armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ալաշկերտ Հին Վաղարչակերտ

Ալաշկերտ Հին Վաղարչակերտ բարդաքաղաքի անուան աղաւաղումն է, որ Այրաբատայ Բագրեւանդ (Պայազիտ) գոփ այժմեան վիճակներէն մին կը կազմէ։ Վիճակս ունի 115 գղ. ուր կ'ապրէին 20.111 բն. հետեւեալ բաժնուած։

Մահմետականներ—13863
Հայ-Լուսաւորչականներ—3217
Հայ-Կաթողիկէներ—2754
Հայ-Բողոքականներ—99
Այլեւայլք—178Ընդամէնը 20111 հոգի։
Հայաբնակ գիւղերուն թիւն էր 14։
Ալաշկեռտ անունը չատ անգամ պատմիչներէն յատկացուած է ամբողջ
Բագռեւանդ գռին, որ բաժնուած է չորս վիճակներու։
Ալաշկերտ վիճակին գլխաւոր անունն է Թօփռագ-գալէ (Հողարբերդ) որ կը կոչուի նաեւ Ալաշկերտ։ Սա կը համարուի բուն հին Վաղառշակեռտը, գոր կանգնած է Բ. դարու ւերջերը Արտաչէս Բ. ի թոռը, Վադարչակ Արչակունի թագաւորը։ Դիրքը բարձր է գրեթէ 5950 ոտք։
Եօթներորդ դարու կիսուն Ներէս Շինող Կաթողիկոսը հոյակապ եկեղեցի մը չինել տուաւ Ս. Աստուածածնայ նուիրուած որ մամանակի ընթացքին աւերուելով 1800 թուականին ատենները ուրիչ մը չինուած է, որը նոյնպէս փլփլկած վիճակի մէջ կը գտուէր ընդհ, պատերաղմէն առաջ։
Գերեզմանատան մօտերը հին եկեղեցւոյ մը աւերակները կ'երեւին եւ կը կարծուի թէ հոգ եղած ըլլայ հռչակաւոր եւ կը կարծուի թէ հոգ եղած ըլլայ հռչակաւոր եւ հրաչահործ Ս. Կիրակոսի վանքը։
Մօտերն է 1730 - 5-ին նահատակուած Խանում կոյսի նուիրուած քարակոյտը (տե՝ս Բազմավէպ 1869 էջ 70, ուռ հռատարակուած է "Տաղ ի վկայուհի Ս. Խանում նահատակ ի Թոփռագ-գալէ") Ալաշկերտէն մէկ քիլոմէթր հեռի կը գտնուի Ճգնաւոռի տեղ քարայրաձեւ աղօթատեզի մը։ Կայ նաեւ Ս. Սառգիս անուամբ ուխտատեղի մը բերդին արեւմրա-հարաւային կողմը։ Ընդհ, պատերազմէն ետք Ալաչկերտի մէջ հայ մնացած չէ։ (Ալիշան այռառատ 535-61, Բագռեւանդ 46-74, եւայլն)։


== Աղբիւրներ ==
Հայ հանրագիտակ, Հայր Մկրտիչ Վրդ․ Պոտուրեան, 1938 Պուքրէշ, Ա. Հատոր, էջ 64։
175 (թիւ)

175 (հարիւր եօթանասունհինգ)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ է 174-ի եւ 176-ի միջեւ


== Յատկութիւններ ==
իրիսկ նշաններու աճող աստիճաններու գումարն է՝ 175=11+72+53 A032799  նոյն յատկութիւնն ունեն նաեւ 135-ը, 518-ը, 598-ը եւ 1306-ը
 A005917  երկու չորս աստիճաններու տարբերութիւն է՝ 175=44-34
կիրառութիւններ
175 Անտրոմաքէ աստեղնեակի կարգային թիւն է
Microsoft Windows-ի  Alt + 175 -ի գործադրումով կը ստացուի կիւրեղեան п (փէ) տողատառը
Տարուայ 175րդ օրն է Յունիս 24-ը (նահանջ տարիներուն՝ Յունիս 23-ը)
175 տարի ապրած է աստուծաշնչեան Աբրահամը
Գարուն (ամսագիր, Քէոլն)

«Գարուն», եռալեզու (հայերէն, գերմաներէն, թրքերէն) ամսագիր։ Լոյս կը տեսնէ 1995 թուականէն, Քէոլնի մէջ, Գերմանիա։ Հրատարակիչն է Յարութիւն Օրմանճեանը, խմբագիրը՝ Արթին Օրմանճեանը։
Եղիշէ (անձնանուն)

յուն․՝ Ελισσαίος
}}
Եղիշէ, հայկական արական տարածուած անուն։  Ունի աստուածաշնչային ծագում, հրէական (եբր.՝ ‏אֱלִישַׁע‎, Էլիշա) անունն է, որ կը նշանակի՝ «Աստուած փրկութիւն է»:

Լատինագիր ձեւը՝  YEGHISHEH 
Անունէ ստեղծուած մականուն՝ Եղիշեան


== Անունը Կրողներ ==
Եղիշէ (400-480) Ե դարու պատմիչ
Եղիշէ Չարենց (Սողոմոնեան, 1897 Կարս-սպ.1937 Երեւան) 20րդ դարու բանաստեղծ
Եղիշէ Ասծատրեան (1914 Ճարտար, Ելիզաւեթփոլի նահանգ, ՌԿ) գիտաշխատող
Եղիշէ Այվազեան (ծն.1890) ճարտարագէտ
Եղիշէ Թադեւոսեան (1870 Վաղարշապատ-1936 Թպիլիսի) նկարիչ
Եղիշէ Փափանեան (1877 Կարին-1915) բժիշկ
Եղիշէ Պահլաւունի (մ.1961 Պարսկաստան) վաշտապետ, ֆետայի


== Այլ Լեզուներուն Մէջ Համարժէք Անուններ ==
անգլերէն՝ Elisha Իլայշա
լեհ.՝ Elizeusz
հունգարերէն՝ Elizeusz
յուն․՝ Ελισσαίος Էլիսայոս
ռուս.՝ Елисей Ելիսէյ
սպ.՝ Eliseo
վրաց.՝ ელისე Էլիսէ
ֆրանսերէն՝ Élisée Էլիզէ
Սարատով

Սարատով (ռուս.՝ Саратов), քաղաք Ռուսաստանի մէջ։ Սարատովի մարզի վարչական կենտրոնն է։ Սարատովը պատմական քաղաք է, որ կը գտնուի Ասիայի եւ Եւրոպայի սահմանգծին։ Հիմնադրվել է 1590 թ.-ին Ֆեոդոր I Իվանովիչ ցարի արքայութեան օրոք։ Բնակչութիւնը՝ 839 755 մարդ (2013)։ Քաղաքի մէջ կ՛ապրին մէկ տասնեակէն աւելի տարբեր ազգեր, այդ թւում ՝ հայեր։ 2010 թ.-ի տվյալներով Սարատովի մէջ կ'ապրին աւելի քան 8 հազար հայ։
I See Fire

I See Fire, «Հոպիթ՝ Ծուխի Պարապուտը» ֆիլմին երգն է։ Երգը գրած եւ կատարած է Էտ Շիրանը։ Երգը թողարկուած է 5 Նոյեմբեր 2013-ին։ Նոյն ժամանակ թողարկուած է երգին տեսահոլովակը։ Մեծ Անգլիոյ շարքերու մրցոյթին մէջ գրաւած է 13-րդ հորիզոնականը։ Նոր Զելանդիայի մէջ Էտ Շիրանի երգը գրաւեց առաջին հորիզոնականը։ Երգը նաեւ առաջադրուած է «Satellite Award» մրցականին որպէս լաւագոյն յատուկ երգ։


== Շարքեր ==
Վարուժան Սէթեան

Վարուժան Սէթեան ծնած է 1929-ին Պէյրութ, լիբանանցի լուսանկարիչ է։


== Կենսագրութիւն եւ դիմագիծ ==
Վարուժան Սէթեան ծնած է Պէյրութ 1929-ին։ Յաճախած է Էշրեֆիէի Ազգ.վարժարանը։ Տասներեք տարեկանին սկսած է լուսանկարչութեան, ուշագրաւ ընկերութիւն մը ցուցաբերելով իր վարպետներուն մօտ։
Գունաւոր իր դիմանկարները, որոնք կը ներկայացնեն Լիբանանի քաղաքական ու մշակութային կեանքին մեծ դէմքերը, նախանձելի վարկ մը կ'ապահովեն իրեն գունաւորի կալուածէն ներս։ Սակայն դիմանկարի անուրանալի արժանիքներու փաստը տուած ըլլալով հանդերձ նժարը կը հակի տեսարանի կողմը։ Հո՛ն է ինք իր ծանրութեամբ ու նաեւ թարմութեամբ եւ նորութիւններով։ Ասպարէզին մէջ արագ ու գնահատելի յաջողութիւններ արձանագրելով, ինքզինք պարտադրեց տեսարանի ճիւղին մէջ, իբրեւ այդ գործին անվիճելի վարպետներէն մէկը:
Կրիշա Իսախանեան

Կրիշա   Խորէն Իսախանեան (15 Նոյեմբեր 1952(1952-11-15), Թալիշ, Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզ, Ազրպէյճանական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն - 25 Մարտ 1991(1991-03-25), Թալիշ, Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզ, Ազրպէյճանական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), հայ ազատամարտիկ, Արցախեան պատերազմի մասնակից։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1952 թուականի Նոյեմբեր 15-ին Մարտակերտի շրջանի Թալիշ գիւղին մէջ։
Աւարտած է գիւղի միջնակարգ դպրոցը, ուսումը շարունակած է Չարենցավանի հաստոցաշինական տեխնիկումին մէջ։
Ծառայած է Խորհրդային բանակին մէջ։ Զորացրուելէ ետք բնակութիւն կը հաստատէ ՀՀ Հրազդան քաղաքին մէջ։ Աշխատած է Ռոստովի քիմպաշտպանութեան միաւորման Հրազդանի մասնաճիւղին մէջ։
Մասնակցած է Մարտակերտի եւ Շահումեանի շրջաններու պաշտպանական մարտերուն։ Զոհուած է 1991 թուականին Մարտ 25-ին, Թալիշի մերձակայ «Թախտեր» տեղամասին մէջ, թշնամու գնդակի պատճառաւ։ Դիակը կը գտնուի Միրպաշիրի մէջ։ Ամուսնացած էր, ունի երեք երեխայ։ Կը հանգչի Թալիշ գիւղի գերեզմանատան մէջ։
Տիարպեքիրի Ջարդերը (1895)

Տիարպեքիրի Ջարդերը կամ Տիգրանակերտի Ջարդերը կոտորածներ են Օսմանեան կայսրութեան Տիարպեքիրի (Տիգրանակերտի) վիլայեթի մէջ (1895 թուականի նոյեմբերին)։ Այդ իրադարձութիւնները Համիտեան ջարդերու մասն էին, որոնք ուղղուած էին քրիստոնէական բնակչութեան դէմ։

Ֆրանսայի փոխհիւպատոս Մէյրիէի զեկոյցի համաձայն Տիարպեքիրի (Տիգրանակերտի) սանջաքի տարածքին մէջ, 119 գիւղեր, որոնք բաղկացած էին 6000 ընտանիքներէ, թալանուած եւ այրուած էին, մօտ 30 000 քրիստոնեաներ սպանուած կամ անյայտ կորսուած էին։ Մասնաւորապէս Տիարպեքիր (Տիգրանակերտ) քաղաքին մէջ առեւանգած էին 50 կանանց եւ աղջիկներու, իսկ գիւղերուն մէջ այդ թիւը շատ աւելի մեծ էր։ Տիարպեքիր (Տիգրանակերտ) քաղաքի նիւթական վնասներու չափը կը գնահատուէր ըստ Մէյրիէի 2 միլիոն թրքական ֆունտին, իսկ սպանուած քրիստոնեաներու թիւն էր 3000։
Իսլամներու մօտ սպանուածներու թիւը կը կազմէր 195, որոնցմէ 70-ը սպանուած էին իսլամներու կողմէն՝ թալանուած գօրքը բաժնելու ժամանակ։ Ջարդերու ընթացքին մօտ 1500 քրիստոնեաներ կրցած էին պատսպարուիլ Ֆրանսայի հիւպատոսարանին մէջ, իսկ մօտ 3000-ը՝ Սուրբ հայրերու տաճարին մէջ (Монастырь Святых отцов)։ Այն թաղամասերուն մէջ, որոնցմէ քրիստոնեաները ունէին որոշակի զէնք եւ զինամթերք եւ կրցած էին հաւաքել եւ միաւորել բաւարար քանակութեամբ՝ ջարդարարները մուտք չէին գործեր։ Սակայն եռօրեայ ջարդերէն յետոյ թրքակական ուժայինները քրիստոնեաներուն զինաթափած են, իսկ իսլամներու մօտ ձգած էին զէնքերը։ Շատ հայեր ձերբակալուեցան եւ կոտանքներու կ'ենթարկուէին բանտերուն մէջ։
Թուրքերը հայ բնակչութենէն խլեցին անգամ այն փոքրածաւալ օգնութիւնը, որը տրամադրուած էր անօթի մնացած ընտանիքներուն։ Պատճառն այն էր, որ հայ եպիսկոպոսը հրաժարած էր ստորագրել այն փաստաթղթերը, որոնք կը փաստագրէին հայերու մեղաւորութիւնը ջարդերու իրագործման մէջ։


== Տե՛ս նաեւ ==
Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Աղբիւրներ ==
«Геноцид армян в Османской империи», Сборник документов и материалов под редакцией М. Г. Нерсисяна. Второе дополненное издание. Издателсьство «Айастан», Ереван 1983, стр.132 - 137 (Էլեկտրոնային տարբերակ)։
Վայրի Բնութեան Համաշխարհային Օր

Վայրի Բնութեան Համաշխարհային Օր, 2013 թուականի Դեկտեմբեր 20-ին, ՄԱԿ գումարելով 68-րդ նստաշրջանը, 3 Մարտը  հռչակած է Վայրի Բնութեան Համաշխարհային Օր (բանաձեւ 68/205, 20 Դեկտեմբեր 2013)՝ «Ոչնչացման վտանգի տակ գտնուող ֆաունայի եւ ֆլորայի վայրի տեսակներու միջազգային առեւտուրի մասին» համաձանագրի ընդունման տարեդարձի օրը, զոր առաջարկուած է Թայլանտի կողմէ, տօնելու եւ բարձր մակարդակ ապահովելու՝ վայրի բնութեան, կենդանական ու բուսական աշխարհի վերաբերեալ:
Վայրի բնութեան օրուան տօնակատարութիւնը  կապուած է նաեւ 1973-ի Մարտ 3-ին Ուաշինկթընի մէջ 80 երկիրներու ներկայացուցիչներու կողմէն ՍԻԹԵՍ-ի համաձայնագիրին հետ, որ ուժի մէջ մտած էր 1 Յուլիս 1975-ին:
2013 թուականին,  ՄԱԿ-ի բանաձեւը կը վերահաստատէր վայրի բնութեան առանձնայատուկ կարեւորութիւնը եւ անգնահատելի արժէքը  կայուն զարգացման ու մարդկային բարօրութեան հարցով՝ առանձնացնելով վայրի բնութեան դերը բնապահպանական, ծննդաբանական, ընկերային, տնտեսական, գիտական, կրթական, մշակութային, գեղագիտական եւ ժամանցային հարցերուն մէջ:
Իւրաքանչիւր տարի այս օրն կ՛ունենայ որոշակի թեմաթիք ուղղուածութիւն.

2015-ի կարգախօսն էր «Վայրի բնութեան հանդէպ կատարուած հանցագործութիւնը լուրջ խնդիր է, եկէ՛ք լուրջ մօտենանք բնութեան հանդէպ կատարուած հանցագործութեան»:
2016-ի կարգախօսն էր «Վայրի բնութեան ապագան մեր ձեռքն է»:
117 (թիւ)

117 (հարիւր տասնեօթ)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ է 116-ի եւ 118-ի միջեւ


== Թուագիտութիւն ==
 A005345  բերկրալի թիւ է


== Գիտության մեջ ==
թէննըսին քիմիական տարրի (117Ts) ատոմային թիւն է
117 Լոմիա աստեղնեակի կարգային թիւն է


== Այլ ==
1-17-ը Զուիցերիոյ եւ Փորթուկալին մէջ արտակարգ հեռախօսահամարն է
E117-ը Հայաստանով անցնող երթուղի մըն է
R117-ի փոխարինուած է Renault-ի R17 կարգաթիւը՝ Իտալիոյ մէջ 17 թիւը աներջանիկ ըլլալու պատճառաւ


== Օրացոյց ==
Տարուայ 117րդ օրը Ապրիլ 27-ն է (նահանջ տարիներուն՝ Ապրիլ 26-ը)
322 (թիւ)

322 (երեք հարիւր քսաներկու) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 321-ի եւ 323-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 A005349  բերկրալի թիւ է
 A005114  անձեռնմխելի թիւ է
 Alt   322  գործադրելիս կը ստացուի B գլխատառը
տարուայ 322րդ օրն է Նոյեմբեր 19-ը (նահանջ տարիներուն՝ Նոյեմբեր 18-ը)
322 Փայեոյ աստեղնեակի կարգային թիւն է 322-ը Եյլի համալսարանի գաղտնի ընկերակցութեան լոկոյին վրայ
Ռուբէն Դարբինեան

Ռուբէն Դարբինեան (իսկական անունը՝ Արտաշէս Ստեփան Չիլինկարեան, 1883, Ախալքալաք, Ռուսական Կայսրութիւն - 14 Յունիս 1968(1968-06-14), Պոսթըն, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), հայ հասարակական-քաղաքական գործիչ։ ՀՅԴ կուսակցութեան անդամ։


== Կրթութիւն ==
Աւարտած է Թիֆլիսի երկրորդական ռուսական վարժարանը, ուսանած է Հայտելկերկի եւ Միւնիխ Միւնխենի համալսարաններու մէջ, 1906 -ին աւարտած է Մոսկուայի պետական համալսարանի իրաւաբանական կաճառը։


== Գործունէութիւն ==
Աշխատակցած է կովկասահայ մամուլին («Մշակ», «Մուրճ»)

1906 թուականէն կատարած է կուսակցական աշխատանք:
Աշխոյժօրէն մասնակցած է «Փոթորիկ» խումբի աշխատանքներուն:
1906-ին մասնակցած է Էջմիածնի մէջ գումարուած ազգային ընդհանուր ժոդովին:
1909-ին խուսափելով ցարական իշխանութիւններու հետապնդումներէն, հաստատուած է Կ. Պոլսոյ մէջ,
1909-ին աշխատակցած է «Ազատամարտ»ին:
1914-ին աշխատած է Թիֆլիսի եւ Պաքուի մէջ:
1916-ին «Արեւ» օրաթերթի խմբագիր:
1917-ին հրատարակած է «Գործ» ամսագիրը (Պաքու)։
1917-ին Հայոց ազգային խորհուրդի քարտուղար:
1920-ին Հայաստանի Հանրապետութեան արդարադատութեան նախարար:
1921-ին «Հայրենիք» օրաթերթի եւ ամսագրի խմբագիր:


=== Աշխատութիւններ ===
Տպագրած է գիտական, քաղաքական, արուեստաբանական, պատմագիտական կարեւոր յօդուածներ:
1913-ին գործած է Գերմանիոյ մէջ, հետապնդումներէն եւ ամբաստանութիւններէն խուսափելու համար ձեռք բերած է անձնագիր՝ Դարբինեան Ռուբէն անունով եւ մինչեւ կեանքի վերջը կրած այդ անունը:
Պերլինի մէջ օգնած է գերմանա-հայկական ընկերութեան ստեղծմանը:
Խորհրդային իշխանութեան հաստատումէն յետոյ  ձերբակալուած է, մինչեւ 1921-ին-ի Փետրուարը մնացեր բանտի մէջ:
Փետրուարեան ապստամբութեան պարտութիւնէն յետոյ (1921) անցած է Թեհրան, ապա՝ ԱՄՆ (Պոսթըն):
Գրած է «Ինչ պայմաններու մեջ ծնունդ առաւ Հայաստանի Հանրապետութիւնը», 1953, «Ի՞նչ կարելի է սպասել Սթալինի յաջորդներէն», 1953 եւ այլն)։


== Այլ աշխատութիւններ ==
Ռուսական վտանգը


== Գրականութիւն ==
Ռուբէն Դարբինեան, «Հայենիք» օրաթերթ, 1969, Յուլիսի 14-16։


== Աղբիւրներ ==
ԵՊՀ Հայագիտական հետազօտութիւններու հիմնարկ
Armenian Weekly History


== Տե՛ս նաեւ ==
Հայրենիք (օրաթերթ)
Հայաստանի Զինանշան

Հայաստանի Հանրապետութեան զինանշանը, Հայաստանի Հանրապետութեան պետական խորհրդանշաններէն մէկն է։ «Հայաստանի Հանրապետութեան պետական զինանշանի» օրէնքը ընդունուած է 19 Ապրիլ 1992-ին Գերագոյն Խորհուրդի կողմէ: Վերականգնուած է Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան (1918-1920 թթ.) զինանշանը, որուն հեղինակներն են՝ ճարտարապետ, Ռուսաստանի գեղարուեստի ակադեմիայի ակադեմիկոս Ալեքսանտր Թամանեանը եւ նկարիչ Յակոբ Գոճոյեանը: 27 Նոյեմբեր 2005-ին ՀՀ Սահմանադրութեան բարեփոխումներէն ետք, 15 Յունիս 2006-ին ընդունուած է «ՀՀ զինանշանի» նոր օրէնքը։
Հայաստանի Հանրապետութեան զինանշանին կեդրոնը վահանի վրայ կը տեսնուին Արարատ լեռը՝ Նոյեան տապանով եւ պատմական Հայաստանի չորս թագաւորութիւնները։
Վերը ձախին՝ Բագրատունիներու, վերը աջին՝ Արշակունիներու, վարը ձախին՝ Արտաշէսեաններու, վարը աջին՝ Ռուբինեաններու զինանշանները։ Վահանին ետեւը ձախ կողմէն կանգնած է արծիւը եւ աջ կողմէն՝ առիւծը, իսկ վահանին տակ պատկերուած են սուր, ճիւղ, հասկերու խուրձ, շղթայ եւ ժապաւէն։ Հայաստանի Հանրապետութեան զինանշանի հիմնական գոյնն է ոսկեգոյնը, պատմական Հայաստանի թագաւորութիւններու գոյները՝ վերէն ձախ՝ կարմիր, վերէն աջ՝ կապոյտ, վարէն ձախ՝ կապոյտ, վարէն աջ՝ կարմիր եւ կեդրոնը՝ վահանի վրայ պատկերուած Արարատ լեռը՝ նարնջագոյն։ Նշուած գոյները կը խորհրդանշեն Հայաստանի Հանրապետութեան դրօշի գոյները:


== Աղբիւրներ ==
Հայաստանի Հանրապետութեան պետական խորհրդանշանները president.am կայքէջի մէջ
Ալեքսանտրիոյ Գրադարան

Աղեքսանտրիոյ գրադարան, հին ժամանակաշրջանի մեծագոյն գրադարաններէնն մէկը, գործած է Աղեքսանտրիոյ Թանգարանին՝ հելլենիստական գիտութեան կեդրոնին կից, Եգիպտոսի Աղեքսանտրիա քաղաքին մէջ։ Հիմնադրուած է Ք․Ա․ Գ․ դարուն  Պտողեմէոս Ա․ի (կամ Փթոլեմէոս Փրկիչ) Πτολεμαίος Α΄ο Σωτήρ իշխանութեան տարիներուն ու կը կառուցուի Պտողեմէոս Բ․ին (կամ Փթոլեմէոս Եղբայրասէր) Πτολεμαίος Β’ ο Φιλάδελφος կողմէ:  Եղած է գիտութեան կորեւոր կեդրոններէն մէկը։ Պտողեմէոս Ա․ մակետոնացի զօրավար էր՝ Աղեքսանտր Մակետոնացիին յաջորդողը: Գրադարանի առաջին պահապանը եղած է Զինիտոթոս Եփեսացին (մինչեւ Ք․Ա․ 234), անոնցմէ ետք՝ Էրաթոսթենիս Կիրենացին կամ՝ Քիրենացին  Ερατοσθένης ο Κυρηναίος (Ք․Ա․ 236-195), Արիստոֆանիս Բիւզանդացին (Ք․Ա․ 185-180) եւ Արիստարխոս Սամոթրաքեցին Αρίσταρχος ο Σαμόθραξ (մինչեւ Ք․Ա․ 146)։ Գրադարանին մէջ աշխատած են հելլենիստական դարաշրջանի այլ նշանաւոր գիտնականներ, որոնցմէ են՝ Իուքլիտը: Գրադարանը նուիրուած էր արուեստի եօթը աստուածուհիներուն՝ Մուսաներուն:
Գրադարանը այրած են, ոչնչացուցած են գիրքերու մեծամասնութիւնը. այս պատճառով գրադարանը մշակութային ժառանգութեան աւերման խորհրդանիշ դարձած է։ Գրադարանի քանդումին թուականը կը տարբերի հին աղբիւրներու մէջ։  հակառակ անոր որ Աղեքսանտրիոյ գրադարանի այրման գծով առասպել մը կայ, որ կը պատմէ թէ գրադարանը, ամենայն հաւանականութեամբ, շատ անգամ այրելու եւ աւերելու փորձերու ենթարկուած է, սակայն միշտ ալ յաղթահարած է զանոնք։  Գրադարանը մասամբ կամ ամբողջութեամբ քանդումին ամենահաւանական դէպքերն են՝ Յուլիուս Կեսարի ժամանակ (հրոյ ճրագ դարձաւ Ք․Ա․ 48), Աուրելիանուսի յարձակման ատեն (270-ականներ), ղպտի Եպիսկոպոս Թէոֆիլոսի կարգադրութիւնը (391 թուական), Դ․ եւ Ե․ դարերու կրօնական բախումները՝ հեթանոսներու եւ քրիստոնեաներու միջեւ եւ կամ արաբական գրաւման հետեւանքները։
Հիմնական գրադարանի ամբողջական աւերումէն ետք, հին գիտնականները «քոյր գրադարան»ը կ՛օգտագործէին, որ Սերափիօ Σεραπείο տաճարին մէջ կը գործէր՝ Աղեքսանտրիա քաղաքին միւս ծայրին մէջ։ Ըստ Սոկրատիս Կոստանտինի՝ Թէոֆիլոս եպիսկոպոսը Սերափիօ տաճարը աւերած է 391–ին։


== Պատկերասրահ ==

		
		


== Տես նաեւ ==
Աղեքսանտրիա (տես Աղեքսանտրիոյ Նոր Գրադարանը բաժինը)
Մեծն Աղեքսանտր
Աթէնք
Յունաստան
Յովսէփ Յովհաննիսեան Ամարխան

Ամարխան Յովսէփ Յովհաննիսեան
նշանաւոր հնդկահայ հարուստ՝ Սմարանգցի։ Ռուս-պարսկական պատերազմներէն դեռ առաջ Ներսէս արքեպս. Աշտարակցին (յետոյ կաթողիկոս) հնդկահայերու հետ սկսաւ յարաբերութիւն մշակել եւ նկարագրելով էջմիածնի ու ժողովուրդի վիճակը՝ կոչ կարդաց օգնելու հայրենակիցներուն եւ միեւնոյն ժամանակ յայտնեց, որ շուտով ռուսական զօրքը պիտի շարժի դէպի էջմիածին։ Ամարխանը, որ առասպելական կարողութեան տէր է, 1829-ի Հոկտեմբեր 20-ին գրեց ներսէսին, որ պատրաստ է գալ Ռուսաստան, ծառայած Ռուսաց կայսեր իր հոգով, մարմնով ու հարստութեամբ՝ մուսուլմաններէն գնելով հայաբնակ գաւառներն եւ յանձնած ողորմած կայսեր՝ կառավարելու։ Ներսէսն այս նամակի մասին յայտնեց Քրիստափոր Լազարեանցին, իսկ ան ալ իր կարգին Կեներալ-ատիւթանթ Պեքենտրոֆին։ Կայսրն այս միջնորդական գրութեան վրայ անձամբ բարեհաճեցաւ մակագրել. Пусть инь деть сюда, а свьдьния, имь требуемыя. Я ему дамь, когда его увижу. (Թող ան այստեղ գայ, իսկանոր ուզած տեղեկութիւնները ես կու տամ անոր, երբ կը տեսնեմ զինք)։ 1830-ի Դեկտեմբեր 3-էն տուած բարձրագոյն հրովարտակով անոր գալու իրաւունք տրուեցաւ, սակայն ինչ-ինչ պատճառներով ան չեկաւ։ Մահուան տեղն ու թուականն անյայտ է։


== Աղբիւր ==
Բառարան Հայ Գրականութեանց, Հայկ Տէր-Աստուածատուրեանց, Ա. հատոր, Թիֆլիս 1904, էջ 87:
Թարազ

Թարազ (ղազ.՝ Тараз, մինչեւ 1997 թ.-ը՝ Ժամբիլ, մինչեւ 1993 թ.-ը՝ Ջամբուլ, մինչեւ 1938 թ.-ը՝ Միրզոեան, մինչեւ 1936 թ.-ը՝ Աուլիե-Աթա), քաղաք է Ղազախստանի մէջ, Ժամբիլի շրջանի վարչական կենտրոնն է։ Ղազախստանի հարավում է, Ղրղզստանի սահմանին կից, Թալաս գետի ափին։ Բնակչությունը - 380 000 մարդ (2009)։ 1936-1938 թվականներուն կրած է 1933 թվականէն մինչեւ 1937 թվականներուն Ղազախստանի կոմկուսի առաջին քարտուղար Լեւոն Միրզոեանի անունը։ Քաղաքն ունի ավտոկայան, երկաթուղային կայարան եւ օդանավակայան։


== Բնակչութիւն ==
Ռաֆայէլլօ (քաղցրաւենիք)

Ռաֆայէլլo (իտալ.՝ Raffaello), իտալական Ֆեռերօ Սփա (Ferrero Spa) ընկերութեան կողմէ արտադրուող քաղցրաւենիք մը։ Առաջին անգամ ներկայացուած է 1990-ին։
Շաքարանուշը բաղկացած է գնդաձեւ բլիթէ մը, որ լեցուած է սպիտակ կաթնային սերով եւ նուշով:

Որոշ նմանութիւն ունի նոյն ընկերութեան կողմէ արտադրուող Ֆեռերօ Ռոշէ (Fererro Rocher) տուրմէ քաղցրաւենիքին հետ: Հնդկընկոյզը կը գործածուի Խաղաղական Ովկիանոսէն արտադրուածը, իսկ սպիտակ նուշը՝ Քալիֆորնիայէն արտադրուածը:

Ռաֆայէլլոյին ամէնէն մեծ շուկան կը համարուի Ռուսիան:
5 Յուլիս

5 Յուլիս, տարուան 186-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 187-րդ) օրն է

Տարուան աւարտին կը մնայ 179 օր


== Դէպքեր ==
1954՝ Էլվիս Փրեսլին ձայնագրեց That's All Right (Ամէնը լաւ է) անունով իր առաջին երգը
1962՝ Ալճերիան անկախութիւն ձեռք բերաւ Ֆրանսայէն
1995՝ կ'ընդունուի Հայաստանի Հանրապետութեան Սահմանադրութիւնը
1996՝ Տոլլի անունով ոչխարը դարձաւ առաջին քլոնաւորած կաթնասունը
2012՝ Լոնտոնին մէջ կը բացուէ The Shard (բեկոր) անունով 310 մեթր բարձրութիւնով Եւրոպայի ամենաբարձր երկնաբերձը


== Ծնունդներ ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն: 5 Յուլիսի ծնածներ

1911՝ Ժորժ Փոմփիտու (ֆրանսերէն՝ Georges Pompidou, մ.1974), ֆրանսացի քաղաքական եւ պետական գործիչ
1949՝ Պարոյր Հայրիկեան , հայ քաղաքական գործիչ


== Մահեր ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն: 5 Յուլիսի մահացածներ

1908՝ Միսաք Մեծարենց (Մեծատուրեան, ծն.1886), արեւմտահայ բանաստեղծ
1989 (Փարիզ)՝ Սիրարփի Տէր Ներսէսեան (ծն.1896, Կ.Պոլիս), բիւզանդագէտ, հայագէտ, միջնադարագէտ


== Տօներ ==

Անկախութեան օր՝
 Ալժիր Ալճերիա (Ֆրանսայէն՝ 1962-ին)
Կաղապար:Country data Կանաչ Հրվանդան Կանաչ Հրուանդան (Փորթուկալէն՝ 1975-ին)
 Վենեսուելա Վէնեսուէլայ (Սպանիայէն՝ 1811-ին)
Up All Night

Up All Night (հայ.՝ ամբողջ գիշեր), անգլիո-իրլանտական Պոյ Պենտ One Direction խումբի սդուտիական ալպոմը, թողարկուած 21 Հոկտեմբեր 2011-ին, Syco Records լէյպլով։ Ալբոմը գլխաւորած է US Billboard 200 հիթ-շարքը։ Ալպոմը ձեռք բերած է յաջողութիւններ վաճառքի ոլորտման մէջ՝ միայն ԱՄՆ-ի մէջ վաճառած են 2 միլիոն սկաւառակով, աւելի քան մէկ միլիոն օրինակ վաճառուած է Անգլիոյ մէջ։ Առաջին չորս երգերը ազատ արձակուած են հետեւեալ յաջորդականութեամբ, առաջինը՝ «What Makes You Beutiful», որ գլխաւորած է Իրլանտական հիթ-շարքը եւ միայն ԱՄՆ-ի մէջ վաճառուած է 4 750 000 օրինակ:


== Պատմութիւն ==
Խումբը կազմաւորուելէ ետք, Անգլիական The X Facror տաղանդներու ցուցադրութեան ժամանակ, 2010 թուականին, խումբը գրաւած է երրորդ տեղը, որմէ ետք One Direction-ը ստորագրած է պայմանագիր Syco Records-ի հետ 2 միլիոն ֆոնտ սդերլինգով: Առաջին ձայնագրութիւնները տեղի ունեցած են 2011 թուականի Յունուարին, երբ անոնք տեղափոխուած էին Լոս Անճելես, որպէսզի աշխատին RedOne արտադրիչներու հետ: 2011 թուականի փետրուարին խումբը The X Factor-ի մէջ, միւս հինգ մասնակիցներուն հետ, մասնակցեցան X Factor Live Tour-ին։ Շրջագայութիւնը տեւեց մինչեւ 2011 թուական, որմէ ետք խումբը վերադարձաւ եւ սկսաւ աշխատիլ իր տեսաժապաւէնի ալպոմին վրայ։ Ձայնագրութիւնը տեղի ունեցաւ Շուէտի մէջ, Անգլիոյ մէջ եւ ԱՄՆ-ի մէջ, այս ընթացքին խումբը աշխատած է այնպիսի արտադրիչներու հետ, որոնցմէ են՝ Carl Falk, Savan Kotecha, Steve Mac, RedOne, Toby Gad и Rami Yacoub եւ այլն։ 2011 թուականի Մայիսին Kotecha-ի Digital Spy-ին տուած հարցազրոյցի ժամանակ ան ըսած է, որ One Direction-ը «կը փորձէ» իր ձայնը տեսաժապաւէնի ալպոմին համար։ Kotecha-ն ըսած է, որ ան ուզած է ըլլալ ալպոմի ձայնագրման կանուխ փուլին մէջ։ «Այն, ինչ լսեցի, իսկապէս գրաւիչ է եւ կը սիրեն բոլոր տղաները, որովհետեւ երբ կը վերցնեն երաժշտութիւնը կ'անդրադառնան, որ առանց երաժշտութեան տակաւին երգը գրաւիչ է, ես այդպէս մտածեցի»: Sonny Takhar-ը Syco Records-ի գլխաւոր գործադիր տնօրէնը, 2011 թուականի Օգոստոսին Music Week-ի ժամանակ պատասխանեց բոլոր հարցումներուն եւ նկարագրեց ձայնագրման ընթացքը՝ «Very Intensive Place» խումբին համար։ Takhar-ն աւելցուցած է, որ ալպոմը լաւագոյն փոփ-ձայնագրութիւններէն է, վերջին տարիներու Syco Records-ի ըրած ձայնագրութիւններու մէջ, եւ ան վստահ էր, որ ալպոմը յաջողած կ'ըլլայ։ 2011 թուականի Նոյեմբերին խումբը Հարաւային Ամերիկայի մէջ ստորագրեց պայմանագիր Columbia Records-ի հետ: Steve Barnett-ը Columbia Records-ի համանախագահին ըսած է, որ հիմնաւորուած պայմանագիրը առաջ չբերեն։


== Երգացանկ ==


== Շարքեր ==
Արամ Մանուկեանի Յուշարձան (Երեւան)

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Երեւանի Յուշարձան
Արամ Մանուկեանի յուշարձան, Հայաստանի առաջին հանրապետութեան պետական, հասարակական գործիչ, հայոց նորագոյն պետականութեան հիմնադիր, ներքին գործերու նախարար, Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն կուսակցութեան անդամ Արամ Մանուկեանին նուիրուած յուշարձան Երեւանի մէջ։


== Պատմութիւն ==
Յուշարձանի տեղադրման մասին որոշումը Երեւանի քաղաքապետարանը կայացուցած է 13 Փետրուար 2017-ին կայացած Երեւանի աւագանիի 3-րդ նստաշրջանի 1-ին նիստին մէջ՝ Հայաստանի առաջին հանրապետութեան 100-ամեակի կապակցութեամբ: Երեւանի քաղաքապետարանը 19 Յունիս 2017-ին Արամ Մանուկեանի յիշատակը յաւերժացնող յուշարձանի նախագիծի բաց մրցոյթ յայտարարուած է, որու արդիւնքով մրցութային յանձնաժողովը 25 Սեպտեմբեր 2017-ին կայացած նիստին յաղթող ճանչցած է ՀՀ վաստակաւոր նկարիչ, քանդակագործ Դաւիթ Մինասեանի հեղինակած աշխատանքը:
Յուշարձանը տեղադրուած է Հանրապետութեան հրապարակի մօտ՝ Արամի եւ Նալպանտեան փողոցներու խաչմերուկին հարող տարածքին վրայ։ Յուշարձանի հանդիսաւոր բացման արարողութիւնը տեղի ունեցած է 2018-ին, որուն մասնակցած են ՀՀ նախագահ Արմէն Սարգսեանը, ՀՀ Վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանը, ՀՀ Ազգային ժողովի նախագահ Արա Պապլոյեանը, Ամէնայն Հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ-ն, Երեւանի փոխքաղաքապետ Կամօ Արէեանը։


== Հեղինակ ==
Քանդակագործ՝ Դաւիթ Մինասեան


== Այլ տուեալներ ==
Քաղաքաշինութեան կոմիտէն 27 Յունիսին յայտարարութիւն տարածած էր, որուն մէջ կ՛ըսուէր, որ կոմիտէն կը դադարեցնէ Արամ Մանուկեանի արձանի տեղադրման շինարարական աշխատանքները։
Հայաստանի Հանրապետութեան մշակոյթի նախարարութիւնը կը համարէ, որ Երեւանի մեթրոպոլիտէնի «Հանրապետութեան հրապարակ» կայարանը Երեւանի կերպարը իւրայատուկ դարձնող ամենասիրուած կառոյցներէն մէկն է եւ կը կիսէ հասարակութեան ու մասնագէտներու մտահոգութիւնը՝ կայարանի պատմագեղարուեստական կերպարը փոխելու հարցին:Նախարարութիւնը կը գտնէ, որ Երեւանի մեթրոպոլիտէնի «Հանրապետութեան հրապարակ» կայարանը կրնայ հանդիսանալ խորհրդահայ ճարտարապետութեան 20-րդ դարու մոդեռնիզմի նուաճում հանդի­սացող կառոյցներէն մէկը, որու համար սկսած է նորայայտ յուշարձանի կարգավիճակ տալու գործընթաց:

Մաքէթի փուլին ապագայ արձանը խիստ քննադատութեան արժանացած է, արձանի էսքիզի նկարները միանգամից սկսած են հրապարակել Facebook-ի մէջ։ Երեւանի աւագանիի «Ելք» խմբակցութեան ներկայացուցիչները յայտնած էին, որ արձանը ներկայանալի չէ ու խղճայարութիւն կ'առաջացնէ:
«Արձանը տեղադրուած է յուշարձանի պահպանական գոտիին մէջ, եւ պէտք է համաձայնուէր մշակոյթի նախարարութեան հետ։ Մենք չենք տուած պաշտօնական համաձայնութիւն», Արմէն Ապրոյեան, Պատմութեան եւ մշակոյթի յուշարձաններու պահպանութեան գործակալութեան պետ:


== Պատկերասրահ ==

		


== Արտաքին յղումներ ==
Բացումը կատարուեցաւ Արամ Մանուկեանի արձանին
Սարդ

Սարդը ցամաքային միջատ մըն է:


== Բացատրութիւն ==
Սարդերը ընդհանրապէս կ'ապրին Ափրիկեան ցամաքամասին վրայ: 


== Աղբիւրներ ==