armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Արմէն Արմէնեան

Արմէն Արմէնեան (Արմէն Իփէկեան, 10 (22) Սեպտեմբեր 1871, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 20 Յուլիս 1965(1965-07-20), Լենինական, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), հայ դերասան եւ բեմադրիչ։ Խորհրդային Հայաստանի ժողովրդական արուեստագէտ։
Թատերական եւ հանրային գործիչ՝ Գասպար Իփէկեանի (1883-1952) աւագ եղբայրը։


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է Կ. Պոլիս։ Ուսումը ստացած ծննդավայրի տարբեր դպրոցներու մէջ՝ Բերայի տարրական դպրոցը, Բրայի գերմանական դպրոցը, Գատըքէօյի Մխիթարեան միաբանութեան գիշերօթիկ դպրոցը, Օրթագիւղի դպրոցը եւ, վերջապէս, նորաբաց Կեդրոնական վարժարանը։


=== Թատերական գործունէութիւն ===
Պետրոս Ադամեանի տաղանդը զինք հիացուցած է 1889-1890-ին եի դարձած է անոր երկրպագուն։ Պայքարած է ընտանիքին դէմ, որ դէմ էր անոր թատերական ու դերասանական հետաքրքրութիւններուն, եւ ի վերջոյ, անոնց հաւանութիւնը ստացած՝ ընտանեկան անունը չգործածելու պայմանով։ Այսպէս ծնած է Արմէն Արմէնեան անունը, եւ նորաբողբոջ դերասանը իր առաջին դերը ստանձնած է Ալեքսանդր Տիւմա որդիի «Կամելիազարդ տիկինը»ի մէջ։
Հայրը զինք ղրկած է Համպուրկ (Գերմանիա), 1894-ին, որպէսզի ընտանիքի առեւտրական գործերով զբաղի։ Միջոցին, ան նաեւ դիտած է իտալացի հռչակաւոր դերասանուհի Էլէոնորա Տիւզէի, իսկ աւելի ուշ՝ ֆրանսացի ուրիշ համբաւաւոր դերասանուհիի մը՝ Սառա Պեռնարի խաղը։
Փարիզ փոխադրելով, մտած է Սառա Պեռնարի թատրոնը, ուր անխօս դերեր կատարած է եւ ապա՝ թեքնիք բեմադրիչի օգնականը եղած է, հետեւելով Պեռնարի, Մունէ-Սիւլիի եւ Փօլ Մունէի արուեստին, այլ դերասաններու շարքին։
1895-1897ին, Փօլ Մունէի արուեստանոցին մէջ հետեւած է առոգանութեան, դասական ողբերգութեան եւ դասական կատակերգութեան դասերու։ Աւելի ուշ, իբրեւ դերասան աշխատած է «Պուֆ տիւ Նոր» թատրոնին եւ «Քոմետի Ֆրանսէզ»ի մէջ։
1902-ին հրաւիրուած է Թիֆլիս, ուր բեմադրած է ֆրանսական թատերախաղեր, միաժամանակ դերեր վերցնելով։ Այնուհետեւ, Պաքու անցած է՝ ղեկավարելու տեղական հայկական թատերախումբը։ 1904-ին տեղափոխուսած է Նոր Նախիջեւան ու թատերախումբ մը կազմած, շրջապտոյտներ կատարելով Հիւդիդային Կովկասի եւ Ռուսաստանի հայ համայնքներուն մէջ։


=== Բեմադրիչ եւ դերասան ===
1908-ին, Արմէնեան դարձած էր լաւ ծանօթ բեմադրիչ ու դերասան մը, եւ միացած է Յովհաննէս Աբելեանի՝ «Աբելեան-Արմէնեան» թատերախումբը կազմելով, որ մեծ յաջողութիւն վայելեց իր հինգ տարուան գոյութեան ընթացքին՝ Օսմանեան կայսրութեան, Կովկասի եւ Ռուսաստանի մէջ բազմաթիւ ելոյթներով։ Արմէնեան, որ Լեւոն Շանթի «Հին աստուածներ»ու առաջին բեմադրիչը եղած էր, նաեւ նշանաւոր դերասան մըն էր Եակոյի ու Շայլոքի (Շէյքսփիրի «Օթելլօ» եւ «Վենետիկի վաճառականը»), Ֆրանցի (Ֆրիտրիխ Շիլլըրի «Աւազակները»), Հարփակոնի (Մոլիէռի «Երեւակայական հիւանդը») եւ այլ դերերով։
Արմէնեան շարունակած է իր թատերական գործունէութիւն, նախ՝ Կովկասի մէջ, 1914-1917-ին, եւ ապա՝ Իրանի մէջ, 1917-1921-ին։ Վերադարձած է Խորհրդային Միութիւն 1921-ին, աշխատելով Հիւսիսային Կովկասի, Պաքուի, Թիֆլիսի, Ալեքսանդրապոլի (այժմ՝ Գիւմրի) եւ այլ վայրերու մէջ։
Թատրոններ ղեկավարած է Ալեքսանդրապոլի եւ Սուխումիի մէջ։ 1935-էն աշխատած է Լենինականի (Գիւմրիի անունը՝ 1924-1991-ին) պետական թատրոնին մէջ, նոյն տարին արժանանալով Խորհրդային Հայաստանի ժողովրդական արուեստագէտի տիտղոսին։
Աւելի քան 100 թատերախաղեր բեմադրած է իր կեանքին ընթացքին, խաղալով շուրջ 150 դերեր։ 1954-ին հրատարակած է իր յուշերը՝ «Վաթսուն տարի հայ բեմին վրայ»։
Անդօ Պօղիկեան

Անդօ Պօղիկեան (, Այնճար, Զահլեի շրջան, Պեքաա, Լիբանան - 16 Մայիս 1981(1981-05-16), Այնճար, Զահլեի շրջան, Պեքաա, Լիբանան), լիբանանահայ մարզիկ։
Պօղիկեան նախնական կրթուոթիւնը ստացած է Այնճարի հայ Աւետարանական վարժարանին մէջ։ Մաս կազմած է Հ.Մ.Ը.Մ. Այնճարի ֆութպոլի Ա. խումբին եւ մասնակցած բազմաթիւ մրցումներու։ Անդամագրուած է Հ.Յ.Դ. Լ.Ե.Մ.-ի «Շ. Միսաքեան» մասնաճիւղին եւ իր մասնակցութիւնը բերած է միութենական աշխատանքներուն։ Նահատակուած է Այնճարի Հ.Մ.Ը.Մ.-ի ակումբի շրջափակին մէջ 1 Մայիս 1981-ին:
Մինաս Վարդապետ, Տիգրանեան

Մինաս Վարդապետ Տիգրանեան, ( մօտաւորապէս՝ 1658, Խարբերդ - Մայիս 12, 1740, Մոսկուա), հոգեւորական, քաղաքական գործիչ։


== Կեանքը ==
Մինաս Վարդապետ, Տիգրանեանը 1680 թուականին կուսակրօն եկեղեցական կը դառնայ եւ 1684՝ վանահայր Արցախի Մեծարանք գաւառի Սուրբ Յակոբայ վանքին։

1699 կը մասնակցի Իսրայէլ Օրիին կողմէ հրաւիրուած Անգեղակոթի ժողովին (Սիւնիք, Սիսեանի շրջան)։  Ժողովի աւարտին հայ մելիքներու թելադրութեամբ, Մինաս Վարդապետը Իսրայէլ Օրիին ուղեկիցն ու գործակիցը կը դառնայ ՝ Եւրոպա առաքելութեան։  Անոնք միասին Հայաստանի ազատագրութեան ծրագիրը կը մշակեն (ծանօթ նաեւ իբրեւ Պֆալցեան ծրագիր), որպէսզի ներկայացնեն Եւրոպայի մեծ ուժերուն՝ Գերմանիա, Աւստրա, Հռոմ (Հռոմի Պապ)։
Հիասթափուած Եւրոպայէն, Մինաս Վարդապետը Իսրայէլ Օրիին հետ 1701 Ռուսիա կ՛անցին, ուր կը թագաւորէ՝ Մեծն Պետրոս ցարը։  Ան կը մասնակցի Հայաստանը ազատագրելու ռուասական արքունիքին հետ բանակցութիւններուն։


=== Հայ ազատագրական շարժման գործիչ ===
Իսրայէլ Օրիին մահէն ետք՝ 1711, Մինաս Վարդապետ կը շարունակէ անոր գործը․ միջնորդի դերը կը կատարէ հայ մելիքներուն եւ ռուսական կառավարութեան միջեւ։  
Ռուսական կառավարութեան պատուէրով, Մեծն Պետրոսի պարսկական արշաւանքի նախօրեակին՝ 1715-1716, Անդրկովկաս կ՛անցնի։  Կ՛այցելէ Էջմիածին եւ Գանձասար։  
1720-ական թուականներուն, հայ ազատագրական շարժումներուն զարգացման շրջանին, ռուսական արքունիքին մէջ կը պաշտպանէ հայ ժողովուրդին շահերը։  1722 կը մասնակցի Մեծն Պետրոսի Պարսկաստանի դէմ արշաւանքին։


=== Եպիսկոպոս ===
1716 Աղուանաց կաթողիկոսին կողմէ՝ Եսայի Հասան Ջալալեան, կը ձեռնադրուի Ռուսիոյ հայերուն հոգեւոր առաջնորդ։
1740 Ապրիլ ամսուն կ՛ընդունի ուղղափառութիւնը։  Ամիս մը ետք՝ Մայիս 12, 1740 կը վախճանի։
  


== Աղբիւրներ ==
Մեր Պատմութիւնը, Կարօ Մոմճեան
Հայոց Պատմութիւն․ Հնագոյն ժամանակներց մինչեւ մեր օրերը, Է․Լ․ Դանիէլեան, Ա․Ա․Մելքոնեան


== Արտաքին յղումներ ==
Անգեղակոթի ժողով հայ.՝ 
Պֆալցեան ծրագիրը հայ.՝
5254 Ուլիսէս

5254 Ուլիսէս (անգլերէն՝ Ulysses), Եուպիտերի տրոյցիներու աստեղնեակ: Յայտնաբերած է 1986 թուականի Նոյեմբեր 7-ին Էրիք Էլսթը (հոլ.՝ Eric Walter Elst) Վերին Փրովանսին մէջ:
Արեգակէն միջին հեռաւորութիւնը  5.23 աստղագիտական միաւոր (ա.մ.) է, առաւելագոյն մոտեցումը 4.59 ա.մ. է, հեռացումը՝ 5,87 ա.մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտոյտ կ'ընէ 4374.82 երկրային օրուան, իր ուղեծիրով միջինը 0,08 աստիճան/օր արագութեամբ շարժուելով։ Աստեղնեակի ուղեծիրի եւ խաւարածիրի հարթութիւնները իրար հետ կը կազմեն 24.19° անկիւն։


== Անունը ==
Սա փոքր մոլորակն իր անունն ստացած է Ուլիսեսէն, որ Հոմերոսի «Իլիականի» եւ «Ոդիսականի» հերոս Ոդիսեւսի լատինացուած ձեւն է: Տրոյական պատերազմին ան յայտնի դարձած է մեծ, փայտեայ Տրոյական ձիու պատրաստումով:
Պատերազմէն ետք ան ինը տարուայ երկար ճամբորդութիւն ունեցած է դէպի իր հայրենի Իթաքէ կղզի: Իրլանտացի գրող Ճէյմս Ճոյսի յայտնի վէպը նոյնպէս ստացած է Ոդիսեւսի լատինացուած անունը:


== Արտաքին յղումներ ==
Շմատել Լուց (2003)։ Փոքր Մոլորակներու Անուններու Բառարան։ Գերմանիա: Սփրինկեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլերէն)
(5254) Ուլիսէս աստեղնեակը Փոքր մոլորակներու կեդրոնի կայքին մէջ (ուղեծրի տուեալները եւ դիտարկումները) (անգլերէն)
Համպուրկի Արուեստի եւ Տիզայնի Թանգարան

Համպուրկի Արուեստի եւ Տիզայնի Թանգարան (գերմաներէն՝ Museum für Kunst und Gewerbe Hamburg), գեղարուեստի, կիրառական եւ զարդական արուեստի թանգարան Գերմանիոյ Համպուրկ քաղաքին մէջ։ Այն կը գտնուի քաղաքին կեդրոնը՝ Hauptbahnhof-ի (գլխաւոր կայարանի) մօտակայքը:


== Պատմություն ==
Թանգարանը հիմնադրուած է 1874-ին, Լոնտոնի Վիքթորիայ եւ Ալպերթ թանգարանին, Վիեննայի Կիրառական Արուեստի Թանգարանին եւ Պերլինի Զարդարուեստի Թանգարանի օրինակով: 1877-ին, թանգարանը տեղափոխուած է իր ներկայի վայրը՝ 1873-1975-ականներուն կառուցուած Շտայնտորպլացի մէջ գտնուող շէնքը:

		
		
		

		
		
1919-1933-ականներուն տնօրէն Մաքս Սաուերլանտթի ղեկավարութեամբ թանգարանը ձեռք բերած է Էքսպրեսիոնիստական ստեղծագործութիւններու մեծ հաւաքածոյ: 1933-էն ետք, «այլասերած արուեստի» դէմ նացիական արշաւը հանգեցուց բազմաթիւ ժամանակակից ստեղծագործութիւններու կորուստին, ինչպէս նաեւ Սաուերլանտթի բռնի հեռացման: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքին՝ 1943-ին, շէնքը մասամբ աւերուեցաւ, իսկ վերակառուցումը աւարտեցաւ 1959-ին: Շէնքն կեդրոնական առանցքը նախագծած է Հարոլտ Հարտոկ։

		
		


== Հաւաքածոներ ==

Թանգարանին հաւաքածոները՝

Պատմական ստեղնաշարային գործիքներ՝ կլավեսիններ, սպինետներ, վերջինելներ, քլավիկորտներ, մուրճիկներով դաշնամուրներ եւ քառակուսի դաշնամուրներ:
Հախճապակի եւ ճենապակի՝ ներկայացուած են  17-րդ եւ 18-րդ դարերու ճենապակու հիմնական արտադրողներու մեծ մասը:
		
		
		
		
		

		
		
Իսլամ` հավաքածոյին առանցքը կը կազմէ Ուզպեքիստանի Պուխարա քաղաքին մէջ գտնուող Պուեան Քուլի Չանի (1348-1368) դամբարաններու 71 կղմինտրային բեկորներու հաւաքածոն: Իսլամական բաժինը կը ներառ է նաեւ խեցեղէն, գորգեր եւ գիրքեր:
16-րդ դարու գորգ Լիւն աբբայութեան կողմէ։ Կը ցուցադրուի տարին միայն մէկ անգամ, քանի մը օր՝ Զատիկի եւ Պենտեկոսի միջեւ ինկած ժամանակահատուածի ընթացքին:
Կահոյք` Անրի Վան տէ Վելտէի եւ Փոլ Կոկէնի կողմէ:
Ճափոնական թէյի տունը եւ ուղեկցող արարողութիւն:
Արթ նուվօ՝ նորաձեւ կահոյքի եւ ցուցանմուշներու ամբողջութիւն, «Փարիզեան սենեակ», որուն մեծ մասը գնուած է 1900-ին Փարիզի մէջ կայացած համաշխարհային տօնավաճառէն, օրինակ՝ 1907-ի երկու մեծ սպիտակ քանդակները, աղջիկներու հախճապակեայ քանդակներ եւ Օտտօ Էքմանի «Կարապի գորգը» (1897):
Ժամանակակից, 1914-1945 թթ.՝ էքսպրեսիոնիստական աշխատանքներ, օրինակ՝ Ռիչարտ Հայցմանի կերտած կենդանիներու քանդակները, Էրնստ Հեքելի թխկենէ պատրաստուած կնոջ քանդակը, Քարլ Շմիդտ-Ռոտլուֆի եւ Էվալդ Մատարէի աշխատանքներէն օրինակներ, ինչպես նաեւ Bauhaus ոճով առօրեայ առարկաներ:
Այլ հաւաքածոներու մէջ ընդգրկուած են barocco պատկերներ, առարկաներ՝ բերուած Հեռաւոր Արեւելքէն, զարդական գործեր, գիրքերու պատկերազարդումներ, կրաֆիքական արուեստ, լուսանկարներ, հնարժէք իրեր, խեցեղէն, զէնքեր եւ արձաններ:


== Գրականութիւն ==
Prestel-Museumsführer Museum für Kunst und Gewerbe Hamburg. Prestel, Munich, 2000. ISBN 3-7913-2206-0. (գերմաներէն)


== Արտաքին յղումներ ==
Կայքէջ
Կոմիտասի Մահարձան

Կոմիտասի մահարձան, կը գտնուի Երեւանի Շենգաւիթ համայնքին մէջ՝ Կոմիտասի անուան զբօսայգիի պանթէոնին մէջ գտնուող անոր գերեզմանին վրայ, տեղադրուած է 1955-ին։ Գերեզմանը եւ մահարձանը կը մաս կը կազմէ Երեւանի Շենգաւիթ վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին


== Հեղինակներ ==
Ճարտարապետ՝ Գրիգոր Աղաբաբեան
Քանդակագործ՝ Արա Յարութիւնեան


== Տուեալներ ==
Մահարձանը կառուցուած է պրոնզով եւ կրանիթով, բարձրութիւնը 2,4 մեթր՛ է։


== Պատմութիւն ==
Հայ մեծանուն երգահան Կոմիտասի մահարձանը կառուցուած է 1955–ին Կոմիտասի անուան զբօսայգիի պանթէոնին մէջ գտնուող անոր գերեզմանին վրայ։


== Տե՛ս նաեւ ==
Կոմիտասի հուշարձան (Երևան)
Կոմիտասի հուշարձան (Փարիզ)
Կոմիտասի հուշարձան (Դեթրոյթ)
Կոմիտասի հուշարձան (Վաղարշապատ)
Կոմիտասի հուշարձան (Սանկտ Պետերբուրգ)
Կոմիտասի կիսանդրի (Քվեբեկ)
Կոմիտասի կիսանդրի (Փարիզ)


== Արտաքին յղումներ ==
Հուշարձանների տեղեկատվական շտեմարան
Եսի Մարդը

Եսի Մարդը, Լեւոն Շանթի թատերախաղերէն, գրուած՝ 1901-ին: Այս ստեղծագործութեամբ հեղինակը հիմնականօրէն կը ներկայացնէ հայրենասիրութեան եւ եսասիրութեան բախումը։ 


== Նկարագրութիւն ==
1901-1904 տարիներուն Թիֆլիսի մէջ Լեւոն Շանթի գրած առաջին երեք թատերախաղերը` «Եսի մարդը», «Ուրիշի Համար» եւ «Ճամբուն Վրայ», իբրեւ մէկ ամբողջութիւն եւ աշխարհը ընկալելու հայեացք ու իմացութիւն` կը հանդիսանան այն ենթահողը, որուն վրայ Լեւոն Շանթ քառասուն տարեկան հասակին պիտի սկսէր բարձրացնել իր ուրոյն եւ բազմահանգոյց կոթողական արուեստը` «Հին Աստուածներ» գլուխ-գործոցով:«Եսի Մարդը» թատերգութիւնը կը պատկերացնէ ազգասիրութեամբ եւ եսասիրութեամբ հակադրուած երկու դէմքեր, «Ուրիշի Համար» (1903) սիրոյ եւ ընտանեկան կեանքի շուրջ հիւսուած տրամա, «Ճամբուն Վրայ» (1904) կնոջական եւ հայրենիքի սէրը իրարու հակադրող տրամա, ուր հայրենիքի սէրը կը յաղթէ:
Շանթի թատերական այս առաջին գործերուն հիմնական նիւթերն են «Ես»ի սէրը կամ «Ես»ը ուրիշներուն համար զոհելու վսեմ անձնուիրութիւնը:


== Երկին Պատմութիւնը ==
«Եսի Մարդը» տրամային մէջ Սեդրակը, կիսատ կը ձգէ իր ուսումը Եւրոպայի մէջ եւ կը վերադառնայ Կ.Պոլիս՝ դաւաճան Մուշեղին պատժելու նպատակով, սակայն կը տատամսի համաձայնութիւն տալ գաղտնի կազմակերպութեան՝ Սեդրակին գնդակահարելու որոշման մասին։ Երիտասարդ հասակին Մուշեղը, որ Սեդրակի հարեւանն էր, կը տարուի ժողովուրդին ծառայելու գաղափարով։ Սեդրակը կ'ոգեւորուի Մուշեղի հայրենասիրական գործերէն եւ կը սիրահարուի՝ անոր քրոջ աղջկան։ Ժամանակի ընթացքին, Մուշեղը ոստիկանութեան շարքերուն մէջ ծառայութեան կ'անցնի եւ  իր սեփական շահերուն համար կը մատնէ իր ընկերներուն:
Մուշեղը Սեդրակին կը յանձնէ իր գրած վտանգաւոր բովանդակութեամբ նամակները եւ խորհուրդ կու տայ, որ զգոյշ ըլլայ։ Մուշեղի այս արարքը կ'ազդէ Սեդրակին վրայ, որ կ'որոշէ Մուշեղին համոզել սխալ ուղիէն վերադառնալ[1]։ 


== Աղբիւրներ ==
Արդի Հայ Գրականութիւն, գեղապաշտ շրջան (1900-1915), Մուշեղ Իշխան, Պէյրութ 1984:
1985 թուական

1985 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 85րդ տարին է


== Դէպքեր ==


==== Մարտ ====
08 Մարտ՝ Պէյրութին մէջ պատահեցաւ ինքնաշարժի մը պայթիւնը, սպաննուեցաւ 80-էն աւելի հոգի
11 Մարտ՝ Միխայիլ Կորպաչովը դարձաւ Խորհրդային Միութեան Համայնավարական Կուսակցութեան առաջնորդը եւ այդպիսով՝ երկրին փաստացի ղեկավարը


==== Յունիս ====
14 Յունիս
Աթէնքէն դէպի Հռոմ 153 ուղեւոր փոխադրող օդանաւը ենթարկուեցաւ Հըզբոլլահ խմբաւորման կողմէ յարձակումի
Շենկենի համաձայնագիրը կնքուեցաւ, ըստ որու հինգ երկիրներուն սահմանները դարձան թափանցիկ


==== Աշխարհի Բնակչութիւնը ====
Աշխարհի բնակչության թիւը հասաւ 4 մլր 830 մլն 979 հազարի


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1985 ծնունդներ


==== Յունուար ====
11 Յունուար Աժա Նաոմի Քինկ Aja Naomi King ամերիկացի դերասանուհի


==== Փետրուար ====
05 Փետրուար
Ճէյմի Պրիւուըր Jamie Brewer Տաունի համախտանիշով ամերիկացի գրագիտուհի
Քրիշթիանու Ռոնալտու Cristiano Ronaldo փորթուկալցի ոտնագնդակ խաղցող


==== Ապրիլ ====
17 Ապրիլ Ռունի Մարա Patricia Rooney Mara ամերիկացի դերասանուհի


==== Մայիս ====
03 Մայիս Էզէքիել Լաւէզի Ezequiel Iván Lavezzi արժանթինցի ֆութպոլիստ
06 Մայիս Քրիս Փօլ Christopher Emmanuel Paul ամերիկացի արհեստավարժ պասքըթպոլիստ


==== Յունիս ====
12 Յունիս Տէյվ Ֆրանքօ Dave Franco ամերիկացի դերասան
21 Յունիս Ամէլ Պենթ Amel Bent ֆրանսացի երգչուհի


==== Յուլիս ====
30 Յուլիս Ամըլ Ամին Aml Eysan Ameen անգլիացի դերասան


==== Սեպտեմբեր ====
22 Սեպտեմբեր Թաթիանա Մասլանի Tatiana Gabriele Maslany քանատացի դերասանուհի


==== Հոկտեմբեր ====
08 Հոկտեմբեր Պրունօ Մարս Bruno Mars ամերիկացի երգիչ
24 Հոկտեմբեր Ուէյն Ռունի Wayne Mark Rooney անգլիացի ֆութպոլիստ
28 Հոկտեմբեր Թրոյան Պելլիսարիօ Troian Avery Bellisario ամերիկացի դերասանուհի


==== Նոյեմբեր ====
14 Նոյեմբեր Թոմաս Վերմայլըն Thomas Vermaelen բելգիացի ֆութպոլիստ


==== Դեկտեմբեր ====
11 Դեկտեմբեր Քարլա Սուզա Karla Olivares Sousa մեքսիքացի դերասանուհի
26 Դեկտեմբեր Պէթ Պէհըրզ Beth Behrs ամերիկացի դերասանուհի եւ երգչուհի


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1985 մահեր


==== Մարտ ====
28 Մարտ
Մարք Շակալ Marc Shagall מאַרק שאַגאַל (ծն.1887) հրէական ծագումով ֆրանսացի նկարիչ
(սպաննուած) Սարգիս Զէյթլեան (ծն.1930, Մուսա Լեռ) հասարակական-քաղաքական գործիչ


==== Ապրիլ ====
16 Ապրիլ Աշոտ Աբրահամեան (ծն.1918) լեզուաբան


==== Յունիս ====
15 Յունիս Էրազմ Քարամեան (ծն.1912, Փարիզ) հայ, խորհրդային բեմադրիչ
20 Յունիս Ջոն Ս. Կիրակոսեան (ծն.1929, Երեւան) հայ խորհրդային պատմաբան, դիւանագէտ
22 Յունիս Արտաշէս Արզումանեան (ծն.1898, Շուշի) հայ խորհրդային դերասան


==== Օգոստոս ====
22 Օգոստոս Թուրկութ Ույար Turgut Uyar (ծն.1927) թուրք բանաստեղծ


==== Հոկտեմբեր ====
21 Հոկտեմբեր Արշալոյս Արշարունի (ծն.1896, Կաղզուան) հայ, խորհրդային գրականագէտ, բանասէր


==== Նոյեմբեր ====
25 Նոյեմբեր Մկրտիչ Հաճեան (ծն.1915, Կ.Պոլիս) գրող, գիւտարար, նկարիչ


== Արտաքին յղումներ ==
1985-ը Պատմութեան մէջ(անգլերէն)Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն 1985(անգլերէն)
Փիթըր Պալաքեան

Փիթըր Պալաքեան (13 Յունիս 1951(1951-06-13), Թինեք, Պերկըն Քաունթի, Նիւ Ճըրզի, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ) ամերիկահայ գրող, բանաստեղծ:


== Կենսագրութիւն ==
Ուսումը ստացած է Պաքնըլ, Պրաուն եւ Նիւ Եորքի համալսարաններուն մէջ: 1980 թուականէն կը դասաւանդէ Քոլկէյթ  համալսարանը (Նիւ Եորք, Համիլթոն): Աշխատակցած է «Նէյշըն», «Վերճինիա Քուուրթըրլի», «Ռեւիու» եւ այլն պարբերականներու: Հրատարակած է բանաստեղծական բազմաթիւ ժողովածուներ, որոնց շարքին՝ «Ֆիշէյ հայրը» (1979), «Պայծառութեան տխուր օրեր» (1983):
1998-ին «Ճակատագրի սեւ շունը» (Black Dog of Fate, A Memoir) յուշագրութիւնը (հայերէնի թարգմանուած Արտեմ Յարութիւնեանի կողմէ 2004ին) ճանչցուած է իբրեւ «Տարուան լաւագոյն գիրք», իսկ 2003ին լոյս տեսած «Այրող Տիգրիս. Հայոց ցեղասպանութիւնը եւ Ամերիկայի հակազդեցութիւնը» (The Burning Tigris։ The Armenian Genocide and America’s Response, 2003) ծաւալուն փաստա-վաւերագրական աշխատութիւնը «Նիւ Եորք Թայմզ» թերթին կողմէ ճանչցուած է իբրեւ «Տարուան նշանակալից գիրք»: 2010-ին հայերէն թարգմանութեամբ լոյս տեսած է Պալաքեանի «Լոյսի տխուր օրերը» բանաստեղծութիւններու ժողովածուն:
Պալաքեան, գործակցութեամբ Արիս Սեւակի, 2009-ին անգլերէնի թարգմանած ու հրատարակած է իր մեծ հօր եղբօր՝ Գրիգորիս եպս. Պալաքեանի «Հայ Գողգոթա» խորագրով ծաւալուն երկհատոր յուշագրութիւնը։
Փիթըր Պալաքեանի «Օզոն Ճուրնըլ» հատորը 2016-ին արժանացած է «Փուլիցըր» հեղինակաւոր մրցանակին՝ բանաստեղծութեան ճիւղին մէջ։
Կատարո (գինի)

«Կատարո» հայկական գինիի ապրանքանիշ, որ կ'արտադրուէր Արցախի մէջ, խնդողնի խաղողի տեսակէն: Տարբեր տեսակներն են՝ Կարմիր «Կատարո», Կարմիր «Կատարո» Reserve, Սպիտակ «Կատարո» եւ «Կատարո» Ռոզէ տեսակները:Գործարանը կը գտոնուէր Հադրութի շրջանի Տող գիւղին մէջ, որ Արցախեան երկրորդ պատերազմին պատճառաւ անցաւ Ազրպէյճանական հսկողութեան տակ:


== Պատմութիւն ==
Գործարանի հիմնադիր Աւետիսեանները խաղողագործութեամբ զբաղած են նախորդ դարու 20-ական թուականներէն ի վեր, այգին հիմնուած էր խողողագործներու ընտանեկան յիշատակին համար։ Նախագծի, գինեգործարանի եւ խաղողի այգիի զարգացման գործով զբաղած են Գրիգորի Աւետիեանը եւ անոր ընտանիքի անդամները։ Խաղողագործութեան վերաբերեալ խորհրդատուութիւնները տուած է ֆրանսացի փորձագէտ Ժիւլիէն Լալուն։


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտօնական կայքէջ
Գնել Կատարո գինին Եւրոպայի մէջ՝
Զուրապ Ծերեթելի

Զուրապ Կոնստանդինի Ծերեթելի (վրաց.՝ ზურაბ კონსტანტინეს ძე წერეთელი, 1934, 4 Յունուար, Թիֆլիս), վրացի նկարիչ, քանդակագործ, ճարտարապետ, Ռուսաստանի գեղարուեստի ակադէմիայի նախագահը։


== Կենսագրութիւն ==
Զուրապ Ծերեթելին ծնած է Թիֆլիսի մէջ, 1934 թուականին։ Աւարտած է Թիֆլիսի գեղարուեստի ակադեմիան եւ տեղափոխուած է դէպի Մոսկուա: Խորհրդային շրջանոին մէջ ստեղծած աշխատանքներէ նէ Սոչիի մանկական առողջարանը (1986): Անոր կինը կը պատկանի վրացի ազնուական Անդրոնիկաշուիլիներու ընտանիքներուն։
Ծերեթելին եղած է Յուրի Լուժկովի ընկերը, որ անոր վստահած է շարք մը կարեւոր գործեր, օրինակ՝ այդ ժամանակուայ Քրիստոս Փրկչի տաճարի վերանորոգումը, Մոսկուայի Մանեժնայա հրապարակի համալիրը, եւ Պատուոյ Բլուրի Համաշխարհային պատերազմին նուիրուած յուշահամալիրը։ Լուժկովը անոր նաեւ հնարաւորութիւն տուաւ զբաղեցնելու Մոսկուայի կեդրոնի մէջ գտնուող հին առանձնատունը, որ ներկայիս վերածուած է Զուրապ Ծերեթելի պատկերասրահի, որտեղ կը ցուցադրւուի Վլատիմիր Փուդինի արձանը։
Յատուկ օլիմպիադայի ժամանակ ան կը ծանօթանայ Յունիս Քենեդի Շրայուերի հետ։ Նիու Եօրքի Բրօքպորտ պետական համալսարանի տարածքին մէջ, տեղադրուած է իր «Խաղաղութիւն աշխարհի երեխաներուն» յուշարձանը` նուիրուած 1979 թուականին Յատուկ Օլիմպիադային եւ միջազգային երեխային տարուան:


== Պաշտօններ ==
Ռուսաստանի գեղարուեստի ակադէմիայի պարոն, նախագահ
Երեխաներու հրաշքներու այգիի հիմնադրամի նախագահ (1988 թուականին), խօսակցութիւնները կը պտտին նաեւ Ռուսաստանի Դիսնեյլենդի կառուցման համար, անոր ներգրաւվածութեան մասին
ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի աջակցման միջազգային հիմանդրամի հիմնադիր, 1996 թուականին Մարտ 30-ին նշանակուած է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «Բարի կամքի դեսպան»
2005 թուականին Ռուսաստանի եղած է հանրային խորհրդի անդամ
Sergio Vieira de Mello հիմնադրամի պատուաւոր անդամ


== Ստեղծագործութիւններ ==
Վրաստանի պատմութեան յուշարձան, 1984
Պեօտր Առաջինի 94 մեդր բարձրութեամբ արձանը, Մոսկուայի կեդրոնին մէջ
«Նոր աշխարհի ծնունդը» յուշահամալիր, որտեղ կերտուած է Քրիստափոր Քոլոմպոսը: Յուշարձանի կրկնօրինակը` «Նոր մարդու ծնունդը», կը գտնուի Սեւիլի մէջ
Սուրբ Գեւորգի յուշարձանը Մոսկուայի յուշարձանային համալիրին մէջ, ինչպէս նաեւ այս յուշարձանի բազմաթիւ տարբերակները Մոսկուայի մէջ եւ այլուր
«Պայքար համաշխարհային տեռորիզմի դէմ» պրոնզէ եռանկիւն աշտարակ, որտեղ գրուած են 2001 թուականի Սեպտեմբեր 11 Նիու Եորքի ահաբեկչութեան զոհերու անուները։ Յուշարձանի բացման համար, ներկայ եղած է Վլատիմիր Փուդինը, եւ յուշարձանը համարուած է «ռուս ժողովուրդի նուէրը»: Այն կը գտնուիէ Նիու Ճերզի նահանգի, Բեյոն քաղաքի ռազմական օվկիանոսային սահմանին մէջ
2006 թուականին, 25 Սեպտեմբեր-ին Սանկտ Պետէրբուրգի, Վասիլեւսկի կղզիին մէջ, վեր խոյացած է Ծերեթելիի «Պետրոս Առաջինի յուշարձանը»
Ազատութեան Արձան (Թիֆլիս)
Միմինոյ (յուշարձան, Թիֆլիս), 2011


== Յուշարձաններ ==

		


== Արտաքին յղումներ ==
Կաղապար:Commons category

http://www.tsereteli.ru/ - the artist's official site
http://www.911monument.com/ - the official site of "To the Struggle Against World Terrorism" monument by Zurab Tsereteli
Artwork by Zurab Tsereteli at The Cold War Museum
Good Defeats Evil at the New York Public Art Curriculum
Monument to Peter the First from Inside and Above. Pictures
Midnight Memories

Midnight Memories, անգլօ-իրլանտական One Direction խումբին երրորդ ալպոմը։ Թողարկուած է 25 Նոյեմբեր 2013-ին։ Ալպոմը ստացաւ նկարագրութիւն՝ "փոքր-ինչ ռոքային հնչողութիւն", ի տարբերութիւն նախորդ աշխատանքի ։


== Ալպոմ ==
Ալպոմին ստեղծման աշխատանքները սկսան One Direction-ի երկրորդ միջազգային շրջագայութեան ժամանակ։


== Ստեղծագործութիւններու Ցանկ ==


=== Ծրագիրներ ===
|style="width:50%; "|
Անժելիք Քիժօ

Անժելիք Քիժօ, (14 Յուլիս 1960(1960-07-14), Վիդա, Պենին), պենինցի «Կրեմմի» մրցանակակիր երգիչ-երգահան, դերասանուհի, հանրային գործիչ։  
Քիժօ նշանաւոր է իր բազմազան երաժշտական ազդեցութիւններով եւ ստեղծարար երաժշտական տեսահոլովակներով: «Time» ամսագիրը զայն անուանած է «Ափրիկէի առաջին տիվա»: BBC-ն Քիժոյին ընդգրկած է Ափրիկէ մայր ցամաքի 50 ամենանշանաւոր գործիչներու ցանկին մէջ: «The Guardian»ը զայն անուանած է աշխարհի 100 ոգեշնչող կիներէն մէկը։ 
Քիժօ առաջին կինն է, որուն «Forbes»-ը ներառած է «Ափրիկէի 40 ամենահզօր աստղերը» շարքին մէջ: 2012-ի Ողիմպիական խաղերու երաժշտական փառատօնի ժամանակ լոնտոնեան «The Daily Telegraph»ը զայն անուանած է «Ափրիկեան երաժշտութեան անվիճարկելի թագուհի»: Մարտ 2013-ին Ամերիկայի Ազգային Հանրային Ձայնասփիւռը զայն կոչած է «Ափրիկէի ապրող ամենամեծ տիվան»: «New African» եւ «Jeune Afrique» ամսագիրներուն կողմէ Քիժօն ընդգրկուած է «2014-ի ամենաազդեցիկ ափրիկեցիները» շարքին մէջ: «Forbes Afrique» ամսագիրը 2015-ին Քիժոյի լուսանկարը տեղադրած է իր «100 ամենաազդեցիկ կանայք» թիւին մէջ: Յունիս 2013-ին Քիժօն ընտրուած է Հեղինակներու եւ Երգահաններու Միութիւններու Միջազգային Դաշնութեան փոխնախագահ (CISAC): 
Այժմ կը բնակի Նիւ Եորք, ուր իր ներդրումը ունի «Նիւ Եորք Թայմս» ամսագրին: 
Քիժօն պատուաւոր դոկտորի կոչումներ ստացած է Եյլի համալսարանէն, Պերքլիի երաժշտական ճեմարանէն եւ Միտլպերի ճեմարանէն: 2018-ին Հարվըրտի համալսարանի ճազ վարպետ է:


== Սկաւառակագրութիւն ==
Pretty (1981)
Ewa Ka Djo (Let's Dance) (1985)
Parakou (1990)
Logozo (1991)
Ayé (1994)
Fifa (1996)
Oremi (1998)
Keep On Moving: The Best of Angelique Kidjo (2001)
Black Ivory Soul (2002)
Oyaya! (2004)
Djin Djin (2007)
Õÿö (2010)
Spirit Rising (2012)
Eve (2014)
Sings with the Orchestre Philharmonique du Luxembourg (2015)
Remain in Light (2018)


== Տեսագրութիւն ==


== Արտաքին յղումներ ==
Official Angélique Kidjo Site
The Batonga Foundation
New York Times review of Angélique Kidjo, January 2014.
CNN African Voices profile of Angélique Kidjo, May 2009.
Singer Angelique Kidjo Speaks Out on Climate Change – video report by Democracy Now!.
Յովհաննէս Մարդ

Յովհաննէս Մարդ (բուն անունով՝ Յովհաննէս Մարգարեան, 1890, Մուժումպար, Rudqat Rural District, Sufian District, Shabestar County, Արեւելեան Ազրպէյճան, Իրան - 3 Յունիս 1972(1972-06-03), Թեհրան, Իրան), բանաստեղծ եւ թարգմանիչ:


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Իրանի Թաւրիզի քաղաքին մօտ գտնուող Մուժումպար գիւղին մէջ: Նախնական կրթութիւնը սկսած է առնել ծննդավայրին մէջ, ապա փոքր տարիքէն ընտանիքին հետ միասին տեղափոխուած է Թիֆլիս:


== Գործունէութիւն ==
Գրական գործունէութիւնը սկիզբ առած է 1912 թուականին, Մ. Էփրիկեանի խմբագրած «Պատանի» հանդէսին մէջ:
Երիտասարդ տարիքին վերադարձած է Թաւրիզ, ուր շարունակած է զբաղիլ գրական գործունէութեամբ։


==== Բանաստեղծութիւններ ====
Բազմաթիւ բանաստեղծութիւններ հրատարակած է զանազան մամուլներու մէջ. անոր առաջին բանաստեղծութիւններու ժողովածուն՝ «Զուլալ երգեր» խորագրով առաջին անգամ լոյս տեսած է 1946 թուականին:
Ան իր բանաստեղծութիւններէն շատերը ստորագրած է Յովհաննէս Մարդ գրչանունով:


==== Թարգմանութիւններ ====
Գրական գործունէութեան կողքին Յովհաննէս Մարդ զբաղած է նաեւ թարգմանական աշխատանքով. «Հարազատ Էջեր» խորագրով հրատարակած է աշխարհի շատ մը բանաստեղծներու գործերը ընդգրկող թարգմանական աշխատութիւն մը, որուն յաջորդած է «Ճշմարտարան» խորագրեալ ժողովածուն, ուր բանաստեղծը թարգմանած է շատ մը յայտնի պարսիկ բանաստեղծներու գործերը: