armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Մոնմարթրի Գերեզմանատուն

Մոնմարթրի Գերեզմանատուն (ֆրանսերէն՝ Cimetière de Montmartre)՝ 19րդ դարուն հիմնուած գերեզմանատուն մը Փարիզին մէջ։ Պաշտօնպէս յայտնի է որպէս՝ «Հիւսիսային գերեզմանատուն», մեծութեամբ երրորդն է Փէր Լաշէզ եւ Մոնփարնասի Գերեզմանատուներէն ետք:


== Պատմութիւն ==
Մոնմարթրի Գերեզմանատունը բացուած է 1825 թուականի Յունուար 1-ին: Սկզբնապէս յայտնի էր որպէս la Cimetière des Grandes Carrières (Մեծ Հանքերու գերեզմանատուն) Անունը կը ցուցամեր գերեզմանատունի իւրայատուկ տեղը՝ կիփսի հանքը: Ֆրանսական յեղափոխութեան ատենը անիկա օգտագործուած էր զանգուածային թաղումներու համար: Անիկա կառուցուած էր փողոցի մակարդակէն ցածր ձգուած  կիփսի հանքին տեղը: Անոր օգտագործուող միակ մուտքը կառուցուած է Avenue Rachel-ին կողմէն:
Գերեզմանատունը յարգի է զբօսաշրջիկներուն համար եւ կը հանդիսանայ վերջին հանգրուանը Մոնմարթրի տարածքին ապրած եւ ստեղծագործած բազմաթիւ արուեստագէտներուն համար:


== Նշանաւոր Թաղուածներ ==

Ատոլֆ Ատամ (Adolphe Adam, 1803–1856)՝ երաժշտահան
Շարլ-Վալանթէն Ալքան (ֆրանսերէն՝ Charles-Valentin Alkan, 1813–1888)՝ երաժշտահան
Անտրէ-Մարի Ամփեր (ֆրանսերէն՝ André-Marie Ampère, 1775–1836) բնագէտ, որուն անունով է ամփեր ելեկտրականութեան միաւորը
Հեքթոր Պերլիոզ (ֆրանսերէն՝ Hector Berlioz, 1803–1869)՝ երաժշտահան
Ֆրանսուա Քլոտ Ամուր (ֆրանսերէն՝ François Claude Amour, 1739-1800)՝ ռազմական գործիչ
Լիլի Պուլանժէ (ֆրանսերէն՝ Lili Boulanger, 1893–1918)՝ երաժշտահան
Նատիա Պուլանժէ (ֆրանսերէն՝ Nadia Boulanger, 1887–1979)՝ երաժշտահան
Վացլաւ Պրոժիք (Václav Brožík, 1851–1901)՝ չեխ նկարիչ
Տալիտա  (Dalida, 1933–1987)՝ իտալա-ֆրանսացի երգչուհի, դերասանուհի
Էտկար Տեկա (Edgar Degas, 1834–1917)՝ նկարիչ, քանդակագործ
Ալեքսանտր Տիւմա որդի (Alexandre Dumas, 1824–1895)՝ վիպասան, թատերագիր
Լէոն Ֆուքոյ (Léon Foucault, 1819–1868)՝ գիտնական
Շարլ Ֆուրիէ (Charles Fourier, 1772–1837)՝ ուտոպիական ընկերվար (utopian socialist)
Թէոփիլ Կոթիէ  (Theophile Gautier, 1811–1872)՝ բանաստեղծ, վիպագիր
Ժան-Լէոն Ժերոմ (Jean-Léon Gérôme, 1824–1904)՝ նկարիչ
Էտմոն տը Կոնքուր (Edmond de Goncourt, 1822–1896)՝ գրող, հիմնած է Կոնքուրի մրցանակը
Ժան-Պաթիսթ Կրեոզ (Jean-Baptiste Greuze, 1725–1805)՝ նկարիչ
Հայնրիխ Հայնէ (Heinrich Heine, 1797–1856)՝ գերմանացի բանաստեղծ
Օկիւսթ տը Մոնֆերան (Auguste de Montferrand, 1786–1858)՝ ճարտարապետ
Կիւսթաւ Մորոյ (Gustave Moreau, 1826–1898)՝ նկարիչ
Ժաք Օֆենպախ (Jacques Offenbach, 1819–1880)՝ գերմանական ծագումով ֆրանսացի երաժշտագէտ
Ատոլֆ Սաքս (Adolphe Sax, 1814–1894)՝ նուագարաններու վարպետ
Քլոտ Սիմոն (Claude Simon, 1813–2003)՝ վիպագիր
Սթենտալ (Stendhal, 1783–1842)՝ վիպագիր
Էմիլ Զոլա (Émile Zola, 1840–1902)՝ գրող (տեղափոխուած է Փանթէոն 1908-ին)
Քիշնեւ

Քիշնեւ (մոլտովերէն՝ Chişinău), Մոլտովայի մայրաքաղաքն ու ամենախոշոր քաղաքը։
Քաղաքի կարգավիճակ կը ստանայ 1818 թուականին՝ Ռուսական կայսրութեան կազմին մէջմտնելէն ետք։ կը հանդիսանայ Մոլտովայի տնտեսական եւ մշակութային կեդրոնը։ Բացի բուն Քիշնեւ քաղաքին մէջ, համանուն համայնքի կազմին մէջ, կը մտնեն 6 շրջանային քաղաքներ եւ 25 բնակավայրեր, միաւորուած 13 թեմերու մէջ։


== Աղբիւրներ ==
Պետրոս Մինասեան

Պետրոս Մինասեան (1881-1935), բնիկ Պուրսացի, նախնական ուսումը ստացած Երուսաղէմի Սբ. Յակոբայ վանքը եւ միեւնոյն քաղաքի Ֆրանսական վարժարանը, 1900-ին կը հաստատուի Պէյրութ, ուր կ'ըլլայ բարձրաստիճան պաշտօնեայ նամակատան մէջ։ Այս առնչութեամբ, Մինասեան շատ կարեւոր ծառայութիւն մատուցած է Հայերու՝ Ա. Ընդ. Պատերազմին։ Թէեւ Հնչակեան, սակայն առանց խտրութեան օգնած է որ Պէյրութի նաւահանգիստէն մեր յեղափոխականները արտասահման ապաստանին, Յաճախ մեծ պատասխանատուութիւն ստանձնելով մեր կուսակցականները բեռնակիրի տարազով եւ նամակի ծրարներ տրուած՝ նաեւ կը հանէր արտասահման փախցնելու համար։ Նմանապէս բազմաթիւ կուսակցական գաղտնի նամակներիրենց տեղը կը հասցնէր լուրջ վտանգներ դիմագրաւելով։ Վերջապէս բոլոր նորեկ հայերուն, մանագանդ ուսանողներուն, յոյժ օգտակար հանդիսացած է։
Ինչպէս ըսինք, Մինասեան եղած է կուսակցական մը եւ մտաւորական մը, բարեբախտաբար վերջին պահուն ձենքս անցած են իր կարգ մը անտիպ գրութիւները, որոնցմէ քանի մը մէջբըրումնէր կ'ընեմ, գաղափար մը տալու համար իր գրութեանց մասին։ Բացի հայերէնէ, գրած է նաեւ Ֆրանսերէն լեզուով քերթուածներ, որոնցմէ ոմանք ցարդ կան ձեռագրով։
Ինք բացի գրչի՝ եղաւ նաեւ խօսքի մարդ, որովհետեւ որպէս բանախօս թէ՛ Ֆրանսերէն եւ թէ հայերէն լեզուներու միշտ փնտրուած էր։ Եղած է եռանդուն եւ գործունեայ անդամ Հ.Բ.Ը.Միութեան եւ իր գտնուած վայրերուն մէջ միշտ կը հաստատէր մասնաճիւղեր։ Առ ի հետաքրքութիւն, ունինք Միւթեան Գահիրէի վարչութեան 25 Փետրուար 1924 թուակիր մէկ նամակը որով զինք կ'արտոնեն մասնաճիւղ մը բանալու Գըրըգվանի մէջ, 1912-ին ամուսնացած Օր. Պերճուհի Շիրինեանին հետ եւ ունեցած աղջիկ զաւակ մը՝ Զապէլ եւ մանչ մը՝ Տիրան:
1914-ին կ'անցնի Հալէպ, ուր բազմաթիւ հայեր ազանած է, մանաւանդ գործաւորներու բանակէն, 1919-ին կ'երթայ Կիլիկիայ որպէս թարգման, ուր դարձեալ կը բոլորէ հանրային գործունէութեան օգտակար շրջան մը։ 1922-ին կ'անցնի Ալէքսանտրէթ, ուրկէ կուգայ Պէյրութ, եւ կը մեռնի 1935-ին որպէս արդիւնք Կիլիկիոյ մէջ ունեցած յոգնեցուցիչ հանրային գործունէութեան։
Ձեռքիս տակ ունիմ փոքրիկ տետրակ մը Մինասեանի ձեռագրով, որ կը պարունակէ անոր քերթուածներէն եւ արձակ գրութիգններէն ոմանք։ Մինասեան եղած է բեմի եւ գործի մարդ, քան թէ գրող։ Իր քերթուածները ընդհանրապէս անհատական եւ ընտանեկան բնոյթ ունին։ Այսուամենայնիւ կուտանք քանի մը նմոյշ ընդհանուր նիւթեր շոշափող իր քերթուածներէն։


== Ծանօթագրութիւններ ==

Սփիւռքահայ արդի գրականութիւն (խմբ. խմբագրող և համադրող՝ Սեդա Ծաղիկեան-Տէմիրճեան), Միշիկըն էջ 220-221։
Թագաւորական Բանակի եւ Ռազմական Պատմութեան Պելճիքական Թանգարան

50.84167°N 4.39139°E﻿ / 50.84167; 4.39139

Թագաւորական բանակի եւ ռազմական պատմութեան պելճիքական թանգարան (ֆր.՝ Musée Royal de l'Armée, հոլ.՝ Koninklijk Legermuseum), ռազմապատմական թանգարան Պրիւքսէլի մէջ:
Մեծ ռազմական թանգարանը կը գտնուի Պրիւքսէլի կեդրոնէն որոշ հեռաւորութեան վրայ՝ Յիսունամեակի Պուրակ համալիրին տարածքին: Թանգարանին մուտքը վճարովի է, արժէքը՝ 10€:
Կ՛աշխատի առաւօտեան ժամը 9-էն սկսեալ:


== Պատմութիւն ==
1910-ին կազմակերցուած ցուցահանդէսի մը ժամանակ պատրաստուած էր Պելճիքայի ռազմական պատմութեան նուիրուած տաղաւար, որ մեծ հետաքրքրութիւն առաջացուց այցելուներուն մօտ: Այդպիսով մշտապէս գործող թանգարան ունենալու միտքը առաջացաւ: Սկիզբը թանգարանը կը նախատեսուէր կառուցել Քամպրէ (l'Abbaye de la Cambre) վանքին տարածքին մէջ: 1923-ին թանգարանը բացուեցաւ Պրիւքսէլի Յիսունամեակի Պուրակ համալիրին տարածքին:


== Հաւաքածոյ ==
Թանգարանին մէջ ներկայացուած է զինկառուցուածքի մեծ հաւաքածոյ, սառ եւ հրաձգային զէնքեր, հրետանի, թանկեր, ռազմական մեքենաներ, ինքնաթիռներ (ներառեալ՝ Junkers Ju 52-ը), զինուորական համազգեստներ, հանդերձանքներ, ռազմական կենցաղավարութեան առարկաներ, ինպէս նաեւ միջնադարեան եւ ժամանակակից զէնքներու տարբեր տեսակներ:
Թանգարանին հաւաքածոն աշխարհի ամենամեծ ռազմապատմական հաւաքածոներէն մէկն է: Թանգարանը ունի 100 մեթր երկարութեամբ առանձին տաղաւար, ուր ներկայացուած են ռազմական ինքնաթիռներ՝ օդափոխիչներու ամենաառաջին տեսակներէն մինչեւ ժամանակակից արձագանգող ինքնաթիռներ, ինչպէս նաեւ՝ թնթանօթներու ցուցադրութեան բակ:
Բազմաթիւ ցուցադրանմուշներ նուիրուած են գաղութային նուաճումներու ժամանակաշրջանին, առաջին եւ երկրորդ համաշխարհային պատերազմներուն:


== Ռուսական հաւաքածոյ ==

Թանգարանին մէջ կը գտնուի Ռուսական կայսրութեան բանակին բացառիկ հաւաքածոն, կազմուած՝ համազգեստներէ, խորհրդանշաններէ, զէնքերէ, շքանշաններէ եւ մետալներէ: Թանգարանին ռուսական բաժանմունքը հիմնած է պելճիքական բանակի գնդապետ, թանգարանի տնօրէն Լ. Լեկոնտ: Թանգարանին մէջ ներկայացուած են հաւաքածոներ՝ նուիրուած կազակական գունդի Լէյբ-կուարտիային: Մեծ հաւաքածոն նուիրուած է Առաջին համաշխարհային պատերազմին եւ անոր՝ Ռուսիոյ մասնակցութեան: Ցուցադրանմուշներուն մեծ մասը թանգարանի հաւաքածոյին մէջ ներառուած է յեղափոխութենէն ետք: Թանգարանին յանձնուած են Սան Փեթերպուրկէն բերուած ռուս կայսրեր Նիկոլա Ա.ի, Ալեքսանտր Բ.-ի եւ Ալեքսանտր Գ.-ի համազգեստները։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		


== Արտաքինյղումներ ==
Թանգարանի պաշտօնական կայք
«Бельгийский музей армии, русская секция, 1973 | "ПАРИЖ и РУССКАЯ ФРАНЦИЯ" Franco-Russe гид-путеводитель: история, музеи, экскурсии»։ www.paris1814.com
Mockingjay

Mockingjay, 2010 թուականի Երեւակայական վէպ մըն է պատանիներու համար, գրուած Ամերիկացի հեղինակին՝ Սուզան Քոլինզին կողմէ: Mockingjay վէպը The Hunger Games վիպաշարին երրորդ ու վերջին գիրքն է: Առաջին երկուքն են՝ The Hunger Games (2008) եւ Catching Fire (2009): Mockingjay վէպը կը շարունակէ Քաթնիս Էվըրտինին պատմութիւնը, որ գլխաւոր կերպարն է: Պատմութեան մէջ, Քաթնիսը կը փորձէ Փանեմ երկրի գաւառները միացնէ որպէսզի կազմակերպեն ըմբոստ մը կառավարութեան հանդէպ:
Mockingjay գիրքը առաջին անգամ հրատարակուեցաւ Scholastic հրատարակչական տան կողմէ, 24 Օգոստոս, 2010 թուականին: Այս վէպը կը վաճառուի 450,000 օրինակներով գիրքին հրատարակութեան առաջին շաբթուայ ընթացքին, ու կը ստանայ դրական քննադատութիւններ:
Mockingjay վէպը վերածուեցաւ 2 բաժին ունեցող ֆիլմի՝ The Hunger Games: Mockingjay – Part 1 որ հրատարակուեցաւ Նոյեմբեր, 2010 թուականին եւ The Hunger Games: Mockingjay – Part 2 որ հրատարակուեցաւ Նոյեմբեր, 2011 թուականին:


== Արտաքին յղումներ ==
Suzanne Collins—Official Website
The Hunger Games trilogy on Scholastic
Փանամա

Փանամա (սպ.՝ Panamá) պաշտօնապէս՝ Փանամայի Հանրապետութիւն (República de Panamá), պետութիւն Կեդրոնական Ամերիկայի մէջ, Քարիպեան ծովուն եւ Խաղաղական Ովկիանոսին միջեւ։ Արեւմուտքէն սահմանակից  է Քոսթա Ռիքային, իսկ Արեւելքէն՝ Քոլումպիային։
Փանաման պետութիւն մըն է Կեդրոնական Ամերիկայի ամէնէն նեղ (48 քմ) մասին՝ Փանամայի նեղուցին մէջ։ Ափերը ցած են, խաղաղական ովկիանոսեանը՝ խիստ մասնատուած։ Լեռնային է: Արեւմուտքը կը գտնուի Քորտիլիերա տէ Վերակուա լեռնաշղթան, որուն ամէնէն բարձր գագաթը (3475 մ) Չիրիքի գործող հրաբուխն է։ Քարիպեան ծովափով կ'երկարին Քորտիլիերա Տէ Սան Պլաս եւ Սեռանիա Տել Տարիէն լեռնաշղթաները, որոնց միջեւ կը տարածուին միջլեռնային դաշտավայրերը։
Երկրաշարժի գօտի կը համարուի, ուր երկրաշարժները յաճախակի են։

ԺԶ. դարուն սպանացիներուն կողմէ յայտնաբերուած եւ բնակուած Փանաման 1821-ին կը բաժնուի Սպանիայէն եւ կը միանայ Քոլումպիայի, Էքուատորի եւ Վենեզուելայի միութեան, որ կը կոչուէր «Մեծն Քոլումպիայի Հանրապետութիւն»:Ի. դարու սկիզբին Փանամայի տնտեսական եւ քաղաքական կեանքը կը զարգանայ ԱՄՆ-ի տիրապետութեան տակ։
1920-ական թուականներուն երկիրին մէջ կ'աշխուժանայ հակաամերիկեան շարժումը։
ԱՄՆ վերատեսութեան կ'ենթարկէ 1903-ի պայմանագիրը։
1977-ին նոր պայմանագիր մը կը կնքուի, ըստ որուն Փանամային կը վերադարձուի ջրանցքին գօտին, իսկ 3 Դեկտեմբեր 1999-էն՝ նաեւ ջրանցքին տնօրինումը։
Ջրանցքին քարիպեան ափին կը գտնուի Քոլոն նաւահանգիստը, որ կոչուած է ի պատիւ Ք. Քոլումպոսին, իսկ Խաղաղական ովկիանոսին ափին՝ Պալպուա քաղաքը՝ ի պատիւ Նունյէս Տէ Պալպոայի, որ 1513-ին կը դառնայ առաջին անձը, որ Ատլանտեան Ովկիանոսէն դուրս կու գայ դէպի Խաղաղական Ովկիանոս։
Հրազդանի Մեծ Կամուրջ

Հրազդանի Մեծ Կամուրջ (Կամուրջ Հրազդան, ժողովրդական լեզուով Քիեւեան Կամուրջ), կամարային կամուրջ Երեւանի մէջ՝ Հրազդան գետի վրայ։ Կը միացնէ Արաբկիր եւ Աջափնեակ վարչական շրջանները՝ ապահովելով քաղաքի կեդրոնի ու հիւսիսային շրջաններու կապը Աջափնեակի եւ Աշտարակի մայրուղիին հետ։ Կառուցուած է 1956 թուականին։


== Կառուցուածք ==
Երկաթ-պեթոնէ տոկուն կառուցմամբ կամարային թռիչքային շինութիւն է՝ միջանցիկ վերթաղային կառուցուածքով։ Մօտեցումները իրականացուած են երկաթ-պեթոնէ հեծանային թռիչքային կառուցուածքներով։ Երկարութիւնը 375 մեթր է, բարձրութիւնը՝ 60,5 մեթր։ Կառոյցի ճարտարագետներն են Ա. Յովնանեան, Վ. Փինաջեան, Ն. Սլավինսկի եւ Ս. Դուրգարեան, ճարտարապետ՝ Գրիգոր Աղապապեան։


== Պաշտօնական Բացում ==
12 Մայիս 1956-ին տեղի ունեցաւ կամուրջի հանդիսաւոր բացումը: Մինչ այդ կամուրջի ամրութիւնը փորձարկուած էր: Ամբողջ երկայնքով կամուրջին վրայ կեցած էին բեռնատարներ, որոնց թափքերը բեռնուած էին քարերով: Հարեւան շէնքերու բնակիչները հաւաքուած էին դարափի փոքրիկ հատուածի մը վրայ: Շատերը անցած էին միւս ափ եւ տեղի ունեցող բացման հանդիսութեան կը հետեւէին Ծիծեռնակաբերդէն: Կամուրջին տակ՝ կամարի ամենավերի հատուածին մէջ, կանգնած էին ճարտարապետն ու ճարտարագէտները՝ իրենց ձեռքին ունենալով սարքեր, որոնցմով կը չափէին բեռնուածութեան հետեւանքով առաջացող կորութիւնը: 
Այսպէս է համաշխարհային ընդունուած օրէնքը, հեղինակները եւ շինարարները պարտաւոր էին այնտեղ ըլլալ, եթէ իրենց կատարած աշխատանքին 100 տոկոսով վստահ էին:


== Պատկերասրահ ==

		
		
		


== Աղբիւրներ ==
Քիեւեան Կամուրջ|https://style.news.am/arm/news/40659/erevanyan-esqizner-kievyan-kamurj.html


== Տե՛ս նաեւ ==
https://onewaytour.com/hy/sights-of-armenia/kievyan-kamurj/
Թոր զենիթահրթիռային համակարգ

«Թոր» (ռուս.՝ Тор, ՆԱԹՕ-ի եւ ԱՄՆ-ու ՊՆ դասակարգումով՝ SA-15 Gauntlet)՝ մարտավարական զէնիթահրթիռային համակարգ է, նախատեսուած հակաօդային եւ հակահրթիռային պաշտպանութեան խնդիրներ լուծելու համար:
Թոր (քաղաք) համակարգը նախատեսուած է հակառատիօտեղորոշային եւ թեւաւոր հրթիռներու, հեռակառավարուող թռչող սարքերու, ճախրող օդային ռումբերու, օդանաւերու եւ ուղղաթիռներու հարուածներէն կարեւոր վարչական, տնտեսական, ռազմական առարկաները քողարկելու համար: Կրնայ աշխատիլ ինչպէս ձեռնային, այնպէս ալ ամբողջովին ինքնաշխատ ընթացքներով: Ընդսմին, «Թորն» ինքը կը վերահսկէ նշանակուած օդային տարածութիւնը եւ ինքնուրոյն կը կկործանէ «իմս է-օտար է» համակարգով չճանչուած բոլոր թռչող թիրախները: 2018-ի Մայիսին Հայաստանի ՊՆ-ն յայտարարած է «Թոր» համակարգ գնելու մտադրութեան մասին:


== Ստեղծման Պատմութիւն ==
«Թոր» ԶՀՀ-ի ստեղծման աշխատանքները սկսած են 1975 թուականի Փետրուար 4-ին, գլխաւոր կազմագէտ Վենիամին Եֆրեմովի գլխաւորութեամբ: Համակարգը զինուածութեան առնուած է 1986 թուականի Մարտ 19-ին:


== Հիմնական Բնութագրական Տուեալներ ==
մշակող՝ «Ալմազ-Անթէյ»
զինուածութեան առնուած է՝ 1986-էն
գինը՝ $ 25 մլն.
քաշը՝ 34 թօն
չափսերը՝
երկարութիւն՝ 7.5 մ
լայնութիւն՝ 2.3 մ
բարձրութիւն՝ 5.1 մ
արագութիւն՝ 65 քմ/ժամ
անձնակազմ՝ 3 հոգի


== Զինանոցին ==
 Ազրպէյճան Ազրպէյճան 10 միաւոր «Թոր-М2Э»,  2016-ի դրութեամբ
 Եգիպտոս Եգիպտոս՝ 10 համալիր 9К331 «Թոր-М1», 2016-ի դրութեամբ
Կաղապար:Country data Եմեն Եմեն՝12
 Իրան Իրան՝ 29 համալիր 9К331 «Թոր-М1», 2016-ի դրութեամբ
Կաղապար:Country data Կիպրոս Կիպրոս՝ 6 համալիր 9К331 «Թոր-М1», 2016-ի դրութեամբ
Կաղապար:Country data Մարոկկո Մարոք՝
 Հունաստան Յունաստան
Ցամաքային զօրք՝ 21 համալիր 9К331 «Թոր-М1», 2016-ի դրութեամբ
ՀՕՊ՝ 4 համալիր 9К331 «Թոր-М1», 2016-ի դրութեամբ
 Ուքրանիա՝ Ուքրանիա՝ անյայտ քանակ, մէկ միաւոր ներկայացուած է 2017-ի 24 Օգոստոսի շքերթին
 Չինաստան Չինաստան՝ 24 համալիր 9К331 «Тор-М1», 2016-ի դրութեամբ
Կաղապար:Country data Պելառուս Պելառուս՝ 5 մարտկոց (4-ական մեքենայով) «Тор-М2К»), 2017 թուականի վերջի դրութեամբ
 Ռուսաստան Ռուսիա՝ 172 + Թոր M2U (M1-2U)-ներու 8 գումարտակ  (իւրաքանչիւրը՝ 4 գործարկիչով): 116 Թոր-M1-2U եւ M2-ներ մատակարարուած են 2012-2017-ին
Կաղապար:Country data Սիրիա Սուրիա
Կաղապար:Country data Վենեզուելլա Վենեզուելլա
8 համալիր 9К331 «Թոր-М1», 2012-ի դրութեամբ
ՀՕՊ՝ 4 համալիր աւելի ուշ +26 հատ պատուիրուած են 9К331 «Тор-М1», 2012-ի դրութեամբ
Կաղապար:Country data Պերու՝ Փերու


==== Նախկիններ ====
Կաղապար:Country data Վրաստան Վրաստան
Կաղապար:Country data Ղազախստան Ղազախստան
Արեան Փոխներարկում/doc

ՎԵՐԱՅՂՈՒՄ Կաղապար:100w-d/doc
Յակոբ Սանասարեան

Յակոբ Սանասարեան (կամ՝ Հակոբ Սանասարյան, ծնած 21 Դեկտեմբեր, 1936 թուականին, Երանոս, Հայաստան) ծանօթ հայ բնապահպանական գործօն, գրագէտ եւ կենսատարրաբան, ինչպէս նաեւ համահիմնադիրը բնապահպանման խումբ Գոյապահպանութիւն կազմակերպութեան, հիմնուած 1985 թուականին, Սովետական Միութեան մէջ: Այս խումբը 1998 թուականին կը կոչուի Հայաստանի Կանաչեայ Միութիւնը: Սանասարեանը մինչեւ օրս Միութեան նախագահն է:
Պանճուլ

Պանճուլ (անգլերէն՝ Banjul), Կամպիոյ մայրաքաղաքը։ Ծովային նաւահանգիստ Սենթ Մերի կղզիի արեւելքին, Կամպիա գետի գետաբերանին վրայ։ Բնակչութիւն 31 356 մարդ (2013)։
Քաղաքը հիմնուած է անգլիացիներուն կողմէն՝ 1816-ին, ապա՝ պրիթանական գաղութներու նախարարի անունով կոչուած Պաթերսթ (Bathurst), 1973-ին վերնաուանուած է Պանճուլ (Banjul. ինչպէս նաեւ՝ Պանժուլ)։
Արքի

Արքի (յուն․՝ Αρκιοί կամ Αρκοί ), կղզիակներու համալիր համախմբուած Արքիուս կղզիին շուրջ, Տոտեքանիսա, Էգէական ծով։    


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==

Արքի կը գտնուի Էգէականի արեւելքը, թրքական ափերուն մօտը։  Տարածութիւնն է 6,697 քլ․², 25 քլ․ ծովեզրով եւ ըստ 2011-ի մարդահամարին ունի 44 բնակիչ։  Կը պատկանի Փաթմոսի քաղաքապետութեան։ Ամրան, Փաթմոսի նաւահանգիստէն զբօսանաւերով զբօսաշրջիկներ կղզիակներուն համալիրը կը հասնին զուլալ ջուրերուն մէջ լողալու համար։
Կղզիներու համալիրը հնադարին Արքիթիս կը կոչուէր։  Փորթօ-Ավղուսթա բնակավայրին բարձր կէտին վրայ յայտնաբերուած են Ք․Ա․ 4-րդ դարու ամրոցի եւ աշտարակի աւերակները։ 
Արքի կղզիակներուն համալիրը համախմբուած է Արքիուս կղզիին շուրջը եւ կը բաղկանայ հետեւեալ կղզիներէն․-
Արղելուսա, Մարաթոս, Քալովոլոս, Սփոլաթօ, Մաքրոնիսի, Սթրոկիլօ, Քումարոս, Ավափթիսթօ, Փսաթոնիսի, Ցուքա, Սմիներոնիսի եւ Ցուքաքի։


== Բնապահպանում ==
Քումարաս հրուանդանի շրջանը եւ Քումարաս կղզիակին ծովային գօտին Արքիին հիւսիսը, հնագիտական վայր յայատարարուած է։  Ամբողջ համալիրը յայտարարուած է  NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան․ բազէ (Falco eleonorae տեսակ), Էգէականի ճայ (αιγαιόγλαρος), Միջերկրականեան միհոս ջրահատ եւ կատար ունեցող ջրագռաւ (Phalacrocorax aristotelis) թռչուններուն համար։


== Պատկերասրահ ==
Օղակաձեւ զբօսայգի, Երեւան

Օղակաձեւ պուրակը Գետառ գետի հունով կը պտտի մայրաքաղաքի փոքր կեդրոնին շուրջը, այսպէս զայն կը բաժնէ փոքր եւ մեծ կեդրոններու։ Պուրակը կը սկսի «Այրարատ» թատերասրահին դիմացէն, ուր կը գտնուի  Երեւանի Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Մայր եկեղեցին, կ՚եզերէ Խանջեան եւ Երեւանդ Քոչարի փողոցները ու կ՚երկարի մինչեւ Մոսկովեան եւ Իսահակեան փողոցները։
Պուրակին երկարութիւնը 5 քմ․ է։ Մինչեւ 1960 թուականներուն «Շախմատի տուն»էն մինչեւ այգիի վերջին հատուածին կային սեփական տուներ՝ իրենց պտղատու ծառերով։ Սակայն 1960-ին վերջերը անոնք քանդուեցան։ Պուրակը զարդարուած է արձաններով, շատրուաններով եւ լողաւազաններով։
Օղակաձեւ զբօսայգիին հիմնական նպատակն է մայրաքաղաքին օդը մաքրել, առողջ միքրոկլիմա ստեղծել եւ
բնակչութեան հանգիստի վայր դառնալ։ 
Պուրակին մէջէն ու անոր ողջ երկարութեան կը հոսի Գետառ գետը։
2005-ին այգին անուանակոչուած է «Երիտասարդութեան զբօսայգի»։
Սրինակար

Սրինագար, քաղաք Պակիստանում, Քաշմիրի հովտում, 1600 մ բարձրութեան վեա։ Ջամմու եւ Քաշմիր նահանգի վարչական կենտրոնն է։ 404 հզ․ բնակիչ (1978)։ Տրանսպորտաին կարեւոր կետ է։ Հայտնի է արհեստագործական արտադրութեամբ (քաշմիրյան բրդեա շալէր, գորգէր, փորագրութիւն փայտի վրա, դրվագում մետաղի վրա)։ Զարգացած է տուրիզմը։ Սրինագարի տարածքը հատված է ջրանցքնէրով։ Հաղորդակցութիւնը քաղաքում՝ առավելապէս նավակնէրով։ Բնակչութիւնը՝ 1 180 570 մարդ (2011)։
1882 թուական

1882 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 82րդ տարին


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1882 ծնունդներ

Յունուար 25՝ Վիրճինիա Ուոլֆ (անգլերէն՝ Virginia Woolf, մ.1941) անգլիացի գրող, գրական քննադատող
Օգոստոս 20՝ Պարոյր Ասատուր (մ.անյայտ), գրասէր, առեւտրական
Նոյեմբեր 6՝ Մարիա Եաքոպսէն (անգլերէն՝ Maria Jakobsen, մ.1960, Պիպլոս Լիբանան), դանիացի բարեգործուհի
Դեկտեմբեր 3՝ Սուրէն Սպանդարեան (մ.1916), հասարակական-քաղաքական գործիչ
Օրը յայտնի չէ՝
Յարութիւն Տէր Ղազարեան (մ.1975), հայ բժիշկ եւ ուսումնասիրող
Սիմոն Վրացեան (մ.1969, Պէյրութ), քաղաքական գործիչ
Մինաս Վերածին (մ.1945), գրող եւ ազգային գործիչ
Ռուբէն Տէր Մինասեան (մ.1951, Փարիզ), գրող եւ ազգային գործիչ
Գէորգ Փափազեան (մ.1953, Աթէնք), իրաւաբան, երեսփոխան


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1882 մահեր

Յունուար 9՝ Յովսէփ Գաթըրճեան (ծն.1820), բանասէր, պատմագէտ եւ թարգմանիչ
Ապրիլ 19՝ Չարլզ Տարուին (անգլերէն՝ Charles Robert Darwin, ծն.1809) անգլիացի բնագէտ եւ ճանապարհորդ
Ապրիլ 21՝ Վասիլ Գօնտա (ռում.՝ Vasile Conta, ծն.1849) հայազգի ռումէն փիլիսոփայ, իրաւագէտ
Նոյեմբեր 5՝ Յովհաննէս Քեաթիպեան (նաեւ՝ Մարգար Յովհաննէս, ծն.1821), բժիշկ, հրապարակախօս նաեւ՝ բարեգործ
Դեկտեմբեր 18՝ Գէորգ Դ․ Կոստանդնուպոլսեցի  (Քերեսթեճեան, ծն.1813, Կոստանդնուպոլիս), ԱմենԱնիկա Հայոց կաթողիկոս 1866-էն մինչեւ իր մահը
Պատմական Հայաստանի Թագաւորութիւնները

Պատմական Հայաստանի Թագաւորութիւններ, Ուրարտական Թագաւորութիւն, Արտաշէսեան Թագաւորութիւն, Արշակունեաց Թագաւորութիւն, Բագրատունեաց Թագաւորութիւն, Կիլիկեան Թագաւորութիւն


== Պատմական Հայաստանի Մեծ Ու Փոքր Թագաւորութիւնները ==
Ուրարտական թագաւորութիւն (Թ.-Զ.դար (Ն.Ք.)
Արտաշիսեան թագաւորութիւն (189-1 (Ն.Ք.)
Արշակունեաց թագաւորութիւն (66-428)
Բագրատունեաց թագաւրութիւն (885-1046)
Կիլիկեան թագաւորութիւն (1119-1375)Ուրարտուի թագաւորութեան անկումէն ետք, Հայաստանի մէջ կը կազմուին այլ փոքր թագաւորութիւններ, ինչպէս՝ Երուանդունիներու հարստութիւնը, որ կը նկատուի հայալեզու ցեղերու առաջին միութիւնը (հիմնուած՝ Ն.Ք. Զ. դարուն): Այնուհետեւ կազմուեցան Մեծ Հայքի (գլխաւորը), Փոքր Հայքի, Ծոփքի եւ Կոմմագէնի թագաւորութիւնները , որոնք Մեծն Արտաշէս Ա.ի ձեռամբ միացուեցան, որպէս հայախօս ազգեր եւ ստեղծուեցաւ միացեալ Մեծն Հայաստան երկիրը (-189 թուականին):
Բագրատունեաց շրջանին ունեցած ենք այլ ենթակայ թագաւորութիւններ, որոնք են .-

Վասպուրականի թագաւորութիւն (908-1025)
Կարսի կամ Վանանդի թագաւորութիւն (963-1065)
Կիւրիկեան թագաւորութիւն (966-1113)
Փառիսոսի թագաւորութիւն (958-1003)
Սիւնիքի թագաւորութիւն (987-1170)


== Հայ Թագաւորներ ==


=== Ուրարտական Թագաւորներ ===


=== Արտաշէսեան Թագաւորներ ===


=== Արշակունեաց Թագաւորներ ===


=== Բագրատունեաց Թագաւորներ ===


=== Կիլիկեան Թագաւորներ ===
Հենրիք Իպսեն

Հենրիք Իպսեն (20 Մարտ 1828(1828-03-20), Շիեն, Շվեդ-նորվեգական միություն - 23 Մայիս 1906(1906-05-23), Քրիստիանիա, Նորվեկիա), XIX դարու նորվեկացի թատերագիր, եւրոպական «նոր տրամայի» հիմնադիր, բանաստեղծ եւ հրապարակագիր։


== Կենսագրութիւն ==
Իպսեն ծնած է հարուստ ընտանիքի մը մէջ։ Շուտով անոր հայրը սնանկանայ ու ընտանիքին նիւթական վիճակը կը վատանայ: Տակաւին 15 տարին չբոլորած` Իբսեն կը ստիպուի աշխատիլ:
1844-1850 տարիներուն կը սկսի եւ բուռն թափով կը ծաւալէ գրական գործունէութիւնը:
Իպսենի առաջին շրջանի գրութիւնները եւ յատկապէս կանուխ տարիներու բանաստեղծութիւնները կ՛արտայայտեն հասարակական վերելքի այն տրամադրութիւնները, որոնք կը տիրէին ազգային զարթօնքի ընթացքի մէջ գտնուող Նորվեկիոյ մէջ, յատկապէս` այդ երկրի երիտասարդութեան:
Իպսենի պատանեկութեան տարիներուն Նորվեկիան արդէն կը դառնար դրամատիրական զարգացած երկիր, ուր քաղքենիական յարաբերութիւնները յաճախ սուր ընդհարումներու մէջ էին «ամէնէն հիւսիսային» այդ ժողովուրդի դարաւոր բարքերուն ու սովորութիւններուն հետ:
Այս բոլորը իրենց արտացոլացումը կը գտնեն նաեւ նորվեկեան գրականութեան մէջ:
Ստեղծագործական կեանքի առաջին շրջանի (1849-1863) թատերախաղերով Իբսեն կը յայտնուի իբրեւ ջերմ հայրենասէր։


== Գործեր ==
«Պուպրիկի մը տունը»,
«Ուրուականներ»,
«Վայրի բադը»,
«Կինը ծովէն»:
Մայր Հայաստան (յուշարձան, Գիւմրի)

«Մայր Հայաստան», յուշարձան Գիւմրիի հարաւարեւմտեան մասը՝ Սեւ բերդին կից: Տեղադրուած է 1975-ին։ Յուշարձանը ընդգրկուած է Գիւմրիի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ։


== Պատմութիւն ==
Գիւմրիի «Հայաստան» արձանը հանդիսաւոր կերպով բացուած է 9 Մայիս 1975-ին Հայրենական մեծ պատերազմի 30-ամեակին առթիւ՝ յաւերժացնելու պատերազմին մասնակցած բազմաթիւ գիւմրեցիներու յիշատակը:
Իր բնոյթով յուշարձանը կը հանդիսանայ Երեւանի Յաղթանակի յուշարձանի տարբերակը եւ ունի երկակի իմաստ: Այն կոչուած է ճարտարապետութեան եւ քանդակագործութեան կոթողական միջոցներով մեծարել յաղթանակը, յաւերժացնել զոհուղներու յիշատակը, ինչպէս նաեւ գովերգել աշխատանքը:


=== Յուշարձանի տվեալներ ===
Յուշարձանը ունի երկու մասը՝ պատուանդանէ եւ 41մ բարձրութեամբ արձանէ (արձանի բարձրութիւնը 20մ է) բաղկացած ծաւալատարածական կառուցուածքէ: Յուշարձանի հեղինակներու՝ ԽՍՀՄ Գեղարուեստի ակադեմիայի իսկական անդամ, ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ, քանդակագործ Արա Սարգիսեանի եւ վաստակաւոր ճարտարապետ Ռաֆայէլ Եղոյեանի համատեղ մտայղացմամբ յուշարձանի երկու բաղկացուցիչ մասերը իրենց դիրքով եւ չափերով կը ներդաշնակուին իրարու հետ եւ կը ներկայանան համակցուած ամբողջութեամբ:
Երկկողմանի քարէ աստիճանները անոնց միջեւ սանդղաձեւ տեղաբաշխուած աւազաններու հետ, որոնք սկիզբ կ՚առնեն ընդարձակ դաշտէ եւ կը հասնին մինչեւ յուշարձանի հիմքը, կը հաղորդեն ողջ կառուցուածքի հանդիսաւորութիւն եւ կը նպաստեն անոր ընդհանուր ընկալման:
Մուգ գոյնի տուֆէ կառուցուած պատուանդանը սրընթաց է: Այն վեր կը յառի բարձր բլուրի վրայ՝ միաձուլուելով երկինքին: Այդ սրընթացութիւնը աւելի կ՚ընգծուի շնորհիւ բոլոր ճակատներու՝ ծաւալային առումով ուղղահայաց մասնատման:
Շքամուտք յիշեցնող ելուստները, որոնք հարուստ են հայկական զարդարուեստի կերպարներով եւ կը գտնուին ճակատներու ներքին հատուածին մէջ, գեղարուեստական շեշտադրումներով ընդհանուր առմամբ կը ներկայացնեն ճարտարապետական խիստ լուծումներով կառուցուած պատուանդանը:
Կռած պղինձէ պատրաստուած յուշարձանը կը պատկերէ երիտասարդ կնոջ՝ հանդարտ դիւցազական դիրքով: Մէկ ձեռքը ան բռնած է Զուարթնոց տաճարի խոյակը, որ կը խորհրդանշէ հայ ժողովուրդի խաղաղ ստեղծագործումն ու հայ ճարտարապետութեան հանճարը, իսկ միւս ձեռքը՝ արմաւենիի ճիւղ: Հպարտ կանգնած կիսամերկ կնոջ կերպարը կ՚առանձնանայ դասական գեղեցկութեամբ, հաճելի կեցուածքով, դիմաստուերով, հագուստի ծալքերու ձեւակերպումով եւ կ՚ընկալուի իբրեւ գեղարուեստական ստեղծագործութիւն:
Քանդակագործը յուշարձանի հետին հատուածը պատկերած է յունական վրէժխնդրութեան թեւաւոր աստուածուհի Նեմեսիսի կերպարով:
Բլուրի լանջին՝ աստիճաններէն դէպի ձախ՝ թեք կառուցուած խուլ պատուհաններու միջեւ տեղադրուած է զարդարանքէ զուրկ խաչքարատիպ սիւն՝ «1941-1945» գրութեամբ: Յուշարձանի դիմաց կը գտնուի յաւերժական կրակով անյայտ զինուորի գերեզմանն ու կողքին վեր բարձրացած սեղմուած բռունցքը:


== Հեղինակներ ==
Քանդակագործներ` Արա Սարգսեան, Երեմ Վարդանեան
Ճարտարապետ` Ռաֆիկ Եղոյեան


== Տուեալներ ==
Տարեթիւ՝ 1975 թ.
Վայր՝ Գիւմրի
Նիւթ՝ կռած պղինձ
Բարձրութիւն՝ արձանը՝ 20 մեթր, պատուանդանը տուֆ՝ 21 մեթր


== Պատկերասրահ ==