armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Արամ Շորվօղլեան

Արամ Շորվօղլեան, (1902, Զէյթուն, Onikişubat, Քահրամանմարաշի մարզ, Թուրքիա - 12 Հոկտեմբեր 1979(1979-10-12)):


== Կենսագրութիւն ==
Նախակրթարանի ջամբած ուսման հազիւ տիրացած, Համաշխարհային Ա. Պատերազմը եւ թուրքերու կողմէ հայ ժողուվուրդին դէմ կազմակերպուած բռնագաղթը կը ստիպեն որ պատանի ուսանողը դառնայ իր ծննդավայրին պաշտպանութեան նուիրուած զինեալ մարտիկ: 1919-1921 թուականներուն, իբրեւեւ կրտսեր եւ հաւատարիմ զինակիցը Զէյթունի դիւցազներէն Արամ Պէկ Չոլագեանի, կը մասնակցի իր հայրենի աշխարհին ինքնապաշտպանութեան կռիւներուն: 1921-ին կ'անցնի Հալէպ: Յամառ ինքնաշխատութեամբ կը յաջողի գիտելիքներու հարուստ պաշար մը ամբարել: Կարճ ժամանակի մը համար կը նուիրուի ուսուցչական ասպարէզին: Ազգային եւ հասարակական բեղուն գործունէութեան կողքին՝ տարիներ շարունակ կը վարէ կիրակնօրեայ լսարաններ, նոր սերունդին ծանօթացնելով հայ ժողովուրդի անցած դարաւոր ճանապարհը:Որպէս կեանքի վերջնական ասպարէզ կ'ընտրէ առեւտուրը: Սակայն հակառակ այդ նոր իրողութեան, ան կը մնայ գրչի մարդը, եւ հաւատարմօրէն կ'աշխատակցի Սուրիոյ եւ Լիբանանի հայ մամուլին, ստորագրելով բազմաթիւ ակնարկներ, յօդուածներ, յուշագրութիւններ եւ գրախօսականներ, որոնցմէ յատկապէս ուշադրութեան արժանի կը մնան անոնք, որոնք հայ ժողովուրդի վերջին մէկ դարու պատմութեան հետ առընչուած հարցեր կջարծարծեն:Քաջ գիտակ թրքերէնին, ան ուշադիր կը հետեւի թուրք արդի պատմագրութեան, եւ ուղղակի թարգմանութեամբ, կամ՝ քննադատօրէն ընթերցողին կը ներկայացնէ այն՝ ինչ կը խօսի հայ-թուրք յարաբերութեանց մասին:Զինք հետաքրքրող գլխաւոր նիւթը սակայն կը մնայ իր ծննդավայր Զէյթունն ու անոր պատմութիւնը:
Արամ Շորվօղլեանի վերոյիշեալ տիպի յօդուածներէն նշենք մէկ քանին.(«Զարթօնք», օրաթերթ, Պէյրութ, 30 Յուլիս, 1966), Ուրուագիծ Զէյթունի Պատմութեան («Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս», Գ. Հատոր., Պէյրութ, 1972, էջ 231-356), Հայերու Նպաստը Սուրիական Մեր Հայրենիքին («Գեղարդ Սուրիահայ Տարեգիրք», Ա. Հատոր., 1975, էջ 389-404): Իսկ առանձին հատորով լոյս տեսած է Արամ Պէկ Չոլագեան, 1915-1921 (Պէյրութ, 1980) յուշագրական աշխատութիւնը, նուիրուած «Զէյթունի վերջին դիւցազն»ի կեանքին ու գործունէութեան:
Արամ Շորվօզլեանի ստորագրած յօդուածներուն մատենագիտական ցանկը հրատարակուած է վերոյիշեալ հատորին մէջ, էջ 277-282:Դժբախտաբար սակայն ցանկը կանգ կ'առնէ 1971-ին, եւ ուրեմն՝ կը մնայ պակասաւոր:
Արամ Շորվօղլեան կը մահանայ 12 Հոկտեմբեր, 1979-ին:


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Պէյրութ 1980,էջ(342-343)
Սալբի Գասպարեան

Սալբի Գասպարեան  ծնած է Հալէպ, Կարմուճցի ծնողներէ: Հալէպի Կիլիկեան Ճեմարանի եւ Հայ Աւետ. Բեթէլ Երկրդ. Վարժարանի բարձրագոյն կարգերուն կը դասաւանդէ անգլերէն լեզու:


== Կրթութիւն ==
Պսակաւոր արուեստից աստիճանով վկայուածէ Հալէպի Պետ. Համալսարանի անգլերէն լեզուի եւ գրականութեան ճիւղէն:
1995-2012 Սալբի Գասպարեան մաս կազմած է Վենետիկի Ca' Foscari Պետ. Համալսարանի հայագիտութեան ամպիոնի հայոց լեզուի եւ մշակոյթի ամառնային խտացեալ դասընթացքներու դասախօսական կազմին:
Հետեւած է Երեւանի Պետ. Համալսարանի լրագրութեան ամպիոնի դասընթացքներուն, ստանալով համապատասխան «Դիպլոմ»:


== Մամուլի աշխատակից ==
Հրապարակագրական յօդուածներով եւ ուսումնասիրութիւններով Սալբի Գասպարեան աշխատակցած է տեղւոյն «Օշական» եւ Հալէպահայ գրողներու «Երթ» պարբերականներուն, Բերիոյ Թեմի հրատարակութեամբ «Տաթեւ » հայագիտական տարեգիրքին եւ Պէյրութի «Արարատ» ու «Զարթօնք» օրաթերթերուն:
Ներկայիս իր յօդուածները պարբերաբար լոյս կը տեսնեն Հալէպի «Գանձասար» շաբաթաթերթին, «Ազդակ» օրաթերթին եւ ընդհանրապէս սփիւռքահայ մամուլին մէջ, արծարծելով մասնաւո- րաբար ցեղասպանութեան ուրացումի եւ ժխտումի քաղաքականութեան առնչակից հարցեր:


== Գրականութիւն եւ հրատարակութիւն ==
2001-ին, իր աշխատասիրութեամբ լոյս տեսած է Փրոֆ. Հայր Լեւոն Զէքիեանի «Ինքնութեան խճանկար» խոհափիլիսոփայական երկը, որ հուսկ արժանացած է Եւրոպայի համալսարանական ուսումնասիրութիւններու գերազանց մրցանակին:2005-ին, յաջորդաբար լոյս տեսած են՝ իր խմբագրութեամբ վենետիկի Պետ. Համալսարանի հայագիտութեան ամպիոնի հայոց լեզուի եւ գրականութեան խտացեալ դասընթացքներու 20-ամեակին նուիրուած յուշամատեանը, ինչպէս նաեւ «Միջազգային մամուլ եւ չորրորդ իշխանութեան դրոյթը» գիրքը:
2006-ին, իր թարգմանութեամբ լոյս տեսած է թուրք իրաւախորհրդատու փաստաբան Ֆէթհիյէ Չէթինի «Մեծ Մայրիկս» գիրքի հայերէն տարբերակը:
2016-ին, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան «Գէորգ Մելիտինեցի» գրական մրցանակով հրատարկուած է թուրք այլախոհ գրող Քեմալ Եալչընի «Վերապրողները» երկին իր հայերէն թարգմանութիւնը:Հրատարակութեան ընթացքի մէջ է իր « ՄԻՒՍ ԹՈՒՐՔԸ ԿԱՐՄԻՐ ԳԻԾԷՆ ԱՆԴԻՆ» գիրքը, որուն մէջ ամփոփուած են ցեղասպանութեան եւ հայ դատի մասին, ողջախոհ եւ յառաջապահ թուրքերու հետ ունեցած իր հարցազրոյցներն ու անոնց կատարած համապատասխան գիտահետազօտական աշխատասիրութիւններու մասին իր յօդուածները:


== Լրագրողներու միութեան անդամ ==
Սալբի Գասպարեան  անդամ է սուրիահայ գրողներու համախմբումին, Հ.Հ. լրագրողներու միութեան եւ "Journalists' International Federation"-ին:


== Աղբիւրներ ==
Կը Զգամ ». Հրանդ Տինքի Սպանութեան Դատավարութիւնը
Յիշատակներ» Վաւերագրական Ժապաւէնի Ցուցադրութիւն Պէյրութի Մէջ
Տիրող Քաղաքական- Ապահովական Ծանր Պայմաններուն Հալէպի Մէջ Կը Շարունակուին Հայ Դատի Հետապնդման Աշխատանքները:
» ամանորեան բացառիկի շնորհահանդէս
ԿԸ ՄՏԱԾԵՆ « ԹՈՒՐՔԸ » և « ՄԻՒՍ ԹՈՒՐՔԸ » ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹԵԱՆ ՄԱՍԻՆ
Ճասթըն Թրուտօ

Ճասթըն Փիէր Ճէյմզ Թրուտօ (անգլերէն՝ Justin Pierre James Trudeau, ծնած 25 Դեկտեմբեր, 1971, Օթաուա, Օնթարիո, Քանատա), Քանատացի քաղաքական անձնաւորութիւն մըն է: Ան Քանատայի 23րդ եւ ներկայ վարչապետն է, ինչպէս նաեւ Քանատայի Ազատականութեան Կուսակցութեան ատենապետը: Ան երկրորդ ամէնաճահիլ վարչապետն է Ճո Քլարքէն ետք, ինչպէս նաեւ նախորդ վարչապետ Փիէր Թրուտոյի ամէնամեծ զաւակը՝ ըլլալով առաջին վարչապետը, որ ունի ընտանեկան կապեր ուրիշ Քանատացի վարչապետի մը հետ:Օթաուայի մէջ ծնած, Թրուտո յաճախած է Collège Jean-de-Brébeuf դպրոցը եւ աւարտած է McGill University համալսարանէն 1994-ին, ինչպէս նաեւ University of British Columbia համալսարանէն 1998-ին: Ան հանրութեան կողմէ ճանչցուեցաւ 2000-ի Հոկտեմբերին երբ գովեստի ճառ մը արտասանեց իր հօր Փիէր Թրուտոյի թաղման արարողութեան ընթացքին: Համալսարան աւարտելէ ետք, ան քանի մը տարի կ'աշխատի իբրեւ ուսուցիչ Վանքուվըրի մէջ, որմէ ետք մէկ տարի կը յաճախէ École Polytechnique ուսումնարանը ճարտարապետական ծրագրով մը, սակայն մէկ տարի ետք, 2003-ին, կը լքէ: 2005-ին, կը սկսի իր Մագիստրոսի ծրագրով բնական աշխարհագրութեան ճիւղէն ներս McGill University համալսարանէն ներս, սակայն կը լքէ տարի մը ետք: Ան իր հանրային հռչակը գործի կը դնէ քաջալերելով բազմաթիւ քաղաքական շարժումներ: Ան դեր կը ստանցնէ The Great War ֆիլմին մէջ, 2007:
Ալատիր

Ալատիր (ռուս.՝ Алатырь), քաղաք Չուվաշիայի մէջ (Ռուսաստան), նավակաեան Սուրա գետի (Վոլգայի աջ վտակ) ափին՝ Ալատիր գետը նրան միախառնուելու տեղին։ Հիմնադրուած է 1552-ին որպես ռուսական ամրութիւն։ Քաղաք է 1780-են։ կը Ենթադրեն, որ անուանումը առացացած է թյուրքական լեզուների ալա «խայտաբղետ» եւ տուրա «կացարան, քաղաք» բառերեն։


== Բնակչութիւն ==


== Պատկերասրահ ==

		


== Աղբիւրներ ==
Փոքր Թատրոն

Ռուսիոյ պետական ակադեմական Փոքր Թատրոն, թատերական հնագոյն թատրոն Մոսկուայի մէջ։ Ռուսաստանի ամենամհին թատրոնը։


== Պատմութիւն ==
Պաշտօնապէս բացուած է 14 Հոկտեմբեր 1824-ին, սակայն մշտական թատերախումբի ձեւաւորումը սկսած է 18-րդ դարու 50-ական թուականներուն։ 1757-ին, Մոսկուայի համալսարանին կից ստեղծուած է թատրոն (1759-էն՝ հանրային), որ անուանուած է Համալսարանական Թատրոն անունով։ 1760-ին կոչուած է Մոսկուայի ռուսիական թատրոն, որուն հիման վրայ, 1780-ին կազմակերպուած է «Պետրովկայի թատրոնը», գործած է Մ․ Մեդոքսի կառուցած շէնքին մէջ (այժմեան Մեծ թատրոնի տեղը, նախկին Պետրովսկի հրապարակին վրայ)։


== Դերեր ==

		
		
		
		
		
		
		


== Գրականութիւն ==
Дмитриев Ю. А. Государственный академический Малый театр։ Очерки. М.։ РОССПЭН, 2011. 663 с., ил., 1000 экз., ISBN 978-5-8243-1561-5.
Теляковский В. А. Дневники Директора Императорских театров. 1898—1901. Москва / Под общ. ред. М. Г. Светаевой. Подгот. текста С. Я. Шихман и М. Г. Светаевой. Вступ. ст. О. М. Фельдмана. Коммент. О. М. Фельдмана, М. Г. Светаевой и Н. Э. Звенигородской. М.։ АРТ, 1998. — 748 с.
Ежегодник Малого театра. 1955—1956. Сост. Л. Муравьева. М.։ Искусство, 1961. — 494 с.
Московский Малый театр 1824—1924 / Под ред. А. И. Южина. — М.: Государственное издательство, 1924. — 708 с. — 2200 экз.
Անթիլիաս

Անթիլիաս (արաբերէն՝ أنطلياس‎), քաղաք՝ Լիբանանի մէջ։ Ըստ էութեան Պէյրութի արուարձան է, մօտաւորապէս 5  ք.մ. հեռաւորութեան վրայ, դէպի հիւսիս, Միջերկրական ծովու ափին։ Բարձրութիւնը ծովու մակերեսկէն՝ 10 մեդր է։ Բնակիչները հիմնականօրէն քրիստոնէաներ են՝ հայեր, մարոնիներ, յոյն կաթողիկէ եւ յոյն ուղղափառ եկեղեցիներու հետեւորդներ։
Անթիլիասի մէջ կը գտնուի Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ չորս նուիրապետական աթոռներէն մէկը՝ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւնը։


== Անուան ստուգաբանութիւն ==
Անուանումը ունի յունական ծագում (ἀντήλιος) եւ կազմուած է է ἀντ ― «հակա» եւ ἥλιος «արեւ» բառերէն, այսինքն կը նշանակէ «արեւուն յանդիման»։


== Ինքնակառավարման մարմինը ==
Անթիլիասը ընդգրկուած է Անթիլիաս-Նաքքաշ համայնքի կազմին մէջ՝ Լիբանանի 8 նահանգներէն (մարզերէն) մէկուն՝ Մաթնի մէջ։ Անթիլիաս-Նաքքաշի տարածքը կը կազմէ 193 հեքդար (1.93 կմ²)։


== Աշխարհագրական տեղեկանք ==
Անթիլիասի տարածքը կազմուած է ափամերձ պարարտ դաշտավայրային մասէն եւ արեւելեան կողմի լեռնային հատուածէն։ Կը ներառէ նաեւ Անթիլիաս գետակի երկու ափերու երկայնքով ձգուող նեղ հարթավայրային մասը։ Անթիլիաս գետակի ակունքը ոչ հեռու գտնուող Ֆավար աղբիւրն է, գետակը կը հոսի արեւելքէն արեւմուտք՝ թափելով Միջերկրական ծով։ Գետակին ջուրերը խիստ աղտոտուած են՝ շրջակայքի խիստ ուրբանիզացուածութեան եւ կոյուղաջուրերու մաքրման կայաններու բացակայութեան պատճառով։
Մինչեւ 20-րդ դարու 90-ական թուականներն Անթիլիասի ափամերձ դաշտերը եւ Անթիլիասի գետահովիտը կառուցապատուած չէին եւ ծածկուած էին նարինջի ու պանանի ծառերով։ Բնակելի եւ առեւտրային նշանակութեան շէնքերու բուռն եւ հիմնականում քաոսային շինարարութիւնը ծանր ազդեցութիւն ունեցաւ շրջակայ միջավայրի վրայ․ կանաչ տարածքները գրեթէ իսպառ վերացան։


== Առեւտուր, սնունդ, ժամանց ==
Անթիլիասի մէջ կան այնպիսի հանրայայտ ընդարձակ շուկաներ, ինչպիսիքն են ABC-ն եւ Le Mall-ը, Spinneys եւ Bou Kahlil շուկաները, Cine St Elie, Grands Cinemas եւ CineMall շարժապատկերներու մեծ սրահները։ Հինգ առեւտրային դրամատուներ կան Անթիլիասը ափամերձ մայրուղիին կապող փողոցին մէջ։
Փողոցներէն մէկն ալ յայտնի է տարատեսակ խոհանոցներ ունեցող ճաշարաններով, ինչպէս են ճաբոնական Yen-ը, Yabani-ն ու Tsunami-ն, լիբանանեան Petit cafe-ն, Keif-ը եւ Lebnene-ն, ամերիկեան Spot-ը եւ Public-ը, իտալական Pinocchio-ն, մեքսիկական Carlito's-ն ու Ֆրանսական L'escroc-ը։


== Տեսարժան վայրեր ==

Garden Tower-ը Անթիլիասի մէջ կառուցուած առաջին հիւրանոցն է։ Ան կը գտնուի Անթիլիասի գլխաւոր տեսարժան վայրին՝ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան նստավայրէն ոչ հեռու տարածքին մէջ։ Տարածքին մէջ կան նաեւ այլ կարեւոր կրօնական կեդրոններ, ինչպէս են մարոնիներու Սբ. Եղիա հին (1895) ու նոր եկեղեցիները եւ Յոյն Ուղղափառներու Սբ. Միքայել եկեղեցին։
Անթիլիասի մէջ է Քսար Աքիլ (Ksar Akil) հնավայրը՝ ուր յայտնաբերուած են տարածաշրջանի ամենահին՝ 30․000 տարեկան մարդու մնացորդները։
Քրիս Ֆեներճեան

Քրիս Ֆեներճեան (1884, Պուլկարիա - 10 Մարտ 1925), ծանօթ է նաեւ Սիլվիօ Ռիչի, Քէօսէ Արիսթիտի, Քոչօ, Ալֆ Վոկան, Վահան կեղծանուններով։
Ծնած է 1884-ին, Պուլկարիա։
1921-ի ան մաս կազմած է Հ.Մ.Ը.Մ.ի Կեդրոնական Վարչութեան։ Ֆեներճեանի շրջանը Հ.Մ.Ը.Մ.ի առաջին տարիներու գործունէութեան ամէնէն փայլուն շրջանն է։
Անոր օրով տեղի ունեցած են ազգային իմաստով պատմական երկու փառաշուք հանդէսներ (հայկական ողիմպիականը եւ սկաուտական առաջին մեծ բանակումը Համահայկական այս մեծ ողիմպիականին աննախընթաց մրցումները եւ բարձրագոյն մրցանիշներ հաստատելու փաստերը բաւական են ըսելու, որ Քրիս Ֆեներճեանի Կեդրոնական Վարչութիւնը որքան մեծ գործունէութիւն ունեցած է 1921-1922 տարեշրջանին։
Ֆեներճեան մեծ հեղինակութիւն կը վայելէր Հ.Մ.Ը.Մ.ի մէջ. բոլորէն սիրուած ու յարգուած էր, նաեւ այն պատճառով, որ ինք Հ.Մ.Ը.Մ.ական ըլլալէ բացի, հայ ժողովուրդի յայտնի հերոսներէն մէկն էր, որ 1905-ին մասնակցած էր Սուլթան Համիտի մահափորձին։
Քրիս Ֆեներճեան Հ.Մ.Ը.Մ.ի ներկայացուցիչն էր Հայաստանի Օգնութեան Մարմնին մէջ։
1922-ի քաղաքական ծանօթ դէպքերուն պատճառով եւ Թուրքիոյ մէջ Հ.Մ.Ը.Մ.ի գործունէութեան դադրեցումով, շատերու նման, ան եւս Պոլիսէն կ'անցնի Պուլկարիա եւ ապա վերջնականապէս կը հաստատուի Փարիզ, ուր երկարատեւ հիւանդութենէ ետք (հիւծախտ) կը մահանայ 10 Մարտ 1925-ին։


== Աղբիւրներ ==
Հ․Մ․Ը․Մ․-ի Հերոսներ պարբերաթերթ։
Հ․Մ․Ը․Մ-ի Յուշամատեան։
Մարշալ Բաղրամեան Պողոտայ

Մարշալ Բաղրամեան պողոտայ, պողոտայ Երեւանի Կեդրոն վարչական շրջանին եւ Արաբկիր վարչական շրջանի հիւսիսարեւմտեան հատուածին մէջ։ Անուանուած է Հովհաննէս Բաղրամեանի անունով, որուն յուշարձանը կը գտնուի պողոտայի կեդրոնական հատուածին մէջ։ Քաղաքային նշանակութեան փողոց է։


== Տուեալներ ==
1970 թուականին պողոտան անուանուած է Բարեկամութեան պողոտայ՝ ի նշանաւորում խորհրդային ժողովուրդներու եղբայրութեան։
2,2 քմ երկարութեամբ պողոտան կը սկսի Ֆրանսական հրապարակէն եւ կը շարունակուի մինչեւ Բարեկամութեան հրապարակ։ Այստեղ տեղակայուած են կրթական, կառավարական շինութիւններ, դեսպանատուներ եւ հիւպատոսական ծառայութիւններ։


== Կառոյցներ ==
Մարշալ Բաղրամեան պողոտային վրայ կը գտնուին շարք մը կարեւոր եւ նշանակելի կառոյցներ։


=== Կառավարական շէնքեր ===
Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահի նստավայր (Բաղրամեան 26)
Հայաստանի Հանրապետութեան ազգային ժողով
Հայաստանի Հանրապետութեան Ազգային անվտանգութեան խորհուրդ
Հայաստանի Հանրապետութեան Սահմանադրական Դատարան
Հայաստանի Հանրապետութեան վերահսկիչ պալատ


=== Դեսպանատուներ, հիւպատոսարաններ ===
Մեծ Բրիտանիոյ դեսպանատուն
Շուետի դեսպանատուն
Սուրիոյ դեսպանատուն
Չինաստանի դեսպանատուն
Թայլանտի հիւպատոսարան


=== Կրթագիտական, մշակութային կառոյցներ ===
Հայաստանի գիտութիւններու ազգային ակադեմիա
Հայաստանի Ամերիկեան Համալսարան
Արամ Խաչատրեանի տուն-թանգարան
Հայաստանի գրողներու միութիւն
Հայաստանի ճարտարապետներու միութիւն
Թիւ 76 հայ-արժանդինեան դպրոց
Հայրապետ Հայրապետեանի անունով թիւ 78 հիմնական դպրոց
Յակոբ Օշականի անունով թիւ 172 դպրոց


=== Այլ կառոյցներ ===
Սիրահարներու այգի
Մարշալ Բաղրամյան մեթրոյի կայարան
Բարեկամութիւն մեթրոյի կայարան
Հայ Աւետարանական Եկեղեցի


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		


== Տես նաեւ ==
Երեւանի փողոցներու ցանկ
Երեւանի վարչական բաժանում
Զրադաշտականութիւն

Զրադաշտականութիւն,  կրօնք, որ յառաջացած է հիմնադիր՝ Զրադաշտ անունէն, որ ապրած է Պարսկաստանի մէջ, Ք.Ա 6-րդ դարուն:
Զրադաշտականութիւնը Հնդկաստանի մէջ հաստատուելէ ետք, հետեւորդները ճանչցուած են իբրեւ «Փարսիներ», որ կը նշանակէ «պարսիկներ»: Ժամանակի ընթացքին կրօնքը կոչուած է նաեւ Մազդայականութիւն՝ իրենց Ահուրա-Մազդային անունով:


== Հետեւորդները եւ Տարածումը ==
Զրադաշտականներուն թիւը ներկայիս 150.000-էն աւելի չէ ամբողջ աշխարհի տարածքին: Անոնց կեդրոնացուած տեղը հնդկաստանի Պոմպէյ շրջանին մէջն է: Զրադաշտականները կ'ապրին հնդկական շրջաններուն մէջ:


== Խորհրդանշաններ ==
Զրադաշտականներուն խորհրդանշանները կու գան Հին Պարսկաստանէն: Ամէնէն նշանաւոր խորհրդանիշը ֆրաւահար կոչուած թեւաւոր մարդն է: Շատ տեսութիւններ կան այդ նշանին իմաստին շուրջ: Զրադաշտականները կ'ընդունին Ահուրա-Մազդան, ուրիշներ Զրադաշտը կամ պարսիկ թագաւորներու հոգին:


== Պատմութիւն ==

Զրադաշտականութիւնը հիմնուած է Զրադաշտ մարգարէին ուսուցումներուն վրայ: Հին Փարսիներու աղբիւրներուն հետեւելով, Զրադաշտ ապրած է Մեծն Աղեքսանտրէն 273 տարի առաջ, այսինքն Ք.Ա 6-րդ դարուն: Զրադաշտ անդամ էր քահանայական ընտանիքներու, որոնք Տիվաս կոչուած են:
30 տարեկանին Զրադաշտ կ'ունենայ յայտնութիւն մը, որ կը փաստէ, թէ Տիվա աստուածները իրական չեն, այլ՝ չար հոգիներ: Ան կը հասկնայ, որ միայն մէկ ճշմարիտ աստուած կայ, որ կը կոչուի Ահուրա-մազդա անունով, որ կը նշանակէ՝ «գովաբանած տէր»:
Երբ Զրադաշտ կը սկսի այս պատգամը ուսուցանել՝ բոլորէն կ'անտեսուի: Այդ իսկ պատճառով կը սկսի բազմաթիւ հետեւորդներ հաւաքել:
Զրադաշտական կրօնքը կը սկսի նահանջել Մեծն Աղեքսանտրի ժամանակ, երբ Պարսկաստանի վրայ կը տիրէ: Այնուհետեւ, ան կրկին կը տարածուի 500 տարի ետք, երբ գլխաւոր կրօնքը կը դառնայ պարսկական երկրորդ կայսրութեան, 200-600 թուականներուն: Երբ իսլամները կ'իշխեն Պարսկաստանի վրայ, 6-րդ դարուն, կրօնքը կը սկսի գոյատեւման պայքարի շրջան մը ապրիլ: Զրադաշտականներէն փոքր մաս մը կը մնայ Պարսկաստանի մէջ, ուր կը ճանչցուի իբրեւ կաբարներ (անկրօն, անհաւատ), մինչ մեծամասանութիւնը կը փոխադրուի Հնդկաստան, ուր անոնք կը կոչուին Փարսիներ:


== Տնային Արարողութիւններ ==
Փարսին կամ պարսիկ տուներու մէջ կը գտնուի փոքր խորան մը իր զանազան սպասներով, որոնցմով անոնք վառ կը պահեն կրակը: Զրադաշտականները օրուան ընթացքին հինգ անգամ կ'աղօթեն: Նախքան աղօթքի սկսիլը, լուացման կարճ արարողութիւն մը կը կատարեն, ինչպէս նաեւ Իսլամները:


== Զգեստներ ==
Փարսիները ներքնազգեստ չէին հագներ եւ անիկա յատկանշական էր իրենց հաւատքին համար: «Նաւճոթի»՝ ձեռնադրութեան ժամանակ, երիտասարդը կը ստանայ սուրբ անունը, որ կը կոչուի «Սուտրա» եւ հետը սուրբ գօտին, որ կը կոչուի «Քուսդի»: Հագուստը պատրաստուած է ճերմակ բամպակով եւ առջեւը ունի գրպան մը, որպէսզի բովանդակ կեանքին ընթացքին հաւաքէ լաւ արդիւնքներ: Գօտին շինուած է ճերմակ բուրդէ թելերով եւ երեք անգամ փաթթուած կ'ըլլայ մէջքին:


== Աղբիւրներ ==
Կրօնից Պատմութիւն, Բիւզանդ Եղիայեան, Անթիլիաս,2005
1903 թուական

1903 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու երրորդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
8 Յունուար՝ Ազնիւ Պետրոսեան, կենսաբանական գիտութիւններու տոքթէօր եւ ՀԽՍՀ մանրէաբանութեան հիմնադիրներէն (մահ՝1971)
Յունուար 19՝ Լեւոն Արիսեան (սպ.1938), պետական գործիչ
Փետրուար 13՝ Ժորժ Սիմենոն (ֆրանսերէն՝ Georges Simenon, մ.1989),Պելճիքացի գրող
Ապրիլ 10՝ Վազգէն Անդրէասեան (ֆրանսերէն՝ Vazken Andréassian, մ.1995), ֆրանսահայ ճարտարագէտ
Մայիս 8՝ Ֆեռնան Քոնթանտէն (ֆրանսերէն՝ Fernand Joseph Désiré Contandin, մ.1971), ֆրանսացի դերասան
Մայիս 19՝ Վահրամ Ալազան (Գարբուզեան, մ.1966), բանաստեղծ 
Յունիս 6 Արամ Խաչատրեան ռուս.՝ Арам Ильич Хачатурян մ.1978 հայ խորհրդային երաժշտահան
Յունիս 25՝ Ճորճ Օրուէլ (անգլերէն՝ George Orwell, բուն անունով՝ Էրիք Արթուր Պլեր, մ.1950), անգլիացի գրող
Օգոստոս 1՝ Գուրգէն Մահարի (Աճէմեան, մ.1969), բանաստեղծ, արձակագիր
Օգոստոս 3՝ Շահան Շահնուր (մ.1969), արձակագիր եւ հրապարակախօս
Սեպտեմբեր 7՝ Ջերգիզ Ժամհարեան (մ.1984), խորհրդային հայ բեմադրիչ
Նոյեմբեր 15՝ Հենրի (Յարութիւն) Գաբրիէլեան (մ.1981), խորհրդային հայ փիլիսոփայ
Անստոյգ ամսաթիւով՝
­Քու­լիս (­Քի­րիա­քոս) Ա­լե­փիս (յուն․՝ Κούλης Αλέπης, մ.1986), յոյն բանաստեղծ, թարգմանիչ, նկարիչ


== Մահեր ==
Մայիս 8՝ Փոլ Կօկէն (ֆրանսերէն՝ Paul Gauguin, ծն.1848), ֆրանսացի նկարիչ, քանդակագործ
Յովան Թաշճեան

Յովան Թաշճեան, ծնած Պէյրութ, Լիբանան, 23 Մայիս 1963-ին, Գէորգ եւ Հերմինէ Թաշճեաններու ընտանիքին մէջ։ Ան ծնողներու երրորդ զաւակն էր։


== Կենսագրութիւն ==
Նախնական կրթութիւնը ստացած է Նոր Սիս թաղի Աքսոր Գասարճեան Ազգային վարժարանին մէջ։ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին պատճառով, շրջան մը կը յաճախէ Այնճարի Ազգային Յառաջ նախակրթարանը։ Այնուհետեւ կ'ընդունուի Անթիլիասի կաթողիկոսութեան Զարեհեան Դպրեվանքը, որուն միջնակարգ եւ բարձրագոյն դասընթացքները կ'աւարտէ 1986-ին, երեքամեայ կամաւոր ընդմիջումէ մը ետք, որուն ընթացքին աշխոյժ գործունէութեամբ կը մասնակցի ՀՅԴ ԼԵՄի «Դրօշակ» մասնաճիւղի եւ ՀՅԴ «Նիկոլ Դուման» կոմիտէութեան աշխատանքներուն՝ վարելով պատասխանատու պաշտօններ։
1987-1988 եւ 1988-1989 տարիներուն, յաջորդաբար կը պաշտօնավարէ Ազգային Եղիշէ Մանուկեան եւ Ազգային Յառաջ վարժարաններուն մէջ իբրեւ հայոց գրականութեան եւ հայոց պատմութեան ուսուցիչ։
1990 թուականին կը մեկնի Նիւ Եորք իբրեւ Ազգային առաջնորդարանի քարտուղար եւ գրատան վարիչ։
1992 թուականին կը տեղափոխուի Լոս Անճելըս եւ առաջին երեք տարիներուն կը պաշտօնավարէ Ազգային Ֆերահեան երկրորդական վարժարանին մէջ, որպէս հայ գրականութեան, հայոց պատմութեան եւ Հայ Դատի ուսուցիչ։ Ապա, մինչեւ 1998 թուականի Յունուար ամիսը կը վարէ Ազգային առաջնորդարանի վարիչ քարտուղարի պաշտօնը։
1998 թուականէն ի վեր, Յովան Թաշճեան ձեռնհասօրէն կը վարէր Ամերիկայի Արեւմտեան թեմի առաջնորդարանի Ազգային վարժարաններու Խնամակալ մարմինի վարիչ գործավարի պաշտօնը։
2010 թուականի Մայիսին կ'ամուսնանայ Լուսին Գանտահարեանի հետ եւ մէկ տարի ետք կը բախտաւորուին աղջիկ զաւակով մը՝ Արենի-Լոռի։
Յովան Թաշճեան Արեւմտեան Ամերիկայի շրջանին մէջ ստանձնած է կուսակցական բազմաթիւ պատասխանատու պաշտօններ։ Ան բազմաթիւ անգամներ եղած է կոմիտէի անդամ եւ ներկայացուցիչ։ Յովան մաս կազմած ու ղեկավարած է Կեդրոնական կոմիտէի բազմաթիւ յանձնախումբեր, ինչպէս նաեւ եղած է ՀՅԴ Բիւրոյի Երիտասարդական մարմինի անդամ։ Ան մասնակցած է 1996-2010 բոլոր Շրջանային ժողովներուն եւ ՀՅԴ 29րդ, 30րդ, եւ 31րդ Ընդհանուր ժողովներուն։
Իր հիմնական մանկավարժական, կազմակերպական եւ կուսակցական գործունէութեան հետ համատեղ, Յովան Թաշճեան իր գրական, հրապարակախօսական եւ վերլուծական յօդուածներով ու ելոյթներով մնայուն ներկայութիւն էր սփիւռքահայ մամուլին մէջ եւ հանրային ձեռնարկներու ընթացքին։
Վերջին տարիներուն, Յովան Թաշճեան մեծ յաջողութեամբ հանրութեան ներկայացաւ նաեւ իր «Անդրադարձ», «Փարոս» եւ «Զարթօնք» հեռատեսիլի ծրագիրներով եւ հաղորդումներով՝ արձագանգելով հայրենի եւ սփիւռքահայ մեր առօրեան յուզող այժմէական հարցերուն։


== Ծանօթագրութիւններ ==
Ասպարեզ թերթ.
Արտաշէս Բ.

Արտաշէս Բ (88 - 129) Հայոց թագաւոր եւ Սանատրուկի որդի, որու մահէ ետք՝ Սմբատ Բագրատունի Բիւրատեան՝ Երուանդ Թագաւոր. ի կոտորածէն ազատելով՝ 69 թուին պարսիզ Դարեհ թագաւորին խնամոց յանձնեզ, ուր զարգացացաւ մինչեւ 88 թուականը։ Դարեհ վաէձատրելու համարԱմբաւ Բագրատունին իր տարած յաղթութեանց համար՝ հրամայեց որ Արտաշէսը Հայաստան տանի եւ թագաւորական գահը բարձրացնէ։ Այդ ատենները Ուստէացիք արդէն ապստամբած էին Երուանդէն, զորս ընկճելու գացած էր ինքը անձամբ Երուանդ։ Դիւրին եղաւ Ամբատայ Արտաշէսը Հայաստան մտցնել, որ այդ ժամանակի նշանաւոր պատերազմիկ Արգամի պատգանաւոր դրկելով յորգորեց իրեն միանալ, խոստանալով անոր պատիւ եւ իշխանութիւն։
Արգամ սիրով յանցն առաւ ինեն եզած հրաւէրը։ Արտաշէս յաղթական հանդիսացաւ։ Երուանդ սպաննոիեցաւ իր պալատին մէջ՝ հակառակորդ զինուորէ մը։
Արտաշէս թագաւորական գահոին տիրանալէ ետք Մարաց եւ Պարսից զօրքերը վարձտրելով ետ ղրկեց. Սմբատը Հայոց սպարապետ եւ Արգամը իրեն փոխանորդ հարգեզ։ Յաջորդ տարին (89-ին) Արտաշատ քաղաքը նորոգել եւ ընդխրձակել սուաւ, զարդարէց զայն ընդարձակ ապարանքներով, եւ որովհետեւ Ներոնիա կոչուած էր՝ հրամայէց կրկին Արտաշատ կոչել զայն։ 90 թուականին Ալանները Տաստանցիներու եւ Վրացիներու հետ միազած Հայաստանի վրայ յարձակեցաւ։
Արտաշէս բանակին գլուխպ անցած թշնամիները վանելու գնաց եւ այդ մարտին մէջ Ալանաց թագաւորին որդին Սաթէն գերի բռնէց։ Յաջորդ օրը երբ երկու թշնամի բանակներ Կուր գետին երկու կողմը դէմ առ դէմ բանակած էին՝ Սաթէնի քոյրը Սաթէնիկ թարգմանի միջոցաւ խնդրեց Արտաշէսէն որ ազատ արձակէ իր եղբայրը։ Արտաշէս, սիրահարուեցաւ Սաթէնիկին, պատգամաւոր ղրկեց Ալանաց թագաւորին եւ փոխան Սաթէնի, Սաթէնիկը կնութեան խնդրեց եւ այս ամուսնութիւնը խնամիական կապով խաղաղեցուց երկու ազքերը,-Հայերը եւ Ալանները։ Արտաշէս շատ մը բարեկարգութիւններ ըրաւ, այլ եւ այլ ազգերէ գաշթականներ բերելով բնակեցուց Հայաստանի լեռներուն ու դաշտերոն վրայ (Մ. Խորենացի Բ. ծգ.), շատ մը կամուրջներ շինել տուաւ ու բազմաթիւ վարժարաններ բանալով դրացի ազգերու նախանձը արառեց։ Արտաշէս 41 տարի թագաւորելէ ետք մերաւ, արուն յաջորդեց որդին Արտաւազդ։
Ո՛չ մէկ հայ թագաւորի թաղումը շքեղ եղած է, ինչպէս Արտաշէսինը։Ժողովուրդը երգերով անմահացուց իր բարեկարգիչ եւ բարեզարգիչ արքան ու շատերը, ինչպէս կը գրէ Մովսես Խորենացին, իրենք թաղել ուզեցին իրենց սիրելի թագաւորին հետ։
Դատական իշխանութիւն (հանդէս)

Դատական իշխանութիւն, գիտամեթոդական ամսագիր։


== Աղբիւր ==
Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.