Թիմ Պըրթըն

Թիմըթի Ուալթըր «Թիմ» Պըրթըն (անգլ.՝ Timothy Walter "Tim" Burton (bɜrtən), ծնած 25 Օգոստոս, 1958, Պըրպէնք, Քալիֆորնիա, ԱՄՆ) Ամերիկացի ֆիլմի բեմադրիչ, արտադրիչ, արուեստագէտ, գրող եւ ծաղրանկարի ձեւաւորող մըն է: Ան ճանչցուած է մութ, կոպիտ, բարբարոսական եւ տարօրինակ իր ֆիլմերով, ինչպէս Beetlejuice (1988), Edward Scissorhands (1990), երգախառն The Nightmare Before Christmas (1993), կենսագրական վաւերագրական Ed Wood (1994), զգայացունց Sleepy Hollow (1999), ինչպէս նաեւ Corpse Bride (2005), Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street (2007), Dark Shadows (2012) եւ Frankenweenie (2012): Ան նաեւ ճանչցուած է իր շատ մեծ շահոյթ ունեցող ֆիլմերով, ինչպէս կատակերգական եւ արկածախնդրական Pee-wee's Big Adventure (1985), աշխարհահռչակ Batman (1989) ֆիլմը եւ իր շարունակութիւնը Batman Returns (1992), գիտախառն Planet of the Apes (2001), երեւակայական տրամա Big Fish (2003), երաժշտական եւ արկածախնդրական Charlie and the Chocolate Factory (2005) եւ երեւակայական Alice in Wonderland (2010), որու շահոյթն էր $1,000,000,000:
Պըրթընը աշխատած է Ճոնի Տեփփի հետ յաճախ, ով նաեւ դարձած է իր մտերիմներէն մէկը իրենց միասնական առաջին ֆիլմէն ի վեր: Ան նաեւ աշխատակցած է երաժիշտ Տենի Էլֆմընի հետ, ով յօրինած է բոլոր եղանակներն ու երգերը Պըրթընի բեմադրած ֆիլմերուն: Դերասանուհի Հելենա Պոնհըմ Քարթըր, Պըրթընի նախկին սիրածը, յաճախ դերեր ստանցնած է իր գրեթէ բոլոր ֆիլմերուն մէջ։ Պըրթրըն նաեւ գրած եւ գծագրած է գիրք մը՝ The Melancholy Death of Oyster Boy & Other Stories, հրատարակուած 1997-ին Faber and Faber հրատարակչատան կողմէ, ինչպէս նաեւ կոյտ մը իր գծագրածներէն եւ ուրիշ արուեստի կտորներ կան բոլորը հաւաքուած The Art of Tim Burton գիրքին մէջ, որ հրատարակուած է 2009-ին: Այդ գիրքին շարունակութիւնը՝ The Napkin Art of Tim Burton: Things You Think About in a Bar, կը պարունակէր Պըրթընի բոլոր գործերը, որոնք գծագրուած են թաշկինակներու վրայ, երբ ան ճաշարաններու եւ կամ գինետուներու մէջ էր։ Այդ գիրքը հրատարակուած է 2015-ին Steeles Publishing հրատարակչատան կողմէ:


== Վաղ Կեանք ==
Պըրթըն ծնած է 25 Օգոստոս, 1958-ին, Պըրպէնք, Քալիֆորնիա, ԱՄՆ, եւ էր զաւակը մօր Ճին Պըրթընի, նուէրի խանութի մը տէրը, եւ հօր Պիլլ Պըրթընի, ով մարզիկ էր եւ Burbank Park and Recreation Department գործատեղի աշխատաւոր: Իբրեւ պատանի, Պըրթըն կարճ ֆիլմեր կը պատրաստէր իր տան պարտէզին մէջ, եւ այդպիսով ալ իր առաջին կարճ ֆիլմը՝ The Island of Doctor Agor, նկարահանած է երբ ան 13 տարեկան էր։ Պըրթըն յաճախած է Burbank High School երկրորդական դպրոցը, բայց լաւ աշակերտ մը չէր: Ան ընդանհրապէս չէր սիրէր պտոյտներ եւ կը սիրէր զբաղիլ գծագրութեամբ եւ ֆիլմ դիտելով: Իր ապագայ գործերը արդէն ազդուած են Դկ. Սուսի եւ Ռոալտ Տահլի պէս անձինքի կողմէ: Դպրոց աւարտելէ ետք, Պըրթըն յաճախելու սկսաւ California Institute of the Arts, Վալենսիա, Քալիֆորնիա, որպեսզի ուսանի ծաղրանկարչութեան ձեւաւորման ճիւղը: Իբրեւ աշակերտ CalArts-ի (ծանօթ կրճատում California Institute of the Arts-ի), Պըրթըն կը պատրաստէ բազմաթիւ կարճ ֆիլմեր, ինչպէս Stalk of the Celery Monster եւ King and Octopus:


== Ասպարեզ ==


=== Վաղ Ասպարեզ՝ 1980ական Թուականներ ===
Stalk of the Celery Monster կարճ ֆիլմը կը դառնայ աշխարհահռչակ Walt Disney Productions ծաղրանկարչական ֆիլմի արտադրութեան հետաքրքրութեան կետը, որոնք Պըրթընի կը հրաւիրեն ընկերութենէն ներս, եւ կը ներառեն իրեն իբրեւ աշակերտ, որմէ ետք արդէն կը դառնայ մնայուն ձեւաւորող շարունակ տարիներ: Ան բազմաթիւ արտադրական կազմերու մաս կազմած է հռչակաւոր ֆիլմերու պատրաստութիւններու ընթացքին, ինչպէս The Fox and the Hound (1981), The Black Cauldron եւ Tron:
Երբ ան Տիզնի կ'աշխատէր, 1982-ին ան իր առաջին կարճ ֆիլմը ստեղծեց՝ Vincent, 6 վարկեան տեւողութիւն ունեցող ֆիլլմ մը, պատանի տղեկի մը երազներուն մասին: Ֆիլմը կը ցուցադրուի Շիքակոյի Ֆիլմի Փառատօնին (Chicago Film Festival) եւ կը ցուցադրուի շարժապատկերներու պաստարներու վրայ 2 շաբթուայ վրայ։ Այս ֆիլմէն ետք, Պըրթըն կը ստեղծէ իր Ճաբոնական թեմայով Hansel and Gretel ֆիլմը, որ 1983-ի Հալոուինի գիշերը ժամը 10:30-ին կը ցուցադրուի, եւ ոչ մէկ ուրիշ անգամ անկէ ետք, ինչ որ կասկած կ'արդնցնէր շատերու մէջ եթէ իրապէս այդպէս ֆիլմ մը ստեղծած էր Պըրթըն, թէ ոչ: Սակայն 2009-ին եւ 2011-ին, Museum of Modern Art թանգարանի Պըրթընի նուիրուած ցուցահանդէսին ընթացքին ցուցադրեցին այդ ֆիլմը. վայրն էր LACMA:


== Ֆիլմ ==


== Կարճ Ֆիլմ ==


== Հեռուստաշար ==


== Երգի Տեսահոլովակ ==


== Մրցանակներ ==
Emmy Award

(1990) Յաղթած — Outstanding Children's Animated Program / BeetlejuiceAcademy Awards

(2006) Պաշտօնակարգուած — Best Animated Feature / Corpse Bride
(2013) Պաշտօնակարգուած — Best Animated Feature / FrankenweenieBAFTA Awards

(2004) Պաշտօնակարգուած — Best Direction / Big Fish
(2005) Պաշտօնակարգուած — Best Feature Film / Charlie and the Chocolate Factory
(2013) Պաշտօնակարգուած — Best Animated Film / FrankenweenieGolden Globe Awards

(2008) Պաշտօնակարգուած — Best Director – Motion Picture / Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street
(2008) Յաղթած — Best Motion Picture – Musical or Comedy / Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street
(2010) Պաշտօնակարգուած — Best Motion Picture – Musical or Comedy / Alice in Wonderland
(2013) Պաշտօնակարգուած — Best Animated Film / FrankenweenieCannes Film Festival

(1994) Պաշտօնակարգուած — Palme d'Or / Ed WoodSaturn Awards

(1990) Պաշտօնակարգուած — Best Director / Beetlejuice
(1993) Պաշտօնակարգուած — Best Director / Batman Returns
(1997) Պաշտօնակարգուած — Best Director / Mars Attacks!
(2000) Պաշտօնակարգուած — Best Director / Sleepy Hollow
(2008) Պաշտօնակարգուած — Best Director / Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street
(2013) Յաղթած — Best Animated Film / FrankenweenieNational Board of Review Awards

(2008) Յաղթած – Best Director / Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet StreetChicago Film Critics Association Awards

(2004) Պաշտօնակարգուած — Best Director / Big FishProducers Guild of America Awards

(2006) Պաշտօնակարգուած – Animated Motion Picture / Corpse Bride
(2008) Honored — Scream Awards: Scream Immortal Award, for his unique interpretation of horror and fantasy
(2009) Յաղթած — Best Producer / 964th Venice International Film Festival

(2007) Honored — Golden Lion for Lifetime AchievementLacanian Psychoanalysis Prize

(2010) Յաղթած — Alice in WonderlandThe Order of the Arts and Letters

(2010) Knighted by Culture Minister of FranceMoscow International Film Festival

(2012) "Golden George" for his contribution to world cinema.


== Գնահատանք եւ Քննադատում ==