armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Լառուս (Հրատարակչատուն)

Լառուս (ֆրանսերէն՝ Les Éditions Larousse), ֆրանսական հրատարակչատուն, որ 1852-ին հիմնած են Փիեռ Լառուս եւ Օկիւստեն Բուայէ:


== Պատմութիւն ==
Լառուս հրատարակչատունը մասնագիտացած է բառարաններու, հանրագիտարաններու հրատարակութեան գործին մէջ: Արդէն բազում տասնամեակներ ֆրանսական ամենայայտնի հանրագիտարանային հրատարակութիւն կը դիտուի «Պըտի Լառուս»ը (ֆրանսերէն՝ Le Petit Larousse):
Վերոնշեալներէ բացի, այդ հրատարակչատունն լոյս կ՛ընծայէ լեզուագիտութեան վերաբերեալ ամսագիրներ, ինչպէս, օրինակ՝ «Vie et langage» գիտահանրամատչելի հանդէսը, «Langue française» եւ «Langages» մասնագիտական ամսագիրներ եւ այլք:
Հրատարակչատան ծրագիրներու մէջ  ընդգրկեալ կան նաեւ լեզուագիտական աշխատութիւններ, որոնք լոյս կ՛ընծայուին «Լեզու եւ խօսք» (ֆրանսերէն՝ Langue et langage) մատենաշարին ծիրին մէջ:
1998-ին Լառուս վաճառուած է Vivendi Universal-ին, սակայն այս վերջինն 2002-ին վնասներ կրած եւ վերավաճառած է հրատարակչատունն Lagardère Group Lagardère Group-ին, այդ միջոցաւ բաւարարած ըլլալով Լառուսը ֆրանսացիներու ձեռաց մէջ պահած ըլլալու հասարակական պահանջը: 2004-էն ի վեր Լառուսը մտած է «Աշետ» (Hachette Livre) հրատարակչական քոնսեռնին մէջ, որուն մաս կը կազմէ առ այսօր:
13 Մայիս 2008-էն ի վեր հրատարակչտունը համացանցին մէջ կ՛առաջարկէ ազատ գործածութեան բառարաններ ու հանրագիտարաններ, որոնք օգտատէրերու կողմէ կարող են լրացուիլ, շտկուիլ Ոիիքիփետիայի սկզզբունքին համաձայն:
Լառուսի գլխաւոր մրցակիցն Ռոպեր հրատարակչատունն է:


== Հանրագիտարաններ ==
Grand dictionnaire universel du XIXe siècle, 1866-1876 encyclopedia with 1877 and 1890 supplements
Nouveau Larousse illustré (New Larousse Illustrated), 1897-1904 encyclopedia
Grand Larousse encyclopédique, 1960-1964 encyclopedia
Grand Dictionnaire Encyclopédique Larousse, 1982-1985 dictionary and encyclopedia


== Էլեքտրոնային հրատարակութիւններ ==


=== Բառարաններ ===
Bibliorom Larousse (1996, épuisé), qui comporte :
Le Petit Larousse illustré 1997
Dictionnaire compact français-anglais, anglais-français (1996)
Dictionnaire compact français-allemand, allemand-français (1996)
Dictionnaire compact français-espagnol, espagnol-français (1996)
Thésaurus Larousse 1996
Dictionnaire des citations françaises et étrangères (1996)
Grand Dictionnaire Larousse français-anglais, anglais-français (1996)
Dictionnaire des prénoms (2001)
Le Petit Larousse 2004
Grand Larousse encyclopédique en dix volumes
Le Petit Larousse 2006 ; Le Petit Larousse 2007, etc.


=== Մուլտիմետիա հանրագիտարան ===
À partir de 1997, avec le logiciel LME (Larousse Multimédia Encyclopédie), Larousse offrait également des encyclopédies multimédias sur CD, ou téléchargeables.


== Գրականութիւն ==
Collectif, Jean-Yves Mollier et Pascal Ory (dir.), Pierre Larousse et son temps, Larousse, 1995 978-2-0351-1312-2
Jean-Yves Mollier et Bruno Dubot, Histoire de la librairie Larousse (1852-2010), éditions Fayard, 2012
Jean Pruvost et Micheline Guilpain-Giraud, (sous la dir. de), Pierre Larousse : du Grand Dictionnaire au Petit Larousse, Paris, Honoré Champion, 2009 978-2-7453-1937-1
Jean Pruvost, Les Dictionnaires de langue française, Paris, PUF, coll. Que sais-je ?, 2002 978-2-1305-2515-8


== Ծանօթագրութիուններ ==


== Արտաքին յղումներ ==
http://www.editions-larousse.fr/}}
Larousse.fr
Շուն

Ընտանի շուն կամ շուն (յոգնակի՝ շուներ), կը պատկանին՝ շուներու կաթնասուն ընտանիքին։ Ան գորշ գայլի ենթատեսակներէն է, աշխարհի մէջ տարածուած եւ ընտելացած անասուններէն մէկը։ Ընտելացուած շուները գոյութիւն ունեցած են աւելի քան 33.000 տարի առաջ։ Անոնց նախորդները չեն գոյատեւած սառոյցի դարաշրջանին, որոնցմէ ետք՝ հնագոյն ընտելացուած շուներու մնացորդները, յայտնաբերուած են Ելիսեւիչի (Պրեանսկի շրջան) վերինփալեոլիթեան բանակավայրէն եւ վերապրած են մինչեւ 19.000 տարի։
Ընտելացումէն ի վեր՝ շուները պատմական դեր ունեցած են մարդու կեանքէն ներս։ Ապրելով մարդու հետ՝ մասնակցած են որսորդութեան, հսկած են տիրոջն ու բնակատեղիին։ Աշխարհի տարածքին շունը լայնօրէն կ՛ընկալուի որպէս մարդու լաւագոյն ընկեր-բարեկամը։ Հին Եգիպտոսի մէջ շունը տարբեր դասակարգերու սիրելի ու գրեթէ սրբազան կենդանին էր։
Տապլին

Տապլին (անգլերէն՝ Dublin) (կ'արտասանուի Տապլին (ˈdʌblin), (Իրլանտական անուանումը՝ Baile Átha Cliath)), Իրլանտայի մայրաքաղաքն է։ Կը գտնուի Իրլանդիայի արեւելեան ափի գրեթէ մէջտեղը, Լիֆի գետի բերանին եւ Տապլին մարզի կեդրոնը։ Հիմնադրուած է որպէս Vikings վայքինկներու բնակավայր։ Այնուհետեւ զարգացեր է որպէս Տապլինի Թագաւորութիւն՝ դառնալով կղզիի հիմնական քաղաքը։ 17-րդ դարէն սկսած քաղաքը մեծ արագութեամբ ընդլայնուած է՝ դառնալով Բրիտանական Կայսրութեան երկրորդ եւ Եւրոպայի հինգերորդ ամենամեծ քաղաքը։


== Անուանում ==

Իրլանտական աղբիւրներու մէջ առաջին անգամ յիշատակուած է 291 թուականին։ Անուանումը առաջացեր է հին իրլանտերէն Dubhlin ձեւէն, որ բառացի կը նշանակէ (black pool) «սեւ գետնախորշ»։ Քաղաքը այսօր իրլանտերէն կը կոչուի նաեւ Պայլա ահա քիա երբեմն ալ՝ Պլաքլիա (Baile Atha Cliath), որ բառացի կը նշանակէ (place by a ford, overgrown with reeds) «վայր՝ եղէգներով ծածկուած ծանծաղուտ» այսինքն՝ գետի այն ծանծաղ տեղը, ուր կարելի է անցնիլ մէկ ափէն միւսը  ։


== Ծանօթագրութիւններ ==

Կաղապար:Իրլանտայի Հանրապետութեան վարչական կոմսութիւններ
Կաղապար:ԵՄ անդամ երկիրներու մայրաքաղաքներ
Կաղապար:Եւրոպական երկիրներու մայրաքաղաքներ
Ջերմաջուր

Ջերմաջուրը առողջարանային աւան է Արցախի Հանրապետութեան Շահումեանի շրջանին մէջ։
Ջերմաջուր կը գտնուի 2200-2400 մ բարձրութեան վրայ, Թարթառ գետի ափին, Քարվաճառէն դէպի հարաւ 20 քմ հեռաւորութեան վրայ։ Ջերմաջուրէն 75 քմ դէպի հիւսիս-արեւմուտք կը գտնուի Սոթքի գնացքին կայարանը։

Ուշագրաւ է նաեւ Ջերմաջուր տանող ճամբան, որն կ'անցնի Թարթառ գետի ափով` ժայռերու եւ անտառներու մէջէն: Թարթառ գետի ափին կը գտնուին գետնին խորքէն բխող բնական բուժիչ տաք ջուրերը, որոնց ջերմաստիճանը շուրջ 60º C-ի կը հասնի անկախ տարուան եղանակէն:Ջերմաջուր հարուստ է բնական տաք աղբիւրներով։ Հանքային ջուրը ունի բուժիչ յատկութիւններ եւ բաղադրութեամբ կը նմանի Ջերմուկի հանքային ջուրերուն։ Անցեալին Ջերմաջուրի մէջ գործած են բազմաթիւ առողջարաններ։ Արցախեան ազատամարտի ատեն Ջերմաջուրը մեծապէս վնասուած է ռազմական գործողութիւններէն։ Գետնին որքէն բխող տաք, թթու եւ հանքային բնական բուժիչ ջուրերը իրենց բաղադրութեամբ կը բուժեն այնպիսի հիւանդութիւններ, ինչպիսիք են՝ թոքաբորբը, մկանային, ինչպէս նաեւ մաշկային շարք մը հիւանդութիւններ:
«Տաք աղբիւրը» բնական «ժաքուզի» է շուրջ 2,5 մեթր տրամագիծով եւ 1 մեթր խորութեամբ, ձեւաւորուած է կրաքարային տարածքէ: Տաք հանքային ջուրը կը ժայթքի կեդրոնէն: Ջուրին ջերմաստիճանը այնքան տաք է, որ նոյնիսկ ցուրտ եղանակին կարելի է հոն լոգանք ընդունիլ:
Կիլիկիոյ Բերդերը

Կիլիկիոյ բերդերը կը գտնուէին Հայկական Կիլիկիոյ տարածքին, բերդերուն մեծ մասը կառուցուած էր անոր սահմանամերձ գօտիին մէջ, Լեռնային Կիլիկիոյ կարեւոր անցքերուն մօտ, կամ դէպի Միջերկրական ծով հոսող գետերու նեղ հովիտներուն մէջ։

Երկրի հիւսիս-արեւելեան շրջանը, Պիրամոս գետի աջակողմեան վտակներէն մէկուն վրայ կը գտնուէր՝ Կանչիբերդը, Զէյթունի ամէնէն նշանաւոր բերդը, որ յաճախակի յարձակումներու ենթարկուած էր սելճուքներու կողմէ։
Կապան բերդը, կը գտնուէր Կանչիբերդէն դէպի հարաւ-արեւմուտք, անմատոյց վայրի մը մէջ եւ կը պաշտպանէր Կիլիկեան Տաւրոսի վրայ գտնուող նոյնանուն լեռնանցքը։
Բերդուս եւ Մարաշ ամրացուած կէտերը կը գտնուէին Պիրամոս գետի ափին, Հայկական Կիլիկիոյ սահմանագլխուն, վերջինը միաժամանակ նշանաւոր քաղաք էր։
Հռոմկլան Հայկական Կիլիկիոյ արեւելեան սահմանային գլխաւոր բերդն էր, կը գտնուէր Արեւմտեան Եփրատ գետի աջ ափին, եւ (ԺԲ.) դարուն դարձած էր Հայոց Կաթողիկոսին Աթոռանիստը։
Գերմանիկուպոլիսը Կալիկադնոս գետի վերնագաւառի, Իկոնիոյ Սուլթանութեան սահմանագլուխի կարեւոր բերդերէն էր։ Իսկ գետին ստորին հոսանքին շրջանը կը գտնուէր Սելեւկիան, որ ամրացուած նաւահանգիստ մըն էր, եւ սահմանային կէտ մը ներկայացնելով՝ Հեթումեաններու Թագաւորութեան շրջանին վերածուած էր անմատոյց բերդի։
Կիդնոս գետի վրայ եւ անոր աջակողմեան վտակներու շրջանը կը գտնուէին՝ Գուգլակ, Լամբրոն եւ Պապեռոն նշանաւոր բերդերը։ Լամբրոնը նոյնանուն գաւառի կեդրոնն էր եւ Օշինեան Իշխաններու Աթոռանիստը, Պապերոնը դարձեալ Իշխանական Աթոռանիստ էր, Գուգլակը կը պաշտպանէր նոյնանուն լեռնանցքը։
Սարոս գետի միջին հոսանքին, բարձրադիր ու գեղեցիկ վայրի մը մէջ կը գտնուէր՝ Վահկա բերդը, որ Ռուբինեաններու առաջին հենակէտը եւ քաղաքական առաջին կեդրոնն էր։
Վահկայէն դէպի արեւմուտք կը գտնուէր՝ Կիլիկեան Տաւրոսի ամէնէն նշանաւոր բերդերէն մէկը՝ Բարձրաբերդը, որ նոյնանուն գաւառի կեդրոնը կը ներկայացնէր։
Մերի Փափազեան

Մերի Փափազեան, Նիւ Հեւենի Հարաւային Քոնեքթիքութի պետական համալսարանի 11-րդ ռեքթորը (2011 թուականէն)։ 2016 թուականի յունուարի 27-ին Քալիֆորնիոյ պետական համալսարանի հոգաբարձուներու խորհուրդը Փափազեանին նշանակած է Սան Խոսէ համալսարանի ռեքթոր։ Պաշտօնը պիտի ստանձնէ 2016 թուականի յուլիսի 1-ին։ Համալսարանի 159-ամեայ պատմութեան մէջ Փափազեանը երրորդ կին ռեքթորն է։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Հարաւային Քալիֆորնիոյ Ֆեռահեան հայկական դպրոցի ուսուցիչներ Մերիլին եւ Յակոբ Արշակունիներու ընտանիքին մէջ։ Մօր ընտանիքը գաղթած է ԱՄՆ 19-րդ դարուն սկիզբներուն։ Հայրը ծնած է Յունաստանի մէջ՝ հայի ընտանիքի մէջ եւ տեղափոխուած է ԱՄՆ՝ սորվելու։
Փափազեան աւարտած է Լոս Անճելըսի Քալիֆորնիոյ համալսարանը, ստացած անգլերէն գրականութեան պաքալաւրի, մակիսթրոսի եւ տոքթորի աստիճան։
Քարիերան սկսած է Միչիկընի Օքլենտ համալսարանին մէջ՝ որպէս անգլերէն լեզուի փրոֆեսորի օգնական եւ ի վերջոյ կը դառնայ Արուեստի եւ գիտութիւններու քոլեճի փոխտեքանը, այնուհետեւ կը դառնայ Նիւ Ճերսիի Մոնթքլեր պետական համալսարանի Հումանիթար եւ սոցիալական գիտութիւններու քոլեճի դեքանը, որ հանրային համալսարան էր՝ 17000 ուսանողներով։
2007 թուականին կը դառնայ Նիւ Յորքի քաղաքային համալսարանի մաս կազմող Պրոնքսի Լեման քոլեճի ռեքթորը եւ ակադեմիական հարցերով աւագ փոխնախագահը։
2011 թուականի դեկտեմբերին նշանակուած է Հարաւային Քոնեքտիքութի պետական համալսարանի 11-րդ ռեքթորը։
Փափազեանին եւ ամուսնուն՝ Տենիս Փափազեանին շնորհուած է Հայաստանի պետական մանկավարժական համալսարանի պատուաւոր տոքթորներու կոչում։
2015 թուականի յուլիսի 3-ին Մերի Փափազեանը հանդիպած է ԱԺ նախագահ Գալուստ Սահակեանի հետ, ուր Փափազեանը ներկայացրած է Հարաւային Քոնեքթիքութի պետական համալսարանի անցած ուղին, կառուցուածքը, ծրագիրերը եւ յառաջիկայ քայլերը:


== Գիրքեր ==
Շարք մը գիրքերու, յօդուածներու հեղինակ է։ 2003 թուականի օգոստոսին Ուէյնի պետական համալսարանի կողմէն հրատարակուած է «John Donne and the Protestant Reformation: New Perspectives» գիրքը։ Երկրորդ գիրքը՝ «The Sacred and Profane in English Renaissance Literature»-ը, հրատարակուած է 2008 թուականի յունիսին Տելաւեր Փրես համալսարանի կողմէն։


== Անձնական կեանք ==
Ամուսինը՝ փրոֆեսոր Տենիս Փափազեանն է, ով Միչիկըն-Տիրպորն համալսարանի Հայկական հետազոտական կեդրոնի հիմնադիր տնօրէնն է։
Այժմ կ՛ապրի Ուուտպրիճի մէջ՝ ամուսնու եւ 2 դուստրերու՝ Անիի եւ Մարիի հետ։
Պանի Եաս

Պանի Եաս (արաբերէն ՝ بَنُو ياس) արաբական Միացեալ Էմիրութւններու մէջ Նաճտի  ծագումով ցեղային դաշնակցութիւն է : Ան դաշնակցութիւն ունէր տարածաշրջանի շատ այլ ցեղերու հետ : Ցեղային դաշնակցութիւն, որը բաղկացած է՝ Տուպայէն մինչեւ Քաթար հարաւ-արեւելք Խաուր ալ Ուտայտ ցեղերէ, կը կոչուէր «Պանի Եաս» դաշնակցութիւն [3]: Ցեղը ղեկավարած է իրենց իշխանները ՝ Ալ Նահիան, որոնք իրենց վարչական կեդրոնը ունեցեր են Ալ Տաֆրա եւ այժմ Ապու Տապի (քաղաք): 
   Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններու եւ Ապու Տապիի իշխող ընտանիքը ՝ Ալ Նահիանը, որը Ալ-Ֆալահիներու շառաւիղ է, կը պատկանի եւ կը ղեկավարէ այս ցեղը, ինչպէս եւ Տուպայի, Ալ Մաքթումի էմիրները՝ իշխանները, 
 որը շառաւիղ է «Ալ-Ֆալասի»ներու:


== Պատմութիւն ==
Պանի Եասը սերտ յարաբերութիւններ ունէր «Տաուահիր» ցեղի հետ, որ աւանդաբար դէմ էր «Պուրայմի Ովասիս»ի մէջ «Նաաիմ»ի եւ «Պանի Քաապ»ի հետ:


== Շառաւիղներ ==
Պանի Եասը կը բաղկանայ բազմաթիւ շառաւիղներէ ինչպէս՝:

Ալ Ֆալահի Al Falahi (Āl Falāḥī آل بو فَلاح)
Ալ Ֆալասի Al Falasi (Āl Falāsī آل بو فَلاسة)
Ալ Մուհայրի Al Muhairi (Al Bu Muhair آل بو مهير)
Ալ Ռուամայձի Al Romaithi (al-Rumaithat الرميثات)
Ալ Հաուամէլ Al Hameli (al-Hiwamil الهوامل)
Ալ Մարար Al Marar (al-Marar المرر)
Ալ Քուպայսի Al Qubaisi (al-Qubaysī القبيسات) (Al Qubaisat)
Ալ Սուէյտի Al Swaidi (السويدي)
Ալ Քամզան Al Qamzi (القمزان)


== Աղբիւրներ ==
Britain's ‘special position’ in the Gulf: Its origins, dynamics and legacy
Սարգիս Մոմճեան

Սարգիս Մոմճեան (1875 - 1915 թթ.), հայ բժիշկ։
Ծնած է 1875 թուականին, Խար­բեր­դի նահանգի Տերսիմի գաւառի Խոզաթի գաւառակի կեդրոն Խոզաթ աւանին կամ Մելիտինէի մէջ։


== Կենսագրութիւն ==
Նախնական կրթութիւնն ստացած է ծննդավայրի թաղային վարժարանին մէջ։ 1894 թուականին աւարտած է ամերիկացի միսիոներներու Խարբերդի Եփրատ գոլէճը։ 1898 - 1899 թուականին աւարտած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական բաժինը։ 1899 թուականին վերադարձած է Խարբերդ եւ որպէս բժիշկ աշխատած։ 1900 թուականին մեկնած է ԱՄՆ եւ վիրաբուժութիւն ուսանած Պալթիմորի եւ Եէյլի բժշկական համալսարաններուն մէջ։ 1901 թուական ԱՄՆ-ի Ճոն Հոփ Քինս հիւանդանոցի մէջ, վիրաբոյժի օգնական է աշխատած։ 1901 թուականի աշնան վերադարձած է Թուրքիա եւ Կ.Պոլսոյ մէջ մասնագիտական քննութիւնները յանձնելէ ետք վերադարձած է Խարբերդ, Խոզաթ։ Կարճ ժամանակ անց դարձած է Խարբերդի Խոզաթի անուանի վիրաբոյժը, տեղի կառավարիչի եւ երեւելի անձանց ընտանեկան բժիշկը։ 1911 թվականի դրությամբ աշխատել է Խարբերդում, Խոզաթում։1911 թվականին Կ.Պոլիսի «Բժիշկ» պարբերականուն մէջ յօդուած տպագրած է։ 1915 Ապրիլին Խարբերդի մէջ, Խոզաթի մէջ ձերբակալուած է, բանտարկուած եւ աքսորուած է Մելիտինէ։ Սպանուած է 1915 թուականին, Խոզաթ՝ Մելիտինէի մէջ, ի թիւս բազմաթիւ հայ մտաւորականներու՝ 40 տարեկան հասակին։ Կինը՝ Վիքթորիան եւ Նուպարըէ որդին, կորսուած են տարագրութեան ճանապարհին։ Սիրվարդը, դուստրն ու Հայկ որդին մազապուրծ փրկուելով, գոյատեւած են ու յետագային բնակուած՝ Նիւ Եորք։


== Գրականութիւն ==
Երեւանեան Գէորգ Ս., Պատմութիւն Չարսանճագի հայոց, Պէյրութ, 1956։
Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթըն, 1957։
Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
Խաչատրեան Լուսինէ եւ Բաբլումեան Արփինէ (կազմողներ), Ցուցակ Հայոց ցեղասպանութեան զոհերի (1915 - 1923 թթ.), հ. 2, Խարբերդի նահանգ, Երեւան, 2004։


== Աղբիւր ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
1828 թուական

1828 թուական, նահանջ տարի, 19րդ դարու 28րդ տարին


== Դէպքեր ==
Կը ստորագրուի Թիւրքմէնչայի դաշնագիրը։  Արեւելեան Հայաստանը՝ Երեւանի, Նախիջեւանի, Ղարաբաղի եւ Գանձակի 4 խանութիւնները, վերջնականապէս Ռուսիոյ կը միացուին։
Կը հիմնուի Էղինայի Հնագիտական Թանգարանը


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1828 ծնունդներ

Օգոստոս 18՝ Մկրտիչ Պէշիկթաշլեան (մ.1868), բանաստեղծ
Սեպտեմբեր 9՝ Լեւ Թոլսթոյ (ռուս.՝ Лев Николаевич Толстой, մ.1910), ռուս գրող


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1828 մահեր
Վասիլի Ամաշուքելի

Վասիլի Ամաշուքելի (14 Մարտ 1886(1886-03-14), Քութայիս, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն - 1 Դեկտեմբեր 1977(1977-12-01), Թիֆլիս, Խորհրդային Միութիւն), վրացի կինոբեմադրիչ։ Վրացական կինոարուեստի առաջին գործիչներէն մէկը։ Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արուեստագէտ (1974)։


== Կենսագրութիւն ==
Քութայիսի մէջ սորված է Վասիլ Թամարաշվիլիի Արուեստի դպրոցին մէջ։ 1908 թուականին Մոսկուայի մէջ աւարտած է ֆրանսական «Գոմոն» կինոընկերութեան կազմակերպած դասընթացը։ Առաջինն է, որ Վրաստանի նկարահանած է վաւերագրական ֆիլմեր։
Վասիլի Ամաշուքելին որպէս կինոմեխանիկ, աշխատած է Պաքուի մէջ։ 1907 թուականին Վասիլի Ամաշուքելի, Պաքուի մէջ նկարահանած է նաւթի արդիւնաբերութիւնը եւ նուիրած քանի մը ֆիլմեր՝ «Ածխի տեղափոխումը», «Աշխատանքը նաւթահորերուն մէջ» եւ «Նաւթի հանումը»։ Նոյն թուականին ան նկարահանած է նաեւ «Պաքուի շուկաներու տիպերը» վավերագրական կարճ ֆիլմն ու «Ծովափին զբոսնելիս» ֆիլմը (չէ պահպանուած)։ Պահպանուած է 15 Մայիս 1908-ով թուագրուած փաստաթուղթ մը, որով տպարանի տնօրէնը կը դիմէ Ամաշուքելիի՝ խնդրելով տպարանի աշխատողներուն թոյլ տալ անվճար ներկայ գտնուիլ կինոցուցադրութիւններուն։ Այդ օրը կը նշուի որպէս Վրաստանի կինեմատոգրաֆիայի «ծննդեան օր»։
1900-1912 թուականներուն Վասիլի Ամուշաքելին նկարահանած է շարք մը ֆիլմեր՝ «Nakhet tqveni sakhe», «Քութայիսի բնապատկերներ», «Քութայիսի այգին» (1911 թուական) եւ «Ակակի Ծերեթելիի ճամփորդութիւնը դէպի Ռաճա-Լեչխ» (1912 թուական)։ Վերջինս Վասիլի Ամաշուքելիի նկարահանած միակ լիամետրաժ ֆիլմն է։ Անոր մէջ, կը ներկայացուի Ակակի Ծերեթելիի ճանապարհորդութիւնը դէպի Իմերեթի լեռնային շրջանները։ Կան վկայութիւններ, որ Ծերեթելին գործուն մասնակցութիւն ունեցած է ֆիլմի ստեղծման մէջ եւ բարձր գնահատած է զայն։ Ֆիլմի՝ 1500 մեթր երկարութիւն ունեցող կինոժապաւէնէն՝ պահպանուած է միայն 400 մեթրը։
Եւրոնիուզ

Եւրանիւզ (անգլերէն՝ Euronews)՝ Եւրանորութիւններ, եւրոպական պատկերասփիւռի կայան, որուն նպատակն է համաշխարհային նորութիւնները մատուցել եւրոպական տեսանկիւնէ: 2009 թուականին պատկերասփիւռի կայանի արբանյակային եւ եթերային հեռասփռումը հասանելի էր 204 միլիոն տնային տնտեսութիւններու՝ աշխարհի 150 երկրներու տարածքին։ 2011 թուականի Յունուար 9-էն հեռասփռումը անցած է 16։9 ձեւաչափի: Ստեղծուած է 1993-ի Յունուար 1-ին, Լիոն։


== ԼեզուներԵւրոնիւզը կը հեռասփռուի 13 լեզուներով, որոնք իրենց հեռասփռումը սկսած են՝ ==
1993 յունուար 1-էն՝
անգլերէն, գերմաներէն, իտալերէն, սպաներէն, ֆրանսերէն
1999 նոյեմբերէն՝ փորթուկալերէն
2001 սեպտեմբերէն՝ ռուսերէն
2008 յուլիս 12-էն՝ արաբերէն
2010 յունուար 30-էն՝ թուրքերէն
հոկտեմբեր 27-էն՝ պարսկերէն
2011 օգոստոս 24-էն՝ ուքրաիներէն
2012 դեկտեմբեր 18-էն՝ յունարէն
2013 մայիս 30-էն՝ հունկարերէնԲոլոր լեզուներով լուսագրերը կ'արուէն անգլերէն, սակայն որոշ երկիրներու անունները չեն թարգմանուէր (Deutscland, այլ ոչ՝ Germany)


== Լսարան2008-ի տուեալներով լսարանը կազմած է աշխարհի 135 երկիրներու 248 միլիոն տնտեսութիւն, որ զգալի աւելին է մրցակիցներու արդիւնքներէն (CNN՝ 118 մլն., BBC World News՝ 73 մլն., CNBC՝ 71 մլն.)։ 2009 թուականին Euronews-ը հինգերորդ անգամ անընդմէջ գրաւած է առաջին դիրքը շաբաթական լսարան հաւաքելու ցուցանիշով։ ==
Վերջին տասը տարիները Euronews-ի լսարանը մեծցած է 86 %-ով, ընդ որում՝ CNN-ի տարեկան պիւտճէն կազմած է € 650 մլն., իսկ Եւրանիւզինը՝ մօտ 50:


== Ծրագիրներnews՝ նորութիւններ ==
press՝ եւրոպական լրագիրներու առաջին էջերու տեսութիւն
headlines՝ հիմնական լուրերու կարճ տեսութիւն
europe՝ Եւրոպայի լուրեր
f.a.q.՝ ընդհանուր տեղեկութիւններ Եւրամիութեան մասին
reporter՝ լրատւութիւն կարեւոր եւրոպական թեմաներով
sawa՝ միջերկրածովեան աւազանի երկիրներւ հետ Եւրամիութեան երկիրներու փոխյարաբերութիւններու լուսաբանում
parlamento Եւրոպայի Խորհրդարանի նորութիւններ
perspectives՝ տարբեր եւրոպական պատկերասփիւռի կայաններու պատմութիւններ
flashback՝ անցեալ եոթ օրերու ամենէ նշանաւոր իրադարձութիւններու մատուցում
no comment՝ կարճ տեսանիւթեր առանց որեւէ մեկնաբանութիւններու
zoom
գործարար՝
business՝ տնտեսական նորութիւններ
markets՝ աշխարհի ֆոնտերու շուկաներու նորութիւններ
wall street live՝ ուղիղ նորութիւններ Նիւ Եորքի ֆոնտերու պորսայէն
business Middle East Առաջաւոր Արեւելքի գործարար եղանակը
մարզական՝
sport՝ մարզական լուրեր
eurofoot՝ եւրոպական ֆութպոլի խաղերու արդիւնքներ
rolex minute
եղանակ՝
meteo europe, meteo world,  meteo airport
հասարակական՝
interview՝ հարցազրոյցներ յայտնի մարդկանց հետ
agora՝ երկու յայտնի գործիչներու դէմ առ դէմ բանավէճեր
you՝ հարցերու պատասխաններու քուէարկութիւն
comment visions՝ հարցազրոյցներ յայտնի մտաւորականներու հետ
talent՝ պատմութիւններ անսովոր տաղանդ ունեցող մարդկանց մասին
learning world՝ աշխարհի կրթական եւ լուսաւորչական ծրագրերու լուսաբանում
մշակոյթ՝
le mag [լեո մակ]՝ արուեստի, կինօյի նորաձեւութեան եւ մշակոյթի լուրեր
cinema՝ պատմութիւներ նոր ֆիլմերու մասին
rendez-vous՝ Եւրոպայի մէջ կատարուող մշակոյթի իրադարձութիւններու տեսութիւն
գիտական՝
space՝ տիեզերքի նոր թեքնոլոկիաներու լուրեր
science,
hi tech
futuris գիտութեան եւ թեքնոլոկիաներու տեսութիւններ
metropolitans՝ քաղաքներու տնտեսութիւններու հարցերու նորարարական լուծումներ
fly՝ օդագնացութեան լուրեր
Արեգեան

Արեգեան, հայկական մականուն:


== Մականունը կրողներ ==


=== Գրական հերոսներ ===
Արմենակ Արեգեան, Յակոբ Արամեանի «Արմաւենիների պուրակում» ստեղծագործութեան հերոսներէն:
Եզնիկ Քաջունի

Եզնիկ Քաջունի, ծնած է 1897-ին Արաբկիր։ Մաս կը կազմէր «Տորք»ի շարքերուն։ «Մարմնամարզ»ի հրատարակութիւնը երբ կը սկսի, Եզնիկ կը դառնայ Շաւարշ Քրիսեանի գործակիցներէն։ Իր կարգին, ան դասախօսութիւններ կը ներկայացնէ առողջապահական նիւթերու շուրջ։
Ա. Աշխարհամարտէն վերջ կ՛անցնի Երեւան, հոն կը մնայ՝ իբրեւ մարզանքի ուսուցիչ ամերիկեան որբանոցներու, եւ կը նուիրուի երկրի մարզական-սկաուտական շարժումին։ Իրեն յանձնուած էին Աղեքսանդրեան եւ Գալֆայեան գիմնազիոններու մարզանքի դասերը։


== Աղբիւրներ ==
Հ․Մ․Ը․Մ․-ի Սկաուտական Ամսաթերթիկ էջ 9։
Մարզիկ Ամսաթերթ 2001։


== Ծանօթագրութիւն ==
Քաղաքագիտութիւն

Քաղաքագիտութիւնը (անգլ.՝ Political science) ընկերային գիտութիւն մըն է, որ կը զբաղի կառավարական դրութիւններով, ինչպէս նաեւ կը վերլուծէ եւ կը քննէ քաղաքական շարժումներ ու քաղաքական վարուելակերպմներ: Կը զբաղի յարատեւօրէն քաղաքական գաղափարներու եւ քաղաքական տեսութիւններու հետ, ինչ որ ընդանհրապէս կը նկատուի իբրեւ բաժանումը ուժի եւ դրամական միջոցներու միջեւ: Քաղաքագիտութիւնը գրեթէ խառնուրթ մըն է տնտեսագիտութեան, իրաւաբանութեան, հասարակագիտութեան, պատմութեան, փիլիսոփայութեան, աշխարհագրութեան, հոգեբանութեան եւ մարդաբանութեան:
Թեպէտ 19րդ դարէն սկսեալ քաղաքագիտութիւնը դարձած էր ընկերային գիտութեան ճիւղ մը, միշտ ալ գոյութիւն ունեցած է Արիստոտելի եւ Պլաթոնի ժամանակէն ի վեր, որոնք շուրջ 2,500 տարիներ առաջ էին: Քաղաքագիտութիւնը գլուխն է տարբեր տիպի քաղաքագիտութեան ճիւղերու, ինչպէս՝ համեմատական քաղաքագիտութեան, համաշխարհային քաղաքական տնտեսութեան, միջազգային յարաբերութիւններու, քաղաքագիտական փիլիսոփայութեան, հանրային իրաւունքի եւ քաղաքագիտական մեթոտաբանութեան:
Վահան (անձնանուն)

Վահան, հայկական արական տարածուած անուն։ 
Արեւելահայոց մէջ կրնան հանդիպիլ անուան կրճատ ձեւերը՝  Վան, Վանիկ, Վանոյ

Լատինագիր ձեւը՝  VAHAN 
Անունէ ստեղծուած մականուն՝ Վահանեան


== Անունը Կրողներ ==
Վահան Արծրունի (ծն.1965 Երեւան) երգիչ, երաժիշտ
Վահան Արամունի (1914 Կարս-66 Երեւան) բանաստեղծ
Վահան Գարտաշեան (անգլերէն՝ Vahan Cardashian 1883 Կեսարիա-1934 Նիւ Եորք) փաստաբան եւ մտաւորական
Վահան Գալպեան (ծն.1887) բժիշկ
Վահան Յովհաննէսեան (1894-1977) Մխիթարեան միաբանութիւն անդամ, աստուածաբան
Վահան Դաքէսեան (1905 Ատանա-1982 Երեւան) բանաստեղծ, արձակագիր
Վահան Նաւասարդեան (1886 Շուշի-1956) քաղաքական գործիչ
Վահան Թոթովենց (1889 Խարբերդ-1938) հայ դասական գրող
Վահան Զանոյեան սփիւռքահայ գործարար եւ գրող
Վահան Շիտանեան (ծն.Տրապիզոն-1915 Սեբաստիա) բժիշկ
Վահան Թէքէեան (1878 Կ.Պոլիս-1945 Գահիրէ) բանաստեղծ, թարգմանիչ
Վահան Տէրեան (1885 Գանձա-1920 Օրէնպուրկ) բանաստեղծ
Վահան Խիւտաւերտեան (1891 Կ.Պոլիս-1978) արձակագիր
Վահան Չերազ (1886 Կ.Պոլիս-1927 Թիփղիս) մարզիկ
Վահան Քոչար (ծն.1949 Երեւան) լուսանկարիչ
Վահան Փափազեան (1876 Թաւրիզ-1973 Պէյրութ) ազատագրական գործիչ
Վահան Ղազարեան (1875-1915) բժիշկ
Գրական ուղղութիւն

Գրական ուղղութիւն
Նկատուած է, թէ՝ արուեստագէտները ընդհանրապէս, աշխարհը «տեսնելու» ու վերադատրելու ձեւին մէջ որդեգրած են որոշ մօտեցումներ։
Յաճախ սերունդէ սերունդ փոփոխութիւն կրող այս հաւաքական մօտեցումները, զգալու եւ արտադրելու ձեւերը, կոչուած են գրական-գեղարուեստական հոսանք, շարժում, ուղղութիւն, դպրոց եւ նման այլ բնորոշումներով։
Այսպէս են դասականութիւնը, վիպապաշտութիւնը, իրապաշութիւնը, խորհդապաշութիւնը եւ այլն։
Գրական ուղղութիւն կամ դպրոց կը կոչենք որոշ ժամանակաշրջանի մէջ գեղարուեստական նոյն սկզբունքները եւ մեթոտները կիրարկող գրագէտներն ու իրենց արտադրութիւնները։
Այսպէս եղած է, Եւրոպայի մէջ դասականութիւնը 17-րդ դարուն ու աւելի ետք վիպապաշտութիւնը 19-րդ դարու սկիզբին, իրապաշտ դպրոցը նոյն 19-րդ դարու կիսուն մօտ, խորհրդապաշտութիւնը՝ 19-րդ դարու երկրորդ կիսուն, գերիրապաշտութիւնը 20-րդ դարու սկիզբին եւ այլն։
Աբիսողոմ աղա

Աբիսողոմ աղա, յայտնի երգիծաբան՝ Յակոբ Պարոնեանի «Մեծապատիւ Մուրացկանները» վէպի գլխաւոր կերպարը։ Ան կը ներկայացնէ գաւառէն եկող միամիտ հարուստը, որ զոհ կը դառնայ պոլսահայ պատեհապաշտ, խաբեբայ դատարկապորտներու դաւերուն ու դրամաշորթութեան։
Ժողովրդային լայն շրջանակներու մէջ «Աբիսողոմ աղա» արտայայտութիւնը կը գործածուի, որպէս հոմանիշ՝ միամիտ, բարի եւ սնապարծ մարդու, որ ճարպիկ խաբեբաներու շողոքորթութեան զոհ կ'երթայ ու կը կողոպտուի։