armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Յովսէփ Աբգարովիջ

Յովսէփ Աբգարովիջ, որդի Խաչատուրի: Սթա նիսլավուվ քաղքին մէջ կերպասեղէններու ամենամէծ վաճառատունը իրենն էր: Մեծ հարստութեան մը տէր ըլլալով՝ Տնիէսթր գետին վրայ գտնուող Լուքա կոչուող գիւղը կը դնէ: Ամէնէն յարգուած էր եւ այնպիսի համբաւ մը ունէր որ ժողովուրդը զինքը նահապետ կը կոչէր, որովհետեւ շատ կրօնասէր կաթողիկէ մըն էր եւ Հայկական աւանդութիւններուն սիրահար: Մեռաւ ի Լեմպերկ 1853-ին:


== Աղբիւրներ ==
Գիրգ Հայ հանրագիտակ
Գրող Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, էջ 14
«Խոստումը» (ֆիլմ)

«Խոստում» (անգլերէն՝ The Promise), 2016-ին իրլանտացի բեմադրիչ՝՝ Թերի Ճորճի նկարահանած հայոց ցեղասպանութեան մասին պատմող պատմական ֆիլմ։
«Խոստում» ֆիլմը  համաշխարհային առաջին անգամ ցուցադրուած է  11 Սեպտեմբեր, 2016-ին՝ Թորոնթոյի միջազգային ֆիլմի փառատօնին:
Հայաստանի մէջ  ֆիլմը  առաջին անգամ կը ցուցադրուի 27 Ապրիլ,2017-ին:


== Նիւթ ==
Ֆիլմին  իրադարձութիւնները  կը ծաւալին Օսմանեան կայսրութեան վերջին օրերուն: Ֆիլմը կը ներկայացնէ սիրային եռանկիւն մը Կոստանդնուպոլիս բժշկութիւն ուսումնասիրելու համար մեկնած հայ դեղագործ Միքայէլի, Փարիզի մէջ  ուսանած  հայ նկարչուհի Աննայի եւեւ  ամերիկացի նկարիչ-լրագրող Քրիսի միջեւ:


== Դերակատարներ ==
Քրիստիան Պէյլ՝ Քրիս
Օսքար Այզէք՝ Միքայէլ
Տանիէլ Խիմենես Քաչօ` Հայրիկ Անդրէասեան
Շառլոթ լը Պոն՝ Աննա
Շոհրէ Աղտաշլու՝ Մարթա
Ճէյմս Քրոմուէլ
Ժան Ռընօ՝ Ֆրանսացի ծովակալ
Անժելա Սարաֆեան
Մայքլ Սթալ Տէյվիթ՝ Պրէտ
Ռէյտ Սեբեձիճա՝ Ստեփան
Մարուան Քենզարի՝ Էմրէ
Գէոորգ Մալիքեան` Վարդան Պօղոսեան
Թամեր Հասան՝ Ֆարուք Փաշա
Նուման Աքար՝ Մուսթաֆա
Սթյիուրդ Սկուտամոր
Իսմէթ Օկան
Իգալ Նաոր՝ Մեսրոպ
Ալան Էրնանտէս


== Նկարահանումներ ==
Ֆիլմը նկարահանուած է Քըրք Գրիգորեանի նախաձեռնութեամբ: Նկարահանումները սկսած են 2015-ի աշնանը Փորթուկալի  եւ Քանարյըն կղզիներուն մէջ: Վերանկարահանումները տեղի  ունեցած են Նիու Եորքի մէջ մայիսին եւ  ավարտած՝  Յունիս 2016-ին:


== Արտաքին յղումներ ==
Ֆիլմը Տորոնտոյի միջազգային կինոփառատոնի կայքում
Հայոց ցեղասպանության մասին պատմող հոլիվուդյան «Խոստումը» դրաման կարող է հավակնել «Օսկարի»
Պաթումի Միջազգային Օդակայան

Պաթում, Պաթում քաղաքի միջազգային օդակայան (Վրաստան)։ Այլընտրանքային անուանումը՝ Չորոխ։
Կը գտնուի Պաթումէն 2 քմ հարաւ-արեւմուտք, Արտուինէն (Թուրքիա) 20 քմ հիւսիս։
Բացի տեղային եւ միջազգային ճամբորդութիւններէն, կը սպասարկէ նաեւ Թուրքիոյ հարաւ-արեւելեան հատուածի տարածաշրջանային ճամբորդութիւնները։
Օդակայանին նոր շինութիւնը կառուցուած է 26 Մայիս 2007 թուականին, տարածքը կը կազմէ 3,915 քառակուսի քիլոմեթր, տարեկան կրնայ ընդունիլ 600,000 ուղեւոր։


== Օդային գիծեր եւ ուղղութիւններ ==
AnadoluJet՝ Անգարա,
S7 Airlines՝ Մոսկուա, Տոմոտետովօ,
Turkish Airlines՝ Սթանպուլ,
Պելաւիա՝ Մինսք,
Վրացական օդային գիծեր՝ Պաքու, Քիեւ-Պորիսփոլ, Մոսկուա-Վնուքովօ, Թիֆլիս, Թեհրան, Թել Աւիւ,
Ուքրաինիոյ միջազգային օդային գիծեր՝ Քիեւ-Պորիսփոլ,
YanAir՝ Քիեւ (Ժուլեանի)։


== Գործունէութեան ցուցանիշներ ==


== Արտաքին յղումներ ==
Պաթումի օդակայան (պաշտօնական կայք)
Պաթումի օդակայանը օդակայաններու ցանկին մէջ (avia.ru)
Լեւոն Խեչոյեան

Լեւոն Վանիկ Խեչոյեան (8 Դեկտեմբեր 1955(1955-12-08), Բարալեթ, Ախալքալաքի քաղաքապետարան, Սամցխէ Ջաւախետի մարզ, Վրացական Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն - 8 Յունուար 2014(2014-01-08), Երեւան, Հայաստան), հայրենի արձակագիր։


== Կենսագրութիւն ==
1983-ին աւարտած է Գիւմրիի պետական մանկավարժական հաստատութեան բանասիրական բաժանմունքը։ 1987-էն ապրած է Հրազդան քաղաքի մէջ։ 1988-էն անոր ստեղծագործութիւնները կը սկսին տպագրուիլ հանրապետական մամուլին մէջ։ Անդրանիկ ժողովածուն լոյս տեսած 1991-ին՝ «Խնկի ծառեր» վերնագիրով։ 1995-ին լոյս տեսած է «Արշակ արքայ, Դրաստամատ ներքինի» պատմավէպը։ «Արշակ արքայ, Դրաստամատ ներքինի» վէպը թարգմանուած է ռուսերէն։
Վերջին՝ «Մհերի դրան գիրքը» լոյս տեսած է գրողին մահէն մէկ շաբաթ ետք՝15 Յունուար  2014-ին: Մասնակցած է Արցախեան գոյամարտին։
Լեւոն Խեչոյեանի ստեղծագործութիւնները թարգմանուած են ռուսերէն, ուքրաներէն, անգլերէն, սպաներէն եւ այլ լեզուներու։ Խեչոյեանի ստեղծագործութիւնները  կը նկատուին Ի. դարու հայ ժողովուրդին վերապրած ողբերգութիւններուն ոգեկոչումը՝ 1915-ի Եղեռնէն մինչեւ Սպիտակի երկրաշարժը եւ 90-ականներու ազատագրական պայքարները, սակայն հոն կը բացակային առասպելականացումն ու հերոսացումը եւ անոնց փոխարէն առկայ է խորունկ վիշտը։


=== Հանրածանօթ գործերէն ===
Խեչոյեանի գործերէն հանրածանօթ են՝

«Խնկի ծառեր»,
«Արշակ արքայ, Դրաստամատ ներքինի»,
«Տան պահապան հրեշտակը»,
«Հողի դողը»,
«Յունիսի հինգը եւ վեցը»,
«Փուշը, Հայր, Փուշը»:


== Մրցանակներ ==
2000-ին «Սեւ գիրք, ծանր բզէզ» վէպին համար արժանացած է ՀՀ պետական «Ոսկեայ եղէգ» մրցանակին։

2013-ին ՀՀ Նախագահին հրամանագիրով պարգեւատրուած է «Հայրենիքին մատուցած ծառայութիւններու համար» 2-րդ աստիճանի շքանշանով, սակայն հրաժարած է ստանալէ  ըսելով. «Ես շնորհակալ եմ վստահութեան համար, սակայն երբ մեր երկրին մէջ սա չափի հասած են արտագաղթի ծաւալները, ու ատոր զուգահեռ՝ ընկերային ծանր պայմաններուն չդիմանալով՝ իմ ազատամարտիկ եղբայրքն այսօր նստացոյց կ'ընեն,  ես այդ մետալն  չեմ կրնար ընդունիլ»:


== Մահը ==
Մահացած է Երեւանի մէջ, ծանր հիւանդութենէ։
Արեւելեան Ռենել

Արեւելեան Ռենել (անգլ․՝ East Rennell)․ կը գտնուի Սոլոմոն կղզիներուն մաս կազմող Ռենել կղզիին արեւելեան մասը, Խաղաղական Ովկիանոս։ 1998-ին յայտարարուած է Եունեսքոյի Համաշխարհային ժառանգութեան Յուշարձան։ 2013-ին ներառնուած է Եունեսքոյի Համաշխարհային ժառանգութեան Վտանգուած Յուշարձաններուն Ցանկին մէջ։


== Դիրքը ==
Ռենել կղզին կը գտնուի Խաղաղական Ովկիանոսին արեւմտեան մասին եւ Սոլոմոն կղզեխումբին հարաւային ծայրամասին։ Մենեկաձեւ (atoll) կղզի է եւ աշխարհի ամենաընդարձակ բարձրացած խթոյ բուստն է (coral reef) գրաւելով 0,37քլ² տարածութիւն մը։ 


== Ընդհանուր տեղեկութիւններ ==
Կղզին ծածկուած է խիտ անտառով եւ անոր հարաւի կեդրոնը կը գտնուի Թեկանօ լիճը (ծանօթ նաեւ իբրեւ Թէ Ընկանօ Te Nggano), որ ժամանակին բստային կղզիին ծովալիճը եղած է։

Բնակիչները 800 հոգի կը հաշուեն եւ անոնք կ՛ապրին Թեկանօ լիճին շուրջը գտնուող 4 գիւղերուն մէջ։ Անոնց գլխաւոր զբաղումն է ագարակապանութիւնն եւ ձկնորսութիւնը։ 


== Բնապահպանում ==
Արեւելեան Ռենելը անեղծ մնացած է եւ կը նկատուի գիտական ուսումնասիրութիւններու համար բնական տարրալուծարան մը։ Վայրը ապաստանն է տեղայատուկ տեսակներու, մանաւանդ թռչուններու։ 2013-ին ներառնուած է Եունեսքոյի Համաշխարհային ժառանգութեան Վտանգուած Յուշարձաններուն Ցանկին մէջ։ Արձանագրուած են թռչունի 50 տեսակներ, որոնցմէ քսանըմէկը տեղայատուկ են։ 
Վայրին ինքնութիւնը հաստատուած է «BirdLife International» կազմակերպութենէն իբրեւ «Թռչունի Կարեւոր Վայր» (Important Bird Area (IBA)), որովհետեւ կը պատսպարէ թռչուններու բաւական տարբեր տեսակներ, ինչպէս օրինակ՝ արծաթակեպի պտղատատրակ (Silver-capped fruit dove կամ՝ Ptilinopus richardsii), դեղնադահուճ լորի (Lorius chlorocercus), Ռենելի թութակ, կանանչ գաճաճ թութակ (green pygmy parrot), ծիրանաւոր «միզոմելա» (Myzomela cardinalis), Մելանէզեան ճանճորս (Myiagra caledonica), Ռենել սպիտակաչք, եւայլն։
Վայրին մէջ արձանագրուած է սողունի տեսակ մը՝ Քրոքըրս ծովու օձ  (Crocker's sea snake)։ Յայտնաբերուած է Թեկանօ լիճը եւ աշխարհի որեւէ ուրիշ տեղ չէ յայտնուած։
Կան նաեւ ջղջիկի 11 տեսակներ (մէկը՝ տեղայատուկ), ցամաքի խղունջի 27 տեսակ (եօթն տեղայատուկ) եւ մօտաւորապէս 730 տարբեր տեսակի միջատներ, որոնցմէ շատեր տեղայատուկ են։
Արձանագրուած են նաեւ տրամահատի եւ ջրային մամուռի 300-է աւելի տեսակներ (որոնցմէ քանի մը հատ տեղայատուկ են)։ Անոնք կը կազմեն շրջանին հարուստ բուսականութիւնը։ 


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
   


== Արտաքին յղումներ ==
Եունեսքոյի Համաշխարհային ժառանգութեան Վտանգուած Յուշարձաններու Ցանկ(անգլերէն)
BirdLife International(անգլերէն)
Թռչուններու կարեւոր վայր(անգլերէն)
Քրոքըրս ծովու օձ(անգլերէն)
417 (թիւ)

417 (չորս հարիւր տասնեօթ) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 416-ի եւ 418-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 A067201  4172+2-ը պարզ թիւ է
 A001358  հարիւրերեսունմեկերորդ կիսապարզ թիւն է
 Alt   417  գործադրելիս կը ստացուի կիւրեղեան б տողատառը
417 Սուեւիա աստեղնեակի կարգային թիւն է
Լեւոն Արսլանեան

Արսլանեան Լեւոն Միքայէլի (գրուած նաեւ՝ Ասլանեան, բժշկը կոչուած է նաեւ՝ Լեւոն Արսլան, 1867, Էլազըղի մարզ, Թուրքիա - 1915), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Լեւոն Արսլան ծնած է 1867 թուականին, Խար­բեր­դի նա­հան­գի Խար­բեր­դի գա­ւա­ռի Մե­զի­րէ քաղաքին մէջ՝ կաթոլիկ ծնողներու բազմազավակ ընտանիքի մէջ։ Բժիշկներ՝ Զարեհ Պօղոս, Արտաշէս ու Հրանդ Արսլանեաններու եղբայրն է։
Նախնական կրթութիւնն ստացած է ծննդավայրի հայ կաթոլիկներու ծխական դպրոցին մէջ, այնուհետեւ սորված է Մեզիրէի Սուլթանիէ (պետական) երկրորդական վարժարանին մէջ։ 1905 թուականին աւարտած է Կ. Պոլ­սոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը։ Երկար տարիներ Տրա­պի­զո­նի թաղապետական բժիշկ աշխատած է եւ հայ, յոյն ու թուրք բնակչութեան շրջանին մէջ մեծ յարգանք վայելած է։ Ամուսնացած եւ 2 զաւակ ունեցած է՝ Հիլտա եւ Կայել։
1915 թուականի Մայիսին, ընտանիքի անդամներուն եւ եղբօր՝ Արտաւազդ Արսլանեանին հետ տեղահանուած է։ Եղած է Տրապիզոնի առողջապահական տնօրէն՝ բժիշկ Ալի Սայիպի, սադրանքներու զոհը։ Այդ վայ-բժշիկին կոչած են նաեւ «Երե­խա­ներ թու­նա­ւո­րող»։ Այդ ընթացքին հիւանդացած է ժան­տախ­տով, ապա ապաքինուած։ 1915 թուականին Յունիսին/Յուլիսին, Կա­րն­ոյ զինուորական հրամանատարէն հեռագիր ստացած է, թէ՝ զինուորական հիւանդանոցի բժիշկ նշանակուած է։ Մի քանի օրէն եղբօր՝ Հրանդի եւ այլոց հետ իր վարձած կառքով ճամփայ ելած է դէպի Կարին։ Կիւմիւշխանէ հասնելուն պէս, Օսմանեան բանակի զինուորները Ալի Սայիպի հրամանով՝ անոր, Հրանդ եղբօրը եւ միւս ճամփորդներուն ախոռ մը են տարած ու սպանելու պատրաստուած են։ Բժիշկը խնդրածէ իրեն սպանել մէկ գնդակով, սակայն թուրքերը՝ 48 տարեկան Լեւոնին ու եղբօրը, սրախողխող սպանած են։ Ականատես զինուորներէն մէկը, ազգութեամբ յոյն, բժիշկ եղբայրներուն գիշերը գաղտնօրէն տարած եւ թաղած է փոսի մը մէջ։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթըն, 1957։
Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
Սահակեան Լիլիկ, Ոճրագործները չխնայեցին նոյնիսկ մարդու կեանքը փրկողներին, «Առող­ջա­պա­հու­թիւն», Երեան, 1965, թ. 4։
Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
Հայրապետյան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործության պատմությունից, Երեւան, 1990։
Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մեջ եւպատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։
Խաչատրեան Լ., Բաբլումեան Ա., Ցուցակ Հայոց ցեղասպանութեան զոհերու (1915-1923 թթ.), հ. 2, Խարբերդի նահանգ, Երեւան, 2004։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Արփենիկ (անձնանուն)

Արփենիկ, հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է հայերէն արփի՝ «արեգակ» բառէն։ Նոր անձնանուն է, կարճ ձեւն է Արփիկ։
17 Հոկտեմբեր

17 Հոկտեմբեր, տարուան 290-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 291-րդ) օրն է։

Տարուան աւարտին կը մնայ 75 օր


== Դէպքեր ==
1902՝ Տեթրօյթի մէջ կը թողարկուի Cadillac մակնիշի առաջին ինքնաշարժը
1933՝ Նացիական Գերմանիայէն հեռացած Ալպերթ Այնշթայնը կը ժամանէ Միացեալ Նահանգներ


== Ծնունդներ ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:17 Հոկտեմբերի ծնածներ

1830՝Մատթէոս Մամուրեան (Մահ.1901, Զմիւռնիա) արեւմտահայ հրապարակագիր
1883՝ Ալեքսանտր Նիլ (անգլերէն՝ Alexander Sutherland Neil, մ.1973), սկովտիացի կրթութեան տեսաբան
1937՝Քարլոս Աբովեան, (Մահ.՝ 1992), հայ նկարիչ

1972` Մարշըլ Պրուս Մազըրս III (անգլերէն՝ Marshall Bruce Mathers III, յայտնի որպէս՝ Էմինեմ) ամերիկացի րեփըր


== Մահեր ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:17 Հոկտեմբերի մահացածներ

1849՝ Ֆրետերիք Շոբեն (լեհ.՝ Fryderyk Franciszek Chopin ծն.1810) լեհ յօրինող, երգահան
1913՝Սիմոն Զաւարեան (ծն.1865), հասարակական-քաղաքական գործիչ
1957՝ Աւետիք Իսահակեան (Ծն.1875, Ալեքսանտրապոլ), արեւելահայ մեծանուն բանաստեղծ
2016՝ Մովսէս Պչաքճեան (Ծն.1940, Հալէպ), գրագէտ


== Տօներ ==
Աղքատութեան վերացման պայքարի համաշխարհային օր (անգլերէն)
Մուսա Լեռ

Մուսա Լեռ, Մուսա լերան փեշերուն գտնուող հայաբնակ 6 գիւղերուն մէջ արդէն կանուխէն կազմակերպուած է Դաշնակցութիւնը։ Յեղափոխական գործիչներ աշխատանք կը տանէին ժողովուրդը զինելու եւ ինքնապաշտպանութեան վարժեցնելու։ Սակայն անոնք դեր պատրաստ չէին թուրքերուն տեղահանութեան հրահանգին։ Տեղահանութեան հրամանը տրուեցաւ Յուլիսի վերջը անոնք սարսափով ընդունեցին։
Սուէտիոյ բնակիչներուն մէկ մասը հաւատալով թուրքերուն, թէ տեղահանութիւնը ժամանակաւոր է անոնք բռնեցին Աքսորի ճամբան։ Մնացեալ 4200 հոգին Մուսա-լեռ բարձրաձան եւ քաջաբար կռուեցան աւելի քան 40 օր։
Մուսա լերան ինքնապաշտպանութիւնը կը ղեկավարէր Մովսէս Տէր Գալուստեան։ 12-16 տարեկան պատանիներ իրենց կեանքը վտանքելով լուրեր կը բերէին։ Ձայնասփիւր եւ հեռախօս չկար այդ օրերուն։ Վերջապէս Սեպտեմբեր 10-ին Միջերկրական Ծովէն Ֆրանսական նաւ մը կը հասնի եւ կը փոխադրէ իրենց դէպի Եգիպտոս։
Աւստրիացի գրող «Ֆրանս Վերֆէլ» հայերու պայքարէն ներշնչուած գրած է «Մուսա լերան 40 օրերը» եւ այսօր մաս կը կազմէ Հայոց Ցեղասպանութեան գրականութեան։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Տե՛ս նաեւ ==
Մուսա լերան հերոսամարտ
Մուսա լերան քառասուն օրերը (ստեղծագործութիւն)
Մուսա լերան 40 օրերըը (ներկայացում)
Մուսա լերան հերոսամարտի Յուշարձան (Մուսալեռ)
6 Մայիս

6 Մայիս, տարուայ 126-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 127-րդ) օրն է

Տարուայ աւարտին կը մնայ 239 օր 5 Մայիս  6 Մայիս  7 Մայիս 


== Դէպքեր ==
1889, Փարիզի համաշխարհային ցուցահանդէսին բացուեցաւ Էյֆելի աշտարակը
1915, հայ կամաւորական գունդերը եւ ռուսական զօրքերը Վան կը մտնեն
1950, 18 տարեկան Էլիզապեթ Թեյլըրը առաջին անգամ ամուսնացաւ
1972, յեղաշրջում ընելու մեղադրեալ Տէնիզ Կիզմեշը եւ իր երկու ընկերներ, մահուան պատժուեցան Անքարային մէջ
1975, Պէյրութին մէջ 100 000 հայեր ելած են երթով նշելու Հայոց ցեղասպանութեան 60 տարին
Յովհաննէս Պօղոս Բ. պապի հովւապետական այցերը՝
1984, 103 քորէացի նահատակները սրբադասուեցան Սեուլին մէջ
2001, Դամասկոսի մէջ եղաւ առաջին պապը, որ երբեւէ մտած է մզկիթէն ներս
2012, կայացան Հայաստանի Հանրապետութեան 5րդ գումարման Ազգային Ժողովի ընտրութիւնները
 131 տեղէն 69-ը ստանալով յաղթանակ տարաւ Հայաստանի Հանրապետական կուսակցութիւնը
2015, Պոլսոյ մէջ «Նոր Զարթօնք»ի եւ «Արմէն Ճամբարի զօրակցութեան շարժում»ի անդամներ ու համակիրներ, Արմէն ճամբարի կալուածքին պետականացման դէմ կը շարժին եւ հողատարածքին մէջ կը մտնեն ու հերթական դրութեամբ հսկում կը կատարեն․ բողոքի պայքարը կը տեւէ մինչեւ տարածքը վերադարրուի իր տիրոջ՝ Հայ Աւետարանական համայնքին


== Ծնունդներ ==
1929, Ճոն Ս․ Կիրակոսեան (մ.1985, Մոսքով) հայ պատմաբան, դիւանագէտ
1872, Ճեմալ փաշա (Hasan Cemal, սպ.1922) օսմանեան թուրք քաղաքական գործիչ
 իր երկու համախոհներու հետ (Թալեաթ եւ Էնվեր) կազմակերպած է Հայոց Ցեղասպանութիւնը
 անոր սպաննած են Թիփղիսին մէջ Պետրոս Տէր Պօղոսեան եւ Արտաշէս Գէորգեան
1978, Աֆշին Ճաֆարի (Afshin Jafari) պարսիկ-գերման փոփ ժանրի երգիչ
1985, Քրիս Փօլ (Christopher Paul) ամերիկացի պասքեթպոլիստ


== Մահեր ==
1888, Րաֆֆի (Յակոբ Մելիք-Յակոբեան, ծն.1835) հայ գրող, վիպասան
 ծնած Սալմաստ, մահացած է Թիփղիս, թաղուած Խոջիվանքի գերեզմատանը
1908, Գէորգ Դաւիթեան (ծն.1858) բժիշկ
1952, Մարիա Մոնթեսորի (Maria Montessori, ծն.1952) իտալացի փիլիսոփայ, մարդաբան, բժիշկ
1968, Ենովք Արմէն (ծն.1885) գրագէտ, մշակոյթի գործիչ
1990, Արշա Օվանեսովա (ռուս.՝ Арша Ованесова, ծն.1906, Պաքու) ֆիլմերու խորհրդային  բեմադրիչ


== Տօներ ==

Սբ. Գէորգի օր (Պուլկարիա, Ռուսիա, Վրաստան)
Մարտիրոսներու օր (Լիբանան, Սուրիա)
 Պէյրութի եւ Դամասկոսի մէջ Ճեմալ փաշային կողմէ  6 Մայիս 1916-ին քսանմեկ արաբ ազգայնականներու մահապատժին հետ կապուած
Բուժքոյրներու օր (Միացեալ Նահանգներ)
6 Մայիս


== Արտաքին յղումներ ==
BBC: On This Day
[4] (անգլերէն)
Բենջամն Ֆրանկլին

Բենջամն ֆրանկլին (17 Յունուար 1706(1706-01-17)[…], Պոսթըն, Մասաչուսեթսյան ծոցի գավառ, Տասներեք գաղութներ - 17 Ապրիլ 1790(1790-04-17)[…], Ֆիլատելֆիա, Փենսիլվանիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ) կարեւոր եւ առավել յայտնի հիմնադիրներեն եղած է Միացյալ Նահանգներուն։ կազմված նայեւ բնավորությամբ քաղաքական երգիծանք, գիտնական եւ գյուտարար եւ պետական գործիչ եւ դիվանագետ։
Եղած է առանցքային գործիչ եւ լուսավորության եւ պատմության ֆիզիկական մարդ։ Որտեղ ան սեփականատեր փորձերու եւ տեսություններու եւ հայտնագործություններու հետ կապված ֆիզիկականի։ Հորինել է Գլոբալիզացիայի եւ հայացգներ եւ Ֆրանկլին վառարանը։ Քանի որ դա առաջին հորինել բառը էլեկտրաէներգիային, որ կը նշանակ է գահրապայ արաբերեն քանի որ այն ցույց տվաւ որ լուսաւորելությունը էլեկտրաէներգիային ցեւերով։ Երբ այն վարում է գիտափորձը վտանգավոր է, որ գրեթէ Կանգով Գնեց իր շոու որտեղ ինքնաթիռի օդային դետոնատոր գաշուեցաՒ Դեպի իր կողմը։ Երբ նա բռնկվել Շփոթեցնել ամիջաես այրեց զայն։ եւ Բոստոնում իր հոր խանութ մոմերարտադրությունը եղաւ իր առաջին աշխատանքը։
Եւ հնարավորություն ել ունեցել ուսումնասիրելու կանոնավոր կերպեր։ Յետոյ, երբ տասներկու տարեկան եղած էր, ան աշխատած էր իր եղբոր տպագրական մամուլուին մէջ։ Որ ներ թերթերու աշխատանք Նոր Անգլիայի մէջ։ Այնուհետեւ սովորեցնել իրեն չափազանց աչքի ընկնող Բենջամնը գնաց Ֆիլադելֆիայ եւ կարողեցաւ աշխատանք գտնել այնտեղ։ Քանի որ ան փորձով ու հետաքրքրությունով աշխատելով արագ հաջողված էր սեփականությանմբ։ իսկ Իր սեփական ընկերություները տպագրության համար եւ նույնիսկ պահել այնքան գումար հեռանալ նույնիսկ հասակում քառասունվայրկյանում Այնուհետեւ աշխատած էր մամուլի ներկայացուցիչների եւ դաշտային տիպլոկամանության տպագրական աշխատանքնեթր համար Բենիամինի բացահայտել էր շատ բրիտանական կավատ Փենսիլվանիայի մէջ։ Եւ որ ինքը նախընտրած էր զգալի մասը իր ընկերներէն գիտնականներ։ Մշակել էր եւ իրականացրել էր բազմաթիվ գաղափարներ վոր ատ մնացած էն մինջեր աս օրը։ Օրինակ առաջինն էր որ առաջարկել գաղափարը ձեւավորման համալիրներուն հատկապես գիտնականներու, եւ բացել էր «բարդ փիլիսոփաներքւ ամերիկացիներու»։ Ունի նաեւ բացել էր առաջին գրադարան վերցնելու համար, եւ «վիճակախաղի» էր ֆրանկլինի կարծիգներեն եւ իր դիվանագիտական ​​աշխատանքներեն կամուրջ սպառողներուն միջեւ Բրիտանիայի եւ ամերիկյան գաղութներու սակայն ապարդյուն։ Յետոյ վերադարցած է դիվանագիտական աշխատանքի Եվրոպայի, նա ընտրվել էր պատգամավոր, եւ ամերիկյան գրող, մի շարք յայտնի քաղաքական գործիչներու գիրգեր որ փաստաթուղթ է որ հռչակեն անկախությունը Միացյալ Նահանգները բրիտանական գաղութատիրության։ Դրանից յետոյ նա վերադաած է Եվրոպա եւ նպաստել խաղաղությանը կնքվել է որը ներառում է անկախության հետ պրիֆամիյի տարիքին 65-տարեկանին 1771-ին։ ֆրանկլիոնը գրած է իր պզտիկին ուիլյըմ հուշագիրը։ Որոնք մինջեւ գրուած են տեւել է չորս տարի եւ առաջին 20 տարեկանին միջոցին։ Յետոյ մի քանի տարիներու ընթացքին, - ավելացրել է ան քիչմը էլ վերջին փուլերուն իր կյանքին։ Բայց Ան շարունակած է իր աշխատանքը գաղտնի քաղաքականություննրով, եւ գրած անոր մասին։ Սակայն ան հրաժարած էր հրապարակեն նշումներեն ընթացքում առաջին իր կյանքի. Էջանշան ներառում է հետեւյալ կարեւոր հատվածները I եւ երկու բաժիններեն։
Լեւոն Վարդանեան

Լեւոն Վարդանեան (6 Մայիս 1948(1948-05-06), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն - 21 Փետրուար 2013(2013-02-21), Երեւան, Հայաստան), հայ քանդակագործ։


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է  Երեւան։ 1966 թուականին աւարտած է Երեւանի Գեղարուեստի ուսումնարանը, 1972 թուականին՝ Երեւանի Գեղարուեստաթատերական կաճառը։ 1976 թուականէն դասաւանդած է Երեւանի Գեղարուեստի ակադեմիոյ մէջ։
Ան ստեղծագործած է շէնքերու քանդակագործութեան բնագաւառէն ներս։ Մասնակցած է համամիութենական միջազգային սեմփոզիումներու եւ պիենալներու (1992, 1994, 1998, Ռաւեննա)։
Իր փոքր ստեղծագործութիւնները կը գտնուին Հայաստանի Մշակոյթի նախարարութեան, Մոսկուայի Տրետեակովեան պատկերասրահին, Երեւանի Փայտարուեստի թանգարանին, Վանաձորի Գեղարուեստի թանգարանին մէջ։


== Գործեր ==
Իր գլխաւոր ստեղծագործութիւններն են.

«Երեւան» (1981, հարթաքանդակ, փայտեայ, Երեւանի քաղաքապետարան),
«Աշխատանքի երգ» (1985, տուֆ, Երեւանի մեթրոփոլիթենի «Գործարանային» կայարան),
«Մատողներ» (1986, տուֆ, Ռուսաստանի Վոլկոտոնսկ քաղաքը),
«Սպիտակաքար, ոսկեգմբէթ Մոսկուան» (1997, հարթաքանդակ, Երեւանի մօտ Ռուսաստանի դեսպանատան մէջ),
«Աստուծոյ աչք» (1998, պրոնզ, Իտալիոյ Ռաւեննա քաղաքին մէջ)։
Մելքոն (անձնանուն)

Մելքոն, արական անուն է, արեւմտեան քրիստոնէական աւանդույթի համաձայն մանուկ Քրիստոսին նուերներ բերած երեք մոգերէն մեկու անունն է: Մելքոնը պարսից արքայ էր եւ ոսկի նուիրաբերած էր: Միւս երկու մոգերն էին Գասպարը եւ Բաղդասարը:
Անուան Մելքում տարբերակով կայ Մելքումեան մականունը:

Լատինագիր ձեւը՝  MELKON 
Անունէ կազմուած մականուն՝ Մելքոնեան


== Անունը Կրողներ ==
Մելքոն Տիրացուեան (1837-1904, Կ.Պոլիս) գեղանկարիչ
Մելքոն Կիւրճեան (1859-1915) գրող


== Անուան Տարբերակները Այլ Լեզուներով ==
իտալ.՝ Melchiorre
նեփալ.՝ Melchior
շուէտ.՝ Melker
սպ.՝ Melchor
Բողոքականներու դպրոց (Տերսիմ)

Բողոքականներու դպրոցը(Տերսիմ, Չմշկածաք, Իւչպէկ թաղ), կը հիմնուի 1891 թուականին, Սենեքերիմ Ինճէեանի կողմէ, որ կ՚ըլլայ նաեւ դպրոցին առաջին ուսուցիչը։ Սկզբնական շրջանին դպրոցի համար կը գործածուէր Ինճէեանի տան սենեակներէն մէկը։ Բայց 1895-ին, երբ Իւչպէկ թաղին մէջ կը կառուցուի բողոքական ժողովարանը, այստեղ ալ կը փոխադրուի դպրոցը իր մօտ 20 երկսեռ աշակերտներով։ Աշակերտներուն թիւը հետզհետէ կ՚աճի եւ կը հասնի մօտ 40 երկսեռ աշակերտի։
Բացի դպրոցին հիմնադիր Սենեքերիմ Ինճէեանէ, այս դպրոցին մէջ դասաւանդած են Պատուելի Պէշկէօթիւրեան (Խարբերդէն), Պատուելի Կարապետ Կիւլեան (Սարըգամըշէն), Պատուելի Սահակ Յովսէփեան (Չմշկածագէն), Յովհաննէս Աշոտեան (Կարմրի գիւղէն), Մեսրոպ Ժամկոչեան եւ Ագապի Թադեան։
Վասակ Գաբուռ

Վասակ Գաբուռ, կամ Վասակ Հայկազն, (Գաբուռ՝ բառացի նուրբ, մեղմ, մահացած է 859-ին), Գեղարքունիքի եւ Սիւնիքի իշխան:
Կը ծագի Սիւնիներու տոհմէն՝ Հայկազուն ճիւղէն, Գրիգոր Սուփան Ա.-ի որդին էր։ 850-855-ականներու համահայկական մեծ ապստամբութենէն ետք, Վասակ Իշխանիկի գերեւարումէն ետք հայոց իշխան ու սպարապետ Աշոտ Բագրատունին անոր կը նշանակէ Սիւնիքի գահերէց իշխան։ Ամուսնացած է անոր դստեր՝ Մարիամ Բագրատունիի հետ: Ունեցած են 3 որդի՝ Գրիգոր-Սուփան, Սահակ եւ Վասակ։
Վասակ Գաբուռի մահէն ետք Մարիամ իշխանուհիի հրամանով կառուցուած է Սեւանավանքը։ Ըստ հայոց պատմիչներու, Մարիամը ուխտած էր 30 եկեղեցի կառուցել իր վաղամեռիկ ամուսինի յիշատակին։ Հանդիպելով Սեւանավանքի վանահայր, ապագայ կաթողիկոս Մաշտոց Եղիւարդեցիին, ան յանձն կ՚առնէ հովանաւորել վանքի նորոգումը եւ ընդարձակումը եւ կառուցել սուրբ Առաքելոց եւ սուրբ Աստուածածին եկեղեցիները։


== Ընտանիք ==
Հիմնական յօդուած՝ Բագրատունիներու Տոհմածառ


== Տես նաեւ ==
Վասակ Սիւնի (մարզպան)
Վասակ Ա. Սիւնի


== Գրականութիւն ==
Cyril Tumanoff, Manuel de Généalogie et de Chronologie pour l’Histoire de la Caucasie Chrétienne (Arménie-Géorgie-Albanie)
Հայկական սովետական հանրագիտարան
René Grousset, Histoire de l’Arménie
Continuité des élites à Byzance durant les siècles obscurs
Երկրապահի Օր

Երկրապահի օր, 1993-ին որոշուած Երկրապահ կամաւորականներու միութիւն (ԵԿՄ) հասարակական կազմակերպութեան անդամներու՝ երկրապահներու օրն է։ Կը տօնուի 1997-էն իւրաքանչիւր տարուայ 8 Մայիսին։


== Կայացում ==
8 Մայիսը, իբրեւ երկրապահի օր նշելու որոշումը կայացած է Երկրապահ Կամաւորականներու Միութեան 3-րդ համագումարին՝ Նոյեմբեր 1997-ին։ 6 Յունուար 2001-ին։ ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոպերտ Քոչարեանը հաստատած է «Հայաստանի հանրապետութեան տօներու եւ յիշատակի օրերու մասին» օրէնքը, որ 24 Յուլիս 2001-ին հաստատած է Հայաստանի Հանրապետութեան ՀՀ Ազգային ժողովը։ Այդ որոշմամբ երկրապահի օրը ընդգրկուած է ՀՀ պետական տօնացոյցին մէջԱռաջին պետական տօնակատարութեան ժամանակ ՀՀ վարչապետ Անդրանիկ Մարգարեանը շնորհաւորական ուղերձ յղած է նաեւ Երկրապահի օրուան առթիւ, եւ մասնաւորապէս ըսած է՝
ՄԱԿ-ի Ապահովութեան Խորհուրդ

ՄԱԿ-ի Ապահովութեան Խորհուրդը կամ ՄԱԿ-ի Անվտանգութեան Խորհուրդը (անգլ.՝ United Nations Security Council, ֆր.՝ Conseil de sécurité de l'ONU, արաբ․՝ مجلس أمن الأمم المتحدة‎‎, չին.՝ 联合国安全理事会, սպ.՝ Consejo de Seguridad de la ONU), ՄԱԿ-ի մէջ մշտապէս գործող կառոյց է, որու վրայ, ըստ ՄԱԿ-ի կանոնակարգի 24-րդ յօդուածի, դրուած է աշխարհի խաղաղութեան եւ անվտանգութեան պահպանման պատասխանատուութիւնը։ ՄԱԿ-ի վեց կարեւորագոյն կառոյցներէն է։


= Կազմ =


= Արտաքին յղումներ =
Совет Безопасности ООН wikipedia.org
Երեքշաբթի

Երեքշաբթի՝ շաբթուան երկրորդ օրը արեւմտեան երկիրներու մեծամասնութեան մօտ եւ երրորդ օրը ըստ Հուդա-Քրիստոնէական օրացոյցի։


== Ծագումնաբանութիւն ==

Հայերէնով (Երեքշաբթի), վրացերէնով (სამშაბათი — սամշաբաթի), բաշկիրերէնով (шишәмбе - շիշամբէ), տաճկերէնով (сешанбе-սեշամբէ) եւ թաթարերէն (сишәмбе-սիշամբէ) բառացի կը նշանակէ երեք օր շաբաթէն: Հին Հռոմի մէջ անուանումը նուիրուած էր Մարսին (ֆր.՝ Mardi, իտալ.՝ Martedì), հիւսիսգերմանական ցեղերու մօտ ի պատիւ Տիւրի (նով.՝ Tysdag), որ անդրադարձած է հռոմէական եւ գերմանական լեզուներու վրայ:
Լատիներէնով Երեքշաբթին կը կոչեն dies Martis («Մարսի օր») եւ կը համարուի յունարէն ἡμέρα Ἄρεως (Արեսի օր) թարգմանութիւնը: Շաբթուան եօթ օրերու զուգորդումը եօթ դասական մոլորակներու հետ հաւանաբար կու գայ հելլենական ժամանակաշրջանէն: Ա. եւ Գ. դարերուն Հռոմէական կայսրութեան մէջ ութօրեայ աշխատանքային շաբաթը կը փոխարինուի եօթնօրեային: Անգլերէնով Երեքշաբթի բառը կու գայ հին անգլերէն Tiwesdæg բառէն: Անիկա կու գայ հին գերմաներէնէն, որ թարգմանուած է լատիներէնէն եւ Մարսի փոխարէն գրուած է գերմանական աստուծոյ` Teiwaz (հին անգլերէնով Tiw) անունը: Այսպիսով Երեքշաբթին բառացի կը նշանակէ «Տիւրի օր»:
Հնդկաստանի դասական լեզուներուն մէջ Երեքշաբթի օրուան կ'ըսեն Անգարակա («անիկա ունի կարմիր գոյն») եւ նուիրուած է պատերազմի աստուած Մանգալին եւ կարմիր մոլորակ Մարսին:
«Երեքշաբթի», ճափոներէնին մէջ բառացի կը թարգմանուի «կրակի օր» (火曜日):