armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Դաւիթ Եպիսկոպոս Երեւանցի

Դաւիթ Եպրիսկոպոս Կեսարիոյ, Երեւանցի (1744-1776), կը յաջորդէ Աւետիք եպ.ի, որուն աշակերտած եւ աշխատակցած էր։ Ճգնազգեաց վարդապետ տիտղոսուած եւ «Հայր Դաւիթ» մականուանեալ այս եկեղեցաըանը 30 տարիներ պաշտօնավարած է մեծ գործունէութեամբ, սակայն առանց շատ խաղաղութեան կաթոլիկ խմորումին պատճառաւ: Նալեանի յաջորդին Պասմաճեան Գրիգոր պատրիարքի ատեն (1764-1773) ինզն է որ մեղադրուած է օրուան պատրիարքէն, կրօնական համողումներուն համար: Պասմաճեան պատրիարք, որ կաթոլիկ համոզումներ ունէր եւ ի վերջոյ ինկաւ Հռոմի ծոցը, իր Յիշատակարանին մէջ սա տողերը գրած է իր մասին, որ բաւական յատկանշական է.
«Ոչ որպէս դետին Կեսարիոյ քաղաքին, այսինքն Դաւիթ եպիսկոպոսին, որ մեծաւ հաւատով եւ ջեռմեռանդ սրտիւ ուտէր զմիս մատաղին եւ զկնի ուտելոյն ի վերայ մնացեալ ոսկերաց նորին զկարգ թաղման մեռելոց կատարեալ եւ յետոյ ամփոփէր ի մէջ եւ ի ներքոյ հողոյ»:
Սիմէոն Երեւանցի կաթողիկոսի (1763-1780) 1777-ին գրած մէկ գրութենէն կը հասկցուի որ իր շուրջը վէճեր պակաս չեն եղած... Ասկէ որոշ կ’երեւայ թէ նոյն իսկ Կեսարացիք խնդրամատոյց եղած են եւ Սիմէոն կթղ. զայն պաշտօնէ դադրեցուցած է եւ Զաքարիա Փօքուզեան Կաղղուանցի պատրիարք (1773-1781) անոր յաջորդին ֆէրմանը ստացած է: Դաւիթ Արքեպ.ի պաշտօնէ քաշուելէն տարի մը յետոյ (1777) Էջմիածնայ նուիրակ Սահակ վրդ. Կեսարիա կու գայ ժողովարարութեան համար եւ փոխանակ իր գործով զբաղելուն՝ Դատաստանի կ’ենթարկէ Կեսարացիքը,- «Դուք զբազմամեայ ծերունի Դաւիթ վարդապետն ո՞րպէս հանիք յառաջնորդութենէ եւ զՄատթէոս վարդապետ առաջնորդ արարիք» ըսելով... Սահակ 5 ժամ հեռի գտնուող գիւղը կ’երթայ, ուր Դաւիթ եպ. կը գտնուէր: Հոն երկուքն ալ կաթողիկոսին թուղթեր կը գրեն եւ «փայեկ»ով կը ղրկեն Էջմիածին. Կեսարացիք իմանալով՝ Փայեկը կը բռնեն եւ թուղթը ձեռքէն կ’առնեն ու իրե՛նք հանրագրութիւն մը կը գրեն Սահակ վ.ի դէմ:
Սիմէոն կթղ. երբ Կեսարացւոց հանրագրութիւնը կը ստանայ, անմիջապէս նամակով ցաւ կը յայտնէ եւ սաստիկ կը պախարակէ նուիրակը որ իր իրաւասութեան սահմանէն դուրս գործերու միջամտած է եւ կը դատապարտէ զայն «որպէս խելագար եւ մոլեգնեալ»:
Դաւիթ եպ. որ մեկուսացած էր Կեսարիայէն 5 ժամ հեռու գիւղ մը հաւանօրէն մինչեւ մահը հոն կը մնայ հակառակ իր յաջորդին զինքն հեռացնելու փորձին, եւ ինչպէս սովորաբար կը պատահի Հայոց մէջ՝ յետ մահու կը պատուուի իբր «ղեկաւար ընտիր» եւ «հովուապետ արթուն», որ օգտակար եղած էր վանքին՝ անոր կրթական եւ նիւթական բարգաւաճման աշխատելով, եւ կատարելով շինութիւններ, - ինչպէս կը թուէ իր տապանաքարը: Կը թաղուի վանքին մէջ, Աւետիք եպ.ի գերեզմանին քով:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ  Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր  Գ., էջ 600:
Պասուց Տոլմա

Պասուց տոլման հայկական տօնական սեղաններու զարդը, ինչպէս նաեւ առողջապահական ուտելիք մը՝ պահքի շրջանին:


== Բաղադրիչներ եւ պատրաստութիւն ==
Կէս գաւաթ կիսաեփ եւ կեղեւազերծուած սիսեռ, կէս գաւաթ կիսաեփ կարմիր լուբիա, կէս գաւաթ կիսաեփ ոսպ, կէս գաւաթ կիսաեփ բրինձ,
կէս գաւաթ կիսաեփ խոշոր ձաւար խոշոր կաղամբ մը, 2 հատ մանրուած սոխ, 1-2 ապուրի դգալ լոլիկի խիւս (նայած թանձրութեան), կէս գաւաթ մանրուած ազատքեղ, աղ, սեւ փոշի պղպեղ, կէս գաւաթ բուսական ձէթ։
Ձէթին մէջ տապկել սոխը, մինչեւ թափանցիկ դառնայ: Աւելցնել լոլիկէ խիւսը եւ բոլոր կիսաեփ ընդեղէնները: Շարունակել տապկել 2-3 վայրկեան: Վերջապէս աւելցնել մանրուած ազատքեղը, աղն ու պղպեղը: Խառնել, ահա լցոնը պատրաստ է: Կաղամբի տերեւները մէկիկ-մէկիկ բաժնել եւ եռացող ջուրի մէջ խաշել ու քամոցի մէջ փոխադրել: Տերեւներուն մէջ միջուկ լեցնել, փաթթել եւ կաթսային մէջ քով-քովի խիտ շարել, ապա երեսը պնակ մը զետեղել: Աղ-ջուր պատրաստել, լեցնել տոլմաներուն վրայ եւ միջին կրակի վրայ 25-30 վայրկեան եփել: Մատուցել գաղջ կամ պաղ:


== Երգ պասուց տոլմայի մասին ==
Կիորկի Մարկուելաշվիլի

Կիորկի Մարկուելաշվիլի (վրաց.՝ გიორგი მარგველაშვილი, ծն. 4 Սեպտեմբեր 1969), վրացի քաղաքական գործիչ, Պիծինա Իւանիշվիլիի հիմնադրած «Վրացական երազանք - Ժողովրդավարական Վրաստան» կուսակցութեան անդամ է եւ Վրաստանի 4-րդ նախագահը։ Ունի փիլիսոփայի մասնագիտութիւն, Վրաստանի հանրային գործերու համալսարանի գլխաւորը (2000-2006, 2010-2012) եւ Վրաստանի կրթութեան եւ գիտութեան նախարարը (2012-2013) եղած է։
2013 թուականի Հոկտեմբեր 27-ին Վրաստանին մէջ կայացած նախագահական ընտրութիւններուն յաղթանակ տարած է Միխէիլ Սաաքաշվիլիի հիմնադրած «Միացեալ ազգային ճակատ» կուսակցութեան առաջադրած Դաւիթ Պաքրաձէի նկատմամբ եւ Վրաստանի 4-րդ նախագահը դարձած է։
Ազատ կը տիրապետէ անգլերէնի եւ ռուսերէնի։
Չէ ամուսնացած։ Ունի մեկ դուստր։


== Աղբիւրներ ==

Կաղապար:Վրաստանի Նախագահներ արւմտ.


== Արտաքին յղումներ ==
Թահին (քունջութի մածուկ)

Թահին (քունջութի մածուկ), Թահինը քունջութի (շուշմայ) մածուկն է, որ հիմնականօրէն կը գործածուի այլ մածուկներու պատրաստութեան մէջ եւ իր սննդարար յատկութեամբ անհրաժեշտ կը նկատուի հայկական եւ միջին արեւելեան խոհանոցին մէջ:Թահինը կ'օգտագործուի համմոս, մութապպալ, բաբաղանուճ և այլ արեւելեան ճաշատեսակներու բաղադրատոմսերուն մէջ:


== Պատրաստութիւն ==
Թահինը կարելի է պատրաստել նաեւ տան մէջ: Ընդամէնը քունջութը (շուշման) լաւ մանրել ու աղալ ելեկտրական յատուկ գործիքով՝ քունջութի ձէթին հետ, (կարելի է օգտագործել նաեւ անհոտ ձէթի այլ տեսակներ): Կրնանք նաեւ թահինը պատրաստ գնել վաճառատուներէն:


== Յատկութիւններ ==
Թահինը շատ օգտակար սննդանիւթ է: Ան հարուստ է A, E, C կենսանիւթերով, որոնք կ'ապահովեն մորթին գեղեցկութիւնը: Ունի նաեւ առողջապահական յատկութիւններ. մասնաւորապէս կոկորդային ու շնջափողային հիւանդութիւններու պարագային կը թեթեւցնէ հազին սրութիւնը:


== Թահինով պատրաստուող ուտեստեղէններ ==
Թահինով կը պատրաստուին միջին արեւելեան խոհանոցներուն յատուկ համմոսն ու մութապպալը։ Մութապպալ պատրաստելու համար խորոված ու կեղեւը հանուած սմբուկը լաւ կը կտրատեն ու կը խառնեն թահինով պատրաստուած մածուկ։ Համմոսի պարագային լաւ խաշած սիսեռը կը ճզմեն կամ ելեկտրական գործիքով կ՛աղան, որմէ ետք անոր կ՛աւելցնեն լիմոնի հիւթով, աղով, սխտորով համեմուած թահինի մածուկ։


== Աղբիւրներ ==
www.cooks.am
Շիրակաւան

Շիրակաւան, (Երազգաւորս) Անիէն ոչ հեռու` Ախուրեանի աջ ափին: Սմբատ Բագրատունին (890-914) թագադրուած է հոն ` 892-ին երկիրին նոր մայրաքաղաքին մէջ: Սմբատ Ա.-ին եւ անոր որդւոյն՝ Աշոտ Երկաթին օրով՝ շուրջ 40 տարի, Հայաստանի մայրաքաղաքը Շիրակաւանն էր։ Թրքական տիրապետութեան շրջանին Շիրակաւան անունը աղաւաղուած է, դարձած՝ Շորագեալ (այդ անունով ալ բնակավայրին անունը կը յիշուի Յովհ. Թումանեանին «Գելը» պատմուածքին մէջ)։
Այդ տարածքը բնակավայր  եղած է (Ք.Ա.) 3-2-րդ դարերուն: Բագրատունեաց թագաւորութեան օրով հոն կար ամրոց մը, պաշտպանական այլ կառոյցներ, իսկ 3քմ հեռաւորութեան վրայ Տիգնիս նշանաւոր ամրոցն է, որ հետագային դարձած է Անիի պաշտպանութեան կարեւոր յենակէտը: Սելճուք-թուրքերուն եւ մոնկոլ-թաթարներու արշաւանքներուն հետեւանքով, այլ բնակավայրերու հետ միասին աւերուած ու թալանուած են նաեւ Շիրակաւանը եւ հետագային յիշատակուած արդէն իբրեւ գիւղ:
1920-ին Շիրակաւանի բնակչութիւնը տեղահանուած է, մէկ մասը բնակութիւն  հաստատած է Ախուրեան շրջանի Երազգաւորս գիւղին մէջ։
Ժատ Մըլքի

Ժատ Մըլքի, Լիբանանցի ակադեմիկոս, հետազօտող, մամլոյ մասնագէտ, լրագրող, համալսարանի դասախօս:
Ատոմ Արծրունի

Արամ Արծրունի, որդի Սենեքերիմի, թագաւոր կամ իշխան Սեբաստիոյ (1030-1080), 1021-ին իր հօրը եւ եղբայրց հետ Սեբաստիա կը փոխադրուի, ուր իր եղբօր Դաւիթ թագաւորի մահէն ետք կը նստի հօրենական աթոռին վրայ 1037-ին: Մաթէոս Ուռհայէցի պատմիչ կը գրէ Ատոմի համար «լցիալ առաքինութիամբ եւ սուրբ վարուք ի Քրիստոս Յիսուս, եւ զարդարեալ հեզութեամբ եւ քաղզրութէամբ, ողորմած ի վերայ տառապելոց, դարմանիչ աղքատաց, եւ յոյժ սիրելի կրօնաւորաց դասուն. շինող եկեղեցւոյ եւ բազմացուցիչ վանորէից»:
Ատոմի իշխանութեան երկրորդ տարին (1038) հայ իշխաննէրէն մին, որ Սենեքերիմի հետ Վասպուրականէն Սեբաստիա եկած էր՛ նախանցելով Ատոմի եւ եղբօրը Աբուսահլի վրայ՛ ընտանեօք Կ. Պոլիս գնաց եւ Միքայէլ Դ. Կայսեր ներկայանալով ըսաւ թէ՛ «Ատոմ եւ Աբուսահլ կը պատրատուին ապստամբիլ եւ չարիք հասցնել, այդ պաճառաւ հեռացայ անոնցմէ եւ ընտանանեօք Պոլիս եկայ»: Միքայել հաւատալով չարախօս իշխանին՛ շատ մը զօրք ղրկեց Ատոմի վրայ, հրամայելով զօրապետին թէ՛ «եթէ երկու եղբարքը յանձն առնեն ինծի բեր»:
Ատոմ եւ Աբուսահլ, հակառակ իրենց Շապուհ սպարապետին կամքին ու յորդորին՛ չուղեցին պատերազմիլ, որ միասին Վասիլ կայսեր ներկայացան եւ աղաչեցին որ միասին Վասիլ կայսեր գերեզթանին այցելել: Երբ կայսեր հետ երկու հայ իշխանները գերեզման հասան ՛ Վասիլէն իրենց Սենեքերիմ հօրը տուած նամակը հանելով ինկան անոր գերեզթանին վրայ եւ ըսին. – Գո՛ւն տուիր մեզի այս գիրը, եւ դուն բերիր մեզ քու աշխարհդ, եւ հիմա դատէ՛ մեզ, ո՛վ հայր, յաջորդներդ կ՛ուզեն մեզ բնաջնջել եւ մեր աշխարհը առնուիլ մեր ձեռքէն»: Սիքայել լսելով այս խօսքերը ի գութ չարժեցաւ, չարախօս իշխանը բանտեց եւ զիրենք թագաւորական զարդերով եւ մեծաշուք փառքերով Սեբաստիա վերադարձուց: Ատոմ 1051-ին միջանտեց Պոլսոյ կայսեր մօտ եւ երաշխաւոր ըլլալով՛ Պետրոս գետադարձ կաթողիկոսը Սեբաստիա տարաւ, եւ երկու տարի հոն պահեց ու Ս. Նշան վանքին մէջ նստեցուց: 1060-ին Յունաց Կոստանդին Տուկիծ կայսրը երբ ծրադրեց Հայերէն Յունադաւան ընել՛ նախ Ատումն ու Աբուսահլը կանչեց, զիրենգ համոզելու համար: Իշխանները իրենց տարին Յակոբ վարդապետ պատասխանեց. «մենք ալ դաւանինք այդ տարաբերութիւնը բառերուն մէջ է»:
Այդ տարին Պարսիկները երբ Սեբաստիոյ վրայ յարջակեցան, Ատոմ եւ Աբուսահլ հայ իշխաններու հետ Խաւատանէք աւանը փոխադրուեցան որովհետեւ անառիկ էր ան։ Պարսիկները Սեբաստիա աւարել է: Բագաւորական պալատը կոաոպտելէ ետք երբ իրենց աշխարհը վերադարձան՛ Ատոմ Պոլիս գնաց եւ ատեն մը հոն կենաց: -ին երբ Ռոմանոս Դ. Դիոժէն կայսրը պարսից դեմ պատերազմելու համար Սեբաստիայէն անցաւ ՛ Ատոմ եւ Աբոըսահլ ընծաներով կայսեր ընդառաջ ելան. Այդ կողթի յոյն իշխանները չարախօսեցին ըսելով թէ - «ասոնք են որ Պարսիկները մեզի դէմ կը գրգռեն»:
Կայսրը հրամայեց վերանորոգուած Սեբաստիան աւարի առնե: Ջարդել տուաւ հայերը մինջեւ որ Պոլսէն եկող յոյն իշխանները միջամտացին: Ռոմանոս թէեւ ջարդը դադրեցուց՛ բայց Ատոմն ու Աբուսահլ իրենց իշխանութութենէն ձգեց:
Փանոս Մանճեան

Փանոս Մանճեան (3 Դեկտեմբեր 1952(1952-12-03), Պէյրութ, Լիբանան),  զօրավար, լիբանանեան բանակի սպարապետի օգնական, պետական նախարար։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1952-ին Պէյրութ: Նախնական եւ միջնակարգ կրթութիւնը ստացած է Այնճարի «Յառաջ-Գալուստ Կիւլպէնկեան» գոլէճին մէջ: Երկրորդական ուսումը ստացած է Պէյրութի Հայ Աւետարանական Գոլէճին մէջ: Ամուսնացած է եւ ունի երեք զաւակ:
Փանոս Մանճեան կը տիրապետէ չորս լեզուներու` հայերէնի, արաբերէնի, ֆրանսերէնի եւ անգլերէնի:


=== Ուսում ===
1972 թուականին մուտք գործած է Լիբանանի սպայից վարժարան, ուրկէ վկայուելով 1975-ին դաեւձած է Լիբանանեան բանակի սպայ: 
Բանակին մէջ  ծառայած է 38 տարիներ: 2001-ին ստացած է Զօրավարի աստիճան: 
Մինչեւ 2010-ը գործած է բանակին մէջ իբրեւ Զօրավար տարբեր պատասխանատու պաշտօններ վարելով: 
Հանգստեան կոչուած է Դեկտեմբեր 2010-ին: 


=== Զինուորական մասնագիտութիւն ===
Զինուորական իր մասնագիտութիւնը եղած է հրասայլերու օգտագործումն ու կառավարումը պատերազմներու ընթացքին: Այս ծիրին մէջ հետեւած է մասնագիտական դասընթացքներու Ամերիկայի Միացիալ Նահանգներուն մէջ: Եղած է վաշտապետ իսկ 2005-2010 ժամամնակամիջոցին նշանակուած է Լիբանանեան բանակի սպարապետի օգնական:
Յունիս 2011-ին մաս կազմած է Լիբանանի Կառավարութեան որպէս պետական նախարար։  Ան ստանձնած է զինուորական պարտականութիւններ Լիբանանի, Միացեալ Նահանգներու,  Զուիցերիոյ, Իտալիոյ, Յորդանանի, Սուրիոյ եւ Հայաստանի մէջ:


== Շքանշաններ եւ շնորհաւորագրեր ==
Իր ծառայութեան ընթացքին ստացած է բազմաթիւ շքանշաններ որոնցմէ յատկապէս կարելի է յիշել «Վիրաւորի», «Պատերազմի» եւ «Լիբանանեան Մայրի»-ի շքանշանները: 
Ստացած է նաեւ բազմաթիւ շնորհաւորագրեր:
Հայկ Փափազեան

Հայկ Փափազեան (արբ.՝ هايغ بابازيان), լիբանանահայ երաժիշտ, Մաշրու Լէյլա ռոք խումբին գլխաւոր ջութակահարը:


== Կենսագրութիւն ==
Հայկ Փափազեան ծնած է 1986-ին, Պէյրութի արեւելեան հայկական թաղամասին՝ Պուրճ Համուտի մէջ։ Մեծնալով Լիբանանի հայ համայնքին մէջ, Հայկ շատ կանուխ տարիքէն հմայուած է արուեստով եւ երաժշտութեամբ: Մտած է Համազգային Հայ Կրթական եւ Մշակութային Միութեան «Բարսեղ Կանաչեան» երաժշտական ​​դպրոցին, ուր առաջին անգամ սկսած է ջութակ նուագել։
Հայկ ճարտարապետութիւն աւարտած է Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանին մէջ (2009) եւ ճարտարապետութեան պատմութեան մագիստրոսի կոչում ստացած է UCL-ի Պարթլեթի ճարտարապետութեան համալսարանէն:
Երբ 2008-ին ճարտարապետութիւն կ'ուսանէր, Փափազեան Մաշրու Լէյլա ռոք խումբի հիմնադիրներէն եղած է: Երաժշտական ասպարէզէն անդին, ստացած է քանի մը ակադեմական մրցանակներ եւ արժանացած՝ «Ֆաուզի Ազար» ճարտարապետութեան մրցանակին (անգլ.՝ Fawzi Azar Architectural Award) 2008-ին, Պէյրութի թանգարանի նախագծման ճարտարապետական ​​մրցոյթին յաղթելէ ետք։Փափազեան ներկայացած է յորդանանեան My.Kali պարբերաթերթի կողքին վրայ, ինչպէս նաեւ Rolling Stone պարբերաթերթի Միջին Արեւելեան տարբերակին կողքին վրայ իբրեւ անդամ Մաշրու Լէյլա խումբին:
Մասնակցած է «Home Workspace 2011-2012» ծրագրի Աշքալ Ալուանի անկախ արուեստի ուսումնասիրութեան ծրագրի մեկնարկային հրատարակութեան, զոր կը ղեկավարէին Փրոֆ. Էմիլի Ճաքիրը եւ հրաւիրեալ նկարիչ դասախօսներ, ներառեալ Ալֆրետօ Ճարը, Ֆրանքօ Պերարտին, հիթօ Սթէյէրլը եւ Հասան Խանը: 
Հայկ Փափազեանի՝ «Անցումային ժամանակի հերոսները» տեսերիզներու եւ գծագիրերու տեղադրումը կը հեռանայ Լիբանանի հայ համայնքի արքետիպային տղամարդու, հերոսի եւ նահատակի պատմական պատկերներէն, որոնց միջոցով կարելի է հասկնալ հերոսութեան թերի տրամաբանութիւնը:  
Փափազեանի արուեստը ներկայացուած է Պէյրութի, Պոննի, Լոնտոնի, Թրոնտէյմի եւ Նիւ Եորքի մէջ։


== Արտաքին յղումներ ==
Հայկ Փափազեանի թուիթըրի էջը
Հայկ Փափազեանի ինսթակրամի էջը
Mashrou’ Leila: The Soundtrack of an Arab Generation
Հարցազրոյց Agenda Culturel պարբերաթերթին հետ
Վիգէն Չեթերեան

Վիգէն Չեթերեան ծնած Լիբանան, լրագրող, գրող եւ պատմաբան:  Ան կը դասաւանդէ միջազգային յարաբերութիւններ Ուէպսթըր Համալսարան Ժընեւ: Ան նաեւ դասաւանդած է Ժընեւի Համալսարանէն եւ ՍՕԱՍ Լոնտոնի Համալսարանէն ներս: Չեթերեան կը գրէ Պոլսահայ շաբաթական Ակօս թերթին մէջ: Ան իր Դոկտորի վկայականը ստացած է Աւարտական Միջզագային եւ Զարգացման Հետազօտութիւններու Հիմնարկէն (անգլ.՝ Graduate Institute of International and Development Studies կամ IUHEI):


== Գործեր ==
Cheterian Vicken (2008)։ War and Peace in the Caucasus: Ethnic Conflict and the New Geopolitics (անգլերեն)։ Columbia University։ ISBN 978-0-231-70064-1 
Cheterian Vicken, խմբգր․ (2013)։ From Perestroika to Rainbow Revolutions: Reform and Revolution After Socialism (անգլերեն)։ Hurst։ ISBN 978-1-84904-144-7 
Cheterian Vicken (2015)։ Open Wounds: Armenians, Turks and a Century of Genocide (անգլերեն)։ Hurst։ ISBN 978-1-84904-458-5 Roots of ISIS Violence and the Killing Fields of the Middle East,” Survival , Vol. 57, Issue 2, 2015, pp. 105-118.
"Origins and Trajectory of the Conflicts in the Caucasus", Europe-Asia Studies , Vol. 64, No. 9, 2012, pp. 1625-1649.
"Karabakh Conflict After Kosovo: No Way Out?", Nationalities Papers , Vol. 40, No. 5, 2012, pp. 703-720.
"Kyrgyzstan, Central asia's Island of Instability", Survival , Vol. 52, No. 5, 2010, pp. 21-27.
"History, memory and international relations: the Armenian diaspora and Armenian-Turkish relations", International Relations , No. 141, 2010, pp. 7-24.
"The August 2008 War in Georgia: from ethnic conflict to border wars", Central Asian Survey , Vol. 28, No. 2, 2009, pp. 155-170.
"From Reform and Transition to 'Colored Revolutions'" Journal of Communist Studies and Transition Politics , Vol. 25, No. 2, 2009, pp. 136-160.
"Georgia's Rose Revolution: Change or Repetition? Tension between State-Building and Modernization Projects", Nationalities Papers , Vol. 36, No. 4, 2008, pp. 689-712.
Ապու Մինա

Ապու Մինա (արաբ․՝  أبو مينا)․ Վաղ հնադարեան վանական համալիր, Եգիպտոս։ Կը գտնուի Աղեքսանտրիայէն 45 քլ․ դէպի հարաւ-արեւմուտք։ 1979-ին յայտարարուած է Եունեսքոյի Համաշխարհային ժառանգութեան Յուշարձան։


== Ընդհանուր տեղեկութիւններ ==
Ապու Մենա Բ․ դարէն մինչեւ Ը․ դար քրիստոնէական սրբավայր մը եղած է։ Անունը առած է Գ․ դարավերջին եւ Դ․ դարասկիզբին Աղեքսանտրիա գործած եւ հաւատքին համար նահատակուած Սուրբ Մինասէն։
Է․ դարու ընթացքին մահմետականները կը քանդեն Ապու Մինա սրբավայրը։ Հին քաղաքը երեւան եկած է Ի․ դարասկիզբին՝ 1905 – 1909։ Կատարուած պեղումներուն ընթացքին յայտնաբերուած են երկար քառանկիւնաձեւ եկեղեցիներ, մկրտարաններ, վանքեր, պետական շէնքեր, հնձան եւ ննջարաններ։ 


== Հնաբանական վայրը վտանգի մէջ ==
Վերջին տասնամեակներուն ընթացքին կատարուած երկրագործական աշխատանքներուն պատճառով բարձրացած է ջուրի մակարդակը։ Հետեւանքը եղած է շէնքեր փլին եւ հնաբանական աւերակներով շրջանը անկայուն դառնայ, մանաւանդ անոր հիւսիս-արեւմտեան մասը։ 2001-ին արձանագրուած է Եունեսքոյի Համաշխարհային Վտանգուած Ժառանգութեան Ցանկին մէջ։


== Պատկերասրահ ==
Ցաւ

Ցաւ, ֆիզիքական կամ հոգեկան տառապանք, տհաճ զգացում:
Բնախօսութեան տեսանկիւնէն ցաւը մարմնի պաշտպանողական հակազդեցութիւններէն մէկն է, ցաւը ունի «տեղեկատուական» նշանակութիւն։ Սակայն, իր տեղեկութեան պաշտօնը կատարելէ ետք, ցաւը երբեմն կը ձուլուի ախտաբանական ընթացքին համեմատ, որուն պատճառով ցաւը աւելի վտանգաւոր կը դառնայ, քան բուն վնասուածքը։
Ցաւը կ'ուսումնասիրուի հոգեբանութեան, դեղագիտութեան եւ հոգեբուժութեան կողմէ։
Գիտնականները դիտարկած են, որ նախանձի եւ ցաւի զգացումները կ'արթննան ուղեղի միեւնոյն շրջանին մէջ։


== Ֆիզիքական Ցաւի Տեսակներ ==
Ցաւը կրնայ ըլլալ սուր կամ յամրընթաց. Սուր ըսել է միայն կը տեւէ կարճ ցաւամիջոցի մը մէջ։ Յամրընթաց ըսել է ցաւը կը տեւէ օրեր կամ աւելի երկար։
Ցաւը կրնայ զգացուիլ տարբեր վէրքերէ՝

Մորթային ցաւը կու գայ մորթին վնաս հասած ցաւէն։
Ընդհերային ցաւը կու գայ վնասներէն օրկաններուն ինչպէս ստամոքսին, սրտին, լեարդին, եւ այլըն։ Այս ցաւն է որ մարդ արարած կը զգայ երբ կը տարապի խոցէ:
Մարմնային ցաւը կու գայ տարբեր ազդակներէ մկաններէն, ոսկորներէն եւ ոսկրազօդներէն: Այս ցաւն է որ մարդ արարած կը զգայ երբ ան ոտքը կը «դարձնյ»:Ցաւը նաեւ կրնայ զգացուիլ երբ ջիղերը սխալ ձեւով կ'աշխատին կամ վիրաւոր բաժին մը կայ ջիղերուն մէջ։ Այս ցաւը կը կոչուի ջղախտային ցաւ:
Թիրենեան ծով

Միջերկրական ծովի մաս՝ Ափենինեան թերակղզու եւ Սիցիլիա, Սարտինիա ու Քորսիքա կղզիներու միջեւ։ 

Մակերեսը 214 հազար քմ քառակուսի։ Առաւելագոյն խորութիւնը՝ 3830 մեթր։
Գլխաւոր նաւահանգիստները՝ Նափոլի, Փալերմօ, Քալիարի, Պասթիա։
Անուանումը ստացած է թիրեններ ցեղանունէն. հին յոյները այդպէս կը կոչէին էթրուսքներուն՝ Ափենինեան թերակղզիին երբեմնի բնակիչներուն։


== Աղբիւրներ ==
Կաղապար:Ատլանտեան ովկիանոսի ծովեր
Կապոյտ (գոյն)

Կապոյտ, լոյսի երեք հիմնական գոյներէն (կարմիր, կանաչ, կապոյտ, անգլերէն՝ RGB ) մին: Կը գտնուի տէսանելի լոյսին ալիքներու երկարութեան 440÷520 նանոմեթր տիրոյթին մէջ:

Կապոյտը երկինքին եւ ծովուն գոյնն է: Կապոյտ է նաեւ շափիւղայ քարը:
Գոյներու սփէքթրին մէջ կը գտնուի կանաչին եւ մանիշակագոյնին միջեւ:


== Մեր Շուրջին Կապոյտը ==

		
		
		
		


== Մշակոյթին Մէջ ==
Ապակեգործութեան մէջ կապոյտը կը ստացուի կոբաղդ աւելցնելով
«Կապոյտ Մօրուս» (ֆրանսերէն՝ La Barbe bleue)` ֆրանսացի գրող Շարլ Փէրրոյի հեքիաթը, որ հրատարակուած է 1697 թուականին եւ կը պատմէ խանդօտ ամուսինի մը մասին:
«Կապոյտ Խաչ» (անգլերէն՝ Blue Cross)` անասնաբոյժներու միաւորում
Ուիքիբետիային մէջ կապոյտով կը նշուին արդէն գրուած յօդուածները
Կապոյտ կետը ներկայիս ամենախոշոր կենդանին է, որուն երկարութիւնը կը հասնէ 33 մեթրի, իսկ քաշը կ'անցնե 150 թոննայէն
Պաշտօնական փաստաթղթերուն մէջ ստորագրութիւնները կ'արուին կապոյտ գրիչով
Կապոյտ են երթեւեկի թելադրող նշանները
«Հայկական քարը» (լատ.՝ Lapis armenus, անգլերէն՝ Armenian stone) Միջին Դարուն Եւրոպային մէջ jայտնի կապոյտ գոյնի կիսաթանկարժէք հանքանիւթ մըն է: Encyclopedia Perthensis-ը 1816-ին կը նշէ, որ Հայկական քարը «հնուց բերուած է Հայաստանէն, սակայն, այժմ կայ նաեւ Գերմանիո մէջ»


== Բոյսեր Եւ Կենդանիներ ==

		
		
		
		
		
		
		
		


== Երկրամասերու Եւ Երկիրներու Դրօշակներ ==
Կապոյտը կարգ մը երկիրներու (նմանապէս՝ Սքոթլանտի, որ Միացեալ Թագաւորութեան մաս կը կազմէ), դրօշակներու հիմնակական գոյնը կը հանդիսանայ:
		
		
		
		
Կապոյտը՝ կարմիրին եւ ճերմակին հետ միասին կը հանդիսանայ անգլո-սաքսերու գոյն մը: Այդ երեք գոյներաւ կազմուած են Միացեալ Թագաւորութեան եւ Միացեալ Նահանգներու դրօշները՝
		
Կապոյտով եւ ոսկեգոյնով դրօշներ՝
		
		


== Տէ՛ս նաեւ ==
Armenian stone (անգլերէն)
Մարիա Արմուտեան

Մարիա  Արմուտեան (անգլ.՝ Maria Armoudian) քաղաքագիտութեան համալսարանի դասախօս է Օքլընտի Համալսարանը, Նիւ Զիլընտ: Ան գրագէտ, ձայնի հաղորթավար, երաժիշտ եւ լրագրող է:


== Կենսագրութիւն ==
Արմուտեանին երկու գիրքերն են՝ «Reporting from the Danger Zone: Frontline Journalists, Their Jobs and an Increasingly Perilous Future» եւ «Kill the Messenger: The Media's Role in the Fate of the World»: Արմուտեան ունի Ամերիկահայ արմատներ եւ կը վարէ ու կ'արտադրէ «Scholars' Circle» յայտագիրը KPFK Ամերիկեան ռատիոկայանին վրայ: Նախքան Օքլընտ, Նիւ Զիլընտ փոխադրուիլը, Արմուտեան 6 տարի աշխատած է իբր քաղաքի յանձնակատար Լոս Անճելըսի մէջ, իսկ 8 տարի Քալիֆորնիոյ երեսփոխանական նիստին մէջ: Ակադեմական գործէն անդին, Արմուեան հրատարակած է կարգ մը յօդուածներ հետեւեալ թերթերուն մէջ՝ New York Times, Los Angeles Times, New Zealand Herald, Los Angeles Daily News, The Progressive, AlterNet, եւ Salon. Արմուտեանի առաջին ձայնասկաւարակը վերնագրուած էր «Life in the New World»:


== Գիրքեր ==
Armoudian Maria (2011)։ Kill the Messenger: The Media's Role in the Fate of the World։ Amherst, New York: Prometheus Books։ ISBN 978-1616143879 
Armoudian Maria (2016)։ Reporting From the Danger Zone: Frontline Journalists, Their Jobs, and an Increasingly Perilous Future։ New York: Routledge։ ISBN 978-1138840058
O (տառ)

Բանաստեղծներ եւ գրագէտներ բազմաթիւ անգամներ արտայայտուած են «օ» տառին մասին: Անշուշտ այս տառին մասին ուրիշ բաներ եւս գրուած են: «Օ» տառը 1922 -ին (իբրեւ անպէտ տառ) արեւելահայերէնի այբուբենէն դուրս դրուեցաւ: Օ-ն այդպէս վտարանդի մնաց մինչեւ 1940, ապա վերադարձաւ՝ իր երբեմնի կիրարկութիւններէն զգալիօրէն մերկացած:
Բայց անոր ծնունդէն սկսինք:
Գրեթէ ամէն արեւմտահայ գիտէ, թէ Օ-ն գրաբարեան «աւ» տառակապակցութեան ծնունդն է, սակայն շատ քիչեր գիտեն, թէ ճիշդ ո՛ր աւ-ի ծնունդն է, քանի որ արդի հայերէնի մէջ գրաբարէն եկող ու «աւ» բովանդակող բազմաթիւ բառեր ունինք, օրինակ՝ իրաւ, հաւան, հաւաք, հաւատ, հաւ, նաւ, կաւ, բաւ, դաւ, մանաւանդ, արգաւանդ, աւանդ, սակաւ, այլեւ շատ ու շատ ուրիշներ, որոնք իրենց աւ-ը օ-ի չեն վերածած: Ինչպէ՞ս նման կիսկատար հնչիւնափոխութիւն կրնար յառաջանալ, որով որոշ աւ-եր «օ» դառնային, իսկ շատ ուրիշներ անփոփոխ մնային:
Այսպէս է, քանի որ միայն բաղաձայնանախորդ աւ-ը «օ» հնչիւնի վերածուած է, այսինքն՝ այնպիսիները, որոնց բաղաձայն մը յաջորդած է կամ որոնք բաղաձայնէ մը առաջ գտնուած են. օրինակ՝ աւրաւր- օրօր, արաւտ- արօտ, ամաւթ- ամօթ, աւրէնք-օրէնք, հաւտ- հօտ, հաւր- հօր, կարաւտ- կարօտ, մաւտ- մօտ, նարաւտ- նարօտ, արդեաւք- արդեօք, փառաւք- փառօք, իրաւք- իրօք եւլն. այս դիրքերուն վրայ աւ-ը երկբարբառային էր եւ «աու» կ'արտասանուէր, ահա այս աու-ն է, որ սկսաւ կամաց-կամաց «օ» արտասանուիլ: Աւ>աու>օ հնչիւնափոխութենէն խուսափած են ընդամէնը երկու բառեր աղաւնի եւ նաւթ, որոնք իրենց երկար պատմութիւնը ունին, որ այս յօդուածի ծիրէն ներս շատ շահեկան չեն: Իսկ հոն ուր աւ-ին ձայնաւոր մը կը յաջորդէ կամ բառը աւ-ով կը վերջանայ, ինչպէս վերը բերուած առաջին խումբի բառերն են, ապա այդ դիրքերուն վրայ աւ-ը կ'արտասանուի ավ եւ ուրեմն երկբարբառային չէր, այսպիսիները անփոփոխ մնացած են՝ առանց «օ» արտասանութեան հասնելու: Առաւաւտ բառը այս երկու ելոյթները շատ լաւ կը ցոլացնէ. առաջին աւ-ը անփոփոխ մնացած է, որովհետեւ իրեն ձայնաւոր մը կը յաջորդէ, իսկ երկրորդ աւ-ը Օ դարձած է, քանի իրեն բաղաձայն մը կը յաջորդէ, որով ստացուած է առաւօտ:
Այս հանգրուանին՝ հետեւեալ երկու կանոնները բանաձեւենք, քանի որ Օ-ն միմիայն բաղաձայնէ մը առաջ ծնունդ կրնար առնել, հետեւաբար՝
ա) Օ տառին որեւէ ձայնաւոր չի կրնար յաջորդել,
բ) Օ-ով հայերէն բառ չի կրնար վերջանալ, իրեն անհրաժեշտօրէն պէտք է յաջորդէ բաղաձայն մը:
Այս երկու կանոնները ծնունդ կ'առնեն Օ-ին էութենէն եւ որեւէ կամայականութեան ենթակայ չեն կրնար ըլլալ, բացի օրինազանցութենէ: Ուրիշ ամէն «կանոն» կեղծ ու պատիր է, որ արդի հայը կը բանաձեւէ բառավերջի Օ-ին անունով: Այդպիսի Օ ըստ օրինի չի կրնար գոյութիւն ունենալ:
***
Միջնադարեան բարենորոգիչներն ու մատենագիրները այս «աւ» երկբարբառին «օ» արտասանութիւնը արձանագրելու կամ արտայայտելու համար բաւական զառածեցան:
Քանի որ մեսրոպեան Ո տառը նոյնութեամբ կը նշէ յունալատինական «օ» հնչիւնը, անոնց հակումը եղաւ «օ» արտասանուող աւ-ը փոխարինել Ո-ով: Ո-ին կողքին, ուրիշներ աւ երկբարբառը փոխարինեցին ∞ նշանով եւս, որ ոմանք այս նշանը կը դնէին ուղղակի աւ-ին վրայ՝ առանց ջնջելու զայն, որով կը հասկցուէր, թէ աւ-ը պէտք արտասանել «օ»:


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Պէյրութ, 2014, Էջ 9-10