armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Բենիամին Գուլագեան

Բենիամին Գուլագեան, ծնած Ատաբազար 1891 թիւականին. աղքատ ընտանիքի զաւակ, փոքր հասակէն կը կորսնցնէ հայրը, բայց մօրը ջանքերուն շնորհիւ կ՝աւարտէ տեղւոյն ազգային վարժարանը: 
Ուսումնատենչ պատանին կը մտադրէ բժշկութիւն ուսանիլ, եւ ատեն մը դեղագործութիւն ընելէ յետոյ կը յաջողի ընդունուիլ Պէյրութի Ֆրանսական Համալսարանը։ Ահա կը սկսի դժուար շրջան մը, որովհետեւ զուրկ է նիւթական միջոցներէ։
Ազգային ճակատի վրայ, Տօքթ. Գուլագեան ունեցած է բեղուն գործունէութիւն՝ իբրեւ Ատենապետ քաղաքական ժողովի, գաւառականի եւ երկու տարի ալ Ազգ. Ընդհանուր Ժողովի։ Մեծ դեր ունեցած է նաեւ Հ.Մ.Ը.Մ.ի եւ Կարմիր Խաչի մէջ իբրեւ անդամ, ատենապետ եւ տեւական օգնող, 1926 թուականէն մինչեւ իր մահը, անդամ էր Պէյրութի գաւառական ժողովին. մեռաւ սրտի հիւանդութենէ 11 Մայիս 1943 թուականին:
Պէյրութի մէջ, Տօքթ. Գուլագեան 33 տարի ծառայեց ազգին զոհաբերութեամբ։ Իրեն համար ազգային յուղարկաւորութիւն կատարուեցաւ, որուն ներկայ գտնուեցան 4-5000 սգակիրներ։ «Ազդարար»ի 15 Մայիս 1943 թուին ի միջի այլոց կը կարդան նաեւ կարգ մը դամբանականներ՝ խօսուած տօքթ. Գուլագեանի մահուան առթիւ:
Պրն. Գասպար Իբէկեան Համազգային Միութեան եւ Հայ Ճեմարանի կողմէ խօսք առնելով կ՝ըսէ.-
«Ես եկայ Սեղարը գովելու եւ ո՛չ թէ թաղելու», ու կը պանծացնէ հանգուցեալը «որպէս կարող ու անձնուէր բժիշկ, որպէս ազգային արդիւնաւոր վարիչ, կուսակցական (դաշնակցական) մաքուր ղեկավար եւ վերջապէս աշխատակիցը Հ.Մ.Ը.Մ.ի եւ Օգնութեան Խաչի:
Արայիկ Խանտոյեան

Արայիկ Խանտոյեան (այլանունը՝ Միայնակ գայլ, 19 Ապրիլ 1971(1971-04-19), Վերին Սասունիկ, Հայաստան - 9 Հոկտեմբեր 2018(2018-10-09), Գիւմրի, Հայաստան), Արցախեան պատերազմի մասնակից ազատամարտիկ եղած է, ՀՀ զինուած ոյժերու պահեստազորի մայոր, հասարակական-քաղաքական գործիչ, «Հիմնադիր խորհրդարան» կազմակերպութեան եւ «Սասնայ Ծռեր» խմբաւորման անդամ։


== Վաղ Կեանք ==
Արայիկ Խանտոյեան 1971 թուականի Ապրիլ 19-ին Արագածոտնի մարզի Վերին Սասունիկ գյուղը ծնած է՝ Եզնիկ եւ Ռիմա Խանտոյեաներու ընտանիքը:


== Ռազմական Գործունէութիւն ==
Արայիկ Խանդոյանի ռազմական գործունեութիւնն սկսել է 1988 թվականին սկսած է, երբ տակաւին 17 տարեկանին, Ծաղկահովիտ գիւղի մօտակայ խորհրդային ռազմակէտէն հայկական կամաւորական ջոկատները տրամադրելու նպատակաւ զէնք եւ զինամթերք կը հայթայթէր:
1989 թուականին ԽՍՀՄ զինուած ոյժեր զորակոչուած է, սակայն 1990 թուականին արձակուրդէն չէ վերադարձած ծառայութեան վայր:
Խորհրդային բանակէն դասալքութեան պատճառը Արցախեան պատերազմի սրացումը եղած էր:
Նոյն տարուան Արայիկ Խանտոյեանն Արցախ մեկնած է եւ կամաւորական-ինքնապաշտպանական շարժումին միացած է, ուր «Միայնակ գայլ» այլանունը ձեռք բերած է: Արցախեան պատերազմին մասնակցած են նաեւ նրա եղբայրներէն երեքը՝ Արարատը, Արթուրը եւ Յունանը: Արմէն Խանտոյեանը չէ կրցած մասնակցիլ առողջական խնդիրներու պատճառաւ:
Յունան Խանտոյեանը զոհուած է պատերազմի ատենը:
1994 թուականի հրադադարէն ետք Արայիկ Խանտոյեան եւ իր եղբայրներ Արարատն ու Արթուրը շարունակած են ծառայութիւնը ՀՀ զինուած ուժերուն մէջ:


== Ընտանիք ==
Արայիկ Խանտոյեանը ունի հինգ զաւակներու հայր եղած է։


== Քաղաքական գործունեութիւնը ==
Քաղաքական կեանքին մասնակցած է, անդամագրուելով հրամանատար Ժիրայր Սէֆիլեանի հիմնադրած շարժումներուն։ Հիմնադիր խորհրդարան կազմակերպութեան անդամ եղած է։ Ելոյթներ ունեցած է հանրահաւաքներուն, մասնակցած քաղաքական բնոյթի երթերու, մամլոյ ասուլիսներու միջոցաւ կոչերով հանդէս եկած է։
Արայիկ Խանտոյեանը իր քաղաքական աշխոյժ դիրքոշման համար բազմիցս հետապնդումներու ենթարկուած է, նաեւ ձերբակալուած։
Գարուն (անձնանուն)

Գարուն, հայկական իգական անուն։ Առաջացած է հայերէն գարուն բառէն։ Կը համապատասխանէ պարսկերէն Պահար անձնանունին։ Հնաւանդ անուն չէ։ Վերջին շրջանին՝ արեւմտահայերու մօտ, «Գարուն» անունը դարձած է գործածական։
Գետաշէն (Արցախ)

Գետաշէն, գիւղ Արցախի Շահումեանի շրջանին մէջ, Կիւրակ գետի ափին։ Այժմ գիւղը գրաւուած է Ազրպէյճանի կողմէ, իսկ բնիկ հայ բնակչութիւնը բռնի տեղահանուած է։


== Պատմութիւն ==
1991-ի Մայիսին հայաթափուեցան Գետաշէն, Կամօ, Ազատ եւ Մարտունաշէն, Հադրութի շրջանի 14 եւ Բերդաձորի բոլոր հայկական գիւղերը, հարիւրաւոր անմեղ հայորդիներ տարուեցան Շուշիի, Աղդամի, Ֆիզուլիի, Կիրովապատի, Պաքուի բանտերն ու կեդրոնացման ճամբարները։ Անոնցմէ շատերուն ճակատագիրը առ այսօր անյայտ է, տասնեակ անմեղ մարդիկ իրենց մահկանացուն գերութեան մէջ կնքեցին։


== Արտաքին յղումներ ==
«Ազդակ»` Իննսունամեայ Առաքելութեան Ճամբուն Վրայ. Գետաշէնի Եւ Մարտունաշէնի Անկումը։
Պարտադրուած Իրաւազրկումը Շրջելու Կամքը (Արցախի Հանրապետութեան 25-Ամեակի Առիթով)։
Յովհաննէս Մրքուզ

Յովհաննէս Մրքուզ, (նաեւ Յովհաննէս Ջուղայեցի, Յովհաննէս Սպահանեցի, 1643, Նոր Ջուղա, մարզ 5, Սպահան, Իրան - 1715, Նոր Ջուղա, մարզ 5, Սպահան, Իրան), հայ փիլիսոփա-աստուածաբան, տրամաբան, քերական, նկարիչ։ 1661-ին քահանայ ձեռնադրուած է, 1669-ին՝ վարդապետ։ Հայերէն ու պարսկերէն զուգահեռաբար գրած է ութ մեծածաւալ եւ այլ աշխատութիւններ, պարսկերէն եւ արաբերէն թարգմանած է Աւետարանն ու այլ գործեր։


== Փիլիսոփա ==
Յովհաննէս Մրքուզ աշխարհի սկզբնապատճառ համարած է Աստծոյ։ Ճանաչողութիւնը, ըստ անոր, զգայութենէն կը սկսի եւ դէպի աստուածային էութեան իմացութիւնը կ՛ընթանայ։ Աստծոյ գոյութիւնը ան կը փորձէ ապացուցել նախ բնական փաստերով եւ ապա միայն Աստուածաշունչի ու եկեղեցւոյ հայրերու յեղինակութեամբ։ Յովհաննէս Մրքուզն անդրադարձած է այդ ժամանակ տարածուած լիւթերական շարժման, անոր մէջ տեսած է ազգային ինքնագիտակցութեան ու ազգային-ազատագրական պայքարի տարրեր։ Բացայայտած է աշխարհիկ ու հոգեւոր իշխանութիւններու եւ անոնց վարած քաղաքականութեան միջեւ սերտ կապը, քննադատած է իշխանական կամայականութիւններն ու անօրինակութիւնները, առաջ քաշած է մարդու անձեռնմըխելիութեան պահանջը։ Շարունակելով Արիսթոթելի, Դաւիթ Անյաղթի, Սիմէոն Ջուղայեցիի եւ ուրիշներու տրամաբանական ուսմունքներու գաղափարները՝ քննարկած է տրամաբանութեան առարկայի, ուսումնասիրութեան ձեւի, միւս գիտութիւններու համար անոր նշանակութեան, ինչպէս նաեւ մտահանգումներու տեսութեան հետ կապուած շարք մը հարցեր, առաջադրած է նոր եւ ուրոյն գաղափարներ։ «Համառօտ քերականութիւն եւ տրամաբանութիւն, որ Քերթութիւն բառի եւ կրթութիւն բանի է» (հրատարակուած՝ 1711 թ.) աշխատութեան մէջ իր քերականական սկզբունքներով նոյնպէս հետեւած է Սիմէոն Ջուղայեցիին՝ առարկան բաժանելով «նիւթի» (տառ, վանկ, բառ) եւ «տեսակաւորութեան» (բան)։ Ըստ անոր՝ բաղաձայնները երեք տեսակ են՝ «լերկ», «թաւ» եւ «միջակ»։ Խօսքի մասերը քննելէ ետք՝ կ՛ելլէ անոնց շարահիւսական արժէքէն եւ երկու խումբի կը բաժնուի՝ անուն եւ բայ (ասոնք կրնան «ենթակայանալ» եւ «ստորոգիլ»)։ Անդրադարձած է հոլովմանն ու խոնարհմանը, դերանուններուն, ինչպէս նաեւ շարահիւսութեան, կետադրութեան, ուղղագրութեան հարցերուն։


== Նկարիչ ==
Յովհաննէս Մրքուզ, յայտնի է նաեւ որպէս նկարիչ։ Ղեկավարած է Նոր Ջուղայի Ամենափրկիչ վանքի Յովսէփ Հարեմաթացի եկեղեցւոյ ձեւաւորումը։ Անոր կը վերագրեն «Քրիստոսի կեանքը», «Գրիգոր Լուսաւորիչի կեանքը», «Լուսաւորչական եկեղեցւոյ եօթը խորհուրդները» նկարաշարերը։ Յովհաննէս Մրքուզը ժամանակի ճանաչուած դիմանկարիչներէն էր։ Իր ինքնանկարը արուեստագէտը զետեղած է նոյն եկեղեցւոյ խորանի աջ կողմի «Չննջող ակն» հորինուածքին մէջ։ Պատկերներ ստեղծած է նաեւ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ համար («Տաճարի ընծայումը», «Տասներկու տարեկան Յիսուսը քարոզած ընթացքին» եւն)։ Անոր աշխատանքներուն բնորոշ են դիմագիծերու անհատականացուած բնութագրումներ, հոգեբանական շեշտադրումներ, բնանկարի իրապաշտ ըմբռնումներ։ Ելլելով նկարչական իր գործունէութենէն՝ Յովհաննէս Մրքուզը զարգացուած է նաեւ գեղագիտական հետաքրքիր գաղափարներ։


== Աղբիւրներ ==
Խաչատուր Ջուղայեցի, Պատմութիւն Պարսից, Վաղ-պատ, 1905, էջ 153-218։
Ջահուկյան Գ․, Գրաբարի քերականության պատմություն, Ե․, 1974, էջ 150-159։
1885 թուական

1885 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 85րդ տարին


== Դէպքեր ==
Դեկտեմբեր 22՝ Իթօ Հիրոպումին դարձաւ Ճափոնի առաջին վարչապետը
Վանի մէջ կը հիմնուի Արմենական Կուսակցութիւնը


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1885 ծնունդներ

Փետրուար 2՝ Կոստան Զարեան (Եղիազարեան, մ.1969), գրող
Փետրուար 9՝ Վահան Տէրեան (Տէր Գրիգորեան, մ.1920), բանաստեղծ
Փետրուար 15՝ Ռուբէն Սեւակ (Չիլինկիրեան, մ.1915), բանաստեղծ եւ արձակագիր
Ապրիլ 7՝ Բարսեղ Կանաչեան (մ.1945, Պէյրութ), խմբավար, երաժշտահան
Նոյեմբեր 10՝ Արմէն Ենովք (մ.1968, Մարսէյ), գրագէտ, լրագրող եւ մշակութային գործիչ
Անստոյգ օրով՝
Միհրդատ Թիրեաքեան (մ.1970), պատմաբան


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1885 մահեր

Փետրուար 26՝ Վիքթոր Հիւկօ  (ֆրանսերէն՝ Victor Marie Hugo, ծն.1802), ֆրանսացի գրող, թատերագիր, քաղաքական գործիչ
ԵՃՇՊՀ տեղեկագիր

Երեւանի ճարտարապետութեան եւ շինարարութեան պետական համալսարանի տեղեկագիր, ընդգրկուած է Հայաստանի բարձրագոյն որակաւորման յանձնաժողովի (ՀՀ ԲՈՀ) սահմանած դոկտորական եւ թեկնածուական ատենախօսութիւններուի հիմնական արդիւնքներու եւ դրոյթներու հրատարակման համար ընդունելի պարբերական գիտական հրատարակութիւններու ցուցակին մէջ։


== Աղբիւր ==
Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ
Աբրահամ Ճարեան

Աբրահամ Ճարեան (9 Սեպտեմբեր 1819(1819-09-09), Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 12 Նոյեմբեր 1892(1892-11-12), Ս. Ղազար կղզի, Վենետիկ, Իտալիա), կ՛ըսուի որ դասակից եղած է Հ. Ղեւոնդ Ալիշանի: Եղած է կրթական երկարամեայ մշակ: Հ. Աբրահամ Ճարեան հմուտ էր եւրոպական քանի մը լեզուներու՝ լատիներէն, ֆրանսերէն, յունարէն, գերմաներէն, անգլերէն:
Սենտուիչ

Սենտուիչ (անգլ.` sandwich), սնունդ, որ կը պատրաստուի հացի երկու շերտերով, որոնց միջեւ կը դրուի մէկ կամ մի քանի կտոր կերակուրի տեսակներ։

Բրիտանական եւ ամերիկեան խոշոր քաղաքներու մէջ Սենտուիչը ամէնօրեայ սնունդի անբաժանելի մաս է։ Աշխարհի բազմաթիւ քաղաքներու մէջ Սենտուիչ վաճառող խոշոր ընկերութիւններ կան, որոնցմէ ամէնէն յայտնիներէն են` Մըք Տօնըլտզ, Սապուէյ, Պըրկըր Քինկ եւ այլն։
ԱՄՆ-ի մէջ կը պատրաստուին Սենտուիչներու տարբեր տեսակներ, օրինակ Շիքակոյի մէջ Սենտուիչը կը պատրաստեն իտալական միսով, Ֆիլատէլֆիայի մէջ կը պատրաստեն միսով եւ պանիրով, իսկ Լոս Անճըլըսի մէջ Ֆրանսական սոուսով։


== Անուան Ստուգաբանութիւն ==
Բառը կը ծագի Սենտուիչ կոմսութեան անունէն (կը գտնուէր հարաւ-արեւելեան Անգլիոյ մէջ)։ Ըստ աւանդութեան 18-րդ դարուն ապրած Սենտուիչի կոմսը՝ Ճոն Մոնթեկիւն խաղամոլ էր, եւ անոր խոհարարը յօրինած է «Սենտուիչը»՝ բարակ հացի մէջ դրուած մսեղէն եւ բանջարեղէն, որպէսզի կոմսը կարենայ թէ՛ սնուիլ եւ թէ՛ ալ շարունակել թղթախաղը։ Կոմսութեան անուան նախնական ձեւը՝ «Sandwicæ»-ը կը նշանակէ «աւազոտ նաւահանգիստ» կամ «աւազոտ շուկայ»։


== Հետաքրքրական Փաստեր ==
Լոնտոնի մէջ կարելի է գտնել մինչեւ 85 փաունտ ստերլինկ (մոտ 50.000 ՀՀ դրամ) արժողութեամբ Սենտուիչ։


== Լուսանկարներ ==

		
		
		


== Տե՛ս Նաեւ ==
Մըք Տօնըլտզ
Արագ Սնունդ
Նատալիա Մատինեան

Նատալիա Մատինեան, Հայ Յեղափոխական շարժման ժամանակ եղած է գործիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Նատալիա Մատինեանի հայրը լուսամիտ եւ ազգասիրական հարցերով տոգորուած մարդ էր եւ մայրը նուիրուած ամուսինին եւ զաւակներուն։ Եղբայրը՝ Նիկոլ, եւրոպական կրթութիւն ստանալէ ետք՝ Թիֆլիսի Ֆրանսական Հիւպատոսարանին մէջ թարգմանիչ կ'ըլլայ: Իր բոլոր քոյրերը (Սաթենիկ, Լուսիկ, եւ Սիրանոյշ) նոյնպէս կրթուած երիտասարդուհիներ էին։ 
Մատինեաններու տունը ըստ Մալխասի երիտասարդութեան հաւաքավայրն էր («Դաշնակցութեան Պապոնց Տունը»)։
Նատալիա անդամ էր «Երիտասարդ Հայաստան»ին եւ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան հիմնադրութենէն ետք, կ՚որոշէ շարքերը անցնիլ եւ ազգային գործերով զբաղիլ։ Ան Մոսկուա կը մեկնի ուսանելու մանկաբարձութիւն եւ գործօն դեր կ՚ունենայ այն տեղի մտաւորական եւ յեղափոխական աշխատանքներուն մէջ։ Երբ ան Թիֆլիս կը վերադառնայ կը զբաղի իր մասնագիտութեամբ։ 
Ան տարիներով Կեդրոնական Կոմիտէի անդամ կ՚ըլլայ, ուր գաղտնի գրականութիւն կը տարածէ եւ փախստական յեղափոխականներ կը պահէ։ Կեանքին ընթացքին քանի մը անգամ բանտ կը նետուի։
Հայաստանի հանրապետութեան շրջանին, Նատալիան իր եղբօր հետ կը մնայ Ալեքսանդրապոլ եւ կը շարունակէ ազգային գործերով զբաղիլ։ Հանրապետութեան անկումէն ետք, կ՚անցնի Թիֆլիս եւ հոն կը մահանայ։


== Աղբիւրներ ==
Հայ Կնոջ Դերը Հայ Յեղափոխական Շարժման մէջ, Սոնա Զէյթեան
Հոսանք (թերթ)

«Հոսանք», տնտեսական, քաղաքական, հասարակական եւ գրական օրաթերթ։ Հայ մենշեւիկներու հրատարակութիւն։ Լոյս տեսած է 1906-1907 թուականներուն, Թիֆլիսի մէջ։ Փաստացի խմբագիրներ՝ Ա. Զուրաբեան, Արամայիս Երզնկեան։ Լուսաբանած է հայկական մենշեւիզմի, ինչպէս նաեւ ս-դ. բանուորական հայկական կազմակերպութեան (սպեցիֆիկներ) գործունէութիւնը, Պետական դումայի ընտրութիւններու ընթացքը, տպագրած նիւթեր Անդրկովկասի, Ռուսաստանի եւ արտասահմանեան երկիրներու քաղաքական, տնտեսական, մշակութային կեանքի վերաբերեալ։
Յ. Ճ. Սիրունի (Յակոբ Ճոլոլեան)

Յ. Ճ. Սիրունի (Յակոբ Ճոլոլեան) (1890 - 1973) եղած է Հ.Մ.Ը.Մ.ի հիմնադիրներէն։ Ծնած է 1890-ին, Ատափազար։


== Գործունէութիւն ==
Փետրուար 1911-ին հիմնուած «Մարմնամարզ» թերթի հրատարակութիւնը Շաւարշ Քրիսեանին թելադրողը եղած է ան։
1922-ին, Պոլսոյ քաղաքական ծանօթ դէպքերուն պատճառով, Սիրունի կը մեկնի Ռումանիա։ 30 Սեպտեմբեր 1923-ին ան կ'ընտրուի Հ.Մ.Ը.Մ.ի Ռումանիոյ Շրջանային Վարչութեան անդամ։ 1 Փետրուար 1924-ին լոյս կը տեսնէ «Արի» ամսաթերթը, խմբագրութեամբ Սիրունիի։ Թերթը կը հրատարակուի երեք տարի, որմէ ետք կը դադրի, երբ Ֆիլիպէի (Պուլկարիա) մէջ կը սկսի հրատարակուիլ «Հ.Մ.Ը.Մ.»ը, իբրեւ Պուլկարիոյ եւ Ռումանիոյ շրջաններու պաշտօնաթերթ։ 1924-ի Բ. Շրջանային Ժողովը, որ այս անգամ Քոսթանցայի մէջ կը գումարուի, Սիրունին կրկին կ'ընտրէ Ռումանիոյ Շրջանային Վարչութեան անդամ եւ ատենապետ։
18-22 Յուլիս 1925-ին Պուքրէշի մէջ տեղի կ'ունենայ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Գ. Շրջանային Ժողովը, ուր Սիրունին անգամ մը եւս կ'ընտրուի Ռումանիոյ Շրջանային Վարչութեան անդամ եւ ատենապետ։
Սիրունիի օրով է, որ 4 Սեպտեմբեր 1926-ին տեղի կ'ունենայ հայկական Գ. ողիմպիականը, մարմնակրթութեան ազգային հաստատութեան ստադիոնին մէջ։
5-7 Սեպտեմբեր 1926-ին տեղի կ'ունենայ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Ռումանիոյ Դ. Շրջանային Ժողովը, ուր Սիրունին կը վերընտրուի ատենապետ։ 21 Նոյեմբեր 1926-ին տեղի կ'ունենայ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Ռումանիոյ եւ Պուլկարիոյ Շրջանային Վարչութիւններուն խորհրդաժողովը, չորսական լիազօրներու մասնակցութեամբ։ Այս խորհրդաժողովին կը ճշդուին համագործակցութեան հիմերը եւ որոշումներ կը տրուին Հ.Մ.Ը.Մ.ի կեդրոնական մարմնի մը ստեղծման։ Կը կազմուի Հ.Մ.Ը.Մ.ի առժամեայ Կեդրոնական Յանձնախումբ մը, որուն անդամ կ'ընտրուին Ռումանիայէն տոքթ. Սալբի, Գրիգոր Յակոբեան եւ Սիրունի։ Իսկ Պուլկարիայէն՝ տոքթ. Թովմասեան, Թագւոր Թագւորեան եւ Կարօ Ղազարոսեան. փոխ անդամներ՝ Ներսէս Աստուածատուրեան եւ Լեւոն Գազանճեան։
4 Սեպտեմբեր 1927-ին, Սիրունիի գլխաւորութեամբ, Ռումանիոյ Շրջանային Վարչութիւնը կը կազմակերպէ Շիրակի աղէտեալներուն օժանդակութեան գործը։
1928-ին, Շրջանային Վարչութեան նախաձեռնութեամբ, Սիրունի Ֆիլիպէի մէջ կը բանայ սննդակայան մը, Պուլկարիոյ երկրաշարժի աղէտեալներուն օգնելու համար։
Այսպէս, Սիրունի մինչեւ վերջ կապուած կը մնայ Հ.Մ.Ը.Մ.ին, աշխատելով անոր ծաւալման եւ զարգացման համար, անոր միջոցով ծառայելով իր ժողովուրդին։
Բ. Աշխարհամարտին, Սիրունի համայնավարներու կողմէ կ'աքսորուի Սիպերիա եւ 12 տարուան տաժանակիր աշխատանքէ ետք ազատ կ'արձակուի եւ շրջան մը կ'անցնի Պուլկարիա, ապա կը վերադառնայ Ռումանիա։
Ան կը մահանայ 7 Ապրիլ 1973-ին, Պուքրէշ։
Գրականութիւն

Մարզիկ Ամսաթերթ 1999
Հ․Մ․Ը․Մ․-ի Սկաուտական բանակումի թղթածրար էջ 7
Հ․Մ․Ը․Մ․-ի Յուշատետր էջ 6
18 Մայիս

18 Մայիս, տարուան 138-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 139-րդ) օրն է

Տարուան աւարտին կը մնայ 227 օր


== Դէպքեր ==


=== Աղէտներ՝ ===
1980՝ Ուաշինկթըն նահանգին մէջ Սենթ Հելենս հրաբուխի ժայթքումի զոհ դարձաւ 57 մարդ


== Ծնունդներ ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:18 Մայիսի ծնածներ

1892՝Գէորգ Կառվարենց}} (մ.1946, Միլան), սփիւռքահայ բանաստեղծ


== Մահեր ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:18 Մայիսի մահացածներ

1937՝ Բեկլար Ամիրջան(եան) (ծն.1868), հայ երգիչ (պարիթոն)
1981` Ուիլիըմ Սարոյեան (Արամ Գարաօղլանեան, անգլերէն՝ William Saroyan ծն.1908, Ֆրեզնօ) ամերիկահայ գրող


== Տօներ ==

Թանգարաններու Միջազգային Օր
1972 թուական

1972 թուական, նահանջ տարի, 20րդ դարու 72րդ տարին է


== Դէպքեր ==
Կը հիմնուի Նաքսոսի Հնագիտական թանգարան (յուն․՝ Αρχαιολογικό Μουσείο Νάξου)


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1972 ծնունդներ


==== Մայիս ====
12 Մայիս Կապրիէլ Մենն Gabriel Mann ամերիկացի դերասան


==== Յունիս ====
23 Յունիս Զինետին Զիտան Ziédine Vazid Zidane ֆրանսացի մարզիչ եւ նախկին ֆութպոլիստ


==== Յուլիս ====
15 Յուլիս Սքոթ Ֆոլի Scott Kellerman Foley ամերիկացի դերասան


==== Հոկտեմբեր ====
03 Հոկտեմբեր Կարօ Փայլան Garo Paylan Թուրքիոյ մէջ հայազգի քաղաքական գործիչ
17 Հոկտեմբեր Էմինէմ Eminem Մարշըլ Պրուս Մաթերս III ամերիկացի րեփր եւ դերասան


==== Նոյեմբեր ====
26 Նոյեմբեր Ճէյմս Տաշնըր James Smith Dashner ամերիկացի գրագէտ եւ հեղինակ


==== Անստոյգ օրով ====
Քարլոս Անթառամեան մարդաբան Մեքսիքոյին մէջ
Թալին Էօզգալայճ հայ ասմունքող
Քարին Քարաքաշլը Karin Karakaşlı հայազգի բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ


== Մահեր ==

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1972 մահեր 


==== Մայիս ====
05 Մայիս Մարտիրոս Սարեան (ծն.1880, Նոր Նախիջեւան) հայ նկարիչ


==== Յուլիս ====
25 Յուլիս Լէոնիդ Ենգիբարեան Леонид Енгибаров (ծն.1935, Մոսքուա) կրկէսի դերասան


==== Սեպտեմբեր ====
21 Սեպտեմբեր Հայկազն Գ. Ղազարեան (ծն.1892, Սեբաստիա) մտավորական


==== Դեկտեմբեր ====
22 Դեկտեմբեր Մկրտիչ Արմէն (Յարութիւնեան, ծն.1906, Ալեքսանտրափոլ) բանաստեղծ, արձակագիր


==== Անստոյգ օրով ====
Փարիզ մահացած՝
Նշան Պէշիկթաշլեան Nshan Beshiktashlian (ծն.1896, Կ.Պոլիս) գրող, երգիծագիր
Նիկողոս Սարաֆեան (ծն.1902, Վարնա, Պուլկարիա) սփիւռքահայ գրող, բանաստեղծ


== Արտաքին յղումներ ==
1972-ը Պատմութեան մէջ(անգլերէն)Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1972(անգլերէն)
Սիլվա Կապուտիկեան Փողոց

Սիլվա  Կապուտիկեան փողոց, փողոց Երեւանի Կեդրոնը։


== Պատմութիւն ==
2007-ին Բաղրամեան պողոտայի 1-ին անցուղին ի պատիւ բանաստեղծուհի Սիլվա Կապուտիկեանի վերանուանուեցաւ անոր անունով՝ Սիլվա Կապուտիկեան փողոց։
Այն կը սկսի Բաղրամեան պողոտայէն՝ կազմելով Դերենիկ Դեմիրճեան փողոցի շարունակութիւնը։
Այս փողոցին վրայ գտնուող առաջին շէնքի 2-րդ մուտքի 4-րդ յարկի 26 բնակարանին մէջ ապրած է բանաստեղծուհին, որ 2009-ին դարձած է տուն-թանգարան։ Տուն-թանգարանէն դէպի աջ ՀՀ Գիտութիւններու ազգային ակադեմիան է, իսկ դէպի ձախ՝ ՀՀ նախագահի նստավայրը։


== Պատկերասրահ ==

		


== Արտաքին յղումներ ==
Սիլվա Կապուտիկեանի տուն-թանգարանի կայքը
Յովհաննէս Ասպետ

Ասպետ Յովհաննէս (բուն անունով՝ Օննիկ Չիֆթէ-Սարաֆ, 26 Հոկտեմբեր 1874(1874-10-26), Սկիւտար, Պոլսոյ վիլայէթ, Օսմանեան ԿայսրութիւնՊոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 11 Յուլիս 1932(1932-07-11), Ժընեւ, Զուիցերիա), արձակագիր։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Սկիւտար, ուսումը ստացած է Կեդրոնական վարժարանի մէջ, 1893-ին շրջանաւարտ ըլլալով: Եղած է լրագրող, մատենագիր եւ թարգմանիչ:
Երիտասարդ տարիքին Եւրոպա այցելելով Պոլիս դարձին հրատարակած է իր տպաւորութիւնները՝ «Միամիտի մը արկածներ»ը հատորին մէջ։
Իբրեւ հատոր հրատարակած է նաեւ Փօլ Պուրժէի «Փիլիսոփայի մը աշակերտը»ին թարգմանութիւնը: Զինադադարէն ետք, անդամ եղած է «Վերջին լուր» օրաթերթի խմբագրակազմին եւ 1919-ին հրատարակած՝ «Հայ միտք» ազգային եւ գրական շաբաթաթերթը:
Պոլսոյ Ազգային Երեսփոխանական Ժողովին Գատըգիւղի երեսփոխան եղած եւ վարած է նոյն ժողովին ատենադպրութիւնը:
Ստորագրած է գրական էջեր «Հայրենիք» ամսագրին, «Հայաստանի Կոչնակ»ի եւ Պոլսոյ ու արտասահմանի բազմաթիւ հանդէսներու մէջ:
1922-ին գտնուած է Գորֆու (Յունաստան), ապա անցած՝ Մարսէյլ, իսկ 1928-ին Ժընեւ փոխադրուած է՝ Քրաֆթ Պոնարի հաստատած «Ֆուայէ Հայաստան» որբանոցին տնօրէնութիւնը վարելու։ Մահացած է Ժընեւ, 11 Յուլիս, 1932-ին:


== Աղբիւրներ ==
Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, Հայ Հանրագիտակ, հատոր Բ., Պուքրէշ, 1938, էջ 230:
Հայ իրականութիւնը 1900-1920-ական տարիներուն

Հայ իրականութիւնը 1900-1920-ական տարիներուն , 1900 թուականէն մինչեւ 1915 ու 1920 թուականը, հայ ժողովուրդի գոյութեան պայմանները կ՛ունենան պատմական վերիվայրումներ։

Նախ՝ կը շարունակուին հալածանքները եւ ինքնապաշտպանական պայքարը։ Արեւմտահայութեան վրայ, մինչեւ 1908 թուականը, համիտեան վարչակարգը ծանր կը ճնշէ՝ աւելի քան երբեք։ Գրական գործեր կը ստեղծուին առաւելաբար արտասահման գտնուող տարագիր գրագէտներու կողմէ, որոնք կ՛արտայայտեն նոր ձգտումներ, կը ծնին նոր գարակնութիւն։Արեւելահայութեան մօտ, ճնշումն ու պայքարը կ՛առնեն այլ ձեւեր, երբեմն՝ նոյնպէս տագնապալի։ Բայց ցարական վարչակարգի լարած բոլոր թակարդներէն՝ հայութիւնը դուրս կու գայ յաղթական։ Իբր հետեւանք՝ ազգային գիտակցութիւնը ու ուժը կը ծաւալին։
Այս տարիներու մշակութային կեանքը, հայութեան զոյգ թեւերուն մօտ, կը ներկայանայ ընդհանրապէս զուգահեռ ընթացքով։ Միշտ կապուած հայ իրականութեան, անիկա ընդհանրապէս կը ձգտի անդին անցնիլ «մեր կեանքը» արտայայտելու, անոր՝ անմիջականօրէն ծառայելու պարզ առաջդրանքէն։ Կը փորձէ զարգացնել մշակոյթի նոր ըմբռնեում. ստեղծոլ գրական ու գեղարուեստական նոր արտայայտամիջոցներ։
Դարու երկրորդ տասմնամեակը կը նշուի ճակատագրական դէպքերով։ Թուրքիոյ մէջ, իրարու կը հետեւին Օսմանեան Սահմանադրութիւնը, իր բերած կարճատեւ ազատութեան շրջանով, ապա յուսախաբութիւնը եւ ի վերջոյ համաշխարհային պատերազմի ճգնաժամը, տեղահանութիւնն ու հայութեան մեծ մասի ոչոնչացումը՝ ցեղասպանական «լուծումով»։
Արեւելահայութիւնը, նոր սեղմումներէ եւ ոստիկանական հալածանքներէ ետք, կ՛ենթարկուի սիրաշահումի քաղաքականութեան մը, կը տեսնէ Արեւմտեան Հայաստանի մեծ մասի գրաւումը, ապա լքումն ու նահանջը, մինչեւ վերջին ժամու յաղթանակը Սարտարապատի մէջ . յետոյ՝ ազգային անկախութիւնը՝ յոյսերու աղբիւր, բայց նոյնպէս՝ կարճատեւ։

Երկրորդ՝ այս տասնամեակի մշակութային կեանքի նախ շատ խոստմնալի է։ Պոլիսէն մինչեւ վերածնող Արեւմտահայաստանի գաւառական կեդրոնները, Թիֆլիսէն ու Պաքուէն մինչեւ Կովկասեան Հայաստանի գաւառները, մշակոյթ ու գեղրաուեստներ նոր թափ կը ստանան։ Մամուլ եւ կրթական հաստատութիւններ կը հիմնուին, կ՛ընդլայնին։ Գրարական նոր գործեր կը ծնին, թատրոնը թափ կ՛առնէ։Բայց քանի մը տարի անց՝ պատերազմը պիտի կասեցնէ այդ կենսունակութիւնը։ Անիկա շուտով, ու հայութեան երկու մայր հատուածներուն համար՝ յաջորդաբար, առաջին գիծի վրայ պիտի բերէ վերապրումի խնդիրներ. պիտի դառնայ իսկական գոյամարտ։


== Աղբիւր ==
Հայ Կեանք եւ Գրականութիւն, Յարութիւն Քիւրքճեան, երկրորդական բաժին Ա. տարի, էջ 127:
Սապահըտտին

Սապահըտտին (1879-1948), թուրք հասարակական-քաղաքական գործիչ, Երիտթուրքերու շարժման հիմնադրիներէն եւ ղեկավարներէն մէկը, Սուլթան Ապտուլ Համիտի Բ.-ի զարմիկը։ Հայրը, ով ծագումով քրիստոնեայ էր, «զուլումի» տարիներուն փախած է Ֆրանսա։ Սապահըտտին դարձած է հոն գործող երիտթուրքերու ղեկավարը։ Անգլիասէր էր. յոյս ունէր Մեծն Բրիտանիոյ օգնութեամբ Օսմանեան կայսրութեան մէջ իրագործել ժողովրդական յեղափոխութիւն մը։ Օսմանեան կայսրութեան յետամնացութեան պատճառ համարած է պետական սեփականութեան տիրապետութիւնը եւ պայքարած մասնաւոր սեփականութիւնը տարածելու համար։
Ազգային հարցերու մէջ՝ լայն ինքնուրոյնութիւն շնորհելու կողմնակից եղած է, ընդհուպ մինչեւ ազգային ծայրամասերուն ինքնավարութիւն ուզած է տալ եւ իրաւահաւասար պետական կազմաւորումներու դաշնակիցներ ստեղծել։ Սերտ կապեր ունեցած է հայ քաղաքական շրջանակներու հետ։ Սապահըտինի ջանքերով հնարաւոր դարձած է երիտթուրքերու ժամանակաւոր դաշինքը ոչ թուրք, ժողովուրդներու հասարակական-քաղաքական կազմակերպութիւններու հետ։ Երիտթուրքերու շարժման պառակտումէն ետք անոր անդամներու մեծ մասը համախմբուած է Սապահըտտինի շուրջ եւ ստեղծած «Մասնաւոր նախաձեռնութեան եւ ապակեդրոնացման ընկերութիւնը»։ Սապահըտտին պաշտպանած է օտարերկրեայ միջամտութեան անհրաժեշտութեան գաղափարը։
Անգլիացիներու օգնութեամբ  փորձած է դաւադրութիւն կազմակերպել Ապտուլ Համիտ Բ.-ի դէմ, սակայն չէ յաջողած։ 1908-ի յեղաշրջման հետեւանքով, երբ իշխանութիւնը գրաւած է երիտթուրքերու ազգայնական թեւի ներկայացուցիչները, Սապահըտտին փախած է Եւրոպա։ 1918-ի վերջերուն փորձած է վերադառնալ քաղաքական ասպարէզ, սակայն, յաջողութիւն չգտնելով, հաստատուած է Զուիցերիա։
Պուրծի բերդ

Պուրծի (յուն․՝ Μπούρτζι), Թալասոփիրղոս եւ կամ Քասթելի․ փոքրիկ կղզիակ Նաֆփլիօ նաւահանգիստին մէջտեղը, Արղոլիքոս ծոց։  Քասթելի անունը վենետիկցիները տուած են, իսկ Պուրծի՝ օսմանցիները։


== Տեղեկութիւններ ==
Բերդը կառուցած են վենետիկցիները։ 1473-ին զայն կ՛ օժտեն արդի հրազէններով։  1502-ին կ՛ ամրացնեն Աքրոնաֆփլիային հարաւ-արեւմտեան մասը՝ զայն կը վերածեն պատնէշներով մարտկոցի մը որ կը միանայ արուեստական քարափի մը։  Քարափը յատուկ շղթայով մը կը կապուէր որ կը հասնէր Թալասոփիրղօ (Պուրծի)։  Այս ձեւով նաւահանգիստը եւ քաղաքը կը պաշտպանուէր․ անկէ առաջացած է «Լիմենաս թիս Ալիսու» Λιμένας της Αλύσου անունը (Շղթայակապ նաւահանգիստ)։
Քարլովիչի Դաշինքէն ետք վենետիկցիները կղզիակին վրան կը կառուցեն հզօր ամրոց մը՝ մարտկոցներով եւ հրազէններով։
Քարլովիչ Դաշինք․ 26 Յունուար1699-ին ստորագրուած դաշինք պարտուած օսմանեան կայսրութեան եւ յաղթական Դաշնակիցներուն (Հապսպուրկ կայսրութիւն, Լեհալիթուանեան հասարակապետութիւն, Վենետիկի Հանրապետութիւն եւ Ռուսական կայսրութիւն) միջեւ։
Յունական Ապստամբութեան (1821) ընթացքին, Թալասոփիրղոս կամ Պուրծի 1822-ին կը գրաւեն յունական ուժերը (50 զինեալ եւ 150 հրկիզող) ֆրանսացի Ֆ․ Կիւրտենի հրամանատարութեան տակ։  Անոնք Պուրծիէն կը ռմբակոծէին Նաֆփլիօ քաղաքը, յաջողելով կասեցնել թուրքերուն ապօրինի պարենաւորումը անգլիական նաւէ մը։
1930-ին կը վերանորոգուի եւ առաջին կարգի հիւրանոցի (12 սենեակներով) կը վերածուի մինչեւ 1970-ական թուականներուն։ 


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
   


== Արտաքին յղումներ ==
Քարլովիչ դաշինք(յունարէն)