armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Հայոց Ազգային Խորհուրդ (Պաքու)

Բաքուի Հայոց ազգային խորհուրդը, ստեղծուած է 1917-ին։
Կարեւոր դեր խաղցած է Ազրպէյճանի հայութեան հասարակական-քաղաքական կեանքին մէջ. փաստօրէն իրականացուցած է պետական, քաղաքական տէրեր։ Խորհուրդը մասնաճիւղեր ունէր Շամախու, Գիոքչայի, Նուխիի, Արեշի շրջաններուն մէջ, որոնք լծուեցան տեղական խնդիրներու պատճառով։ Ընդհանուր խորհուրդին ընտրուած էր վարչութիւն, որը և իր կազմին ընտրած էր նախագահ։ 1917-էն մինչև 1918-ի Ապրիլ Ազգային խորհուրդն իր տրամադրութեան տակ ունեցած է զորամիաւորումներ, որոնք բաղկացած էին մեծ մասամբ ռուսական բանակի հայազգի կադրային սպաներէ ու զինւորներէ։ 1918-ին այդ զորամիաւորումներն անցած են Բաքուի կոմունայի ենթակայութիւնը, միացած է կոմունայի բանակին և 1918-ին Մայիս-Սեպտեմբերին վճռորոշ դեր խաղցած է թւրքական արշաւանքին դիմագրաւելու գործին։
Անդրկովկասեան յատուկ կոմիտէն, Անդրկովկասեան սէյմը, ապա Բաքուի կոմունայի ղեկավարութիւնը Ազրպէյճանի հայութեանը վերաբերող բոլոր հարցերը լուծում էին Բաքուի Հայոց ազգային խորհուրդի միջոցով ու համաձայնութեամբ։ Բաքուն պաշարած թուրք-գերմանական զինվորական հրամանատարութիւնը քաղաքը յանձնելու վերջնագրով դիմած էր Հայոց ազգային խորհուրդին։ Սեպտեմբերի 15 1918-ին, Բաքուն թուրքերու կողմէն գրաւելէն ետք, խորհուրդը կարճ ժամանակով դադրած է իր գործունէութիւնը և վերսկսած անգլիական զորքը Բաքու մտնելէն էտք (Դեկտեմբեր 1918)` իրականացնելով նախկին տէրերը։
Խորհուրդի ջանքերն ուղղուած են Բաքուի հայ աղետեալներու վիճակը թեթևցնելու, փախստականներուն իրենց բնակավայրերը վերադարձնելու, հայ ռազմագերիներուն ու պատանդներուն փրկելու, հիւանդներուն, որբերուն, վիրաւորներուն խնամելու և այդ նպատակով դրամական միջոցներ հայթայթելու գործին։ Աղետեալներու, գերիներու իրավունքները պաշտպանութեամբ Ազգային պորհուրդը դիմումներ հղած է հասարակական, պետական, զինւորական մարմիններուն։ Այդ ժամանակաշրջանին Ազգային ժողովի պատուաւոր նախագահն էր Շամախու թեմի առաջնորդ Բագրատ արքեպիսկոպոս Վարդազարեանը։ 1918-ին Ազրպէյճանի Հանրապետութեան կառավարութիւնը դիմած է Ազգային խորհուրդին` կառավարութեան կազմին ու խորհրդարանին համատեղ աշխատելու առաջարկութեամբ։ Խորհուրդն նախ մերժած է այդ առաջարկը՝ չարագործներու հետ չհամագործակցելու պատճառաբանութեամբ, սակայն անգլիացիներու խորհուրդով ընդունած է։ Ազգային խորհուրդը 1918-ի Հոկտեմբերին, կառավարութենէն գաղտնի, խորհուրդի անդամ տնտեսագէտ Բախշի Իշխանեանի միջոցով տուեալներհաւաքած է Բաքուի հայ բնակչութեան ֆիզիքական ու նիւթական կորուստներու մասին։ Անտանտի երկիրներու Բաքուին ներկայացուցիչ անգլիական զինւորական իշխանութիւններու կարգադրութեամբ ստեղծուած է պաշտօնական յանձնաժողով, որուն համաձայն՝ թրքական արշաւանքի հետևանքով Բաքուի հայ խաղաղ բնակչութեան մարդկային կորուստները կազմած են 30 հազար, նիւթական կորուստները 453,2 միլիոն ռուբլի։ Բաքուի Հայոց ազգայինխորհուրդի ամբողջ գործունէութիւնը, կառավարութեան և խորհրդարանի անդամներ նշանակելու անոր իրաւասութիւնը, Ազրպէյճանի հայութեան տնտեսական, մշակութային ու քաղաքական գործունէութիւնը ղեկավարելու լիազորութիւնները կը վկայեն, որ 1918-ին Ազրպէյճանի տիմոքրատական հանրապետութիւնն ստեղծուած է պետական իշխանութեան մարմիններ ունեցող երկու ժողովուրդներու՝ հայերու ու թուրք-թաթարական համաձայնութեան հիման վրայ։


== Աղբիւրներ ==
Գաղատիա

։Նոր քաղաքին համար, տես՝ Անքարա
Գաղատիա (Անգարա), Անկիւրիա կամ Էնկիւրի, հին երեւելի ու պատմական քաղաք, ներկայիս (1938) մայրաքաղաք Թուրքիոյ, ինչպէս ժամանակաւ մայրաքաղաք եղած է Գաղատիա գռ.ին, Փոքր Ասիոյ մէջ:
Գաղատիա նշանաւոր եղած է իբրեւ քրիստոնեայ քաղաք. Ս. Պօղոս գնաց քարոզելու Աւետարանը անթիւ կուռքերով լի քաղաքիս մէջ, եւ քրիստոնէական ճշմարիտ կրօնքը հոն ունեցաւ իր աղանդաւորները: Չորրորդ դարու առաջին կիսուն, Ս. Յուլիս քահանայապետը Գաղատիոյ եկեղեցին առաքելական եկեղեցիներու կարգը դասեց, հոս գումարուած են շատ ժողովներ, յորոց ոմանց կանոնները եւս հասած են մեզ:
Անգարա հեռուէն հիանալի եւ նկարչական դիրք ունի, ամփիթէատրոնի ձեւով տարածուած է, 120 մէրթ դաշտէն եւ 920՛ ծովու մակերեւոյթէն բարձր բլրոյ մը՝ արեւելեան, հարաւային եւ արեւմտեան կողմերը, որուն գագաթին վրայ հանգչած է մեծատարած եռապարիսպ բերդը: Գաղատիոյ հնութեանց մէջ առաջինը կը համարուի հռչակաւոր Օգոստոսի տաճարը, որ ոչ միայն մասամբ կանգուն մնացած որմերու սրբատաշ եւ հաւասարաչափ սարմարիոն քարերով, ճարտարապետական ձեւովը եւ զարդերով, այլեւ ընդարդակ արձանագրութիւններովը, յոյժ հետաքրքրական եւ թանկագին մնացորդ մըն է հնութեանց յաչս հնախօսներու եւ պատմաբաններու: Թուրքերը այս տաճարին Հաճի Պէյրամ անունը կու տան մերձակայ համանուն մզկիթի անուամբ, որուն մէջ է Հաճի Պէյրամի շիրիմը եւ գաղագը: Հին արձաններ, խոյակեր, սիւներ եւ ուրիշ հնութեանց մնացորդներ կը գտնուին քացաքիս զանազան կողմերը:
ԺԹ. դարուն սկիզբը Գաղատիոյ բնակչութիւնը 40000-50000 էր. իսկ 1900-ին 30-35 հազար: Մեծամասնութիւնը կը կազմէին Թուրքեր, որոնք ընդհանրապէս պետական գործերով կը զբաղէին: Բազմութեան կողմէն երկրորդ կու գային հայ կաթողիկեայք, որոնց թիւը 10000-ի կը հասնէր, եւ 1850 թուականէն է վեր ունեցած էին իրենց եպիսկոպոս առաջնորդներ, որոնց մէջ նշանաւոր եղած է Գեր. Անտոն եպ. Շիշմանեան (1850-1862), որուն դամբանը կը գտնուէր մայր եկեղեցւոյ աւագ խորանին կռնակը. Այդ եպիսկոպոսին օրով բացուած է վանք մը, որուն մասին Գէորգ Փէրոյ Գաղղիացի ուղեւորը գովեստով կը խօսի: Հին ատեն բոլոր Հայերը թուրքերէն կը խօսէին, այս վանքի աշակերտները կ’ըլլան ամբողջ քաղաքի հայ հասարակութեան մէջ հայերէն լեզուն մշակողն ու խօսողը: Կաթողիկէ Հայերը չորս եկեղեցի ունէին. Ս. Աստուածածին՝ որ էր մայր եկեղեցին, որուն մօտ կը գտնուէին տարրական դպրոցներ. Կանխաւ կար նաեւ գաղղիացի Եգինէոս Պօրէէն հաստատուած լեզուաց դպրոց մը: 1883-1884 տարիներու մէջ Յակոբ Գըրմըզեան քեհենեյի ջանքով բացուեցաւ Որդին Յիսուսի կամ Քառասնից կոչուած վարժարան մը, որ յետոյ րա»ագաներու բերմամբ ժամանակ մը փակ մնաց:
Լուսաւորչական Հայոց սեփականութիւնն էր Գաղատիոյ հիւսիսակողմը գտնուող Ս. Աստուածածին գանքը, քաղաքէն կէս ժամ հեռու, հոս կը նստէր քաղաքին առաջնորդը, երկու կամ երեք վարդապետներով:
Գաղատիա ընդհ. պատերազմէն ետք Աթաթիւրք Քէմալ փաշայի, նոր Թուրքիոյ, մայրաքաղաքն եղաւ. 1926-ի մանդահամարի մը համաձայն 122,700 բնակիչ ունէր, որոնց 239 հայ մեծ մասամբ կաթողիկէ, 6 հոգի միայն կրիկօրիէն արձանագրուած:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Գ., էջ 451:
Ճիլիըն Անտըրսըն

Ճիլիըն Լայ Անտըրսըն (անգլերէն՝ Gillian Leigh Anderson, ծնած 9 Օգոստոս, 1968, Շիքակօ, Իլինոյ, ԱՄՆ), ամերիկացի-անգլիացի դերասանուհի մըն է ֆիլմի, հեռուստաշարներու եւ թատերական ներկայացումներու, ինչպէս նաեւ գրագէտ մըն է ու մարդասէր մը: Իր ամէնէն ճանչցուած դերերեն եղած են գաղտնի ոստիկան Տանա Սքալիի դերը հռչակաւոր The X-Files հեռուստաշարին մէջ, Լիլի Պարթի դերը բեմադրիչ Թէրընս Տէյվիզի The House of Mirth (2000) ֆիլմին մէջ, ինչպէս նաեւ Տիկին Տէտլոք դերը BBC կայանի արտադրութեան Չառլզ Տիքընզի Bleak House հեռուստաշարին մէջ։ բազմաթիւ մրցանակներու արժանացած է Անտըրսընը, ինչպէս Primetime Emmy Award մը, Golden Globe Award մը եւ երկու Screen Actors Guild Award մրցանակներ:
1662 թուական

1662 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 62րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1662 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1662 մահեր
1650 թուական

1650 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 50րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1650 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1650 մահեր
Գութեր

Գութեր, Քութի կամ Գութի, երբեմն բազմահայ քաղաք Լեհաստանի, եւ ներկայիս փոքրիկ քաղաք Կալիցիոյ արեւելեան անկիւնը: Մօտէն կ’անցնի Ջէրէմուշ գետը, որ Լեհաստանը Պուքովինայէն կը բաժնէ: Տեղւոյ դիրքը անկիւնաձեւ լինելուն՝ Լեհաց լեզուով կոչուած է Գութի՝ այսինքն անկիւն: Այս երկիրը նախ անտառավայր էր. յետոյ Ռումանիայէն 20 տուն Հայեր եկան հոս, Օգոստոս Բ. Լեհաց թագաւորի հրաւիրելով, որ եւ յատուկ արտօնութեանց պարգեւագիր տուաւ իրենց 18 Յուլիս 1715-ին։ Այնուհետեւ սկսան Հայերը կառուցանել քաղաքս, եւ առաջին հիմնարկողն եղաւ Շատպէյ անուն հայ վաճառականը, որ եկաւ Մոլտավիայէն: Հ. Մինաս Բժշկեանի քաղաքս այցելած միջոցին, քաղաքս ունէր 3000 բնակիչ. զանազան ազգերէ: Իսկ այժմ (1902)ին ունի մօտ 7000 բնակիչ: Տեղւոյս Հայք Կաթողիկէութիւնը ընդունած են եւ այժմ կը հաշուին 1200 հոգի: Ի հնումն խիստ անուանի էին հայ վաճառականները, որոնցմէ ոմանք գիւղերը կը բնակէին եւ շատերը խաղախորդ էին, որովհետեւ ընտիր է այս կողմանց կաշին: Լեհաց տէրութեան միջոց Հայք շատ արտօնութիւններ ունէին, առանձին դատարան եւ դատաւորներ: Քաղաքիս մէջ Հրեաները սկսան բազմանալ, Հայոց ձեռքէն մասամբ մը վաճառականութիւնը գնաց եւ սկսան աղքատանալ: Հայերը գրեթէ առհասարակ վաճառականներ են եւ միանգամայն ձեռագէտք. ինչպէս կ’ըսէ վերջին գրող մը, կը ջանան միջին տեղի մը գրաւել ի մէջ առտնին եւ մեծավաճառ գործոց, եւ միանգամայն ըլլալ միջնորդք, վաճառողք եւ իրենց սեփական ճարտարագործութեանց փոխադրողներ: Արդի ժամանակները նպաստաւոր չեն Հայոց, եւ զարմանալու չէ՝ որ Գութիի գործերն խեղճ կերպարանք մ’առին՝ մանաւանդ 1887էն ի վեր, յորում ռումանական սահմանաց փակուելովն՝ արջառոց վաճառականութիւնն եւս Հայոց ձեռքէն ելաւ, որոնք հառաչանօք կը խօսին անցեալ դարու ճարպեղէն մոմերու հին լաւ ժամանակաց վրայ: Տեղւոյս Հրեպները երբեմն կը խօսէին հայերէն:
Հայերը  ունէին մեծ եւ փառաւոր եկեղեցի մը, հիմնուած 1756-ին Լեհաց Օգոգտոս Գ. թագաւորի ժամանակ եւ կոմսուհի Պոտոկիի նուիրատուութեամբ 1797-ին Լեմպերկի հայ արքեպիսկոպոս Յակոբ Թումանովիչի ձեռքով օծուած է՝ Ս. Աստուածածին Անարատ յղութեան անուամբ: Եկեղեցւոյն մէկ կողմը քարաշէն վանատուն մը կայ՝ մեծ պարտէզով շրջապատեալ: Հայերը ունին դպրոց մը, ուր տղայք հայերէն հասարակ ընթերցումն կ’ուսանին: Հին եկեղեցին 1870-ին այրեցաւ, բայց 1875-ին նորէն շինուեցաւ: Քաղաքս ունի նաեւ հայկական մատուռ մը գերեքմանատան մէջ, զոր կանդնած է իւր ծախքով Հռիփսիմէ Ռոմաշկան, ուրիշ մատուռ մ’ալ կայ Պանելով գղ.ի մէջ՝ Աննա Պօղոսովիչի արդեամբ կառուցուած:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ  Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր  Գ., էջ 530:
Հենրիկ Մալեան

Հենրիկ Մալեան, հայ բեմադրիչ։
Ծնած է Վրաստան, 1925-ին։ Քսանամեայ՝ Թիֆլիսէն կ՛երթայ Երեւան իբր ուսանող, նախ՝ Երեւանի, ապա՝ Մոսկուայի գեղարուեստից հիմնարկներ։ Աւարտելով կը դառնայ բեմադրիչ ՝ Հայաստանի քաղաքային թատրոններուն մէջ։ 1954–ին, կ՛անցնի «Արմէնֆիլմ»ի աշխատանոցները։ Իր երկրորդ շարժանկարը՝ «Եռանկիւնի» (1967), կը գնահատուի երկրին մէջ, ուշադրութիւն գրաւելով նաեւ արտասահման։ 1942-1945 թուականներուն աշխատած է Թիֆլիսի ավիագործարանէն ներս որպէս գծագրիչ, փականագործ։ 1945-1951 թուականներուն սորված է Երեւանի գեղարուեստա-թատերական ինստիտուտի ռեժիսորական բաժին Լեւոն Քալանթարի արուեստանոցէն ներս։ 1953 թուականին աւարտած է Ա. Լունաչարսկիի անուան պետական ​​թատերական արուեստի ինստիտուտ ռեժիսորական ընդլայնուած դասընթացքները։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Մա­լեան իր թատ­րո­նը բա­ցած էր 1980-ին։ Դե­րասան­նե­րուն համագործակցութեան շնորհիւ թատրոնին մէջ շատ կա­րեւոր կէ­տեր ճշդո­ւեցան։ Անոնք Ստեղ­ծե­ցին ֆիլ­մեր, որոնք մտան հայ­կա­կան կի­նոյի ոս­կէ ֆոն­տը, Մա­լեան թատ­րո­նը կը գե­րադա­սէր ֆիլմին։ Հե­տաքրքրական է, որ ան թատ­րո­նը կո­չեց՝ «Կի­նօդե­րասա­նի թատ­րոն» եւ իր դե­րասան­նե­րը ընտրեց անոնց մէջ շեշտուած հայ մարդ ըլլալու սկզբունքով։ Ան բերաւ Մով­սէս Ստեփանեանը տրա­մադի­կական թատ­րո­նէն, Լե­ւոն Մե­լոյեանը՝ սի­րողա­կան թատ­րո­նէն, Գէոր­գ Յովակիմեան եւ Սա­րա Համ­բարձու­մեան զոյ­գը՝ Թիֆլիսի հայ­կա­կան թատ­րո­նէն… Մա­լեանի թատ­րո­նը իր ներ­կա­յացումնե­րով կասեցուց թա­տերա­կան հնա­մոլու­թիւնը։ Դժբախտաբար, Հեն­րիկ Մա­լեան կեանքէն հեռացաւ, երբ 62 տարեկան էր, բայց անոր թատրոնը շարունակեց իր կեանքը իր դստեր՝ Նարինէ Մալեանի ղեկավարութեամբ։
Մինչեւ իր վաղահաս մահը (1988), Հենրիկ Մալեան պիտի հասնի արտադրելու մի քանի շարժանկարներ եւս (յատկապէս «Նահապետ», որոնցմով կը դառնայ հայկական շարժարուեստի պահու ամենաժողովրդական դէմքը։ Կը վարէ դասախօսական ու վարչական պաշտօններ, իր մարզին մէջ։
Շուշիի Մարիամեան Օրիորդաց Դպրոց

Շուշիի Մարիամեան (Մարիամ Հախումեան), օրիորդաց դպրոցը հիմնվուած է Ապրիլ 7, 1864 թուականին հայ աղջիկներու համար բացուած հնագոյն դպրոցներէն է, որ կանանց կրթութեան սկիզբը դրած է Արցախի մէջ։
Դպրոցի կանոնադրութիւնը մշակած են Պէտրոս Շանշեանը եւ Պէրճ Պռոշեանը։ Դպրոցը գլուխ բերելու գործին մեծ դեր կատարած է Մարիամ Հախումեանը։ Առաջադէմ մարդ եղած է նաեւ անոր ամուսինը՝ Համբարձում Հախումեանը։
Դպրոցի համար տեր եւ տիկին Հախումեանները հատկացրած են իրենց սեփական տունէն 5 սենեակ՝ բոլոր հարմարութիւններով։ Դպրոցի տեսչուհի ընտրուած է անոր հիմնադիրը՝ Մարիամ Հախումեանը, իսկ վերակացուհու պարտականութիւնները ստանձնած է Եղիսաբեթ Սիմոնեանը։


== Գրականութիւն ==
Լեո, «Ղարաբաղի թէմական դպրոցի պատմութիւն», էջ 290-302։
«Մեղու Հայաստանի», 1884, թիւ 90։


== Աղբիւրներ ==
Կոմունիստ (թերթ, Պաքու)

Կոմունիստ, օրաթերթ։ Լոյս տեսած է 1920-1989 թուականին, Պաքուի մէջ շաբաթը 5 անգամ։ Խմբագիրներ՝ Ս. Խանոյեան, Ս. Վարդանեան, Ի. Դովլաթեան, Ս. Մանուցեան, Ա. Վարդանեան, Գեղամ Անտելէպեան, Հ. Բաբլումեան, Ե. Գրիգորեան, Համօ Ամիրխանեան, Տ. Գրիգորեան, Ե. Բաբայեան, Է. Գրիգորեան։
Առաջին տարիներուն ներկայացուցած է Ազրպէյճանի տնտեսութեան վերակառուցման ուղղուած միջոցառումները, ծանօթացուցած է հանրապետութեան հայ բնակչութեան առօրեային, տպագրած հայ գրողներու գործեր։ Պայքարած է աշխատաւորութեան ինտէրնացիոնալիզմի եւ ժողովուրդներու բարեկամութեան ոգիով դաստիարակելու համար, գովազդած լենինեան ազգային քաղաքականութիւնը, խորհրդային հայրենասիրութիւնը։ Սկզբնական շրջանին մասնակցած է խորհրդային կարգերու ամրապնդման, երկրի ինդուստրացմանն ու գիւղատնտեսութեան կոլեկտիւացման, տպագրած Վ. Ի. Լենինի «Ձախութեան» մանկական հիւանդութիւնը կոմունիզմի մէջ» աշխատութիւնը, Ս. Կիրովի, Ս. Օրջոնիկիձեի, Ալեքսանդր Միասնիկեանի, Ն. Նարիմանովի, Ա. Միկոյեանի, Արտաշէս Կարինեանի եւ ուրիշներու յօդուածները։ Լուսաբանած է Կարմիր բանակի եւ խորհրդային ժողովուրդի հերոսական պայքարը Հայրենական մեծ պատերազմին։
1960-ական թուականներէն սկսած՝ տեղի կուսակցական եւ խորհրդային մարմիններու ճնշման տակ առաւել որոշակի ուրուագծուած է թերթի պասսիւ դիրքորոշումը Ազրպէյճանի սահմաններուն մէջ գտնուող հայկական տարածքներու (Լեռնային Ղարաբաղ, Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութիւն) եւ հայաբնակ վայրերու հայ բնակչութեան հետապնդումներու, հայկական յուշարձաններու իւրացման կամ ոչնչացման փաստերու վերաբերեալ։ Թերթը փակուած է 1989 թուականի Դեկտեմբերին։
81 (թիւ)

81 (ութսունմեկ) կենտ երկնիշ բնական թիւ է 80-ի եւ 82-ի միջեւ


== Թուաբանագիտութիւն ==
 A005349  բերկրալի թիւ է
քառակուսի եւ չորրորդ աստիճանի թիւ է՝ 81=92=34
իր թուանշաններու գումարի քառակուսին է՝ 81=(8+1)2 (ինչպէս 1458-ը եւ 1729-ը)


== Այլ ==
81-ը՝
Ֆրանսայի Թարն տեփարթեմանի կարգային թիւն է
Ռուսիոյ Դաշնութեան Փերմի երկրամասի քոտն է
81-ն են Թուրքիոյ, 81րդն է Տիւզճէ նահանգը
81-ով ISBN ով կը նշուեն Հնդկաստանին մէջ հրատարակուած գիրքերը
+81-ը Ճափոն զանգելու միջազգային քոտն է
«Ութսունմեկ Եղբայրները» ճափոնական առակ է*


== Օրացոյց ==
Տարուայ 81րդ օրը Մարտ 22-ն է (նահանջ տարիներուն՝ Մարտ 21-ը)
1981 թուական
Սմբուկի Ձկնկիթ

Սմբուկի ձկնկիթ, բանջարեղէնային ձկնկիթէ, որ կը պատրաստուի սմբուկէ։ Կը համարուի ոչ միայն համեղ, այլ նաեւ օգտակար, քանի որ սմբուկը օգտակար է առողջութեան համար, մասնաւորապէս՝ սնունդի մեջ սմբուկի օգտագործումը կը նպաստէ արեան, լիարդին եւ երիկամներուն մէջ մաղձաճարպի իջեցման։ Բացի այդ սմբուկի ձկնկիթը հարուստ է կենսանիւթերով եւ  միկրոէլեմենտներով։
«Ռուսաստանի մասին 500 հետաքրքիր փաստ» գիրքին մէջ կը հաստատուի, որ Ռուսաստանի մէջ սմբուկի ձկնկիթ յայտնուած է 17-րդ դարուն եւ որ այն բերուած է Իրանէն։ 1970-ականերու սկիզբը ԽՍՀՄ-ի մէջ դրամատուներուն մէջ պահածոյացուած սմբուկի ձկնկիթը սովորաբար մեծ քանակութեամբ կը մնար խանութներու դարակներուն մէջ եւ այն շատ դժուար կը գնէին։ Այդ փաստը (որ ձկնկիթ ոչ մէկուն պէտք չէ եւ կամ հասանելի է մեծ քանակութեամբ) կը նշուի Լեոնիտ Քայտայի՝ «Իվան Վասիլեւիչը կը փոխէ մասնագիտութիւնը» ֆիլմին մէջ, «օտարերկրեայ սմբուկի ձկնկիթ» հումօրային արտայայտութեան մէջ։ Ֆիլմի ցուցադրումէն ետք սեղանին սմբուկի ձկնկիթի մատուցումը նորաձեւ կը դառնայ։


== Արտաքին յղումներ ==
Баклажанная икра по-одесски // Собеседник плюс No04/2013. 100[[:Կաղապար:Nbsp]]блюд, которые надо попробовать каждому։ ЛитРес։ 11 December 2015։ էջեր 5–։ ISBN 978-5-457-71880-7  
Икра баклажанная // Барагамян Анаит (2014-07-07)։ Русская кухня։ Директ-Медиа։ էջեր 16–։ ISBN 978-5-7475-0084-6
Տինորօ

Տինորօ (լատինատառ՝ Dynoro, ծ. Վիլնիուսշ Լիթոանիա) Լիթուանացի երաժշտական արտադրիչ որ մեծ յաջոշութիւն գտաւ «In My Mind» երգով գործակցելով իտալացի տի ճէյ եւ միքսըր Ճիճի Տ'Ակոսդինոյի հետ հասնելով թիւ մէկ Գերմանիոյ մէջ, ինչպէս նաեւ երեւնալով շարք մը եւրոպական պաշտօնական երգի ցանկերու մէջ:
Ատափազար

Ատափազար (թուրք.՝ Adapazarı), Թուրքիոյ հիւսիս-արեւմտեան քաղաքներէն է, Սաքարիա նահանգին մէջ, Փոսֆորէն մօտ 120 ք․մ․ արեւելք, Սաքարիա գետի ձախ ափին։ Ըստ 2008 -ի տուեալներուն, քաղաքի բնակչութիւնը կը կազմէ 377 683 մարդ։


== Պատմութիւն ==
Սկզբնական շրջանին Ատափազարը եղած է փոքրիկ գիւղ մը, որու հիմը դրած էին 14-րդ դարուն Լենկթիմուրի արշաւանքի ժամանակ Սեբաստիայէն գաղթած հայերը, ցամքած լիճին տեղը՝ կոչելով Տոնիկաշէն (գիւղի առաջնորդի անունով)։ Հետագային հայեր եկած են՝ Ակնէն, Թոխաթէն, Պարսկաստանէն եւ Եւրոպայէն, աւելի ուշ՝ Կեսարիայէն, Պարտիզակէն եւ այլն։ Թուրքերը Ատափազարի մէջ բնակութիւն հաստատած են, երբ այդ հայկական բնակավայրը շէն գիւղաքաղաք դարձած է, այնուհետեւ շրջակայ վայրերէն եկած են Յոյներ։ Կ. Պոլսոյ գրաւումէն ետք թուրքերը երկրի վարչական բաժանումը որոշելով գիւղաքաղաքը անուանած են «Ատա» (կղզի), իսկ որոշ ժամանակ նաեւ՝ «Սամըրսագ Ատասը» («Սխտորի կղզի», շատ սխտոր արտադրելու համար)։ Աւելի ուշ, որպէս բանուկ շուկայ, անուանած են Ատափազար։


== Ատափազարը Մեծ եղեռնի ժամանակ ==
Մեծ եղեռնի նախօրէին Ատափազարը ունէր 30.000 բնակիչ, որու կէսէն աւելին հայեր էին, որոնք կը զբաղէին առեւտուրով, արհեստներով, երկրագործութեամբ, պտղաբուծութեամբ եւ շերամապահութեամբ։ Անոնք յատուկ խօսելաոճ ունէին։
Հայերը կեդրոնացած էին Ս. Հրեշտակապետ, Ս. Կարապետ, Ս. Լուսաւորիչ եւ Ս. Ստեփանոս եկեղեցիներու թաղամասերուն մէջ՝  իւրաքանչիւր եկեղեցի ունէր տղոց եւ աղջիկներու նախակրթարաններ եւ մանկապարտէզներ՝ Արամեան-Գայանեան, Ներսէսեան-Սանդուխտեան, Ռուբինեան-Հռիփսիմեան եւ Մեսրոպեան-Նունեան։ 1909-ին բացումը կատարուեցաւ կեդրոնական երկրորդական վարժարանին՝ յատուկ տղոց համար, իսկ 1912-ին՝ աղջիկներու լրացուցիչ դասընթացը։ Նաեւ կը գործէր «Մանուշակ» մանկապարտէզ-նախակրթարանը եւ բողոքականներու «Հայուհեաց» իգական գիշերօթիկ վարժարանը։ Իւրաքանչիւր թաղ ունէր թաղական խորհուրդ։ Առաջին համաշխարհային պատէրազմէն առաջ Ատափազարի հայերը ունէին իրենց հասարակական կազմակերպութիւնները. Կրթասիրաց ընկերութիւնը, Ընթերցասիրաց միութիւնը՝ հարուստ գրադարան-ընթերցարանով, Ազգային ժողովատեղիի միութիւնը։
Նաեւ կը գործէին թատերախումբեր, երգչախումբ եւ կանանց բարեսիրական կազմակերպութիւններ։ 1910 թուականէն լոյս կը տեսնէր «Երկիր» թերթը, որ 1911 թուականէն կը տպագրուէր Կ. Պոլսոյ մէջ։ Ատափազարի բարբառի «Ատրուշան» տպարանին մէջ, 1912 թուականին տպագրուած է «Բութանիա» շաբաթաթերթը։ 1915-ին Ատափազարի հայ բնակչութիւնը տեղահանուեցաւ եւ կոտորուեցաւ։ 1918-ին զինադադարէն ետք շուրջ 4000 հայեր վերադարձան եւ հայկական կեանքը սկսաւ վերակենդանանալ։ Սակայն 1921-ի ամրան՝ յունական բանակի նահանջի ժամանակ, բոլոր հայերը հեռացան Զմիւռնիա, Յունաստան եւ այլ երկրներ։


== Քոյր քաղաքները ==
Դելֆտ (Նիդեռլանդներ)
Շումէն (Պուլկարիա)
 ԱՄՆ Լուիսվիլ, (ԱՄՆ)
Կաղապար:Country data Վրաստան Սուխում (Վրաստան)


== Բնակչութիւն ==


== Աղբիւրներ ==
Հայկական սովետական հանրագիտարան։
ԱՄՆի Երկրորդ Կին

Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու Երկրորդ Կինը (անգլ.՝ Second Lady of the United States կամ SLOTUS) ոչ-պաշտօնական տիտղոսն է ԱՄՆի փոխ-նախագահին կնոջ: Երկրորդ, որովհետեւ ԱՄՆի նախագահին կինը նմանապէս կը կոչուի ԱՄՆի Առաջին Կին: Առաջին անգամ գործածուած է Ճէնի Թաթըլ Հոպարթի (Կէրըթ Հոպարթի կին, փոխ նախագահ 1897-1899 թուականներու միչեւ) ինքն իրեն համար: ԱՄՆի Երկրորդ Այր (անգլ.՝ Second Gentleman of the United States կամ SGOTUS) առաջարկուած է իբր ոչ-պաշտօնական տիտղոսը յառաջիկայ ԱՄՆի փոխ-նախգահ Քամալա Հարիսի ամուսին Տակլըս Էմհոֆի համար:
Տիտղոսը յաճախ չէր գործածուէր մինչեւ 1980ական թուականները: 1990ական թուականներուն տիտղոսը դարձաւ «կին՝ փոխ նախագահի», սակայն ետ սկսաւ գործածուիլ Պարաք Օպամայի նախագահութեան ժամանակաշրջանին մէջ եւ շարունակուեցաւ Տանըլտ Թրամփի նախագահութեան ընթացքին, թէեւ նախագահութիւնը ստանցնելէն վեց ամիս ետք հաստատեց թէ տիտղոսը բնաւ չէր լսած:
196 (թիւ)

196 (հարիւր իննսունվեց)՝ զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 195-ի եւ 197-ի միջեւ


== Յատկութիւններ ==
քառակուսի թիւ է՝ 196=142
կիրառութիւններ
196 Փիլոմելա աստեղնեակի կարգային թիւն է
 Alt + 196 -ի գործադրումով կը ստացուի ─ նշանը
Տարուայ 196րդ օրն է Յուլիս 15-ը (նահանջ տարիներուն՝ Յուլիս 14-ը)
311 (թիւ)

311 (երեք հարիւր տասնմեկ) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 310-ի եւ 312-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 A034962  առաջին երեք եռանիշ պարզ թիւերու գումարն է՝ 311=101+103+107
 A034964  հինգ յաջորդական պարզ թիւերու գումարն է՝ 311=53+59+61+67+71
 A127334  եօթ յաջորդական պարզ թիւերու գումարն է՝ 311=31+37+41+43+47+53+59
 A127338  տասնմեկ յաջորդական պարզ թիւերու գումարն է՝ 311=11+13+17+19+23+29+31+37+41+43+47
 A006567  տասնվեցերորդ զրապ թիւն է
 A000040  վաթսունչորսերորդ պարզ թիւն է
 Alt   311  գործադրելիս կը ստացուի 7 թուանշանը
311.7 մ է Երեւանի հեռուստաաշտարակի բարձրութիւնը
տարուայ 311րդ օրն է Նոյեմբեր 8-ը (նահանջ տարիներուն՝ Նոյեմբեր 7-ը)
311 Քլաւտիա աստեղնեակի կարգային թիւն է
Ճեմարան

Ճեմարան, անունին տակ կը գործեն տարբեր ուսումնական կառոյցներ.-

Համազգային Հայ Կրթական եւ Մշակութային Միութեանեան վարժարաններ
Մ. Եւ Հ. Արսլանեան Ճեմարան
Մարսիլիոյ Ճեմարանը
Արշակ եւ ՍօՖի Գօլստըն Ճեմարան
Էջմիածնի հոգևոր ճեմարան
Սոֆիայի Մեսրոպյան ճեմարանը


== Աղբիւրներ ==
Համազգային Հայ Կրթական եւ Մշակութային Միութիւն
Մ. եւ Հ. Արսլանեան Ճեմարան
Սիմոն Գըլճեան

Սիմոն Գըլճեան (16 Փետրուար 1848, Եւդոկիա - 14 Մարտ 1922), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Գրուած է նաեւ Գըլըճեան տարբերակով։ Ծնած է 1848 թուականի Փետրուար 16-ին, Սեբաստիա նահանգի Եւդոկիա գաւառի կեդրոն՝ Եւդոկիա քաղաքին մէջ։ Մանուկ հասակէն զրկուած է հօրն ու մօր հոգատարութեամբ դաստիարակուելէ։ Մայրը՝ ամերիկացի միսիոներ, վերապատուելի դոկտոր Հենրի Ճոն Վան Լեննեփի քարոզներու ազդեցութեան տակ հարած է աւետարանականութեան, կարդալ սորված, սակայն ան եւս վաղաժամ մահացած է։ Երկու որբերը մնացած են քեռիին խնամքին։ Շուտով Սիմոնը Վան Լեննեփի խորհուրդով սորված է ամերիկացի միսիոներներու Մարզուանի Անատոլիա գոլէճէն ներս, այնուհետեւ՝ նոյն գոլէճի աստուածաբանական բաժինէն ներս։
Աւարտելէ ետք դարձած է քարոզիչ եւ մի քանի տարի ձիով գիւղէ գիւղ ճամբորդելով ծառայած է աւետարանականութեան քարոզչութեան։
Մի քանի տարի ետք, դարձեալ դոկտոր Հենրի Ճոն Վան Լեննեփի օժանդակութեամբ, մեկնած է ԱՄՆ` բարձ­րա­գոյն կրթու­թիւն ստա­նա­լու։
Այս­տեղ աւար­տած է Պոսթընի բարձ­րա­գոյն վար­ժա­րա­նը եւ Ֆի­լա­տելֆիոյ հա­մալ­սա­րա­նի բժշկա­կան բաժինը։ Այ­նու­հե­տեւ տե­ղա­փոխ­ուած է Անգ­լիա եւ 9 ամիս աշ­խա­տած է Լոն­տո­նի հիւան­դա­նոց­նե­րուն մէջ։
Վե­րա­դառ­նա­լով Կ. Պո­լիս, Օս­մա­նեան կայ­սե­րա­կան բժշկա­կան վար­ժա­րա­նէն ներս յանձ­նած է քննու­թիւն եւ ստա­ցած՝ բժիշկի վկա­յա­կան։ Կ. Պոլ­սոյ մէջ ամուս­նա­ցած է զմիւռ­նի­ա­ցի Լու­սի Կա­րա­պե­տեա­նին հետ եւ վե­րա­դար­ձած իր ծննդա­վայր Եւդո­կիա։ 1880-ական թուա­կան­նե­րէն սկսեալ Եւդո­կի­ոյ մէջ բժշկութեամբ զբաղած է։
Ըլլա­լով գա­ղա­փա­րա­կան մարդ, այս­տեղ եւս շա­րու­նա­կած է զբաղիլ հո­գեւ­որ կեան­քով, մե­ծա­հա­սակ­նե­րու հա­մար ներկայացուցած է կի­րակ­նօ­րեայ դա­սա­խօ­սու­թիւն­ներ։
Իր ար­ժա­նի տեղն ու­նե­ցած է Եւդո­կիոյ Աւե­տա­րա­նա­կան եկե­ղե­ցւոյ պատ­մու­թեան մէջ։ Եղած է սիր­ուած եւ յարգ­ուած բժիշկ, ինչ­պէ՛ս քրիս­տո­նեա­նե­րու, այն­պէ՛ս ալ մահ­մե­տա­կան­նե­րու ու հրե­ա­նե­րու շրջա­նակէն ներս։ Պատ­մած են, որ աղ­քատ­նե­րուն բու­ժած է ձրի, յա­ճախ դե­ղե­րը անոնց տուած է անվ­ճար, եր­բեմն ալ նոյ­նիսկ սնունդի փող տուած է։ Օր մը յե­ղա­փո­խա­կան­ներն առեւ­ան­գած են զինք։ Կի­նը, փրկա­գին վճա­րե­լով, ազա­տած է։ Այդ դէպ­քէն ե­տք բժիշկն ան­մի­ջա­պէս հե­ռա­ցած է Եւ­դո­կի­ա­յէն` կառավարութեան հայերու անուններ յայտնելու պարտաւորուած չըլլալու եւ անոնց ձերբակալութեան պատճառ չդառնալու համար։
Տեղափոխուած է ԱՄՆ եւ մի քանի տարի բժշկութեամբ զբաղելէ ետք կրկին վերադարձած է Եւդոկիա։
1903 թուականի Հոկտեմբերին ընտանիքով վերջնականապէս տեղափոխուած է ԱՄՆ եւ հաստատուած՝ Ֆրեզնօ քաղաքէն 5 մղոն հեռու գտնուող ագարակի մը մէջ։ Ծառայած է՝ Ֆրեզնոյի Հայ Երիցական եկեղեցւոյ, հոգեւոր հովիւ։
Մահացած է 1922 թուականի Մարտ 14-ին՝ 74 տարեկան հասակին։


== Գրականութիւն ==
Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ։ Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (16881940), Սթանպուլ, 1940։
Ալպօյաճեան Ա., Պատմութիւն Եւդոկիոյ հայոց, Գահիրէ, 1952։
Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։