armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ծիածան (ամսագիր)

«Ծիածան», գրական, մշակութային եւ հասարակական ամսագիր։ Իրանահայ ազգային եւ մշակութային միութեան պաշտօնաթերթ։ Հրատարակուած է 1982-1988 թուականներուն, Թեհրանի մէջ։ Արտօնատէր՝ Կարապետ Օհանջանեան։ Անդրադարձած է երկրի քաղաքական կարեւորագոյն իրադարձութիւններուն, ներկայացուցած իրանահայ ազգային եւ մշակութային կեանքը, արտատպութիւններ կատարած հայկական մամուլէն։
Արուեստ

Արուեստ, հասարակական գիտակցութեան ձեւ, մարդու ստեղծագործ աշխատանքի եւ հոգեւոր մշակոյթի տեսակ, իրականութեան ճանաչման իւրայատուկ եղանակ: Արուեստի իրականութիւնը կ'արտացոլայ գեղագիտօրէն, գեղարուեստական կերպարներու միջոցով: Արուեստի արտացոլման առարկան իրականութեան գեղագիտական երեւոյթներն են` կեանքի ողբերգական կամ հերոսական, վեհ կամ նսեմ եւ յատկապէս գեղեցիկ կողմերը : Իրականութեան գեղագիտական ճանաչումը, մարդու գեղարուեստական ստեղծագործութիւնը կ'իրականացուի արուեստի տարբեր տեսակներու միջոցով: Գեղագիտական երեւոյթները կ'ընկալուին տեսողութեամբ, լսողութեամբ, ինչպէս նաեւ յօրինուած (միաժամանակ թէ՛ լսողութեամբ, եւ թէ՛ ալ տեսողութեամբ):
Անոր համապատասխան արուեստը կը բաժնուի`

Նկարչութիւն
Երաժշտութիւն
Ֆիլմեւ այլ ձեւէր:
Սակայն արուեստի տարբեր ձեւերու միջեւ սահմանները յարաբերական են, անոնք երբեմն կը միահիւսուին կամ կը զուգակցուին իրար: Իրականութեան գեղարուեստական արտացոլումն ու ճանաչումը բարերար ներգործութիւն կ'ունենայ մարդկանց գիտակցութեան, զգացումներու վրայ, որովհետեւ արուեստի մէջ արտայայտուածը կը յարաբերակցուի արուեստագէտի իտէալի հետ: Արուեստագէտի իտէալը իր ժողովուրդի, դասակարգի կամ ընկերային խումբի ձգտումներու, իղձերու արտացոլումն է: Պատկերելով իր ժամանակի տգեղ, այլանդակ երեւոյթները` արուեստագէտը ժամանակակիցներուն կը ստիպէ այդ երեւոյթները վերապրել անբարեացակամութեան զգացումով եւ ձգտել դէպի գեղեցիկը, վեհը: Արուեստի ծագման եւ էութեան մասին առաջացած են զանազան տեսութիւններ: Այն համարած են կենսաբանօրէն մարդուն տրուած «բացարձակ ոգու», «աստուածային յայտնութեան» արդիւնք: Հակադրուելով իտէալիստական նման ըմբռնումներուն` մարքսիզմը կը գտնէ, որ արուեստի առաջացման աղբիւրը աշխատանքն է, որ արուեստը ընկերային է թէ՛ իր ծագմամբ, եւ թէ՛ ալ իր էութեամբ:
Մասիս (թերթ, Փասատինա)

Մասիս, հասարակական-քաղաքական շաբաթաթերթ։ Կը հրատարակուի 1980-էն  Փասատինայի մէջ, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ հայերէն եւ անգլերէն։ Կը հանդիսանայ պաշտօնական օրգան Սոցիալ Դեմոկրատ Հնչակեան կուսակցութեան Արեւմտեան Ամերիկայի շրջանին։


== Արտագին յղումներ ==
Պաշտօնական կայք
Թել Աւիւ

Թել Աւիւ (եբր.՝  תֵּל־אָבִיב יפו‎), քաղաքային ինքնակառավարական կեդրոն՝ Իսրայէլի մէջ, Միջերկրական ծովու արեւմտեան ափը, բնակչութեան թուաքանակով (2008 թ. Յունիսի տուեալներով՝ 405,000 հազար մարդ) Իսրայէլի երկրորդ քաղաք, տնտեսական եւ մշակութային կեդրոն։


== Անուանում ==
Հիմնադրախ են հրեայ վերաբնակները 1909 թուականին Եաֆա քաղաքէն փոքր հիւսիս․ 1949 թուականին ձուլուած է այդ քաղաքին մէջ։ Անուանումը՝ եբրայերէն, բառացի կը նշանակէ «գարնան բլուր»։


== Պատմութիւն ==
Երբ 1948 թուականին կազմաւորւեցաւ Իսրայէլ պետութիւնը, դարձաւ անոր մայրաքաղաքը։ 1950 թուականի Յունուարին Իսրայէլի կառավարութիւնը խախտելով ՄԱԿ֊ի Գլխաւոր ժողովի 1947 թուականի Նոյեմբեր 29֊ի՝ Երուսաղէմի յատուկ կարգավիճակի մասին որոշումը, Իսրայէլի մայրաքաղաք յայտարարեց Երուսաղէմը։


== Բնակչութիւն ==
Ծաղիկէ Գորգ (Պրիւքսէլ)

Ծաղիկէ Գորգը ամէն երկու տարին անգամ մը աւանֆական դարձած միջոցառում մըն է։ Միջոցառման ընթացքին ծաղիկներով պատրաստուած իսկական «Ծաղիկէ Գորգ» մը կը զարդարէ Պելճիքայի Պրիւքսէլ մայրաքաղաքին հրապարակը: Այս իրադարձութիւնը միշտ տեղի կ'ունենայ Վերափոխման շաբաթավերջին: 


== Պատմութիւն ==
Պրիսքսէլի հրապարակի ծաղիկներու գորգը իր ներկայ ձեւին տակ պաշտօնապէս տեղի ունեցած է 1971 թուականին: Ան գործն է յարդարման մասնագէտ, ճարտարապետ Էթիէն Սթոթմասի:
Հակառակ, որ գորգին հրապարակին վրայ զետեղումը կը կատարուի մէկ օրէն, սակայն անոր աշխատանքները կը սկսին արդէն մէկ տարի առաջ: Կ'ընտրուի նիւթ մը՝ մեծ դէպքերու ոգեկոչում, երկիր մը, ցամաքամաս մը, եւ այլ դէպքեր: Կը յօրինուի նոյնիսկ այդ դէպքին յատուկ երաժշտութիւն մը. ապա աշխատանքը կը յառաջանայ փուլերով։
Գորգին օրինակին մանրակերտը, ապա իսկական չափերով (77 մեթրով 24 մեթր) օրինակը, կ'որոշուին ծաղիկներուն թիւը եւ անոնց գոյները:
Աւելի քան 120 կամաւորներ պիտի սկսին կազմելու այս գորգը` գործածելով մօտաւորապէս 1 միլիոն պեկոնիա ծաղիկ` ծածկելու համար 1800 քառ. մեթր, 4 ժամէն:
Պեկոնիա ծաղիկին ընտրութիւնը պատահական չէ: Այս տոկուն ծաղիկը գեղեցկութիւն եւ վառ գոյներ կը հայթայթէ գորգին: Ան ծագած է Անթիլիա կղզիներուն մէջ եւ կրնայ տոկալ օդերեւութաբանական տարբեր պայմաններու, զօրաւոր արեւ, հով, անձրեւ, ցուրտ: Պելճիքան պեկոնիա արտադրող աշխարհի առաջին երկիրներէն է:


== Պատեկրասրահ ==
Հայրենիք (օրաթերթ)

«Հայրենիք», ազգային, քաղաքական եւ գրական օրաթերթ։ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան պաշտօնաթերթ։ Լոյս կը տեսնէ 1 Մայիս 1899 թուականէն սկսեալ։ (Նիւ Եորքի մէջ, 1900 -էն՝ Պոսթընի մէջ), մինչեւ 1913 ՝ շաբաթաթերթ, 1913-1915 երկօրեայ, 1915-ի Դեկտեմբերէն՝ օրաթերթ։
Առաջին խմբագիր՝ Թ. Չարշաֆճեան, այնուհետեւ, տարբեր տարիներ խմբագրած են՝ Մ. Մինասեան, Ա. Վռամեան, Արամ Աշոտ (Ս. Մինասեան), Ն. Թաշճեան, Սիամանթօ, Յ. Չագմաքճեան, Սիմոն Վրացեան, Մ. Համբարձումեան, Մ. Օզանեան, Ս. Չթճեան, Ն. Տեստեկիւլ եւ Մ. Վերածին, Ռ. Դարբինեան, Գ. Մխիթարեան, Վ. Վալադեան, Վ. Ահարոնեան, Խ. Ներսէսեան, Մ. Թէօլէօլեան, Ե. Խաթանասեան, Ա. Պաղտոյեան, Օ. Պալեան, Գ. Տօնապետեան, Վ. Բրուտեան, Խ. Մկրտիչեան, Զ. Թորիկեան։
«Հայրենիք»-ի մէջ կը հրապարակուին նիւթեր Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան եւ անոր կազմակերպութիւններու գործունէութեան մասին, պաշտօնական փաստաթուղթեր։ Օրաթերթը լայնօրէն կը լուսաբանէ Հայկական Հարցը՝ անոր զարգացման բոլոր շրջաններուն, արեւմտահայերու դրութիւնը, հայ ժողովուրդի ազգային-ազատագրական պայքարը թրքական բռնապետութեան դէմ։
«Հայրենիք»-ի թիւերուն մէջ լոյս տեսած են բազմաթիւ վաւերաթուղթեր, ականատեսներու վկայութիւններ եւ յուշագրութիւններ 1915-1923 Հայոց Ցեղասպանութեան վերաբերեալ։ Թերթը կը խօսի Հայկական Սփիւռքի, ԱՄՆ-ի հայ համայնքի կեանքին, հայոց ինքնութեան պահպանման, նորաստեղծ անկախ Հայաստանի Հանրապետութեան աջակցելու եւ սատարելու մասին։


== Ի Սրտէ Շնորհաւորանք՝ 120 Տարեկան Երիտասարդ Մեր «Հայրենիք»-ին ==


=== «Հայրենիք-ի Թուայնացում ===
ՈՒԱԹԸՐԹԱՈՒՆ, Մասաչուսէց.- Գրեթէ աւարտած է «Հայրենիք-ի եւ անգլերէն լեզուով՝ «Արմինիըն Ուիքլի»-ի թիւերուն թուայնացման (Digitization) աշխատանքը։ Կը մնան քանի մը թիւեր, վերջնականապէս մեր տրամադրութեան տակ ունենալու այս հրատարակութիւններուն ամբողջութիւնը։ 1899-էն ի վեր է «Հայրենիք» եւ 1934-էն ի վեր «Արմինիըն Ուիքլի» իրենց թովանդակութեամբ, հետեւողական ձեւով ներդրում կ՛ունենան ազգային, ընկերային եւ մշակութային բնագաւառներէ ներս։
Անհատապէս, կարելի է բաժանորդագրուիլ այս ծրագրին Gmail –ի հաշիւ ունենալով։ Տարեկան սակ՝ $35։ Հանրային գրադարաններ տարեկան $500 վճարելով, կրնան իրենց տրամադրութեան տակ ունենալ այս արխիւները, որոնք կրնան օգտագործուիլ բոլոր անդամներուն կողմէ։


== Խմբագիրներ ==
«Հայրենիք» խմբագիրներ

Թովմաս Չարշաֆճեան (1899-1900)
Արշակ Վռամեան (1900-1907)
Արամ Աշոտ (1904)
Նշան Թաշճեան (1907-1908)
Սիամանթօ (1909-1911)
Յարութիւն Չագմագճեան (1909-1911)
Սիմոն Վրացեան (1911-1914)
Մանուկ Համբարձումեան (1914-1916)
Մերուժան Օզանեան (1916-1918)
Սահակ Չթչեան (1918-1922)
Նշան Տեստէկիւլեան (1918-1922)
Մինաս Վերածին (1918-1922)
Ռուբէն Դարբինեան (1922-1968)
Վալադ Վալադեան (1948-1952)
Գուրգէն Մխիթարեան (1952-1963)
Խոսրով Ներսէսեան (1960-1978)
Վարդգէս Ահարոնեան (1948-1952)
Երուանդ Խաթանասեան (1963-1968)
Մինաս Թէօլէօլեան (1968-1979)
Գէորգ Տօնապետեան (1976-1996)
Վաչէ Բրուտեան (1989-1993)
Վահագն Գարագաշեան (1995-1999)
Խաժակ Մկրտիչեան (1999-2008)
Զաւէն Թորիկեան (2008-մինչեւ այսօր)Անգլերէն բաժնի խմբագիրներ՝

Խաչիկ Մուրատեան (2007-2014)
Նանոր Պարսումեան (2014-2016)
Ռուբէն Ճանպազեան (2016-2018)
Փօլին Կեցոյեան (2019-ներկայ)


== Տե՛ս նաեւ ==
Ազդակ օրաթերթ


== Աղբիւրներ ==
Հայրենիքի կայքէջ
Պատմութիւն Հիմնադրութիւն
Ի Սրտէ Շնորհաւորանք՝ 120 Տարեկան Երիտասարդ Մեր «Հայրենիք»-ին. Գէորգ Պետիկեան
Մուշեղ (անձնանուն)

Մուշեղ, հայկական արական տարածուած անուն։ Հին ձեւով՝ Մուրշեղ

Լատինագիր ձեւը՝  MOUSHEGH 
Անունէ ստեղծուած մականուն՝ Մուշեղեան


== Անունը Կրողներ ==
Մուշեղ Գալշոյեան (1933-1980 Կաթնաղբիւր) հայրենի գրող
Մուշեղ Իշխան (1913-1990 Պէյրութ) բանաստեղծ, արձակագիր, հրապարակախօս
Մուշեղ Վահեւունի Թ դարու հայ իշխան


== Այլ Գրելաձեւեր ==
Ֆրանսերէնին եւ ռուսերէնին մէջ կը հանդիպի Մուշէլ (ֆրանսերէն՝ Mouchel, ռուս.՝ Мушел} ձեւով
Պրիւքսէլութիւն

Պրիւքսէլութիւն (անգլերէն՝ Brusselisation, ֆրանսերէն՝ Bruxellisation) կը նկարագրէ քաղաքի մը պատմական մասերու մէջ հին տուներու քով նոր եւ բարցր շենքեր շինելը: Անունը ստացած է Պրիւքսէլ քաղաքէն, ուր այս բներեւոյթը շատ յաճախ է: 


== Աղբիւրներ ==
Ասատրեան

Ասատրեան` հայկական մականուն է, կազմուած է Ասատուր անունով (ու-ն սղած է) եւ պարսկական ծագումով -եան վերջաւորութիւնով։


== Մականունը կրողներ ==
Անի Ասատրեան (20-րդ դար), բանաստեղծուհի։
Ասատուր Աւետիսի Ասատրեան (1903-1964), հայ գրականագէտ:
Արամ Ասատրեան (1953-2006), յայտնի ռապիս երգիչ:
Արտեմ Ասատրեան (ծն. 1972), պետական գործիչ:
Գառնիկ Սերոբի Ասատրեան (1953), բանասէր, պատմաբան, խմբագիր։
Գէորգ Խնկոյի Ասատրեան (1928-1979), կինոգործիչ։
Հայկ Ասատրեան (1900-1956), հայ փիլիսոփայ եւ քաղաքական գործիչ:
Հրաչեայ Մանուէլի Ասատրեան (1952), ֆիզիկոս-տեսաբան։
Մամիկոն Վահանի Ասատրեան (1929), փիլիսոփայ:
Մանուկ Ասատրեան (?-20-րդ դար), մտաւորական։
Մանուէլ Եգորի Ասատրեան (1926-2000), լեզուաբան, հայերէնագէտ:
Մարգարիտ Ասատրեան (188?-1961-էն ետք), գրող։
Շ. Ասատրեան (20-րդ դար), թղթակից։
Ռուզան Շիրակի Ասատրեան (1948), բանաստեղծուհի, հրապարակախօս, հասարակական գործիչ:
Սուրէն Խնկոյի Ասատրեան (1916-1991), գրող։
Վարդան Ասատրեան (ծն. 1959), բորտմեխանիկ, Արցախի պատերազմի մասնակից:
Տիգրան Ասատրեան (1968), նկարիչ:
Օգսէն Աւետիսի Ասատրեան (1914-?), նկարիչ։


== Տես նաեւ ==
Ասատուրեան
Քաշունիք

Քաշունիք, Արցախի Հանրապետութեան Քաշաթաղ շրջանին մէջ: Համայնքը կ'ընդգրկէ 3 գիւղ՝ Քաշունիք, Վերին Քաշունիք եւ Մօրաջուր:
Քաշունիք համայնքին սահմանային գօտիով կը հոսի Հագարի գետը: Համայնքը հարթավայրային է, ունի 2593.9 հեկտար տարածք, որմէ 1277.2 հեկտար գիւղատնտեսական նշանակութեան, 1184.9 հեկտարը անտառային հողեր են: Բնակիչները հիմնականին մէջ կը զբաղին գիւղատնտեսութեամբ եւ անասնապահութեամբ: Կը ցանեն ցորեն, գարի, հաճար: Գիւղին աշխարհագրական դիրքը եւ բնակլիմայական պայմանները բարենպաստ են շարք մը պտուղներ` ծիրան, դեղձ, նուռ, թութ, արքայանարինջ եւ տանձ աճեցնելու համար:
Բնակչութեան թիւը ըստ 2018-ի տուեալներով՝ 70 է` 23 տուն, իսկ 2010-ին՝ 52 էր:1990-ական թուականներու վերջերը, գիւղին բնակչութիւնը աւելի շատ էր: Աւելի քան 80 աշակերտ ունէր դպրոցը, սակայն հետագային ներքին գաղթի եւ արտագաղթի պատճառով բնակչութեան թիւը նուազած է:
Գիւղը 2007-էն ի վեր ելեկտրականութիւն ունի, ապահովուած է նաեւ խմելու ջուրով:Թէ՛ շրջվարչակազմին աջակցութեամբ, թէ՛ գիւղացիներուն ջանքերով ամէն տարի որոշ աշխատանք կը կատարուի գիւղին մէջ` ապրելու պայմանները բարելաւելու ուղղութեամբ:
Թռիչք (թերթ)

«Թռիչք» խորհրդային շրջանի հայկական եռօրեայ թերթ։ Հանդիսացած է Հայաստանի կոմունիստական կուսակցութեան Մարտունիի շրջկոմի եւ աշխատաւորներու դէպուտատներու շրջանային խորհրդային օրգան։
Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1965 թուականին, Մարտունիի մէջ։ Լուսաբանած է շրջանի գիւղատնտեսական եւ արդիւնաբերական ձեռնարկութիւններու, հանրապետութեան երկրագործական ինստիտուտի Մարտունիի փորձակայանի, Լիճքի ձկնաբուծարանի աշխատանքները։
Արտացոլած է մշակոյթի, դպրոցական, առողջապահական, կենցաղի, մարզական հարցեր, տուած է գրական էջեր։
«Թռիչք»-ը յաջորդած է «Կոլխոզ-ուղի» (1933-1949), «Կոլխոզային ուղի» (1950-1955), «Կոլտնտեսային ուղի» (1956-1962) պարբերականներուն։
1962-1965 թուականներուն հրատարակուած է միջշրջանային «Սեւան» թերթը։
Վահի Էօզ

Վահէ Էօզանեան (լատինատառ՝ Vahe Özanyan) աւելի ծանօթ որպէս Վահի Էօզ (լատինատառ՝ Vahi Öz) (3 Նոյեմբեր 1911(1911-11-03), Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 12 Փետրուար 1969(1969-02-12), Պոլիս, Թուրքիա) թրքահայ մեծահամբաւ դերասան Թիւրքիոյ մէջ:Ուսանած է Սամսունի բարձրագոյն վարժարանը։ Բեմ կը բարձրանայ Սամսունի մէջ 1928 թուականին պատանեկան թատրոնով ապա գործերով Halkevi մշակութային կեդրններու մէջ։ Փոխադրուելով Իսթանպուլ կը գործէ տեղւոյն քաղաքային թատրոնին մէջ: Նաեւ կը ծառայէ է Անգարայի ռադիոկայանի դերասանական մասնաճիւղին մէջ 1938-էն 1945 թուականներուն: 1947-ին կը խաղայ իր առաջին շարժապատկերին մէջ՝ Bir Dağ Masalı անունով (Լեռան մը Պատմութիւնը): 1960-ական թուականներուն յայտնի դարձաւ Հորոզ Նուրի (թրքերէն՝ Horoz Nuri) դերով: Իր այս անուն դերին մէջ իրեն կ՜ընկերակցէր Mualla Sürer-ը Bedia դերով եւ այս զոյգը մեծ ժողովրդականութիւն շահած էր երկուստէք դերով։ 
Բացի դերասանութենէն, ան աշխատած է նաեւ որպէս բեմադրիչ (ռեժիսոր): Իր բեմադրած շարժապատկերներէն են Kan Kardesler (1952), Haci Baba (1965) and Saka ile Karisik (1965): 1968-ին հիմնած է իր անունով թատերական խումբ: Ան մահացաւ քաղցկեղէն եւ թաղուեցաւ Շիշլի Իսթանպուլի Ֆէրիքէօյ գերեզմանատան մէջ։


== Շարժապատկերներ ==


=== Բեմադրիչ ===
Süt Kuzuları (1952)
Kan Kardeşler (1952)
Hacı Baba (1965)
Saka ile Karisik (1965)


=== Սենարիստ ===
Süt Kuzuları (1952)


=== Դերասան ===
1899 թուական

1899 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 99րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1899 ծնունդներ

Մայիս 23՝ Գէորգ Դաւիթեան , տնտեսագէտ
Օգոստոս 13՝ Ալֆրետ Հիչքոք (անգլերէն՝ Alfred Joseph Hitchcock, մ.1980), անգլիացի բեմադրիչ եւ արտադրիչ
Օգոստոս 29՝ Ստեփան Թարեան (Թարխարարեան, մ.1954), բեմադրիչ
Նոյեմբեր 16՝ Մայքլ Արլէն (անգլերէն՝ Michael Arlen, Տիգրան Գույումճեան, մ.1956), ամերիկացի հայազգի գրագէտ
Անստոյգ օրով՝
Անտոն Կազէլ, հայազգի հրապարակագիր, խմբագիր, բանաստեղծ, արձակագիր եւ քաղաքական գործիչ
Թովմաս Աճէմեան , զինուորական


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1899 մահեր

Ազգային-ազատագրական շարժումի գործիչներ՝
Նոյեմբեր 1՝ Սերոբ Աղբիւր (Վարդանեան, ծն.1864), բեմադրիչ
Անստոյգ օրով՝
Գուրգէն Պաղտասար Մալեան (ծն.1878), բեմադրիչ
Սահակ Ծ. Վ. Օտապաշեան

Սահակ Ծ․ Վ․ Օտապաշեան (1875– 1915), հոգեւորական։
Ծնած է Սվազ 1875-ին։ Արմաշական․Վրդպ․ ձեռնադրուած է 1901-ին։ Կեդրոնական եւ«Նոր Դպրոց» դասաւանդած Հայկ․մատենագրութիւն ու կրօնք. նաեւ ստանձնած՝ծննդավայրին Արամեան վարժարանի տեսչութիւնը:1905 էն ի վեր վարած է տեղապահի եւ առաջնորդի պաշտօններ Սվազ, Ամասիա, Մարզուան, Սամսուն եւ Պրուսա (1912-4 ) որմէ յետոյ անձնուերաբար գաւառ մեկնած՝պատրիարքական հրահանգի մը համաձայն։ Պոլսոյ եւ գաւառի բոլոր աշխարհականներուն ու եկեղեցականներուն մէջէն առաջին զոհը։ Պարտականութեան ճամբուն վրայ ինկած։


== Աղբիւրներ ==
Յուշարձան 1919, էջ։ 84
Ղեւոնդ Քհնյ. Տէր Ներսէսեան

Ղեւոնդ Քհնյ. Տէր Ներսէսեան, աւազանի անունով՝ Սարգիս, որդի Տէր Ներսէս քահանայ Տէր Ներսէսեանի, ծնած է Կարմուճի մէջ 1880-ին, ըստ իր կենսագրութեան եւ թոռնիկին վկայութեան։
Իր նախնական ուսումը ստացած է Կարմուճի ծխական դպրոցին միայն մանկապարտէզը։ Գրել-կարդալ սորված է քահանայ հօրմէն եւ ինքնաշխատութեամբ։ Պայմաններու բերումով մտած է ազատ ասպարէզ ու հետեւած ջուլհակութեան։ Շուտով սորված է արհեստը եւ նիւթական միջոցներ ապահովելով ձեռնարկած անձնական աշխատանքի։
Երկար տարիներ եկեղեցւոյ ծառայելով արժանացած է դպրութեան աստիճաններուն եւ եղած է ուրարակիր։ Իր քաղցրահունչ ձայնով փնտռուած դպիր մը եղած է եկեղեցւոյ մէջ։
Ամուսնութեան տարիքը բոլորելէ ետք, ընտրած է իր կեանքի ընկերը՝ Պատուելի Յովհաննէսին աղջիկը՝ օրդ. Խանըմը, որուն հետ պսակուած է Կարմուճի մէջ, 1900-ին։ Ունեցած է 5 զաւակներ, որոնցմէ երեքը կը մահանան եւ ողջ կը մնան մանչ մը եւ աղջիկ մը։
Ղեւոնդ Քհնյ. Տէր Ներսէսեան ուղեղային կաթուածի հետեւանքով հիւանդացած է։ Բժշկական դարմանումները անցած են ապարդիւն։ Իրեն համար քահանայագործելը գրեթէ կ'ըլլայ անկարելի։ Հարկադրուած քաշուած է հրապարակէն։ Բերիոյ Թեմի Կրօնական ժողովի տնօրինութեամբ՝ Տէր Ղեւոնդ Տեղափոխուած է Հալէպ բւ պատսպարուած Հայ Ծերանոցին մէջ։
Իր հիւանդութենէն 14 տարի առաջ, 1930-ին, արդէն մահացած էր երէցկինը։
Տէր Ղեւոնդ երկու տարի բժշկական խնամքի տակ ապրած ու վախճանած է 1946-ին։
Իր թաղման կարգն ու վերթին օծումը կատարուելէ ետք, մարմինը ամփոփուած է Հայոզ Ազգ. Գերեզմանատունը:
Լեւոն Կոջոյեան

Լեւոն Կոջոյեան (24 Սեպտեմբեր 1924(1924-09-24), Քիսլովոտսք, Խորհրդային Միութիւն - 10 Մարտ 2015(2015-03-10), Երեւան, Հայաստան), Հայաստանի արուեստի վաստակաւոր գործիչ, գեղանկարիչ:


== Կենսագրութիւն ==
Լեւոն Կոջոյեան ծնած է 1924 թուականին, Ռուսիա:  1947 թուականին աւարտած է Երեւանի գեղարուեստի ուսումնարանը։ Աշակերտած է Յակոբ Կոջոյեանին: 1952 թուականին աւարտած է Երեւանի գեղարուեստի հիմնարկը, 1968 թուականին սկսկած է դասաւանդել Հայկական պետական մանկավարժական համալսարանին մէը։
Մահացած է 10 Մարտ 2015-ին, անոր հոգեհանգիստը տեղի ունեցած է 12 Մարտին, Կոնդի Սուրբ Յովհաննէս եկեղեցւոյ մէջ․ իսկ վերջին հրաժեշտը՝ 13 Մարտին, Նկարիչներու միութեան կեդրոնին մէջ։


== Ստեղծագործական գործութնէութիւն ==
Ստեղծագործած  հիմնականին մէջ բնանկարի եւ թեմաթիք պատկերի բնագաւառին մէջ: Գործերը յագեցած են կենսական մեծ լաւատեսութեամբ:

«Գարուն», 1958
«Արայի լեռը», 1961
«Աշտարակցի ծերունիները», 1980
«Կէսօր, խոտհունձ», 1986
«Հեծեալը», 2003Գարնանային բնանկարներու շարք՝

«Ծաղկած ծիրանենին», 2000
«Փոթորկից յետոյ», 2001


== Պարգեւներ եւ կոչումներ ==
Մովսէս Խորենացիի մետալ (2012)։
ՀԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1980)։
3 Օգոստոս

3 Օգոստոս, տարուան 215-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 216-րդ) օրն է։


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
1903, Շահան Շահնուր, սփիւռքահայ արձակագիր ու հրապակագիր։ Բուն անունով Շահան Քերեսթէճեան (մահ.՝ 1974)։


== Մահեր ==
1865, Գրիգոր Անանեան, արքունի հայ բժիշկ (ծն.՝ 1770)։


== Տօներ ==
Ժանաօզեն

Ժանաօզեն (ղազ.՝ Жаңаөзен /ʐɑˌŋɑʷøˈzʲen/, նախկինում՝ Նովի Ուզեն), մարզաին ենթարկման քաղաք Ղազախստանի Մանգիստաուի մարզին մէջ։


== Պատմություն ==
Բնակավայրը քաղաքի կարգավիճակ է ստացելէ 1968 թվականին։ կը գտնուի Մանղըշլաղ պլատոի վրա։ Քաղաքին մէջ կա օդկայան։ 1968-էն մինչեւ 1992 քաղաքը կոչվել է Նովի Ուզեն, իսկ 1992 թվականին անմիջապես Ղազախստանի ներսը քաղաքը կանուանէն Ժանաօզեն, դրանից ելնելով տարբեր օտարալեզու քարտեզներին նույնպես է փոխուերէ անուանումը չնայած նրա, որ պաշտոնապես վերանվանում չէ եղած։ 1989 թուականին ազգային հողի վրա քաղաքին մէջ խոշոր անկարգութիւններ են տեղի ունեցել։


=== 2011 թվականի անկարգութիւններ ===
2011 թուականի դեկտեմբերի 16–ին Ժանաօզեն քաղաքին մէջ բախումներ են եղեր «Օզենմունայգազ»–ի աշխատակիցներու եւ ոստիկաններոու միջեւ։ Գլխավոր դատախազի խոսքերով՝ խուլիգանների խումբը հարձակուել է խաղաղ բնակիչներիու վրայ, որոնք հավաքվել էին կէտրոնական հրապարակին մէջ՝ տոնելու Ղազախստանի անկախության 20 ամեակի տոնակատարութիւնները։ Իսկ գործադուլ անողները պնդում են, որ ոստիկանութիւնն է առաջինը բռնութիւն կիրառել։
17 Յունիս

17 Յունիս, տարուան 168-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 169-րդ) օրն է

Տարուան աւարտին կը մնայ 197 օր


== Դէպքեր ==
1885. ֆրանսական «Իզեր» նաւով Նիւ Եորք հասցուեցաւ Ազատութեան Արձանը


== Ծնունդներ ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:17 Յունիսի ծնածներ

1879. Արշակ Ալպօյաճեան (մ.1962, Գահիրէ), բանասէր, գրագէտ հրապարակագիր եւ պատմաբան

1929. Տիգրան Պետրոսեան (մ.1984, Մոսքուա) աշխարհիս ճատրակի կրկնակի ախոյեան


== Մահեր ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:17 Յունիսի մահացածներ

1957. Գասպար Կարոյեան (ծն.1884 կամ 1888, Խարբերդի նահանգ) բժիշկ
1969.Գուրգէն Մահարի (Աճէմեան, ծն.1924, Վան, Օսմանեան Կայսրութիւն) բանաստեղծ, գրականագէտ
1971. Պարոյր Սեւակ (Ղազարեան, ծն.1924, Զանգակատուն գ.) բանաստեղծ, գրականագէտ


== Տօներ ==
 Իսլանտա՝ Անկախութեան Օր
Աւետեաններու օր
Եդուարդ Գօլանճեան

Եդուարդ Գօլանճեան (9 Նոյեմբեր 1880(1880-11-09), Սկիւտար, Պոլսոյ վիլայէթ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 12 Յունիս 1957(1957-06-12), Պուխարեստ, Ռումանիա), պոլսահայ բանաստեղծ,  Շրջանաւարտ Սկիւտարի Պէրպէրեան գօլէճէն: Իր պատանեկութեան տարիքէն գնահատուած են իր գրական եւ բանաստեղծական բնածին հակումները Ռէթէոս Պէրպէրեանէն, Եղիա Տէմիրճիպաշեանէն, Յ. Մրմրեանէն, Տիգրան Եէլքէնճեանէն, Տիրան Չրաքեանէն, եւայլն:
Աշխատակցած է Պոլսոյ գրեթէ բոլոր օրաթերթերուն եւ պարբերական հանդէսներուն («Սուրհանդակ», «Արեւելք», «Բիւզանդիոն», «Մանզումէի Էֆքեար», «Մասիս», «Ծաղիկ», «Հանրազիտակ» եւայլն), Իզմիրի «Հայ գրականութիւն», Ամերիկայի «Արագած» եւայլն:
1900-ին Պոլիս հրատարակուած է իր առաջին բանաստեղծութեանց հատորը, «Արեւելքի Բոցեր»։ Աշխատակցած է նոյնպէս Պոլսոյ ֆրանսերէն «Սթամպուլ» եւ «Լէվանթ Հէրալտ» օրաթերթերուն՝ ֆրանսերէն բանաստեղծութիւններով։ Աշխատակցած է նոյնպէս հնչակեան զանազան տարեգրքերու եւ Թէոդիկի «Ամէնուն Տարեցոյց»ին, ինչպէս նաեւ Արտաւազդ Արք. Սիւրմէեանի «Տաթեւ» տարեցոյցին: «Արեւելք», «Մասիս» եւ «Հայ գրականութիւն» թերթերուն մէջ, ինչպէս նաեւ «Լոյս» շաբաթաթերթին եւ «Ոստան» պարբերաթերթին մէջ երկար ուսումնասիրութիւններ եւ թարգմանութիւններ ունի Մաքս Նորտաուի, Ֆրիտրիխ Նիցչէի, Սփէնսըրի, Ժէռար տը Նէրվալի, Վերհառնի, Թոլսթոյի, Թուրկէնիեւի, Ֆէլիքս լը Տանթէքի, Մէչնիքովի, Պետրոս Դուրեանի եւ այլոց մասին: Ունի շատ մը անտիպ բանաստեղծութիւններ հայերէն եւ ֆրանսերէն, ինչպէս եւ թատերախաղեր:
Եգ. Գոլանճեան ֆրանսերէնի թարգմանած է Ռուբէն Զարդարեանի «Ցայգալոյս» հատորը:
1922 Սեպտեմբերին անցած է Պուքրէշ։ 1923-1924-ին աշխատակցած է կանոնաւորաբար Յ. Ճ. Սիրունիի «Նաւասարդ» գրական հանդէսին, Հ. Մկրտչի Պօտուրեանի «Դիցաւան»ին: Իր գրչանունները եղած են Վ. Մելքոնեան, Աոկլէպիոս, Ոլէանտր, եւայլն։


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ  Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր  Գ., էջ 568:
Մշոյ Սուլթան Ս. Կարապետի վանք

Գլակայ վանք (Մշոյ Ս. Կարապետ, Իննակնեան վանք), վանքային համալիր Մեծ Հայքի Տուրուբերան նահանգի Տարօն գաւառին մէջ (այժմ՝ Թուրքիոյ տարածքին մէջ), կը գտնուի Աշտիշատէն ոչ հեռու, եղած է հեթանոսական մեհենատեղի, որ վանքի վերածուած է քրիստոնէութեան ընդունման օրերուն՝ Դ.դար։


== Պատմութիւն ==

Մշոյ Սուլթան Ս. Կարապետի վանքը կը գտնուի Մշոյ հիւսիս-արեւմտեան կողմը, Քարքէ լերան հարաւ-արեւելեան լանջին: Ըստ աւանդութեան, Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ Գիսանէի եւ Դեմետրի հեթանոսական մեհեանները կործանելէ ետք նոյն վայրին վրայ կը կառուցէ վանք մը, հոն զետեղելով Ս.Կարապետին եւ Աթանագինէս եպիսկոպոսին նշխարները:
Առաջին վանահայրը եղած է Զենոբ Գլակ, եւ անոր անունով ալ հետագային վանքը կոչուած է Գլակայ վանք:
Վանքը ունէր ընդարձակ կալուածներ  եւ Տարօնի, Վարդոյի, Ճապաղջուրի, Խնուսի ու Պուլանըխի գիւղացիներէն պտղի կը հաւաքէր:
Տարօնի առաջնորդութիւնը եւ Ս. Կարապետի վանքին վանահայրութիւնը ստանձնելով Մկրտիչ Խրիմեան վարդապետ առաջին հերթին Սեպտեմբեր 1862-ին Ս. Կարապետի վանքին մէջ Ժառանգաւորաց վարժարան մը  բացած է: Շրջակայ գիւղերէն տասնեակ մը պատանիներ հաւաքուած են հոն, որոնց դաստիարակութիւնը Գարեգին Սրուանձտեանցին եւ Յակոբ Աղուանեանին  յանձնուած է:
Մկրտիչ վարդապետ նոր կարգ ու կանոն  հաստատած է վանքին մէջ, վերակազմած՝ վանական կեանքը եւ վերահսկողութեան տակ առած՝ տնտեսական գործերը: Վանահօր հսկողութեամբ  կազմուած է վանական տնտեսական խորհուրդ մը:


== Ս. Կարապետի վանքը՝ հոգեւոր եւ մշակութային կեդրոն ==
Ս. Կարապետի վանքը հոգեւոր, մշակոյթի ու գրչութեան մեծ կեդրոն եւ սրբատեղի եղած է եւ Ս. Էջմիածինէն ետք իր հեղինակութեամբ երկրորդը կը նկատուէր, արժանանալով մենաստաններու մայրաքաղաք կոչումին: Պարսպապատ մենաստանը եւ շրջակայ անտառները թշնամիներու յարձակումներու եւ կոտորածներու ատեն շրջակայ գիւղերու բնակիչներուն համար փրկութեան տապան եղած են:


== Ս. Կարապետի վանքը՝ ուխտատեղի ==
Ս. Կարապետ մեծ ուխտատեղի էր: Հոն մեծ տօնախմբութիւններ կը կազմակերպուէին Վարդավառին եւ Ս. Աստուածածնայ Վերափոխման տօներուն, երբ տեղի կ'ունենային նաեւ ձիարշաւներ, լարախաղացութիւններ եւ գուսաններու մրցոյթներ եւ կը կազմակերպուէին տօնավաճառներ: Մեծաթիւ մատաղցու կենդանիներ կը զենէին եւ մատաղ կը պատրաստէին ու կը բաժնէին: Տօնախմբութիւններուն կը մասնակցէին մինչեւ հեռաւոր գաւառներէ եւ երկիրներէ ժամանած բազմահազար ուխտաւորներ:
Ս. Կարապետ մուրազատու էր, ամենաբոյժ եւ շնորհ պարգեւող: Ս. Լուսաւորիչի աղբիւրը, որ ըստ աւանդութեան կառուցուած էր Տրդատ Մեծ թագաւորին կողմէ, եւ ուր Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ բազում քրիստոնեաներ մկրտած էր, ամէն ցաւ կ'ամոքէր, կը բժշկէր եւ մարմնական արատները կը բուժէր:
Ս. Կարապետի ուխտագնացութեան նուիրուած շատ երգեր պահպանուած են ժողովրդային բանահիւսութեան մէջ:


== Պատկերասրահ ==

		
		
		


== Աղբիւրներ ==
Յովհան Մամիկոնեան, Պատմութիւն Տարաւնոյ։


== Գրականութիւն ==
Տրդատ եպս. Պալեան, Հայ վանորայք, հրատարակութեան պատրաստեց Կարինէ Աւետեան, Ս. Էջմիածին, 2008։
Հ. Համազասպ Ոսկեան, Տարօն-Տուրուբերանի վանքերը, Վիեննա, տպ. Մխիթարեան, 1953, 269 էջ։