armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Գէորգ Տէր Վարդանեան

Գէորգ Տէր Վարդանեան (9 Յունուար 1951(1951-01-09), Ներքին Կարմիրաղբիւր, Շամշադինի շրջան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն - 29 Մարտ 2023(2023-03-29), Երեւան, Հայաստան), պատմաբան, մանկավարժ, պատմական գիտութիւններու դոկտոր։ Մատենադարանի գլխաւոր աւանդապահ, ձեռագրագիտութեան բաժնի վարիչ, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի Գէորգեան հոգեւոր ճեմարանի եւ Երեւանի Պետական համալսարանի դասախօս։


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է Շամշատինի շրջանի Ներքին Կարմրաղբիւր գիւղին մէջ։ 1968 թուականին աւարտած է իր ծննդավայրի միջնակարգ դպրոցը։
1968-1973 թուականներուն ուսանած է Երեւանի Պետական համալսարանի Պատմութեան ֆաքիւլթէի հնագիտութեան, աղբիւրագիտութեան եւ ազգագրութեան բաժնէն ներս։ Վկայուած է պատմաբան-աղբիւրագէտի մասնագիտութեամբ։


== Մանկավարժական եւ գիտական գործոինէութիւն ==
1974 թուականին աշխատանքի անցած է Մատենադարանէն ներս։ 1978 թուականին եղած է աւագ գիտաշխատող եւ գլխաւոր աւանդապահ։ 1992 թուականէն սկսեալ ձեռագրագիտութեան բաժնի վարիչը եղած է եւ գլխաւոր աւանդապահը։
1995-1998 թուականներուն զբաղեցուցած է Հայաստանի Ազգային գրադարանի տնօրէնի պաշտօնը։ 2016 թուականին ստացած է պատմական գիտութիւններու դոկտոր աստիճանը։
Գէորգ Տէր Վարդանեան մեծ հեղինակութիւն մըն է հայ ձեռագրագիտութեան ասպարէզին մէջ, հայերէն ձեռագիր մատեանի բազմահմուտ եւ քաջատեղեակ մասնագէտ մը։ Բացառիկ է իր դերը՝ «Մայր ցուցակ հայերէն ձեռագրաց Մաշտոցի անուան մատենադարանի» բազմահատորեակի կազմման եւ խմբագրման գործին մէջ։
Շուրջ 200 յօդուածներու, ուսումնասիրութիւններու եւ մենագրութիւններու հեղինակ է։ Զգալի է նաեւ իր մանկավարժական վաստակը։ Տարիներ շարունակ դասաւանդած է Երեւանի Պետական համալսարանին եւ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի Գէորգեան հոգեւոր ճեմարանին մէջ։ Պատրաստած է ձեռագրագէտներ Մատենադարանէն ներս։
Միջազգային բազմաթիւ գիտաժողովներու մասնակցած ըլլալու եւ այլալեզու իր հրապարակումներուն շնորհիւ մեծ համբաւ ունեցած է նաեւ միջազգային հայագիտութեան ուղղութեամբ։ Այս հանգամանքի լաւագոյն վկայութիւններէն մին այն է, որ Մխիթարեան միաբանութեան հրաւէրով տարիներ շարունակ պարբերական այցելութիւններ կատարած է Սուրբ Ղազարի մատենադարանի ձեռագրական նիւթի մատենագիտական-ձեռագրագիտական մշակման նպատակով։
Մեծ է նաեւ իր վաստակը արտերկրի մէջ հայկական մշակոյթը ներկայացնելու ուղղութեամբ՝ ձեռագրական ցուցահանդէսներու կազմակերպման ասպարէզին մէջ։ 


== Պարգեւներ ==
2008 թուականին Ֆրանսայի կառավարութեան հրամանագրով «Գրականութեան եւ արուեստներու շքանշան»ով պարգեւատրուած է։ 2007 թուականին Ֆրանսայի մէջ Հայաստանի տարուան շրջանակներէն ներս Մատենադարանի մասնակցութեամբ կազմակերպուած ցուցահանդէսներուն համար կատարուած է իր այս պարգեւատրումը։2022 թուականին մշակոյթի ոլորտէն ներս ունեցած նշանակալի աւանդի, երկարամեայ աշխատանքային գործունէութեան համար եւ Թանգարաններու միջազգային օրուան կապակցութեամբ Հայաստանի Կրթութեան, գիտութեան, մշակոյթի եւ մարմնամարզի նախարարութեան կողմէ պարգեւատրուած է ոսկէ մետալով։
Արմենիքա (պարբերաթերթ)

Արմենիքա․ եռամսեայ յունալեզու պարբերաթերթ։ Գա­րէա­յի «Ա­զա­տա­մարտ» ա­կում­բի հրատարակութիւն (Աթէնք, Յունաստան),  հիմնուած 1998 Մայիսին։ 


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==
Արմենիքա պարբերաթերթը առաջին անգամ լոյս կը տեսնէ Մայիս 1998-ին։  Այնուհետեւ կը բաշխուի անվճար Յունաստանի տարածքին 1 000-է աւելի հայ եւ յոյն ընտանիքներու՝ Ատիկէի շրջան (Նէոս Քոզմոս, Նէա Զմիռնի, Քալիթէա, Փալէօ Ֆալիրօ, Փիրէա, Նիքէա, Վուլա, Վուլիաղմենի, Իլիուփոլի, Արղիրուփոլի, Քարէա, Քեսարիանի․․), Սելանիկ, Հիւսիսային Յունաստանի Մակետոնիոյ եւ Թրակիոյ շրջաններ (Սերես, Քասթորիա, Իոանինա, Քսանթի, Քոմոթինի, Ալեքսանտրուփոլի, Օրեսթիատա, Տիտիմոթիխօ), Պեղոպոնեզ, Կրետէ, Էգէականի եւ Յոնիական կղզիներ։


== Խմբագրական կազմ եւ յօդուածագրեր ==
Յօդուածագիրները եւ խմբագրական կազմը (որ պարբերաբար թեթեւ փոփոխութեան կ՛ ենթարկուի եւ կ՛ օժտուի նոր անձերով), սիրայօժար տրամադրուած անձեր են, որոնք անշահախնդրօրէն եւ անյապաղ կը սատարեն պարբերաթերթի յաջող ընթացքին։


== Նիւթեր ==
Պարբերաթերթը ընթերցողին կը փոխանցէ Հայաստանի եւ հայկական Սփիւռքին նորութիւնները։  Կը բովանդակէ լրատուական, մշակութային, արուեւստագիտական, քաղաքական նիւթեր։  Անոր էջերը կը հիւրասիրեն զանազան բնագաւառներու մէջ (քաղաքական, գեղարուեստական, գիտական, մշակութային) գործող անձնաւորութիւններու հարցազրոյցներ։ 


== Արտօնատէրեր ==
Օննիկ Օննիկեան
Յարութիւն Մխիկեան
Գրիգոր Մխիկեան 


== Հրատարակութիւններ ==
Հայերէն – յունարէն բառարան,  2014
«Τι κακό κάναμε» (Ի՞նչ չարիք ըրինք), հեղ․ Տիակնի Կեասքարթ-Յակոբեան,
«Μετζ Γιεγέρν» (Մեծ Եղեռն), հեղ․ Փաոլo Քոսի, 2012
«Η Ιστορία της Αρμενίας» (Հայաստանի պատմութիւնը պատկերազարդ)
«Ο αρμενικός Τύπος στην Ελλάδα» (Հայկական մամուլը Յունաստանի մէջ), հեղ․ Սարգիս Աղապատեան
«Η Αρμενική τυπογραφία »(Հայկական տպագրութիւնը․ նախնական շրջան), հեղ․ Յակոբ Ճելալեան
«Αρμενικής Μούσα» (Հայկական Մուսա), վերահրատարակութիւն, հեղ․ Քուլիս Ալեփիս
«Το αρμενικο ζητημα τον 19 αιωνα μεσα από τον ελληνικο τυπο», (Հայկական Հարցը ԺԹ․ դարուն յունական մամուլին ընդմէջէն) 2019
«Ναγκορνο Γκαραπαγ Νομικες πτυχες», (Նակորնօ Ղարաբաղ, Իրաւաբանական հարցեր) 2019  


== Ծանօթագրութիւն ==
KFC

KFC (անգլ.՝ KFC, «Kentucky Fried Chicken» [թարգ․՝ Քենթուքեան տապկուած հաւ]), արագ սնունդի ամերիկեան համաշխարhային կազմակերպութեան ճիւղ մըն է:
Մասնագիտացած է տապկուած հաւի միսով ուտեստներու եւ այլ ճաշատեսակներու մատուցման մէջ։ Անոր արձանագրած վաճառքներու հաշիւներուն պատճառով կը նկատուի աշխարհի երկրորդ հսկայ եւ ծանօթ կազմակերպութիւնը: 2013 թուականի Դեկտեմբեր ամսուն դրութեամբ ցանցն ունի 18,875 սնունդի կէտեր աշխարհի 118 երկիրներու մէջ: «Pizza Hut» եւ «Taco Bell» ցանցերուն հետ համատեղ կը հանդիսանայ «Yum! Brands» ճաշարանային ընկերութեան ստորաբաժանումը:


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտոնական կայք(անգլերէն)
Ֆեռարի

Ferrari S.p.A, իտալական մարզական շքեղ ինքնաշարժներ արտադրող ընկերութիւն է։ Ընկերութիւնը հիմնադրած է Էնզօ Ֆեռարին 1929 թուականին։ Սկիզբը ընկերութիւնը կը կոչուէր Scuderia Ferrari եւ կը հովանաւորուէր ֆորմուլա Մէկի խումբերուն։ Հետագային սկսաւ արտադրել ընդհանուր օգտագործման ճանապարհներու համար օրինական ինքնաշարժներ։ 1969 թուականին Fiat ընկերութիւնը գնեց Ֆեռարի ընկերութեան բաժնետոմսերու 50%-ը, սակայն հետագային բաժնետոմսերու քանակը աճեցաւ մինչեւ 85% 2008 թուականի տուեալներով։ 2014 թուականին Ֆիադ ընկերութիւնը յայտարարեց Ֆեռարիի բաժնետոմսերը վաճառելու որոշումին մասին՝ նշելով, որ իրենց պատկանող բաժնետոմսերը կը կազմեն 90%։


== Պատմութիւնը ==

Էնզօ Ֆեռարին ուղղակիօրէն հետաքրքրուած չէր ճանապարհային ինքնաշարժներու արտադրութեամբ։ 1929-1938 թուականներուն Ֆեռարին կը պատրաստէր եւ կը մարզէր Alfa Romeo ընկերութեան համար վարորդներ։ Առաջին իրական Ֆեռարին ցուցադրուեցաւ 1940 թուականին։ Դա Tipo 815-ն էր, որ շատ մրցակիցներ չունէր, քանի որ երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքին էր։ 1943 թուականին Ֆեռարիի գործարանը տեղափոխուեցաւ Մոռոնելլօ, ուր կը գտնուի մինչեւ այսօր։ Սակայն 1944 թուականին գործարանը ռմբակոծուեցաւ։ Առաջին օրինական Ֆեռարին 125 S-ն էր, որ արձակուեցաւ 1947 թուականին։ Ինքնաշարժն ունէր 1.5 լիթր աշխատանքային ծաւալով V12 շարժիչ։ 1969 թուականին ՖԻԱԴ-ի կողմէն Ֆեռարին գնելէ ետք արտադրութիւնը մեծցաւ, քանի որ նոր միջոցներ սկսան ներմուծուիլ։ 1988 թուականին արձակուեցաւ Ֆեռարի F40-ը, որ դարձաւ վերջին արձակուած Ֆեռարին մինչեւ Էնզոյի մահը։ Նշանաւոր է, որ F40-ը վերջին ֆեռարին էր, որ ունէր թուրպօ մղիչ մինչեւ 2014 թուականը։ Ֆեռարիի ղեկավարը՝ Լուքա տի Մոնտեցեմելըն, հրաժարեցաւ իր պաշտօնէն 2014 թուականին՝ 23 տարի ընկերութիւնը ղեկավարելէ ետք։ Նոր ղեկավարն է Սերժիօ Մարքիոնեն, որ նոյնպէս Ֆիադ ընկերութեան ղեկավարն է։ 2014 թուականին 29 Հոկտեմբերին՝ Քրայզլըր ընկերութեան հետ միաւորուելէ յետոյ, Ֆիադը յայտարարեց Ֆեռարիէն անջատուելու նպատակի մասին՝ ազատ վաճառելով Ֆեռարի ընկերութեան բաժնետոմսերու 10%-ը։


== Մարզական ==

Ընկերութեան ստեղծումէն սկսած, Ֆեռարին մասնակցած է տարբեր մրցարշաւներու։ 1940 թուականին ստեղծուած AAC 815-ը Ֆեռարի չէր կոչուեր, սակայն առաջին մրցոյթային ինքնաշարժն էր, որ նախագծել էր Էնզօ Ֆեռարին։


== Սիւտերիա Ֆեռարի ==

Սիւտերիա Ֆեռարին միակ խումբն է, որ մասնակցած է բոլոր Ֆորմուլա 1մրցոյթներուն՝ սկսած 1950 թուականէն։ Բացի Ֆորմուլա 1-էն, խումբը նաեւ մասնակցած եւ բազմաթիւ անգամներ յաղթող ճանչցուած է Լեմանսի 24 ժամ մրցոյթին։


== Ճանապարհային ինքնաշարժներ ==

Ֆեռարիի առաջին ինքնաշարժը 125S-ն էր։ Ինքնաշարժներէն շատերու արտաքին տեսքը յաճախ կը նախագծուի այլ աշխարհահռչակ ընկերութիւններու կողմէ, հիմնականին՝ Պինինֆարինա ընկերութեան կողմէ։
Տինօն առաջին Ֆեռարին էր, որու շարժիչը տեղադրուած էր ինքնաշարժի մէջտեղը եւ ունէր V8 մխոցներու դասաւորութիւն։ Տինօն դարձաւ հետագայ բազմաթիւ Ֆեռարիներու նախատիպը։ Հետագային ինքնաշարժները աւելի հզօր դարձնելու նպատակով ընկերութիւնը սկսաւ նաեւ տեղադրել V12 մխոցներու դասաւորութեամբ շարժիչներ։


=== Ներկայիս արտադրուող ինքնաշարժներ ===


=== Վաճառքներու պատմութիւն ===
2008 թուականին տուեալներու համաձայն, ընկերութիւնը վաճառած է մօտ 130,000 ինքնաշարժյ։
Թուրքիոյ Ֆութպոլի Ազգային Հաւաքական

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Ֆութպոլային ակումբ

Թուրքիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքականը ( թուրք.՝ Türk Milli Futbol Takımı ) կը ներկայացնէ Թուրքիան ֆութպոլի միջազգային մրցաշարերուն եւ առանձին հանդիպումներուն մէջ։ Առաջին միջազգային խաղը խաղացած է Ռումինիայի դէմ 1923 թուականին։ ՖԻՖԱ Աշխարհի Բաժակի մրցաշարին, Թուրքիան մասնակցած է երեք անգամ՝ 1950-ին, 1954-ին եւ 2002-ին։ Հաւաքականին ամենալաւ նուաճումը 2002-ի Աշխարհի Բաժակի արդիւնքն էր, երբ նուաճեցին պատուաւոր երրորդ տեղը։


== Մարզչական կազմ ==
Գլխաւոր մարզիչ՝ Ֆատիհ Թարիմ (հրաժարած է Հոկտեմբեր 10, 2009)


== Հաւաքականին կազմը ==
Սեպտեմբեր 10, 2009


==== Ներկայ կազմ ====


== Արտաքին Յղումներ ==
Թրքական ֆութպոլի ֆետերասիոյ պաշտօնական կայքԿաղապար:ՈՒԵՖԱ-ի հաւաքականներ
Թաւրիզի շուկայ

Թաւրիզի շուկայ  (պարս.՝ تبریز بازاری, արաբ.՝. بازار تبریز, ազր.՝ Təbriz bazarı), Թաւրիզի ամենահին փակ շուկան, որ 2010-ին ներառուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան ցանկին մէջ: Դարեր շարունակ Թաւրիզ քաղաքը կանգնած է Մետաքսի ճամբուն վրայ: Քաղաքէն այս ճամբան շարունակուած է դէպի հիւսիս, հարաւ եւ արեւմուտք: Առեւտրային ճամբուն վրայ գտնուելուն շնորհիւ, քաղաքը դարձած է կարեւոր տարածաշրջանային եւ տարբեր քաղաքակրթութիւններու  հատման  կեդրոն: Ատիկա պատճառ դարձած է, որ քաղաքը ձեւաւորուի այսօր արդէն համաշխարհային ճանաչում ունեցող Թաւրիզի շուկան: Հետագայ զարգացման ընթացքին անիկա վերածուած է մեծ համալիրի մը, որ տարածուած է շուրջ 1 միլիոն քառակուսի մեթրի վրայ եւ ունեցած է 4 քմ.երկարութիւն: Գտնուելով Թաւրիզի կեդրոնը, այս շուկան կը ներկայացնէ քանի մը մասնագիտացած մեծ շուկաներու ամբողջութիւն մը: Իբրեւ օրինակ` Ամիր շուկան, որ մասնագիտացած է  ոսկեղէնի առեւտուրի մէջ եւ  Մոզաֆարիէն, որ մասնագիտացած է գորգերու, կօշիկներու եւ այլ առարկաներու վաճառքին մէջ: Ժզ. դարուն, երբ Սեֆեւեաններու մայրաքաղաք կը դառնայ Թաւրիզը, շուկային համար կը սկսի ծաղկման շրջան մը: Ժէ. դարուն քաղաքը կը դադրի մայրաքաղաք ըլլալէ, սակայն չի կորսնցներ տնտեսական ու առեւտրային առումով իր կարեւորութիւնը: Մեր օրերուն, հակառակ շուկային  մեծ թիւով ժամանակակակից առեւտուրի կեդրոններու ու խանութներու առկայութեան, Թաւրիզի շուկան կը շարունակէր պահպանել ոչ միայն քաղաքին, այլ ամբողջ նահանգին տնտեսական կեդրոնի կարգավիճակը: Յատկանշական է, որ Թաւրիզի շուկան քանի մը անգամ եղած է քաղաքական կռիւներու բեմ` 1905-1911 թուականներուն սահմանադրական յեղափոխութեան եւ 1978-1979 թուականներուն իսլամական յեղափոխութեան ատեն: Շուկան նաեւ կը համարուի քանի մը կրօնական ծիսակատարութիւններու անցման վայր: Շուկային տարածքին Աշուրայի օրերուն իսլամները 10 օր շարունակ կ'անցընեն Աշուրա-ի յիշատակի երեկոներ: Այդ ընթացքին շուկային առեւտուրը կը դադրի: Կրօնական աւանդոյթներու համաձայն, Թաւրիզի շուկային յետնամասին կառուցուած քանի մը մզկիթներ: Անոնցմէ ամենայայտնին Ուրբաթօրեայ մզկիթն է: Ներկայիս շուկային տարածքին կը գործէ 28 մզկիթ, 8 դպրատուն, 7 շուկայ, հինգ բաղնիք եւ մէկ  մարզասրահ:


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Գրականութիւն ==
Gregorian, Vartan (2003). The Road to Home: My Life and Times. New York: Simon & Schuster.
Levinson, David and Karen Christensen (2002). Encyclopedia of Modern Asia. New York: Scribner’s.
Swiętochowski, Thaddeus (1995). Russia and Azerbaijan: A Borderland in Transition. New York: Columbia University Press.


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտօնական կայք
Գասպար Իփէկեան Թատերախումբ

Գասպար Իփէկեան թատերախումբ, Համազգային մշակութային միութեան թատերախումբ։ Հիմնուած է 1941 թուականին, դերասան, թատերագիր եւ բեմադրիչ Գասպար Իփէկեանի նախաձեռնութեամբ, առաջին ներկայացումը՝ Լեւոն Շանթի «Ինկած բերդի իշխանուհին», տեղի է ունեցած է 1942 թուականին։
1952 թուականէն կոչուած է հիմնադրի՝ Գասպար Իփէկեանի անունով։ 1960-ական թուականներուն թատերախումբը ներկայացումներ ունեցած է Պուրճ Համուտ հայաշատ թաղամասի կեդրոնը կառուցուած «Յակոբ Տէր-Մելքոնեան» թատերասրահին մէջ (500 տեղանոց)։ Բեմադրուած են ազգային և թարգմանական թատրոններ ինչպէս՝ Լեւոն Շանթի «Հին Աստուածներ», «Կայսր», Յակոբ Պարոնեանի «Քաղաքավարութեան վնասները», Սունդուկեանի «Պէպօ», Շիրվանզադէի «Քաոս», Ն.Վ.Կոկոլի «Քննիչը», Յ.Իբսէնի «ժողովուրդի թշնամին»,Մ. Փանեոլի «Փառքի վաշխառուները»։ Թատերախումբը ելոյթներ ունեցած է բազմաթիւ երկիրներ։
Թատերախումբին մէջ աշխատած են Ճորճ Սարգիսեանը՝ (պարգեւատրուած Լիբանանի պետական, Համազգայինի, Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան շքանշաններով), դերասան - դերասանուհիներ՝ Զ. Շանթը, Ն. Մինասեանը, Գեղամ Տէր-Կարապետեանը, Մ. Սարգիսեանը, Պ. Գարագաշեանը, ժ. Շահապեանը, Հ. Պոպեանը, Հ. Թորիկեանը, Դ. Պոյաճեանը, Ա. Խաչատուրեանը, Վ. Վարդապետեանը, Խ. Արարատեանը եւ այլն։
1982-1985 թուականներուն թատերախումբը ղեկավարած է Բաբգէն Փափազեանը, բեմադրած է  Լեւոն Շանթի «Օշին Պայլ» և Մուշեղ Իշխանի «Պարոյր Հայկազն  Մովսէս Խորենացի» թատրոնները։ 1987-2002 թուականներուն Վարուժան Խտշեանի բեմադրութեամբ թատերախումբը ներկայացուցած է  Լեւոն Շանթի «Հին Աստուածներ», «Եսի մարդը», «Կայսր», Յակոբ Օշականի «Երկնքի ճամբով», Ա. Միլըրի «Բոլոր զաւակներս», «Գինը», Ք.Մանիէի «Օսգարը», Ն. Սայմոնի «Երկրորդ պողոտայի բանտարկեալը» եւ այլ թատրոններ։ 2003-ին Զ. Ցագուպեանի բեմադրութեամբ թատերախումբը ներկայացուցած է Մուշեղ Իշխանի «Կիլիկիոյ արքան» թատրոնը«Գասպար Իփէկեան» թատերախումբ։
Մովսէս Տինանեան

Մովսէս Տինանեան (1858, Ռոտոսթօ, Թուրքիա-1935, Կ. Պոլիս), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1858 թուականին Թուրքիոյ եւրոպական մասի՝ Ռոտոսթօ քաղաքը։ Բժիշկ Բարսեղ Տինանեանի հայրն է։ Աւարտած է Կ. Պոլսոյ Գաղատիա թաղամասի Կեդրոնական վարժարանը եւ եղած անոր առաջին շրջանաւարտներէն մէկը։ 1881 թուականին աւարտած է Կ. Պոլսոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը։ Երկար տարիներ ազատ գործնական բժիշկ աշխատած է իր ծննդավայրին մէջ։ Եղած է վիրաբոյժ, ներքին հիւանդութիւններու մասնագէտ եւ մանկաբարձ։ Եղած է Ռոտոսթոյի քաղաքապետական բժիշկը։ Յետագային Կ. Պոլսոյ մէջ որպէս բժիշկ աշխատած է։
1915 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ իբրեւ զինուորական բժիշկ ծառայած՝ հարիւրապետի / հրամանատարի աստիճանով։ 1915 թուականի Ապրիլ 11-13-ը ձերբակալուած է, բանտարկուած ու աքսորուած է Չանղըրը։ 1915 թուականի Օգոստոսին, հրաշքով, զինք ազատելու եւ Կ. Պոլիս վերադարձնելու հրաման ստացուած է։ Իր խնամքին ու բուժման տակ եղած՝ չէթէճի արապաճի Իսմայիլի աղջկայ բուժումը չէ շարունակած եւ ձգած է բժիշկ Ռուբէն Սեւակին, յոյս ունենալով, որ չէթէճին, ի նշան երախտագիտութեան, բարեացակամ վերաբերմունք կ՛ունենայ անոր նկատմամբ։
Մահացած է 1935 թուականին Կ. Պոլսոյ մէջ՝ 77 տարեկան հասակին։ Որդին՝ Բարսեղ Տինանեան (1887-1965) եւ թոռը՝ Ժիրայր Տինանեան եւս բժիշկ եղած են։


== Գրականութիւն ==
Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ։ Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (1688-1940), Սթանպուլ, 1940։
Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթըն, 1957։
Շիկահեր Վարդ, Կիսադարեան պատմութիւն թրքահայ բժշկութեան, 19231975, Սթանպուլ, 1975։
Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։


== Աղբիւր ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Գար Կոզիկեան

Գար Կոզիկեան (Եսալէմ) (17 Ոգոստոս 1878-1915)
Ծնած է Բալու 17 Ոգոստոս 1878-ին եւ ուսումը կը ստանայ Չարսանճագ ու Խարբերդ: 1896-ին Ռուսփա անցնելով՝ կ'աշխատի գործարաններու մէջ եւ կը զգայ բանւոր դասակարգին կրած տանջանքները, որոնք Սոցիալ. Դեմոկրատ գաղափարին կը մղեն զինք: 1901-ին իբրեւ հնչակեան գործիչ կը ձերբակալուի եւ երկու տարուան բանտարկութենէ մը վերջ Ժընէվ կ'անցնի ուր Ե. Պալեանի հետ կը հրատարակէ Բանւոր ընկերվ. հանդէսը: 1905-ին երբ Ռուս յեղ. շարժումը Բեթերսպուրկի գործաւորներուն կողմէ ծաւալ կը ստանար, անունը փոխելով կ'անցնի Թիֆլիզ եւ յաջորդաբար կը վարէ խմբագրութիւնը Կեանքի, Ձայնի եւ Գործի, բոլորն ալ խափանուած: Կ'աշխատակցի արտասահման հրատարակուող «Սօցիալիսթ»ի եւ Տ. Զաւէնի «Երկրի Ձայն»ին՝ զանազան ծածկանուններով: Սահմանադրութենէն վերջ Պօլիս կու գայ ու կը սկսի գրել «Մանզումէ»ի: Քիչ յետոյ Գրաշարաց Միութիւնը կը հիմնէ եւ լոյս կ'ընծայէ Նոր Կեանք շաբաթաթերթը Հ. Նազարեանցի հետ, նաեւ Ապագայ բանւորական հանդէսը: Հեղինակ Թող Քակդերը խօսին գրքոյկին: Կ'ամուսնանայ եւ ուսուցչութեան պաշտօնով ընտանեօք կ'անցնի Տրապիզոն ուր կը մնայ մինչեւ 1915 եւ տեղահանութեան ընթացքին՝ ճամբան կնոջը Ռոզիի հետ կամովին գետամոյն:


== Աղբիւրներ ==
Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի, Կ.Պոլիս 1919, էջ 74, յօդուած 351
Անդրանիկ Աւետիսեան

Անդրանիկ Յովհաննէսի Աւետիսեան, (28 Դեկտեմբեր 1968(1968-12-28), Լենինական, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն)։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 28 դեկտեմբեր 1968-ին, Հայաստանի Շիրակի մարզի Գիւմրի(նախկին Լենինական) քաղաքին մէջ։ Անոր փիլիսոփայութեան եւ աշխատանքներու հիմնական թեմաներն են կեանք, մարդկային յարաբերութիւններ, արուեստ, սկիզբ, տիեզերք։
Հայրը նկարիչ է՝ Յովհաննէս Աւետիսեան, մայրը՝ Լաուրա Աւետիսեանը, տնային տնտեսուհի։ Հայրը կ'աշխատէր № 29 դպրոցին մէջ, ուր կը գտնուէին անոր արուեստանոցը եւ պատկերասրահը։ Անդրանիկ այդ դպրոցին մէջ «Նկարիչ Անդրանիկ Ավետիսյանը նկարում է միայն սարդոստայնով» </ref> գծել կը սորվի իր հօր մօտ։ Անոր ստեղծագործական կեանքը կը սկսի 1986 ։ 1975-ին ընդունուած է № 29 միջնակարգ դպրոց, որ աւարտած է 1985 թ։ դպրոցը աւարտելէ ետք, 1985-1986 թուականներուն Լենինականի տեքստիլ գործարանին մէջ աշխատած է որպէս փականագործ։
1986-ին ընդունուած է Լենինականի Միքայէլ Նալպանտեանի անուան մանկավարժական հիմնարկը։ 1987-ին զօրակոչուած է խորհրդային բանակ, եւ երկու տարի ծառայած է սահմանապահ զօրամասին մէջ։ Ծառայութենէն ետք շարունակած է ուսումը։ 1993-ին ուսումը աւարտած է՝ որպէս հաշուողական ճարտարագիտութեան ուսուցիչ։ 1991-ին աշխատանքի ընդունուած է Հայաստանի «ԱՌՄՎՏՈՐՉԵՐՄԵՏ» ձեռնարկութեան մէջ որպէս Շիրակի մարզի բազայի պետ։ 1996 «ԱՌՄՎՏՈՐՉԵՐՄԵՏ» ձեռնարկութեան բաժնեմասի 76.2%.-ը գնած է։ Մինչեւ օրս, կ'աշխատի “ADO WOLF” (ԱՌՄՎՏՈՐՉԵՐՄԵՏ) ձեռնարկութեան մէջ՝ որպէս տնօրէն։ Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ կ'ապրի՝ Գիւմրի քաղաքում։ [Ամուսնացած է, ունի երկու երեխայ։


== Ստեղծագործութիւն ==
Անդրանիկի ամենաճանաչուածաշխատանքները կատարուած են բնական սարդոստայնով, որուն հիմնադիրը հենց ինքն է։
2012 իր արուեստանոցի պատուհանի անկիւնը սարդոստայն կը նկատէ ու կը մտածէ սարդոստայնով նկարներ ստեղծել․ կը սկսի ուսումնասիրել սարդերի կեանքը ու սարդոստայնի կառուցուածքը։ Կը սկսո սարդեր պահել։ Սարդոստայններով կը սկսի նկարներ ստսանալ, որոնք ալ շատ արագ ճանաչում կը բերեն նկարչին։


== Մեջբերումներ ==


== Պատկերասրահ ==


== Արտաքին յղումներ ==
http://www.liveleak.com/view?i=e02_1404928566
http://www.vneshmarket.ru/PressReleasevneshmarket/PressReleaseShow.asp?ID=499596
https://archive.is/20140503154900/newsgyumri.blogspot.com/p/culture.html
http://adowebart.wordpress.com/gallery/
http://rus.azatutyun.am/content/article/24703219.html
http://news.day.az/armenia/349843.html
Արագիլ

Արագիլ (լատ.՝ Ciconiidae), թռչուններու ընտանիքէն։ Գոյութիւն ունի քսան տեսակ, Հայաստանի մէջ՝ երկու տեսակ՝ սեւ եւ սպիտակ։ Կտուցը երկար է, ծայրը՝ ուղիղ, սուր կամ թեթեւակի կեռ, թեւերը՝ լայն, ոտքերը՝ երկար, վառ կարմիր։ Տարածուած են արեւադարձային, մասամբ՝ բարեխառն գօտիներուն մէջ։ 


== Նկարագրութիւն ==
Մարմինը ուղղահայեաց է։Մարմինին երկարութիւնը 100-115 սմ է, թեւերուն բացուածքը՝ 155-165 սմ, կշիռքը՝ 4 քկ։Արագիլը բոյնը կը հիւսէ ճիւղերէ, խոտաբոյսերէ ու լաթերէ՝ գիւղական տուներու տանիքներուն, ծառերուն, աշտարակներուն եւ ժայռերուն վրայ, նոյնիսկ, ելեկտրասիւներու ծայրերուն։
3-7 ձուերէն կ'ունենայ 3-5 ձագ։Սպիտակ արագիլներուն զոյգերը իրարու հաւատարիմ կը մնան մինչեւ իրենց կեանքին վերջը։
Ձուէն նոր դուրս եկած ձագերը ունակ կ'ըլլան ձայներ արձակելու, որոնք աստիճանաբար կը զարգանան։
Մեծ արագիլները իրարու հետ կը հաղորդակցին կափկափիւններով, կարծես կ'աւետեն նաեւ գարնան գալուստն ու իրենց բազմացման ժամանակը։
Բոյնը պաշտպանելու համար արագիլները պատրաստ են անզիջում կռիւի բռնուելու։
Սեւ արագիլներու աւելի հազուադէպ կարելի է հանդիպիլ, անոնք իրենց բոյնը կը շինեն Եւրոպայի եւ Ասիոյ մէջ։ Հայաստանի մէջ անոնց կարելի է հանդիպիլ Սեւանայ լիճին աւազանին, հիւսիսային եւ հարաւ արեւմտեան շրջաններուն մէջ։
Չափազանց զգոյշ թռչուն մըն է եւ կը նախընտրէ ապրիլ խուլ անտառներու մէջ։


== Պատկերասրահ ==
Սերժ Աւետիքեան

Սերժ Աւետիքեան (1 Դեկտեմբեր 1955(1955-12-01), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն) Ֆրանսահայ ֆիլմի բեմադրիչ, դերասան, շարժանկարներ ուրուագծող եւ արտադրող։


== Կենսագրութիւն ==
Սերժ Աւետիքեանի ծնողները ծնած են Ֆրանսայի մէջ, որոնց ծնողներն ալ Հայոց Ցեղասպանութեան արդիւնքով թուրքիայէն գաղթած են Ֆրանսա։ 1947-ին՝ ԽՍՀՄ քարոզչութեան հետեւանքով, ընտանիքով հայրենադարձած է Հայաստան։ Ապրելով Երեւանի մէջ, յաճախած է Ֆրանսական դպրոց։ 1970-ին ընտանիքը վերադարձած է Ֆրանսա։


== Ստեղծագործական Աշխատանք ==


=== Դերասանական աշխատանք երկարետեւ ֆիլմերու մէջ ===
1978- Մենք միակ մարդիկն էինք
1979- Կարմիր Բուլովըր
1982- Խալտերոֆլիկ
1984- Փիղին Ուղղահայեացը
1985- Լուսաբաց
1989- Կարմիր Նուագախումբ
1989- Շուներու Կղզիներու Թանգարանը
1991- Մայրիկ
1991- Գողցուած Տետրակ
1995- Լաբիւրինդոս
1997- Ուռա Հարսնցուն եւ Քիւրտիստանի Ազատագրումը
1997- Անհետ Կորսուածները
1998- Յիշողութիւն
1999- Փարիզ, իմ փոքրիկ մարմինը այս բարձր հասարակութենէն
2001- Արամ
2003- Կեցցէ Լալջերէնը
2003- Գաղտնի Գործակալներ
2006- Ճանապարհորդութիւն դէպի Հայաստան
2009- Խճճուած Զուգահեռներ
2009- Յանցագործներու Բանակ
2009- Գեղեցիկ Կեանք
2013- Փարաջանով
2015- Խելագարի մը Պատմութիւնը


=== Դերասանական աշխատանք կարճատեւ ֆիլմերու մէջ ===
1981- Մուսա
1981- Անցորդ Հրեշտակ
1982- Հանգստութիւն
1987- Վատ Կողմ
1988- Պլանշ եւ Գլեր
1988- Աննա Լունա։ Առաջին Ճամբորդութիւն
1989- Արեւուն Մօտ
1990- Ֆրանսուա Տէ Ասսիզ
1995- Ժանտախտի սերմնացան
1997- Հացահատիկ եւ Որոմ
1997- Այդ Ժամանակէն
1998- Ըլլալ Թէ Չըլլալ
2002- Լիճ Եւ Գետ


=== Բեմադրիչ, շարժանկարի ուրուագիծ գծող ===
1989- Իմ քովս շատ յայտնի է արեւը-Անտրէ Տէ Րիշո
1991- Բարի Օր Պարոն
1992- Առաքելութեան աւարտ
1994- Հինգերորդ Երազանք
1996- Ցտեսութիւն Մատամ
1997- Ինձ Պարոնայք Տիկնայք
1999- Տեռռա Էմոտա
1999- Լիւսք Ատերնա
2003- Կեանքի Ուղի
2005- Հիասքանչ առաւօտ մը
2006- Մենք խմած ենք նոյն ջուրը
2006- Վերադառնալով
2010- Շնային ՊատմութիւններԱրտադրողական Աշխատանք

1994- Լաբիւրինդոս
2001- Լռութեան Սիմֆոնիա


== Պարգեւներ եւ մրցանակներ ==
Յուլիս 2005-ին Երեւանեան «Ոսկէ Ծիրան» ֆիլմի փառատօնին «Հայկական Համայնապատկեր» անուանակարգին բեմադրիչի «Հիասքանչ  Առաւօտ մը» ֆիլմը արժանացած է դատակազմին յատուկ վկայականին։
Յուլիս 2006-ին Երեւանեան «Ոսկէ Ծիրան» ֆիլմի փառատօնին «Հայկական Համայնապատկեր» անուանակարգին բեմադրիչին «Վերադառնալու ատեն» ֆիլմը արժանացած է ֆիլմի քննադատներու եւ լրագրողներու հայկական կազմակերպութեան մրցանակին։
24 Մայիս 2010-ին ֆիլմի փառատօնին լաւագոյն կարճատեւ ֆիլմ անուանակարգին Սերժ Աւետիքեանի «Շնային Պատմութիւններ» ֆիլմը արժանացած է Ոսկի արմաւենիի ճիւղին։ Մրցանակը յանձնած են Ատոմ Էկոյեանն ու Միշէլ Ռոտրիկեսը։
ՀՀ Պետական մրցանակ, 2013։


== Արտաքին յղումներ ==
Ոսկէ ծիրան ֆիլմի փառատօնի կայք
Արևելյան Հայաստանը Ռուսական կայսրության կազմում

Արեւելեան Հայաստանը Ռուսական կայսրութեան կազմին մէջ,
Արեւիկ (անձնանուն)

Արեւիկ, հայկական իգական եւ արական անուն։ Արեւ անուան փաղաքշական ձեւն է։ Կիրառուած է 13-17-րդ դարերուն։


== Գործածութիւններ ==
Արեւիկ, յիշատակագիր, որ յիշուած է Դրազարկի վանքի մէջ, Բարսեղ եպիսկոպոսի հետ, 1220 թուական։
Արեւիկ, կանգնեցուցած է խաչքար մը՝ Խնկիկի յիշատակին, 1274 թուական։
Արեւիկ, կին Սոճոնի եւ մայր Առաքել եպիսկոպոս գրիչի, 1612 թուական։