւններու դոկտոր աստիճանը:
1960-ին, կ'ընտրուի Հ.Ս.Ս.Հ. Գիտութիւններու Ակադեմիայի ակադեմիկոս:
1967-ին, իր ծննդեան 80-ամեակին առիթով, կը պարգեւատրուի Լենին շքանշանով:
Վերջին յիսնամեակի հայ պատմագրութեան ամէնէն բեղուն գրիչներէն մէկը կը հանդիսանայ: Իր գրիչին կը պատկանին Իսրայէլ Օրին Եւ Հայ Ազատագրական Գաղափարը (Մունխէն, 1913)՝ մենագրութիւնը, որ գրուածէ գերմաներէն լեզուով, Հայ-Ռուսական Յարաբերութիւնները ԺԹ. Դարերու Առաջին Երեսնամեակին՝ ռուսերէն լեզուով հրատարակուած փաստաթուղթերու ընդարձակ ներածութիւնը, Հայ-Ռուս Օրիենտացիայի Ծագման Խնդիրը (Էջմիածին, 1921), Հայաստանի Յեղափոխութեան Յուլիսն ու Հոկտեմբերը, Համազգային Կրիզիսը, Աբովեան (Երեւան, 1933), Ֆրիկը Պատմաքննական Լոյսի Տակ (Երեւան, 1955), աշխատութիւնները եւ դեռ բազմաթիւ գիտական մեծ ու փոքր ուսումնասիրութիւններ: 1969-ին (Երեւան) լոյս կը տեսնէ անոր Յուշեր Եւ Բնութագրումներ շահական գործը, ուր հեղինակը ընթերցողին կը ներկայացնէ վերջին յիսնամեակին հայ պատմագրութեան ծանօթ դէմքերէն ոմանք, անոնց գործերովն ու աշխարհահայեացքովը: Նոյնպէս իր գրչին կը պատկանին Հայ Ժողովուրդի Պատմութիւն ութհատորեակի վերջերս հրատարակուած (Երեւան, 1972) Դ. հատորի Գ. գլուխը՝ Հայաստանի Քաղաքական Վիճակը Սեֆեան Իրանի եւ Օսմանեան Թուրքիայի Տիրապետութեան Տակ (էջ 81-133) եւ Դ. գլուխի (Հայ Ազատագրական Շարժումը Իրանական Տիրապետութեան Եւ Թուրք Զաւթիչների դէմ ԺԸ. դարի Առաջին կէսում) առաջին հինգ հատուածները (էջ 134-175):
Աշոտ Գ. Յիվհաննիսեանի պատմագրական վաստակին փառքն ու պսակը կը կազմեն անոր երկու կոթողային աշխատասիրութիւնները՝ Նալբանդեանը Եւ Նրա Ժամանակը, Ա. հատոր (Երեւան, 1955), Բ. հատոր (Երեւան,1956), եւ Դրուագներ Հայ Ազատագրական Մտքի Պատմութեան, Ա. հատոր (Երեւան,1957), Բ. հատոր (Երեւան, 1959), որոնք վստահօրէն հայ պատմագրութեան ամէնէն մնայուն գործերու շարքին կարելի է դասել:
Աշոտ Յովհաննիսեան կը մեռնի 1972-ի Յունիսի 30-ին:


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Հատոր Գ., Պէյրութ, 1972, էջ 313։
Վահրամ Մավեան

Վահրամ Մավեան (27 Յունիս 1926(1926-06-27) կամ 1926, Երուսաղէմ, Մեծն Բրիտանիոյ եւ Իրլանտայի Միացեալ Թագաւորութիւն - 11 Յունուար 1983(1983-01-11) կամ 1983, Լիզպոն, Փորթուկալ), սփիւռքահայ բանաստեղծ եւ արձակագիր։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Երուսաղէմ։ Հայրը` Յակոբ քհնյ. Մավեան (1884-1941), բնիկ զէյթունցի, տարագրութեան երկար ճամբաները կտրելէ ետք, 1922-ին հաստատուած է Երուսաղէմ:
ուր ստացած է նախակրթութիւնը՝ հայկական վարժարանին մէջ։ Երկրորդական ուսումը, նոյն քաղաքը, ստացած է անգլիական վարժարանէ, իսկ բարձրագոյնը՝ Անգլիա, Պելֆասթի համալսարանէն (գրականութեան եւ փիլիսոփայութեան ճիւղեր)։
Վահրամ դեռ քանի մը ամսու երեխայ, ընտանեօք փոխադրուած են Հայֆա։ Այստեղ մնալով եօթը տարի, յաճախած է տեղւոյն ազգային մանկապարտէզը:
1934-ին Վահրամ վերադարձած է Երուսաղէմ, ուր աշակերտած է Սրբոց Թարգմանչաց վարժարանին, մինչ իր հայրը չորս տարի հովիւ կը նշանակուի Ամմանի հայոց: Նախակրթարանը աւարտելէ ետք, ան իր երկրորդական ուսումը ստացած է քաղաքին անգլիական «Պիշըփ Կոպաթ» քոլեճին մէջ (1940-1944):
1948-ին, Պաղեստինի արաբ-հրեայ բախումներու թէժ օրերու նախօրէին, անցած է Կիպրոս, ուր նշանակուած է ուսուցիչ՝ Նիկոսիոյ Ազգային Մելիքեան վարժարանին: Երկու տարի ետք հրաւիրուած է պաշտօնավարելու նոյն քաղաքի ՀԲԸՄ-ի Մելգոնեան կրթական հաստատութեան մէջ՝ 1950-58, դասաւանդելով հայերէն, երկրաչափութիւն:
Թոքախտի պատճառով Մավեան ստիպողաբար անցած է Լիբանան՝ 1954-ին, եւ շուրջ տարի մը մնայուն դարմանումի ենթարկուած է Ազունիէի ազգ. բուժարանը (լեռնային շրջան, յատուկ թոքախտանոց):
1958-ին, ժամանակաւորապէս, Կիպրոսէն մեկնած է Պելֆասթ (Հիւսիսային Իրլանտա)։ Երեք տարի հետեւելէ ետք անգլիական գրականութեան, հոգեբանութեան եւ իմաստասիրութեան դասընթացքներուն` աւարտած է «Քուինզ եունիվըրսիթի»ն, 1961-ին:
Վերադառնալով Կիպրոս, երկու տարի եւս ուսուցչագործած է Մելգոնեանի մէջ (1961-63):
1962-էն սկսեալ ան կանոնաւոր կերպով աշխատակցած է Ծառուկեանի «Նայիրի» շաբաթաթերթին։
1960–ական տարիներէն հաստատուած է Լիզպոն, Փորթուկալ, Կիւլպէնկեան կեդրոնի հայկական բաժինին մէջ վարելու պատասխանատու պաշտօն։
Գրած է կանուխէն։ Առաջին հատորը՝ բանաստեղծութիւններու ժողովածու, լոյս տեսած է 1965 թուականին։ Հետեւող տասնամեակներուն արտադրած է պատմուածքներու եւ գրական շունչով յագեցած քրոնիկներու հատորներ, որոնցմէ հատընտիր մըն ալ ապա լոյս տեսած է Երեւան։
Մահացած է Լիզպոն։


== Գործերէն ==
Մավեանի հրատարակած անդրանիկ հատորը քերթողագիրք մըն է՝

«Յամեցող վերադարձ» (քերթուածներ, 1956)։Մինչ կը պաշտօնավարէր Լիզպոնի մէջ, ան հրատարակած է երեք հատորներ: Երեքն ալ տպուած են Երուսաղէմ՝

«Հայու Բեկորներ» (1967),
«Անկապ Օրագիր» (1968),
«Ամէն Տեղ Հայ Կայ» (1977)։
Պատկեր (գրականութիւն)

Պատկեր , գրական գործ կամ գեղանկար, որ ոչ թէ մեքենայական վերարտադրութիւն է՝ իրականութեան, այլ անոր վերստեղծումը՝ արուեստագէտի երեւակայութեան եւ յուզական-գեղագիտական զգայնութեան գործօն օժանդակութեամբ, ու ասիկա ի զօրու է նոյնիսկ ամէնէն «իրապաշտ» գրագէտներու համար։
Այս գործօնները երեւակայութիւն, յուզականութիւն եւ ճաշակ, կը ստեղծեն ուրեմն «երկրորդ իրականութիւնը», որ կը կոչենք գեղարուեստական պատկեր։


== Գրական-գեղարուեստական պատկեր են՝ ==
Առաջին հերթին անձ-պատկեր կազմող գրական կերպարը («հերոսը»). երբեմն նաեւ խումբ-կերպարներ՝ խմբակ, ամբոխ (երբ առանձնացուած անհատներ՝ չեն որ երեւիր)։
Պատմուող պատահարներն ու գործողութիւնները։
Նկարագրուող տեսարանները (օրինակ՝ բնանկարներ, բայց նաեւ մարդակերտ կառոյցներ), որոնք կերպարներու կամ գործողութիւններու շրջանկարները կրնան ըլլալ միանգամայն։
Մարդկային ապրումները՝ քնարական գործերու կամ հատուածներու մէջ...Կը տեսնենք, որ գրականութեան մէջ պատկերի այս ընդհանուր հասկացութիւնը կապ չունի լեզուական փոխաբերութիւն-պատկերին արդատրութեան միտքը, նիւթերը։
Գրական պատկերը իրականութենէն զատուած, ընտրուած գիծերու համադրութիւն է, կատարուած գրագէտին ենթակայական մասնակցութեամբ ու արժէւորումով։
Այս պատճառով ալ, գրական պատկերը (յատկապէս կերպարը) կ՛ունենայ սեփական «գոյութիւն», իրական կեանքի գիծեր. բայց չափով մըն ալ կը նոյնանայ գրագէտներին հետ, կ՛արտայայտէ զայն, ե՛ւ յուզականօրէն, ե՛ւ գաղափարական իմաստով։
Ուրիշ խօսքով, անիկա հիմնուած է երկուութեան մը վրայ, որ մէկ կողմէ կ՛ապահովէ իր միակնութիւնը, ապրող անհատի մը պէս թանձրացական, անկրկնելի ըլլալը։
Գրական պատկերը կեանքը ճշմարտօրէն կ՛արտայայտէ, բայց չի վերարտադրեր ճշդութեամբ. որովհետեւ ճիշտ ու մանրամասն նկարագրութիւն մը կամ պատում մը, ինչպէս կ՛ընեն լրագրական տեղեկատուութիւնները, չի դառնար գրական գործ։
Գրականութիւնը պարտի ուրեմն բնութիւնն ու կեանքը արտայայտել, ո՛չ վերարտադրել։ Մեկնելով ընտրուած գիծերէ, անիկա կը ստեղծէ իրականութեան գեղարուեստական պատկերը, կու տայ անոր պատրանքը։
Նկատենք, որ արդէն գրական գործի ընթերցողը իրեն հաղորդուածը կ՛ընդունի պայմանականօրէն, այսինքն կ՛ընդունի իբր «պատրանք», ոչ իբր «իրական իրականութիւն»։
Քիթի Արիւնահոսում

Քիթի արիւնահոսումը յատկապէս կը պատահի երեխաներու եւ տարեցներու մօտ: Այս երեւոյթը ժողովուրդին կողմէ յաճախ նկատուած է սովորական: Ընդհանրապէս, քիթի աիւնահոսութիւնը սովորական երեւոյթ չէ առողջ մարդուն համար, սակայն նաեւ միշտ չէ, որ մտահոգիչ է: 


== Ախտապատճառներ ==
Քիթի արիւնահոսութիւնը հիմնականին մէջ ունի երկու ընդհանուր պատճառներ՝ 

Քիթի յառաջամասէն
Քիթի յետսմասէն


=== Քիթի Յառաջամասէն ===
Քիթի յառաջամասէն տեղի ունեցած արիւնահոսոմը յաճախ նկատուած է պարզ։ Այս տեսակի արիւնահոսութիւնը կարելի է շատ պարզ միջոցներով կասեցնել:


== Աղբիւր ==
Բժիշկ, Անթիլիաս-Լիբանան, 2000, էջ 49-51:
Արեւմտեան Սամոա

Արեւմտեան Սամոա, կը գտնուի հարաւային Խաղաղականի մէջ, Հոնոլուլուի եւ Սիտնիի միջեւ։ Կը բաղկանայ քանի մը կղզիներէ,որոնց մէջ երկու կարեւորագոյններն են Սաւայի եւ Ուփոլու։ ԱԱյս երկուքէն զզան միայն երկու այլ կղզիներ՝ ՄՄանոնօ եւ ԱԱփոլիմա բնակուած են։ Կլիման հասարակածային, խոնաւ եւ անձրեւային է։ Տարածութիւնը 2.885 քառ.քմ.։ Բնակչութիւնը 135.000 հոգի է։ Մայրաքաղաքը Ափիա (21.700) է։


== Ցեղային եւ Կրօնական Նկարագիր ==
Սամոայի ժողովուրդը փոլինեզզիական ծագում ունի։ Բացարձակ մեծամասնութեամբ քրիստոնեայ են։ Ունին ինքնուրոյն լեզու, կը խօսին նաեւ անգլերէն։


== Պատմութիւն ==
ԺԳ. դարէն առաջ փոլենեզիացիներ գաղթած են Սամոա։ 1722-ի հոլանտացիներ գրաւեցին կղզիները։ 1899-ին ծագեցան ապստամբութիւններ։ Նոյն տարին, Մ. Նահանգներու, Մ. Բրիտանիոյ եւ Գերմանիոյ միջեւ գոյացած դաշնագրով, կղզիները բաժնուեցան Մ. Նահանգներու (ԱԱրեւելեան կամ ամերիկեան Սամոա) եւ Գերմանիոյ միջեւ։

Համաշխարհային Ա. պատերազմի ընթացքին Նոր Զելանտա գրաւեց գերմանական բաժինը, զզոր 1919-1946 կառավարեց որպէս Ազգերու Դաշնակցութեան հոգատարութիւն։ ԱԱզզգայնական շարժումներ ծայր տուին շատ կանուխէն։ 1946-ին ենթարկուեցաւ ՄԱԿ-ի հոգատարոթեան եւ Նոր Զելանտայի կողմէ նշանակուած բարձր կոմիսարը հեռացաւ 1942-ին։ Ներքին ինքնավարութիւն տրուեցաւ 1959-ին եւ հանրաքուէէ մը ետք Արեւմտեան Սամոա անկախութիւն ստացաւ 1 Յունուար 1962-ին։
Սահմանադրութեան համաձայն, երկրի պետի պաշտօնը միասնաբար կը վարեն Թուփուա եւ ՄՄալիեթոա արքայական գերդաստաններու ժառանգական պետերը։ 
ուփուա իշխողը մեռաւ 1963-ին, որուն յաջորդեց ՄՄալիեթուա Թամումաֆիլի։ Վերջինիս մահէն ետք երկրին նոր պետը կ՛ընտրուի Օրէնսդիր ժողովին կողմէ, որ կը բաղկանայ 45 անդամներէ (միայն երկուքը ընտրուած են, մնացեալները ցեղապետներ են)։
Արեւմտեան Սամոայն արտաքին յարաբերութիւնները եւ պաշտպանութիւնը ապահովուած են Նոր Զելանտայի կողմէ։ Արեւմտեան Սամոա ՄԱԿ-ի անդամ չէ։


== Տնտեսական Պայմաններ ==
Աղբաք կղզզիներէ բաղկացած երկիր մըն է Աերւմտեան Սամոա, որուն տնտեսական եւ նիւթական օժանդակութիւն կ՛ընծայէ Նոր Զելանտա։ Արտադրութիւններն են հնդկընկոյզ, գագաօ, պանան, քաղցր գետնախնձոր։ Ժողովուրդը կը զբաղի նաեւ ձկնորսութեամբ։ Ներկայիս ուժ կը տրուի զբօսաշրջիկութեան։


== Աղբիւր ==
Երուանդ Մոնոֆարեան (1968), «Հանրագիտակ», Համազգայինի տպարան, Պէյրութ, էջ 39-40։