armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Խաչեր Քէշիշեան

Խաչեր Քէշիշեան (1857, Մա­րաշ, Օսմանեան կայսրութիւն - 26 Յունուար 1920 , Մարաշ), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1857 թուականին Հալէպի նահանգի, Մա­րա­շ գաւառի կեդրոն՝ Մարաշ քաղաքին մէջ։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է ծննդավայրէն ներս։ Չափահաս դառնալով՝ մեկնած է Սե­բաս­տիա եւ բժիշկ Ալթունեանի քով դեղագործութիւն ու գործնական բժշկութիւն սովորած է։ 1880 թուականին ուշիմութեան եւ ամբարած մասնագիտական հմտութիւններուն շնորհիւ՝ Կ.Պոլսոյ մէջ, բժշկական վկայական ստացած է։ Ժողովուրդէն ճանչցուած է որպէս «Հե­քիմ Խա­չեր» անունով։ Մեծ յարգանք վայելած է Մարաշի թուրք եւ հայ բնակչութեան շրջապատէն ներս։ Տուեալի մը համաձայն՝ 1914 թուականին աւարտած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական բաժինը։ Զաւակներէն՝ Վարդանը (1883-1920) եղած է դեղագործ, Հմայեակը (1887-1915)` բժիշկ։


== Գործունէութիւնը ==
Եր­կար տա­րի­ներ Մա­րա­շում դե­ղա­գործ-բժիշկ աշխա­տած է։ 1915 թուականին՝ Առա­ջին հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազ­մի ժա­մա­նակ, Մա­րա­շի մէջ եղած է կա­ռա­վա­րա­կան առող­ջա­պա­հա­կան պաշ­տոօնեայ բժիշկ։


== Սպանութիւնը ==
1920 թուականի Յունուար 26-ին Մա­րա­շի աղէտին ժա­մա­նակ, թուր­քե­րը զինք սրա­խող­խողի ենթարկած են` 63 տարեկան հասակին, անոր տան մէջ հաւաքուած 70 հայ դրացիներու հետ միասին։


== Գրականութիւն ==
Գալուստեան Գրիգոր Հ., Մարաշ, Նիւ Եորք, 1934
Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ։ Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (1688-1940), Սթամպուլ, 1940
Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթըն, 1957
Գալուստեան Գրիգոր Հ., Մարաշ կամ Գերմանիկ եւ հերոս Զէյթուն, Նիւ Եորք, 1988
«Գե­ղարդ» սուրիահայ տարեգիրք, Ե. գիրք, Հալէպ, 1996
Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Ստամպուլ, 2001։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Կտուց Անապատ

Կտուց վանք, հայկական եկեղեցի պատմական Վասպուրական նահանգի մէջ՝ Վանայ լիճի Կտուց կղզիին մէջ։
Ըստ աւանդութեան, հիմնադրած է սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչը Հռոմէն վերադառնալէն ետք՝ այդտեղ ամփոփելով իր հետ բերած Կենաց փայտէն մէկ մաս մը եւ 7 սուրբերու մասունքները, կառուցած է 7 եկեղեցի ու իր աշակերտներէն մէկուն առաջնորդ կարգած է։ Կտուց անապատը առաջին անգամ կը յիշատակուի ԺԶ․ դարուն։ 1462 թուականին անապատի վանահայր Գրիգոր եպիսկոպոսին օրերուն, Ստեփանոս վարդապետը վերանորոգած է Սուրբ Յովհաննէս Կարապետ եւ Սուրբ Խաչ եկեղեցիները։ ԺԵ․ դարուն Կտուց անապատը դարձած է գրչութեան նշանաւոր կեդրոն, ուր ծաղկած են յայտնի գրիչներ՝ Խաչատուր ու Յովհաննէս անուններով։

1462 թուականին Խաչատուր ընդօրինակած է Հայսմաւուրքը , ուր կը յիշատակէ իրեն օգնած բազմաթիւ միաբաններ (ձեռագիրը նկարազարդած է Վասպուրականի մէջ հռչակ ունեցած Մինաս ծաղկողը)։  Խաչատուրի գործը շարունակած է Յովհաննէս, որմէ մեզ հասած ամենահին ձեռագիրը 1470-էն է։ Յայտնի են նաեւ Մինաս եւ Բարսեղ գրիչները (1770–1780-ական թուականները)։ ԺԶ․ դարուն Կտուց ապրած է անապատանկի մէջ։

ԺԷ․դարուն Լիմ անապատի միաբաններուն մէկ մասը տեղափոխուած է Կտուց կղզի, վերակենդանացուցած է Կտուց անապատը։  Կառուցուած են բնակելի ու տնտեսական շէնքեր եւ վերանորոգուած են հիները։ 1712-ին Կտուց անապատի վանահայր Սիմեոն արքեպիսկոպոսը հիմնովին վերակառուցած է Կտուց անապատի Սուրբ Կարապետ եկեղեցւոյ ընդհանուր տեսքը (ճարտարապետ՝ Խոշխաբար Բաղիշեցի)։  Սրբատաշ «ֆելզիտ»ով կառուցուած, զոյգ մը գմբեթակիր մոյթերով եկեղեցիին աղօթասրահը (արեւելեան կողմ) ունեցած է եօթը խորաններ։  Եկեղեցին զարդարուած է որմնանկարներով (Ի․ դարասկիզբին մոյթերուն վրայ դեռեւս նկատելի էին Աբգար թագաւորի եւ Կոստանդին կայսրի պատկերները)։1740-ին եկեղեցւոյ ճակատին կից Կարապետ Դատիկ եպիսկոպոսը քառամոյթ գաւիթ կառուցած է, որուն հիւսիսային պատէն մուտք մը կը բացուի դէպի ուղղանկիւն խորանով Ս. Հրեշտակապետաց մատուռը, ուր պահուած են Կտուց անապատի ձեռագիրները։  Համալիրի հարաւային մասին մէջ, կը գտնուին միջանցքի շուրջը երկշար դասավորուած մութ ու ցածր խուցեր, արեւելեանին մէջ՝ հիւրատունը, իսկ հարաւին՝ վանահօր բնակարանը։ ԺԹ․ դարուն Կտուց անապատի թեմն ունեցած է ութ գիւղ։ Անոր պատկանած են Վանայ լիճի մերձափնեայ ցորենի արտերը, այգիները, ձիթհանքը, ջրաղացը, տուները եւ խանութները։
Կտուց անապատ ամայացած է Մեծ եղեռնի ժամանակ։


== Աղբիւրներ ==
Առաքել Դավրիժեցի, Գիրք պատմութեանց, Ե., 1990։
Լալաեան Ե., Վասպուրական. նշանաւոր վանքեր, ԱՀ, պր. 1, Թ., 1912։
Ոսկեան Հ., Վասպուրական-Վանի վանքերը։
15 Փետրուար

15 Փետրուար, տարուան 46-րդ օրն է

 14 Փետրուար  15 Փետրուար  16 Փետրուար 


== Դէպքեր ==
1794, Ֆրանսան կ'ընդունէ իր պետական դրօշը
1923, Յունաստանը կը դառնայ Գրիգորեան օրացոյցը ընդունած վերջին երկիրը
1924, հիմնաքարը կը դրուի Մելգոնեան Կրթական Հաստատութեան
1965, կը հաստատուի Գանատայի ներկայիս դրօշը
1989, Խորհրդային Միութիւնը կը յայտարարէ, որ իր բոլոր զօրքերը Աֆղանիստանէն դուրս բերած է
1999, Քենիոյ մէջ կը ձերբակալուի Թուրքիոյ քիւրտերու առաջնորդ Ապտուլլահ Օճալանը
2010, Բելգիոյ մէջ երկու գնացքներու ճակատային բախումի զոհ կը դառնայ 18 մարդ
Ողիմպիական խաղեր․
1932, Լէյք Փլեսիտ, Միացեալ Նահանգներ. Երրորդ Ձմեռնային Ողիմպիական խաղերու փակում
1976, Ինսպրուք, Աւստրիա. XII Ձմեռնային Ողիմպիական խաղերու փակում


== Ծնունդներ ==
1885, Ռուբէն Սեւակ (մ.1915), բանաստեղծ եւ արձակագիր
1884, Սարգիս Փանոս Ազատեան (մ.1916), հայ բժիշկ


== Մահեր ==
1915, Ոսկան Յովհաննէսեան (ծն.անյայտ), հայ բժիշկ
1916, Միքայէլ (ծն.անյայտ), հայ բժիշկ
1921, Նիքոլա Լանկէ
1988, Ռիչըրտ Ֆէյնմըն (ռուս.՝ Николай Николаевич Ланге, ծն.1858), ռուս հոգեբան(անգլերէն՝ Richard Phillips Feynman, ծն.1918), ամերիկացի ֆիզիքոս


== Տօներ ==
 Քաղցկեղ ունեցող մանուկներու համաշխարհային օր
Ազգի օր (Սերպիա)
Սիւզըն Պ. Էնթընիի օր (Միացեալ Նահանգներ)
Ազատագրման օր (Աֆղանիստան)

Գանատա, Դրoշի օր


=== Կրօնական ===
 Սբ. Վարդանի օր։ Լիբանանահայերու մօտ ոչ աշխատանքային է։
Քատիս

Քատիս (սպ.՝ Cadiz), քաղաք եւ նաւահանգիստ Սպանիոյ հարաւ-արեւմուտքին, Անտալուզիայի մէջ, Ատլանտեան օվկիանոսի Քատիս ծոցի ափին։ Քատիս, նահանգի վարչական կեդրոնն է։ Քատիսը հիմնադրուած է փիւնիկացիներու կողմէն մօտ մ.թ.ա. 1100 թուականին։ Յոյները այն կ՛անուանէին Կատիրա կամ Կատէյրա, իսկ հռոմեացիները՝ Կատես։


== Բնակչութիւն ==


== Գրականութիւն ==
Кадикс, город // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона։ В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890-1907.
Հայ Դրամագիտական Հանդէս

Հայ Դրամագիտական Հանդէս, եռամսեայ պարբերական։ ԱՄՆ-ի հայ դրամագիտական ընկերակցութեան օրգան։ Լոյս կը տեսնէ 1975 թուականէն, Փիքօ Ռիւերայի մէջ (Քալիֆորնիա)։ Խմբագիր՝ Ե. Ներսէսեան։ Նիւթերը (հայերէն եւ անգլերէն) նուիրուած են հայկական դրամներու ստեղծման պատմութեան, անոնց նկարագրութեան եւ շրջանառութեան ոլորտներուն, Տիգրան Բ. Մեծի շրջանի Հայաստանի, անթիք աշխարհի եւ Բիւզանդական կայսրութեան դրամական համակարգերուն, Հայաստանի տարածքին մէջ հատուած այլ պետութիւններու դրամներուն։
Վացլաւ Քլաուս

Վացլաւ Քլաուս (չեխ․՝ Václav Klaus, 19 Յունիս 1941, Փրակա), չեխ տնտեսագէտ եւ քաղաքական գործիչ, Չեխիոյ երկրորդ նախագահը (2003-2013)։ Նաեւ Չեխոսլովաքիոյ երկրորդ եւ վերջին վարչապետը 1992 թուականի Յուլիսէն մինչեւ Չեխոսլովաքիոյ կազմալուծումը՝ 1993 թուականի Յունուարը եւ անկախ Չեխիոյ Հանրապետութեան առաջին վարչապետը (1993-1998) եղած է։
Քլաուսը Չեխիոյ ամենամեծ աջակեդրոն կուսակցութեան՝ Քաղաքացիական դեմոկրատական կուսակցութեան համահիմնադիրներէն է։ 


=== Պաշտօնանկութիւն ===
2013-ի Մարտ 5-ին Չեխիոյ սենատը նախագահ Վացլաւ Քլաուսին պարտադրեցաւ պաշտօնանկութիւն անոր իրաւասութեններէն երեք օր առաջ, մեղադրելով սահմանադրութիւնը խախտելու մէջ։ Առիթ հանդիսացած էր Յունուար 2-ին Քլաուսի յայտարարած համաներումը, ըստ որու ազատութիւն պիտի ստանային հազարաւոր կալանաւորներ: Ատկէ զատ դադրեցուած էր շարք մը խոշոր տնտեսական յանցագործութիւններուն քննութիւնը: Այդ որոշման շնորհիւ շատ քրէական գործեր, որոնց մէջ խառնուած էին բարձրաստիճան չեխ պաշտօնեաներ, պիտի փակուէին:
2013-ի Մարտ 27-ին Սահմանադրական դատարանն արդարացուց Վացլաւ Քլաուսը հիմնաւորելով, որ ան լքած է իր դիրքը:.


== Արտաքին Յղումներ ==
7 Սեպտեմբեր

7 Սեպտեմբեր, տարուան 250-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 251-րդ) օրն է.

Տարուայ աւարտին կը մնայ 115 օր


== Դէպքեր ==
70՝ հռովմէացիներու բանակը կը գրաւէ (անգլերէն) Երուսաղէմը
1812՝ Մոսկուայի մօտ տեղի ունեցաւ Պորոտինոյի ճակատամարտը, որ աւարտեցաւ ֆրանսացիներու յաղթանակով
1940՝ Կրայովայի համաձայնագիրով Ռումանիան Պուլկարիոյ կը զիջէ Հարաւային Տոպրուճան (պուլկար․՝ Южна Добруджа)
1953՝ Նիքիթա Խրուշչովը կ'ընտրուի Խորհրդային Միութեան ղեկավար
2011՝ աւիավթարի (անգլերէն) զոհ դարձաւ «Լոկոմոտիվ» հոգիի թիմը, կը զոհուի 43 մարդ, կը փրկուի միայն մէկը


== Ծնունդներ ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:7 Սեպտեմբերի ծնածներ

1903՝ Ջերգիզ Խաչիկ Ժամհարեան (մ.1984), խորհրդային հայ բեմադրիչ, սենարիստ
1909՝ Էլիա Քազան (անգլերէն՝ Elia Kazan, իսկական անունը՝ Էլիաս Քազանճօղլու յուն․՝ Ηλίας Καζαντζόγλου, թրք.՝ Elia Kazancıoğlu, մ.2003), յոյն ծագումով ամերիկացի բեմավար
1929`Առնոլտ Աղապապով (մ.1999), հայ բեմադրիչ
1930՝ Լեւ Պայախչեւ (վրաց.՝ ლევ სერგის ძე ბაიახჩევი, մ.1992), վրացահայ ծագումով նկարիչ
1949՝ Կլորիա Կէյնոր (անգլերէն՝ Gloria Gaynor), ամերիկացի երգչուհի


== Մահեր ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:7 Սեպտեմբերի մահացածներ


== Տօներ ==

 Խաղալիք զէնքերը ոչնչացնելու համաշխարհային օր
Անկախութեան օր՝
 Պրազիլ (Փորթուկալէն, 1822)
Յաղթանակի օր (Մոզամպիք)
Օդուժի օր (Փաքիստան)
Սան Փաուլոյի Հայերը

Սան Փաուլոյ քաղաքի հայերը,սկսած են հաստատուիլ XIX դարի վերջը։ 2003 թուականին այստեղ կը բնակէին շուրջ 15 հազար հայ։ Հիմնականին կը զբաղէին առևտրով և արհեստներով, զգալի է հայերու դերը կոշիկի արդիւնաբերութեան մեջ, որոշակի թիւ կը կազմեն մտաւորականները, արուեստի գործիչները։ Կը գործեն Ս. Գևորգ (առաքելական), Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ (կաթոլիկ) եկեղեցիները և աւետարանական եկեղեցիներ, Գուրեան ազգային, Փառեն և Ռեգինա Պազարեան վարժարանները, ՀԲԸՄ մասնաճիւղը, հայրենակցական, երիտասարդական միութիւններ։ Կը հրապարակուին «Սխիան» և «Իրիս» («Ծիածան») պարբերականները։
Սան Փաուլոյի հրապարակներէն, կամուրջներէն և մետրոյի կայարաններէն մեկը կը կոչուի Արմենիա (կայարանը վերանուանուած է Արմենիա՝ 1995 թուականին)։ Կայարանի երկու գլխաւոր մուտքերուն զետեղուած են երկու խաչքար-հուշարձաններ՝ հետեւեալ արձանագրութեամբ. «Այս կայարանը վերակոչվում է Արմենիայի պատիվ այն ժողովրդի, որը եկավ այս երկիր՝ վերապրելով դարիս առաջին ցեղասպանությունը, իր ջանասիրությամբ, տաղանդով ու ապրելու կամքով եղավ Բրագիլիայի գիտակից քաղաքացին և նպաստեց այս երկրի մշակույթին, ճարտարվեստին ու բարօրությանը»։ Արմենիա հրապարակին մէջ կանգն ած է Մեծ եղեռնի զոհերու յիշատակին նուիրուած յուշակոթող։
Մութն էր երկինքը, ոչ ոք չտեսաւ

«Մութն էր երկինքը, ոչ ոք չտեսաւ...», Յովհաննէս Թումանեանի բանաստեղծութիւններէն՝ գրուած 1892 թուականին։


== Պատմութիւն ==
Յովհաննէս Թումանեան այս բանաստեղծութիւնը գրած է  22 Յունուար 1892-ին։
Բնագիրը չէ պահպանուած։
Առաջին անգամ տպագրուած է 1892 թուականին «Մուրճ» ամսագիրի 2-րդ թիւին մէջ (էջ 263), նոյնութեամբ՝ Մոսկուայի՝ 1892 թուականին լոյս տեսած Յովհաննէս Թումանեանի բանաստեղծութիւններու երկրորդ հատորին մէջ (էջ 106)։
Մասնակի փոփոխութիւններով եւ առանց վերնագիրի տպագրուած է Պաքու՝ 1908 թուականին լոյս տեսած Յովհաննէս Թումանեանի բանաստեղծութիւններուն (էջ 30), ապա՝ Երեւան՝ 1940-1959 թուականներուն լոյս տեսած Յովհաննէս Թումանեանի երկերու ժողովածուի գիտական հրատարակութեան առաջին հատորին մէջ (էջ 87)։
Արտատպուած է Պաքու՝ 1908 թուականին լոյս տեսած ՅովհաննԷս Թումանեանի բանաստեղծութիւններուն երկերու ժողովածուին մէջ։
Սապրինա Գրիգորեան

Սապրինա Մարկոսի Գրիգորեան (28 Յուլիս 1956(1956-07-28), Հռոմ, Իտալիա - 10 Յունիս 1986(1986-06-10), ), հայ դերասանուհի:


== Կենսագրութիւն ==
Սապրինա Գրիգորեան ծնած է Հռոմի մէջ Մարգոս Գրիգորեանի եւ Ֆլորա Ադամեանի ընտանիքին մէջ։ Մեծ եղած է Մարգոյի ազդեցութիւնը Սապրինային վրայ, ով միշտ հետեւած է աղջկան գործունէութեանը եւ աջակցած է անոր: Սապրինան նախնական կրթութիւնը ստացած է Թեհրանի մէջ, միջնակարգը՝ Նիւ Եորքի մէջ, սորված տ նաեւ Զուիցերիոյ մէջ։ Վերադառնալով Թեհրան՝ ծանօթացած է Թեհրանի «Դիմակներ» թատերախումբի գեղարուեստական ղեկավար Փաթրիսա Զիքիի հետ եւ սկսած է մասնակցիլ «Դիմակներ» խումբին ներկայացումներուն: Առաջին անգամ բեմ բարձրացած է Թեհրանի մէջ հայկական «Արարատ» ինքնագործ թատերախումբի հետ՝ Ուիլիըմ Սարոյեանի «Իմ Սիրտը Լեռներուն Մէջ Է» գործին հանդիսանալով Ճոնիի դերակատարմամբ: Այդ բեմադրութիւնը համարուած է ամէնանշանակալից իրադարձութիւնը թեհրանահայ համայնքի թատերական կեանքին մէջ (նախքան Սապրինան, 1965 թուականին, Երեւանի մէջ Ճոնիի դերը առաջին անգամ կատարած է Վարդուհի Վարդերեսեան` Գաբրիէլ Սունդուկեանի Անուան Ակադեմիական Թատրոնին մէջ):
Սապրինայի խաղաոճին բնորոշ եղած են իր հակապատկերական տեսարանները, սուր հակադրութիւնները, ուժգին պոռթկումները, քնարական ներշնչուածութիւնը: Սապրինային խորթ եղած են միապաղաղութիւնը, հանդարտութիւնը, գործողութեան կերպարի դանդաղ ու տարտամ ընթացքը:
Արուեստի ոլորտէն ներս իսկական կրթութիւն ստանալու նպատակով Սապրինան կը մեկնի Լոնտոն, ուր 1978 թուականին կ'աւարտէ Կիլտհոլի Երաժշտութեան եւ Տրամայի դպրոցը, կը մասնագիտանայ ֆիլմի եւ թատրոնի պատմութեան ոլորտին մէջ` Փաթրիսիա Զիքի անմիջական ղեկավարութեամբ: Ուսումնառութեան տարիներուն ընթացքին եղած է Զուիցերիոյ, Սպանիոյ, եւ Իտալիոյ մէջ:
Յետագային Սապրինան կ'աշխատի Նիւ Եորքի NBC հեռուստաընկերութեան մէջ, պատրաստած եւ եթեր հեռարձակած է հեռուստատեսային տարաբնոյթ հաղորդումներ, հեղինակած է երաժշտական-թատերական յօդուածներ, գրած ու բեմադրած հեռուստատեսային թատերագրութիւններ: Անոր յօդուածները լոյս տեսած են Delta SKy Magazine, Ladies Home Journal, Division Magazine եւ այլ պարբերականներու մէջ:


== Ներկայացումներ ==
Ռոզա Կոնզալեզ՝ Թ. Ուիլեամզ, «Ամառ եւ Ծուխ»
Հիփոլիթա եւ Էմիլա՝ Ուիլիըմ Շէյքսփիր, «Ամառային Գիշերուայ Երազը», «Օթելլօ»
Մաշայ՝ Անթօն Չեխով, «Երէք Քոյր»
Տինա՝ Հենրիք Իպսըն, «Հասարակութեան Սիւները»
Պելուետերա՝ Թ. Օթոուէ, «Պաշտպանուած Վենետիկը»
Թուխ Կինը՝ Պեռնարտ Շոու, «Սոնեթներու Թուխ Կինը»
Մարկո՝ Ֆ. Գուտրիչ, «Աննա Ֆրանքի Օրագիրը»
Քորի՝ Ն. Սայմըն, «Ոտաբոբիկ Այգիին Մէջ»
Տիկին Մարթին՝ Յ. Իոնեսքօ, «Ճաղատ Մեներգչուհին»
Մետէա՝ ըստ Եւրիիիտեսի համանուն դիցաբանական ողբերգութեան


== Մէջբերումներ Սապրինա Գրիգորեանի մասին ==


== Գրականութիւն ==
Սապրինա Գրիգորեան, Գեւորգ Ապաճեան, Երեւան, 2000, (հայերէն եւ անգլերէն) մենագրութիւն:
Յակոբ Կարապենց

Յակոբ Կարապենց (9 Օգոստոս 1925, Թաւրիզ – 20 Հոկտեմբեր 1994, Պոսթըն), հայ արձակագիր։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Թաւրիզ։ Երկրորդական ուսումը ստացած է Թեհրանի մէջ, իսկ բարձրագոյն ուսումը՝ Միացեալ Նահանգներ (Քոլումսլիա համալսարան, լրագրութիւն եւ հոգեբանութիւն)։ Գործած է լրագրական ճիւղի մէջ (ձայնասփիւռ)։ Կարապենցի կրթութիւնը եղած է խառն. ըստ անոր կենսագիրին նաեւ յաճախած է՝ ռուսական մանկապարտէզ, տարրական կրթութիւնը եղած է ֆրանսական ու հայկական՝ Սէն Վենսան Տը Բոլ, ապա հայկական Հայկազեան–Թամարեան, միջնակարգը՝ պարսկական ու ֆրանսական /Սէն Լուի ճեմարան/, իսկ բարձրագոյն եւ մասնագիտական պատրաստութիւնը՝ Քանսաս Սիթիի (Միզուրի) եւ «Գոլոմպիա» համալսարաններուն մէջ (Նիւ Եորք)։


== Գրական վաստակ ==
Պատանի տարիքէն սկսած է գրական փորձերը. տոգորված էր իր ծննդավայրի ազգային եւ գաղափարական կենարար շունչով՝ կը գրէր հայրենասիրական բանաստեղծութիւններ, որոնք լոյս տեսած են «Ալիքի» մէջ։
Ամերիկեան թերթերու մէջ գրել սկսած է կանուխէն. աշխատակցած է հայ մամուլին իր քերթուածներով, պատմուածքներով եւ փորձագրական յօդուածներով։
Առաջին հատորը՝ 1970-ին, հրատարակած է «Անծանօթ Հոգիներ» պատմուածքներու շարքը, 1972-ին՝ «Կարթագէնի Դուստրը» (վէպ), 1975-ին՝ «Նոր Աշխարհի Հին Սերմնացանները»։ 1981-ին լոյս կը տեսնէ պատմուածքներու իր վերջին հատորը՝ «Միջնարար»։ Հրատարակելի գործերն են «Ադամ Նուրհան» (ժամանակակից վէպ), «Եւ Ղօղանջ Յաւերժական՝ Պարոյր Սեւակ» եւ փորձագրութիւններ՝ «Կիրակնօրեայ Հաղորդագրութիւններ» անունին տակ։
Աւելի ուշ տրուած իր պատմուածքը՝ «Որեւէ Տեղից Մինչեւ Այստեղ», իր առաջին քանի մը տողերով կու տայ գիրք ծննդոցն ու նկարագիրը գրական իր ամբողջական վաստակին։
Մահացած է 1994, Միացաեալ Նահանգներ։


== Երկեր ==
Անծանօթ հոգիներ, Վաշինգտոն, 1970, 384 էջ:
Կարթագենի դուստրը (վէպ), Վաշինգտոն, 1972, 220 էջ:
Նոր աշխարհի հին սերմնացանները (հայոց տարագրութեան պատմութիւնից), Վաշինգտոն, 1975, 272 էջ:
Միջնարար (պատմուածքներ), Նիւ Եորք, 1981, 284 էջ:
Ադամի գիրքը (վէպ), Նիւ Եորք, 1983, 256 էջ:
Ամերիկեան շուրջպար (պատմուածքներ), Նիւ Եորք, 1986, 252 էջ:
Անկատար եւ այլ պատմուածքներ, Նիւ Եորք, 1987, 252 էջ:
Երկու աշխարհ (գրական փորձագրութիւններ), Մասաչուսեթս, 1992, 403 էջ:
Մի մարդ ու մի երկիր եւ այլ պատմուածքներ, Ուոթրթաուն, 1994, 257 էջ:
Երկեր, գիրք 1. Պատմվածքներ, Երեւան, 1995, 504 էջ:
Երկեր, գիրք 2, Երեւան, 1995:
Պատմվածքներ, Երեւան, 2008, 244 էջ:
Մտորումներ (հոդուածներու ժողովածու), Արլինգտոն, 2009, 264 էջ:
Ադամի գիրքը (վեպ), Երեւան, 2012, 224 էջ:


== Աղբիւրներ ==
Դար Մը Գրականութիւն, Մինաս Թէօլէօլեան, Բ. հատոր, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ 1977, էջ 422-424:


== Արտաքին յղումներ ==
Յակոբ Կարապենց (1925-1994):
1793 թուական

1793 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 93րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1793 ծնունդներ

Յունուար 3՝ Յակոբ Չէլէպի Տիւզ (մ.1847), նկարիչ
Անյայտ օրով՝
Աբրահամ Ապրօ (մ.1857), նհայ վաճառական


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1793 մահեր
Երեւանի Դրօշակ

Երեւանի դրօշը հաստատուած է որպէս Հայաստանի Հանրապետութեան մայրաքաղաքի խորհրդանիշ Երեւանի խորհուրդի 2004 թուականի Սեպտեմբեր 27-ին N 12/1 որոշմամբ։
Դրօշակին կեդրոնը պատկերուած է կապոյտով երիզուած պրոնզագույն Երեւանի Զինանշանը՝ շրջապատուած 12 կարմիր եռանկիւնիներով, որոնք կը խորհրդանշեն Հայաստանի 12 մայրաքաղաքները։ Ֆօնի սպիտակ գույնը կը խորհրդանշէ յստակութիւն ու պարզութիւն։ Դրօշակի հեղինակներն են Կարապետ Աբրահամեանը եւ Կարապետ Փաշեանը։


== Տե՛ս նաեւ ==
Երեւանի Զինանշան
Էրեբունի-Երեւան (օրհներգ)


== Արտաքին յղումներ ==
«Եւ Կ'երգենք Դրօշը Ձեռքերնիս»
Ալ Պայտաա

Ալ Պայտաա (արաբերէն՝ البيضاء‎‎‎), մեծութեամբ՝ Լիպիայի չորրորդ քաղաքը, ուր կը գտնուի հիւսիս-արեւելեան Լիպիան։
Վասպուրականի Այր Մարդոց Տարազներ

Վասպուրականի Այր Մարդոց Տարազներ, Վասպուրականի տղաքը ունէին տարազի երկու ամբողջութիւն: Առաջինի կարեւոր մասերէն էր շապիկը: Զայն կը կարէին կտաւէ եւ օձիքը կ'ասեղնագործէին: Թեւերը լայն կ'ըլլային, թեգանիքներու վրայ կը կարէին կապոյտ հուլունքներ: Շալվարը ասեղնագործելու սովորութիւնը աւանդական էր:
Տղամարդոց կարճ վերնազգեստը կը կոչուէր Իշլիկ: Զայն կը կարէին շալվարի կերպասէն: Իբրեւ գօտի կը գործածէին բուրդէ գունաւոր կամ ճերմակ կերպասներ: Հարուստ դասը կը գործածէր Քիրման շալը իբրեւ գօտի: Գօտիին մէջ կը տեղաւորէին ծխախոտի տոպրակն ու ծխամորճը, կազամարը, զէնքերը: Տաք վերնազգեստը կը հագնէին Իշլիկին վրայէն: Որոշ գաւառներու մէջ, ան կը կոչուէր ապա, իսկ տեղական բարբառով՝ քեազախիկ:
Այրերը կը գործածէին երեք տեսակ գլխարկ՝ արախչի, քոլոզ եւ Ֆէս: Արախչին կը հիւսէին բուրդէ թելերով, կամ կը կարէին բամպակ կտաւ է: Կարելէն ետք, Ճոխ ձեւով կ'ասեղնագործէին զայն: Քոլոզը կը պատրաստէին այր մարդիկը՝ Թաղիքէ: Քոլոզին շուրջը անպայման փուշի կամ եազմա կը փաթթէին:


== Աղբիւր ==
«Պատկերագիրք Հայկական Տարազներու», Համազգային Հայ Մշակութային եւ Կրթական Ընկերակցութիւն, Պէյրութ, 1990, էջ 27։
Մխիթար Հերացի

Մխիթար Հերացի (1110, 1120 կամ 18 Նոյեմբեր 1118, Խոյ, Արևմտյան Ադրբեջան, Իրան - 1200 կամ 1173, Հռոմկլա, Նիզիփ, Անթէպ, Թուրքիա), մ.թ. 12-րդ դարուն ապրած է հայ մեծանուն գիտնական, բժիշկ, բնագէտ եւ փիլիսոփայ, հայկական դասական բժշկութեան հիմնադիրը, արժէքաւոր Ջերմանց Մխիթարութիւն աշխատութեան հեղինակը։ 1989 թուականին Երեւանի պետական բժշկական ինսդիդուդի (հետագային՝ Երեւանի Պետական Բժշկական Համալսարան) անուանուած է անոր անունը։ ԵՊԲՀ ամէնէն առաջաւոր ուսանողները կը պարգեւատրուին Հերացիի անուանական կրթաթոշակով։


== Կենսագրութիւն ==

Մասնագիտական կրթութինը ստացած է Կիլիկիա Հայաստան։ Գիտա-բժշկական գործունէութիւնը ծաւալած է Սիս մայրաքաղաքը ու կաթողիկոսանիստ Հռոշկլայ ամրոցը՝ Ներսէս Շնորհալի եւ Գրիգոր Դ Տղայի հովանաւորութեամբ։ Տիրապետած է յունարէն, արաբերէն, եւ պարսկերէն։ 12-րդ դարու 60-ականներուն արդէն ունէր մէծ բժշկապետի համբաւ:
Մխիթար Հերացի գրի առած է բժշկական գրքեր, որոնցմէ բացի մասունքներէն, ուրիշ ոչ մէկ բան հասած է։ Անոր գիրքը կո կոչուի «Ջերմանց Մխիթարութիւն» եւ գրուած է 1184 թուականին, ժամանակի Գրիգոր կաթողիկոսի առաջարկութեամբբ։ «Անուանեցաք «Ջերմաց մխիթարութիւն», այս կը մխիթարէ բժիշկ ուսմամբ, իսկ հիւանդ առողջութեամբ»: Ան գրած է նաեւ ակնաբուժական գիրք, որտէղ նկարագրած է աչքի հիւանդութիւններու տեսակները եւ անոնց բուժման դեղերը։ Ներսէս Շնորհալի կաթողիկոսը (1098-1173 թ) անոր անուանած է բժշկապետ եւ աստղագետ։ Հերացիի մասին շատ քիչ կենսագրական տեղեկութիւններ ունինք։ Այդ տեղեկութիւններոպ սկզբնաղբիւրը կը համարուի իր գրքի ներածականի բովանդակութիւնը, որոնց կը պարզուի, որ ան ծնած է 12-րդ դարու առաջին կիսուն ժամանակահատուածը (մօտ 1120 թ), Պարսկաստանի Խոյ քաղաքը, պատմական Հայաստանի Խոռիխոռունեաց իշխաններու պատկանոծ շրջան, որ Զարեւանդ գաւառի հարեւանութեամբ կազմած է մէկ միասնական վարչական միաւոր՝ Ուրմիո լճի հիւսիս-արեւմտեան կողմը։ Փոքր հասակէն սիրած է բժշկութիւնն ու իմաստութեան արուեստը։ Հերացի մասնագիտական գրքերէն ոչ մէկը մեզ հասած է, անոնց մնացած են հատուածներ, որոնք կը պահուին Մատենադարանը։ Հերացիի գրքերէն մէկուն բովանդակութիւնը, ինչպէս ինքը մատնանշած է, կը պարփակէ միայն ժերման երեք տեսակներու ախտաճանաչման եւ բուժման մէջ, եւ այն չէ ծաւալուած ամբողջ բժշկական գիտութիւններու բնագաւառը։ Ան լաւապէս տերապետած է արաբերէնին, պարսկերէնին եւ յունարէնին:


== Գրականություն ==
Մխիթար Հերացի։
Կծոյան Ա. Ս., Մխիթար Հերացի (Ծննդյան 850-ամյակի առթիվ),- «Պատմա-բանասիրական հանդես», 1968, № 2, էջ 81-88։
Мхитар Гераци, Утешение при лихорадках, под ред. Л. Оганесяна, Ереван, 1955.
Ernst Seidel, Mechithar's, Des Meisterarztes Aus Her, Trost Bei Fiebern.: Nach Dem Venediger Drucke Vom Jahre 1832 Zum Ersten Male Aus Dem Mittelarmenischen... ISBN 1274075475
Ստելլա Վարդանյան, Հայաստանի բժշկության պատմություն հնագույն ժամանակներից մինչեւ մեր օրերը, Երեւան, 2000։
Թաթուլ Ալթունեան

Թաթուլ Ալթունեան (15 Հոկտեմբեր 1901(1901-10-15), Ատանա, Ատանայի վիլայէթ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 29 Նոյեմբեր 1973(1973-11-29), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), երաժիշտ, խմբավար ու մանկավարժ։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Ատանա։ Երաժշտական նախնական գիտելիքները ստացած է հօրմէն սրինգ նուագելով: Եղեռնի օրերուն պատանի Թաթուլը կորսնցուցած է հայրը ու մօր, քրոջ եւ երեք եղբայրներուն հետ, գաղթականներու խումբով տարուած է Վան, ուրկէ ալ Երեւան:
Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի ծխական դպրոցէն ներս, ապա ուսումը շարունակած՝ Լենինկրատի երաժշտանոցին մէջ, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1928 թուականին:
Ուսումը աւարտելէ ետք հաստատուած է Հայաստան: Երեւանի Երաժշտանոցէն ներս վարած է ուսուցչական պաշտօն՝ 1934 թուականէն սկսեալ, միաժամանակ վարելով երաժշտանոցի երգչախումբի ղեկավարի պաշտօնը:
Երաժիշտը եղած է Հայաստանի Պետական երգչախումբի ղեկավար՝ 1947-1949 թուականներուն: Գլխաւորած է նաեւ Հայկական ժողովրդական երգի-պարի համոյթը, որ 1974-ին մկրտուած է Ալթունեանի անուամբ:
Ալթունեան ղեկավարած է Հայաստանի երգչախմբային ընկերութեան երգչախումբը՝ 1966-1969 թուականներուն եւ եղած է անոր նախագահը՝ 1958-1973 թուականներու միջեւ:
Ալթունեանի ղեկավարութեամբ երաժշտասէր հանրութեան ներկայացուած է Կոմիտասի «Գարուն»ը, «Սօնա եար»ը, «Անձրեւ եկաւ»ն ու այլ գոհարներ, որոնցմէ են Կարա Մուրզայի, Ս. Մելիքեանի եւ այլ երաժիշտներու ստեղծագործութիւնները:


== Կոչումներ ==
1945 թուականին Ալթունեան արժանացած է Խորհրդային Հայաստանի Ժողովրդական արուեստագէտի կոչման,
1950 թուականին տիրացած է Խորհրդային Հայաստանի Պետական մրցանակին:Ալթունեանի անունով կոչուած են Հայաստանի եւ Եգիպտոսի մէջ գործող երաժշտական համոյթներ:
Վահէ Թաշճեան

Վահէ Թաշճեան, լիբանանահայ պատմաբան։
Թաշճեան ծնած է Պէյրութ: Իր համալսարանական կրթութիւնը ստացած է Երեւանի պետական համալսարանէն ներս,  իսկ  դոկտորականը  պաշտպանած՝ Փարիզի հասարակական գիտութիւններու բարձրագոյն ուսման դպրոցին մէջ (Ecole des Hautes Etudes en Sciences Sociales):
Իր հետազօտութիւնները կ՚ընդգրկեն Կիլիկիոյ, Սուրիոյ եւ Լիբանանի ֆրանսական գրաւումի ժամանակաշրջանը, Օսմանեան կայսրութեան հայերը եւ Միջին Արեւելքի մէջ գաղթականական հարցեր։ 
Թաշճեան հրապարակած է մի քանի պատմական ուսումասիրութիւններ: Գլխաւոր հրատարակութիւններն են՝ 

La France en Cilicie et en Haute-Mésopotamie: Aux confins de la Turquie, de la Syrie et de l’Irak, Paris, 2004.
Les Arméniens, 1917-1939: La quête d’un refuge, Beirut, 2006 (համախմբագիր),
Ottoman Armenians: Life, Culture, Society, Vol 1, Berlin, 2014 (խմբագիր),
Daily Life in the Abyss: Genocide Diaries, 1915- 1918, Berghahn Books, NY/London, 2017,
«Օրագիր եղեռնի ու պայքարի. Շողակաթի մահը Սալամիայի մէջ»։Պերլինի մէջ կը վարէ «Յուշամատեան» հետազօտական ծրագիրը, որուն  նպատակն է  վերականգնել   օսմանեան  կայսրութեան մէջ ապրած  հայերու  յիշողութիւնները, տեղական  պատմութիւնն ու հասարարական միջավայրը: «Յուշամատեան»ը հաստատուած է 2010-ին, Պերլինի մէջ, եւ անոր համացանցային կայքին վրայ կան Օսմանեան կայսրութեան հայութեան մասին՝ հայերէնով, անգլերէնով եւ թրքերէնով հարուստ տեղեկութիւններ, լուսանկարներ եւ քարտէսներ։