armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ամսթերտամի Սխիփհոլ Օդակայան

52.3081°N 4.7642°E﻿ / 52.3081; 4.7642

Ամսթերտամի Սխիփհոլ Օդակայան (հոլ.՝ Luchthaven Schiphol, անգլերէն՝ Amsterdam Airport Schiphol ԻԱԹԱ AMS ԻՍԱՕ EHAM), Նեթերլանտներու գլխաւոր օդակայանն է: Տեղակայուած Ամսթերտամէն դէպի հարաւ-արեւմուտք ինը քիլոմեթրի վրայ, Հարլեմմերմեր տարածքին: Եւրոպայի երրորդ ամենազբաղած օդակայանն է: Օդակայանը կառուցուած է մեկ թերմինալի սկզբունքով՝ մեկ մեծ թերմինալը երեք ընդարձակ սպասասրահներու բաժնուած է:
Սխիփհոլը KLM-ի գործունէութեան կեդրոնն է: 
Բացուած է 16 Սեպտեմբեր 1916-ին որպէս ռազմական հենակայան: Առաջին Համաշխարհային Պատերազմի վերջին Սխիփհոլը նաեւ սկսաւ օգտագործուիլ քաղաքացիական նպատակներով: 1940-ին մօտ օդակայանն ուներ չորս ասփաղտեայ վազքուղիներ: Յոյն թուականին օդակայանը զաւթեցին գերմանացի զօրայինները: Օդակայանը աւերած էր ռմբահարութենէ, սակայն պատերազմի աւարտին արագ կերպով վերակառուցուած է: 1949-ին որոշուած է, որ Սխիփհոլը պիտի դառնայ Նեթերլանտներու առաջնային օդակայանը:


== Բնութագրող Ցուցանիշները ==
Սխիփհոլ օդակայանը կարեւոր եւրոպական օդակայան մըն է, աշխարհամասի երրորդն է իր զբաղուածութեամբ եւ աշխարհիս տասներկուերորդը՝ 2016-ին (14րդը՝ 2015-ին, 2014-ին եւ 2013-ին եւ 16րդը՝ 2012-ին): Անիկա նաեւ կը դասուէ որպէս աշխարհիս հինգերորդը ըստ ուղեւորներու հոսքի եւ տանվեցերորդը բեռնափախադրումներու թոննաժով:  63 625 664 ուղեւորներ հատած են օդակայանը 2016-ին: 
2010-ին, ճամբորդներու 65.9%-ը օդակայանն օգտագործած են դէպի Եւրոպա կամ հոնկէ թռչելու համար,11.7%-ը՝ դէպի Ամերիկա կամ հոնկէ եւ 8.8%-ը՝ դէպի Ասիա կամ հոնկէ: Բեռնափախադրումներու ծաւալը գլխաւորապէս (45%) եղած է Սխիփհոլի եւ Ասիոյ միջեւ եւ Հիւսիսային Ամերիկայի (17%).
1615 թուական

1615 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 15րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1615 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1615 մահեր
Խորէն Աւագ Քհնյ. Ներսէսեան

Խորէն Ա. Քհնյ. Ներսէսեան, աւաղանի անունով Անդրանիկ, որդի Կարուճի եւ Ակիւլինէի։ Ծնած է Քիլիս, 1911-ին։
Հազիւ չորս տարեկան, կը հնչէ հայ ժողովուրդի Մեծ Եղեռնի մահագոյժ փողը, 1915-ին։
Թուրքերը կը ղդկեն Քիլիսի հայերը Գաթմայի հայարանը, ուրկէ խումբ առ խումբ կ'առաջնորդուին անյայատ վայրեր բնաջնջուելու համար։ Երկար ճամբորդութենէ ետք, 300 Քիլիսցի գաղթականներուն հետ, Անդրանիկի ծնողքն ալ կը հասնի Մաան կոչուած շրջանը, ուր կ'ապրին երեք տարիներ։ Պատերազմին վերջին տարին, քիլիսցի հայ գաղթականներուն հետ Անդրանիկ կը գաղթէ Դամասկոս, ուր կ'ապրի 6 ամիս ծանր պայմաններու մէջ։
Հարկադրուած ընտանեօք կը վերադառնայ Դամասկոս եւ կը բնակի գաղթականաց զէմփերուն մէջ։ 1918-ին, զինադադար հաստատուած ըլլալով, կը գաղթէ Հալէպ ու անկէ ալ անգլիական ինքնաշարժներով կը փոխադրուի քիլիս:
Խորէն Ա. Քհնյ. Ներսէսեան կ'ընտրէ իր կեանքի ընկերը՝ էվէրէկցի Սեդրակ աղա Թէրզեանի դուստրը՝ Արշալոյսը, որուն հետ կը պսակուի 25 Յունիս 1939-ին, Զահլէի մէջ եւ կ'ունենայ հինգ զաւակներ՝ Կարապետ, Սեդրակ, Վարդուհի, Նուարդ եւ Ալիս։
1972-ին ան կը փոխադրուի Պէյրութ եւ Լիբանանի Հայոց Առաջնորդին ու կրօնական ժողովին տնօրինութեամբ հովիւ կը նշանակուի նախ Ս. Վարդան եկեղեցւոյ եւ ապա Նոր Մարաշի Ս. Քառասնից Մանկանց եկեղեցւոյ ծխական ժողովուրդին։ Բայց հազիւ 4 տարի քահանայագործած, կը հիւանդանայ ու կ'ենթարկուի վիրաբուժական գործողութեան ու կարճ ժամանակ մը ետք կը մահուան  18 Նոյեմբեր 1976-ին, 65 տարեկանին:
Սուրբ Սարգիս Եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

Սուրբ Սարգիս Եկեղեցի անուանումը կրնայ ունենալ յետեւեալ կիրառումները՝

Սուրբ Սարգիս Եկեղեցի (Աշտարակ)
Սուրբ Սարգիս Եկեղեցի (Գանձակ)
Սուրբ Սարգիս Եկեղեցի (Դամասկոս)
Սուրբ Սարգիս Եկեղեցի (Երեւան)
Սուրբ Սարգիս Եկեղեցի (Նոր Նորք, Երեւան)
Սուրբ Սարգիս Եկեղեցի (Թիֆլիս)
Սուրբ Սարգիս Եկեղեցի (Լոնտոն)
Սուրբ Սարգիս Վանք (Ուշի)


==  ==
Սուրբ Սարգիս
Համազասպ Վրդ. Եղիսէեան

Համազասպ Վրդ. Եղիսէեան
Ծնած է 1864-ին Կիւրին, Աշխարականութեանը՝ եղած է ուսուցիչ եւ ազգային գործիչ, իրեն վիճակելով բանտ-աքսորը, Սահմանադրութեան Հռչակումին՝ Պարսկաստանէն եկածէ Պոլիս որպէսզի ձեռնադրուի իբրեւ վարդապետ 1910-ին,Արմաշական, դպրեվանքը տարի մը Թրքական լեզուի դաս աւանդելէ եւ Հասքէօյ քարոզիչ մնալէ վերջ՝ առաջնորդ նշանակուած է Ճանիկի վիճակին (Սամսոն) 1912-էն:
Նարենտրա Մոտի

Նարենտրա Տամոտարտաս Մոտի (անգլերէն՝ Narendra Damodardas Modi, 17 Սեպտեմբեր 1950(1950-09-17), Վադնագար, Բոմբեյ, Հնդկաստան), հնդիկ հասարակական, պետական գործիչ։ 2014 թուականի Մայիսի 26-էն Հնդկաստանի վարչապետը։


== Կենսագրութիւն ==


=== Երիտասարդ Տարիներ ===
Նարենտրա Մոտին ծնվել է 1950 թուականի Սեպտեմբեր 17-ին Վատնատար քաղաքը ծնած է։ Տամոտարտաս Մուլչանտա Մոտիի եւ իր կնոջ՝ Հիրապէնի 6 զաւակներէն երրորդն էր։ Վաղ տարիքէն սկսաւ հետաքրքրուիլ քաղաքականութեամբ, ընդգրկուեցաւ Rashtriya Swayamsevak Sangh-ի (Հայրենիքի կամավոր ծառաներու միութիւն) շարքերը։ Քաղաքագէտի կրթութիւն ստացած է։


== Քաղաքական Գործունէութիւն ==
1998 թուականին Պհարաթիա ճանաթա կուսակցութեան այն ատենի ղեկավար Լալա Քրշնա Ատվանիի հանձնարարութեամբ Կուճարաթ եւ Հիմաչալ Փրատէշ նահանգներուն մէջ ղեկավարեցաւ այդ կուսակցութեան ընտրարշաւը։ 2001 թուականի Հոկտեմբերին դարձաւ Կուճարաթի գլխաւոր նախարարը՝ փոխարինելով թոշակի անցած Քէշուպհայ Փաթելին։ 2007 թուականին վերընտրուեցաւ երրորդ անգամ, իսկ 2012-ին՝ չորրորդ։
Յաշտից Եւ Ս. Սահակի Վանքերը

Յաշտից Եւ Ս. Սահակի Վանքերը, Յաշտից վանքը կամ տեղիքը Աշտիշատի մէջ է։ Անոր եկեղեցին Հայաստանի անդրանիկ եկեղեցին կը համարուի։
Կ՛ենթադրուի, որ Յաշտից վանքի կործանումէն ետք շինուած է Ս. Սահակի վանքը եւ անունը առած է այն պարագայէն, որ հոն թաղուած է Ս. Սահակ։
Հեռու է Մատնէվանքէն կէս ժամ եւ Ս. Կարապետէն վեց ժամ, Դերիկիկ մօտ։ Լէնկթիմուր անոր եկեղեցին քանդել կը հրամայէ։
Ս. Սահակի վանքը աւերակի կոյտ է, բայց վկայարանը վերանորոգուած, թէեւ շատ վնասներու ենթարկուած յետագային։


== Աղբիւր ==
Դկտ. Հ. Համազասպ Ոսկեան, Տարօն - Տուրուբերանի Վանքերը, Վիեննա, Մխիթարեան Տպարան, 1953, էջ 260-261։
Յովհաննէս Պուճիգանեան

Յովհաննէս Պուճիգանեան (1874 կամ 1873, Չնքուշ (Արեւմտեան Հայաստանի գիւղաքաղաք) - 1915, Խարբերդ, Էլազըղի մարզ, Թուրքիա), ուսուցիչ, փիլիսոփայ, տնտեսագէտ եւ հոգեբան:


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Չնքուշ 1873-ին, ուր առած է նախնական ուսումը: 1889էն մինչեւ 1896 հետեւած է Եփրատ Գոլէճի Երկրորդական ուսման:
1893-1894 տարեշրջանին Հիւսենիկի, 1896-1906-ին ալ Եփրատ Գոլէճի մէջ պաշտօնավարած է:
1906-ին Եփրատ Գոլէճի վարչութեան կողմէ պատեհութիւն տրուած է հետեւելու Էտինպուրկի Համալսարանի դասընթացքներուն: 2 տարի հետեւած է Հոգեբանութեան, Բարոյագիտութեան, Փիլիսոփայութեան եւ Տնտեսագիտութեան: Ընթացաւարտութեան ճառը առաջնութիւն շահած է:
1908-ին Եփրատ Գոլէճ վերադարձած ու վարչութիւնը իրեն տուած է Բարոյական Գիտութեանց Ուսուցչապետի Տիտղոսը (Prof. Of mental and moral sciences): Նոյն տարին սկսած է աւանդել հոգեբանութիւն, բարոյագիտութիւն, մանկավարժութիւն, տրամաբանութիւն, քաղաքական տնտեսագիտութիւն եւ փիլիսոփայութեան պատմութիւն:
Պաշտօնավարած է Գիշերօթիկնեցին, Գոլէճի վարչական ժողովին, Հ.Բ.Ը.Միութեան Խարբերդի Օժ. Մասնաճիւղին, Բալու Միացեալ Ընկերութեան Ամառնային ուսուցչանոցին մէջ:
1910-ին հրաւիրուած է Սեփաստիա Normal Schoolի տեսչութեան կողմէ Շրջանաւարտից հանդէսին «Ուղերձ»ը խօսելու:
1912-ին Հայ Գրերու 1500ամեակի եւ Տպագրութեան 400ամեակի տօնակատարութեան Եփրատի սաներուն եւ Խարբերդի հայ հասարակութեան թափորին գլուխը անցած Խարբերդէն Մէզիրէ գալեց, ուր ներկայացուց իր ճառը:
Փրոֆէսորը իր սաներուն եւ զինք ճանչցող բարեկամներուն կողմէ կոչուեցաւ Խարբերդի Սոկրատը:
Մահացած է 1915-ին Խարբերդի մէջ:


== Աղբիւրներ ==
Յուշարձան 1919, Կ. Պոլիս, Օ. Արզումանեան, էջ 57։
30 Նոյեմբեր

30 Նոյեմբեր, տարուան 334-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 335-րդ) օրն է
Տարուան աւարտին կը մնայ 31 օր


== Դէպքեր ==
1979, թողարկուեցաւ Փինք Ֆլոիտին The Wall ալպոմը
1876, Միկինեսի մէջ հնաբանական պեղումները կը յայտնաբերեն Միկինեան քաղաքակրթութեան գերիշխան Աղամեմնոնաս թագաւորին ոսկեայ դիմակը
1806, Պելկրատի պաշարումը


== Ծնունդներ ==
1874, Ուինսթըն Չըրչիլ (անգլերէն՝ Sir Winston Churchill), Միացեալ Թագաւորութեան վարչապետ
1909, Լէոն Սահակով (ռուս.՝ Леон Николаевич Сааков, մ.1989), հայազգի խորհրդային բեմադրիչ


== Մահեր ==
1823, Միքայէլ Չամիչեան (ծն.1738, Կ.Պոլիս), պատմաբան, լեզուաբան, աստուածաբան
1959, Գեղամ Գաւաֆեան (գերմաներէն՝ Kegham Kavafian, ծն.1888), ճարտարապետ
1986, Հրաչ Զարդարեան (ծն.1892), հայ գրող
1995, Վազգէն Անդրէասեան (ֆրանսերէն՝ Vazken Andréassian, ծն.1903), ֆրանսահայ ճարտարագէտ


== Տօներ ==

Տեղեկատուութեան պաշտպանութեան համաշխարհային օր
Անկախութեան օր
Պարպատոս
Եմէն
Պաքուի Հայկական Ձայնագրութեան Դպրոց

Պաքույի հայկական ձայնաքրութեան դպրոց, երաժշտական մասնագիտական առաջին հայկական դպրոցը Անդրկովկասի մէջ։


== Պատմութիւնը ==
Պաքուաբնակ քահանայ Ղազարոս Հովսեփեանը 1912-ի վերջերուն կը դիմէ կաթողիկոսին եւ կը խնդրէ թոյլ տալ Պաքույի քաղաքին մէջ բացելու հայկական ձայնագրութեան եւ հոգեւոր երաժշտութեան դպրոց՝ ներկայացնելով նաեւ այդ դպրոցի ծրագիրը։
1912 դեկտեմբերին կաթողիկոսի հատուկ գրութեամբ Շամախու թեմի առաջնորդին կը կարգադրէ թոյլ տալ Հովսեփեանին բացելու այդ դպրոցը։[1]


== Գրականութիւն ==
«Արարատ», 1913, թիվ 1, էջ 5։


== Տե՛ս նաեւ ==
Բաքու


== Աղփիւրներ ==
↑ Ս. Կ. Խուդոյան (1987). Արեւելահայ դպրոցները 1830-1920 թվականներին. Երեւան։ «Լույս». p. էջ 448-449
Համաս

Համաս (՝حركة حماس; կամ ամբողջական անուանումով Հարաքաթ ալ-Մուքաուամա ալ-Իսլամիյէ (արաբերէն՝ حركة المقاومة الاسلامية), որ արաբերէնէն թարգմանաբար կը նշանակէ «Իսլամական դիմադրութեան շարժում», պաղեստինեան իսլամիստ կուսակցութիւն է, որ հիմա կը կառավարէ Կազայի տարածքը։
Համասը հիմնուած է 1987 թուականին, Դեկտեմբեր 14-ին՝ Առաջին Ինթիֆատայիի տարիներին, Պաղեստինի Գազա քաղաքում երկու խմբաւորումների՝ «Մուսուլման եղբայրների» պաղեստինեան թեւի եւ «Պաղեստինի Իսլամական Ջիհադի» հիմքի վրա (պաշտոնապես գրանցուած՝ որպէս մշակութային-լուսաւորչական եւ բարեգործական կազմակերպութիւններ) Աբդել Ազիզ առ-Ռանտիսսիյի եւ շեյխ Ահմեդ Յասինի կողմից, ով հռչակած էր, որ ցանկացած հրեաի կարելի է համարել ռազմական օկուպանտ եւ իրենց պարտականութիւնն եւ ստրատեգիական նպատակն է ազատագրել Պաղեստինը վերգրավելով Իսրաելը ամբողջութեամբ եւ հաստատել պաղեստինեան իսլամական պետութիւն ծովից մինչեւ Հորդանան։ Ինչպես հայտարարած էր շեյխ Յասինը, հրեական 
գերիշխանութեան ազատագրումից հետo Պաղեստինը կդառնա արաբական եւ մուսուլմանական աշխարհի կեդրոնը։
Ինքնասպանների միջոցով ահաբեկչական ակտերից եւ ռմբակոծումներից բացի (հրեա զինւորների եւ քաղաքացիների վրա) Համասը նաեւ կը վարէ ընդարձակ հասարակական ծրագիրներ եւ դրանով մեծ ժողովրդավարութիւն է ստացած Պաղեստինում՝ կառուցելով հիւանդանոցներ, ուսումնական հաստատութիւններ, գրադարաններ եւ այլն։ Արեւմտեան ափում եւ Գազայում։ Համասի քաղաքական թեւը կը շահէ բազմաթիվ ընտրութիւններ Գազայում, Քալքիլյայում եւ Նաբլուսում։ 2006 թուականի հունվարին, Համասը կը շահէ Պաղեստինեան խորհրդարանական ընտրությիւնները, ստանալով 76 աթոռ 132-ի վրա, իսկ նախորդ իշխող կուսակցութիւնը Ֆաթահն՝ 43 աթոռ։ Համասի հաղթանակից իվեր, կոնֆլիկտ կը ծագէ Համասի եւ Ֆաթահի միջեւ։ 2007 թուականի հունիսին Գազայի մարտից հետօ, ուր Համասը զենքի ուժով կը գրաւէ Գազան, Ֆաթահն դուրս կը մղէ ընտրուած Համասի պաշտոնեաներին Պաղեստինեան Ազգային Իշխանութիւնից՝ Արեւմտեան ափում, փոխարինելով այլ անդամներով։ Այս գործողութիւնը կը դիտարկւի պաղեստինցի եւ այլ մտաւորականների կողմէն իբրեւ հակաօրինական։ 2007 թուականի հունիսի 18-ին, Պաղեստինեան նախագահ եւ Ֆաթահի անդամ Մահմուդ Աբաս օրենքից դուրս կ՛յայտարարէ Համասը հրամանագրով։Համասը ճանաչուած է իբրեւ ահաբեկչական կազմակերպութիւն ԱՄՆ-ի, Կանադաի, ԵՄ-ի, Իսրայելի եւ Ճապոնիաի կողմէն։
Կենսաբանութիւն

Կենսաբանութիւն (յուն․՝ βιολογία, հին յուն․՝ βίος՝ կեանք եւ λόγος (լոկոս)՝ գիտութիւն), բնագիտութեան ճիւղերէն մին։ Կ'ուսումնասիրէ կենդանի մարմինները եւ իրենց փոխազդեցութիւնը շրջապատի հետ։ Բառը նախ օգտագործուած է ֆրանսացի բնագէտ Ժան Պապթիսթ Լամարքի կողմէ։ Կը քննէ կենսաբանութեան գիտութիւնը կառուցուածքը, գործառոյթը, աճումը, սկզբնաղբիւրը, եղափոխութիւնը, բաշխումը եւ դասակարգումը առարկաներու կեանքէն։ Միանալով սկզբունքներ կը կազմէ ժամանակակից կենսաբանութեան հիմնադրման, բջիջային տեսութեան, եղափոխութեան վրայ։
Կենսաբանութիւնը, ինչպէս զատ գիտնական ճիւղ, տասնիններորդ դարում զարգացաւ երբ գիտնականներ յայտնաբերեցին, որ մարմիններ կը բաժնեն հիմնական բնութագրեր։ Հիմա օգտագործման կանոնի չափօրինակ դասանիւթ է աշխարհի վարժարաններու, համալսարաններու, եւ մօտաւորապէս մէկ միլիոն ուսումնասիրութիւն, ամէն տարի, կը հրատարակուի կենսաբանութեան ու դեղի ամսագիրներու մէջ։
Կենսաբանութեան մասնագիտացած առարկաները աւանդաբար կը խմբաւորեն մարմինի ուսումնասիրութեան տիպով. բուսաբանութիւն, բոյսի մասնագիտութիւնը. կենդանաբանութիւն, կենդանիներու մասնագիտութիւնը. մանրակենսաբանութիւն, բջիջային մարմիններու մասնագիտութիւնը։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Կենսաբանական գրականության գրադարան (ռուս.)
Կենսաբանական գրադարանների հղումներ (ռուս.)
Կոլխոզնիկ

«Կոլխոզնիկ», խորհրդային շրջանի հայկական երկշաբաթեայ պատկերազարդ հանդէս։
Հանդիսացած է ՀԽՍՀ հողժողկոմատի, Կոլտնտկենտրոնի եւ Հայկոոպի հրատարակութիւնը։ Լոյս տեսած է 1930-1931, 1934 թուականներուն, Երեւանի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Պ. Ֆոլեան, Վախթանգ Անանեան։ Լուսաբանած եւ ընդհանրացուցած էր առաջաւոր համարուող կոլտնտեսութիւններու աշխատանքային փորձը, քննադատած տնտեսութիւններուն մէջ տեղ գտած ենթադրեալ թերութիւնները։
«Կոլխոզնիկ»-ը զգալի աւանդ ներդրած էր անգրագիտութեան վերացման, դպրոցական գործի կազմակերպման, սոցիալիստական կենցաղի արմատաւորման բնագաւառներուն մէջ։
Յաջորդած է «Գիւղատնտեսական կեանք» ամսագրին։
Թովմաս Աքուինացի

Սուրբ Թովմաս Աքուինացի (Saint Thomas Aquinas) 1224-1274, միջնադարեան մեծագոյն փիլիսոփայ-աստուածաբան։ Կաթողիկէ եկեղեցւոյ մեծագոյն մտաւորականներէն։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Իտալիոյ բարձր դասակարգի պատկանող Ազնուական ընտանիքի մը մէջ։ Հինգ տարեկան էր, երբ իր ծնողքէ ղրկած են զինք վանք, ուր կը մնայ մօտ ինը տարիներ։ 1239-ին իրմէ անկախ պատճառներով կը ստիպուի ձգել վանքը եւ իր հօր տունը վերադառնալով, այս անգամ կը ղրկուի Նաբոլիի համալսարանը՝ իր ուսումը շարունակելու։
1244-ին իր հայրը կը մահանայ։ Թովմաս 20 տարեկան լաւ ուսման տէր երիտասարդ մը կը դառնայ։ Ան կ'որոշէ մտնել Դոմինիկեան (Dominicia) վանք՝ վարդապետական կոչումի նուիրելով՝ Թովմասի մայրը լսելով, կը բարկանայ եւ Թովմասի երկու եղբայրները կը ղրկէ իրեն մօտ, որոնք կայսրին բանակին մէջ մեծաւոր էին, որպէսզի ճնշում բանեցնեն Թովմասի վրայ՝ ետ քաշուելու իր որոշումէն։ Սակայն Թովմաս տարի մը ուշացումէ ետք կը յաջողի ճամբորդելու Փարիզ, հոն նուիրուելով Դոմինիկեան վարդապետութեան, շուտով կը ճանցուի իբրեւ փիլիսոփայութեան մէջ ճարտար անձնաւորութեան տէր մէկը։
25 տարեկան հասակին, իր պատասխանատուները զինք քահանայական տիտղոսի կը կանչեն։ Պապը նոյնիսկ կ'առաջարկէ իրեն Նաբոլիի եպիսկոպոսական աթոռը, սակայն մեր խոնարհ վարդապետը կը մերժէ բարձր տիղոսները եւ կ'ընտրէ ընթերցել, յօրինել եւ ուսուցանել։
Թովմաս իր բարձրագոյն ուսումը աւարտելէ ետք, կը դառնայ Փարիզի Աստուածաբանական համալսարանին մէջ իբրեւ ուսուցիչ։ Թովմաս 22 տարիներ կը շարունակէ ուսուցանել Փարիզ, Հռոմի եւ Նաբոլիի մէջ, ան նաեւ կը յօրինէ, կը քարոզէ եւ Քրիստոնէական հաւատքը կը պաշտպանէ։ Անոր հռչակը կը տարածուի ամէն կողմ։
Ուսուցչութեան կողքին Թովմաս յաճախ ընտրուած է որպէս խորհրդատու պապերուն։ Հակառակ իր բարձր պաշտօններուն, ան իր կեանքին մեծ մասը անցուցած է իր սենեակին մէջ։
1274-ին պապը ժողովի կը կանչէ բոլոր Եպիսկոպոսները՝ Ֆրանսայի Լիոն քաղաքին մէջ։


== Իր Գրութիւնները ==
Կարեւորագոյնը է Summa Theologica, որ Աստուածաբանական ամփոփումներ են, անոնք կը յայտնեն Թովմասի միտքը եւ Աստուածաբանութիւնը։ Այս հաւաքածոյին մէջ Թովմաս տրամաբանական ձեւով կը ներկայացնէ Աստուածաբանական եւ փիլիսոփայական նիւթեր։ Միջնադարեան գիտութիւնը կը բնորոշուի Թովմասի այս գիտական եւ իմաստասիրական մեթոտով (scholastic method)։ Իսկ անոր ուսուցանած գաղափարները կը յայտնուին Թովմայական դպրոցի միջոցով։


== Աղբիւրներ ==
Դէպքեր եւ Դէմքեր ԵԿԵՂԵՑԻԻ ՊԱՏՄՈՒԹԵՆԷՆ, Սիլվի Աւագեան
Մելանեան

Մելանեան, հայկական մականուն։


== Ազգանունը կրողներ ==


== Գրական հերոսներ ==
Մելանեան, Արազիի «Վանդակներում» պատմուածքի հերոսը։
Պետրոս Մաղաքեան

Պետրոս Մաքաղեան (1826, Պոլիս - 1891), արեւմտահայ թատրոնի առաջին հայ դերուսոյց:


== Կենսագրութիւն ==
Մաքաղեան ծնած է 1826-ին, Պոլսոյ մէջ։ Ան ծնած է կաթողիկէ ընտանիքի մէջ:
Կիսատ նախակրթութիւն ստանալէ ետք կը ղրկուի Լիբանանի Զմառի վանքը՝ հոգեւորական դառնալու նպատակով, սակայն որոշ ժամանակ ետք ան կը վերադառնայ Պոլիս: Հայրը զինք կը մղէ աշխատիլ կօշկակարի մը քով՝ արհեստ սորվելու համար: Պետրոս կը սորվի այդ գործը եւ անուանի վարպետ կ՛ըլլայ, սակայն ան միայն կօշկակարութեամբ չի գոհանար: Իր մտերիմ ընկերոջ՝ Ստեփան Էքշեանի հետ երեկոյթներու ժամանակ կը սկսի դերեր կատարել, օրինակ Միջագիւղի, Խասգիւղի, Քուրուչէչմէի եւ Բերայի մէջ, եւ հետզհետէ բեմ կը բարձրանայ:


== Աղբիւրներ ==
«Թատերական Դէմքեր», Նշան Պէշիկթաշլեան, Հրտրկ. Գէորգ Մելիտինեցի Գրական մրցանակի, թիւ 4, էջ 19-36:
Ժոզէֆ Հայտըն

Ժոզէֆ Հայտըն, (Ֆրանց Ժոզէֆ Հայտըն, [31 Մարտ 1732(1732-03-31)[…], Rohrau, Ավստրիայի էրցհերցոգություն, Սրբազան Հռոմէական կայսրութիւն[…] - 31 Մայիս 1809(1809-05-31)[…], Վիեննա, Աւստրիական Կայսրութիւն), աշխարհահռչակ երաժշտահան, դաշնակահար, նուագավար եւ երաժշտագէտ: Վիեննայի դասական դպրոցի ներկայացուցիչ:


== Կենսագրութիւն ==
ֆրանց Հայտընը ծնած է 31 Մարտ 1732-ին, Աւստրիա: Երաժշտական ունակութիւնները ժառանգած է իր հօրմէ: 5 տարեկանին ի յայտ կու գան անոր հրաշալի լսողութիւնը, յիշողութիւնը, ռիթմի զգացողութիւնը եւ ձայնային տուեալները: 1740–1749 թուականներուն ան մաս կը կազմէ Վիեննայի Սրբ. Ստեփանոս տաճարի երգչախումբին, եւ կը զբաղի ինքնակրթութեամբ:


== Երաժշտական գործունէութիւն ==
Շուրջ 30 տարի Հայտըն ծառայած է հունգար Էսթերհազի իշխաններուն՝ ղեկավարելով անոնց ընտանեկան նուագախումբը եւ թատրոնը: Շաբաթը երկու անգամ տեղի ունեցող համերգներուն Հայտըն պարտաւոր էր ներկայացնել ամէն անգամ նոր ստեղծագործութիւն մը, իսկ իր օփերաներու մեծ մասը ան գրած է Էսթերհազիներու ընտանեկան թատրոնին համար:
1792-ին Վիեննայի մէջ կարճատեւ ժամանակով ուսուցիչը կ'ըլլայ Պեթհովընին, սակայն փոխադարձ դժգոհութեան պատճառով Պեթհովըն երաժշտական ուսումը շարունակած է Անթոնիօ Սալիերիի մօտ: 1783-ին նոյնպէս Վիեննայի մէջ Հայտընի եւ Մոցարթի ծանօթութիւնը սերտ յարաբերութեան կը վերածուի: Հայտըն իր ետին կը ձգէ երաժշտական հարուստ ժառանգութիւն (104 սիմֆոնիաներ, 24 օփերաներ, 14 Messe, 14 Oratorio, 83 լարային քառեակ, բազմաթիւ Trio-ներ տարբեր կազմերու համար, Sonate-ներ, նախերգանքներ եւ այլն)։
Հայտըն կը համարուի իմֆոնիայի եւ լարային քառեակի հիմնադիր: Իր երաժշտութիւնը կը յատկանշուի լաւատեսութեամբ, լուսաւորութեամբ եւ ոճի պարզութեամբ: 


== «Սիմֆոնիայի հայր» ==
Հայտընի ստորագրութիւնը` di me giuseppe Haydn ("Ինձմէ Ժոզէֆ Հայտըն")։ Ան ստորագրած է իտալերէն, քանի որ այդ լեզուն յաճախ կ'օգտագործէ աշխատանքի ընթացքին։
Հայտընը ճանչցուեցաւ իբրեւ Սիմֆոնիայի Հայր։ Իրմէ առաջ գրուած են սիմֆոնիաներ, բայց Հայտընը հանդիսացաւ սոնաթա-սիմֆոնիկ տեսակի ստեղծողը՝

I մաս - սոնաթ, ալեկրօ:
II մաս - Andante՝ դանդաղ մաս, կ'արտայայտէ քնարական տրամադրութիւն։
III մաս - մենուեթ (18-րդ դարու սիրուած ստեղծագործութիւն)։
IV մաս - ֆինալ՝ արագ թեմբով, որ ստեղծագործութեան լաւատես աւարտն է։Այսպէս կառուցած են սիմֆոնիան նաեւ Հայտընի ժամանակակիցներ՝ Մոցարթը եւ Պեթհովենը։


== Աղբիւրներ ==
«Երաժշտութիւն, Պատմութիւն Եւ Տեսութիւն», Նարդուհի Էքիզեան-Մարկոսեան, Պէյրութ 2017, էջ 35:


== Արտաքին Յղումներ ==
Հայկական Հանրագիտարան
Ժոզէֆ Հայտըն
Սըմէնթա Փաուըր

Սըմէնթա  Ճէյն Փաուըր (անգլ.՝ Samantha Jane Power, ծնած 21 Սեպտեմբեր 1970(1970-09-21)[…], Լոնտոն, Միացեալ Թագաւորութիւն) Ամերիկացի ակադեմիկոս եւ Փուլիծըր Մրցանակակիր գրող: 28 Ապրիլ, 2021 թուականէն սկսեալ, ան կը գլխաւոորէ ԱՄՆի Միջզգային Մշակման Գործակալութւիւնը (անգլ.՝ United States Agency for International Development կամ USAID): Փաուըր նախնապէս ներկայացուցած է ԱՄՆ ՄԱԿի մէջ, 2013 թուականէն 2017: Ան անդամ է ԱՄՆի Դեմոկրադական Կուսակցոութեան:
Պետրոս Զօպեան

Պետրոս Զօպեան ( 1923, Օրթագիւղ - 2004, Թորոնթօ), պոլսահայ Ճարտարապետ եւ գրող։


== Կենսագրութիւն ==
Պետրոս Զօպեան 1923-ին ծնած է Օրթագիւղ, ուր ալ ստացած է իր նախնական կրթութիւնը, թաղի Ս. Թարգմանչաց վարժարանին մէջ։ Ապա աւարտած է Կեդրոնական վարժարանը։ Բարձրագոյն կրթութիւնը ստացած է Իսթանպուլի թեքնիքական համալսարանի ճարտարապետութեան բաժնէն։ 1950-ին, երբ մահացած է իր աները՝ «Նոր Մարմարա» օրաթերթի արտօնատէր եւ խմբագրապետ Սուրէն Շամլեան, ստանձնած է թերթին վարչութիւնը։ Մինչեւ 1967-ին Քանատա գաղթը, շարունակած է այս պաշտօնը, միաժամանակ ի գործ դնելով իր բուն մասնագիտութինը՝ ճարտարապետութիւնը։ 
Մայիս 1964-ին Պոլիս ծանօթացած է Ուիլիըմ Սարոյեանին, որ Պիթլիսէն Ամերիկա գաղթած ընտանիքի մը զաւակն էր։ Սարոյեանին ուղեկցած է դէպի Պիթլիս իր ուղեւորութեան ընթացքին։ «Արաս» հրատարակած է Զօպեանի «Դէպի Պիթլիս Ուիլիըմ Սարոյեանի հետ» հատորը, ուր ան պատմած է այս ուղեւորութեան մասին։ 
Եղած է 1958-ին ապասեփականացուած Ղալաթիոյ Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ փոքր մէկ տարածքին վրայ կառուցուած համանուն եկեղեցւոյ ճարտարապետը։ Քանատա բնակութեան տարիներուն շարունակած է աշխատակցիլ «Նոր Մարմարա»ին եւ սփիւռքահայ մամուլին։
Ալ Ահրամ

«Ալ Ահրամ» (արաբերէն الأهرام , լատինատառ Al-Ahram‎ որ կը նշանակէ բուրգերը), Եգիպտոսի ամենատարածուած արաբերէն լեզուով օրաթերթն է «Ալ Ախպար»ի զուգահեր: Հիմնուած է 1875-ին երկու Լիբանանցի եղբայրներ Պշարա եւ Սալիմ Թաքլայի կողմէ: Սկսաւ իբրեւ շաբաթաթերթ 5 Օգոստոս 1876-ին օրաթերթ դառնալով Յունուար 1881-ին: Նոյեմբեր 1899-ին փոխադրուեցաւ Աղեքսանդրիայէն Գահիրէ: 24 Մայիս 1960-ին Եգիպտոսի Նախագահ Կամալ Ապտել Նասերի կողմէ ազգայնացուեցաւ դառնալով եգիպտական կառավարութեան թերթ: Թերթի երկարամյայ խմբագիր Մուհամմէտ Հասանէյն Հեյքալ որ մօտ էր Նախագահ Ապտել Նասերի, դարձաւ Նասերի խօսնակը: Տեղական, արաբական եւ միջազգային մեծ յարգանք վայելող «Ան Ահրամ» թերթը ունէր մեծահամբաւ գրողներ: Թերթը կը հրատարակէ նաեւ անգլերէն «Al-Ahram Weekly» եւ ֆրանսերէն  «Al-Ahram Hebdo» շաբաթաթերթերը:
Թիթեռնիկներուն Հովիտ (Ռոտոս)

Թիթեռնիկներու Հովիտ (յուն․՝ Κοιλάδα των Πεταλούδων), Ռոտոս, հարաւ-արեւելեան Էգէական ծով, Յունաստան։  Natura 2000 (GR 4210006) բնապահպանման ենթակայ շրջան․ Panaxia Quandripunctaria թիթեռնիկին ամառուան ապաստարանն է։  


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==
Թիթեռնիկներուն Հովիտը կը գտնուի Ռոտոս քաղաքէն 26 քլ․հիւսիս-արեւմուտք, Փարատիսի եւ Թէոլողոս գիւղերուն միջեւ։  Հովիտը կը ճեղքէ Փելեքանոս գետը։  Անոր հարաւը կը գտնուի Բնագիտութեան թանգարանը, ուր Ռոտոսի կենդանաբանական եւ բուսական աշխարհէն նմուշներ կը ցուցադրուին, ինչպէս նաեւ աշխարհի չորս ծագերէն թիթեռնիկներու տեսակներ։  
Հովիտին բարձրագոյն կէտին վրայ կը գտնուի Փանաղիա Քալոփեթրաս վանքը։  Այցելուն հոն կը հասնի հետեւելով բլուրն ի վեր կառուցուած մասնաւոր արահետին, որ կ՛ անցնի ծառերու, փոքրիկ ջրվէժներու, փայտէ կամրջակներու եւ պզտիկ լճակներու ընդմէջէն։


== Պատմական ակնարկ ==
1928-ին իտալացի փրոֆեսոր Ալեսանտրօ Քիճի կը յայտնաբերէ թիթեռնիկին կենսաբանական տեսակը։  1957-ին երբ հազարաւոր թիթեռնիկներու հաւաքուիլը հանրութեան կը ծանօթացուի, հովիտը կ՛ առնէ իր այսօրուան անունը՝ Թիթեռնիկներուն Հովիտ։


== Panaxia Quadripunctaria թիթեռնիկ ==

Բնապահպանումի ենթակայ Թիթերնիկներուն Հովիտը Panaxia Quandripunctaria թիթեռնիկին (վերջին տարիներուն կը կոչուի նաեւ Euplagia Quadripunctaria) ամառուան ապաստարանն է (Յունիսէն - Սեպտեմբեր)։  Ան օրուան ընթացքին ծառերուն բուներուն վրայ կը հանգչի։  


=== Նկարագրութիւն ===
Թիթեռնիկը երբ ծառերուն վրայ կը հանգչի, համաչափ եռանկիւնի ձեւ ունի։  Առջեւի թեւերը սեւ-սրճագոյն են ճերմակ-դեղին գիծերով։  Ետեւի թեւերը կարմրագոյն են չորս նշաններով։  Կը սնանի ծառերուն նեքթարով եւ ջուրով։  


=== Կեանքը ===
Panaxia Quadripunctaria թիթեռնիկը մէկ տարի կ՛ապրի եւ կեանքի վերջաւորութեան հարիւրէ աւելի հաւկիթ կ՛ ածէ (Սեպտեմբերի սկիզբէն մինչեւ վերջը)։  Անոր աճման չորս քայլերն են՝ հաւկիթ, թրթուր, հարսնեակ եւ միջատ։
Անոր կեանքը վտանգուած է մարդու գործունէութենէն եւ կլիմայական փոփոխութիւններէն։


== Պատկերասրահ ==
Մարմնամարզ (թերթ)

Մարմնամարզ, 1911 թուականի Փետրուարէն մինչեւ 1914 թուական Շաւարշ Քրիսեանի խմբագրութեամբ Կ. Պոլիս լոյս տեսած մարզական թերթը, որ Օսմանեան կայսրութեան առաջին մարզական պարբերականն էր։
Ամսագիրը դադրած է հրատակուելէն 1914 թուականին, իսկ պարբերականին հիմնադիր Շաւարշ Քրիսեանը դարձած է Մեծ Եղեռնի զոհերէն։


== Աղբիւրներ ==
Հիւսիսային պողոտայ (Երեւան)

Հյուսիսային պողոտան, հսկայ փողոց մըն է որ կը գտնուի Երեւանի կեդրոնը։ Պողոտան երկար կապ մը կը հաստատ է օփերայի շէնքին եւ Հանրապետութեան հրապարակին միջեւ։ Անոր երկարութիւնը աւելի քան 500 մեթր է։ Պողոտային փողոցին մէջ կան նաեւ բնակարաններ, ճաշարաններ, խանութներ եւ գրասենեակներ։


== Պատմութիւնը ==
Հիւսիսային պողոտային առաջին ճարտարապետն էր Ալեքսանտր Թամանեանը։ Յետագային այս պողոտան վերամշակուեցաւ ճարտարապետ` Նարեկ Սարգսեանի կողմէ։


=== Բացումը ===
Հիւսիսային պողոտային օրինաւոր բացումը եղած է 16 Նոյեմբեր, 2007 թուականին:


== Տե՛ս նաեւ ==
Երեւան
Ալեքսանտր Թամանեան
Նարեկ Սարգսեան
Ստեփան Փուչինեան

Ստեփան Ֆիլիփի Փուչինեան (28 Նոյեմբեր 1927(1927-11-28), Պաթում, Վրացական Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն - 15 Հոկտեմբեր 2018(2018-10-15), Մոսկուա, Ռուսիա), ժապաւէնի բեմադրիչ, դերասան, սցենարիստ, հնչունային բեմադրիչ, ՌԽՖՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (18 հոկտեմբեր, 1991), ՌԴ ժողովրդական արուեստագէտ (1997)։


== Կենսագրութիւն ==
Ստեփան Փուչինեանը ծնած է 1927 թուականին Պաթումի մէջ։ 1950 թուականին աւարտած է ՎԳԻԿ-ի տնտեսագիտական բաժինը, այնուհետեւ 1966 թուականին՝ բեմադրիչի բաժինը՝ Յակով Սեգէլի արուեստանոցը։ 1950-1964 թուականներուն եղած է Մ․ Գորկիի անուան կինոստուդիայի տնօրէնը, իսկ 1964 թուականէն նոյն կինոստուդիայի բեմադրիչը։


== Ֆիլմագրութիւն ==


=== Բեմադրիչ ===


=== Դերերը կինոյի մէջ ===


=== Սցենարիստ ===


=== Պրոդիւսեր ===


== Արտաքին յղումներ ==
Гильдия кинорежиссеров России (ռուս.)
Степан Пучинян: "Я снимаю доброе кино" (ռուս.)