armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
1823 թուական

1823 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 23րդ տարին


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1823 ծնունդներ

Հոկտեմբեր 27՝ Կարապետ Իւթիւճեան (մ.1904), հրապարակագիր
Անյայտ օրով՝
Ալի Մուպարաք (մ.1893), արաբ գրող եւ թարգմանիչ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1823 մահեր

Նոյեմբեր 30՝ Միքայէլ Չամիչեան (ծն.1738), լեզուաբան, պատմաբան, աստուածաբան
Եւկենիա Մետվետեւա

Եւկենիա Արմանովնա Մետվետեւա (ռուս.՝ Евгения Армановна Медведева, ծն. 19 Նոյեմբեր 1999, Մոսկուա, ՌԴ), ռուս գեղասահորդուհի: 2016 թուականի Աշխարհի առաջնութեան, 2016 թուականի Եւրոպայի առաջնութեան ախոյեան, 2015 թուականի Գեղասահքի Կրան փրիի եզրափակիչի յաղթող, 2016 թուականի Ռուսիոյ ախոյեան: Ռուսիոյ մարզական վաստակաւոր վարպետ:
30 Ապրիլ 2016 թուականին տուեալներով՝ երկրորդ տեղը զբաղեցուցած է Չմշկասահորդներու միջազգային միութեան վարկանիշային սանդխակին: Գեղասահքի մոսկովեան դպրոցի «Խրուսթալնի» բաժնի սան է:


== Կենսագրութիւն ==
Մետվետեւայի հայրը՝ Արման Բաբասեանը, հայ գործարար է: Մայրը՝ Ժաննա Տեւեաթովան՝ նախկին գեղասահորդ: Քոյրը Կարինա Բաբասեանն է: Մետվետեւա ազգանունը կրած է մօր տատի մականունէն: Մօր եւ դստեր ազգանունները տարբեր են:
4 Մայիս 2018 թուականին յայտարարած է իր մարզիչ Էթերի Թութպերիձէի հետ աշխատիլն ընդհատելու մասին մտադրութիւն յայտնած է  Քանատա տեղափոխուելու եւ Հայաստանի դրօշի ներքոյ ելոյթ ունենալու մասին:


== Նուաճումներ ==


== Պատկերներ ==
101 (թիւ)

101 (հարիւր մէկ), բնական թիւ է՝ 100-ի եւ 102-ի միջեւ


== Թուագիտութիւն ==
քսանվեցերորդ պարզ թիւն է
հինգ յաջորդական պարզ թիւերու գումար է 101=13+17+19+23+29


== Գիտութիւն ==
101-ը Մենտելեւիում քիմիական տարրի 101Md ատոմային թիւն է


== Մշակոյթ ==
101 հարկանի Թայպէյ 101-ը 2004-էն մինչեւ 2010-ը աշխարհիս ամենաբարձր շինութիւնը եղած է
101 համարի սենեակէն ներս էր Ճէյմս Օրուիլի «1984» վէպի ամենասարսափելի կտտանքը
101 համարով Եունիքոտին մէջ ծածկագրուած է լատինական տողային e տառը
101րդ Ամենայն հայոց կաթողիկոսը 1629-էն մինչեւ 1632-ը Մովսէս Գ. եղած է
Ճափոնի 101րդ Շէօքոյ կայսրը թագաւորած է 1412-էն մինչեւ 1428-ը


== Օրացոյց ==
Տարուայ 101րդ օրը Ապրիլի 11-ն է (նահանջ տարիներուն՝ Ապրիլ 10-ը)
Լոյս (թերթ, Լոս Անճելըս)

«Լոյս», հասարակական, մշակութային, գիտահանրամատչելի պարբերաթերթ։ Լոյս կը տեսնէ 1996 թուականէն, Լոս Անճելըսի մէջ։ Պատասխանատու՝ Ս. Քիրեմիջեան։ Ունի 14 բաժին («Մոլորակի հեքը», «Աշխարհի շուրջ», «Պատմութեան յիշողութիւնը», «Մշակոյթ եւ գրողի ամպիոն» են)։
Իման Մըրսալ

մասրի՝ إيمان مرسال
Իման Մըրսալ (արաբ՝ إيمان مرسال, 30 Նոյեմբեր 1966), եգիպտացի բանաստեղծ։


== Կենսագրութիւն ==
Իման Մըրսալը ուսանած է Մանսուրայի համալսարանէն ներս, իսկ իր մագիստրոսի եւ ասպիրանտի աստիճանը ստացած է Գահիրէի համալսարանէն։ Ան համահիմնադրած է Bint al-Ard (Երկրի դուստրը) հրատարակութիւնը, որ համախմբագրած է 1986-էն 1992-ը։ Ան 1998-ին արտագաղթած է Պոսթըն, ապա ընտանիքի հետ 1999-ին տեղափոխուած է Քանատայի Էտմոնտոն քաղաք։ Մըրսալը Ալպերտայի համալսարանէն ներս կ՛աշխատէր որպէս «Արաբական գրականութեան, Մերձաւոր Արեւելքի եւ ԱԱփրիկեան հետազօտութիւններու բաժնի» փրոֆեսոր։
Անոր աշխատութիւնները յայտնուած են Blackbird-ի The American Poetry Review, Parnassus-ի եւ Paris Review-ի մէջ։ Ան իր բանաստեղծութիւնները արտասանած է աշխարհի բազմաթիւ գրական փառատօններու ժամանակ, ներառեալ Լոնտոնի Փարնասսուս փառատօնը, որ աշխարհի պատմութեան մէջ բանաստեղծներու ամենամեծ հաւաքն էր։ Այստեղ ան կը ներկայացնէր Եգիպտոսը։
Մըրսալի ընտրեալ բանաստեղծութիւնները թարգմանուած են աշխարհի բազմաթիւ լեզուներով, ներառեալ՝ անգլերէն, ֆրանսերէն, գերմաներէն, սպաներէն, դանիերէն, մակեդոներէն, հինտի եւ իտալերէն։ «Այստեղ նարինջներ չկան, սիրելի՛ս» բանաստեղծութիւնը անգլերէն թարգմանուած է Խալիտ Մաթթաուայի կողմէ, եւ հրապարկուած է 2008-ին Նիւ Եորքի մէջ Շիփ Միատու հրատարակչութեան կողմէ։
Ան կ՛ապրի ամուսնու՝ երաժշտական ազգագրագէտ Մայքլ Ֆրիշկոֆի հետ Էտմոնտոնի մէջ, Քանատա։ Զոյգը ունի երկու որդի (Մուրատը եւ Ժոզէֆը)։


== Աշխատութիւններ ==
2013.  Hatta atakhalla `an fikrat al-buyut (Դեռ կը հրաժարիմ տուն դառնալու մտքէն) Գահիրէ, Տար Շարքիյաթ, Պէյրութ:  Տար ալ-Թանուիր։
2006. Jughrafiya Badila. Գահիրէ, Դար Շարքիյաթ։
2004. Mamarr mu'tim yasluh lita'allum al-raqs (Մութ նրբանցքը յարար պարեր է սորվելու համար), երկրորդ հրատարակչութիւն, Գահիրէ, Տար Շարքիյաթ.
1997. al-Mashy Atwal Waqt Mumkin (Քալել ինչքան հնարաւոր է երկար). Գահիրէ: Տար Շարքիյաթ.
1995. Mamarr mu'tim yasluh lita'allum al-raqs (Մութ նրբանցքը յարար պարեր է սորվելու համար), առաջին հրատարակչութիւն. Գահիրէ, Տար Շարքիյաթ.
1990. Ittisafat (Բնութագրությիւն)։ Գահիրէ, Տար ալ-Ղատ։


=== Արաբերէն ===
2011. Bira fi Nadi al-Bilyardu. (Beer in the Snooker Club), Վագուի Ղալի, Իմամ Մըրսալ, համաթարգմանիչ։ Գահիրէ: Տար էլ-Շրուք


=== Անգլերէն ===
2008. «Այստեղ նարինջներ չկան, սիրելի՛ս» ընտրեալ ստեղծագործութիւններ, Շիփ Միատու հրատարակչութիւն 978-1-931357-54-8


== Արտաքին յղումներ ==
"This Is Not Literature, My Love", Al-Ahram, Youssef Rakha, 11–17 February 2010
poets blog
A Poem by Iman Mersal
Յավսէփ Վարդապետեան

Յավսէփ Վարդապետեան, ծնած Թալաս, 1866-ին։ Կանուխէն որբացած է ու տարուած Պոլիս ու դրուած Սբ. Փրկիչ Որբանոցը։ Ապա տքնաջան ինքնաշխատութեան շնորհիւ, կ'երթայ մինչեւ Վիէննա, ուր կը վերջացնէ Էքօլ Թէքնիք տ'էնժէնիէօրը որպէս մեքենագէտ։ Պոլիս վերադառնալով, եղած է պատասխանատու տնօրէնը մեքենականացած մեծ ջրաղացքի մը։ Ապա գացած է Պուրսա, ուրկէ անցած Իզմիր եւ 1900-ին հաստատուած Պէյրութ: Լիբանանի եւ Սուրիոյ բազմաթիւ քաղաքներուն մէջ կառուցած է զանազան մեքենական չրաղացներ։ Տէր Զօրի ելեքտրականութիւնը առաջին անգամ ինք բերած է 1924-ին։ Մեռած է 24 Օգոստոս 1932-ին Պիթիաս,ուր օդափոխութեան համար գացած էր։
Տոհմային դաստիարակութեան եւ ազգային արժանիքներու հաւատացոծ հայ մըն էր Համբարձում Վարժապետեան, եւ իր ջանքերուն շնորհիւ զաւակներն ալ մեծցան հայեցի փոքրիկ հայ գաղութի մը դիմագիծը պահել որքա՜ն դժուար ըլլալը մենք լաւ գիտենք։ Հակառակ բազում խոչնդոտներու, Համբարձում հայեցի դաստիարակութիւն մը տուաւ իր զաւակներուն։ Ունեցաւ չորս զաւակ, մէկ աղջիկ եւ երեք մանչ. Արամ, Վահրամ, Հրանդ եւ Թագուհի(Տիկ. Աճէմեան):
336 (թիւ)

336 (երեք հարիւր երեսունվեց) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 335-ի եւ 337-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 A005349  բերկրալի թիւ է
 A005114  անձեռնմխելի թիւ է
 Alt   336  գործադրելիս կը ստացուի P գլխատառը
տարուայ 336րդ օրն է Դեկտեմբեր 3-ը (նահանջ տարիներուն՝ Դեկտեմբեր 2-ը)
336 Լաքաւտիերա աստեղնեակի կարգային թիւն է
Մաժիտա Ալ Ռումի

Մաժիտա Ալ Ռումի, (արաբ․՝ ماجدة الرومي‎‎, 13 Դեկտեմբեր 1956), Լիբանանցի սոփրանօ երգչուհի եւ դերասանուհի։ Ճանչցուած է որպէս Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան բարեացակամութեան դեսպանը։ 
Առաջին անգամ ելոյթ ունեցած է 16 տարեկանին՝ 1974 թուականին։ Մաժիտան ծնած է յայտնի երգիչ՝ Հալիմ Ալ Ռումիին ընտանիքին, Հարաւային Լիբանանի, Սուր քաղաքին մէջ:
2015-ի Յուլիսին, Մաժիտա Ալ Ռումին Ժունիէ քաղաքին մէջ տեղի ունեցած փառատօնին հանդէս եկած է Ինկա եւ Անուշ Արշակեաններուն «Մենք ենք սարերը մեր» երգով թէ՛ արաբերէն եւ թէ՛ հայերէն տարբերակներով՝ իրբեւ յարգանքի տուրք Հայոց Ցեղասպանութեան հարիւրամեակին եւ զոհերու յիշատակին::
Համերգէն առաջ տուած ճեպազրոյցին ընթացքին ողջունելով հայ ժողովուրդը Ռումի ըսած է.
Հայաստանի Աղբիւրները

Սառնորակ ու յորդահոս աղբիւրներ Հայաստանի մէջ:

Արագածը անուշահամ, զանգակ աղբիւրներու հայրենիքն է: Անոր լանջերէն կը բխին 324 ստորերկրեայ աղբիւրներ, որոնք յառաջացուցած են Մեծամօր կամ Այղր լիճը:Ապարանի, Ամբերդի եւ Մանթաշի ձորերուն մէջ զանգակ աղբիւրներ շատ կան, որոնք կու գան Արագածի գագաթներէն: Արագածի ծնունդ են Շղարշիկ, Ոսկեթաս, Կոշ, Ահագչի գիւղերու հռչակաւոր աղբիւրները, որոնցմով իրաւամբ կը հպարտանան տեղւոյն բնակիչները:
Աշխարհի մէջ շատ քիչ կարելի է գտնել Երեւանի սառնորակը, առողջարար ջուրերէն: Սկիզբ կ'առնեն Էլառի շրջակայքի քառասուն աղբիւրներէն, որոնք ջուր կը մատակարարեն Երեւանին: Սակայն այս յորդառատ աղբիւրները ներկայիս չեն բաւարարեր քաղաքի բնակչութեան եւ արդիւնաբերութեան պահանջները, ատոր համար ալ Երեւանի արուարձաններն ու արդիւնաբերական շատ ձեռնարկութիւնները կ'օգտագործեն նաեւ Արզնիի ըմպելի ջուրը:
Դարաւոր պատմութիւն ունին Ձորաղբիւրի, Ողջաբերդի, Սանահինի, Գառնիի եւ Գեղարդի սքանչելի աղբիւրները:
Ծաղկաձորի, Ջրառատի (Ռնդամալ) կաթնաղբիւրներու ջուրերը կը բխին Ալեբեկ լերան բարձրաւանդակէն: Վանաձորի, Վարդաբլուրի, Կամօ քաղաքի, Գետաշէնի եւ Ակունքի սառնորակ ու վճիտ ջուրերը եւս առատ են ու առողջարար:Հայաստանի մէջ կան 10 հազարէ աւելի անուշահամ աղբիւրներ:


==== Հայաստանի Հանքային Աղբիւրները ====
Արզնին դարձած է Հայաստանի նշանաւոր առողջարաններէն մէկը, որովհետեւ անոր հանքային ջուրերը իրենց քիմիական բաղադրութեամբ կը դասուին հիտրոքարպոնաթային ջուրերու առաջին կարգի վրայ:Դիլիջանէն շուրջ 5 քիլոմեթր հեռու գտնուող Բլդան-Չայի գետին կիրճին մէջ գտնուող հանքային աղբիւրներու ջուրերը, «Դիլիջան» մակագրութեամբ, շիշերով կը վաճառուին Հայաստանի քաղաքներուն եւ գիւղերուն մէջ:
Սեւան գիւղին մէջ նոյնպէս կան հանքային աղբիւրներ, որոնց ջուրերը տարածուած են ամէնուրեք:Հանքային յորդահոս բազմաթիւ աղբիւրներ կան Արարատ աւանի եւ Սարի-Բուլաղ լերան հարաւային լանջին մէջ, Վեդի գետի վտակի ափերուն:Արարատի հանքային ջուրերով կը բուժուին յօդացաւէ տառապողները:Զարգացման լայն հեռանկար ունի Հանքաւանը, որ կրնայ դառնալ լաւագոյն բուժիչ հանգստավայրերէն մէկը: Այդտեղի հանքային աղբիւրները լրիւ ուսումնասիրուած են կը համարուին բարձրորակ հանքային ջուրեր:Հրազդան գետի ափին, Աւազան գիւղին մօտ կը գտնուին Կենսալիի հանքային ջուրերը, որոնք կը կոչուին Սալամաթ:Հանքային ջուրերու առատ աղբիւրներ կան Սիսիանի շրջանի Բազարչայ, Մարտունի շրջանի Լիճք, Գորիսի շրջանի Քարաշէն, Քարահունջ, Տաթեւ, Ստեփանաւանի շրջանի Կաթնաղբիւր, Յազդան գիւղերու մէջ, ինչպէս նաեւ` Դուինի, Աղինի, Մեղրիիի եւ Մարտունիի մէջ:Հայաստանի մէջ կան տարբեր բաղադրութեան աւելի քան 400 հանքային աղբիւրներ, որոնք կը կազմեն Հայաստանի բնութեան հարստութիւնը:
Ժան Քելվին

Ժան Քելվին (ֆրանսերէն՝ Jean Calvin, լատ.՝ Ioannes Calvinus), ֆրանսացի աստուածաբան, Քելվինական եկեղեցւոյ հիմնադիրներէն։ 


== Ժան Քելվինի կրօնաքաղաքական հայեացքները ==
Ժան Քելվին իր «Հրահանգ քրիստոնէական հաւատքի» (1536) գործին մէջ կը նշէ, որ Աստուած մարդոց մէկ խումբին նախատեսած է փրկութիւն, իսկ միւս մասին՝ կործանում։ Ուստի մարդիկ աստուածային կամքին մասին կրնան կռահել՝ մեկնելով իրենց կեանքէն։ Յաջողութիւնն ու յաղթանակը արդէն կը խօսին Աստուծոյ կողմէ ընտրեալ ըլլալու մասին։ Ան կոչ կ'ուղղէ հաւատացեալներուն ամբողջութեամբ նուիրուիլ իրենց կեանքին կոչման՝ մասնագիտութեան, որ կը դիտուի որպէս հասարակական կամքի կատարում։ Ամէն մարդ պէտք է ըլլայ խնայող եւ արհամարհէ շռայլութիւնը։ Ատկէ կ'եզրակացուի, որ Աստուծոյ կողմէ ընտրեալ ըլլալը որեւէ կապ չունի ընկերային ծագման եւ հասարակութեան մէջ ունեցած դիրքին հետ։ Քելվինի կրօնաքաղաքական հայեացքներուն մէջ կը նշմարուին բողոքական բարոյագիտութեան տարրեր։ 
Հետագային Քելվինի գլխաւորութեամբ Ժընեւի մէջ կ'իրականանան եկեղեցւոյ եւ հասարակութեան մէջ առկայ սահմաններու վերացում, որ կ'ենթադրէր եկեղեցական համայնքներու՝ աշխարհիկ գործիչներէ կազմուած եկեղեցական կոչում չունեցող հոգեւոր մարդոց հետ միասին յեղափոխականներու հիմնում, որ կը ղեկավարէր համայնքին հոգեւոր կեանքը։ Ժամանակի ընթացքին Քելվինական եկեղեցին մեծ ազդեցութիւն կ'ունենայ ժողովրդավարական հանրապետութիւններու ձեւաւորման վրայ, իսկ բարեփոխուած եկեղեցւոյ գաղափարը մեծապէս կը նպաստէ հանրապետական եւ հանրապետական - ժողովրդավարական հայեցակարգերու ստեղծման եւ մշակման։
Քելվին կը դատապարտէր միապետական կարգերու բռնութիւնն ու անօրինականութիւնը, եւ զանոնք իրականացնողներուն համար կը նախատեսէր աստուածային պատիժ, որու գործիք կրնային դառնալ իրենց կամակատարները։ Ընդ որում, բռնապետութեան դիմադրելու իրաւունքը ան կը վերապահէր միայն իշխանութեան մարմիններուն, եկեղեցւոյ եւ ներկայացուցչական մարմիններուն։ Ան կը նշէ․

Կառավարման ամէնէն վատ ձեւը ան կը համարէ ժողովրդավարութիւնը, ամենալաւը՝ ջոջապետութիւնը։ Քելվինական եկեղեցին աչքի ինկած է նաեւ իր ընդգծուած կրօնական անհանդուրժողականութեամբ,որ իրականացած է 1541-1564 թուականներուն։
Քաղաքացիներու նկատմամբ սահմանուած էր լրտեսում՝ անոնց ողջ հասարակական կեանքը։ Չնչին խախտման համար նախատեսուած էին խստագոյն պատիժներ, հերետիկոսութեան մէջ մեղադրուողները անյապաղ կ'ենթարկուէին մահապատիժի։
Քելվինական եկեղեցին մեծ չափով նպաստած է Նիտըրլենտի մէջ առաջին պուրժուական յեղափոխութեան, որուն իբրեւ արդիւնք երկիրին մէջ կը հաստատուին հանրապետական կարգեր, եւրոպական շարք մը երկիրներու անկախացման։ Անոր հիմքին վրայ կը ստեղծուին հանրապետական կուսակցութիւններ Անգլիոյ մէջ։ Անիկա նաեւ տնտեսական հիմք կը նախապատրաստէ ԺԷ.-ԺԸ. դարերուն պուրժուազիայի դասական քաղաքական աշխարհայեացքի ձեւաւորման։ Անիկա արդի բողոքական երկիրներուն մէջ ազատամտականութեան հոգեւոր ակունքներէն է։


== Աղբիւրներ ==
Կառլեն Միրումեան, «Քաղաքական ուսմունքների պատմութիւն», Երեւան, 2006


== Գրականութիւն ==

Bouswa W. J. John Calvin. A sixteenth-century portrait. - Cambridge, 1984.
Սար­գիս Խա­չա­տու­րեա­ն

Սարգիս Խաչատուրեան (9 Օգոստոս 1886(1886-08-09), Մալաթիա, Թուրքիա - 4 Մարտ 1947(1947-03-04), Փարիզ), հայ գեղանկարիչ։
Ամուսնացած է գեղանակարիչ Վավա Խաչատուրեանին հետ։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Խաչատուրեան ծնած է Մալաթիա։ Յաճախած է Կարինի Սանասարեան վարժարանը։ Իր երկրորդական ուսումը աւարտելէ ետք մեկնած է Հռոմ։
1908-1911 թուականներուն ան ուսանած է Հռոմի Գեղարուեստի ակադեմիոյ մէջ։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկիզբին վերադարձած է հայրենիք ու ապրած է հայ ժողովուրդի պատմութեան դաժանագոյն շրջանը, հազիւ փրկուելով մահէ։ Այդ շրջանի հայ ժողովուրդի ապրած տառապանքը եւ անոր հետեւանքը կարելի է տեսնել իր արուեստին մէջ։ Յովհաննէս Թումանեան, Անդրանիկ Զօրավար եւ ուրիշներ Սարգիս Խաչատուրեանը անուանած են «Հայոց վշտի երգիչ»։
Եղած է Սովետական Հայաստանի առաջին դրոշմաթուղթերու հեղինակը։ Իր գործերուն մէջ գերակայ եղած են հայ ճարտարապետական յուշարձաններու, հնագիտական արժէքներու, տարազներու եւ կենցաղային դրոյթներու պատկերացումը, ուր շարժումը եւ գոյները գերակայ ներկայութիւն կը կազմեն։ Իր ստեղծագործութիւնները ունին իւրայատուկ ոճ, նկարներուն բնորոշ է լոյսով ողողուած ըլլալը։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի աւարտէն ետք շրջած է Եւրոպայի զանազան երկիրներ ցուցադրելով իր ստեղծագործութիւնները։
1916-1920 թուականներուն ստեղծագործած է աւելի քան հինգ հարիւր բնանկար եւ գաղթականութեան նիւթով գործեր։ Անոնք կը ցուցադրուին եւրոպական զանազան քաղաքներուն մէջ՝ նպատակ ունենալով ներկայացնել հայ ժողովուրդին ճակատագիրը։
1930-1933 թուականներուն նկարիչը ընդօրինակած է մօտաւորապէս 150 որմնանկարներ, որոնք կը վկայեն Սեֆեւեան դարաշրջանի արուեստի մէջ հայ նկարիչներու վրձինի պատուոյ տեղը։
1939-1940 թուականներուն Հնդկաստանի մէջ ընդօրինակած էր հնդկական որմնանկարներէն աւելի քան հարիւր նմոյշներ, Սարգիս Խաչատուրեանի ստեղծագործութիւնները գտած են իրենց արժանի տեղը Եւրոպայի, Ամերիկայի եւ Հնդկաստանի զանազան թանգարաններուն մէջ, զգալի մէկ մասն ալ ի պահ դրուած են Հայաստանի Ազգային պատկերասրահին մօտ։ 
Սարգիս Խաչատուրեան 1941 թուականին վերջնապէս հաստատուած է Նիւ Եորք։
2016 թուականին Հայաստանի ազգային պատկերասրահին մէջ տեղի ունեցեած է «Սարգիս Խաչատուրեան-130» ցուցահանդէսը։


== Մահը ==
28 Դեկտեմբեր 1977-ին, Սարգիս Խաչատուրեանի աճիւնը տեղափոխուած եւ վերաթաղվուած է Երեւան։


== Պատկերասրահ ==

		
		


== Գրականութիւն ==
Շիշմանեան Ռ., «Բնանկարն ու հայ նկարիչները», Ե., 1958։
Olan D., Indian Murals and Sarkis Katchadorian, N. Y., 1942։
Գրիգոր Մերճանոֆ

Գրիգոր Մերճանոֆ, (28 Մարտ 1880(1880-03-28), Ատրիանապոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - անհայտ), հայ մարմնակրթութեան վեթերան գործիչներէն մէկը։


== Կենսագրութիւն ==
Փոքր հասակէն Պուլղարիա գտնուելով եւ նախնական կրթութիւնը հոն ստանալով, Մերճանոֆի մարզական գործունէութիւնն ալ սկսած է Ֆիլիպէէն։ Հոն, պուլկարական «Թրաքիիսքի Եունաք» կազմակերպութեան անդամակցելով, եղած է կազմակերպութեան օգնական ուսուցիչը, ստանձնելով աւելի քան 600 տղոց մարզական դաստիարակութիւնը։
Այդ աշխատանքը արգելք եղած չէ սակայն, որ Մերճանոֆ Ֆիլիպէի մէջ կազմէ նաեւ հայ մարզական միութիւն մը, զայն եւս առնելով իր ղեկավարութեան տակ։ Այդ միութիւնը հետագային մեծապէս կը զօրանայ եւ ի վերջոյ կը միանայ Հ.Մ.Ը.Մ.ին։ Ան դասաւանդած է Ֆիլիպէի Զօրեանց վարժարանին մէջ։
1904-ին, Մերճանոֆ «Թրաքիիսքի Եունաք»ի կողմէ մասնակցած է Փրակայի մարմնակրթական հանդէսին։ Մերճանոֆի մարզական ամէնէն եռանդուն շրջանը, սակայն, կը սկսի Օսմանեան սահմանադրութենէն ետք։
1909-ին, Պոլսոյ արուարձաններէն Մաքրի գիւղին մէջ ան կը հիմնէ «Տիտան» խումբը, իսկ Սամաթիոյ մէջ՝ «Վահագն»ը։ Այս երկու խումբերը հաւաքական փորձեր կ'ունենան, եւ Մերճանոֆ կը դասախօսէ անոնց եւ Պոլսոյ այլ թաղերու խումբերուն։ Գրիգոր Մերճանոֆ Պոլսոյ մէջ ահաբեկչական գործերուն գլուխն էր:
1912-ին, հայկական Բ. Ողիմպիականին, Մերճանոֆի խումբերը ուշադրութիւն կը գրաւեն իրենց համաչափ (ռիթմիկ) մարզանքներով եւ բուրգերով։
Պատերազմի տեւողութեան ան կը մնայ Պուլկարիա։ Զինադադարին կը վերադառնայ Պոլիս։ Մաս կը կազմէ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Կեդրոնական Վարչութեան եւ Լեւոն Յակոբեանի հետ կը ստանձնէ շուէտական մարզանքի ճիւղին ղեկավարութիւնը։ Ինքն է, որ այդ ձեւով Հ.Մ.Ը.Մ.ի մասնաճիւղերու մարզանքներուն մէջ կը հաստատէ միօրինակութիւն ու կանոն, ընդհանրացնելով ռիթմիկ մարզանքները։ Կը գրէ մարզական բազմաթիւ յօդուածներ։
Իր մասնագիտութիւններն են գործնական ու չափական մարզանքները։ Այս ուղղութեամբ, պատերազմէն առաջ ան բաւական օգտակար եղած է Շաւարշ Քրիսեանին։
1919-ին, Մերճանոֆ կ'անցնի Հայաստան։ 9 Մայիս 1920-ին, Եսայեան վարժարանին մէջ տեղի կ՛ունենայ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Պատգամաւորական Ժողովը եւ Նոր Կեդրոնական Վարչութեան անդամներ կ՛ընտրուին, որոնց մէջ կայ նաեւ Գրիգոր Մերճանոֆը։
իսկ 1923-էն ետք՝ Փարիզ, ուր կը մահանայ աւելի ուշ։


== Աղբիւրներ ==
Մարզիկ ամասթերթ։
1591 թուական

1591 թուական, ոչ նահանջ տարի, 16րդ դարու 91րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1591 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1591 մահեր
104 (թիւ)

104 (հարիւր չորս), բնական զոյգ թիւ է, 103-ի եւ 105-ի միջեւ


== Գիտութիւն ==
104-ը`
Ռըթերֆորտիում քիմիական տարրի (104Rf) ատոմային թիւն է
Կլիմենէ ասթերոիտի կարգային թիւն է


== Այլ ==
104րդ Ամենայն հայոց կաթողիկոսը 1681-էն մինչեւ 1691-ը Եղիազար Ա.-ն եղած է
Ճափոնի 104րդ Կոյ-Քաշիվապարա կայսրը թագաւորած է 1500-էն մինչեւ 1526-ը
104 հատ են Ողիմպիական Զեւսի տաճարի կորնթական սիւները
104 °F-ը համարժեքն է Սելսիուսի 40°-ին


== Օրացոյց ==
Տարուայ 104րդ օրը Ապրիլ 14-ն է (նահանջ տարիներուն՝ Ապրիլ 13-ը)
Վերսայի Պալատը

Վերսայի պալատը (ֆրանսերէն՝ Parc et château de Versailles), անցեալին՝ ֆրանսական թագաւորներուն նստավայրը Վերսայ քաղաքին մէջ, ներկայիս՝ Փարիզի արուարձաններէն։ 
Հիմնուած է Լուդովիկոս ԺԴ.-ի նախաձեռնութեամբ 1661-ին՝ դառնալով այդ դարաշրջանին իւրայատուկ յուշարձանը։ Ճարտարապետներն են՝ Լուի Լէօ եւ Ժիւլ Արտուէն-Մանսար։ Այգին ստեղծած է Անտրէ Լենոտրը։ Վերսայի պալատական համալիրը Եւրոպայի մեծագոյնն է։ 
Մինչեւ Ֆրանսական մեծ յեղափոխութիւն՝ 1682-1789, Վերսայ արքաներու պաշտօնական նստավայրն էր։
1801-ին, թանգարանի վերածուելով, կը բացուի հանրութեան դիմաց։
1830-ին թանգարան կը հռչակուի Վերսայի պալատական ամբողջ համալիրը։
1837-ին պալատին մէջ կը բացուի Ֆրանսայի պատմութեան թանգարանը։
1979-ին Վերսայի պալատը եւ այգին կ'ընդգրկուին ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի համաշխարհային ժառանգութեան ցանկին մէջ։
Վերսայի հետ կապուած են ֆրանսական եւ համաշխարհային պատմութեան շարք մը նշանակալի իրադարձութիւններ։ Այսպէս՝ 

ԺԸ. դարուն արքայական նստավայրը կը դառնայ միջազգային շարք մը կարեւոր փաստաթուղթերու ստորագրման վայր, ինչպէս՝ ԱՄՆ անկախութեան պատերազմին (1783) փաստաթուղթը։
1789-ին Վերսայի մէջ կ'ընդունուի Մարդու եւ քաղաքացիի իրաւունքներու յայտարարութիւնը։
1871-ին՝ Ֆրանս-պրուսական պատերազմին Ֆրանսայի պարտութենէն ետք, գերմանական զօրքերով պաշարուած Վերսայի մէջ կը հռչակուի Գերմանական կայսրութեան ստեղծումը։
1919-ին կը կնքուի հաշտութեան պայմանագիր մը, որմով կ'աւարտի Ա. համաշխարհային պատերազմը՝ սկիզբ դնելով միջազգային յարաբերութիւններու Վերսայեան համակարգին։


== Կառուցում ==


=== Որսորդական ամրոց ===

Վերսայեան պալատին պատմութիւնը կը սկսի 1623-ին, երբ Լուդովիկոս ԺԳ.-ի փափաքով, Ժան տը Սուազիէն (Jean de Soisy) գնուած տարածքին վրայ աղիւսէ  որսորդական սովորական ամրոց մը կը կառուցուի։ Ամրոցը ներկայիս մարամարեայ պալատին տեղը կը գտնուէր (24×6 մ չափերով)։ 1632-ին տարածքը կ'ընդարձակուի Փարիզցի Գոնդի Արքեպիսկոպոսէն գնուած տարածքներուն շնորհիւ։ Այսպիսով կը սկսի ամրոցին երկամեայ վերակառուցումը։


=== Լուդովիկոս ԺԴ. ===
1661-ին Լուդովիկոս Արեւ արքան կը սկսի ընդարձակել պալատը, որպէսզի զայն դարձնէ իր մշտական նստավայրը։ Ճարտարապետներ Անտրէ Լենոտր եւ Շառլ Լեպրեն կ'ընդարձակեն ու կը վերակառուցեն ամրոցը դասական ոճով։ Այգիին կողմէ շէնքին դիմացի ճակատը կը գտնուի սիւնազարդ սրահը (Հայելային սրահ), որ իր նկարներով, հայելիներով եւ սիւներով ազդեցիկ տպաւորութիւն մը կը ձգէ։ Ուշագրաւ են նաեւ Վերսայի պալատական մատուռը եւ արքայական օփերան։


== Արքայական Օփերան ==

		
		
		
		


== Գրականութիւն ==
Verlet, Pierre (1985). Le château de Versailles. Paris: Librairie Arthème Fayard
Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Միջերկրական ծով)

Հայոց ցեղասպանութեան յուշարձան, Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցի կապակցութեան Միջերկրական ծովին մէջ` Ճունիի-տաբարժա մասը 35 մետր խորուպկութեամբ տեղադրուած է խաչ:


== Պատմութիւն ==
Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցի միջոցառումներու ժամանակ Լիբանանի մէջ ՀՀ դեսպանութեան, Լիբանանի կենտրոնական մարմնի, մէծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկէ Հայոց կաթողիկոս, պատրիարք Ներսէս Պետրոս Ժթ-ի հովանաւորութեամբ եւ աջակցութեամբ, «Octopusteam» ջրասուզման ակումբի նախաձեռնութեամբ 2015 թուականին տեղի ունեցաւ Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցին նուիրուած խաչի տեղադրման արարողութիւն Միջերկրական ծովին մէջ` Ճունիի-տաբարժա մասը, 35 մետր խորունկութեան վրայ:
Միջոցառմանը մասնակցաղ են Լիբանանի մէջի ՀՀ դեսպան Աշոտ Քոչարեանը, Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցի Լիբանանի կենտրոնական մարմնի ներկայացուցիչներ, Կիլիկիոյ մէծի Տանն Կաթողիկէ Հայոց կաթողիկոս, պատրիարք Ներսէս Պետրոս Ժթ-ն, մարոնի պատրիարք Պշարա Ռայի ներկայացուցիչը, Լիբանանի քաղաքարիական պաշտպանութեան ղեկավարը, ծովային փրկարարների թիմը` հրամանատար Սամիր Եազբեկի գլխաւորութեամբ, Լիբանանի խորհրդարանի պատգամաւորներ, լրագրողներ, Մեսրոպեան վարժարանի ղեկավարներ ու աշակերտներ, հայ համայնքի ներկայացուցիչներ:
Խաչի տեղադրումը նուիրուած է այն հայերուն յիշատակին, որոնք խորտակուած են գետերուն եւ ծովերուն մէջ փախչելով 1915 թուականի կոտորածից:


== Պատկերասրահ ==
12 Յուլիս

12 Յուլիս, տարուան 193-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 194-րդ) օրն է

Տարուան աւարտին կը մնայ 172 օր


== Դէպքեր ==
1988` Լեռնային Ղարապաղի մարզային խորհուրդը կը յայտարարէ Ազրպէյճանի կազմէն դուրս ելլելու մասին
1998՝ Ֆրանսայի ֆուտպոլի հաւաքականն առաջին անգամ կը դառնայ աշխարհի ախոյան


== Ծնունդներ ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:12 Յուլիսի ծնածներ

1946՝ Ռոպըրդ Ֆիսք (անգլերէն՝ Robert Fisk), պրիթանացի լրագրող
1997՝Մալալա Եուսուֆզայ (ուրտու՝ ملالہ یوسفزئی, փաշթօ՝ ملاله یوسفزۍ անգլերէն՝ Malala Yousafzai) փաքիստանցի ծնունդով իրաւապաշտպան


== Մահեր ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:12 Յուլիսի մահացածներ

1969՝ Նայիրի Զարեան (Հայաստան Եղիազարեան, ծն.1900) խորհրդային հայ բանաստեղծ, արձակագիր


== Տօներ ==

Ապորիկեններու օր (Աւստրալիա)
Անկախութեան Օր՝
 Քիրիպաթի
 Սան Թոմէ Եւ Փրինսիփի
Ապատան

Ապատան կղզեքաղաքկը գտնուի Պարսից Ծոցի տելդային մէջ. Խուղիստանի հարաւակողմը, որ 1924-ին Իրանի մասկազմեց։ Անկլօ-Իրանեան նաֆթային ընկերութիւն մը կը շահագործէ տեղւոյս քարիւղի ակերը, ուր 20,000 գործաւոր կ'աշխատին եւ 7 միլիոն թօն նաֆթ կ'արտադրեն։ Բնակչութիւնը՝ 231 476 մարդ (24 Սեպտեմբեր 2016)։
Հայ դաղութը հաստատուած է 1909 թուականէն սկսած, որ մեծ մասամբ Անկլօ-Իրանեան նաֆթային ընկերութեան մէջ կ'աշխատին: Առաջին եկուորները պարսկահայերն եկած են, որոնց յաջորդած են թրքահայերը, մեծ մասամբ վասպուրականցիներ, որոնք (թիւով 400) 1922-1923-ին Նէհր-Էլ-Օմարէն փոխադրուեցան։ Հայոց թիւը 1928-ի սկիսբը 610-ի բարձրացաւ եւ որոնք ունեցան իրենց աղօթատելին ու քահանան։ Հայերը հիմնեցին նաեւ «Սբոռ» ակումբը։ 1928-ին երբ Ռեզա Շահ Փահլաւին հոս այցելեց՝ հայ գաղութը ոսկի գաւազան մը նուիրեց։ Ներկայիս Աբադանի Հայոց թիւն է մօտ 2000։ Ունին վարժարան մը, ուր 200-ի չափ երկսեռ աչակերտներ կ'այցելեն. եկեղեցւոյ չէնքը կիսաւարտ կը մնայ։