armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Տանիէլ Տեքըր

Տանիէլ Տեքըր, փորթօ ռիքոցի երաժիշտ եւ երգահան։


== Կենսագրութիւն ==
Համագործակցեր է Արա Գէորգեանի հետ, մասնակցեր Սարդարապատի համերգին, գրեր եւ կատարեր է «Ատանա» երգի անգլերէն բառերը։ Արա Գէորգեանի հետ մասնակցեր է համերգային շրջագայութիւններու Աւստրալիոյ, Միացեալ Նահանգներու շարք մը քաղաքներուն մէջ, եւ Սուրիա:
2005 թուականին Տանիէլ Տեքըրը Հայաստանի կողմէն պաշտօնապէս հրաւիրուեր է Երեւան՝ երգելու «Ատանա»ն Ցեղասպանութեան 90-րդ տարելիցին նուիրուած համերգի ժամանակ։
2010 թուականին թողարկեր է «Հայ եմ իմ ընտրութեամբ» ձայնասկաւառակը, որուն շնորհանդէսը տեղի ունեցեր է Նարեկացի արուեստի միութեան մէջ: Ձայնասկաւառակին մէջ ընդգրկուած է 13 երգ՝ «Կիլիկիա», «Տլե Եաման», «Մարտիկի երգը», «Սիրոյ գիշեր», «Ախր ես ինչպէս», «Աղջկայ երգը», «Հայոց աշխարհ», «Ատանա» երգի անգլերէն տարբերակը եւ այլն։ Զուգերգեր կատարեր է երգչուհիներ Լեյլա Սարիբեկեանի, Քրիսթինէ Փեփելեանի, Շուշան Պետրոսեանի, Աննա Խաչատրեանի հետ։ 2010 եւ 2016 թուականներուն Արամ Խաչատրեանի անուան մեծ համերգասրահին մէջ տեղի  ունեցեր է Տանիէլ Տեքըրի համերգը, 2017 թուականին «Իմ Արցախ» նախագիծի համերգովելոյթ ունեցեր է Շուշիի մէջ:


== Տանիէլ Տեքըրը` Հայաստան այցի եւ հայերուն սատարելու մասին ==
Արցախի մէջ 2020 Սեպտետբեր 27-ին սկսած պատերազմի, Հայաստանի ծանր իրադարձութիւններու մասին իր զօրակցութիւնը յայտնելով ըսած է.-


== Մեջբերումներ Տանիէլ Տեքըրէն ==


== Պարգեւներ ==
Ֆրիտիոֆ Նանսենի անուան շքանշան
Գրիգոր Նարեկացի յուշամետալ, 2016


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտօնական կայքը
Տանիէլ Տեքըրըրի էջը Youtube կայքի մէջ
Տանիէլ Տեքըրը դարձեր է ՀՀ քաղաքացի
«Ես Կ՛ուզեմ Ամէն Ինչ Ընել` Աջակցելու Հայ Ժողովուրդին, Իմ Ժողովուրդիս», Ըսած Է Տանիէլ Տեքըր
Արա Գէորգեան Ներկայացուց «Remember» Եւ «Կանք Ու Կը Լինենք» Տեսահոլովակները
Ատրինէ Տատրեան

Ատրինէ Տատրեան (26 Դեկտեմբեր 1913(1913-12-26) կամ 1915, Չորում, Թուրքիա - 21 Փետրուար 2002(2002-02-21), Նիս), արձակագիր, թատերագիր եւ բանաստեղծ։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Չօրում «Թուրքիա»: Իր նախակրդութիւնը ստացած է Տատեան եւ Արամեան-Ունճեան վարժարաններուն մէջ: Ապա յաճախած է Գատըգիւղի՝ Նոթր Տամ Տը Սիոն ֆրանսական քոյրերու վարժարանը: Աշակերտած է նաեւ Սիպիլի:
Հետեւած է Վիեննայի եւ Պերլինի համալսարաներու դասընթացքներուն: Տարի մը ուսուցչագործած է Արամեան-Ունճեանի մէջ:


== Աշխատութիւններ ==
1945-էն մինչեւ 1968, հրատարակած է «Պարտէզ» մանկապատանեկան հանդէսը Բագարատ Թեւեանի հետ. օգնութեամբը Արմենուհի Էօզէրի:
Մշակած է՝  պատմուածք, քերթուած, հէքեաթ, վէպ, թատերգութիւն, մանկավարժական եւ ընկերային յօդուածագրութեան սեռերը:
Գրած է նաեւ մանկական թատերախաղեր եւ դասագիրքեր:


=== Վէպեր ===
Իր «Հայրը» վէպը իբր թերթօն հրատարակուած է՝ «Նոր Լուր» օրաթերթին մէջ: Իր վէպերէն հրատարակուած են՝

«Մայթերու վրայ»,
«Գեհենի ճամբուն վրայ»,
«Չորրորդ մը կը փնտռուի»,
«Հեղինակ կեցիր»:


==== Թատերգութիւններ ====
Լոյս ընծայած է նաեւ շատ մը մանկական թատերգութիւններ. որոնք ներկայացուած են Պոլսոյ մէջ եւ հրատարակուած երեք հատորներու մէջ՝ «Մանկապատենական Թատրախաղեր» խորագրով:
Իր «Յարդի Շիւղեր Հոսանքի Վրայ» թատերախաղը 1955-ին շահած է Եգիպտոսի գրական, թատերական մրցման առաջնութիւնը:
«Մարդը Մարդ Ընելու Համար» եւ «Պանդոկին Սենեակները» թատերգութիւններէն զատ Էսայեան Սանուց Միութեան մէջ ներկայացուած «Վանօ Եւ Մարօ» երգախառն քերթուած-թատերգութիւնն ալ արժանացած է գնահատանքներու:


=== Բանաստեղծութիւններ ===
Ա. Տատրեանի բանաստեղծական հատորներէն են՝ 

«Հրդեհ կայ մարեցէ՛ք»,
«Մարդ մը եւ աշխարհ մը»:


=== Յուշագրութիւն ===
Իր յուշերը հրատարակուած են՝ «Կեանքի մէջէն. Իմ եւ ուրիշներու կեանքը» անուն հատորով մը:
Հեղինակը իր կեանքի վերջին տարիներուն հաստատուած էր Ֆրանսայի՝ Նիս քաղաքին մէջ:


== Աղբիւրներ ==
«Հանրապետական Շրջանի Իսթանպուլահայ Գրականութեան Արդի Գրողներ»։
Օգոստինոս Սեքուլեան

Օգոստինոս Սեքուլեան (19 Սեպտեմբեր, 1921, Կէորկենի, Ռումանիա (Թրանսիլվանիա)  - 19 Յուլիս, 2014, Լոս Անճելէս, Ա․Մ․Ն․), հոգեւորական, աստուածաբան, գրագէտ, տոմարաբան։


== Կենսագրական գիծեր ==
Օգոստինոս Սեքուլեան ծնած է 19 Սեպտեմբեր 1921-ին Աւստրոհունգարիոյ (այժմ Ռումանիա) Կէորկենի քաղաքը։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է տեղական դպրոցին մէջ։ 1931-ին, Վիեննա մեկնած է եւ յաճախած է Մխիթարեան միաբանութեան Կղերանոցը: Կուսակրօն քահանայ ձեռնադրուած է 1944-ին։ Ուսումը շարունակած է Վիենայի պետական համալսարանը, ուր աստուածաբանութիւն եւ մանկավարժութիւն ուսանած է։ Ան տիրապետած է հին յունարէնի, լատիներէնի, եբրայերէնի, ասորերէնի եւ գրաբարին, ինչպէս նաեւ գերմաներէնի, հայերէնի, հուգարերէնի եւ ֆրանսերէնի։


=== Վարած պաշտօններ ===
Վիեննայի վանքի Գրադարանին, Մատենադարանին, Թանգարանին եւ Դիւանատան պատասխանատու՝ 1946-1957, 1968-1982 եւ 1986-1992։
Հազմիէի (Լիբանան) Մխիթարեան վարժարանի փոխ տնօրէն՝ 1957-1961 եւ տնօրէն՝ 1961-1968։ Իսկ 1972-1978 ան պատասխանատու է Հազմիէի Մխիթարեան Ժառանգաւորներուն։
1968-1992 Մխիթարեան Միաբանութեան ընդհանուր վարչութեան անդամ է։ Որպէս ընդհանուր գործակալ՝ 1968-1982 եւ 1988-1992 ան ստանցնած է վանքի գլխաւոր եկամուտին՝ «Mechitharine Liqueur»-ի արտադրութեան վերակացութիւնը։
1977-1983 եւ 1988-1993 վանքին տպարանին տնօրէնն է եւ «Հանդէս Ամսօրեայ»ի խմբագիրը։
1984-1988 եղած է փոխ-տնօրէն Մխիթարեան հայրերու վարժարանին, Լա Քրեսենթա-Թահանկա (Քալիֆորնիա, ԱՄՆ): 
1989-1992 եղած է վերակացու Վիեննայի Մխիթարեան Ժառանգաւորացի։
1990-1992, եղած է Պուտափեշտի հայերուն հոգեւոր հովիւը։
1992-2009 եղած է տնօրէն Մխիթարեան հայրերու վարժարանին, Լա Քրեսենթա-Թահանկա (Քալիֆորնիա, ԱՄՆ):


== Հրատարակութիւններ ==
1949 Նոր կտակարանի գիրքերուն կարգը հայոց քով,
1971 Վիեննայի Մխիթարեան Թանգարանի՝ Կոստանդին Գ.էն մինչեւ Լեւոն Ը.ի դրամները,
1982 Վիեննայի Մխիթարեան Թանգարանի՝ Հեթում Բ., Լեւոն Գ. եւ Աւշինի դրամները,
1983 Վիեննայի Մխիթարեան Մատենադարանի հայերէն ձեռագիրներու ցուցակ, Գ. հատոր,
1987 Աշխարհաբար Սաղմոսարան,
1987 Հանդէս Ամսօրեայի 100 տարուան մատենագիտական ցուցակ։Նաեւ հեղինակն է բազմաթիւ բանասիրական, դրամաբանական, ծիսաբանական եւ տոմարաբանական յօդուածներու, որոնց մեծ մասը «Հանդէս Ամսօրեայ»ին մէջ հրատարակուած է: Եղած է առաջինը որ ապացուցած է, թէ հայ Կիլիկիան դրամահատութեան արքայական փողերանոց ունեցած է ոչ միայն Սիս ու Տարսոն քաղաքները, այլ նաեւ վաճառաշահ Այաս նաւահանգիստ քաղաքը:


== Վախճան ==
Սրբոց Առաքելոց տօնին՝ 19 Յուլիս 2014ին, Լոս Անճելէսի մէջ, 92 տարեկան հասակին իր աչքերը կը փակէ։ Թաղման կարգը տեղի կ՛ունենայ Շաբաթ 26 Յուլիս 2014-ին Կլէնտէյլի Լոս Անճըլես Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ մէջ։
Փրովիտենսի Հայերը

Փրովիտենսի Հայերը սկսած է ձևավորուիլ 19-րդ դարու վերջին քառորդին։ 1897 թուականին բնակած է 450, 1902 թուականին՝ 1350, 1910 թուականին՝ 2500, 1962 թուականին՝ 12-13 հազար հայ։ Ներկայիս (2003) Փրովիդենսի և արվարձանների հայերու թիւը շուրջ 30 հզ. է։ Առաջին հայ բնակիչները աշխատած են տեղի արդյունաբեր ձեռնարկություններով, զբաղած արհեստներով (կոշկակարություն, դերձակություն, ներկարարություն են)։ Ներկայիս մեծ թիւ կը կազմեն բժիշկները, ատամնաբույժները, դեղագործները, ճարտարագետները։ 1890 թուականին հիմնուած է Խրիմյան ընկերությունը, 1894 թվականին՝ Հայկազյան և Ազգային տնտեսական միությունները, 1897 թվականին՝ Որբախնամ, 1899 թվականին՝ Փրովիդենսի Հայու որբախնամ ընկերությունները։
Հոն կը գործեն հայ ազգային կուսակցություններու տեղական կազմակերպությունները, ՀԲԸՄ-ի, ՀՄԸՄ-ի, ՀՕՄ-ի, Համազգայինի, ՀՍՄ-ի մասնաճյուղերը, հայրենակցական մի շարք միություններու (Համախարբերդական, Հաճընի ընդհանուր, Բալու-Պաւլին գյուղի ուսումնասիրաց և վերաշինաց, ԲալուՀավավ գյուղի ուսումնասիրաց, Քղիի Խուփս գյուղի) կենտրոնական վարչություններն ու մասնաճյուղերը։ Համայնքին կը գործեն առաքելական Ս. Սահակ-Մեսրոպ (1914 թվականէն), Ս. Վարդանանց (1940 թվականէն) և ավետարանական Եփատյան (1889 թվականէն) եկեղեցիները։ Ս. Վարդանանց եկեղեցիին քով հիմնված է Մուրադ Արմենյան մեկօրյա դպրոցը։ 1907 թվականին կազմուած է թատերախումբ (1912 թվականէն կոչուած է «Հնչակ»), երկար տարիներ գործած է «Ազատամարտ» թատերախումբը։ Փրովիդենսի մէջ լույս կը տեսնէն «Կանթեղ», «Փարոս» եկեղեցական պարբերականները։ Կը գործէ է հայկական ռատիոժամ։
Փրովիդենսի կեդրոնական հրապարակներէն մեկում կանգնեցուած է Հայոց ցեղասպանության Հայ նահատակներու հիշատակին նուիրուած հուշարձան (Փրովիդենս, Ռոդ Այլենդ):
Վահան Ա. Քհնյ. Թովմասեան

Վահան Ա. Քհնյ. Թովմասեան, աւազանի անունով Կարապետ, ծնած է սասունցի ծնողքէ, Քիլիս, 1857-ին։
Իր նախնական ուսումը կը ստանայ Գասպար, Անտոն եւ Սարգիս Վարժապետեաններուն քով։ Ան աւելի օգտուած է Քիլիսի Յովսէփ Պատուելիէն, որ եղած է նաեւ Քիլիսի դպրոցին առաջին բարեկարգիչը։
Կարապետ ինքնաշխատութեամբ զարգացած եւ տիրապետած է հայերէն լեզուին ու գրաբարին ու հետագային մտած է ուսուցչական ասպարէզ։
Կարապետ, որ ժողովուրդին կողմէ կոչուած է Կարապետ Խէլֆէ, եղած է փորձառու եւ վաստակաւոր ուսուցիչ եւ հասցուցած է բազմաթիւ աշակերտներ։ Անոնցմէ մէկն է քիլիսցի Տ. Վորէն Ա. քահանայ Ներսէսեան, որ մեծապէս օգտուած է իր ուսուցիչին գիտելիքներէն ու տպաւորուած՝ անոր պարկեշտ ու եկեղեցանուէր կեանքէն։
Կարապետ Խէլֆէ ուսուցչական ասպարէզի ընթացքին, քիլիսցի ընտանիքի մը աղջկան հետ կ'ամուսնանայ եւ հայրենակիցներու փափաքով ու տեղւոյն թաղականութեան որոշումով կը կոչուի քահանայական կարգի։
Իր քահանայական ձեռնադրութեան ու օծումը տեղի ունեցած են քիլիսի Ս. Յովհաննէս եկեղեցւոյ մէջ, 1891-ին եւ վերակոչուած՝ Տէր Վահան։
Քահանայական պատրաստութեան շրջանը լրացնելէ ետք, Տէր Վահան հոգեւոր հովիւ նշանակուած է Քիլիսի Ս. Յովհաննէս Եկեղեցւոյ ծխական ժողովուրդին։
Իր ժողովուրդին տառապանքն ու բնաջնջումը խախտած են իր ֆիզիքական կառոյցը եւ յառաջ բերած ուղեղային խանգարում։ Իր քահանայութեան վերջին երկու տարիներու կեանքը եղած է շատ ողբալի։
Ի տես իր առոզջական խանգարուած վիճակին, ազգայիններ դիմած են Կ. Պոլսոյ Պատրիարքութեան, որպէսզի Տէր Հայրը Ազգ. Հիւանդանոց փոխադրեն ու անհրաժեշտ դարմանումները կատարեն։ Յանձնարարուած է, որ քահանան անմիջապէս ղրկեն հիւանդանոց։ Ամէն ինչ կը կարգադրուի որպէսզի որողեալ օրը քահանան շոգեկառքով ղրկեն Պոլիս։ Բայց ափսո՜ս, որ նոյն մեկնումի օրը ան կը մահուան ։ Նախախնամութիւնը չէ կամեցած, որ իր պատուական մէկ ծառան աւելի տառապի հիւանդանոցին մէջ։
Տէր Վահանի Թաղմանական կարգն ու վերջին օծումը կատարուած էՀալէպի մէջ, 1923-ին եւ մարմինը ամփոփուած՝ Հայոց Ազգային Գերեզմանատունը։
Առի գնահատանք իր տարիներու բարւոք ծառայութեան, ան արժանացած է Աւազութեան պատիւն ու տիտղոսին։
1839 թուական

1839 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 39րդ տարին


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1839 ծնունդներ

29 Հոկտեմբեր՝ Իմրէ Շթէյնտլ (հունգարերէն՝ Steindl Imre, մ.1902) հունկար ճարտարապետ
Անյայտ օրով՝
Գրիգոր Չիլինկիրեան (մ.1923), հրապարակախօս


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1839 մահեր

29 Յունիս՝  Համբարձում Լիմոնճեան (ծն. 1768) հայ երգահան, երաժշտագէտ
Անյայտ օրով՝
Գրիգոր Փէշտիմալճեան (ծն.1774), հայ փիլիսոփայ,  թարգմանիչ եւ լեզուաբան
Ժանսեմ

Ժանսեմ (ծ․ Յովհաննէս Սեմէրճեան 9 Մարտ 1920(1920-03-09), Պրուսա, Հյուդավենդիգար, Օսմանեան Կայսրութիւն - 27 Օգոստոս 2013(2013-08-27)[…], Սեն Էնյան), Ֆրանսահայ գեղանկարիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Ժանսեմ 1922-ին հատատուած է Յունաստան, Թեսաղոնիկէ քաղաքին մէջ, ուր անցուցած է մանկութիւնը․ այնուհետեւ՝ ամուսնու մահէն ետք, Ժանսեմի մայրը՝ 1931 թուականին, որդիի կոտրուած ոտքը բուժելու նպատակով կը մեկնի Ֆրանսա ու կը հաստատուի Փարիզի Իսի-Լէ-Մուլինօ արուարձանի մէջ:
Փարիզի զարդարուեստի բարձրագոյն դպրոցի շրջանաւարտ Ժանսեմը 1944 թուականէն սկսեալ սկսած է իր ստեղծագործութիւնները ցուցադրելու Անկախներու սալոնին մէջ, իսկ 1950ականներուն արդէն արժանացած է շարք մը մրցանակներու Ֆրանսայի, եւրոպական քանի մը այլ երկիրներու եւ Մեքսիքոյի մէջ։ Ժանսեմ այն բացառիկ նկարիչն է, որուն կենդանութեան օրօք բացուած է իր անունը կրող երկու թանգարան՝ երկուքն ալ Ճափոնի մէջ:
Անոր ստեղծագործութիւնները կը պահուին աշխարհի բազմաթիւ հեղինակաւոր թանգարաններուն ու մասնաւոր հաւաքածոներուն մէջ։ Ստեղծագործութեան առաջին հանգրուանին անոր գործերը կրած են ազգային դրօշմ՝ «Հայուհին», «Հայկական հարսանիք», «Թաղում», եւայլն: Այդ գործերուն մէկ մասը ցուցադրուած են Փարիզի հայկական արուեստի թանգարանին մէջ։ Ժանսեմ տուած է տասնեակ անհատական ցուցահանդէսներ՝ Փարիզի, Նիւ Եորքի, Շիքակոյի, Լոնտոնի, Թոքիոյի, Հռոմի, Պրիւքսէլի, Լօզանի, Պէյրութի մէջ եւ այլուր։
Ֆրանսական արուեստի ցուցահանդէսին հետ անոր գործերը ներկայացուած են նաեւ Մոսկուայի մէջ։ Ժանսեմ առաջին անգամ Հայաստան այցելած է 1973-ին: 2001-ին Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահ Ռ. Քոչարեանի հրաւէրով Ժանսեմ կրկին այցելած է Հայաստան եւ 2000-2001-ին իր գծած «Եղեռն» շարքը՝ բաղկացած 34 կտաւներէ, նուիրած է Հայոց Ցեղասպանութեան թանգարանին:


== Աղբիւրներ ==
Մեծ Եղեռնի Գեղանկարիչը» Ցուցադրութիւն՝ Հայոց Ցեղասպանութեան թանգարան-հիմնարկին մէջ
Յակոբ Գազազեան

Յակոբ Փաշան Գազազեան (1836, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1891, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն), տնօրէն եւ երեսփոխան:


== Կեանք եւ Գարծունէութիւն ==
ծնած էր 1831-ին: Եղած է բարձր կրթութեան տէր. ֆրանսերէնի ու թրքերէնի հմուտ պետական յարգուած պաշտօնեայ մը: Երիտասարդութեան շրջանին նախ կը վարէ Օսմանեան Դրամատան (Պանք Օթօման) թարգմանութեան բաժինի տնօրէնութիւնը, ապա` երբ սուլթան Համիտ գահ կը բարձրանայ, Օսմանեան Ա. խորհրդարանի երեսփոխան կ՛ընտրուի: Մաս կը կազմէ նաեւ Պետական Խորհուրդին:
Այնքան պարկեշտ ու վստահելի անձնաւորութիւն մըն կ՛ըլլայ որ` շուտով, սուլթանին անձնական գանձերուն «Բարեկարգիչ Յանձնաժողով»ին անդամ կը դարձնեն զինք: Աւելի ուշ` իրեն կը վստահուի սուլթանին «Անձնական գանձեր»ու տնօրէնի պաշտօնը, 1879-ին: Կարճ ժամանակ անց այս «տնօրէն»-ի կարգավիճակը Համիտի իսկ որոշումով շուտով նախարարութեան կը վերածուի, ու Գազազեան փաշան ատոր անդրանիկ նախարար կը նշանակուի:
Յակոբ փաշային թելադրանքով` երկրին տարածքին բազմաթիւ լքեալ գոյքեր Անձնական Գանձերու Նախարարութեան անունին կ՛արձանագրուին: Կարճ ժամանակի ընթացքին` սուլթանին հասոյթները աննախընթաց աճ կ՛ապրին:
Սուլթան կը գնահատէ Գազազեան փաշայի հաշուապահական մանրակրկիտ հսկողութիւնը ու անոր կը վստահի նաեւ երկրին ելեւմտից նախարարի պաշտօնը («Մալիյէ»), 1886-ին: Յակոբ փաշա դրամատնային նորարարութիւններ կը բերէ, դրամատոմսի (չէք) կիրարկութեան կը ձեռնարկէ, երկրին արտաքին պարտքերու տոկոսները կը զեղչէ: Թէեւ պետական շրջանակներու մէջ նախանձողներ ու բանսարկուներ ալ կ՛ունեցայ, սակայն սուլթանը միշտ կը գնահատէ զինք ու կը պարգեւատրէ շքանշաններով:
Գազազեան փաշային հռչակը կը հասնի մինչեւ Եւրոպա, ու յաջորդող տարիներուն եօթը երկիրներէ 30-ի չափ շքանշաններու արժանի կը նկատուի: Գործօն տնտեսագէտ-դիւանագէտ մըն եղած է, տեւաբար կը մասնակցած՝ պալատի արարողակարգային այցելութիւններուն եւ ընդունելութիւններուն: Բնաւ անտես չէ առած իր համայնքն ալ. իր միջնորդութիւններով եւ կարելիութիւններով` օգտակար եղած է Ազգ. Պատրիարքարանին ու պոլսահայութեան:
1891-ին սուլթանին նուիրած նժոյգը իր մահուան պատճառ կը դառնայ: Ձին արկածի կ՛ենթարկուի եւ Յակոբ փաշա կեանքը կը կորսնցնէ, 60 տարեկան հասակին:
Համայնք (հանդէս)

Համայնք, երկամսեայ հանդէս։ Լոյս տեսած է 1894-ին (5 համար), Ժընեւի մէջ  (անվտանգութեան նկատառումով տպագրութեան վայր նշուած է Փարիզը)։ Ժընեւի հայ անարխիստներու հրատարակչութիւն։ Հրատարակիչ-խմբագիր՝ Ա. Աթաբեկեան։ Գովազդած է անարխիզմը, հայ ժողովւկրդի երկու հատուածներու ազատագրման հնարաւոր ուղին համարած զինուած ապստամբութիւնը, Ռուսական կայսրութեան հպատակ ազգերու յեղափոխական ուժերուն համախմբուելու կոչ ըրած։
Տուզաղաճ

Տուզաղաճ, Լաթաքիա-Անտիոք տանող ճամբուն վրայ գիւղն մըն է ուր հաստատուած են հայերը 1850-ական թուականներէն իվեր։ Գիւղը կազմուած է 3 թաղերէ՝ Վերի թաղ (հաւանաբար ամենամեծը), երկրորդ թաղ եւ երրորդ կամ վարի թաղ որ կը գտնուի ճամբուն մօտիկ։


== Հակիրճ պատմութիւն ==
Գիւղը կը գտնուի Քեսապ աւանէն մոտ 8 քմ. հարաւ։ Հնադարեան ժամանակներէ բնակութեան հետքեր գտնուած են մեծ կամրջի մօտ՝ կաւէ ամաններ, խճասալեր եւայլն։
1840-ական թուականներուն Լաթաքիացի յոյն ընտանիք մը անտառի ծառերը շահագործելու համար կը գնէ իարւունք ու կը հաստատէ երկու սղոցարան։ Քեսապէն բանուորներ կուգան աշխատելու սղոցարանները։ Տարիներու ընթացքին անտառի ծառերը հը հատնին եւ ծառերէ լերկացած հողերը կը գնեն գիւղացիները պետութենէն։ Տուզաղաճի մէջ արտեր կը բանան եւ հոն կը հաստատուին սղոցարան աշխատող բանուորները։
1911-ի մարդահամարի համաձայն Տուզաղաճի բնակչութիւնը կը հասներ 113 անձի այսինքն 22 տուն։ 1915-ին Տուզաղաճի գիւղացիները կը տարագրուին Քէօրքիւնէի բնակչութեան հետ։ 1919-էն 1920-ին գիւղ կը վերադառնան միայն 17 անձ, երկու այլ ընտանիքներ Քեսապէն եւ Վերի Պաղճաղազէն կը հաստատուին հոս, բնակչութեան թիւը հասնելով 26 հոգիի։ Այսպէս գիւղի բնակչութեան մօտ 80 տոկոսը զոհուեցաւ տարագրութեան ժամանակ։
1939-ի սահմանագծումով Տուզաղաճի արեւելեան մասը կը մնայ Թուրքիոյ մէջ ներառեալ երեք ջրաղացնները։
1947-ին հայրենիք կը ներգաղթեն 55 անձ, այսինքն գիւղի բնակչութեան մեծամասնութիւնը։
1960-ական թուկաններուն խնձորի պարտէզներ կը մշակուին գիւղի մէջ. Հողը ջրառատ ըլլալով կը նպաստէ ծառերու աճումին եւ տարիներու ընթացքին լաւ բերք կուտայ։ Դէպի Լաթաքիա տանող ճամբուն մօտիկութիւնը կը նպաստէ խնձորի պարտէզներուն զարգացման եւ Հալէպէն ու Լաթաքիայէն ընտանիքներ հոս հողեր կը գնեն ու բնակութիւն կը հաստատեն։
1993-ի տուեալներով գիւղը ուներ 64 բնակիչ կամ 15 տուն։


== Բնորոշիչ Կառոյցներ ==
Գիւղին գլխաւոր կառոյցներն են՝

Գիւղի թաղին աղբիւրը որ կը գտնուէր վերի երկու թաղերուն մէջ։
Խանճիին աղբիւրը։
Գերեզմանատունը։
Գիւղը ունեցած է նաեւ երեք հատ դպրոց՝ Ազգային (1910-1942), Աւետարանական (1850-1910) եւ Հ.Բ.Ը.Մ. (1934-1937)


== Մատենագիտութիւն ==
Յակոբ Չոլաքեան, «Քեսապ», Ա. հատոր, Հալէպ, 1995
Յակոբ Չոլաքեան, «Քեսապ», Բ. հատոր, Հալէպ, 1998
Յակոբ Չոլաքեան, «Քեսապ», Գ. հատոր, Հալէպ, 2004
Յակոբ Չոլաքեան, «Քեսապի երեք օրերը», Երեւան, 2014
Սուրիական մարադահամար՝ http://www.cbssyr.org/new%20web%20site/General_census/census_2004/NH/TAB06-6-2004.htm
Լոս Անճըլեսի Քեսապի Ուսումնասիրաց Միութիւն - Կայքէջ www.keaofla.com
Լոս Անճըլէսի Քեսապի Ուսումնասիրաց Միութիւն - տարեկան գրքոյկ 25 թիւ՝1991-2015
Պէյրութի Քեսապի Ուսումնասիրաց Միութիւն - Ալպոմ Քեսապի եւ շրջակայից- Պէյրութ, 1955
Հայկական Սովետական Հանրագիտարան - Հատոր 4, 7, 12 - Երեւան 1974-1986
Լոս Անճըլեսի Քեսապի Ուսումնասիրաց Միութիւն - Քեսապն ու քեսապցին - Լոս Անճըլես 2011
105 (թիւ)

105 (հարիւր հինգ), կենտ, եռանիշ բնական թիւ է 104-ի եւ 106-ի միջեւ

Տարուայ 105րդ օրը Ապրիլ 15-ն է (նահանջ տարիներուն՝ Ապրիլ 14-ը)


== Թուագիտութիւն ==
տասնչորսերորդ եռանկիւնի թիվն է
Առաջին երեք կենտ պարզ թիւերու արտադրեալն է 105=3 × 5 × 7


== Գիտութիւն ==
Տուպնիում քիմիական տարրի (105Db) ատոմային թիւն է
105 Արտեմիս աստեղնեակի կարգային թիւն է


== Այլ ==
105-ն են ՀՀ Ազգային Ժողովի պատգամաւորները
105րդ Ամենայն հայոց կաթողիկոսը 1691-էն մինչեւ 1705-ը Նահապետ Ա.-ն եղած է
Ճափոնի 105րդ Կոյ-Նայեա կայսրը թագաւորած է 1526-էն մինչեւ 1557-ը
140 (թիւ)

140 (հարիւր քառասուն)՝ զոյգ եռանիշ բնական թիւ մըն է 139-ի եւ 141-ի միջեւ


== Յատկութիւններ ==
առաջին եօթ քառակուսիներուն գումարն է՝ 140=12+22+32+42+52+62+72, հետեւաբար՝ քառակուսի բուրգ է
 A005349  կը բաժնուէ իր բաժանարարներու գումարի վրայ, հետեւաբար՝ բերկրալի թիւ է
140 Ժիվա աստեղնեակի կարգային թիւն է
Microsoft Windows-ի  Alt + 140 -ի գործադրումով կը ստացուի կիւրեղեան М (էմ) տառը
Տարուայ 140րդ օրն է Մայիս 20-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 19-ը)
Կիլիկիոյ Ճարտարապետութիւն

Կիլիկեան Հայաստանի ճարտարապետութիւն, Կիլիկեան Հայաստանի ճարտարապետութիւնը շարունակած է հայոց շինարարական ավանդոյթները։ Երկրին ինաշխարհը, աշխարհագրական դիրքը եւ զարգացման իւրահատուկ պայմանները մեծապես նպաստած են քաղաքներու եւ հատկապէս բերդերու շինարարութեանը։ Բարձունքներու լանջերուն եւ գագաթներուն կառուցուած բերդերը եւ քաղաք-ամրոցները (Սիս, Ճանճիբերդ, Կանչիբերդ, Լեւտնբերդ), պայմանաւորուած տեղանքով, ունեցած են անկանոն հատակաձեւ։


== Ամրոցին տարածքը ==

Ամրոցին տարածքը բաժանուած է տարբեր մակարդակներու վրա կառուցուած որմնափակ մասերու, ստեղծուած են գաղտնուղիներ եւ տնտեսական սենեակներ, իսկ արտաքին պարագիծով ամրացուած են աշտարակաւոր հզոր պարիսպներով։ Սիս մայրաքաղաքը շրջապատուած է եռաշարք պարիսպներով ու որմնահեցերով, բարձունքին միջնաբերդն է՝ պալատ, կառոյցներով։ Ամրոցի 7 առանձին մասերը կապուած են իրարու ներքին դարպասներով։ Նոյն ձեւով կառուցուած են նաեւ միւս քաղաքները, անոնցմէ են Անազարբան եւ Մամեստիան։ Կիլիկեան Հայաստանի ամրաշինութեան հիանալի օրինակներ էին Լեւոն Բ թագաւորի կառուցած Օձաբերդ (Լեւոնկլա) եւ Թումլուբերդ ամրոցները։ Կոռիկոս եւ Այաս նավահանգիստներուն պաշտպանական կառոյցները կղզիի եւ առափնյա ծովային ամրոցներն էին։ Կիլիկիայի բոլոր ամրոցները պետութեան ընդհանուր ամրաշինարարական համակարգին մեջ էին եւ կը հաղորդակցէին իրենք իրենց միջեւ։

Առաւել յայտնի էին Լամբրոնը, Պապեռոնը, Մուդը, Գուգլակը, Վահկաբերդը։ Խոշոր ամրոցները (Սիս, Անարզաբա, Լամբրոն, Լեւոնբերդ), բացի բնակելի եւ տնտեսական սենեակներէն, ունեցած են նաեւ զարդապատկերներով, ընդելուզումներով ոսկեզօծ դահլիճներ՝ հանդիսաւոր ընդունելութիւններու համար։


== Կիլիկեան Հայաստանի ամրոցները ==

Կիլիկեան Հայաստանի իւրաքանչիւր ամրոցի կամ դղյակի մէջ կար եկեղեցի, քաղաքներուն մէջ՝ մի քանին (Սիսի մէջ՝ 20-էն աւելի)։ Հին շրջանի եկեղեցիներու ամենէն տարածուած տեսակը միանաւ եւ եռանաւ պազիլիքն էր՝ ընդհանուր ծավալէն դուրս եկող խորանով։ Եռանաւ պազիլիքները, որպէս կանոն, 2 զոյգ մոյթերով էին (ամենահինը 12-րդ դարու Ձորավարանց եկեղեցին է Անարզաբայի մէջ)։ Խոշոր պազիլիքներէն էր պարսպէն դուրս Կոռիկոսի մեծ եկեղեցին (12-րդ դարու վերջ, 3-րդ դարու սկիզբ)։ Հետագային մէջ կառուցոած են նաեւ եռանաւ գմբեթաւոր պազիլիքներ (Սորբ Սոփիա եկեղեցին Սիսի մէջ՝ 1230 թուականի վերջին, 1292-1441 թուականներուն՝ Ամենայն հայոց Մայր եկեղեցին, մինչեւ 1921 թուականը Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան աթոռանիստն էր)։ Նորակառոյց բազմաթիւ վանական համալիրները (Հռոմկլա, Տրազարկ, Արքայակաղնի, Սկեւռա, Ակներ եւ այլն) նաեւ մշակութային եւ գիտական կարեւոր կեդրոններ էին՝ ուսումնակրթական հաստատութիւններով, գրքարուի դպրոցներով։ Համալիրները բաղկացած էին եկեղեցիներէ, փոքր աղոթարաններէ, զանգակատնէ, բնակելի եւ օժանդակ կառույցներէ։ Կիլիկիայի հայկական ամրոցները, որոնք որոշակիօրէն ազդած են Մերձավոր Արեւելքի, նաեւ Արեւմտեան Եւրոպայի (12-13-րդ դարեր) ամրաշինութեան վրայ, ունին պատմական եւ կառուցողական մեծ արժեք։
Բրաբիոն (անձնանուն)

Բրաբիոն, հայկական իգական անուն։ Առաջացած է հայերէն բրաբիոն բառէն։ Կը շանակէ «յաղթութեան մրցանակ, պսակ, տեսակ մը անուշահոտ ծաղիկ»։ Փոխառութիւն է յունարէն βραβείον (լատիներէն brabeum) բառէն։ Յունարէնի եւ լատիներէնի մէջ որպէս անձնանուն չի գործածուիր։ Հայաստանի մէջ 18-րդ դարէն սկսած է գործածուիլ։ 19-րդ դարուն գործածուած է Կոստանդնուպոլսոյ մէջ՝ Փրափիօն ձեւով։ Կարճ տարբերակն է՝ Փրափ։


== Գործածութիւններ ==
Բրաբիոն, գրչուհի, որ արտագրած է Ալեքսանդր Գազամաթոյի «Անտառ նորագոյն մտածմանց» աշխատութիւնը 1773 թուականին։
Բրաբիոն, յիշատակուած է 1736 թուականին։
Աշխէն (վկայ)

Աշխէն (նաեւ՝ Սուրբ Աշխէն), 4-րդ դարու վկայ, Հայ առաքելական եկեղեցւոյ տօնելու սուրբ՝, Հայոց թագուհի։ Տրդատ Գ.՝ Մեծ թագաւորը ամուսնացած է թագաւորական տոհմէն սեռած թագուհիին՝ Աշխէնի հետ եւ հռչակած է՝ Արշակունի։
Աշխէնը արքայաքրոջ՝ Խոսրովիդուխտի հետ, Գրիգոր Ա. Լուսաւորչի քարոզչութեամբ ընդունած է քրիստոնեութիւնը, վարել առաքինազարդ կեանք։ Արքայի մեծ օրիորդ՝ Խոսրովիդուխտի ամենանայն մեծամեծներու զօրաբանակի հետ, թագուհին ալ մկրտուած է Եփրատ գետին մէջ՝ Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորչի ձեռքով։ Հայսմաւուրքներու վկայութեամբ, կյանքի վերջին տարիներուն, հետւելով ամուսնին օրինակին՝ հրաժարուած է արքունական ճոխ կեանքէն, առանձնացած ու ճգնած։
Ըստ Ագաթանգեղոսի՝ Աշխէն թագուհին, ըլլալով՝ հաւատարիմ ու ամուսինին նուիրուած կին՝ մասնակցած է Հռիփսիմեանց կույսերու նշխարները հաւաքելու եւ գերեզմաններուն մէջ ամփոփելու գործին։ Աշխէնը, Խոսրովիդուխտը եւ այլ նուիրեալ հայուհիներ, կույսերու վկայարաններու համար անուշահոտ, խունկ ու յուղեր բերած են, որկերիզ կերպասէ հանդերձներ, ծիրանի եւ ոսկեհուռ դիպակներ։ Թագուհին և Խոսրովիդուխտը 302-303 թուականներուն օժանդակած են Էջմիածնի Մայր Տաճարի կառուցման։
Առաքինազարդ թագուհին, կեանքի վերջին շրջանին հետեւելով ամուսինին՝ կը հրաժարի պալատական անհոգ կեանքէն և մինչեւ մահը ճգնական կեանքով կ'ապրի Գառնի ամրոցին մէջ։ Հայ Եկեղեցին՝ Տրդատ Գ. թագաւորին, Աշխէն թագուհիին եւ Սուրբ Խոսրովիդուխտին յիշատակը կ'ոգեկոչէ Հոգեգալստեան 4-րդ շաբաթ օրը։


== Գրականութիւն ==
Յայսմաւուրք, ԿՊ, 1730, էջ 323։
Գալուստեան Շ., Հայազգի սուրբեր, 3 հրտ., Երեւան, 1997։


== Աղբիւր ==
«Քրիստոնեայ Հայաստան» հանրագիտարան, Երեւան, 2002։
Պատուոյ Լեգէոն Շքանշան

Պատուոյ Լեգէոն Շքանշան (ֆր.՝ Ordre national de la Légion d'honneur), ֆրանսական հանրապետութեան ազգային շքանշան, որ կը շնորհուի պետութեան եւ ազգին զգալի ծառայութիւններ մատուցանած անձերու։
Պատուոյ Լեգէոն ազգային շքանշանը (Ordre national de la Legion d՛honneur) հաստատուած է 1802 Մայիս 19-ին, Նափոլէոն Պոնափարթի կողմէ:


== Շքանշանին արժանացած անհատներ ==
1889-ին՝ Զաքար Զաքարեան
Միսաք Մանուշեան
2003՝ Միշել Լըկրան
Շարլ Ազնաւուր
19 Յունիս 2014՝ Անահիտ Տօնապետեան:
Քոյր Արուսեակ
2015՝ Ռէյմոն Գէորգեան: