armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Հասկեր (ամսագիր)

«Հասկեր», հայկական մանկական պատկերազարդ ամսագիր։ Լոյս տեսած է 1905-1917, 1922-ին, Թիֆլիսի մէջ։ Խմբագիր-հրատարակողներ՝ Կ. Լիսիցեան, Ս. Լիսիցեան։ Խմբագրութեան աշխատանքներուն մասնակցած են Յակոբ Աղաբաբը, Դերենիկ Դեմիրճեան, Ս. Սահակեան, Ս. Քափանակեան, Ա. Գուլոյեան (Սէյրին) եւ ուրիշներ։
Տպագրած է հեքիաթներ, լեգենդներ, առակներ, բնութեան երեւույթները բացատրող գիտահանրամատչելի ակնարկներ ու զրոյցներ։ Մանկավարժական բաժինը, որուն աշխատակցած են Հ. Տէր-Միրաքեան, Տ. Ռաշմաճեան, Ի. Յարութիւնեան, լուսաբանած է երեխաներու գեղագիտական, ֆիզիկական դաստիարակութեան հարցեր։ Գրակա-գեղագիտական բաժնին մէջ տեղ գտած են Յովհաննէս Թումանեանի, Աթաբեկ Խնկոյեանի, Հ. Հայրապետեանի, Հ. Աղաբաբի մանկական ստեղծագործութիւնները։ Նախադպրոցական տարիքի երեխաներուն հասցէագրուած «Մարիամ տատի տոպրակից», «Մարիամ տատի հեքիաթները» խորագրերով հրատարակած է պատմութիւններու եւ զրոյցներու շարքը։ Թարգմանաբար ներկայացուցած է ռուսական մանկական գրականութիւն։ «Մանկավարժական գրադարան» խորագրով, որպէս յաւելուած, լոյս ընծայած է մասնագիտական գրականութիւն։ «Հասկեր» կարեւոր տեղ կը գրաւէ հայկական մանկական պարբերականներու շարքին։
Հանդէսը մանուկներուն ծանօթացուցած է նշանաւոր մարդոց կեանքին ու գործունէութեան, հայ ժողովուրդի ծագման եւ ձեւաւորման պատմութեան, երեխաներու մէջ սերմանած է մարդկային բարձր արժէքներ՝ սէր հայրենիքի ու հայրենի բնաշխարհի նկատմամբ, քաջութիւն, ազնուութիւն, բարութիւն։ «Հասկեր»ի մէջ նախադպրոցական տարիքի երեխաներու համար տպագրուած են «Մարիամ տատի տոպրակից», «Մարիամ տատի հեքիաթները» խորագրերով պատմութիւններու ու զրոյցներու շարքեր։ «Զուարճալիք», «Այլ եւ այլք», «Դէսից դէնից» բաժիններուն մէջ զետեղուած են հանելուկներ, մանկական խաղեր, շուտասելուկներ, խմբերգերու բնագիրներ, որոնք պատրաստած են մշակութային եւ հասարակական գործիչ Մարիամ Թումանեան, գրող եւ մանկավարժ Հ. Աղաբաբը։ Հանդէսի նիւթերու պատրաստման մասնակցած են նաեւ երեխաներ։ Անոնց հեղինակած նիւթերը տեղ գտած են «Իմ հասկերը» բաժնին մէջ, որ վարած է գեղանկարիչ Գէորգ Բաշինջաղեան։ Առանձին բաժնի մէջ տպագրուած են մանկավարժութեան, մատաղ սերունդի բարոյական եւ գեղագիտական դաստիարակութեան, ֆիզիկական զարգացման վերաբերող յօդուածներ։ Որպէս յաւելուած՝ ամսագիրը հրատարակած է «Մանկավարժական գրադարան» մատենաշարով գիրքեր՝ նուիրուած մանկական հոգեբանութեան եւ դաստիարակութեան։
15 Օգոստոս

15 Օգոստոս, տարուան 227-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 228-րդ) օրն է։


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
1870, Սարգիս Սիւնգիւճեան, հայ բժիշկ (մահ.՝ 1915)։


== Մահեր ==
1915, Շաւարշ Քրիսեան, մարզիկ, գրագէտ, հանրային գործիչ, դաստիարակ եւ խմբագիր (ծն.՝ 1886)։
1893, Գրիգոր Մսերեան, հասարակական գործիչ, թարգմանիչ, խմբագիր, հրատարակիչ (ծն.՝ 1846)։


== Տօներ ==
Սարգիս Զէյթլեան

Սարգիս Զէյթլեան (1930, Խըտըր Պէկ (Մուսա Լեռ) - 28 Մարտ 1985, Պէյրութ (Լիբանան), հայ խմբագիր, հասարակական-քաղաքական գործիչ, Հ.Յ.Դ. Բիւրոյի անդամ։


== Կենսագրութիւն ==
Սարգիս Զէյթլեան ծնած է 1930-ին, Մուսա Լերան Խըտըր Պէկ գիւղը։ Մուսա լեռցիներու Լիբանան վերաբնակեցումէն եւ Այնճարի հիւղաւանը կերտելէն ետք, յաճախած է ազգային «Յառաջ» նախակրթարանը, այնուհետեւ Երուսաղէմի ժառանգաւորաց վարժարանը եւ «Նշան Փալանճեան» ճեմարանի հայագիտական բաժինը, Լեւոն Շանթի եւ Սիմոն Վրացեանի տնօրէնութեան օրերուն։
1954-ին կը հրաւիրուի Գահիրէ, իբրեւ օգնական խմբագիր Ընկ. Վահան Նաւասարդեանի խմբագրած «Յուսաբեր» օրաթերթին։ Ան կը պաշտօնավարէ նաեւ Ազգ. «Գալուստեան» վարժարանին մէջ, դասաւանդելով հայագիտական նիւթեր։
1958-ին կը նշանակուի «Յուսաբեր»ի խմբագիր մինչեւ 1962 թուականը, երբ իր ընտանիքին հետ կը վերադառնայ Լիբանան, ուր կը նշանակուի «Ազդակ»ի խմբագիր եւ այդ պաշտօնը կը վարէ մինչեւ 1968 թուականը: Հ.Յ.Դ. Բիւրոյի պաշտօնաթերթ «Ազդակ շաբաթօրեակ-Դրօշակ» ի հիմնադրութենէն ետք, շրջան մը իբրեւ օգնական խմբագիր պաշտօնավարելէ ետք, 1978-էն սկսեալ կը գործէ խմբագրապետի հանգամանքով, մինչեւ իր առեւանգումը՝ 28 Մարտ 1985 :
1973-էն մինչեւ իր մահը, Հ.Յ.Դ. Բիւրոյի անդամ՝ Սարգիս Զէյթլեան, կը հանդիսանայ դաշնակցական ղեկավարութեան պատմական սերունդը փոխարինող եւ անոնց ուղին վերանորոգող պատասխանատու ընկերներու ներկայացուցչական դէմքերէն մէկը, որ Հ.Յ.Դաշնակցութեան վերջին քառորդ դարուն կազմակերպական կեանքին, ազգային քաղաքական գործունէութեան եւ գաղափարական վերանորոգումին մէջ ունեցաւ իր ուրոյն եւ շօշափելի մասնակցութեան բաժինը։ Դերակատար եղաւ նաեւ երիտասարդական միութիւններու հիմնադրութեան աշխատանքներուն մէջ՝ սփիւռքահայ երիտասարդութիւնը համախմբելով ազգային օրակարգի շուրջ։


== Մահը ==
28 Մարտ, 1985-ի առաւօտուն՝ Զոքաք-Պլաթի շրջանին մէջ, «Նշան Փալանճեան» ճեմարանի ճամբուն վրայ, հակադաշնակցական դաւադիր ուժերու ձեռքով առեւանգուեցաւ եւ աւելի ուշ անծանօթ պայմաններու մէջ տմարդի կերպով սպաննուեցաւ Հ.Յ.Դ. Բիւրոյի անդամ եւ «Ազդակ Շաբաթօրեակ-Դրօշակ»ի խմբագրապետ՝ ընկ. Սարգիս Զէյթլեան։
Իր մահէն ետք Հ.Յ.Դ. Բիւրոյի կողմէ հրատարակուեցաւ ծաւալուն հատոր մը որ կ՛ամփոփէ Սարգիս Զէյթլեանի կողմէ գրուած յօդուածներն ու խմբագրականները։


== Երկեր ==
Սարգիս Զէյթլեան. գաղափարի մարտիկը («Դրօշակ»-ի մէջ հրատարակուած խմբագրականներ եւ յօդուածներ), Պէյրութ, 1993, 774 էջ:
Հայ ազգային քաղաքականութեան գաղափարաբանութիւնը, հատ. Ա, Երեւան - Լոս - Անճելըս, 1995, 866 էջ:


== Տե՛ս նաեւ ==
Զաւէն Թաշճեան
Պետիկ Ինճէեան
Աշուղ Շահնազար

Աշուղ Շահնազար (Մարտիրոս Աշուղեան Պէյրութեանց), Հայ գրող։
Կովկասահայ մըն է: 45 տարու վաղերմի հնչակեան: Սահմանադրութեան հրչակումով Պոլիս գալով պահ մը ուսուչութիւն կ՝ընէ եւ կը հրատարակէ Ձայն կրդութեան մանկավարժական թերթը (2 թիւ): Անձնելով Երուսաղէմ կը պաշտօնավարէ ժառանգաւորած վարժարանի մէջ: Ապա կը մեկնի Եգիպտոս՝ դառձեալ կրթական մաշտոնով: Պոլիս դառձէն յետոյ կ՝ուղեւորի գաւար եւ քահանայ կը ձեռնադրուի Նալլու Խան: Աղետի տարին իր հօտին հետ հոնկէ տեղահան եւ նահատակ: Կովկաս, Պոլիս եւ Եգիպտոս իր շրջած վայրերուն մէջ յաջորդաբար հրատարակած իր հեղինակութիւններն են՝ Մի Բաժակ Ջուր, Ո՞վքեր Են Մեր Հրատահարողները, Բախտաւոր Դեպի Մօց, Դեմոկրատիա, Հայ Հերոսի Արշաւանքը, Իգեաշի Զոհը, Խորտակուած Սէրը, Սրտիս Վերքերը, Տանջուածները, Կնոջ Մը Վրեժը, Մայրը, Կնոջ Մը Գաղտնիքը, Արիւնոտ Զատիկը, Խորտակուած Օջախը:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, էջ 75, Ա հատոր:
Արաբօ

Արաբօ (1863, Կուռթեր - 1893, Խնուս, Էրզրումի մարզ, Թուրքիա), ծնած է Ստեփանօս Մխիթարեան անունով, նաեւ ճանչցուած է Առաքել անունով։ 19-րդ դարուն եղած է յայտնի հայ ֆետայի մը(ազատամարտիկ), առաջինը Ֆետայիներէն։
Արաբո յաճախած է Առաքելոց վանքի դպրոցը Մուշի մէջ։ 1880 թուականին վէրջերէն, ան առաջնորդած է հայկական ինկած խումբեր Սասունի եւ Տարոնի մէջ։ 1892-ին ձերբակալուած է Թրքական իշխանութիւններու կողմէ, դատապարտուած է 15 տարի ազատազրկութեան, սակայն փախելով բանտէն կը վերադառնայ իր ֆետայական գործունէութեան։
Արաբօ սպաննուած է 1893 թուականին, քուրտ հրոսակախումբերու դեմ մղուած ճակատամարտին ընդաձքին Խնուսէն Մուշ ճամբու վրայ։


== Գրականութիւն ==
«Դրօշակ», օրգան Հ. Յ. Դաշնակցութեան, Ժընեւ, 1894, թիւ 6։
«Յեղափոխական ալպոմ», հատ. 6, խմբ. Աւօ, Պէյրութ, 1965, էջ 62-64։
Պողոսյան Ստեփան, Պողոսյան Կարո, Ինձ բահ տվեք (Գևորգ Չավուշ), Երեւան, 1989, 448 էջ։
Ռուբէն, Հայ յեղափոխականի մը յիշատակները, հատ. Գ., Թեհրան, 1982, Երեւան, 1990։
Կարօ Սասունի, Պատմութիւն Տարօնի աշխարհի, Պէյրութ, 1957, 1252 էջ։
Աւօ, Գէորգ Չաւուշ, Պէյրութ, 1972, 416 էջ:
Կարօ Սասունի, Սարերու ասլանը (Գէորգ Չաւուշի կենսագրավէպը), Պէյրութ, 1966, 2-րդ հրտ., Թեհրան, 1983:
Գևորգ Խուդինյան, Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության ծնունդը, Երեւան, 2000։
Հայկական համառոտ հանրագիտարան, հատ. 1, Երեւան, 1990, էջ 325:
Հայկական հարց հանրագիտարան, Երեւան, 1996, էջ 52:


== Արտաքին յղումներ ==
Arabo's Biography
Ռոպին Թիք

Ռոպին Թիք (անգլերէն՝ Robin Thicke, ծնած է՝ 10 Մարտ 1977, Քալիֆորնիա, Լոս Անճելըս), ամերիկա-գանատացի երգիչ-երգահան, երաժշտական արտադրող եւ դերասան։ Իր երաժշտական ճամբուն ընթացքին թողարկած է 7 արուեստանոցի ալպոմ, որոնք հիմնականին R&B ոճով են։ Ռոպին Թիքը համագործակցած է շարք մը յայտնի աստղերու հետ, որոնցմէ են՝ Քրիստինա Ագիլերա, Նիքի Մինաժ, Աշեր, Ճենիֆեր Հադսոն եւ այլք։


== Վաղ Կեանք ==
Ռոպին Թիքը ծնած է 10 Մարտ 1977-ին Քալիֆորնիայի մէջ, Լոս Անճելես: Ան մեծացած է Վանկուվերի մէջ, Անգլիակա Կոլումբիա: Անոր մայրը՝ Գլորիա Լորինգը, մասնագիտութեամբ դերասանուհի-երգչուհի է, հայրը՝ Ալան Թիքը, դերասան է։ Անոր ծնողները բաժնուած են երբ ան 7 տարեկան էր։ Ռոպին ունի աւագ եղբայր՝ Բրենանը, որ աշխատած է որպէս հնչիւնաւորող 1980-ններուն։ Ռոպին ունի Գանատայի եւ Միացեալ Նահանգներու երկքաղաքացիութիւն։


== Ընթացք ==


=== 2013 «Blurred Lines» եւ «Paula» ===

26 Մարտ 2013-ին, Ռոպին թողարկեց իր «Blurred Lines» կոչուող երգը Ֆարել Վիլեամսի եւ T.I.-ի հետ համատեղ։ Երգի տեսահոլովակը մէկ օրուան մէջ հաւաքեց աւելի քան 1 միլիոն դիտում անոր Vevo-ի էջին վրայ։ «Blurred Lines» երգի թողարկումէն ամիսներ ետք՝ 12 յուլիս-ին, համանուն ալպոմը թողարկուեցաւ։ «Blurred Lines» ալպոմը որ անոր թիւով վեցերորդ ալպոմը դարձաւ, գլխաւորեց Billboard 200 հիթ շքերթը եւ առաջին շաբաթուան ընթացքին, 177,000 օրինակի վաճառք ունեցաւ։25 Օգոստոս-ին MTV երաժշտական տեսահոլովակի մրցանակաբաշխութիւն 2013-ին ան իր «Blurred Lines» երգը կատարեց Մայլի Սայրուսի հետ։ Անոնց կատարումը բաւական քննադատութիւններու արժանացաւ բեմին վրայ արհեստական սեռական գործողութիւններ ցոյց տալու պատճառով։26 Յունուար 2014-ին Գրեմմիի ամենամեայ 56-րդ մրցանակաբաշխութեան ընթացքին, Ռոպինի «Blurred Lines» ալպոմը առաջադրուեցաւ «Լաւագոյն փոփ վոքալ ալպոմ» անուանակարգի, իսկ «Blurred Lines» երգը առաջադրուեցաւ «Տարուայ ձայնագրութիւն» եւ «Դուետի/խումբի լաւագոյն փոփ կատարում» անուանակարգերուն մէջ։
11 Յուլիս 2014-ին ան իր «Paula» անուանումը կրող թիւով եօթներորդ արուեստանոցական ալպոմը թողարկեց։


== Անձնական Կեանք ==
2005-ին Ռոպին ամուսնացած է դերասանուհի Փոլա Պեթոնի հետ։ Անոնց որդին ծնած է 6 ապրիլ 2010-ին։ Փետրուար 2014-ին, Ռոպինը եւ Փոլան կ՛ամուսնալուծուին։


== Սկավառակագրութիւն ==


=== Արուեստանոցի ալպոմներ ===


=== Բաժիններ ===


==== Սեփական բաժիններ ====


==== Մասնակցութիւնը ուրիշներու սինգլներում ====


== Արտաքին Յղումներ ==
Պաշտօնական կայք
Պրայըն Քրենսթըն

Պրայըն Լի Քրենսթըն (7 Մարտ 1956(1956-03-07), Հոլիվուտ, Լոս Անճելըս, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ, ամերիկացի դերասան, կատակերգող, ձայնային դերասան, թատերագիր, բեմադրիչ եւ արտադրիչ մըն է։ Ամէնէն շատ գիտցուած է իր Ուալթըր Ուայթի դերով AMC կայանի տրամա ու ոճրագործական Breaking Bad հեռուստաշարին մէջ:
Ալասքա (նահանգ)

Ալասքա (անգլերէն՝ Լսել Alaska)  Alaska), ԱՄՆ-ի՝ տարածքի ընդարձակութեամբ ամենամեծ նահանգն է եւ կը գտնուի Հիւսիսային Ամերիկայի հիւսիս-արեւմուտքը։ Տարածքի մակերեսը (ամբողջ)՝ 1 717 854 քառակուսի քիլոմեթր։ Վարչական կեդրոնը՝ Ճունօ (անգլ.՝ Juneau [ˈdʒuːnoʊ])։


== Աշխարհագրութիւն ==

Նահանգը կը գտնուի պետութեան հիւսիս-արեւմուտքը: Անջատուած է Չուքոթքա թերակղզիէն (Ռուսաստան) Պերինկենեան նեղուցով, արեւելքէն սահմանակից է Գանատային, արեւմուտքէն Պերինկի նեղուցի միջոցով փոքր մասով մը սահմանակից է Ռուսաստանին: Այն կազմուած է ցամաքային մասէ եւ մեծ թիւով կղզիներէ, որոնցմէ են` (Alexander Archipelago) Ալեքսանտր Արքիփելակոն, (Aleutian Islands) (/əˈluːʃən/ Ալիութեան կամ Ալիուշըն կղզիները, (Pribilof Islands) Փրիպիլոֆ կղզիները, (Kodiak Island) Քոտիաք կղզին եւ Սբ. Լորենս կղզին: Այն կ'ողողուի (arctic) Սառուցայինի եւ Խաղաղ ովկիանոսի կողմէն: Տենալի լեռը (6194 մ, նախապէս `Մաք-Քինլի) (անգլ.՝ Mount McKinley, Denali) ամենաբարձրն է Հիւսիսային Ամերիկայի մէջ: Որուն մերձակայ շրջանին մէջ կը գտնուի Տենալի ազգային հանրային պարտէզը: Կան աշխոյժ հրաբուխներ:
1912 թ. հրաբուխի ժայթքումի հետեւանքով յայտնուեցաւ տաս հազար աղի հովիտ եւ նոր հրաբուխային լեռ `Նովարուփթան: Նահանգի հիւսիսային մասը ծածկուած է բաց դաշտով: Հարաւային մասը կը գտնուի անտառներու հիմնական մասը: Նահանգը կ'ընդգրկէ Քերքենշթայն կղզին (Փոքր Տիոմետ), որը կը գտնուի Ռուսաստանի Ռաթմանով կղզիէն 4 քմ հեռաւորութեան վրայ:
Խաղաղ ովկիանոսի ափին կլիման չափաւոր ծովային է եւ համեմատաբար մեղմ, այլ վայրերուն `կլիման ցամաքային է եւ (subarctic) ենթասառուցային ցամաքային:


=== Խոշոր քաղաքներ ===

Քաղաքներ որոնց բնակչությունը 100.000-էն աւելի է

ԱնքորեճՔաղաքներ որոնց բնակչութիւնը 10.000-ից մինչեւ 100.000 է

Ֆերպանքս
Ճունօ (նահանգի վարչական կեդրոնը)
Քոլէճ
10.000-էն քիչ բնակչութիւն ունեցող քաղաքներ

Քեթչիքան Ketchikan
Սիթքա
Վասիլլա
Քենայ
Քոտիաք
Փալմերը
Պեթել
Պրոու
Ունալասքա Unalaska
Վալտեզ
Սոլտոթնա
Հոմեր
Նոմ Nome
Փիթերպերկ
Քոթզեպու
Սեւարտ
Տիլինկհեմ
Քորտոպա
Հեյնս
Հիւսիսային Փոլ
Էսթեր
Տելթա Ճանքշեն
Կլենալլեն


== Բնակչութիւն ==

Թէեւ նահանգը ամենաքիչ բնակեցուածն է երկրին, 1970-ական թուականներուն շատ նոր բնակիչներ տեղափոխուեր են այստեղ, ներգրաւուելով նավթային արդիւնաբերութեան եւ փոխադրութեան թափուր աշխատատեղերու մէջ, իսկ 1980-ականներու ընթացքին բնակչութեան աճը կազմեր է աւելի քան 36 %:
Ալասքայի բնակչութիւնը վերջին տասնամեակին`

1990 թիւ — 560 718 բնակիչ
2004 թիւ — 648 818 բնակիչ
2005 թիւ — 663 661 բնակիչ
2006 թիւ — 677 456 բնակիչ
2007 թիւ — 690 955 բնակիչ
2005 թուականին Ալյասկայի բնակչության թիվը աճել է 5906 մարդով կամ 0.9 %: 2000 թուականի համեմատ բնակչութիւնը աճել է 36 730 մարդով (5,9 %):
Բնակչութեան շուրջ 75 տոկոսը սպիտակամորթ տեղաբնիկներ են: Նահանգն ունի մօտաւորապէս 88 հազար տեղաբնիկ` հնդկացիներ, էսքիմոսներ եւ ալլեսներ: Նահանգում կան նաեւ ռուսների մի քանի ժառանգորդներ: Հիմնական կրօնական խումբերու մէջ կը մտնեն` պափթիսթներ, կաթոլիկներ, ուղղափառներ, պրեսբիտերներ եւ մեթոտիսթներ: Ուղղափառ հաւատացեալներու քանակը, որը կը կազմէ 8-10%, ամենաբարձրն է երկրին մէջ:


== Հարեւան տարածքներ ==
Եուքոն (Գանատա)
Բրիտանական Քոլումպիա (Գանատա)
Չուքոթքա Ինքնավար շրջան (Ռուսաստան)


== Պատկերասրահ ==
Աբգար Դպիր

Աբգար Դպիր (Աբգար Թոխաթեցի, Աբգար Սաֆար Թոխաթցի, 1520, Եւդոկիա), հայ տպագրիչ, հոգեւորական, հասարակական-քաղաքական գործիչ, ծածկագրերու մասնագէտ։
Սաֆար, որ Հայերէն լեզուով Աբգար կը կոչուէր, որդին էր Մահտասի Ամիրբեկի։ Ան՝ Սենեքարիմ Սեբաստացւոյ Փոքր Հայոց Թագաւորի սերունդէն էր, որուն ծննդեան եւ մահուան թուականը, ինչպէս նաեւ որո՞ւն աշակերտած ըլլալը մինչ այսօր անյայտ է. սակայն կ՛ենթադրուի, որ ան իր ժամանակաշրջանի նշանաւոր գրագէտներէն մէկը եղած պէտք է ըլլայ, նկատի առնելով, որ իրեն յանձնուած է մեծամեծ գործեր եւ տրուած է «Դպիր» մակդիրը։ Միքայէլ կաթողիկոս անհանգստանալով Էջմիածնայ մէջ տեղի ունեցած Պարսկաց հարստահարութիւններէն՝ 1562-ին առժամապէս կ՛երթայ Սեբաստիա՝ իր հայրենիքը, ու հոն կը գումարէ եպիսկոպոսներով եպիսկոպոսաց ժողով։ Իբր նուիրակ Հռոմ կ՛ուղարկէ Թոխատցի Աբգար դպիրը，որդին՝ Սուլթան շահի եւ Աղեքսանդր քահանայի ընկերացութեամբ, անոնց պաշտօն կու տայ, որ առաջին հերթին， Ս. Պապին յիշեցնեն կատարած դաշինքին ու երդման մասին, երկրորդ՝ իմանան հռոմեացիներու մտադրութիւնը, թէ՝ ի՞նչ կը խորհին հայոց նկատմամբ, երրորդ՝ համոզեն， որ Պապը իր նպաստը բերէ Հայոց վտարանդեալ ազգի փրկութեանը, չորրորդ՝ ապահովեն Պապի միջնորդութիւնը՝ Հայոց հայրապետներուն դէպի Հռոմ ճամբորդութեան խնդիրով։ Աբգար՝ Ս. Պապին որպէս ընծայ իր հետ կը տանի միւռոն, ոսկի խաչ, օրհնեալ մատանի եւ Թէոդորոս վկային նշխարները։
Աբգար ճամբան երկու տարի կ՛ուշանայ, մինչ՝ Միքայէլ կաթողիկոս տարի մը ետքը էջմիածին կը վերադառնայ։ Սակայն երբ Աբգարէն բնաւ լուր չ՛առներ (բացի այն լուրէն, որ անոր Կիպրոս հասնիլը կը ծանուցանէր), իր եպիսկոպոսներուն կը շնորհէ Ս. Պետրոս եկեղեցւոյ մօտ գտնուող Հայոց Ս. Լաւրենտիոսի եկեղեցին՝ իբր հիւրանոց, իր ինչքերովը եւ ժամատունովը միասին.
Աբգար Դպիր համաձայն կը գտնուի դիւրացնելու Հայկական տպագրութեան գործը։ Բայց բոլոր այս եղելութիւններուն ի՞նչ պատասխան կը տրուի Միքայէլ կաթողիկոսին. Չամիչեան Հայոց պատմութեան մէջ կ՛ըսէ， թէ «Անյայտ է։ Սակայն ստոյգ է， որ այդ ժամանակէն ետք， Հռոմայ քահանայապետները միշտ գթալիր աչքով նայեցան Հայ Ազգին վրայ»։
Ինչ որ Չամիչեան «անյայտ է» կ՝ ըսէ, մենք պիտի յայտնենք զայն՝ հետեւելով Աբգարի զաւկին՝ Սուլթանշահին ականատես վկայութեան，եւ ըստ Հռոմէն գրած նամակին՝ (նուիրականութեանս թուականէն 20 տարի ետքը)， ուղղեալ՝ առ Թադէոս Բ. էջմիածնի կաթողիկոսին։ Բայց նախ՝ առաջ պիտի բերենք հնագոյն եւ միաէջ, այս նամակին փոքրցուած լուսատիպ նմանահանութիւնը եւ անոր պատճէնը նոյնութեամբ, ամբողջացնելով միայն պատիւով գրուած բառերը. յատուկ անուններու սկզբնագիրերը գլխատառի վերածելով եւ սուրբ մակդիրին տեղ լոկ «Ս.» մը դնելով։ Աբգար դպիրի նուիրականութեան վրայ լոյս սփռող այս նամակին բնագիրը, թէեւ աղճատ, խնամքով կը պահուի Անտոնեան Միաբանութեան մատենադարանը Օրթաքէօյ， Կ. Պոլիս, որ ձեռագրաց շարքին մէջ կը կրէ ՄԲ թուահամար， 80×29 սանթիմեթր մեծութիւն։
Գուրգէն Դալիբալթայեան

Գուրգէն Դալիբալթայեան (5 Յունիս 1926(1926-06-05), Մեծ Արագյալ - 1 Սեպտեմբեր 2015(2015-09-01), Երեւան, Հայաստան), հայ պետական եւ ռազմական գործիչ, Հայոց բանակի կայացման առաջամարտիկ, զօրավար գնդապետ։


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է Վրաստան։ 1947-1991 ծառայած է Խ.Ս.Հ.Մ. բանակին մէջ, վարելով հրամանատարական պաշտօններ։
Եղած է հայկական 89-րդ հրաձգային զօրաբաժինի 526-րդ առանձին գունդի դասակի հրամանատար։
1971ին անոր շնորհուած է «գեներալ-մայոր»ի զինուորական կոչում: Հայաստանի համար բախտորոշ տարիներուն  Գուրգէն Դալիբալթայեան հայրենիքի կանչով եկած է Հայաստան եւ զինուորագրուած՝ Հայաստանի Հանրապետութեան ազգային բանակի կազմաւորման բարդ ու դժուար գործին:
Ան անձամբ ղեկավարած է շարք մը մարտական գործողութիւններ, ներառեալ՝ Շուշիի ազատագրութեան ծրագիրներու մշակման աշխատանքները:
1 Նոյեմբեր

1 Նոյեմբեր, տարուան 305-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 306-րդ) օրն է։


== Դէպքեր ==
1604, Լոնտոնի մէջ առաջին անգամ կը բեմադրուի Ուիլիըմ Շէյքսփիրի «Օթելլօ»-ն։
1894, Նիքոլա Բ.-ը կը դառնայ Ռուսաստանի նոր եւ վերջին ցարը։


== Ծնունդներ ==
1923, Սերգէյ Միքայէլեան, ֆիլմի եւ թատրոնի խորհրդային բեմադրիչ, սենարիստ, ֆիլմի նկարիչ, ՌԽՖՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1976), ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արուեստագէտ (1983)։
1941, Եուրի Աբովեան, հայ անասնաբոյժ։ 1993 թ.՝ կենսաբանական գիտութիւններու դոկտոր (1993), մասնագէտ (1994), ՀԳԳԱ թղթակից անդամ (1998) (մահ.՝ 2005)։
1483, Մարին Լութեր, գերմանացի աստուածաբան, վանական եւ եկեղեցիի բարեփոխիչ։ Ան հիմնադրած է Բողոքականութիւնը (մահ․՝ 1546)։


== Մահեր ==


== Տօներ ==
1 Յուլիս

1 Յուլիս, տարուան 182-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 183-րդ) օրն է։


== Դէպքեր ==
Արամ Ա. Կաթողիկոսի Օծումը տեղի ունեցած է 1 Յուլիս 1995-ին, մասնակցութեամբ, պատմութեան մէջ առաջին անգամ ըլլալով, Հայ եկեղեցւոյ Նուիրապետական բոլոր Աթոռներու Գահակալներուն։


== Ծնունդներ ==
1937, Կարէն Ջանիբեկեան, հայ դերասան (մահ.՝ 2015)։
1938, Վահրամ Կէորկով, գրող, բեմադրիչ, դերասան եւ լրագրող։
1848, Հէնրիկ Հիւպշման (Եոհան Հէնրիկ), գերմանացի Լեզուաբան, հայագէտ, իրանագէտ։ Բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր (1872) (մահ.՝ 1908)։
1876, Քարէն Եփփէ, դանիացի Միսիոնար եւ ընկերային աշխատող (մահ.՝ 1935)։


== Մահեր ==


== Տօներ ==
3 Սեպտեմբեր

3 Սեպտեմբեր, տարուան 246-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 247-րդ) օրն է

Տարուան աւարտին կը մնայ 119 օր


== Դէպքեր ==

1967՝ H օր. Շուէտը կ'անցնէ աջակողմեան երթեւեկի
2008՝ Նիքարակուան կը ճանչնայ Ապխազիոյ եւ Հարաւային Ովսիոյ անկախութիւնը
2009՝ Լոս Անճելըսին մէջ տեղի ունեցաւ Մայքըլ Ճեքսընի հուղարկաւորութիւնը


== Ծնունդներ ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:3 Սեպտեմբերի ծնածներ

1967՝ Տարօն Աճէմօղլու (թրք.՝ Daron Acemoğlu), հայկական ծագումով ամերիկացի տնտեսագէտ


== Մահեր ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:3 Սեպտեմբերի մահացածներ

1883՝ Իւան Թուրկենեւ (ռուս.՝ Иван Сергеевич Тургенев, ծն.1818), ռուս գրող
1892՝Ռափայէլ Պատկանեան (ծն.1830), գրող


== Տօներ ==

Դրօշի օր՝
Աւստրալիա
Անկախութեան օր՝
 Քաթար (Միացեալ Թագաւորութենէ՝ 1971)
Յիշատակի օր՝
Թունիս
Հանրապետութեան հիմնադրման օր՝
Սան Մարինոյ (301)
Առեւտրական նաւատորմի օր՝
 Գանատա
 Միացեալ Թագաւորութիւն
Ջրածին

Ջրածին (լատ.՝ Hidrogenium), պարբերական համակարգի առաջին տարրն է, կը նշանակէ՝ H, հիւլէական զանգուածը՝ 1.0079։ Առաջին անգամ մաքուր վիճակին ստացած է Հենրի Քաւենտիշը (անգլերէն՝ Henry Cavendish) 1766 թուականին։ Ան ամենատարածուած տարրն է տիեզերքին մէջ։ Երկիրի վրայ ջրածինը կը գտնուի հիմնականը միացութիւններու ձեւով։
Ջրածնի հիւլէն կազմուած է մէկ բրոդոն ունեցող միջուկէ եւ մէկ ելեկտրոնէ եւ կ'երեւի H2 պարզ նիւթի մը ձեւով։ 1 աթոմական զանգուածով, յայտնի են նաեւ ծանր ջրածիններ՝ տէյթերիւմը (D, աթոմական զանգուածէ 2) եւ սրիթիւմը (T, աթոմական զանգուածէ 3), որոնք թթուածինի հետ կը յառաջացնեն ծանր ջուր՝ (M=2Օ)։


== Պատմութիւն ==

Ջրածինը յայտնաբերուած է 16-րդ դարու կէսերուն Փարասելսուսի կողմէ, որ ստացած է երկաթի վրա ծծմբական թթու ազդելով։ 1766 թուականին Քաւենտիշը հաստատած է անոր յատկութիւնները եւ ցոյց տուած է անոր տարբերութիւնը միւս կազերէն եւ անուանած է «այրուող օդ»։ Անթուան Լաւուազիէն 1783 թուականին առաջին անգամ ջրածին ստացաւ ջուրէն եւ ապացուցեց, որ ջուրը ջրածինի եւ թթուածինի քիմիական միացութիւնն է զայն անուանեց «հիտրոկենիւմ» (հին յուն․՝ ὕδωρ՝ «ջուր» եւ հին յուն․՝ γεννάω՝ «կը ծնեմ»), որ կը նշանակէ ջուր ծնող։


== Յատկութիւններ ==

Ջրածնի կազը կը ձեւաւորէ պայթուցիկ խառնուրդ 4–74% պարունակութեան օդին հետ եւ 5–95% պարունակութեան քղորինի հետ: Պայթիւնը կ'արձակէ ջերմութիւն եւ վառ լոյս Մաքուր թթուաջրածինը կ'արձակէ անդրամանիշակագոյն լոյս եւ թթուածնի մեծ պարունակութեան պարագային անտեսանելի է անզէն աչքին: H2-ը կը փոխազդէ բոլոր օքսիտացուած տարրերուն հետ: Ջրածինը կրնայ ինքնաբուխ եւ ուժեղ փոխազդէ սենեակի ջերմաստիճանին քղորինի եւ փղուորինի հետ, ձեւաւորելով ջրածնի քղորիտ եւ ջրածնի փղուորիտ, որոնք վտանգաւոր թթուներ են:


== Տարածվածութիւն ==


=== Տիեզերքին մէջ ===
Ջրածինը կը կազմէ աստղերու եւ Արեգակի զանգուածի մօտ կէսը (փլազմայի ձեւով), Արեգակի մթնոլորտի 84 %-ը, միջաստղային միջավայրի եւ միգամածութիւններու հիմնական մասը։ Աստղերու ընդերքին՝ ջրածինի հիւլէներու միջուկներէն՝ պրոտոններէն կը սինթեզուին հեղումի հիւլէի միջուկներ (ջերմամիջուկային սինթէզ), կ'անջատէ ահռելի քանակներով եռանդ։


=== Երկրի ընդերքին մէջ եւ կենդանի օրկանիզմներուն մէջ ===
Ջրածնի պարունակութիւնը երկրակեղեւին մէջ (ըստ զանգուածի) 0,15% է, ընդհանուր պարունակութիւնը երկիրին վրայ՝ 1% է (16% ըստ աթոմներու թիւի)։ Ազատ վիճակին հազուադէպօրէն կը հանդիպի՝ որոշ հրաբխային եւ այլ բնական կազերուն մէջ, օդին մէջ՝ 1•10−4։ Մթնոլորտի վերին շերտերոն ջրածինի պարունակութիւնը շատ աւելի մեծ է, մերձերկրեայ տարածութեան մէջ կը յառաջացնէ երկիրի բրոդոնային ռատիասիոն գօտին։
Ջրածինը կը մտնէ ամենատարածուած նիւթի՝ ջուրի (11,19% ըստ զանգուածի), ան ածուխի, քարիւղի, բնական կազերու, կաւերու, կենդանական եւ բուսական օրկանիզմներու բաղադրութեան մէջ։
Ոզնի

Ոզնին, կը պատկանի կրծող անասուններու ընտանիքին:


== Ընտանիք ==
Ոզնին, որ կը պատկանի կրծող ընտանիքին, նաեւ կը պատկանի ստնաւոր անասուններու ընտանիքին:


== Աղբիւրներ ==
Վարագայ վանքի Ս․ Սոֆիա եկեղեցի

Վարագայ Վանք, որ Արեւմտեան Հայաստանի կրօնական, կրթական եւ մշակութային նշանաւոր կեդրոններէն մէկն էր։ Վանի արքեպիսկոպոսի նստավայրն էր, սակայն ոչնչացած է Մեծ Եղեռնի ժամանակ, կը գտնուէր՝ Վան քաղաքի հարաւ-արեւելեան կողմը։ 981 թուականին, շինարարական արձանագրութիւններու համաձայն, Վասպուրականի Սենեքերիմ թագաւորին կինը եւ Գագիկ Բագրատունիի դուստրը՝ Խաշխուշ թագուհին, կառուցած են Վասպուրականի Ս․ Սոֆիա եկեղեցին։ Ուշ միջնադարուն եկեղեցին վերածուած է ամրոցի, այդ իսկ պատճառաւ կոչուած է Բերդաւոր։ 1857 թուականին Վարագայ վանքի վանահայր կարգուած է Մկրտիչ Խրիմեանը, որ մեծ ջանքերով կարողացած է վանքը հանել Վանի առաջնորդներու իրաւասութենէն եւ դարձուցած է անկախ։ 1896 թուականին, հայկական կոտորածներու ժամանակ, Վարագայ վանքը կողոպտուած, իսկ 1915 թուականին ի սպառ լքուած եւ ամայացած է։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Տե՛ս նաեւ ==
Նոր Վարագավանք
Էնրիքօ Քօլանթոնի

Էնրիքօ Քօլանթոնի (անգլերէն՝ Enrico Colantoni , Գանատացի դերասան, յայտնի է  «Նորաձևութեան ամսագիր», «Վերոնիքա Մարս», «Թեժ կէտ» շարժապատկերաշարքը եւ «Անյաջողակը», «Քալաքթիքայի որոնումները», «Արհեստական բանականութիւն» եւ «Վարակ» ֆիլմերուն մէջ խաղցած դերերով: Ինչպէս նաեւ հիւրի դերով նկարահանուած է «Մոնք», «Աստղային դարպասներ: ԱԳ-1» եւ «Ոսկորներ» շարժապատկերաշարքերուն մէջ։ «Միջոց» հեռուստաշարքին մէջ խաղցեր է Ալեն Քոնների, իսկ CBS հեռուստաալիքի «Տեսադաշտ» հեռուստաշարքին մէջ՝ ոճրագործ ղեկավար Քարլ Էլայեսի դերը:


== Վաղ տարիներ ==
Էնրիքօ Քօլանթոնի ծնած է Թորոնթօ՝ Իտալիայէն արտագաղթած Ճինա եւ Քուենթին Քօլանթոնիներու  ընտանիքին մէջ։ Իր եղբայրը՝ յիսնապետ ոճրագտակ (detective) Հեկթոր Քօլանթոնինը, պաշտոնաթող ոստիկան է:
Քօլանթոնին Թորոնթօյի համալսարանին մէջ  ուսումնասիրեր է հոգեբանութիւն եւ ընկերաբանութիւն, սակայն ուսումը դեռ չաւարտած՝ տեղափոխուեր է Նիւ Եորքի տրամաթիքական արուեստի ամերիկեան ակադեմիա: Այնուհետեւ աւարտեր է Եէյլի տրամայի դպրոցը՝ արժանանալով Carol Dye մրցանակի:


== Կենցաղ ==
Էնրիքօ Քօլանթոնին առաջին ելոյթը ունեցեր է 1987ին նկարահանուելով «Գիշերային շոգ» եւ «Ուրբաթ 13» հեռուստաշարքերուն մէջ։ Ան առաւել կարեւոր դերեր խաղցեր է «Օդերևութաբանը», «Վերսաչէի տուն», «Քալաքթիքայի որոնումները», «Արհեստական բանականութիւն» «Վարակ» շարժապատկեր-ֆիլմերուն մէջ եւ «Նորաձևութեան ամսագիր», «Վերոնիքա Մարս», «Թեժ կէտ» , «Տեսադաշտում», «Հոուփ և Գլորիա»  հեռուստաշարքին մէջ:
Խաղցեր է Ալեն Քոնների դերը «Միջոց» հեռուստաշարքին մէջ եւ ոճրագործ ղեկավար Քարլ Էլայեսի դերը՝ CBS հեռուստաալիքի «Տեսադաշտ» հեռուստաշարքին մէջ:


== Բարեգործութիւն ==
Էնրիքօ Քօլանթոնին աշխուժօրէն կը զբաղուի բարեգործական գործունէութեամբ։ 2011 թուականէն  ի վեր կը  համագործակցի «The Tema Conter Memorial Trust» կազմակերպութեան հետ, որ կ'օգնէ հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարում ունեցող մարդկանց։ Էնրիքօ Քօլանթոնին դարձեր է անոնց պաշտօնական ներկայացուցիչը եւ ամէն տարի ելոյթ կ'ունենայ Թորոնթօյում կայացած ամենամեայ հանդիպման ժամանակ: Էնրիքօ Քօլանթոնին նաեւ կենդանիներու իրաւունքներու պաշտպանութեան «Companion Animal Protection Society's» կազմակերպութեան անդամ է:


== Անձնական կեանք ==
Նենսի Սնայտերի հետ առաջին ամուսնութիւնէն Էնրիքօ Քօլանթոնին ունի երկու երեխայ: 2011 թուականի նոյեմբերի 11-ին ան ամուսնացեր է իր հարսնացու Ռոզաննայի հետ:


== Ֆիլմագրութիւն ==