armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Թռչունի Օր

Թռչունի Օր (անգլերէն՝ Bird Day), այս կրճատուած անուանումը կապուած է շարք մը տարբեր տօներու եւ միջազգային օրերու հետ, որոնք ուղիղ կապուած են թռչուններուն հետ։ Անոնցմէ աւելի յայտնի «թռչնային» օրեր կը համարուին Թռչուններու Միջազգային Օրը (1 Ապրիլ), Թռչունի Օրը (4 Մայիս), Միացեալ Նահանգներու Թռչունի Միջազգային Օր (5 Յունուար), Մայիսի երկրորդ շաբաթը՝ Թռչող Թռչուններու Միջազգային Օր», Մեծն Բրիտանիոյ Թռչունի Միջազգային Օր (22 Յունուար), Թռչունի Օր կամ «Ձեռքբերում» Ռուսաստանի միջազգային օրացոյցին մէջ։ Թուարկուած տօներէն ոչ մէկը կը համարուի ոչ աշխատանքային օր, եթէ չի զուգադիպիր այլ  արձակուրդներու կամ շաբաթավերջի օրերու։


== Միացեալ Նահանգներու Թռչունի Միջազգային Օր ==
Միացեալ Նահանգներու Թռչունի Միջազգային Օրը (անգլերէն՝ National Bird Day, 5 Յունուար) ամէնամեայ բնապահպանական տօն, որն ԱՄՆ-ի մէջ աւանդաբար կը նշուի 5 Յունուարին: Այդ օրը որոշ էկոլոգիական կազմակերպութիւններ եւ ամերիկեան շարժումներ կը փորձեն իշխանութիւններուն ու քաղաքացիներուն ուշադրութիւնը հրաւիրել անհետացող թռչուններու խնդիրին ու անոնց տեսակներուն պահպանման վրայ:


== Թռչուններու Միջազգային Օր ==
Թռչունի Միջազգային Օր, տօն, որ կը նշեն ամէն տարի, 1 Ապրիլին՝ սկսած 1927-էն:


== Թռչունի Օր ==
Այս տօնին պատմութիւնը կը սկսի 1894-ին, ԱՄՆ-ի Փենսիլվանիա նահանգին մէջ։ Տօնակատարութեան նախաձեռնողն ու կազմակերպիչը՝ Օիլ Սիթիէն (անգլերէն՝ Oil City, Pennsylvania) Չարլզ Պապքոքն է, ով որոշած է կազմակերպել որպէս մանկական տօն՝ անուանելով այն Թռչունի Օր (անգլ.՝ Bird Day) եւ համատեղել հաճելին օգտակարին հետ (երեխաներուն կրթական եւ թռչնատներու շինութեան ու կերամաններ թռչուններուն համար): Չարլզի միտքը սկսած է ընդարձակուիլ քսաներորդ դարուն ամբողջ երկրին մէջ, իսկ յետոյ Հին աշխարհի տարածքին:
«Bird Day»-ը այժմ եւս կը նշեն ԱՄՆ-ի մէջ:
Բաբգէն Փափազեան

Ընկ. տոքթ. Բաբգէն Փափազեան ծնած է 28 Փետրուար 1915-ին, Պաղտատ, Իրաք։ Զաւակն է տոքթ. Գուրգէն եւ Փերուզ Փափազեաններու, որոնց յարկին տակ ստացած է իր նախնական ուսումը, առաջին ուսուցիչ ունենալով կուսակցական գործիչ եւ գրիչի մարդ իր հայրը։ Երկրորդական ուսումը ստացած է Պէյրութի նորաբաց Ճեմարանէն ներս աշակերտելով Լ. Շանթի եւ Ն. Աղբալեանի։ «Ն. Փալանճեան» (այժմ Համազգայինի Մելանքթոն Եւ Հայկ Արսլանեան Ճեմարան) Ճեմարանի շրջանաւարտներու երրորդ սերունդէն էր ան 1937-ին։
Հետեւած է Ֆրանսական բժշկութեան ճիւղին, միաժամանակ դասաւանդելով Ճեմարանի մէջ։ 1946-ին ընտանեօք վերադարձած է Պաղտատ, ուր մնացած է մինչեւ 1959, երբ վերջնականապէս հաստատուած է Պէյրութ շարունակելով կիրարկել բժիշկի իր ասպարէզը, ազգային եւ մշակութային գործունէութեան զուգահեռ։
Որպէս կուսակցական գործիչ՝ Ընկ. Փափազեանի կեանքը կ՚երկարի աւելի քան 50 տարիներու վրայ։ Ան գործած է Զաւարեան Ուսանողական Միութեան շարքերէն ներս։
Պաղտատի մէջ բազմիցս եղած է կեդրոնական կոմիտէի անդամ։
1963-1981 եղած է Հ.Յ.Դ. Բիւրոյի անդամ, խմբագրած է «Ազդակ Շաբաթօրեակ», «Դրօշակ» -հրատարակութենէն մինչեւ 1977-, ինչպէս նաեւ վարած է Երիտասարդական գրասենեակը։ 1955-էն ետք մասնակցած է Հ.Յ.Դ. Լիբանանի բոլոր Շրջանային եւ ընդհանուր ժողովներուն։
Հրատարակած է երեք հատորներ՝ «Պատմութեան Նենգափոխումը», «Թատերական Արուեստը», «Փիրանտելլօ»։ Ան թարգմանած է կամ արեւմտահայերէնի վերածած է «Մուսա Լերան Քառասուն Օրերը»։ Ան իր ամբողջ կեանքը շռայլօրէն նուիրեց իր պաշտած կուակցութեան։
Ռիմ պընթ Ուալիտ պըն Թալալ

Ռիմ պընթ Ուալիտ պըն Թալալ (ծն․՝ 7 Մարտ 1983, Ռիատ), իշխանուհի, Ուալիտ Պին Թալալի դուստրը։
Ռիմ իշխանուհին, Սէուտական Արաբիոյ իշխանական բարձրագոյն օղակներուն մէջ փտածութիւնը արմատախիլ դարձնելու լայնածաւալ արշաւի ծիրին մէջ, 8 նոյեմբերին՝ երկրի պատմութեան մէջ առաջին անգամ ըլլալով, կը ձերբակալուի:
Արամ Գառօնէ

Արամ Գառօնէ (Արամ Տէր Պաղտասարեան, 1905, Թաւրիզ, Իրան - 1974), պարսկահայ բանաստեղծ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Թաւրիզ։ Նախակրթութիւնը ստացած է Թաւրիզի Արամեան վարժարանին, իսկ երկրորդական ուսումը՝ Թեմական-Կեդրոնականի մէջ, ուր ուսուցիչ ունեցած է Հրաչեայ Աճառեանն ու Յ. Տէր Յակոբեանը։ 1928-ին  անցած է Ֆրանսա՝ ուր գործուն մասնակցութիւն ունեցած է Լիոնի ազգային, հասարակական եւ մշակութային կեանքի վերելքին մէջ։ 1930-1932 կը պաշտօնավարէ Վիէնի հայկական գիշերային վարժարանին մէջ 1932-ին կու գայ Իրան՝ ուր մինչեւ մահ կը ծառայէ կրթական անդաստանին, իբրեւ տեսուչ եւ ուսուցիչ ազգային վարժարաններու։


== Գործերը ==
Գրական նախափորձերը կ'ընէ շատ կանուխ, երբ տասներկու տարեկան էր։ Առաջին բանաստեղծութիւնները կը հրատարակէ Թեհրանի «Նոր Պատգամ» ամսագրին մէջ ու այդ թուականէն մինչեւ 1974 կը բերէ իր աշխատակցութիւնը գաղութահայ բազմաթիւ թերթերու եւ հանդէսներու։
Իր վաստակը կ'արժեւորուի մասնաւորաբար բանաստեղծութիւններով։ Առաջին գրքոյկը՝ «Հրաժեշտի պոէմ», ինչպէս նաեւ քերթուածներու առաջին հատորը՝ «Բանաստեղծութիւններ», հրատարակուած են 1924-ին։ Ուսուցչական եւ հանրային իր յիսնամեայ գործունէութեան առընթեր, յաջորդաբար լոյս ընծայած է քերթողական հետեւեալ գործերն ու «պոէմա»ները.- «Արայ եւ Շամիրամ» (1926), «Օրերի երգեր» (1930), «Արեւահաս» եւ «Ծաղիկներ,ծաղիկներ» (1942), «Աշնանամուտ» (1948), «Աշնան ծաղիկներ (1960) եւ «Իրիկնամուտ» (1972)։ Վիպագրային փորձ մըն է «Արդարութեան Ճանապարհին» վիպակը, հրատարակուած է 1962-ին։
Անկախ ստեղծագործական այս վաստակէն, շեշտուած նուիրումով ծառայած է նաեւ մանկական գրականութեան՝ 1949 թուականին ձեռնարկելով «Լուսաբեր» ամսագրի հրատարակութեան, ինչպէս նաեւ թարգմանած է՝ հայերէնի վերածելով «Պիլիթիսի երգերը»
Հրագարակած է նաեւ <<Հայոց Աւանդական Պատմութիւնը>> դասագիրքերու շարքը, Թեհրանի նախակրթարանի աշակերտութեան համար:


== Ծանոթագրութիւններ ==
Համրա փողոց

Համրա փողոց, (Արաբերէն՝ شارع الحمراء‎‎) այդ ոչ միայն ամէնէն գլխաւոր փողոցներէն մէկն է, Պէյրութ, Լիբանանի մէջ, այլ նաեւ գլխաւոր տնտեսական եւ դիւանագիտական կեդրոնն ու նշանակէտն է: Համրա փողոցը կը գտնուի նոյն անունով կոչուած թաղակայքին մէջ՝ Համրա: Անոր գիտարուեստական անունն է՝ Փողոց 31: Շնորհիւ բազմաթիւ սրճարաններուն, բեմասրահներուն եւ թատերավայրերուն, Համրա փողոցը կը նկատուէր կեդրոնը Պէյրութի մտաւորական զբաղումներու 1960-ական եւ 1970-ական թուականներուն: 1975 թուականէն առաջ, Համրա փողոցը եւ անոր շրջավայրը ճանչցուած էին որպէս Պէյրութի նոր եւ զարգացած շրջաններէն մէկը, սակայն Լիբանանի Քաղաքական Պատերազմէն ետք ուրիշ շրջաններ, օրինակ՝ Մոնօ փողոցը, Աշրաֆիէի մէջ, Կուրաուտ փողոցը, Ժմէյզիի մէջ կամ Վերտուն փողոցը, Պէյրութի կեդրոնական շրջաին մէջ սկսան մրցակցիլ Համրա փողոցին հետ:
1990-ական թուականներու կիսուն պէյրութի քաղաքապետութիւնը կազմակերպեց գործողութիւններ զբօսաշրջիկներ հրապուրելու նպատակով, եւ Համրա փողոցը միշտ զբաղ է Ամերիկացի, Եւրոպացի եւ կամ հարուստ Արաբ զբօսաշրջիկներով:
Այսօր Համրա փողոցը առեւտրական շրջան մըն է որ կը պարունակ է պանդոկներ, հայթաթուած յարկաբաժիններ, գրադարաններ, ճաշարաններ, սրճարաններ եւ Լիբանանի բարձր մակարդակի համալսարանները, օրինակ՝ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանը, Լիբանանեան Ամերիկեան Համալսարանը եւ Հայկազեան Համալսարանը:


== Աշխարհագրութիւն ==
Համրա փողոցը կը գտնուի արեւելք-արեւմուտք Պէյրութի կեդրոնէն: Փողոցը կը սկսի Ռոմ փողոցի միջահատութենէն եւ կը շարունակուի դէպի Արեւմուտք մինչեւ միջահատութիւնը Սատաթ փողոցին: Համրա փողոցը նաեւ քալուածք մը հեռու է Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն որ կը գտնուի Պլիս փողոցը, Հայկազեան Համալսարանէն որ կը գտնուի Միշել Շիհա փողոցը եւ Լիբանանի Ամերիկեան Համալսարանէն:
Դիմատետր

Դիմատետր կամ Ֆէյսպուք (անգլերէն՝ Facebook, Կաղապար:Lang-hy-western), ընկերային ցանց։ Ստեղծուած է 2004 թուականին Մարք Զաքրպըրկի կողմէ։ Համահիմնադիրներն են Էտուարտօ Սաւըրինը, Քրիս Հիուճսը եւ Տասթըն Մոսքովիցը։ Սկզբնապէս նախատեսուած եղած է միայն Հարուըրտի համալսարանի ուսանողներու համար, այժմ ելեկտրոնային հասցէ ունեցող ոեւէ անձ կրնայ արձանագրուիլ եւ օգտագործել Դիմատետրը։
2007-ի կէսերուն սկսան կիրարկուիլ ֆրանսերէն, սպաներէն, եւ գերմաներէն տարբերակները՝ խթանելու համար ցանցի տարածումն այլ երկրներու մէջ, քանի որ այդ ժամանակ ցանցը հիմնականին մէջ տարածուած էր միայն Ամերիկեան Միացեալ Նահանգներու, Միազեալ Թագաւորութեան եւ Քանատայի մէջ։ 2012-ի Հոկտոմբերի տուեալներով Դիմատետր ունէր 1 միլիառէ աւելի գործունեայ օգտատէր։ Կայքը թարգմանուած է աւելի քան 70 լեզուներու, որոնցմէ է հայերէնը:
Դիմատետրի հայաստանեան օգտատէրերու քանակը 2013-ի Ապրիլին կը կազմէր շուրջ 440 հազար, որովհետեւ անիկա զգալիօրէն կը զիջի ռուսական Օտնոքլասնիքի (դասընկերներ) եւ ՎՔ ընկերային ցանցերուն։ Ըստ «alexa.com» կայքի դասակարգման, ամենայաճախ այցելուող կայքն է Հայաստանի մէջ։


== Հիմնական գործեր ==

Ընկերային ցանցը կարելիութիւն կու տայ ընկերներու փոխանցել կարճ հաղորդագրութիւններ (կարգավիճակներ՝ status), գրառումներ (նշումներ` mentioning) լուսանկարներ եւ տեսանիւթեր, տեղադրել այլ կայքերու յղումներ, ստեղծել ձեռնարկներ եւայլն։ Գլխաւոր էջին վրայ տեսանելի են բոլոր ընկերներու վերջին գրառումները՝ լրահոսի տեսքով։ Ընկերները կրնան հաւնիլ, մեկնաբանել եւ իրենց միւս ընկերներուն տարածել այս գրառումները։
Դիմատետրին մէջ կարելի է ստեղծել խումբեր, էջեր եւ հարցումներ, որոնց այլ օգատէրեր կրնան համապատասխանաբար անդամակցիլ, բաժանորդագրուիլ եւ պատասխանել։


== Արտաքին յղումներ ==
«հայերէն Վիքիպեդիա» խումբ ֆեյսբուքում
Փոնտիքուսա

Փոնտիքուսա (յուն․՝ Ποντικούσα)․ անբնակ կղզիակ․ Տոտեքանիսա, Էգէական ծով, Յունաստան։


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==
Փոնտիքուսա Ասթիփալէա քաղաքապետութեան մաս կը կազմէ։  Կը գտնուի անոր արեւմուտքը, Օֆիտուսային արեւելքը։  Տարածութիւնն է 0,982 քլ․²։  Կղզիակին կեդրոնը գտնուող 250 մեթր բարձրութեամբ բլուրը կը յատկանշուի զառիթափ եւ ժայռոտ ափերով։


== Բնապահպանում ==
Կղզիակը (ինչպէս նաեւ դրացի կղզիակները) յայատարարուած է  NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան․ բազէ (Falco eleonorae տեսակ), Էգէականի ճայ (αιγαιόγλαρος), ջրահատ (shearwater) թռչուններուն համար։
Էռնեստ Մարտիրոսեան

Էռնեստ Ալեքսանդրի Մարտիրոսեան (6 Ապրիլ 1937, Երեւան – 7 Մայիս 1995, Երեւան), խորհրդային հայ բեմադրիչ, սենարիստ, բեմադրող-նկարիչ Լիտիա Գէորգեանի ամուսինը։


== Կենսագրութիւն ==
Էռնեստ Մարտիրոսեան, ծնած է 1937 թուականին Երեւանի մէջ։ 1963 թուականին աւարտած է Երեւանի գեղարուեստա-թատերական հիմնարկը։ Աշխատած է փաստագրական ֆիլմերու Երեւան ստուդիայի մէջ։ 1967 թուականին աւարտած է Մոսկուայի բեմադրիչի բարձրագոյն դասընթացները։ 1967-1995 թուականներուն եղած է Հայֆիլմի բեմադրիչը։


== Ֆիլմագրութիւն ==


=== Բեմադրիչ ===


=== Սենարիստ ===


== Արտաքին յղումներ ==
Էռնեստ Մարտիրոսյանի մասին kinoexpert.ru կայքին մէջ
Ասկերան

Մայրաբերդ, Ասկերան (պարսկերէն՝ Askeran-զօրանոց), քաղաք Արցախի մէջ, Ասկերան շրջանի վարչական կեդրոնը, Ստեփանակերտէն 18 քմ հիւսիս-արեւելք՝ Կարկառ գետի ձախ ափին՝ 600 մ բարձրութեան վրայ։ Տարածութիւնը՝ 1562 հա։


== Պատմութիւն ==
Նշանաւոր է ԺԸ. դարու կէսէն։ Ռուսական բանակի զօրանոց եղած է։ Ասկերանի մէջ պահպանուած է Բերդ ամրոցը (Մայրաբերդ. 1788-1789), ուր պատերազմի տարիներուն կը գտնուէր Ասկերանի պաշտպանական շրջանի ռազմական կեդրոնը։ Մինչեւ խորհրդային կարգերու հաստատումը Ասկերան գիւղ էր Ռուսական կայսրութեան Շուշի գաւառին մէջ։ 1978 - 1991-ին Ազրպէյճանական ԽՍՀ-ի Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի Ասկերանի շրջանի վարչական կեդրոնն էր, իսկ 1991-ին Արցախի Հանրապետութեան Ասկերանի շրջանի կեդրոնը։
1988-ի Արցախեան շարժումը սկսած է Ասկերանէն եւ ներկայիս շրջանին վարչակազմին շէնքին դիմացի հրապարակը կը կոչուի «Փետրուարի 22»ի հրապարակ: Փետրուար 1988-ին, յատկապէս Ասկերանի դէպքերէն ետք, շրջանին նախաձեռնող խումբին ղեկավարութեամբ, Ասերկանի եւ շրջանի գիւղերուն մէջ ստեղծուած են ինքնապաշտպանական, իսկ 1990-ին՝ կամաւորական ջոկատներ (ընդհանուր հրամանատարներ՝ Մ. Յակոբճանեան եւ Վ. Բալասանեան)։ Ասկերանի ջոկատը առանձինը եւ զօրքերու ղեկավարման մարմնի ստորաբաժանումներու կազմին մէջ մասնակցած է Ասկերանի, Մարտունիի, Մարտակերտի, Շուշիի, Կուբաթլուի եւ այլ շրջաններու ինքնապաշտպանական եւ ազատագրական մարտերուն. զոհուած է 37 ազատամարտիկ։


== Անուանումը ==
Ասկերան անուան յառաջացման մասին երեք վարկած կայ: Ըստ առաջինին՝ Ասկերանը պարսկական բառ է եւ յառաջացած է աս(սուրբ) եւ կարան(քար) բառերէն: Ըստ երկրորդին՝ Ասկերան զօրանոց է, պաշտպանական կառոյց: Ըստ երրորդին՝ Ասկերան կը նշանակէ այստեղ յարմար ձոր է ապրելու համար, իսկ ըստ թուրքերուն՝ յառաջացած է ասկեար բառէն, որ կը նշանակէ զինուոր: Ասկերանին անդրադարձած են ոչ միայն հայ, այլեւ ռուս, գերմանացի, թուրք եւ այլ պատմիչներ:


== Տնտեսութիւն ==
Կը զբաղին երկրագործութեամբ, այգեգործութեամբ եւ անասնապահութեամբ։ Ունի գինիի-քոնեակի, ոչ ալքոհոլային խմիչքներու գործարաններ, շինարարական ծրագիրներ, միջնակարգ եւ երաժշտական դպրոցներ, մշակոյթի տուն եւ կեդրոնական շրջանային հիւանդանոց։ Ասկերանի մէջ կը գտնուի շրջանին վարչակազմին շէնքը եւ քաղաքապետարանը: Հոս կը գտնուի նաեւ հրասայլ յուշահամալիրը (Արցախեան պատերազմին ընթացքին զոհուած ազատամարտիկ Արտավազդ Յակոբեան զոհուած է այս հրասայլին մէջ:)


== Բնակչութիւն ==
1970-ին Ասկերանի բնակչութեան թիւը կը հասնէր 700-ի, որոնց մեծամասնութիւնը հայեր էին։ Ըստ 2005-ի մարդահամարին, քաղաքը ունէր 1.967 բնակիչ ։ Իսկ 2009-ին քաղաքը  2.180 բնակիչ։


== Տեսարժան վայրեր ==
Մայրաբերդ
Ս. Աստուածածին եկեղեցի
Խաչատուր Տէօվլեթեան

Խաչատուր Տէօվլեթեան (Տէվլեթեան Խաչիկ) (1868, Ան­գա­րա­յի նա­հան­գ, Կեսարիա - 1915), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Խաչատուր Տէօվլեթեան ծնած է 1868 թուականին, Ան­գա­րա­յի նա­հան­գի Կեսարիոյ գաւառի, Էվերեկ գաւառակի կեդրոն՝ Էվերեկ աւանի մէջ, որուն վաճառականութիւնը, ճարտարարուեստն ու կրթութիւնը հայերու ձեռքն էին։ Հայրը՝ Տէօվլեթ աղան, յայտնի վաճառական էր եւ առեւտրական կապերով կապուած էր Կեսարիոյ ու Կարնոյ հետ (ըստ Ալպօյեաճեանի՝ վիրաբոյժ էր)։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է Էվերեկի ազգային վարժարանէն ներս։
Այնուհետեւ աւարտած է՝ Մարզուանի Անատոլիա գոլէճը, ապա՝ Կ. Պոլսոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը։ Այնուհետեւ մեկնած է ԱՄՆ եւ Փենսիլվանիոյ համալսարանի (Ֆիլատելֆիա քաղաք) բժշկական ֆակուլտետի մէջ ուսանած, մասնագիտացած վիրաբուժութեան ուղղութեանբ եւ գործնական հմտութիւններ ստացած է տեղի հիւանդանոցէն ներս։
Վերադառնալով ծննդավայր, եղած է տեղի միակ բժիշկը ու կարճ ժամանակուան ընթացքին՝ հմուտ վիրաբոյժի եւ սիրուած ազգային գործիչի համբաւ ձեռք ձգած է։ 1914 թուականին, Առաջին համաշխարհային պատերազմն սկսելուն պէս, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ որպէս զինուորական բժիշկ-վիրաբոյժ ծառայած՝ Սեբաստիոյ զինուորական հիւանդանոցին մէջ։ 1915 թուականի Յուլիսի 14-ին, Սեբաստիայէն տարագրութեան ճամբուն վրայ՝ Տերինտերէյի մէջ («Խո­րը ձոր»), Սեբաստիոյ հանրածանօթ արիւնարբու նահանգապետ Մուամմերի հրահանգով սպանուած է անլուր չարչարանքներու ենթարկուելով՝ 47 տարեկան հասակին։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
Ալպօյաճեան Ա., Պատմութիւն հայ Կեսարիոյ, հ.Բ. Գահիրէ, 1937։
Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթըն, 1957։
Հին եւ նոր Կեսարիա։ Յուշամատեան, Փարիզ, 1989։
Շահբազեան Հ., Միրզոյեան Ա., Ցուցակ Հայոց ցեղասպանութեան զոհերի (1915-1923 թթ.), հ. 3, Անգարայի նահանգ, Երեւան, 2006։
Ապրոյ Սահակ

Սահակ Ապրօ ծնած է 1823-ին եւ վախճանած է 1900, վարդապետ։
Սահակ Ապրօ՝ Ապրօ Չէլէպի ծանօթ գերդաստանէն սերած է։ Ծնած Զմիւռնիոյ մէջ 1823-ին Սեպտեմբեր 15-ին։ Երտասարդ հասակին Պոլիս երթալով՝ մտած է Մեծ Դուռ եւ աշխատած իբրեւ թարգմանութեանց դիւանի անդամ։ 1852 Փետրուար 28-ին՝պաշտոնակից Գրիգոր Մարկոսեանի հետ կը սկսի հրատարակել «Նոյեան Աղաւնի» շաբաթաերթը, մինչեւ 8 Օգոստոս 1853։
Արտագին Գործոց նախարարութեան մէջ կարեւոր պաշտօններ վարելէ ետք Ալի փաշայի գաւառապետι օրով կայսերական դիւանին Ա. Թարգման եւ յետոյ Արտաքին Գործոց փոխ-քարտուղար կ՚անուանուի։
1876-ին կը կարգուի Ֆիլիպէի արտակարգ յանձնաժողովի անդամ եւ ետքը նախագահ։ Այնուհետեւ քանի մը կարեւոր պաշտօններ վարելէ ետք կ՚ընտրուի պետական խորհուրդի Անդամ ուր եւ կը մնայ մինչեւ մահը՝ 1900։
Ազգային գործերուն մէջ ալ կարեւոր պաշտոններ վարած էր։  Թրքերէնի Թարգմանած է Մեծն Պետրոսի եւ Վօլթերի Գառոլոս ԺԲ․ի պատմութիւնները,  Ժ. Պ. Սէլի Քաղաքական Տնտեսութիւնը, ՄաքիաՎէլլիի Իշխանը, ինչպէս նաեւ Ռիֆաթ փաշայի հետ հրատարակած է  քաղաքական անձերու մասին ուսումնասիրոիթիւններ։


== Աղբյուրներ ==
Հայ հանրագիտակ, Հ Մկրտիչ Վրդ Պոտուրեան,էջ 209, 1938
Զարդարեան Յիշատակարանք Գ Թէոդիկ՝ Ամենուն տարեցոյցը 1912 էջ 368։
Դեղձանիկ (անձնանուն)

Դեղձանիկ, հայկական իգական անուն։ Առաջացած է համանուն թռչունի անունէն: Նորակերտ հազուագիւտ անուն է:
Ընկերվարութիւն

Ընկերվարութիւն - կառավարման համակարգ եւ երկրի մը վարչակարգ։


== Գաղափարախօսութիւն ==
Ընկերվարութեան գաղափարախօսութիւնը առաջացաւ իբրեւ հակազդեցութիւն՝ ծայրայեղութիւններու հասած ազգային-հայրենասիրական գաղափարախօսութեան եւ դրամատիրութեան (capitalism) բերած հարստահարութեան ու աշխատաւորներու կեղեքման։ Անիկա կ՚առաջադրէ վերցնել դասակարգերը եւ դասակարգերուն տիրապետութիւնը, որ կեղեքումներու եւ հարստահարումներու պատճառն էր։ Անկէ կ՚առաջանային ազգերու մրցումը իրարու դէմ, ազգայնամոլութիւնը եւ պատերազմները։ Ընկերվարութիւնը կը մերժէ որոշ կալուածներու մէջ մասնաւոր սեփականութիւնը՝ քանի որ դասակարգային բաժանումները անկէ կու գան։


== Մարքս-Էնկէլսեան Ընկերվարութիւնը ==
Ընկերվարութիւնը իր առաջին յստակ արձագանգը գտաւ 1848-ին հրապարակուած «Մանիֆէսթօ»-ին մէջ, որուն հեղինակներն էին Քարլ Մարքս եւ Ֆրետրիխ Էնկէլս։ Հոն կը գործածուի «Փրոլեթարներ բոլոր երկիրներու միացէք» եւ «բանուորները հայրենիք չունին» նշանաբան-գաղափարները։ Փրոլեթարները (աշխատաւորները) պիտի միանային նախ տապալելու շահագործող դասակարգը իրենց երկրին մէջ։ Ապա՝ սահմանները պիտի ջնջուէին, պիտի կատարուէր համաշխարհային յեղափոխութիւն եւ փրոլեթարները ամբողջ աշխարհին մէջ պիտի հաստատէին իրենց տիրապետութիւնը։
Պատմութիւնը ցոյց տուաւ, որ «Մանիֆեսթօ»ին գաղափարներէն շատերը անգործադրելի էին։ Ընկերվարութեան Լենին-ստալինեան մեկնաբանութեան վրայ հիմնուած Խորհրդային Միութեան փլուզումն ալ եկայ փաստելու, որ ոչ միայն անգործադրելի էր առաջագրուած տնտեսական, ընկերային ու քաղաքական համակարգը, այլ նաեւ անժխտելի է ազգի ու հայրենիքի գաղափարը։


== Ընկերվարութիւնը եւ Հայկական Հարցը ==
Ընկերվարութեան սկզբունքներէն կարելի կ՚ըլլայ հասկնալ ընկերվարականներու կեցուածքը «դէպի հեռաւոր, ասիական ճնշուած ու փոքր ազգութիւն մը դէպի հայութիւնը»։ 
Ֆրանսայի ընկերվարական ղեկավարներէն Ժան Ժէօրէս, 1896-ին Ֆրանսայի Խորհրդարանին մէջ ելոյթ ունենալով, քննադատած է Ֆրանսայի եւ Ռուսիոյ թրքամէտ քաղաքականութիւնը։ Ան մինչեւ իսկ Ֆրանսան ու Անգլիան հայերու ջարդերուն մէջ (1894-1896 ջարդերու մասին կը խօսի) թուրքերու մեղսակից համարած է։ Ժէօրէսի ճառը յիշատակուած է Անգլիոյ պաշտօնագիրքին՝ «Կապոյտ Գիրք»ին մէջ։ Հոն նշուած է, թէ այս ճառը իր ազդեցութիւնը ունեցաւ Ֆրանսական քաղաքականութեան վրայ։ Ֆրանսական աւելի նպաստաւոր կեցուածք որդեգրեց հայերու նկատմամբ։ Եւրոպական այլ պետութիւններու կողքին, Ֆրանսան ալ դիմեց սուլթանին հայերու վիճակը բարելաւելու համար բարենրոգումներ կատարելու պահանջով։
Գէորգ Արշակեան

Գէորգ Արշակեան (28 Փետրուար 1928(1928-02-28), Արմավիր, Հիւսիս-Կովկասեան Տարածաշրջան, ՌԽՖՍՀ, Խորհրդային Միութիւն - 31 Դեկտեմբեր 2002(2002-12-31), Երեւան, Հայաստան), հայ գրող։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած՝ 1928-ին, Արմաւիրի մէջ հարաւային Ռուսիա։ Դեռ մանուկ հասակին կը տեղափոխուի Հայաստան։ Երկու տարի կը սորվի Լենինականի թիւ 3 միջնակարգ դպրոցին մէջ։ Յետոյ կը փոխադրուի Երեւան, ուր կը ստանայ միջնակարգ ուսում։ Կը սկսի աշխատիլ 13 տարեկանէն։ Միջնակարգ կրթութիւնը ստանալէն ետք, խորհրդային բանակին կը ծառայէ, մինչեւ 1951։ 1951-էն սկսեալ կ՛աշխատի բնագիտութեան հիմնարկին՝ Արագածի գիտաշխատանոցին մէջ։ Իսկ 1963-ին՝ վարչա-մշակութային պատասխանատու պաշտօններու մէջ։ Ապա կ՛աշխատի ՀԽՍՀ ԳԱ ֆիզիքի ուսումնարանի՝ Արագածի արշաւախմբումին մէջ, ակադեմիկոս Ա. Ալիխանեանի փորձարանին մէջ։ 1963-ին, որպէս խմբագիր կ՛աշխատի հեռուստատեսութեան եւ ռատիո-հաղորդումներու պետական կոմիտէին մէջ։ 1966-78-ին կը դառնայ «Սովետական գրող» (մինչեւ 1976-ի կէսերը «Հայաստան») հրատարակչութեան գլխաւոր խմբագիրի տեղակալ, իսկ 1979-81-ին՝ «Սովետական գրող» հրատարակչութեան մանկապատանեկան գրականութեան խմբագրութեան գլխաւոր խմբագիր։ 1983-ի Դեկտեմբերէն կը դառնայ՝ Երեւանի Աւետիք Իսահակեանի անուան տուն-թանգարանի տնօրէն։
Առաջին իսկ գործերով՝ 1960-ական թուականներու սկիզբը, Մամուլին մէջ նշուած է, իբրեւեւ հայրենի արձակի «վերածաղկման» սերունդի ուշագրաւ անուններէն։ 1969-ին հատորով հրատարակած է վէպ ու վիպակներ «Թրաշուշաններ» («Սեւ եւ Սպիտակ Կարապներ») «Դաղձի Բոյր», «Գնացքներ»։ Ունի նաեւ թարգմանութիւններ։
Մահացած է 2002-ին, Երեւան։


== Ծանօթագրութիններ ==


== Աղբիւրներ ==
Հայկ Խաչատրյան (1986)։ Գրական տեղեկատու, Երեւան, «Սովետական գրող» էջ 83։
Հայրենիք (թերթ, Թիֆլիս)

Հայրենիք, գրական, հասարակական, քաղաքական եւ տնտեսական օրաթերթ։ Լոյս տեսած է 1915-1918 թուականներուն, Թիֆլիսի մէջ։ Խմբագիր-հրատարակիչներ՝ Ա. Մահտեսի-Յակոբեան, Ս. Թառայեան։ Ներկայացուցած է հայ ժողովուրդի ծանր կացութիւնը Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակաշրջանին, Արեւմտեան Հայաստանի եւ արեւմտահայ գաղթականներու վիճակը, կարեւոր տեղ յատկացուցած ազգային-ազատագրական պայքարին, անոր գործիչներու կեանքին ու գործունութեան։ Արծարծած է գրականութեան եւ արուեստի հարցեր, տպագրած գեղարուեստական գործեր, պատկերներ եւ այլ նիւթեր։ Մշտական թղթակիցներ ունեցած է Ռուսաստանի շարք մը վայրերու մէջ, Թուրքիոյ, Պարսկաստանի, եւրոպական երկիրներու, ԱՄՆ-ի մէջ եւ այլուր։
25 Յուլիս

25 Յուլիս, տարուան 206-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 207-րդ) օրն է


== Դէպքեր ==
1893․ Կորնթոսի ջրանցքին պաշտօնական բացում, Յունաստան


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==


== Տօներ ==
Ֆլորանս

Ֆլորանս (իտալ.՝ Firenze), քաղաք Իտալիոյ մէջ, Թուսկիա շրջանի մայրաքաղաքը։ Բնակչութիւնը՝ 366,074 մարդ (ըստ 2008–ի մարդահամարի տուեալներուն)։ Քաղաք-թանգարան, Եւրոպայի ամենայայտնի եւ հին մշակութային կեդրոններէն մէկը, յաճախ կ՛անուանուի իտալական Վերածնունդի հայրենիք կամ «Իտալիոյ Աթէնք»։ Տեղակայուած է Արնօ գետի վրայ։


== Համայնապատկեր ==


== Յայտնի Փլորենտիացիներ ==
Ծնունդով Փլորենտիայէն են՝ 


== Ծանօթագրութիւննե ==
Ճօճանակ (ճօճուելու յարմարանք)

Ճօճանակ, հաճոյքի կամ զուարճանքի համար ճօճուելու կառոյց։ Դասակարգման մեջ կան 4 տիպի ճօճանակներ (տիպ № 1՝ մէկ պտոյտի առանցքով նստարանի տեսքով՝ սիւներէն կամ գերանէն կախուած, տիպ № 2՝ քանի մը  պտոյտի առանցքներով, տիպ № 3՝ ճօճանակ մէկ կախիչի կէտով, տիպ № 4՝ հաւաքական ճօճանակ)։ Կը տեղադրուին մանկական խաղի հրապարակներուն մէջ, հանգստեան գօտիներուն եւ այլուր։


== Դիցաբանական կամ աւանդական նշանակութիւն ==
Ճօճանակները յաճախ կը գտնուէր հարաւային եւ արեւելեան սլավոնական ազգերու մօտ եւ հազուադէպ՝ արեւմտեան։ Անոնց օգտագործմամբ ազատ ժամանցի անցկացմանը հին սլավոնացիները վերագրեր են կախարդական գործառոյթներ (Apotropaic magical)։ ԵրիտասարդութԵան համար ժամանակի այս անցկացման ձեւը համարուեր է ոչ պարտադիր եւ ընդունուեր է որպէս երիտասարդներուն եւ աղջիկներուն ամուսնութեան մղելու միջոց։
Հարաւային սլավոնացիները պատրաստեր են ճօճանակներ Մասլենիցայի (Maslenitsa is an Eastern Slavic religious and folk holiday արեւելեան սլավոններու աւանդական տօն,) կամ Սուրբ Գէորգի տօնական օրուայ համար, եւ այդ յատուկ ճօճանակներու գործածութեան զուարճանքը արգելուած չէր Մեծ պահքի ժամանակ, սակայն կ'ընդհատուէր Աւագ շաբաթուայ ընթացքին՝ վերսկսելով Ս.Զատկին եւ շարունակելով մինչեւ Լուսաւոր շաբաթ։
Պետրոսի մատնութիւնը վերջին օրն է, երբ կարելի էր ճօճուել ճօճանակներու վրայ։
Այս գործընթացը վերաբերած է ծիսակարգային գործողութիւններուն, որը օգնած է գիւղատնտեսական մշակաբոյսերու աճմանը, օրինակ՝ վուշի (կտաւատ) եւ կանեփի։
Պուլկարիոյ մէջ Մասլենիցայի տօնի ժամանակ տարեց կանայք հաւկիթ դրած են կուրծքի տակ եւ ճօճուեր ճօճանակներու վրայ այն նպատակի համար, որ կանեփը մեծ ըլլայ։
Սերպիոյ մէջ տարեց տղամարդիկ կը ճօճուէին այն բանի համար, որ կանեփի, հացահատիկի, հաճարի եւ գարի ցանքի տարածութիւնները մեծնային։
Մակեդոնիոյ մէջ ծերունիները ճօճուեր են ճօճանակներուն վրայ Ս. Գէորգի օրը, որպէսզի շուտ հասնի բամպակը։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		


== Գրականութիւն ==
Т. А. Агапкина Качели, качаться на качелях // Славянская мифология. Энциклопедический словарь / С. М. Толстая. — Международные отношения, 2014. — (Славянские древности). — ISBN 978-5-7133-1392-0
14 Փետրուար

14 Փետրուար, տարուան 45-րդ օրն է։

 13 Փետրուար  14 Փետրուար  15 Փետրուար 


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
1884, Հայկանուշ Մարք (մ․1966) հրապարակագիր, յօդուածագիր, բանաստեղծ, արձակագիր


== Մահեր ==
1915, Միհրան Յակոբ Գալֆայեան, հայ բժիշկ (ծն.՝ 1891)։


== Տօներ ==
Պատ սամուել յ քէնտիրեան

Պատ. Սամուէլ Յ. Քէնտիկեան ( 1867-?) ( Ուսուցիչ, քարոզիչ, Թարգման)
Պատ. Սամուէլ Յ. Քէնտիկեան ծնած է Արաբկիր 1867-ին: Այնթապի Կեդր. Թուրքիոյ Գոլէճէն 1886-ին ընդացաւարտ՝ կը դառնայ ծնընդավայր, ուր տարի մը ուսուցչութիւն ընելէ ետք՝ յաջորդաբար կը պաշտոնավարէ Ռոտոսթօ եւ Տարտանէլ ( ուր քարոզիչ, նաեւ անգլիերէն հիւպատոսաբանի (Թարգման): Յետոյ կը մեկնի Իզմիր, իբր դասատու Ամերիկ. Վարժարանի, պաշտօ՛ն զոր 18 տարի կը վարէ՝ մինչեւ իր աքսորումը, հակառակ անոր որ կուսակցութեան մը չէր պատկաներ: - Մեռ. Գոնիայի բանտը:


== Աղբիւրներ ==
Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի,Կ. Պոլիս, Տպագրութիւն Օ. Արզուման, 1919, Էջ 77