armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Փսերիմոս

Փսերիմոս կը կոչուի նաեւ Քափարի (յուն․՝ Ψέριμος կամ Κάπαρη), Էգէականի կղզի, Տոտեքանիսա, Յունաստան։


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==
Կղզին կը պատկանի Քալիմնոսի քաղաքապետութեան։ Աղաթոնիսի Թրքական ափերուն մօտիկ կղզի։  Տարածութիւնն է 14,6 քլ․² եւ բնակչութեան թիւը՝ 80։  Կը գտնուի Քոս կղզիին հիւսիսը եւ Քալիմնոսի հարաւ-արեւելքը։  Բարձրագոյն կէտն է 268 մեթր։
Կղզիին հիւսիսային ծայրամասը Աքրա Վասիլիքի կը կոչուի, իսկ հարաւային ծայրամասը՝ Աքրա Ռուսա։  Այս երկու ծայրամասերուն միջեւ կը գոյանայ Փսերիմոս խորշը, որուն փորոտիքին կը գտնուի համանուն գիւղը։  Փսերիմոս ծովախորշէն 2 քլ․ դէպի հիւսիս կը գտնուի կղզիին հիւսիս-արեւմտեան ծայրամասը՝ Աքրա Քորաքի (կամ Քորաքի) հրուանդան, որուն հարաւ-արեւմուտքը կը գտնուի Փլաթի ժայռակղզիակը։
Բնակիչները կը զբաղին գլխաւորաբար ձկնորսութեամբ եւ անասնապահութեամբ։  Վերջին տասնամեակին կը զարգանայ նաեւ զբօսաշրջիկութիւնը։


== Պատմական տեղեկութիւններ ==
Հոմերոս (Օմիրոս) կղզին կը յուշէ «Քալիտնասի կղզիակներ» (νήσους τε Καλύδνας) «Նաւերու ցուցակ»ին (Νεών Κατάλογο) մէջ։
Փլինիոս Մեծ (23 - 79), հռոմէացի գրագէտ, բնագէտ եւ փիլիսոփայ կղզին իր «Naturalis Historia V 36,134» գիրքին մէջ կղզին Փսերեմա կ՛ անուանէ (Pserema)։   
1888-ին արձանագրագէտ, գրագէտ եւ թարգմանիչ Ուիլիամ Ռոճէր Փաթոն (1857-1921) Փսիրիմոս Ψήριμος անունը նշմարած է գիւղին եկեղեցւոյ արձանագրութեան (Գ․ դար)՝ «․․անձնիք Փսերիմոսի մէջ․․․» (εν κάποις εν Ψηρίμω... )։  Արձանագրութեան մէջ նշուած են Քոս կղզիին մեծաւորներու անուններ, ինչ որ կը վկայէ թէ կղզին Քոսի ենթակայ եղած է։ 
Կղզին, հետեւելով Տոտեքանիսայի մնացեալ կղզիներուն ճակատագրին, 1912-ին կ՛ անցնի իտալական գերիշխանութեան տակ, իսկ 1943-ին՝ գերմանացիներուն։ 7 Մարտ 1948-ին վերջնականապէս Յունաստանին կը միանայ։
Գիտութիւն եւ գիտելիք

«Գիտութիւն եւ գիտելիքը», գիտական պատկերազարդ ամսաթերթ էր։ Լոյս տեսած է 1928—29 թ․թ․-ին, Անտվերպենի մէջ (Պելճիքա) եւ 1930—31-ին՝ Ֆրումոազայի մէջ (Ռումանիա)։
Տպագրած է տեղեկութիւններ, յօդուածներ եւ ուսումնասիրութիւններ քիմիայի, ֆիզիկայի, բժշկութեան, ճարտարապետութեան, տիեզերական եւ երկրային երեւույթներու, գիւղատնտեսութեան մասին։ Անդրադարձած է նաեւ արեւի ներուժի օգտագործման, անտառի պաշտպանութեան ու մշակման, ելեկտրականութիւնը նոր բնագաւառներու մէջ կիրառելու խնդիրներուն։ «Հանրագիտակ» բաժնին մէջ պատմած է կենցաղային իրերու եւ նիւթերու պատրաստման, անոնց օգտագործման, պատասխանած ընթերցողներու հարցերուն։
Իպոլա (ժահրային հիւանդութիւն)

Իպոլա հիւանդութիւն (Ebola), ժահրային հազուագիւտ եւ մահացու հիւանդութիւն մըն է: Յաճախ ան կը կոչուի Իպոլա արիւնահոսութեան հիւանդութիւն, որովհետեւ անոր յատկանշական ախտանշաններէն կարեւորագոյնը անսպասելի արիւնահոսութիւնն է:
Այս հիւանդութեան ժահրը Իպոլա ժահրն է որ առաջին անգամ յայտնոած է 1976-ին Սուտանի մէջ եւ Քոնկոյի Իպոլա գետին շրջակայքը: Այս ժահրը կը պատկանի «Filoriridae» ժահրերու խմբաւորումին: 
Իպոլա անուանումը կը վերագրուի Քոնկոյի Իպոլա գետին: Այս երկու երկիրներուն մէջ Իպոլա հիւանդութիւնը շուտով տարածուած է եւ վերածուած համաճարակի:
Իպոլա հիւանդութիւնը երկրորդ անգամ յայտնուած է 2012-ին Ուկանտայի եւ դարձեալ Քոնկոյի մէջ: 
Իպոլա ժահրը վարակուող անձի մարմնին մէջ մտնելէ ետք կը տկարացնէ անոր ախտամերժութեան (immunity) համակարգը եւ կը հարուածէ մարմնի զանազան օրկանները: Վարակուողներուն 50-90 տոկոսը կը մահանայ: Չմահացողները կը կրեն իպոլա ժահր եւ կրնան փոխանցել զայն ուրիշներու` սերմնահեղուկի միջոցաւ: 
2014-ի համաճարակը երրորդն է, որ աւելի ահազանգային եւ բարդ էր: Ըստ Միջազգային Առողջապահական Կազմակերպութեան՝ 2014-ի համաճարակը տարածուած է մասնաւորապէս Կինիի, Սիէրա Լիոնի եւ Լիպերիոյ մէջ: Մինչեւ 2014 Իպոլան խլած է 3 400-է աւելի մարդոց կեանքը: Յայտնաբերուած են 7 500 պարագաներ:


== Հիւանդութեան ախտանշանները ==
Իպոլա հիւանդութեան ախտանշանները կը նմանին ճահճատենդի (malaria) եւ ընդերային տենդի (typhoid) ախտանշաններուն, հետեւաբար իպոլան պէտք է զատորոշել այս երկուքէն:
Իպոլա հիւանդութեան ախտանշաններն են` բարձր ջերմ, մարմնական տկարութիւն եւ յոգնածութիւն, մկանային ցաւ, սաստիկ գլխացաւ, փորի ցաւ, նողկանք, փսխունք, փորհարութիւն, հազ, կրծքացաւ, կոկորդի կարմրութիւն, մորթի դեղնութիւն-դեղնախտ (jaundice), անսպասելի արիւնահոսութիւն, աւշագեղձերու ծաւալում (lymph node hypertrophy), զառանցանք (delirium), անզգայութիւն (stupor) եւ հաւանական մահաքուն (coma):


== Տե՛ս նաեւ ==
Ժանտախտ
Բծաւոր տենդ
Պսակաձեւ ժահր
Համաճարակ
Տակ Համրխէօլտ

Կաղապար:Արեւելահայերէն

Տակ Եալմար Ակնէ Քարլ Համարխեոլտ (շուէտ.՝ Dag Hjalmar Agne Carl Hammarskjöld, Dag Hammarskjöld , 9 Յուլիս 1905 - 18 Սեպտեմբեր 1961), շուէտացի քաղաքական գործիչ, 1953 թուականէն մինչեւ մահը եղած է ՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղարը, ՄԱԿ-ի առաջին խաղաղապահ գործողութեան կազմակերպիչը (1956, Եգիպտոս)։
յայտնի է նաեւ որպէս բանաստեղծ, լրագրող եւ ուրուագծագիր։ 1954 թուականէն Շուէտի ակադեմիոյ անդամ եղած է։ 1961 թուականին ետմահու Խաղաղութեան Նոպելեան մրցանակի արժանացած է։
Մահացած է Հիւսիսային Ռոտեզիոյ մէջ օդային աղէտի ատենը:


== Կենսագրութիւն ==
Տակ Համարխեոլտ ծնած է 1905 թուականին Շուէտի Եոնչեոպինկ քաղաքին մէջ՝ Սթոքհոլմէն մօտաւորապէս 280 քմ դէպի հարաւ-արեւմուտք: Հայրը շուէտացի պետական գործիչ Եալմար Համարխեոլտը եղած է, (1862֊1953), մայրը՝ Ակնես Մ․ Ք․ Համարխեոլտը (1866֊1940, ի ծնէ՝ Ալմքվիսթ)։ Տակը անոնց ունեցած չորս զաւակներէն ամենակրտսերը եղած է:
1905 թուականին՝ Տակի ծնուելէն ետք, ընտանիքը կը տեղափոխուի Դանիոյ մայրաքաղաք Քոփընհակըն: Հոն Տակի հայրը կը ստանայ դիւանագիտական պաշտօն, կը մասնագիտանայ միջազգային իրաւունքի հարցերուն մէջ։ Յետագային միջազգային իրաւունքի հարցերով զբաղած են ինչպէս Տակը, այնպէսեւ անոր երկու աւագ եղբայրներ Պու Համարխեոլտը (1891-1974) եւ Ովքէ Համարխեոլտը (1893-1937):
Կաղապար:ՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղարներ
Մարք Ռանսըն

Մարք Տանիէլ Ռանսըն (անգլերէն՝ Mark Daniel Ronson, ծնած 4 Սեպտեմբեր, 1975, Սբ. Ճոնզ Ուուտ, Լոնտոն, Անգլիա) Անգլիացի երգիչ, DJ, երաժիշտ, երգահան եւ երգի արտադրիչ է: Թէպետ իր առաջին Here Comes the Fuzz ալպոմը չյաջողեցաւ հասնիլ բարձրունքներու ամէնէն շատ լսուած երգերու ցանկերու վրայ, իր երկրորդ Version ալպոմը հասաւ երկրորդ անգլիական ցանկերուն վրայ, եւ կը նեռարէր երեք հատ «Լաւագոյն 10» ցանկին վրայ պատկանող երգեր: Այս յաջողութիւնը իրեն արժանացուց Brit Award մրցանակ մը Best British Male Solo Artist բաժամունքին մէջ 2008-ին: Իր երրորդ Record Collection ալպոմը թողարկուեցաւ 27 Սեպտեմբեր, 2010-ին, հասնելով երկրորդ անգլիական ցանկերուն վրայ:
Տխրութիւն

Տխրութիւն, յուզումնական ցաւ մըն է, որ կրնայ կապուած ըլլալ կորուստի, յուսահատութեան, անօգնականութեան եւ վիշտի հետ։ Լացը յաճախ կը վկայէ մարդու մը տխուր ըլլալու վիճակը: Տխրութիւնը կարելի է դիտարկել որպէս տրամադրութեան ժամանակաւոր անկում։
Տխրութիւնը մէկն է վեց յոյզերէն` ուրախութեան, զայրոյթի, զարմանքի, վախի եւ զզուանքի: Տխրութեան հականիշն է ուրախութիւնը:


== Տխրութեան Պատճառները ==
Իւրաքանչիւր յոյզ ունի իր բնական պատճառները։ Յոյզերու բանական պատճառ ըսելով կը հասկանանք այն պատճառները, որոնք միեւնոյնն են բոլորին համար անկախ մորթի գոյնէն, ցեղային ծագումէն, մշակոյթէն, կրթութենէն, ընկերա-տնտեսական նախադրեալներէն եւ այլն։ Նորութիւնը եւ փոփոխութիւնը հետաքրքրութեան համաշխարհային քրքրիչներ են։ Տխրութիւնը նոյնպէս ունի սեփական համաշխարհային քրքրիչները։
Ինչպէս ֆիզիքական այնպէս ալ հոգեբանական բաժանումը կամ հեռացումը կը համարուի տխրութեան առաւելագոյն տարածուած պատճառներէն մէկը։ Երբ մենք ստիպուած ենք լքել մեր ընտանիքը կամ սիրելի ընկերները՝ մենք կը զգանք տխրութիւն, սակայն մենք կրնանք ըլլալ բաժնուած կամ հոգեբանօրէն միայնակ նոյնիսկ ամբոխի մէջ։ Հոգեբանական մեկուսացումը կրնայ ունենալ տարբեր ձեւեր- հաղորդակցման անկարողութիւն, զգացումներու ճիշդ արտայայտման անկարողութիւն, ինչպէս նաեւ պատկանելութեան զգացողութեան բացակայութիւն։ Ամենաուժեղ վիշտը կրնայ առաջացնել մահը: Մտերիմ ընկերոջ կամ ընտանիքի անդամի մահը անդառնալի կորուստ է։ Մենք կը կորսնցնենք մարդ մը, որու հետ կապուած ենք ամուր կապերով, որու նուիրուած են մեր ժամանակին մեծ մասը, որու հետ կիսած ենք մեր ուրախութիւնն ու տխրութիւնը։ Այսպիսի կորուստը` ընկերական, սիրային յարաբերութիւններու մեզ մօտ կ'առաջացնեն վիշտ։
Տխրութեան միմիկական արտայայտումը

ցրուած հայեացք
բերանի անկիւնները իջածԱկնյայտ է սակայն, որ տխրութիւնը երբեմն մեր դէմքին վրայ չ'երեւիր այնպէս, ինչպէս կը նկարագրուի։ Առաջին հերթին յոյզի ապրումը աւելի երկար կը տեւէ, քան յոյզի միմիկական արտայայտումը: Միմիկական արտայայտումը կրնայ տեւել վայրկեաններ, այնինչ ապրումը երկար է։ Երկրորդ պատճառը այն է, որ շատ մարդիկ կը փորձեն թաքցնել տխրութիւնը։ Նոյնիսկ այն ժամանակ, երբ չափէն աւելի տխուր են, անոնք կը փորձեն ժպտալ, դէմքին հանգիստ արտայայտութիւն տալ։
Երջանիկ Յոյս

«Երջանիկ յոյս», ամսագիր։ Լոյս տեսած է 1961-1983 թուականներուն, Պույնոս Այրեսի մէջ, 1983 թուականէն՝ Փասատինայի մէջ (ԱՄՆ)։ Հայ աւետարանական եղբայրակցութեան եկեղեցիներու միութեան պաշտօնաթերթ։ Ունեցած է կրօնական բովանդակութիւն, տպագրած է նաեւ լուրեր Եղբայրակցութեան վերաբերեալ։
Մկրտիչ Հազարապետեան

Մկրտիչ Հազարապետեան
Բնիկ Տարանտացի, ծնած 1863-ին։ Փոքր տարիքէն ընկերացած իր հօր՝ Ճաֆէր Հազարապետեանի, Պէյրությ մէջ աոեւտրական զբաղելու։ 1893-ին վերջնականապէս հասաատոսած հոս։
Գրած է փայլուն քիրք մը մեծ ու ծանօթ վաճառականներու շարքին։ Եղած է հայ հասարակութեան ներկայացուցիչը Պէյրութի Մաքսային Տնօրէնութեան մօտ։ Ճշմարիտ ազգասէր մը, Մկրտիչ Հազարապետեան մօտէն հետաքրքրուած է պէյրութահայ ազգային կեանքով։ Կարգ մը այլ ազզայիններու հետ 1904-ին հիմ՚նած է Պէյրութի առաջին հայ նախակրթարանը Երուսաղէմի Սբ. Յակոբայ վանքին օժանդակութեամբ։ Որ֊պէս ազգային գործերը սիրայօժար գործադրող անհատ, պարաաճանաչօրէն աշխատած է իր ամէն կարէլի միջոցներով։ Փախստականնեւր, հայ քաղաքական հալածեալներ, բարձրաստիճան կղերակաեր եւ ազգայիններ միշտ բաց գտած են իր տան դուռը, օգտուելով անոր բարեացակամութենէն։ Այդ ժամանակ Պէյրութ Օսմ. Կայսրութեան հայերու համար ապահո֊վագոյն դուռը նկատուելով՝ բազմաթիւ հայեր Պէյրութի վրայով կր փախէիին արտասահման։ Ահա ասոնց գործը դիւրացնողներէն մին եղած է Մկրտիչ Հազարապետեան։ 1914-15-ին երբ Երուսաղէմի վանքին Պէյրութի տեսուչները աքսորուեցան եւ նոր վարդապետներ բերել տալ հնարաւոր չեղաւ, Մկրտիչ Հազարապետեան Ճէմալ Փաշայի հրահանգով նշանակուած է Առաքելական հայերու Ազգապետ, այս դժուարին ու փափուկ գործը ձեռնհասօրէն վարելով։ Մեռաւ Պէյրութ 1919 Մարտ 9-ին։ Զաւակներն են.- Գարեգին, Հայկ, Նուպար, Սրբուհի, Նազենիկ եւ Քայանէ։ Առաջին մանչ զաւակը առեւտրական, երկրորդը Օրոզտիպաքի մէջ գլխաւոր հաշուակալ, իսկ երրորդր մաթեմաթիքի ուսուցիչ ֆրանսական վարժարաններու մէջ։
Աւետիս Քհնյ. Քէլլէեան

Տ. Աւետիս Քհնյ. Քէլլէեան


== Կենսագրութիւն ==
Աւազանի անունով Նազարէթ, որդի Աւետիսի եւ Ծաղիկի, ծնած է Այնթապ, 1875-ին։
Նախնական կրթութիւնը ստացած է Այնթապի Վարդանեան վարժարանէն ներս, զոր աւարտելէ ետք քանի մր տարի հետեւած է աոեեւտրական աշխատանքներու, սակայն մտած է ուսուցչական ասպարէզ ու պաշտօնավարած Ներսկսեան վարժարանին մէջ։
1896-ին հրաւիրուած է Հոոմկլայի մօտ՝ էհնէշ աւանի հայոց վարժարանին մէջ ուսուցչութեան պաշտօնի։
Ընտրած է իր կեանքի րնկերը կարապետ Մահսերկճեանի դուստրր՝ Ովսաննան, որուն հետ պսակուած է1899-ին։
Ան ընտանիքը փոխադրած է Էհնեշ, ուր ծնած է իր անդրանիկ զաւակր՝ Աւետիսը 1901-ին։
1903-ին ճիպինի Հայ գաղութը զինք րնտրած է իր եկեղեցւոյ քահանայութեան թեկնածու։ Ան րնդունած է ժոողովուրդին որոշումը եւ պատրաստուած է կրօնական կեանքի։
Իր քահանայական ձեոնադրութիւնը տեղի ունեցած է Տ. Խորէն Եպիսկոպոսի ձեոամբ Ուրֆայի մէջ եւ վերակոչուած է Տ. Աւետիս։
1908-ի Օգոստոսին, տէր հայրը արեւահար կ՛ըլլայ. սաստիկ կր հիւանդանայ։ Անմիջապէս զինք Պէրէճիք կը տանի բժիշկը։ Բոլոր զարմանումները ապարդիւն կ'անցնին եւ ևրիտասարդ տէր հայրը հողին կ'աւանդէ, խոր սուգի մատնելով իր ժողովոշրդը։ Մևծ շուքով կր կատարուի թաղման ու օծման արարողութիւնր։ Մարմինր կ'ամփոփուի ևկեղեցւոյ մկջ, 1908-ին։
Միապետութիւն

Միապետութիւն, պետութեան կառավարման համակարգ է, երբ իշխանութեան գլուխ կանգնած է մէկ անձնաւորութիւն՝ միապետը։ Յաճախ միապետութիւնը ժառանգական է, հետեւաբար տուեալ պետութեան իշխանութիւնը կը պատկանի մէկ գահատոհմի։ Կը զատորոշուին միապետական եւ սահմանադրական միապետական կարգեր։


== Հին եւ Միջնադարեան Հայաստանի մէջ ==
Ըստ Մովսէս Խորենացիի հայոց առաջին միապետը եղած է Հայկեան տոհմէն Պարոյր Սկայորդին։ Հայոց միապետը կրածէ արքայ կամ արքայից-արքայ տիտղոսը, զոր շատ դէպքերու մէջ եղած է հաւասարազօր հռոմեական կեսարին կամ կայսրին։ Հին Հայաստանի արքայատոհմերն են՝ Հայկազունիները, Երուանդունիները,Արտաշէսեանները, Արշակունիները, իսկ Միջնադարեան Հայաստանի մէջ՝ Բագրատունիները եւ Ռուբինեաններ,Հեթումեաններ,Լուսինեանները (Կիլիկիան Հայաստանի մէջ)։ Բացի այդ, հայոց պատմութեան տարբեր ժամանակահատուածներուն եղած են նաեւ տեղական թագաւորական տոհմեր, որոնցմէ են Առանշահիկները, Արծրունիները, Սիւնիները, Կիւրիկեանները եւ այլն։
5 - 9 դդ. պետականութեան բացակայութեան պայմաններուն, հայոց միապետի դերի որոշ մասը, իրենց վրայ կը վերցնէին՝ Հայոց Մարզպանը, Հայոց Իշխանը, Հայոց Իշխանաց իշխանը։ Հայոց միապետը (արքայն) Հայաստանի միահեծան տիրակալն էր զօրքերու գլխաւոր հրամանատարը։ Ան կը նշանակէր եւ պաշտօնազուրկ կ՛ընէր պետական գործակալութիւններու ղեկավարներուն, քրիստոնէութեան ընդունելէն ետք, կը միջամտէր կաթողիկոսի ընտրութիւններուն, կը յայտարարէր պատերազմ, կը կնքէր դաշինք՝ օտար պետութիւններու եւ ցեղերու հետ։ Հայոց Միապետի իշխանութիւնը ժառանգական էր, սովորաբար իշխանութիւնն կ՛անցնէր հօրմէն աւագ որդիին։ Եթէ չկար արու ժառանգ, ապա գահը կարելի էր անցնիլ նաեւ տոհմի իգական ներկայացուցիչներուն։
Ուշ միջնադարուն՝ հայոց միապետութեան կորստէն ետք, միապետի որոշ գործառոյթներ իր վրայ վերցուց հայոց կաթողիկոսը։ Սակայն հայոց միապետի տիտղոսը՝ Հայոց Արքայի տիտղոսը Լուսինեաններէն ժառանգաբար անցաւ Իտալիոյ Սավոեան Արքայատան եւ պահպանուեցաւ մինչեւ մեր օրերը։
Կաղապար:Պետության ձեւեր
Իսլամութիւն

Իսլամը (արաբ.` الإسلام), համաշխարհային կրօն, որու հիմքը Քուրանն է: Մահﬔտականութիւնը Իսլամի հայերէն անուանումն է: Իսլամ բառն ունի մի քանի իմաստ, բառացիօրէն կը թարգմանուի որպէս «հնազանդութիւն»: Այլ իմաստներով իսլամը բացարձակ միաստուածութիւն է,Ալլահին (Աստծոյ) ենթարկուիլը: Մարդիկ, ոորնք կ'ենթարկուին Ալլահին (Աստծոյ) կը կոչուին մուսուլմաններ: Քուրանի տեսանկիւնէն, իսլամը միակ ճշմարիտ կրօնն է, անոր հետեւորդներն են բոլոր մարգարեները: Իսլամը վերջնական ձեւով ներկայացուած է Մուհամմատ Մարգարէյի քարոզներու ժամանակ, ով ստացած է տեղեկութիւններ նոր կրօնի մասին Քուրանի տեսքով:
Լեւոն Էսաճանեան

Լեւոն Էսաճանեան (1890, Շապին Գարահիսար, Կիրեսուն, Թուրքիա - 30 Դեկտեմբեր 1935(1935-12-30), Աթէնք, Յունաստան), հայ բանաստեղծ, ուսուցիչ, մշակութային գործիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Կրթութիւնը ստացած է Կոստանդնուպոլսոյ մէջ։ 1922 թուականին հաստատուած է Աթէնք, ուր զբաղած է ուսուցչութեամբ։


== Ստեղծագործութիւններ ==
«Այրած քնար մը Բինկեանի մոխիրներուն վրայ», բանաստեղծութիւններու ժողովածու, 1909։
«Փանդիռ», բանաստեղծութիւններու ժողովածու, 1911։
«Եղիա Տէմիրճիպաշեան», ուսումնասիրութիւն, 1909։
«Դանիէլ Վարուժան», ուսումնասիրութիւն, 1919։
«Մինաս Չերազ», ուսումնասիրութիւն, 1928։Լեւոն Էսաճանեան, Եղիշէ Արք. Դուրեան, Աւետիք Իսահակեան, Մատթէոս Զարիֆեան, Եդ. Գոլանճեան եւ Նշան Պէշիկթաշլեան իրենց մասնակցութիւնը բերած են Թէոդիկի «Ամէնուն տարեցոյցը» (ԺԹ.) 1925-ի տարուան հատորին գրական բաժինին մէջ, որ պատրաստուած է Քորֆու կղզիին մէջ եւ լոյս տեսած՝ Վիեննայի Մխիթարեան հայրերու տպարանին մէջ։
Քանատայի Դիմանկարներու Պատկերասրահ

Քանատայի Դիմանկարներու Պատկերասրահ (անգլ.՝ Portrait Gallery of Canada), Քանատական արուեստի հաւաքածոյ՝ մասնագիտացած դիմանկարչութեան մէջ։ Հիմնադրուած է 23 Յունուար 2001-ին Քանատայի կառավարութեան կողմէ՝ իբրեւ Քանատայի գրադարաններու եւ արխիւներու ծրագիր, Օթթաուայի Ամերիկեան դեսպանատան նախկին շէնքին մէջ:


== Պատմութիւն ==
ԺԹ. դարէն ի վեր Գրադարանը հաւաքած է նկարներու եւ դիմանկարներու մեծ հաւաքածոյ մը, որոնցմէ գրեթէ բոլորը կը պահուին Քեպեքի Գատինօ քաղաքին արխիւներուն մէջ։
2001-ին, հաւաքածոն ընդմիշտ Օթթաուա եւ Օնթարիօ տեղափոխելու հրաման մը կ'արձակուի, իսկ նախնական տուեալները կոչ կ'ընեն անոր բացումը 2004-2005 թուականներուն կատարել, բայց այդ մէկը մինչեւ օրս տակաւին չէ գործադրուած։ 
Գրադարանը իր արխիւներու հաւաքածոյով կը շարունակէ համագործակցիլ Քանատայի թանգարաններու, պատկերասրահներու եւ այլ հաստատութիւններու հետ։
Թէեւ նոր պատկերասրահ մը պիտի ստեղծուէր Օթթաուայի մէջ այս հաւաքածոյով, սակայն Քանատայի դիմանկարներու պատկերասրահը հանրութեան կը ներկայացնէ իր հաւաքածոն շրջիկ ցուցահանդէսներու ընդմէջէն։
Անոր «Դիմանկարները փողոցներու մէջ» շարքը մեծ հեղինակութիւն կը վայելէ Քանատայի քաղաքներուն, ներառեալ Օթթաուայի, Քեպեքի եւ 2010-ին՝ Վանքուվըրի մէջ։
Մինչեւ 2006, Օթթաուայի Ուելինկթըն-սթրիթ փողոցին թիւ 100 հասցէին վրայ գտնուող ամերիկեան դեսպանատան նախկին շէնքին մէջ վերանորոգման եւ կառուցապատման աշխատանքներ տարուած են։ Կ'ենթադրուէր, որ այդ շէնքը աւարտին հասցնելէ ետք, 2007-ին պատկերասրահի հաւաքածոն հոն պիտի ցուցադրուէր։ Սակայն 2006-ին նախագիծը կը դադրի պահպանողական կառավարութեան կողմէ, որ կը կարծէր, թէ թանգարանը պէտք է տեղակայուէր Կալգարիի մէջ եւ նիւթական օժանդակութիւն ստանար Էնկամա  ընկերութեան կողմէ։
Էնկամայի հետ բանակցութիւններ տեղի կ'ունենան թանգարանին կարգ մը ցուցանմուշները իրենց ընկերութեան գրասենեակին աշտարակին մէջ ներառելու գծով։ Յունիս 2007-ի դրութեամբ, լրացուցիչ պատկերասրահային տարածքին շինարարութիւնը տակաւին չէր սկսած, եւ երկու շաբաթ ետք Էնկամա կը յայտարարէ, որ պատկերասրահը պիտի չտեղափոխուի Կալգարիի իրենց նոր գրասենեկային աշտարակը։
Հաւաքածոն այլ առեւտրական ընկերութիւններու յատուկ վայրերուն մէջ ցուցադրելու համար տեղի ունեցող մրցակցութիւնը յայտեր կը ստանայ Էդմոնտօնէն, Կալգարիէն եւ Օթթաուայէն, բայց այդ մրցոյթը կը չեղարկուի Նոյեմբերի 2008-ին։ Օթթաուայի սահմաններէն դուրս պատկերասրահ տեղադրելու գաղափարը կը յանգեցնէ Սենատի դժգոհութեան, որ եւ անօրինական կը դարձնէ Օթթաուայի սահմաններէն դուրս պատկերասրահի տեղափոխումը։


== Արտաքին յղումներ ==
Portrait Gallery of Canada homepage
On-line Portrait Portal (search)
Նելլի Միլեր Մանն

Նելլի Միլեր Մանն (27 Մարտ 1897(1897-03-27), Elkhart, Ինտիանա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ - 2 Փետրուար 1997(1997-02-02), Goshen, Ինտիանա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), եղած է մենոնական եկեղեցւոյ երեւելի անդամ, Մերձաւոր Արեւելքի նպաստամատոյց կոմիտէի քարտուղարուհի, որ Մերձաւոր Արեւելքի մէջ մարդասիրական գործունէութիւն կը ծաւալէր։ Ան, Մերձաւոր Արեւելքի մէջ ունեցած իր գործունէութեան ընթացքին, Հայոց Ցեղասպանութենէն փրկուած հազարաւոր հայ որբերու ապահով փոխադրութեան պարտականութիւնը, ինչպէս նաեւ անոնց ապաստան տալու, զանոնք կրթելու եւ մեծցնելու աշխատանքին կ'օժանդակէ:


== Կենսագրութիւն ==
Նելլի Միլեր հասակ կ'առնէ Էլքհարթի մէջ (Ինտիանա նահանգ), 27 Մարտ 1897-ին։ Կը յաճախէ Փրէրի փողոցին վրայ գտնուող մենոնական եկեղեցին։ Կը յաճախէ Ինտիանա նահանգի Կոշէն քաղաքի «Կոշէն գոլէճ» կոչուող համալասարանը եւ շրջանաւարտ կ'ըլլայ 1921-ին (յաճախած՝ 1918-էն 1921)։ Ուսանողական տարիներուն կը լսէ Օսմանեան կայսրութեան մէջ ապրած հայերու կեանքին մասին։
Խումբ մը մենոնականներ, ինչպէս նաեւ Նելլի, իրենց մեծ ներդրումը ունեցած են Ա. համաշխարհային պատերազմէն ետք կեանքեր եւ քաղաքներ վերակերտելու աշխատանքին մէջ։ Այս խմբակը՝ մենոնական յանձնախումբը, որուն նպատակը Մերձաւոր Արեւելքի մէջ մենոնական բարեսիրական առաքելութիւն հիմնելն էր, կազմուած էր Նելլիի ծննդավայր Ինտիանա նահանգի Էլքհարթ քաղաքին մէջ 1917-ին։ Այդ շրջանը հետագային կը կոչուի «Մենոնիտական կեդրոնական կոմիտէ»։
Ախթէրի

Ախթէրի (Յակոբ Նշանեան) (Ծն. 1859, Սիլիվրի), աշուղ, յետոյ՝ Տէր Ներսէս քահանա Նշանեան:


== Կենսագրություն ==
Աշխարհական անունն էր Յակոբ: Ժամանակ մը Պոլսոյ մէջ ատաղձագործութիւն կ'ընէ, երբ կը հանդիպի հայազգի աշըք Միհրիի ( Չմշկածազգի Ղուկաս): Անիկա թուրք աշուղութեան ասպարէղին մէջ մարզուելով եւ շնորհիւ իր բնատուր ձիրքերուն ու փափագին հետզհետէ յառաջդիմէլով՝ Ախթէրի (աստղային) ծածկանունին կ'արժանանայ Սէրվէրի (հռչակաւոր Պրուսացի Գրիգոր աշուղ) աշուղին կողմէ, հաւանութեամբ՝ իր վարպետին Միհրիի: Ախթէրի երաժշտական գործիքը սազն էր։ Անիկա կ'արտադրէր՝ ինքներղութիւններ, միշտ թուրքերէն լեզուով:
Ախթէրի կ'ամուսնանայ Չորլուի աւագերէց Տ. Ներսէս քհ.ի աղջկան հետ, շարունակելով դարձեալ իր աշուղական գործը:
Յակոբ Նշանեան (Ախդէրի) 1893-ին Արմաշու դըպրեվանքը կ'երթայ՝ Քահանայ ձեռնադրուելու համար: Տարուան մը մէջ եկեղացական կարգն ու կանոնները, երգեցողութիւն եւ մանաւանդ հայերէն կ'ուսանի: 1894-ին Արմաշի մէջ քահանայ կը ձեռնադրուի իր ծննդավայրի եկեղեցւոյն վրայ Տ Ներսէս կոչուելով: Յաջորդաբար պաշտօններ կը վարէ Սիլիվրի, Էտիրնէ, Կիւմիւլճինա եւ Տէմոթիքա. Իսկ Թրակիոյ պարպումէն ետք Տէտէ Աղած, իբր հոգեւոր հովիւ: Ախթէրի 1928-9-ին հրապարակ հանեց իր սազերգութիւնը (Թուրքերէն) Գ. Կառավարենցի յառաջաբանով եւ մասնակի հայերէն թարգմանութեամբ:


== Աղբիւրներ ==
Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, Հայ Հանրագիտակ, 1938 Պուքրէշ, Էջ 75-76
Ակակիուս

Ակակիուս (յուն․՝ Ἀκάκιος), հայազգի հռոմէական փոխ հիւպատոսլ Առաջին Հայքի մէջ (լատ.՝ Armenia Prima) մօտ 536-539 թթ-ին Հուստինիանոս I կայսրին օրով։ Կենսագրութեան հիմնական աղբիւրը Պրոկոպիոս Կեսարացին է


== Կենսագրութիւն ==


=== Վաղ շրջան ===
Պրոկոպիոս Կեսարացին Ակակիուսին եւ անոր տղուն Ադոլիուսին կը համարէ հայ

Ակակիուսը առաջին անգամ կը յիշուի, երբ դավաճանութեան մէջ մեղադրեց իր ընկեր Համազասպին։ Շուտով Հուստինիանոսի կարգադրանքով Ակակիուսը սպանեց վերջինիս։


=== Առաջին Հայքի ղեկավար ===
14 Մարտ 536-ին, Հուստինիանոսի նոր օրէնքներու համաձայն տեղի ունեցաւ Հռոմէական Հայաստանի վարչական բաժանման փոփոխութիւն։ Հաւանաբար Ակակիուսը արդէն Ներքին Հայքի կառավարիչն էր եւ կ՝ ենթադրուի, որ ան կրած է Արմենիա Մագնայի (Ներքին Հայք) կոնսուլարիս տիտղոսը։ Համաձայն նոր օրէնքներու Ակակիուսը դարձաւ Առաջին Հայքի ղեկավար եւ ստացաւ պրոկոնսուլի տիտղոս։ 536 թ-ին Ակակիուսը պաշտօնական փաստաթուղթի լատիներէն տարբերակին մէջ կը նշուի որպէս Առաջին Հայքի պրոկոնսուլ, իսկ յունական տարբերակին մէջ Հայաստանի անտիպաթոս (յուն.՝ ἀνθύπατος ΄Αρμενίας)։ Այս օրէնքները հիմանականին ուղղուած էին խարխլելու հայ ազնուականութեան դիրքերը Հռոմէական Հայաստանի մէջ եւ հայ ժողովուրդի մօտ մեծացրեցին հակակրանքը դէպի Արհեւելահռոմէական կայսրութիւնը։


== Մահ ==
Իր դաժանութեան եւ ագահութեան համար Ակակիուսը սիրուած չէր նահանգի հայ բնակչութեան կողմէն։ Շուտով կայսրութեան հայաբնակ տարածքներուն մէջ սկսաւ հայկական ապստամբութիւն, որուն ընթացքին Ակակիուսը սպաննուեցաւ 538 կամ 539 թթ-ին։ Ըստ Պրոկոպիոսի, անոնց սպանեց հայ ազնուական Արտաուանը։


== Աղբիւրներ ==
Մարտինդալ, Ջոն Ռ.; Ջոնաս, Ա. Հ. Մ.; Մորիս, Ջոն (1992), Ուշ Հռոմեական կայսրության պրոսոպոգրաֆիան. հատոր 3 մ.թ. 527–641 թթ,, Cambridge University Press, ISBN 0-521-20160-8, https://books.google.am/books?id=fBImqkpzQPsC 
Պրոկոպիոս Կեսարացի; Դյուինգ, Հենրի Բրոնսոն (1914), Պատերազմներու պատմութիւն, հատոր 1, գիրքերր I-II, Cambridge University Press, ISBN 0-674-99054-4
Մարկարիթա (քոքթէյլ)

Մարկարիթա․ խմիչք, որուն բաղադրութիւններն են՝ թեքիլա, նարինջի ըմպելի եւ նումայաջուր։  Կը մեծարուի ընդհանրապէս աղելով գաւաթի եզրը։


== Պատրաստութիւն ==
Մարկարիթային բաղադրութիւններն են՝ թեքիլա, նարիջի ըմպելի եւ նումայաջուր։  Խմիչքը կը մեծարուի՝

Սառի կտորով զարնուած (on the rocks)
Սառի կտորիկներով խառնուած  (frozen margarita)
Առանց սառի (straight up)։


== Պատմութիւն ==

Մարկարիթայի ծագումին մասին կան բազմաթիւ ժողովրդային պատմութիւններ։  

Ըստ Տէյվիթ Վոնտրիհին՝ խմիչքներու պատմագէտ, մարկարիթա կապ ունի մարկարիթա քոնեաքին հետ․ այդ մասին կայ հրապարակիչ Ճէյմս Կրահամին մէկ տեղեկագրութիւնը (1936) թէ այդպիսի խմիչք մը գտած էր Թիհուանա։ 
1937-ին «Քաֆէ Ռուայալ Քոքթէյլ Պուք» Cafe Royal Cocktail Book գիրքը կը ներփակէ միեւնոյն բաղադրութիւն մը։
1938-ին, Քարլոս Տանի Էրերա իր ճաշարանին մէջ՝ «Ռանչօ Լա Կլորիա» Rancho La Gloria, Թիհուանա եւ Ռոսարիթօ քաղաքներուն միջեւ, կը հնարէ մարկարիթան յաճախորդ եւ նախկին պարուհի Մարճորի Քինկին համար․ ան դիւրազգաց էր զանազան ոգելից ըմպելիներու բացի թեքիլայէն։  Այս պատահարը նաեւ նշած է Ալպերթ Էրնանտես, որ 1947-էն ետք կը ծանօթացնէ մարկարիթան Լա Փլածա ճաշարանին մէջ (Լա Եոլա քաղաք)։
Ըստ Հոսէ Քուերվոյին, մարկարիթա քոքթէյլը 1938-ին կը հնարէ գինեպան մը ի պատիւ Մեքսիքացի  պարուհիին՝ Ռիթա Տէ Լա Ռոսա։
«Հասոնկս Քանթինա»ն կը պնդէ թէ մարկարիթան ստեղծուած է Էնսենատա, Մեքսիքօ, 1941-ին։
1942-ին մարկարիթան կը հնարէ Ֆրանչիսքօ Մորալես «Tommy's Place Bar»ին մէջ, Հուարես, Չիուաուա։
1948-ին, Տալասի բնակիչ Մարկարիթա Սէյմս խմիչքը հնարած է իր ամառանոցին մէջ հրաւիրեալներուն համար, Աքափուլքօ, Կերերօ։  Սակայն, 1945-էն արդէն Հոսէ Քուերվօ կը ծանօթացնէր խմիչքը հետեւեալ լոզունքով՝ «Մարկարիթա․ անունէ մը աւելի՛ է» (Margarita: It's more than a girl's name)։
1948-ին, առասպելական «Պալինես Ռում»-ին մէջ գինեպան Սանթոս Քրուս մարկարիթան կը ստեղծէ Փեկի Լի երգչուհիին համար։
1953-ին «Էսքուայր» պարբերաթերթը կը հրապարակէ մարկարիթային բաղադրութիւնը։


== Տարբերակներ ==
Խմիչքին IBA բնօրինակն է 10-4-3 համեմատութեամբ՝ թեքիլա, նարինջի ըմպելի եւ նումայաջուր։  Սակայն, տարիներու ընթացքին շատեր կը փոխարինեն բաղկացուցիչ տարր մը եւ կամ նոր տարրեր կ՛ աւելցնեն։
            


== Արտաքին յղումներ ==
IBA- խառնուրդ խմիչքներու պաշտօնական ցուցակ(անգլերէն)