Գոլեստան (Սաատի)

Գոլեստան երբեմն կը գրուի Գիւլիստան Արեւմտահայերէնի ամէնաճիշդ հնչիւնը (տառադարձութիւնը)՝ Կոլեսթան, (Պարսկերէն՝ گُلِستان, Հայերէնով՝ Վարդաստան, կամ Վարդենիք։ Պարսկական գրականութեան ուղեքարերէն, գուցէ ամենաազդու արձակ գրութիւնը։ Գրուած է ՌՄԾԸ (1258) թուականին, միջնադարու Պարսիկ մեծագոյն բանաստեղծներէն՝ Սաատի Շիրազեցիի (سعدي شيرازي) երկու գլխաւոր գործերէն մէկն է։ Ան նաեւ իր ամէնահռչակաւոր գործերէն մին է, անոր թողած հետքը, ըլլայ արեւմուտքի կամ ըլլայ արեւելքի մէջ ակնյայտնի է։ Գոլեստանը կազմուած է ոտանաւորներու եւ պատմուածքներու բունջէ մը, ճիշդ ինչպէս ծաղկաստան մը կազմուած կ՛ըլլայ բունջ մը ծաղիկներէ։ Որպէս իմաստութեան աղբիւր, անորմէ լայնօրէն մէջբերումներ կը քաղուին։Գոլեստանի պատմուածքներուն պարզ եւ անշուք բնանիւթն ու ընթացքը, արտայայտուած են ճշգրիտ լեզուով եւ հոգեբանական հմտութեամբ՝ ստեղծելով «գաղափարներու բանաստեղծութիւն», ուսողական (մաթեմաթիքական) բանաձեւերու կրճատումով։Գիրքը կ՛ուսումնասիրէ մարդկութեան առջեւ ծառացած գրեթէ բոլոր հիմնական խնդիրները, ինչքան լաւատեսական, այդքան ալ նուրբ երգիծական ոճով մը: Սաատին այս գիրքին մէջ խորհուրդներ կը մատուցէ տիրակալներուն։ Պարսկերէն նշարաւոր ասացուածք մը կայ՝ «Ամէն բառի տակ, Սաատին եօթանասուն երկու իմաստ կը պահէ»։ Այս գիրքին մէջի պատմութիւնները, բացի իրենց ժամանցային արժեքէն եւ գործնական ու բարոյական առաքելութիւն, շատ անգամներ կը կեդրոնանան Տէրւիշներու (Պարսկերէնէն տառադարձուած) կամ Տարուիշներու (Արաբերէնէն տառադարձուած) վարքագիծին վրան եւ կը պարունակեն Սուֆիական ուսմունքներ:  


== Գրելու Շարժառիթը ==
Իր ներածումին մէջ, Սաատին կը նկարագրէ թէ ինչպէս իր ընկերներէն մին համոզեց երթալ պարտեզ մը 21 Ապրիլ ՌՄԾԸ թուականին (1258-ին)։ Այդտեղ իր ընկերը կը քաղէ ծաղիկներ իր հետ աւան տանելու։ Սաատին կը շեշտէ թէ ծաղիկները շատ շուտով պիտի թոռմին ու մեռնին, եւ կը մատուցանէ ծաղկաստան մը, զոր շատ աւելի երկար կը տեւէ: 
«Ի՞նչ օգուտ ունի քեզի համար ծաղիկներու պնակը։ 
Իմ ծաղկաստանէս տերեւ մը քաղէ։
Ծաղիկ մը հինգ վեց օր կ՛ապրի,
Սակայն այս ծաղկանոցը ընդմիշտ բերկրալի է։»
Այսքանին կը յաջորդեն հետեւեալ բառերը, որոնք ներկայացուած են յօդուածին վերը գտնուող Պարսկական մանրանկարչութեան մէջ (կը կարծուի թէ կը պատկանին Մուղալ նկարիչ «Կօւարտհան»-ին)․

Սաատին կը շարունակէ․ «Նոյն օրը պատահեցաւ որ գրեցի երկու գլուխ (հատուած), անոնք քաղաքավարի հասարակութեանմ, եւ խօսակցութեան կանոններուն մասին էին, գրուած հրապարակախօսներու համար ընդունելի իսկ նամակ-գրողներուն համար կրթիչ ոճով մը»։ Գիրքին աւարտին Սաատին կը գրէ որ թէեւ անոր խօսքը հաճելի եւ զուարճալի է․ «սրտի տէրերուն (Պարսկերէն՝ صاحب دل, սահէպ-տիլ) լուսաւոր մտքերէն ծածուկ չէ, որոնք ալ առաջին հերթին հասցէագրուած են այստեղ»։


== ՄԱԿ-ի Վկայաբերութիւնը ==
Գիւլիստանի Ա գլուխին, Ժ (10-րդ) պատմութեան նշանաւոր յանգատողը, հիւսուած է Նիու-Եօրքի մէջ գտնուող Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան, գրասենեակին շէնքի պատէն կախուած գորգի մը վրան։
* Արեւմտահայերէնի հնչիւններով, բացի «Ադամ»՝ կը հնչուի (adam):


== Թարգմանութիւն ==

Սաատի Շիրազեցին առաջին անգամ Եւրոպային կը ներկայացուի Ֆրանսերէնի կիսատ թարգմանութեամբ մը Անտրէ Տիւ Րիյյէրի (Ֆրանսերէն՝ 
André du Ryer ) կողմէն կատարուած
Արմանոյշ Կոզմոեանը զանազան Պարսիկ բանաստեղծներու մասին իր «Մարգարտաշար» (1990) գիրքին մէջ (իր Յառաջաբանով եւ ծանօթագրականով) ներկայացուցած է տարբեր պարսիկ բանաստեղծութիւններ, որոնցմէ  Սաատիին գեղանիօրէն թարգմանուած քերթուածքները: Ստորեւ տուները Արեւմտահայերէնի փոփոխուած են իր Արեւելահայերէն թարգմանութենէն․


== Տե՛ս նաեւ ==

Հաֆէզի Ժողովածոն։
Հնդկաստանի Սերտումը։
Փաֆնութիոս Խստակեաց։
Սուրբ Ոնոփրիոս։
Իրանագիտութիւն։
Արեւելագիտութիւն։
Գուրգէն Մելիքեան։
Սաատի Շիրազեցի։
Պուսթան (Սաատի)։