armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ալվարօ Արպելոա

Ալվարօ Արպելոա Քոքա (17 Յունուար 1983(1983-01-17)[…], Սալամանքա, Քասթիլիա եւ Լիոն, Սպանիա), սպանացի ֆութպոլիստ, պաշտպան։ Սպանիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքականի եւ Ռէալ Մատրիտի ֆութպոլիստ։


== Ակումբային Ասպարէզ ==
Ալվարոն Ռէալի հետ ունի պայմանագիր դեռ վաղ տարիքէն եւ սկսաւ խաղալը Ռէալի երիտասարդական ակումբին մէջ, որ կը գլխաւորէր Ռաֆայէլ Պենիթեսը։ Ժամանակի ընթացքին Արպելոան իր տեղը չգտաւ հիմնական կազմին մէջ եւ չկարողանալով հաստատուիլ ակումբին մէջ տեղափոխուեցաւ «Տեփորթիվօ»։


=== «Տեփորթիվօ» ===
2006 թուականի Յուլիս 24-ին Արպելոան տեղափոխուեցաւ «Տեփորթիվօ» այն ձգտումով, որ իր տեղը ունենայ կազմին մէջ եւ ունենայ շատ խաղային ժամանակ։


=== Լիվըրփուլ ===
Շուտով Լիվըրփուլ ցանկութիւն ունեցաւ ձեռք բերելու սպանացի ֆութպոլիստին։ 2007 թուականի Յունուար 31-ին տեղափոխուեցաւ Լիվըրփուլ։ Գործարքի արժէքը կազմեց 2,5 միլիոն փաունտ, որմէ 50%-ը ստացաւ Ռէալը։ Անոր առաջին խաղը տեղի ունեցաւ Փետրուար 10-ին Նիւքասըլի դէմ խաղին, ուր Լիվըրփուլը պարտուեցաւ։ Բայց անոր ամբողջական նորամուտը կը համարուէր Պարսելոնայի դէմ հանդիպումը Քամփ Նոուի մէջ Փետրուար 21-ին ախոյեաններու Լիկայի 1/8 եզրափակիչին։ Այդ խաղին Արպելոան հիմնական կազմին մէջ էր ձախ պաշտպանի դիրքին։ Անոր հիմնական պարտականութիւնը Լիոնէլ Մեսսիին փակելն էր։ հակառակ, որ Պարսելոնան աչքի ինկաւ առաջին (կոլը տեղի ունեցաւ Արպելոայի սխալէն յետոյ), բայց արդիւնքին Լիւերբուլը կրցաւ յաղթել այդ խաղը։ Արպելոան իր առաջին կոլը Լիվըրփուլի կազմին մէջ հարուածեց 2007 թուականի Ապրիլ 7-ին Ռետինկի դեմ խաղին մէջ։


=== Ասպարէզը հաւաքականին մէջ ===
2008 թուականի Մարտ 27-ին առաջին անգամ խաղցաւ հաւաքականին մէջ։ Իտալիոյ դէմ ընկերական խաղին մէջ Արպելոան 73-րդ վայրկեանին փոխարինեց Սերճիօ Ռամոսին։ Հաւաքականի կազմին մէջ Արպելոան խաղցաւ 56 խաղ եւ յաղթեց Եւրոպայի 2008, Աշխարհի 2010 եւ Եւրոպայի 2012 թուականներուն ախոյեանութիւնը։


== Անձնական կեանք ==
Ամուսնացած է Քարլոթէ Ռուիսի հետ, ունի 2 զաւակ՝ Ալպան (ծնած՝ 26 Ապլիլ 2010) եւ Ռաուլը (ծնած՝ 16 Մայիս 2013):


== Նուաճումներ ==
2012 թուականի Եւրոպայի ախոյեան
2008 թուականի Եւրոպայի ախոյեան
Սպանիոյ բաժակի բաժակակիր (2): Սպանիոյ բաժակի եզրափակիչ 2010/2011, Սպանիոյ բաժակի եզրափակիչ 2013/2014
Սպանիոյ ախոյեան։ 2011/2012 Սպանիոյ ֆութպոլի առաջնութիւն
Սպանիոյ «Սուփըր» բաժակի բաժակակիր։ Սպանիոյ «Սուփըր» բաժակի առաջնութիւն 2012
ՈՒԵՖԱ ախոյեաններու լիկայի յաղթող, ՈՒԵՖԱ ախոյեաններու լիկա 2013/2014
ՈՒԵՖԱ «Սուփըր» բաժակի բաժակակիր։ ՈՒԵՖԱ «Սուփըր» բաժակ 2014
Աշխարհի ակումբային առաջնութեան յաղթող (1):


== Աղբիւրներ ==
Անյնական էջ LiverpoolFC.tv կայքին մէջ (անգլերէն)
ֆութպոլիստի անձնական էջը LFCHistory.net կայքին մէջ (անգլերէն)
ֆութպոլիստի անձնական էջը LiverpoolFC.ru կայքին մէջ (ռուս.)
ֆութպոլիստի անձնական էջը Liverbird.ru կայքին մէջ (ռուս.)
Ալւարօ Արբելոա։ Բոլոր նորութիւնները եւ յոդուածները Real-Madrid.ru կայքին մէջ (ռուս.)
Պատկերասրահ

Պատկերասրահ, գեղարուեստական թանգարան, որ կը հաւաքէ, կ՚ուսումնասիրէ, կը վերականգնէ, կը ցուցադրէ գեղանկարչական, քանդակագործական, գծագրական եւ զարդական-կիրառական արուեստի ստեղծագործութիւններ։ Պատկերասրահները հիմնուած են մասնաւոր, պալատական եւ այլ հաւաքածոներէ, հիմնականին՝ նշանաւոր ճարտարապետական յուշարձաններու մէջ (օրինակ, Պիտտի պատկերասրահը պալացոյ Պիտտիի մէջ, Ֆլորանս, Էրմիթաժը՝ Լենինկրատի մՋ)։
Ներկայիս պատկերասրահի մասնաշէնքը կը նախագծուի ժամանակակից պաշտօնական պահանջներուն համապատասխան եւ ունի կատարելագործուած արուեստագիտական սարքաւորումներով ցուցասրահներ, դասախօսութիւններու դահլիճ, վերականգնող արուեստանոցներ, X-ray խորհրդասենեակ, գրադարան, լուսանկարադարան եւ այլն (օրինակ, Տուկենհայմի թանգարանը Նիւ Եորքի մէջ)։ Պատկերասրահը կը ծաւալէ նաեւ ցուցահանդէսային եւ գիտալուսաւորական աշխատանքներ։
1612 թուական

1616 թուական, նահանջ տարի, 17րդ դարու 16րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1616 ծնունդներ

Եղիազար Այնթապցի (մ.1691), Հայոց կաթողիկոս 1681-էն


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1616 մահեր
Քանոն

Քանոն, լարային կսմիթային նուագարան: Անիկա կը նուագեն բութ մատի եւ ցուցամատի նուրբ ու ճկուն շարժումներով:


== Նկարագրութիւն ==
Իրանը՝ 30-90 սմ, լայնքը՝ 30-40 սմ սեղանաձեւ, իրարու ամրացած առանձին փայտերէ (ծիրանենիի, ընկուզենիի, հաճարենիի եւ չինարի), որուն վրայի արձագանգը ուժեղացնող տախտակին երկու երրորդը լորենիի կամ եղեւինի փայտէ կ'ըլլայ, մէկ երրորդը՝ թաղանթապատ, որ փուչիկէ կը կազմուի (եզան լաւ մշակուած, այծի, ոչխարի կամ գառնուկի կաշիէ)։ Ունի 24-26 եռակի լարեր, գլխաւորաբար՝ աղիքէ։  Քանոնի լարերուն թիւը յաճախ փոփոխական է, կարելի է հանդիպիլ եօթանասուներկու, եօթանասունհինգ, նոյնիսկ՝ եօթանասունութ լարերով քանոններու։ Կը նուագեն մատներուն անցուած մատնոցի մը մէջ դրուած կնտնտոցով (հարիչով)։ Ժամանակին քանոնը կը նուագէին միայն տղամարդիկ, հետագային անիկա կը դառնայ կանանց սիրելի գործիքը: Լարուածքը մաժոր յարաձայնային շարքով է, «Ռէ» ձայնային աստիճանով եւ գլխաւորաբար երեք ութնակ հնչիւնածաւալով: Շարժական յատուկ բռնակներու միջոցով ամէն լարախումբի համար երկու առանձին բռնակ կայ: Բանալիի մը օգնութեամբ կէս աստիճան կը բարձրացնեն կամ կը նուազեցնեն նուագելու ընթացքին, ձախ ձեռքով: Քանոնը կը նուագեն ծունկերու վրայ, ձախ ոտքը աջին վրայ դրած, միաձայն, երկձայն եւ բազմաձայն հնչողութեամբ, անիկա մենակատարային եւ «անսամպլային» նուագարան մըն է:


== Քանոնի պատմութիւնը ==

Միջագետքի մէջ, շումերական պետութեան ժամանակաշրջանին, կը ծագի լարային-հարուածային սանթուր նուագարանը, որ շուտով կը տարածուի Իրանի, Հայաստանի եւ Ասորիքի մէջ, հասնելով մինչեւ Միջին Արեւելք։ Սանթուրը տարբեր ժողովուրդներու մէջ տարածուելով կ'անցնի զարգացման եւ կատարելագործման տարբեր ուղիներ՝ հիմք դնելով նուագարանի տարատեսակներուն։
Սակայն սանթուրի զարգացումը հիմք կը հանդիսանայ նաեւ  շարք մը այլ նուագարաններու ստեղծման, որոնք կառուցուածքի, արտաքին տեսքով թէեւ որոշ ընդհանրութիւններ ունին սանթուրին հետ, սակայն արդէն ձեւաւորուած նոր նուագարաններ էին, որոնք հետագայ դարերուն կ'անցնին կատարելագործման ուրոյն ուղիներ։ Այդպիսի նուագարաններէն մէկը քանոնն է։
Ըստ առասպելական տուեալներու, քանոնի նախատիպերու հանդիպած են Ք.Ա. 2-րդ հազարամեակին՝ հեռաւոր եւ մերձաւոր արեւելքի մէջ:


== Պատկերասրահ ==

		
		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Խաչատուր Աւետիսեան Էլեկիա Khachatur Avetisyan Elegy
Sayat Nova Eshxemed Սայաթ-Նովա Էշխեմեդ
ANGELA ATABEKYAN Kanon ԱՆԺԵԼԱ ԱԹԱԲԵԿԵԱՆ Քանոն 
Sayat Nova Սայաթ-Նովա  
Hasmik Leyloyan - Exspromt 
Qanun,Kanon - Paganini (Carnaval of Venetik) 
Armenian QANON---Anush Kirakosyan - Dance (Par) 
Marine Asatryan canon, Sarasate 
Armenian qanon. Professor Tsovinar Hovhannisyan,Lilian Martirosyan-"RAPSODIA",qanon,kanon 
Ծովինար Յովհաննիսեան - «Սիրելիս» 
Անընդհատ շարժում շալախոյի թեմաներով Shalaxo Marianna Gevorgyan
Սոնա Սէֆէրեան

Սոնա Սարգիս Սէֆէրեան (1 Յուլիս, 1940, Հալէպ - 8 Յունիս, 2017, Երեւան), հայ լեզուաբան, թարգմանիչ: Բանասիրական գիտութիւններու մասնագէտ (2003), Ուսուցիչ (2006): ՀՀ վաստակաւոր մանկավարժ:


== Կենսագրութիւն ==
Սոնա Սէֆէրեան, ծնած է 1940-ին Հալէպի մէջ։ 1960-ին աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանի բանասիրական հիմնարկի ռոմանեան լեզուներու բաժինը: 1963-1965-ններուն բարձրագոյն մանկավարժական դասընթացքներու հետեւած է Լենինգրատի պետական համալսարանին մէջ։ 1965-ին կը դասաւանդէ Երեւանի պետական համալսարանին մէջ, 1990-էն միաժամանակ` «Սահակ Պարթեւ» հրատարակչութեան հիմնադիր-տնօրէն: Սէֆէրեանի նախաձեռնութեամբ հիմնադրուած է ԵՊՀ թարգմանչաց դպրոցը (1970), կը հրատարակէ «Աստղիկ» (1988) տարեգիրքը:
Շեքսպիրագիտութեան կեդրոնի ղեկավարն է, Երիտասարդ թարգմանիչներու միութեան պատուաւոր անդամ կը հանդիսանայ:
Կազմած է «Իմաստախօս Շեքսպիրը» (անգլերէն-հայերէն շեքսպիրեան իմաստախօսութիւններու բառարան, 1986), «Շեքսպիրը հայ իրականութեան մէջ (1850-1950)» (2002), «Իմաստախօս ժողովուրդը» (անգլերէն-հայերէն, հայերէն-անգլերէն ասացուածքներու բառարան, 2005): Թարգմանել է անգլիացի, ամերիկացի գրողների (Լուիս Քերոլ, Ռադյարդ Կիպլինգ, Ք. Մենսֆիլդ, Սքոթ Ֆիցջերալդ) վեպեր, պատմուածքներ:
Միջազգային գիտաժողովներու մասնակցած էՀայաստանի Հանրապետութեանմէջ, Անգլիոյ, Արգենտիոյ, Պրազիլիոյ, Իտալիոյ, Յունաստանի մէջ:


== Պարգեւներ ==
ՀՀ վաստակաւոր մանկավարժ


== Երկեր ==
Սոնա Սէֆէրեան, Իմաստախօս Շեքսպիրը «Անգլերէն-հայերէն իմաստախօսութիւններու բառարան» | Բառարան, Երկրորդ մշակուած հրատարակութիւն, ԵՊՀ հրատ., Երեւան, 2010:
Յովհաննիսեան Լ., Սէֆէրեան Ս., Հայերէն-Անգլերէն, հայերէն-Անգլերէն բառարան | Բառարան, Երեւան, Արեգ, 2009 թ.,752 էջ:
Յովհաննիսեան Լ., Սէֆէրեան Ս., Խաչատրեան Ա., Քալաեջեան Տ., Գրիգորեան Գ., Հայերէն-Անգլերէն գրպանի բառարան | Բառարան, Արեգ հրատ., Երեւան, 2009թ., 336 էջ:
Սէֆէրեան Ս., Յովհաննիսեան Լ., Խաչատրեան Ա., Գ. Գրիգորեան, Քալաեջեան Տ., Անգլերէն-հայերէն, հայերէն-անգլերէն բառարան (շուրջ 40 000 բառ եւ արտայայտութիւն) - | Բառարան, Արեգ հրատ., Երեւան, 2009:
Սոնա Սէֆէրեան, Լիւդմիլա Յովհաննիսեան, Աննա Խաչատրեան, Տաթեւիկ Քալաեջեան, Գայանէ Գրիգորեան, Հայերէն-անգլերէն (22000 բառ) | Բառարան, «Արեգ» , Երեւան, 2009:
Հայերը Ռիօ տը Ժաներոյի մէջ

Հայերը Ռիօ տը Ժաներոյի (փորթ.՝ Armênios no Rio de Janeiro), հայկական համայնք Պրազիլիոյ Ռիօ տը Ժաներօ քաղաքին մէջ։ Պրազիլիոյ երկրորդ հայաշատ քաղաքը կը համարուի՝ Սան Փաուլոյէն ետք:
Ներկայիս Ռիօ տը Ժաներոյի մէջ կ'ապրի 2.000 հայ:


== Պատմութիւն ==
Հայերը Պրազիլիոյ մէջ հաստատուած են Ժթ. դարու երկրորդ կէսէն, սակայն 1920-ական թուականներուն Ռիօ տը Ժաներօն աւելի մեծ թիւով հայերով բնակուած է :
Ռիոյի համայնքը ներկայիս կը գտնուի հասարակամշակութային կազմաւորման շրջանի մը մէջ եւ աշխուժօրէն կը մասնակցի Ռիօ տը Ժաներոյի քաղաքական կեանքին: Ստեղծուած են հասարակական-քաղաքական եւ մշակութային կազմակերպութիւններ, եկեղեցական եւ կրթական հաստատութիւններ, հայրենակցական, երիտասարդական եւ տիկնանց միութիւններ։
Ռիօ տը Ժաներոյի մէջ կը գործէ Հայաստանեայց Առաքելական Ս. Եկեղեցին եւ Պրազիլիոյ թեմը, որ կազմաւորուած է 1983-ին:
Ռիօ տը Ժաներօ քաղաքի փոխնախագահ Ստեփան Ներսիսեանի նախաձեռնութեամբ, Ռիօ տը Ժաներոյի մէջ 24 Ապրիլը հռչակուած է «Եղեռնի յիշատակին հայ ժողովուրդին յարգանքի տուրքի եւ զօրակցութեան օր»։
Ռիօ տը Ժաներոյի եւ ամբողջ Պրազիլիոյ Դաշնային Հանրապետութեան հայ համայնքի շահերը կը ներկայացնէ Պրազիլիոյ Հայաստանի դեսպանութիւնը, որ հիմնուած է 2011-ին: Ռիոյի հայերը կը խօսին հայերէն եւ փորթուկալերէն:
Հայկական Նուագարաններ

Հայկական նուագարաններ իւրայատուկ և գեղեցիկ հնչողութիւն ունեցող երաժշտական գործիքներ, որոնք ունին դարերու պատմութիւն։
Փարիզի համերգասրահներէն մեկում մէջ միջազգային համաժողով է։ Ելույթ կունենան տարբեր երկրներէն եկած երաժիշտներ և կներկայացնում իրենց ազգային երգն ու նուագը։ Ահա բեմ է ելնում Կոմիտասը, գրպանից հանում արտաքուստ ոչնչով աչքի չընկնող մի փոքրիկ նվագարան և, մոտեցնելով շուրթերին, սկսում նվագել։ Ահա բեմ կելլէ Կոմիտասը, գրպանէն կը հանէ արտաքուստ ոչնչով աչքի չընկնող փոքրիկ նուագարան մը եւ, մոտեցնելով շուրթերուն, կը սկսի նուագել։ Եւ դահլիճե աստիճանաբար լցվում է հեռավոր Հայաստանի՝ ներկաներին մինչեւ այդ պահը անհայտ հրաշալի գույներով ու ձայներով... Պարզ ու համեստ այդ նուագարանը հայկական սրինգն էր։
Ազնիւ Թաթայեան

Ազնիւ Թաթայեան (1864, Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1929), թատերական-մշակութային գործիչ, հայ վաստակաւոր դերասանուհի:


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Կոստանդնուպոլիս 1864-ին: Ան դուստրն էր Նշան Մնակեանի: Առաջին անգամ բեմ բարձրացած է 1885-ին, Շէհզատէպաշըի թատրոնին մէջ, իր քրոջ՝ Զարուհի Թաթարեանի հետ: Ծառայած է Մնակեան թատերախումբին մէջ։ Ամուսնացած է Մնակեանի զաւակին՝ Արամի հետ: Մնակեան խումբին քայքայումէն ետք, ան մաս կազմած է Տարիւլպէտայի թատերախումբին եւ զանազան ներկայացումներով բեմ բարձրացած:
Ազնիւ Մնակեան ընդհանրապէս ստանձնած է չար, կոպիտ եւ գոռոզ կնոջ դերեր: Ան անզուգական էր կեսուրի դերերու մէջ, վարպետօրէն կը ներկայացնէր թէ՛ հայ եւ թէ՛ թուրք կեսուրի կերպարները: Իր դերերէն կարելի է յիշել՝ Էլէոնորա «Տալիլա», Օլիմփ «Վրէժխնդիր մայրը», Ժանն «Հացագործ Կինը», Մարկրիթ «Մուրացկան Կինը», Սիւզանէ «Ճշմարիտ Ապաշաւ», Մարի «Նախանձոտը», Ատէլ «Կնոջ մը Տասնամեայ Կեանքը», Ռոզալի «Կարմիր կամրջի Ոճիրը»:


== Աղբիւրներ ==
«Թատերական Դէմքեր», Նշան Պէշիկթաշլեան, հրատարակութիւն՝ Գ. Մելիտինեցի Գրական Մրցանակի թիւ 4, էջ 1102-1103։
Ժամանակ օրաթերթ, Հիմգշաբթի 16 Սեպտեմբեր, 2010։
Աղցան

Աղցան (իտալ.՝ Salato-Salata, կը նշանակէ «աղային» պաղ ուտեստ), ժամանակակից խոհանոցը ունի նաեւ կարգ մը տաք աղցաններ։ Աղցանը կը պատրաստուի տարբեր տեսակի բանջարեղէններէ, պտուղներէ, իսկ որպէս համեմներ կարելի է օգտագործել՝ աղ, պղպեղ, ձէթ, կիտրոնի հիւթ, կամ համեմունքային քացախ, ինչպէս նաեւ մայոնէզ, թթուասեր եւ կամ իւրայատուկ աղցանային համեմունքներ։
Մեծ մասամբ տապկուած մսով կը հրամցուի, իսկ յաճախ ալ նախաուտեստի ձեւով։ Աղցանները հիմնականօրէն կը պատրաստուին նախքան հիւրասիրելը։


== Պատկերասրահ ==
Բանահիւսութիւն

Բանահիւսութիւն, ժողովրդական ֆոլքլոր (անգլ.folk-lore-ժողովրդական իմաստութիւն, գիտելիք), այս կամ այն ժողովուրդի կերտած բանաւոր ստեղծագործութիւններու ամբողջութիւն։ Բանահիւսութեան մէջ ժողովուրդը արտացոլած է իր պատմութեան առաւել կարեւոր դէպքերը, իր դարաւոր փորձն ու իմաստութիւնը, ձգտումներն ու իտեալները։ Ըստ էութեան, բանահիւսութիւնը (ֆոլքլորը) ժողովուրդի կեանքի եւ աշխարհազգացողութեան հայելին է։ Ժողովրդական բանահիւսութեան երկերն ստեղծուած եւ դարերով պահպանուած են բանաւոր, հաղորդուած սերունդէ սերունդ։ Շատ յաճախ բանասացի կողմէ կատարուած, նոյնիսկ ստեղծուած են ուղղակի լսարանի առջեւ, երբեմն երգի եւ նուագի ուղեկցութեամբ։ Բանահիւսական ստեղծագործութիւնները ժամանակի ընթացքին փոխած, զարգացուցած եւ հարստացուցած են բազմաթիւ անանուն հեղինակներու կողմէ։ Այդ է պատճառը, որ բանահիւսական երկերը սովորաբար շարք մը տարբերակներ կ՜ունենան։ Ժողովրդական բանահիւսութեան տեսակները բազմազան են՝ առակ, հեքիաթ, հանելուկ, ասացուածք, առասպել, աւանդավէպ, ասք, աւանդութիւն, վիպերգութիւն (էպոս), աշխատանքային, սիրոյ երգեր եւ այլն։ Այս ժանրերէն իւրաքանչիւրն ունեցած է բովանդակութեան, կառուցուածքի, պատկերաւորութեան կայուն իւրայատկութիւն։ Բացի այդ՝ իւրաքանչիւր ազգի բանահիւսութեան մէջ եղած են ուրոյն ժանրային ձեւեր, օրինակ՝ ռուսական Պիլինան, չասթուշկան, ուքրանական տուման եւ այլն։ Հայ հին բանահիւսութեան մէջ եղած են բազմազան տեսակներ՝ զրոյց, առասպել, աւանդավէպ, վիպասանք եւ այլն։ Բանահիւսութեան շատ թեմաներ, սիւժէներ ու կերպարներ մշակուած եւ ընդհանրացուած են տարբեր գրողներու կողմէ։ Բաւական է նշել միայն Յովհաննէս Թումանեանի եւ Աւետիք Իսահակեանի բալլադները, հեքիաթներն ու պոեմները, որոնք ստեղծուած են ժողովրդական աղբիւրներու հիման վրայ։


== Աղբիւրներ ==
Էդ. Ջրբաշեան, Հ. Մախչանեան, «Գրականագիտական Բառարան», 1980, էջ 44
9 Դեկտեմբեր

9 Դեկտեմբեր, տարուան 343-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 344-րդ) օրն է։


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==
1997, Լեւոն Վարդան (Լեւոն Պետիրեան), հայ գրող եւ ուսուցիչ (ծն․՝ 1925)։


== Տօներ ==
Անատոլի Գրիգորեան

Անատոլի Գրիգորեան (4 Յունիս 1941(1941-06-04), Լենինական, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն - 17 Մարտ 2017(2017-03-17), Երեւան, Հայաստան), հայ գեղանկարիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Կիւմրի։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ։ 1956 թուականին ընդունուած է Երեւանի «Փանոս Թէրլէմեզեան» գեղարուեստի ուսումնարան, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1961 թուականին: 
1962 թուականին ընդունուած է Երեւանի Գեղարուեստական եւ թատերական կաճառի գեղանկարչութեան բաժինը, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1967 թուականին:


== Գործունէութիւն ==
Ուսումը աւարտելէ ետք աշխատած է հայկական հեռուստատեսութեան արուեստանոցէն ներս։ 1970 թուականին եղած է Նկարիչներու միութեան անդամ, իսկ 1977 թուականին ընտրուած՝ Հայաստանի Նկարիչներու միութեան քարտուղար, ապա միութեան վարչութեան անդամ:


== Ցուցահանդէսներ ==
Գրիգորեան ցուցահանդէսներով հանդէս եկած է Երեւանի, Ռուսաստանի, Լեհաստանի, Հնդկաստանի, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու, Աւստրալիոյ, Պուլկարիոյ, Հունգարիոյ եւ այլ երկիրներու մէջ:
Անոր ստեղծագործութիւնները մինչեւ օրս կը ցուցադրուին Տրետեաքովեան պատկերասրահին, Հայաստանի Ազգային պատկերասրահին, Երեւանի Ժամանակակից արուեստի թանգարանի, Վանաձորի պատկերասրահին, Ռուսաստանի եւ Հայաստանի նկարիչներու միութիւններու գրասենեակներուն, ինչպէս նաեւ անհատական բազմաթիւ հաւաքածոներու մէջ:


== Կոչումներ եւ շքանշաններ ==
Շնորհիւ իր արուեստին, Գրիգորեան 1983 թուականին արժանացած է Հայաստանի Վաստակաւոր նկարիչի կոչումին։
2013 թուականին արուեստագէտին շնորհուած է Հայաստանի Հանրապետութեան Ժողովրդական նկարիչի կոչումը:
Կոչումներուն կողքին 2005 թուականին Գրիգորեան արժանացած է «Մովսէս Խորենացի» շքանշանին:
Ատանայի Կոտորած

Ատանայի կոտորած, կը վերաբերի՝ 1909 թուականի Ապրիլ 1-4 եւ 12-14-ին, Օսմանեան Թուրքիոյ Ատանայի եւ Հալէպի վիլայէթներու հայ բնակչութեան զանգուածային ջարդին, որ կազմակերպուած է թրքական իշխանութիւններու կողմէ։
Ապտուլ Համիտ Բ.-ի մենատիրական իշխանութեան տապալումը եւ Օսմանեան Սահմանադրութեան հռչակումը (1908) էական փոփոխութիւն չկատարեցին արեւմտահայերու բարդ իրավիճակին մէջ, սակայն աշխուժութիւն յառաջացուցին ազգային-քաղաքական կեանքէն ներս։ Ատանայի եւ ընդհանրապէս Կիլիկիոյ հայերը, որոնք ինքնապաշտպանութեամբ դիմակայած էին 1890-ական թթ. ջարդերը, կարողացան յառաջդիմել տնտեսական, մշակութային ու հասարակական ասպարէզներու մէջ՝ իրենց ձեռքում կեդրոնացնելով երկրամասի առեւտուրն ու արդիւնաբերութիւնը։ Սահմանադրական կարգերէն դժգոհ թրքական յետադիմական ուժերը սկսան հայերուն ամբաստանել որպէս «Հուրիէթ» (նկատի ունենալով սահմանադրական կարգերու հաստատումը Թուրքիոյ մէջ) բերողներու, որոնք իբրեւ թէ կը  հետապնդէին իշխանութիւնը թուրքերէն խլելու եւ «հայկական թագաւորութիւնը» վերականգնելու նպատակ։
1909-ի Մարտ 31-ին, Ատանայի վալիի գլխաւորութեամբ կայացած նահանգային խորհուրդի նիստին ընդունուեցաւ հայերուն ոչնչացնելու որոշում։ Ջարդը սկսելու վերաբերեալ յատուկ գաղտնի գրութիւններ ուղարկուեցան գաւառներ։ Կոտորածի նախօրէին, իշխանութիւնները մեծաքանակ զէնք ու զինամթերք բաժնեցին իսլամադաւան բնակչութեան, բանտերէն արձակեցին շուրջ 500 ոճրագործներ։ Ապրիիլ 1-ին թուրք ամբոխը խուժեց քաղաքի փողոցները, հրապարակները, թաղամասերը եւ սկսան կոտորել հայերուն։ Առաջին ջարդը տեւեց երեք օր։ Ապրիլ 12-ին կարգ ու կանոնը «վերականգնելու» նպատակով Ռումելիայէն Ատանա ուղարկուած երիտթրքական վաշտերու քաղաքին մէջ երեւալը առիթ հանդիսացաւ վերսկսելու ջարդը, որ իր չափերով եւ իրականացման եղանակներով գերազանցեց նախորդին։
Խուժանի հետ կոտորածին մասնակցեցան տեղ հասած կանոնաւոր զօրամասերը։ Ջարդեր տեղի ունեցան Ատանայի բոլոր գաւառներուն մէջ եւ Հալէպի վիլայէթի արեւմտեան եւ հիւսիսային շարք մը հայաբնակ շրջաններու մէջ։ Ատանայի կոտորածին զոհ գնաց շուրջ 30.000 հոգի, որոնցմէ աւելի քան 20.000-ը՝ Ատանայի վիլայէթին մէջ։ Տասնեակ հայաբնակ քաղաքներ ու գիւղեր աւերակի վերածուեցան ու հրկիզուեցան։ Տէօրթ Եօլ, Հաճըն, Սիս, Զէյթուն, Շէյխ Մուրատ, Ֆընտըճագ եւ շարք մը այլ բնակավայրեր հերոսական ինքնապաշտպանութեամբ կասեցուցին տասնեակ հազարաւոր թուրքերու յարձակումը եւ փրկուեցան ջարդէն։ Երիտասար Թուրքերը դատաքննութեան սկսան, որ սակայն ձեւական բնոյթ կը կրէր. կառավարութիւնը կը ցանկանար գոհացնել եւրոպական հասարակական կարծիքը, մեղմել հայ բնակչութեան բողոքները եւ մեղսակցութենէ զերծ մնալ։ Կոտորածի իսկական ղեկավարներն ու պատասխանատուները մնացին անպատիժ։


== Գրականութիւն ==
Թերզեան Յ., «Կիլիկիոյ Աղէտը», Կոնտանդնուպոլիս, 1912։
Աշճեան Յ., Ատանայի Եղեռնը եւ Գոնիայէ Յուշեր, Նիւ Եորք, 1950։
Օգոստոս

Կաղապար:Ամիսներու Գլխագիր
Օգոստոս նաեւ՝ Աւգոստոս, տարուան ութներորդ ամիսը ըստ Գրիգորեան օրացոյցի, ունէ 31 օր։ 
Օգոստոս բառը կը ծագի Օգոստոս կայսեր անունէն։

Սա ամիսը սկիզբնապէս լատիներէն Sextilis կոչուած էր, քանի որ ան Ք.ա. 753-ին ստեղծուած հռովմէական տասնամսեայ օրացոյցի վեցերորդ ամիսը եղած էր, երբ Մարսը կը համարուէր առաջինը: Շուրջ Ք.ա. 700-ին ան դարձաւ ութերորդը, երբ Նումա Պոմպիլիուսին կողմէ Մարտէն առաջ Յունուարն ու Փետրուարը աւելացուեցին: Ք.ա. 45-ին Յուլիոս Կեսարը Յուլեան օրացոյցը ստեղծելիս աւելացրեցաւ երկու օր, անոր տալով ներկայից 31 օր երկարութիւնը: Ք.ա. 8-ին անոր տրուեցաւ Աւգոստոս կայսեր անունը (հակառակ տարածուած կարծիքի, Փետրուար ամիսէն օր չէ վերցուած): Հռովմի Սենատը սա որոշումը կայացրած է այն պատճառաւ, որ սա ամիսը եղած է անոր ամենէ մեծ յաղթանակներու ամիսը, որոնցմէ ամենէ կարեւորը՝ Եգիպտոսի նուաճումը:
Պատմական Հայաստանի մէջ Օգոստոսը եղած է տարուան առաջին ամիսը եւ կոչուած՝ Նաւասարդ։


== Անունն այլ լեզուներով ==
Եւրոպական լեզուներուն մէջ՝ Օգոստոս անունը, հիմնականօրէն, կը համապատասխանէ լատինական աւանդոյթին։ Սակայն, կան նաեւ բացառութիւններ. այսպէս՝ ֆիններէն կը կոչուի elokuu՝ «հացի ամիս», արեւելա-սլավոնական լեզուներուն մէջ՝ անունը կապուած է «մանգաղ» նշանակող բառի հետ, Ուքրաներէն՝ серпень, լեհերէն՝ sierpień, չեխերէն՝ srpen։


== Oգոստոս Ամսուայ Նշանները ==
Մինչեւ 22-ը՝ Առիւծ
23-էն ետք՝ Կոյս


== Օգոստոս Ամսուայ Տօները ==
Օգոստոս 3՝
Նիկեր՝ Անկախութեան Օր (Ֆրանսայէն, 1960)
Օգոստոս 5՝
Պուրքինա Ֆասօ՝ Անկախութեան Օր (Ֆրանսայէն, 1960)
Օգոստոս 6՝
Ճափոն՝ Հիրոշիմայի Խաղաղութեան Արարողութիւն
Անկախութեան Օր՝
 Պոլիվիա (Սպանիայէն 1825)
 Ժամայքա (Միացեալ Թագաւորութենէն 1962)
Օգոստոս 7՝
 Ասորի Նահատակներու Oր
Քոթ տ'Իվուար՝ Անկախութեան Օր (Ֆրանսայէն, 1960)
 Շուէտի Թագուհի Սիլուիոյ Անուանակոչութեան Օր
Օգոստոս 9՝
Բնիկներու Օր
Օգոստոս 11՝
 Փաքիստանի Դրօշակի Օր
 Շատի Անկախութեան Օր (Ֆրանսայէն, 1960)
Օգոստոս 12՝
Ճափոն՝ Աուա պարի փառատօնի առաջին Օր, Թոքուշիմա
Երիտասարդներու Համաշխարհային Օր
Փիղերու Համաշխարհային Օր
Օգոստոս 13՝
Կենտրոնա-Ափրիկէակական Հանրապետութիւն՝ Անկախութեան Օր (Ֆրանսայէն, 1960)
Ձախլիկներու Համաշխարհային Օր
Օգոստոս 14՝
 Փաքիստանի Անկախութեան Օր
Օգոստոս 15՝
Անկախութեան Օր
Քորիա
Հիւսիսային Քորիա՝ «Հայրենիքի Ազատագրութեան Օր»
Հնդկաստան (Պրիթանական Կայսրութենէն, 1947)
 Քոնկօյի Հանրապետութիւն (Ֆրանսայէն, 1960)
Օգոստոս 17՝
Պոլիվիա՝ Դրօշակի Օր
Անկախութեան օր՝
Ինտոնեզիա (Ճափօնէն, 1945)
 Կապոն (Ֆրանսայէն, 1960)
Օգոստոս 20՝
Անկախութեան օր, ԽՍՀՄ-էն, 1991
 Էսթոնիա, անկախութեան վերականգնում
 Ուքրաինա
Օգոստոս 22՝
Ռուսիա՝ Դրօշակի Օր
Օգոստոս 23՝
Ուքրաինա՝ Ազգային Դրօշակի Օր
Օգոստոս 24՝
Լիպերիա՝ Դրօշակի Օր
Ուրուկուայ՝ Անկախութեան Օր (Պրազիլէն, 1825)
Օգոստոս 25՝
Ազատութեան Օր (Ֆրանսա)
Օգոստոս 27՝
Մոլտովա՝ Անկախութեան Օր (ԽՍՀՄ-էն, 1991)
Օգոստոս 31՝
 Ղրղզստան՝ Անկախութեան Օր
Գրիգոր Ֆըչըճեան

Գրիգոր Ֆըչըճեան, հայ գրագէտ եւ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Գրիգոր Ֆըչըճեան ծնած է Պոլիս։ Իր նախակրթութիւնը ստացած է տեղւոյն Մեսրոպեան վարժարանին մէջ, ուրկէ անցած է Կեդրոնական վարժարան, զոր աւարտած է 1947-ին։ Բարձրագոյն ուսման հետեւած է Պոլսոյ բժշկական համալսարանին մէջ, եւ վկայուած՝ 1955-ին, որպէս բժիշկ։ Զինուորական պարտականութիւնը լրացնելէ եւ տարի մը Ս. Փրկիչ Ազգ. Հիւանդանոցին մէջ պաշտօնավարելէ ետք գաղթած է Ամերիկա:
1958-էն սկսեալ իր բժշկական ասպարէզը ի գործ կը դնէ Նիւ Եորքի, Քենսասի, Տիթրոյթի եւ Թորոնթոյի հիւանդանոցներուն մէջ, միեւնոյն ատեն հետեւելով մասնագիտութեան։1968-ին Բիթսպուրկ-Բենսիլվանյայէն կը վկայուի որպէս մանկանց հիւանդութեանց մասնագէտ, եւ ապա կը հաստատուի Միշիկըն, ուր կը հիմնէ իր սեփական դարմանատունը։
Ամուսնացած է Սիլվա Փանոսեանի հետ, որ նոյնպէս մասնագէտ բժիշկ է մանկնաց հիւանդութեանց։ Իրենց որդին՝ Սեւան մագիստրոսի վկայական ստացած է Գլիվըլէնտ եւ Իսթմըն երաժշտական համալսարաններէն։
Գ.Ֆըչըճեան գրել սկսած է փոքր տարիքէն, Կեդրոնական վարժարանի գրասեղաններու վրայ։ Մնայուն աշխատակիցը եշած է Տիթրոյթի Պոլսահայ Մշակութային Միութեան «Միութիւն» հանդէսին, ուր ստորագրած է քերթուածներ, պատմուածքներ եւ երգիծական գրութիւններ։


== Գործեր ==
Ցարդ հրատարակած է բանաստեղծութեանց հինգ գրքոյկներ. «Թուղթէ Գնդակը» (1977), «Ռատիոաքթիվ» (1980), «Չաստուածները կը Ննջեն» (1986), «21-րդ Դար» (1989), եւ «Արկածախնդրութիւն» (1994):
Տօքթ.Ֆըչըճեան կը մշակէ արդի բանաստեղծութիւնը՝ պարզ, գունագեղ իւրայատուկ ոճով եւ հիւմըրով։ Կու տայ իրական կեանքէ պատկերներ եւ Մայր Հայրենիքէն ներշնչուած գողտրիկ ու թախծալից տաղեր: