Ենովք Արմէն

Արմէն Ենովք (10 Նոյեմբեր 1885, Էֆքէրէ - 6 Մայիս 1968, Մարսէյլ), գրագէտ, լրագրող եւ մշակութային գործիչ։
Կ.Պոլիս փոխադրուած է շատ փոքր տարիքին։ Իր նախակրթութիւնը ստացած է թաղային վարժարաններուն մէջ։ 1896-ին յաճախած է Ազգ. Կեդրոնական վարժարան եւ ապա Ռոպէրթ Գոլէճ, որուն շրջանը աւարտելէ ետք նուիրուած է գրականութեան։ «Բիւրակն» շաբաթաթերթի օգնական խմբագիր եղած է 1901-1905-ին, միեւնոյն ատեն աշխատակցելով «Արեւելք»ի, «Մասիս»ի եւ «Արեւելեան Մամուլ»ի։ 1906-1908-ին «Մասիս»ի խմբագրապետ եղած է, իսկ 1909-ին խմբագրած է «Չէզոք» շաբաթաթերթը։ 1909-1910-ին հրատարակած է «Առաւօտ» օրաթերթը:
Պահ մը հեռանալով գրական ասպարէզէն, 1910-ին ստանձնած է Մերսինի Ազգ. «Պարթեւեան» վարժարանին տնօրէնութիւնը եւ ապա Ատաբազարի Ազգ. Կեդրոնական վարժարանին մէջ ուսուցիչ եւ տնօրէն եղած է մինչեւ 1915 տեղահանութիւնը:
1915-ին Քէոթահիա կը տարագրուի, ուրկէ տարի մը ետք Պոլիս կ'անցնի ծպտուած։
1918-1919-ին խմբագրական պաշտօններ կը վարէ։ 1919-ին Պոլսոյ Հայ Կարմիր Խաչի տնօրէն կ'ընտրուի եւ կը վարէ այդ պաշտօնը մինչեւ 1922։ Այդ տարի Պոլսէն Պառի (Իտալիա) անցնելով կը հիմնէ«Ընկերութիւն Իտալ Հայ Արեւելեան Գորգերու» հաստատութիւնը: Երկու տարի գործելով կ'արտադրէ Իտալիոյ ամէն կողմը մեծապէս գնահատուած արեւելեան գորգեր: Այնուհետեւ «Franco-Orient» արեւելեան գորգի ընկերութեան Իւզէսի (Uzés) գորգի աշխատանոցի տնօրէնութեան կոչուած է, հոն գործելով 1925-1930 թուականներուն։
1931-ին Մարսէյլի մէջ հիմնած է արագատիպ մեծ մամուլով եւ արդիական ամէն կատարելագործութիւններով օժտուած առաջին հայկական տպարանը:
Անդամակցած է Մարսէյլի Ս. Թարգմանչաց Մայր Եկեղեցիի կրօնական ընկերակցութեան, ինչպէս նաեւ Հ. Բ. Ը. Միութեան մասնաճիւղի վարչութեան իբրեւ ատենադպիր:
Վերոյիշեալ լրագիրներէն զատ, Ենովք Արմէն աշխատակցած է նաեւ «Մանզումէ-ի-Էֆքեար»ի, «Ծաղիկ»ի, «Բիւզանդիոն»ի, «Ազատամարտ»ի, «Վերջին Լուր»ի, «Նոր Օր»ի, «Յառաջ»ի, «Ապագայ»ի, «Հայ Սիրտ»ի (Մարսէյլ), «Անահիտ»ի, «Պայքար»ի, «Մշակ»ի, «Վերածնունդ»ի, «Հայաստանի Կոչնակ»ի եւ ուրիշ զանազան թերթերու, ինչպէս նաեւ տարեցոյցներու:
Ենովք Արմէն հեղինակած է հետեւեալ հատորները. «Կինը», «Թրքահայ գրականութիւնը մամուլի ազատութեան թուականին», «Ազգ. Սահմանադրութիւն», «Վեղարաւոր սատանան», «Արշակ Չօպանեան»։ Թարգմանած է ամերիկացի դեսպան Հենրի Մորկընթաուի յուշերը (1919) եւ «Մղձաւանջ» հատորը։


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, էջ 291-292:
Հայկ Գարագաշի «Պարսկահայ Տարեցոյց»ը 1920 էջ 204-205։
Ալպօյաճեան՝ «Հայ Կեսարիա» էջ 2040-2042։
Ենովք Արմէն, Կինը (Պատմուածքներ), Կ. Պոլիս, տպարան Ծաղիկ (Սագաեան), 1906։
Վեղարաւոր սատանան։ [ Մաղաքիա Օրմանեանին ], Արմեն Ենովք, Ա. տ.: Ա. հ, 1908։
Ենովք Արմէն, Ազգային սահմանադրութիւնը եւ Ազգային երեսփոխանական ժողովը։ Ձօնուած հայ ժողովուրդին, Կ. Պոլիս, տպագրութիւն Արշակ Կարոյեանի, 1908։
Ենովք Արմէն, Թրքա-հայ գրականութիւնը մամուլի ազատութեան թուականին, Կ. Պոլիս, տպարան Շանթ, 1909։
Նուրի Ճէլալ, Մղձաւանջ, վէպ համիտեան կեանքէ, թարգմանեց Ենովք Արմէն, Կ. Պոլիս, տպ. Օննիկ Բարսեղեան եւ որդի, 1911։
Ենովք Արմէն, Հայ նոր բանաստեղծները։ Ա. Հրանտ Նազարեանց, Կ. Պոլիս, Տպագր. Վ. եւ Հ. Տէր-Ներսէսեան, 1911։
Ենովք Արմէն, Արշակ Չօպանեան։ Կեանքը եւ գրական ու հասարակական գործունէութիւնը։ (Լէքչըր՝ խօսուած՝ Ատա-Բազար՝ Հայուհեաց Վարժարանի եւ Պարտիզակ՝ Ամերիկեան Բարձր. Վարժարանի (1912) մեջ), Կ. Պոլիս, տպարան Ռ. Սագաեան, 1913։
Լօյտ Ճօրճի հռչակաւոր ճառը եւ Հայկական խնդիրը անգլիական խորհրդարանին մէջ, թարգմ. Ենովք Արմէն, Կ. Պոլիս, Տպագրութիւն Ա. Կարօեան, 1918։
Լօյտ Ճօրճի հռչակաւոր ճառը եւ Հայկական խնդիրը անգլիական խորհրդարանին մէջ, թարգմ. Ենովք Արմեն, երկրորդ տպագրութիւն, Կ. Պոլիս, տպարան Օ. Արզուման, Պ. Պալենց գրատան հրատարակութիւն, 1919։
Ամերիկեան դեսպան Մր. Մօրկընթաուի յիշատակները եւ հայկական եղեռնին գաղտնիքները, թարգմ. Ենովք Արմէն, Կ. Պոլիս, Օ. Արզուման, 1919։
Ամերիկյան դեսպան Հենրի Մորգենթաուի հուշերը և հայկական եղեռնի գաղտնիքները։ Ֆաքսիմիլային հրատարակություն, թարգմ. Ենովք Արմէն, Երևան, «Լույս», 1990։