armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ասմարեան

Ասմարեան, հայկական մականուն՝ գրանցուած Հայկական Միջագետքի, Վասպուրականի, Տարօնի եւ Վանանդի մէջ (Այրարատ նահանգ), ուր հայ ընտանիքները, 1915-1923  Հայոց Ցեղասպանութեան արդիւնքով, գաղթած են Արարատեան դաշտ՝ Ասմար անուն եւ Ասմարեան մականունը տարածեցին նաեւ Արեւելեան Հայաստանի մէջ։ Արեւելեան Հայաստանի մէջ Ասմար տղամարդու եւ կանացի անուանումը առաջին անգամ գրանցուած է 17-րդ դարուն՝ Սարիղամիշի եւ Սարդարապատի մահալներու Արմաւիրի (նախկին՝ Ղուրղուղուլի գիւղ՝ 1867-էն՝ շրջկեդրոն), ուր մինչեւ օրս կ՚ապրին Ասմարեաններու երկու գերդաստաններ։
Ասմարեան մականունը տարածուած է ՀՀ (Գիւմրի, Սպիտակ, Մարտունի եւ Երեւան քաղաքներուն մէջ, Շիրակի, Արմաւիրի մարզերուն մէջ, Արցախ՝ սուրիահայեր), Յունաստանի, Սուրիոյ, Արժանթինի մէջ եւ այլուր։


== Մականունը կրողներ ==
Լեւոն Աշոտի Ասմարեան (1922-1993), գրականագէտ:
Բուրգ (երկրաչափութիւն)

Բուրգ՝ երկրաչափական բազմանիստ մարմին է, որ կը ձեւաւորուի բազմանկիւն հիմքի կէտերը «գագաթ» կոչուող կէտին միացնելով: 


== Յատկութիւնները ==
 
Հիմքի իւրաքանչիւր հատուածը եւ գագաթը կը ձեւաւորեն եռանկիւնիներ, որոնց անուններն են կողային նիստեր: Ասիկա կոնային մարմին է՝ բազմանկիւն հիմքով:
Ուղիղ բուրգի գագաթը անոր հիմքի կեդրոնի վերեւը տեղեկայուած է: Ոչ ուղիղ բուրգին կ'ըսեն «շեղ»: Կանոնաւոր բուրգը կը հենուի կանոնաւոր բազմանկիւն հիմքին վրայ եւ անիկա ուղիղ է:
Երբ չնշուեր, բուրգը սովորաբար կը պատկերացուի կանոնավոր քառսի բուրգ: Եռանկիւնի հիմքով բուրգը կ'ըսուի քառանիստ:
Բրգաձեւ ամենայայտնի կառոյցները ղպտիական բուրգերն են, որոնք կառուցուած են որպէս փարավոններու դամբարաններ:


== Բնորոշ Բանաձեւեր ==

Ծաւալ՝
  
    
      
        V
        =
        
          
            1
            3
          
        
        S
        h
        ,
      
    
    {\displaystyle V={\frac {1}{3}}Sh,}
  
ուր 
  
    
      
         
        S
      
    
    {\displaystyle \ S}
  -ը հիմքի մակերեսն է, 
  
    
      
         
        h
      
    
    {\displaystyle \ h}
  -ը՝ բարձրութիւնը

  
    
      
        V
        =
        
          
            1
            6
          
        
        
          V
          
            p
          
        
        ,
      
    
    {\displaystyle V={\frac {1}{6}}V_{p},}
  
ուր 
  
    
      
         
        
          V
          
            p
          
        
      
    
    {\displaystyle \ V_{p}}
  -ն զուգահեռանիստի ծաւալն էկողային մակերեւոյթը կողային նիստերու մակերեսներու գումարն է՝
  
    
      
        
          S
          
            b
          
        
        =
        
          ∑
          
            i
          
          

          
        
        
          S
          
            i
          
        
      
    
    {\displaystyle S_{b}=\sum _{i}^{}S_{i}}
  լրիւ մակերեսը կողային մակերեսի եւ հիմքի մակերեսի գումարն է՝
  
    
      
         
        
          S
          
            p
          
        
        =
        
          S
          
            b
          
        
        +
        
          S
          
            o
          
        
      
    
    {\displaystyle \ S_{p}=S_{b}+S_{o}}
  


=== Քառանիստ ===

Բուրգի մասնաւոր դէպքը եռանկիունի բուրգն է, որու անունն է՝ քառանիստ: Անոր իւրաքանչիւր նիստը կրնայ հանդիսանայ բուրգի հիմք:
Եաֆֆայի Ճակատամարտ (1192)

Յաֆֆայի ճակատամարտ, 1192-ին տեղի ունեցած ռազմական բախում։ Մարտի ժամանակ Անգլիոյ թագաւոր Ռիչարտ I Առիւծասիրտ կը յաղթէ Եգիպտոսի սուլթան Սալահ ալ-Տինին եւ կը պահպանէ քաղաքը խաչակիրներու ձեռքը։ Մարտէն ետք Ռիչարտ I Առիւծասիրտը հաշտութեան պայմանագիր կը կնքէ Սալահ ալ-Տինի հետ։


== Պատմութիւն ==
10 սեպտեմբեր 1191-ին, Ռիչարտ պաշտպանեց Սալահ ալ-Տինի կողմէն պաշարուած Յաֆֆա քաղաքը։ Իմանալով քաղաքի պաշարման մասին, Ռիչարտ 80 ասպետներու հետ նաւերով Յաֆֆա մեկնեցաւ, քաղաքի վրայ տեսնելով մուսուլմանական դրօշը ան մտածեց, որ քաղաքը գրաւած է։ Սակայն երբ արդէն կը ցանկանար ետ վերադառնալ, լողալով անոր մօտեցաւ հոգեւորական մը, որ տեղեկացուց, որ քաղաքը դեռեւս կանգուն է։ Ռիչարտ ասպետներու հետ ծովը նետուեցաւ եւ լողալով մօտեցաւ Սալահ ալ-Տինի զօրքերուն եւ ջախջախեց 1000 հոգինոց զօրքը, քաղաքը պաշարումէն ազատեց, քաղաք մտաւ եւ սկսաւ ամրացնել ամրոցը։


== Մարտ ==
Ռիչարտին մօտեցան օգնական ուժեր Հէնրիխ Շանպայնցիի գլխաւորութեամբ, վերջինս իր հետ բերած էր 50 ասպետ եւ 500 տեգակիր։ Սալահ ալ-Տին որոշեց յարձակիլ, Ռիչարտը հետախոյզներէն տեղեկացած էր սպասող յարձակման մասին եւ դասաւորած էր իր փոքրաթիւ զօրքերը՝ ամէն ասպետի կողքին 2 տեգակրի կանգնեցուցած է։ Ռիչարտ չափազանց քիչ քանակութեամբ հեծելազօր ունէր՝ մօտ մէկ տասնեակ, ան իր զորքերուն կանգնած կը ղեկավարէր։ ճակատամարտի մասնակից Պեռնարտը յուշագրաւ դրուագ մը յիշատակած էր. «Սալահ ալ-Տինը, տեսնելով, որ Ռիչարտ իր զօրքերիու մէջ կը բացականչէ, «Ինչպէ՜ս, նման արքան կանգնած է իր մարդոց մէջ, այդ մէկը արքայավայել չէ» եւ Ռիչարտ արաբական ձի մը կ՛ընծայէ»:
Սալահ ալ-Տինի զօրքերը, տեսնելով խաչակիրներու դասաւորութիւնը, չեն համարձակիր յարձակիլ։ Միայն մամլուքներու ջոկատը կը յարձակի, վերջիններս կը զոհուին որպէս տեգակիրների արձակած բոլտերէն։ Սալահ ալ-Տին ստիպուած կը նահանջէ։


== Հետեւանքներ ==
Յաֆֆայի ճակատամարտը Երրորդ խաչակրաց արշաւանքի վերջին նշանակալից ճակատամարտն էր։ Մարտէն ետք Ռիչարտ I Առիւծասիրտը կը սկսի Սալահ ալ-Տինի հետ բանակցիլ։
Պայմանագիրը 2 սեպտեմբեր 1192-ին։ Այսպիսով Սալահ ալ-Տինի վերահսկողութեան տակ կը մնայ Երուսաղէմը, իսկ Երուսաղէմի թագաւորութեան նեղ ցամաքային ճանապարհ Յաֆֆայէն մինչեւ Տիւրոս։


== Գրականութիւն ==
H. W. Koch: Illustrierte Geschichte der Kriegszüge im Mittelalter (1998), Bechtermünz Verlag, S. 60-61, ISBN 3-8289-0321-5.
J. F. Verbruggen: The Art of Warfare in Western Europe During the Middle Ages: From the Eighth Century to 1340. Boydell Press, 1997.
7 Մարտ

7 Մարտ, տարուան 66-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 67-րդ) օրն է

Տարուան աւարտին կը մնայ 299 օր 6 Մարտ  7 Մարտ  8 Մարտ 


== Դէպքեր ==
0321. Կոստանդիանոս Ա Մեծ կայսրը Բիւզանդական կայսրութեան մէջ կիրակին կը յայտարարէ հանգստի օր
1657. Լուի ԺԴ-ը կ'արգելէ ամերիկացի հնդկացիներուն ալքոհոլ վաճառելը
1824. հունկարացի նշանաւոր դաշնակահար եւ երգահան Ֆերենց Լիսթը Փարիզ համերգ տվաւ եւ մեծ հաջողութեան հասաւ
1876. Ալեքսանտր Պելլը հեղինակեցաւ հեռախօսին գիւտը
1969․ Ճենովայի թատրոնին բեմէն երբ Մելինա Մերքուրի ներկաներուն խօսքը պիտի ուղղէր, պատահմամբ ռումբ մը կը գտնուի․ ոստիկանութիւնը կը յաջողի ռումբը թատրոնէն դուրս բերել ու անոր փակին մէջ պայթեցնել
1981. բացուեցաւ Երեւանի մեթրոյի «Բարեկամութիւն» կայարանը
1989. Սալման Ռուշտիի հետ կապուած Իրանը եւ Միացեալ թագաւորութիւնը խզեցին դիւանագիտական հարաբերութիւնները


== Ծնունդներ ==
 Տես նաեւ՝ 7 Մարտի ծնածներ

1956. Պրայըն Քրենսթըն (անգլերէն՝ Bryan Lee Cranston), ամերիկացի դերասան


== Մահեր ==
 Տես նաեւ՝ 7 Մարտի մահացածներ

1954. Օթթօ Տիլս (գերմաներէն՝ Otto Diels), գերմանացի քիմիագէտ
1966. Հայկանուշ Մարք  (ծն.1884, Կ.Պոլիս) բանաստեղծ, հրապարակագիր
1967. Յարութիւն Կալենց (ծն.1910) հայ նկարիչ


== Տօներ ==

Ալպանիա՝ Ուսուցչի օր


== Արտաքին յղումներ ==
BBC: On This Day
  [1] (անգլերէն)


== Ծանօթագրութիւններ ==

7 Մարտ
Մոթրիլ

Մոթրիլ (սպ.՝ Motril), քաղաք եւ համայնք Սպանիոյ մէջ, կը մտնէ Կրանատա նահանգին կազմն մէջ (Անտալուսիա ինքնավար մարզ)։ Համայնքը կը գտնուի Քոսթա-Թրոպիքալ գաւառին կազմին մէջ։ Տարածքը 109 քմ։ Բնակչութիւնը 60884 մարդ (ըստ 2010-ին կատարուած մարդահամարին)։ Կը գտնուի նահանգին վարչական կեդրոնէն 74 քմ հեռաւորութեան վրայ։


== Բնակչութիւն ==
Անտոն Քահանայ

Անտոն Քահանայ, Սիւնեցի հայ քահանայ։ Երբ հայ մելիքները, Աղուանի Եսայի կաթողիկոսին մասնակցութեամբ, Ռուսիոյ կայսեր Մեծն Պետրոսին հետ 1724 թուականին ժողով կը գումարեն եւ յարաբերութիւններ կը սկսին մշակել: Անտոն քահանան Քեխա Չէլէպիի, Պետրոս երէցի եւ Սիմէոն Բոբովի հետ աղերսական նամակներով կայսեր մօտ կ'ուղարկեն օգնութիւն խնդրելու։
Անտոն քահանայ բուրգ հասնելով ինքնագլուխ կարգադրութիւններ կ'ընէ, որ Կասպից ծովու ափերուն ռուսերու նոր տիրած երկիրներուն մէջ հայերուն բնակման տեղ տան։ 10 նոյեմբեր 1724 թուականը կրող Բարձրագոյն Հրովարտակով այդ խնդիրին բաւարարութիւն կը տրուի եւ Անտոն քահանայ իր ընկերներով կը վերադառնայ։ Կանցլեր Գրաֆ Գօլովկին հայերուն համար կ'որոշէ Գիլան, Մազանդարան, Դերբենտ եւ այլ շրջաններ։
Անտոն քահանայ կը ներկայանայ զինք ուղարկող ժողովին, եւ երբ կը լսեն անոր արարքները՝ կ'այպանեն իր ինքնագլուխ կարգադրութիւններուն համար եւ որովհետեւ Անտոն կը վախնար մելիքներէն, որ կրնան զինք խիստ պատիժի ենթարկել, մանաւանդ որ ինք առիթ տուած էր շարք մը տարաձայնութիւններու, երկու օր ետք ան փախուստ կու տայ երկիրէն։


== Աղբիւր ==
Բառարան Հայ Կենսագրութեանց, Ա. հատոր, Թիֆլիս 1904, էջ 109:
Արշամ Տատրեան

Արշամ Տատրեան (2 Փետրուար 1909(1909-02-02), Չորում, Թուրքիա - 19 Յունիս 1956(1956-06-19), Գահիրէ, Եգիպտոս), հայ գրող, հրապարակագիր, խմբագիր։


== Կենսագրութիւն ==
Աւարտած է Գահիրէի Գալուստեան Ազգային վարժարանը (1925) եւ Կրինիոնի (Փարիզի մերձակայքը) երկրագործական բարձրագոյն դպրոցը (1932)։ Եղած է Գալուստեան վարժարանի եւ Գահիրէի ֆրանսիական լիցեյի ուսուցիչ։
1938-ին հրատարակած է «Բանաստեղծին ձայնը» (Գահիրէ) պարբերագիրքը։
1948-1955 թուականներուն խմբագրած է «Զահակիր» գրական, հասարակական շաբաթաթերթը։
Նրա բանաստեղծութիւնները (տպագրուած սփիւռքահայ տարբեր պարբերականներու մէջ) կրած են Միսաք Մեծարենցի ազդեցութիւնը, անոնք կ'արտացոլեն 1920-1930-ական թուականները ու հետագայ տասնամեակներու սփիւռքահայ սերունդի հոգեբանութիւնը, անոր հայասիրական ոգորումները։
Մահացած է 19 Յունիս 1956-ին, Գահիրէ։


== Ծանոթագրութիւններ ==
Ժագ Գոճեան

Ժագ Գոճեան դաշնակահար, երաժիշտ:


== Կենսագրութիւն ==
Ժագ Գոճեան ծնած է 9 Փետրուար 1930-ին երաժշտասէր ընտանիքի մը մէջ , Պէյրութ, Լիբանան, Հայրը՝ Հայկ Գոճեան քլարինէթ նուագող էր, եղբայրը՝ Վարուժան հայկ Գոճեանը հանրաճանաչ ղեկեվար էր, իսկ կրտսեր եղբայրը ՝ Միհրան Գոճեանը, միջազգային շրջանակներու մէջ յայտնի ջութակահար է: 
Ժագ Գոճեան ապրած է Լիբանան մինչեւ 1970-ականներու կէսերը, այնուհետեւ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի հետեւանքով, ան հաստատուած է Քալիֆորնիա, ուր շարունակած է իր մշակութային գործունէութիւնը քանի մը տասնամեակներ։
Երեքշաբթի, 17 Սեպտեմբեր 2019-ին, Կրանատա Հիլզի (Քալիֆորնիա) իր բնակարանին մէջ մահկանացուն կնքեց հանրածանօթ երաժիշտ Ժագ Գոճեան, երկարամեայ Alzheimer’s disease հիւանդութենէ ետք, շրջապատուած ընտանիքին անդամներով եւ սիրելիներով։ Մահուան սեմին, հանգուցեալին այցելած է նաեւ Վազգէն Ա. Քհնյ. Աթմաճեան։


=== Ժագ Գոճեանի ներդրումը երաժշտութեան մէջ ===
Ժագ Գոճեան յատկանշական ներդրում ունեցած է սփիւռքի արդի հայկական ժողովրդային երաժշտութեան, որ յաճախ կը կոչուի «էսթրատային» զարգացման ջանքերուն մէջ։ Ան ելոյթներ ունեցած է Միջին Արեւելքի, Եւրոպայի, Ամերիկաներու, Աւստրալիոյ եւ Հայաստանի մէջ, ընկերակցելով յայտնի երգիչներու, ինչպէս՝ Մանուէլ Մենենկիչեանին, Ատիս Հարմանտեանին, Փօլ Պաղտատլեանին եւ Գառնիկ Սարգիսեանին։ Ան նաեւ շատ մը երգիչներու համար երաժշտական մշակումներ կատարած է եւ աջակցած է կազմակերպելու անոնց կենդանի կատարումներու։
Ժագ Գոճեանի գործերէն ամենայայտնին է՝ Թաթուլ Այնէճեանի բանաստեղծութեան հիման վրայ յօրինուած «Վերջին Կիրակին», որ կատարուած է քանի մը երգիչներու կողմէ։


=== Ժագ Գոճեանի ձայնագրութիւնները եւ դաշնամուրի ընկերակցութիւնը հետեւեալ երգերուն ===
Առաջին Սէր  - 1972
Պաքթոպ Իսմաք  անունդ դրոշմեցի - 1972
Nahna Wal Amar Մենք եւ Լուսինը Lebanon, Oriental Jazz 1972
Shu Beyebka Men Errewaye Greece, Oriental Jazz 1972
Nassam Alaynal Hawa *Oriental Mood Greece, Oriental Jazz (1972)
Ինչու Ինչու - 1972
Կանաչ Պարտէզ -  1974
Վերադարձիր - -1973
Սիրոյ Երգ - 1972
Սիրեցի Եարս տարան - 1973
جاك كودجيان - Aa'tni Nay
جاك كودجيان  - Abdo Habeeb Ghandoura
Habaytak (Oriental Moods)


== Աղբիւրներ ==
Ոչ Եւս Է Հանրածանօթ Երաժիշտ Ժագ Գոճեան
Ոչ Եւս Է Հանրածանօթ Երաժիշտ Ժագ Գոճեան
Noted Musician Jacques Kojian Passes Away
JACQUES KODJIAN   
JACQUES KODJIAN
Noted Musician Jacques Kojian Passes Away
Բերիոյ Հայոց Թեմ

Բերիոյ Հայոց թեմ, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան երկրորդ մեծ եւ հնագոյն թեմն է։ Առաջնորդանիստը Հալէպի Սրբոց Քառասնից Մանկանց Մայր Եկեղեցին է (15-րդ դար)։ 1660-ական եւ 1920-ական թուականները Հալէպը եղած է Կիլիկիոյ կաթոդիկոսութեան վարչական եւ հոգեւոր կեդրոնը։ Բերիոյ թեմին մէջ կը գործէ Ճեզիրէի առաջնորդական փոխանորդութիւնը, իսկ մնացած հայաբնակ շրջաններու եւ Հալէպի թաղերու եկեղեցիները կը կառաւարուին թաղական խորհուրդները։ Թեմի հնագոյն եկեղեցիներէն է Հալէպի Սուրբ Աստուածածինը (առաջնորդանիստ եկեղեցւոյ տարածքին, այժմ՝ Զարեհեան թանգարան), որ եղած է ուխտատեղի ոչ միայն հայերուն, այլ այլազգիներուն համար։


== Հալէպի մէջ գործող եկեղեցիները ==
Հալէպի մէջ կը գործեն Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ, Սուրբ Վարդան, Սուրբ Գէորգ, Սուրբ Յակոբ, Սուրբ Աստուածածին եկեղեցիները, կը պաշտօնաւարեն 14 քահանաներ։ Թեմի տարածքին կը գտնուին՝ Արամոյի 

մէջ՝ Սուրբ Ստեփանոս (12-րդ դար, նորոգուած է 1958-ին), Գամիշլիի մէջ՝ Սուրբ Յակոբ, Լաթաքիոյ մէջ՝ Սուրբ Աստուածածին (10-րդ դար), Քարատուրանի մէջ՝ Սուրբ Աստուածածին (նորոգուած է 1960-ին), Հասիչէի մէջ (Հասաքէ)՝ Սուրբ Յովհաննու Կարապետ, Եագուպիէի մէջ՝ Սուրբ Հռիփսիմէ (նորոգուած է 1954-ին), Քեսապի մէջ՝ Սուրբ Աստուածածին (19-րդ դար), Ռաս ուլ Այնի մէջ՝ Սուրբ Աստուածածին եկեղեցիները, Եագուպիէի մէջ՝ Սուրբ Հռիփսիմէ եկեղեցին եւ Սուրբ Աննա ուխտատեղի-մատուռը, Մարկատէի մէջ՝ Սուրբ Յարութիւն մատուռը (1995), Քէորքէանէի մէջ՝ Սուրբ Ստեփանոս ուխտատեղի-մասաաը (գործած է մինչեւ 19-րդ դարու սկիզբը)։ Տէր Զօրի մէջ գործած է Սուրբ Հռիփսիմէ եկեղեցին (1931), որ նորոգումէն ետք վերաօծուած է եւ վերանուանուած Սուրբ Նահատակաց եկեղեցի (1990)։ Ճեզիրէի առաջնորդական փոխանորդութիւնը հիմնուած է 1943-ն։ Կեդրոնը Գամիշլի Սուրբ Յակոբ եկեղեցին է։ Առաջին առաջնորդական փոխանորդը եղած է Խորէն վարդապետ Բարոյեանը (յետագային՝ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոս)։ Բերիոյ թեմի հովանիի տակ կը գործեն «Զարեհեան» գանձատունը (1991), «Արամ Մանուկեան» ժողովրդային տունը (բաղկացած է ներքնայարկի «Սպիտակ» երիտասարդական սրահէն, «Լեւոն Շանթ» մշակութային սրահէն, «Անի» ճաշասրահէն, «Դալար» սրճարանէն)։ Առաջնորդանիստ եկեղեցւոյ կից են «Օշական» գրատունը (1989), «Արեւելք» տպարանը (1946) եւ այլն։ Կը գործեն նաեւ ուսումնական, դատաստանական, առողջապահական, ընկերային ծառայութեան, կրօնական դաստիարակութեան, թաղական խորհուրդները, կալուածներու հոգաբարձութիւնը, վերաքննիչ ատեանը, շինարարական խորհրդատու մարմինը, հոգաբարձական եւ խնամակալական կազմերը, «Յովսէփ եւ Անահիտ Մարգարեան» փոխատուութեան եւ «Կեանք մը փրկենք» հիմնադրամները։
Ղարաբաղցի Կինը (քանդակ)

«Ղարաբաղցի Կինը» քանդակ, կը գտնուի Երեւանի, Օփերայի մօտ՝ Սայեաթ-Նովայի Պողոտայի եւ Տէրեան փողոցներու խաչմէրուկին վրայ։ Քանդակը ստեղծուած է 1985 թուականին, քաղաքին մէջ տեղադրուած է 1988-ին:


== Հեղինակ ==
Քանդակագործ` Դաւիթ Երեւանցի


== Տուեալներ ==
Քանդակը պրոնզէ կազմուած է, բարձրութիւնը 3 մեթր է:


== Պատմութիւն ==
Քանդակը տեղադրուած է 1988 թուականի 11 Նոյեմբերին Օփերային թատրոնի մերձակայ այգիին մէջ։ Հեղինակը` Դաւիթ Երեւանցին, այն նուիրա է Մշակոյթի Հայկական ֆոնտին:
Քանդակագործը արձանը կերտած է ծնունդով Շուշեցի, մենապարուհի ու երգչուհի Արեւ Պաղտասարեանի կերպարով: Խորհրդային իշխանութիւններն արգիլած էին քանդակը տեղադրել քաղաքին մէջ. այն երկու տարի կը գտնուէր ձուլարանին մէջ։ Արցախեան Շարժումէն ետք՝ 1988 թուականին, արձանը տեղադրուեցաւ Կարապի Լիճի վերի բաժնին մէջ:


== Պատկերասրահ ==
Հայկական Տաւրոս

Հայկական Տաւրոս (թրք.՝ Toros Dağları), լեռնային համակարգ Հայկական լեռնաշխարհին, ներկայիս Թուրքիոյ մէջ։ Կ'երկարի Կիլիկեան Դրունք կիրճէն մինչեւ Բոհտան գետը։ Երկայնքը՝ 650 քմ է, լայնքը՝ 35 -100 քմ, միջին բարձրութիւնը՝ 1800 - 2300 մ։ Իշխանասար, Սիմսար, Մարութա լեռ գագաթները ունին 3000մ բարձրութիւն։


== Աշխարհագրութիւն ==
Հայկական Տաւրոսին մակերեւոյթը մասնատուած է Եփրատի, Տիգրիսի եւ իրենց վտակներուն հովիտներով։ Իրենցմէ քանի մը հատը միջանցիկ կիրճեր են, որոնցմով Հայկական Տաւրոսը կը բաժնուի 3 մասերու. Կիլիկիոյ եւ Եփրատի կիրճերուն միջեւ, միջին՝ մինչեւ Պիթլիսի կիրճը եւ արեւելեան՝ մինչեւ Բոհտանի կիրճը։ 
Հայկական Տաւրոսին արեւելեան մասին առանձին լեռնաճիւղերը կը տարածուին դէպի Վանայ լիճ, հասնելով Վարագայ լեռ՝ կը տրոհուին առանձին լեռնազանգուածներու եւ կը ձուլուին Հայոց ձորի հովիտին բլուրային տարածքին։
Հայկական Տաւրոսին բուռն ծալքաւորուած փալիոզոյեան (Paleozoic) եւ մեսոզոյեան (Mesozoic) կրաքարերու եւ թերթաքարերու դէպի հարաւ շրջուած թեփուկներով եւ վրաշարժային կառուցուածքով լեռնային համակարգ մըն է, բարդացած նոր կերտուած կամարաձեւ բարձրացումներով եւ բարձրակողմանի խզումներով։ Պիթլիսի շրջանին մէջ նստուածքային շերտերը ճեղքուած են եւ ներարկուած օձաքարային հզօր զանգուածներով։ Հիւսիսային լանջը ենթարկուած է հզօր խորքային բեկուածքի մը, որուն ուղղութեամբ կ'երկարի Խարբերդի, Բալուի, Մուշի եւ Վանայ լիճի իջուածքային գոգաւորութիւններու գօտին։ Յաճախակի են բարձրաքանդակային ձեւերը, բնորոշ կառային դաշտերով։ Կան ստորերկրեայ քարանձաւներ։
Արեւելեան Տիգրիսի մեծ թիւով վտակները կը սնանին հզօր աղբիւրներէ։ Օգտակար հանածոներէն կան նաւթ, պղինձ եւ բազմամետաղներ, քրոմիտ եւ ծծումբ. առատ են շինանիւթերը։ Լեռնահամակարգին գլխաւոր լանջերուն յառաջացած են կլիմայական որոշ առանձնայատկութիւններ։ Հիւսիսային լանջին կլիման ցամաքային է, ամառը՝ տաք, իսկ ձմեռը՝ ցուրտ։
Տարեկան տեղումները 300մմ-էն մինչեւ 1000մմ են։ Ստորոտներուն մոխրագոյն հողերուն վրայ տարածուած են կիսանապատային, միջին մասերուն շագանակագոյն հողերուն վրայ՝ չոր տափաստաններ, լեռնակատարներուն՝ ենթալպեան բարձրախոտ մարգագետիններ եւ քարացումներ։ Հարաւային լանջին կլիման բնորոշ է տաք ամառով եւ մեղմ ձմեռով, տեղումները 400-500 մմ-էն 1000-1500 մմ։ Միջին բարձրութիւններուն վրայ, գորշ անտառային եւ սրճագոյն հողերուն վրայ կ'աճին սոճի, լիբանանեան մայրի, կաղնի, մշտադալար մերձարեւադարձային անտառներ, որոնք դէպի ստորոտ տեղի կու տան կիսանապատային եւ անապատային խմբակցութիւններու։
Յովհաննէս Ե. Դրասխտանակերտցի

Յովհաննէս Ե․ Դրասխանակերտցի (840-ականներ - 929, Վասպուրական, Մեծ Հայք), Հայոց կաթողիկոս (898 - 929), պատմիչ եւ գրող, Մաշտոց Ա. Եղուարդեցի (897 - 898) կաթողիկոսի ազգական եւ աշակերտ։
Յովհաննէս Դրասխանակերտցին յայտնի է գլխաւորապէս իբրեւ պատմիչ։ Իր «Հայոց պատմութիւն» երկասիրութեան մէջ կը ներկայացնէ հնագոյն ժամանակներէն առ 920-ական թուականներուն երկարող իրադարձութիւնները։
Մինչեւ 9-րդ դարու կէսին պատմական նիւթը քաղած է Աստուածաշունչէն եւ իրեն նախորդող պատմիչներու գործերէն, իսկ 9-րդ դարու երկրորդ կէսին ու 10-րդ դարու առաջին քառորդի պատմութիւնը նկարագրած է իր տեսածով ու լսածով՝ հաղորդակից ու մասնակից ըլլալով իր ժամանակ կատարուած դէպքերուն։ Պատմութեան այդ մասին մէջ, որ աւելի կարեւոր է ու արժէքաւոր, Դրասխանակերտցին մանրամասն կը նկարագրէ հայ ժողովուրդի ծանր կացութիւնը արաբական լուծի տակ, մասնաւորապէս արաբ ոստիկաններ Եուսուֆի, Նսըրի, Ափշինի, Բշըրի յարձակումները Հայաստանի վրայ, 850-852 թթ. արաբական լուծի դէմ հայ ժողովուրդի մղած հերոսական ազատագրական պայքարը, Սմբատ Առաջինի նահատակութիւնը, հայ ժողովուրդի ազատութեան համար Աշոտ Երկաթի մղած պայքարը եւ այլն։ Դրասխանակերտցու «Հայոց պատմութիւն»-ը աշխարհաբար թարգմանոած է Գ.Բ. Թոսունեանը։
Դրասխանակերտցին գրած է նաեւ «Շարից հայրապետացն Հայոց» աշխատութիւնը, ուր կը ներկայացնէ Հայոց կաթողիկոսներու շարքը՝ սկսելով Բարդուղիմէոսէն եւ Թադէոսէն եւ հասցնելով մինչեւ իր աթոռակալութիւնը։ Իւրաքանչյուր կաթողիկոսի վերաբերեալ կը հաղորդուի կենսագրական համառոտ տուեալներ։
Դրասխանակերտցիի նախորդողը եղած է Կաթողիկոս Մաշտոց Ա Եղուարդեցի, իսկ յաջորդողը՝ Կաթողիկոս Ստեփանոս Բ․ Ռշտունին։


== Աշխատութիւններ եւ թարգմանութիւններ ==
Յովհաննէս կաթողիկոս Դրասխանակերտցի, Պատմութիւն Հայոց (Հայ մատենագրութեան թուանշային գրադարան)։
Ованес Драсханакертци, “История Армении”, Перевод с древнеармянского М.О. Дарбинян-Меликян, Ереван, 1984г.
Patriarche d'Arménie Jean VI, dit Jean Catholicos. Histoire D'Arménie.


== Գրականութիւն ==
Սարգսյան Ա. Բ., Հովհաննես Դրասխանակերտցու «քերթողական արվեստի» շուրջ.- «Պատմա-բանասիրական հանդես», 1981, № 2, էջ 164-177։
Ա. Սարգիսեան, Յովհաննէս Դրասխանակերտցիի «Հայոց պատմութիւնը» եւ Մովսէս Խորենացին, Երեւան, 1991։
Ստեփան Ասլանեան

Ստեփան Ասլանեան Փաշա (22 Դեկտեմբեր 1822(1822-12-22), Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 17 Նոյեմբեր 1901(1901-11-17), Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն), հայ բանասէր, հասարակական-կրթական տաճկահայ գործիչ։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Կ. Պոլիս 22 Դեկտեմբեր 1822–ին։ Նախնական կրթութիւնը կը ստանայ Սկիւտարի ճեմարանին մէջ եւ ապա կ'երթայ Կալաթա՝ Սէրայի ուսանող։ 1848–ին բժշկական վկայական ստանալով կ'անցնի Վիեննա եւ այնտեղի համալսարանէն նոյնպիսի վկայական ստանալով Կ. Պոլիս կը վերադառնայ։ 
1870–ին զինուորական բժշկական ճիւղի սպարապետութեան անդամ կ'ընտրուի եւ միեւնոյն տարին փաշայութեան տիտղոսին կ'արժանանայ։ 
1877–ին թրքական կառավարութիւնը զինք Եւրոպա կ'ուղարկէ՝ Պոլիս բժիշկներ հրաւիրելու համար։ Բացի բժշկական ասպարէզի իր ունեցած պաշտօններուն, ան Տաճկաստանի մէջ կը վարէ այլ պաշտօններ ալ. ինչպէս օրինակ՝ 1863–ին թրքական հանրային կրթութեան վարիչ։
Իբր ազգային գործիչ ան ասպարէզ կու գայ 1846–ին երբ Բերայի Նարեկեան վարժարանի հոգաբարձու կ'ընտրուի։ 
1859–ին կ'ընտրուի Գերագոյն ժողովի ատենապետ, իսկ 1863–ին անդամ Քաղաքական ժողովի, պաշտօն մը, որ կը վարէ բաւական երկար ժամանակ։ 
1875-1880 թուականներուն կ'ըլլայ պատրիարքական ժողովի ատենապետ, 1879–ին Երուսաղէմի, իսկ 1883–ին Եգիպտոսի պատուիրակ։ 
Կը մահանայ Կ. Պոլսոյ մէջ 17 Նոյեմբեր 1901–ին։
Տան Պիլզերեան

Տան Պիլզերեան (անգլերէն՝ Dan Bilzerian, ծն. 7 Դեկտեմբեր 1980), փոքերի ամերիկահայ մասնագէտ, դերասան եւ համացանցի աստղ։


== Փոքերի Գործունէութիւն ==
Մասնագիտական փոքերին մէջ Տան Պիլզերեանի առաջին մեծ յաջողութիւնը 2009 թուականին եղած է՝ Փոքերի միջազգային մրցախաղին։ Ան յայտնուած է այդ մրցախաղին հեռատեսիլային ներկայացումի 6 դրուագներուն։ Այդ մրցախաղին ան գրաւած է 180-րդ տեղը եւ շահած է 36 626 տոլար: Victory Poker-ի հիմնադիրներէն մեկն է: 2010 թուականին Թուիթերին մէջ Bluff հանդէսը անոր անուանած է ամենածիծաղելի խաղցողներէն մէկը: 2011 թուականի Մարտ 9-ին 385 000 տոլար շահելու համար մասնակցած է ընկերական մրցավազքի ԱՄՆ-ներու վերին դատարանի անդամ իրաւաբան Թոմ Կոլտսթինի հետ։ Մրցումը տեղի ունեցած է Լաս Վեկասին մէջ, եւ Տանը յաղթած է։ Պիլզերեանը սեփականատէրն է1965 թուականին շինուած AC Cobra մեքենայով, իսկ Կոլտսթինը՝ 2010 թուականին  Ferrari 458 Italia-ով:


== Ֆիլմերուն Մէջ Գործունէութիւն ==
2013 թուականին Տան Պիլզերեանը «Ողիմպոսի անկումը» ֆիլմի նկարահանումներուն մասնակցած է։ Մէկ միլիոն տոլար ներդրած է «Վերապրածը» ֆիլմի ստեղծման համար եւ դերերէն մէկը ստացած է։ 2014 թուականին նաեւ նկարուած է «Այլ կին» եւ «Մեծն հաւասարեցնողը» ֆիլմերուն մէջ:


== Անձնական Կեանք ==
30 տարեկանին  սիրտի երկու կաթուած անցուցած է: Տանի հայրը՝ Փօլ Պիլզերեանը, Ուոլ Սթրիթի յայտնի նախկին թրէյտեր եղած է, իսկ եղբայրը՝ Ատամ Պիլզերեանը, նոյնպէս մասնագէտ փոքեր խաղցող մըն է։
2018-ի Օգոստոս 28-ին իր եղբայր Ատամին եւ հայր Փօլին հետ միասին Հայաստան այցելած է: Տանը Հայաստանի քաղաքացիութիւն ստացած է եւ ներկայացած է Հայաստանի Զինուած ուժերու վարչութիւն եւ արձանագրուած է իբրեւ բանակի պահեստային զինուոր: Պիլզերեան նաեւ Արցախ այցելած է, որմէ ետք Ատրպէյճան հետախուզութիւն յայտարարած է անոր նկատմամբ:
Լեփէ

Լեպէ (սպ.՝ Lepe), քաղաք է եւ Սպանիոյ համայնք, կը մտնէ Ուելվա պրովինցիայի կազմին մէջ, Անդալուզիա ինքնավար մարզ։ Համայնքը կը գտնուի Կոստա-Օքսիդենտալ գաւառի կազմին մէջ։ Տարածքը 129 քկմ։ Բնակչութիւնը 26763 մարդ (ըստ 2010 թուականի մարդահամարի)։ Պրովինցիայի ադմինիստրացիային ունի 41 կմ հեռավորութիւն։


== Բնակչութիւն ==
Եարոսլաւլ

Եարոսլաւլ (ռուս.՝ Ярославль), քաղաք Ռուսաստանի մէջ, եարոսլաւլի մարզի կեդրոն։ Բնակչութիւնը ըստ 2011 թուականի տուեալներուն կը կազմէ 591 374 մարդ։ Բաղկացած է վեց վարչական շրջաններէ։
Եարոսլաւլը Ռուսաստանի Դաշնութեան կեդրոնական դաշնային շրջանի երրորդ քաղաքն է՝ ըստ բնակչության թիւի։ Քաղաքը փոխադրամիջոցի հանգոյց է, ուրկէ սկիզբ կ՛առնեն երկաթուղային գիծեր ու ինքնաշարժներու ճամբաներ դէպի Մոսկուաեւ այլ ռուսական քաղաքներ։ Եարոսլաւլի մէջ կը գործեն նաեւ նաւահանգիստ եւ օդակայան։ Քաղաքի տարածքը կը կազէ 205 մ²։
Եարոսլաւլը Ռուսաստանի ամենահին քաղաքներէն մէկն է։ Այն հիմնադրուած է XI դարուն եւ կը ծաղկում ապրած է XVII դարուն։ 2010 թուականին նշուեցաւ քաղաքի հազարամեակը։ Քաղաքի օրը, Եարոսլաւլի մէջ, սովորաբար կը նշուի Մայիսի վերջին շաբաթ օրը (2010 թուականին քաղաքի հազարաեակը նշելու պատճառով քաղաքի օրը նշուեցաւ Սեպտեմբեր 10-12-ին)։


== Բնակչութիւն ==
Թիղանի

Թիղանի (յուն․՝ Τηγάνι)․  Ասթիփալէայի անբնակ կղզիակ, Տոտեքանիսա, Էգէական ծով, Յունաստան։


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==
Թիղանի Ասթիփալէա քաղաքապետութեան մաս կը կազմէ։  Կը գտնուի Ասթիփալէային հարաւ-արեւմուտքը ու Քուցոմիթի եւ Քունուփի կղզիակներուն միջեւ։ Ամրան, Ասթիփալէայի հին նաւահանգիստէն (Փերա Եալօ) զբօսանաւերով զբօսաշրջիկներ կղզիակ կը հասնին զուլալ ջուրերուն մէջ լողալու համար։