armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
3 Յունիս

3 Յունիս, տարուան 154-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 155-րդ) օրն է

Տարուան աւարտին կը մնայ 211 օր


== Դէպքեր ==
1980. համակարգիչներու խափանման պատճառաւ ԱՄՆ-ուն մէջ սխալմամբ կ'ազդարարուէ Խորհրդային Միութեան միջուկային հարձակման մասին


== Ծնունդներ ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն: 3 Յունիսի ծնածներ

1837. Պերճ Պռոշեան (մ.1907, Պաքու) գրող
1913. Մելանքթոն Արսլանեան (մ.1986) բարերար
1925. Լեւոն Մանասէրեան (մ.1907) նկարիչ


== Մահեր ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն: 3 Յունիսի մահացածներ

1891. Պետրոս Ադամեան (ծն. 1849), դերասան, բանաստեղծ, գրող, նկարիչ
1919. Սմբատ Գաբրիէլեան (ծն․1856), բանասէր, բժիշկ, հասարակական գործիչ
1924. Ֆրանց Քաֆքա (Franz (František) Kafka, ծն․1883), հրէական ծագումով  գերմանախօս հեղինակ
1989. Ռուհոլլա Խոմէյնի (ծն․1898 կամ 1902), Իրանի հոգեւոր առաջնորդ
2011. Ճեք Գէորգեան (Jacob "Jack" Kevorkian, ծն.1928), ամերիկահայ բժիշկ
2016. Մուհամմէտ Ալի (Muhammad Ali, ծն. Քասիուս Քլէյ, 1942), ամերիկացի բռնցքամարտիկ


== Տօներ ==
Անկախութեան օր (Մոնթէնեկրոյ)
Ոստան Հայոց (խումբ)

Ոստան Հայոց, հայկական ռոք-խումբ, հայկական ռոք-երաժշտութեան «երրորդ ալիքի» ներկայացուցիչ։ Խումբը հիմնուած է 1986 թուականին Արեգ Նազարեանի կողմէն։ Հիմնումէն քիչ անց խումբը մեծ ճանաչում վաստակեց Հայաստանի մէջ եւ դարձաւ 1980-ականներու ազգային շարժման հիմնադիրներէն մէկը։ Երեւանի առաջին ռոք-ակումբի հիմնադիրներէն մէկն է։
23 Դեկտեմբեր 2012-ին խումբը մեծ համերգ ունեցաւ Երեւանի մէջ՝ նշելով իր գործունեութեան 25-ամեայ հոբելեանը։


== Երաժշտութիւն ==
«Ոստան Հայոցի» երաժշտութիւնը հիմնուած է ազգային մոտիվներու վրայ ուժեղ հարդ-ռոքի հնչողութեամբ եւ արտ-ռոքի տարրերով։


== Կազմ ==
Յովհաննէս Կուրղինեան, վոքալ
Արեգ Նազարեան, բաս կիթառ
Դաւիթ Մուշեղեան, կիթառ
Լեւոն Հախվերդեան, հարուածային


== Սկաւառակագրութիւն ==
1991 - «Զարդիր որդեակ»
2000 - «Քիմերներ»
Էթրա

Էթրա կամ Էթրի (յուն․՝ Αίθρα)․ Թրիզինայի Փիթէաս թագաւորին դուստրը եւ Թիսէասին մայրը։


== Առասպելը ==


=== Տելֆիի պատգամախօսը ===
Աթէնքի թագաւոր Էգէաս Տելֆիի պատգամախօսին կ՛ուղղուի, որպէսզի մանչ զաւակ ունենայ։ Փիթիա անոր կը յանձնէ վճիռը, զոր Թեմիտայէն կ՛առնէ․- «Մի քակեր տոպրակին ցցուած ոտքը Աթէնք չհասած, ժողովուրդներու մեծ առաջնորդ» (Ασκού τον προύχοντα πόδα, μέγα φέρτατε λαών, μη λύσης, πριν εις άκρον Αθηναίων αφίκειας)։ Տրուած վճիռին տոպրակը, գինիի պարկ մըն է եւ ցցուած ոտքը այդ մասը ուրկէ գինին կը լեցնէին։ Էգէաս Աթէնք վերադարձին ճամբուն վրայ Թրիզինայէն կ՛անցնի։ 


=== Էգէասը Թրիզինա ===
Թագաւորը՝ Փիթէաս, ծանօթ էր իր իմաստութեան համար։  Էգէաս անոր կարծիքը կ՛ուզէ։ Փիթէաս վճիռին իմաստը կը հասկնայ, սակայն Էգէասին չի յայտներ։ Պալատին մէջ ճոխ ընթրիքին ընթացքին գինիի պարկեր կը բացուին։ Փիթէասին դուստրը Էթրա, շարունակ գինի կը մեծարէ էգէասին մինչեւ որ ան կը գինովնայ։ Գինով վիճակի մէջ, Փիթէաս զայն կ՛առաջնորդէ աղջկան անկողինը։ 


=== Փոսիտոնաս, Էգէաս եւ Էթրա ===
Այդ նոյն իրիկունը Էթրա երազին մէջ Աթինա աստուածուհիին կը տեսնէ եւ ան զայն կ՛առաջնորդէ դիմացի մօտակայ Սֆերիա կղզին (Փորոս) գինեձօնք նուիրելու Սֆերոսի (Փելոփասին սայլապանը) դամբանին։ Էթրա խարակներու վրայէն քալելով կղզի կ՛անցնի։ Առասպելը կ՛ըսէ թէ երբ Էթրա խարակներու վրայէն կը քալէ Փոսիտոնաս (ծովու եւ ջուրի աստուածը) զայն կ՛արգասաւորէ։ Թիսէասին հայրը ուրեմն ըլլայ Էգէասն է, ըլլայ Փոսիտոնաս։ 
Էգէաս երբ ինքզինքին կու գայ, կը հասկնայ եղածը, կը լքէ կինը՝ Էթրա, եւ Աթէնք կը վերադառնայ։ Չմեկնած, էթրային կը պատուրէ թէ եթէ իրենց ամուսնութենէն մանչ զաւակ ունենայ, պատշաճ ձեւով մեծցնէ առանց սակայն յայտնելու ինքնութիւնը ու երբ պատանութիւնը վերջանայ Աթէնք թող գայ։


=== Էթրա եւ գեղեցիկ Հելենը ===
Թիսէաս երբ կը մեծնայ, Փիրիթոոս բարեկամին հետ Տիոսքուրի եղբայրներուն (երկուորեակ խորթ եղբայրներ, լոյսի աստուածներ որ կը ներկայացնէին պարկեշտութիւնը, շքեղութիւնը, համարձակութիւնը, ազնուութիւնը եւ առաքինութիւնը) քոյրը՝ գեղեցիկ Հելենը կ՛առեւանգեն, նախկան ան ամուսնանայ Մենելաոսին (Սպարթիին թագաւորը)։ Վիճակ կը քաշեն եւ Թիսէաս Հելենը կ՛առաջնորդէ Աֆիտնոս ընկերոջ տունը եւ մայրն ալ Էթրա հետը։ Իսկ երբ Փիրիթոոսին հետ կը փորձեն վարի աշխարհէն (Ատիս աստուծոյ բնակավայրը) Փերսեֆոնին առեւանգել Ատիսին կողմէ տարիներ հոն քարացած կը մնան մինչեւ ազատագրուին Հերակլիսին (Իրաքլիս) կողմէ։ Տիոսքուրի եղբայրները առիթը կը գտնեն իրենց քոյրը ետ Սպարթի կը տանին, ինչպէս նաեւ Էթրան։ Երբ Փարիս գեղեցիկ Հելենը կ՛առեւանգէ եւ Տրոյա (Թրիա կամ Իլիոն) կ՛առաջնորդէ, Էթրան ալ հետը կ՛առնէ։ 


== Էթրա թուաբանը ==
Էթրա, Թրիզինայի փոքրիկներուն թուաբանութիւն կը դասաւանդէր, ինչպէս նաեւ աղիւսակին (հաշուետախտակին άβακας) գործածութիւնը եւ այդ ժամանակի թիւերուն գրելը։ Իր թուաբանութեամբ զբաղիլը կը վկայեն Վիթրուվիուս (Vitruvius, Ք․Ա․ 80-15), Մենակկիուս (Menagius, 1613-1692) եւ Թիթուս Լիվիուս (Titus Livius, Ք․Ա․59 - 17)։
Յետ մահու, 1873-ին յայտնաբերուած աստղակերպի մը կը տրուի էթրա անունը՝ 132 Էթրա։ 


== Էթրայի մահը ==
Տրոյեան պատերազմի վերջաւորութեան, երբ յոյները քաղաքը կը գրաւեն, Էթրային թոռները՝ Աքամաս եւ Տիմոֆոն, զայն կը ճանչնան եւ կ՛ազատագրեն։ Թոռները Թիսէասին զաւակներն են եւ այդ պատճառով անոնք պատերազմի աւարէն ոչինչ կ՛առնեն։ Էթրա, երբ կ՛իմանայ թէ Թիսէաս մահացած է, ինքնասպան կ՛ըլլայ։
Շաւարշ (անձնանուն)

Շաւարշ, հայկական արական տարածուած անուն։ 

Լատինագիր ձեւը՝  SHAVARSH 
Անունէ ստեղծուած մականուն՝ Շաւարշեան


== Անունը Կրողներ ==
Շաւարշ Գարագաշ (1874 Կ.Պոլիս-1941) դերասան
Շաւարշ Կարապետեան (ծն.1953 Քիրովական, ներկայիս Վանաձոր) հերոսացած լողորդ
3027 Շաւարշ՝ ասթերոիտ է Շաւարշ Կարապետեանի անունով
Շաւարշ Միսաքեան (1884 Սեբաստիա-1957) հրապարակագիր
Շաւարշ Նարդունի (1898 Կ.Պոլիս-1968) արձակագիր, հրապարակագիր
Շաւարշ Քրիսեան (1886 Կ.Պոլիս-1915) մարզիկ եւ գրագէտ
Յաւերժական Հայաստան (յուշարձան, Օթթաուա)

Կաղապար:Տեղեկաքարտ հուշարձան
«Յաւերժական Հայաստան» կամ «Անմահ Հայաստան», քանդակ Քանատայի Օթթաուա քաղաքին մէջ` Հայաստանի Հանրապետութեան դեսպանատան շէնքին առջեւ։

Յուշարձանը տեղադրուած է Հայաստանի Հանրապետութեան անկախութեան 11-րդ տարելիցին առթիւ, 2002 թուականի սեպտեմբեր 11-ին։ Յուշարձանը տուֆ  քարով շինուած է ու բերուած՝ Հայաստանէն, չափերը` 300 x 170 x 150 սմ: Հեղինակներ՝ Լեւոն Թոքմաջեան, Հայկ Թոքմաջեան
Յուշարձանին կցուած է յուշատախտակ մը հետեւեալ մակագրութեամբ.


== Տե՛ս նաեւ ==
Հայաստանի դեսպանություն Օտտավայում
Video Phone

Video Phone, ամերիկացի երգչուհի Պեյոնսէի I Am... Sasha Fierce երրորդ սդուտիական ալպոմին երգը։ Երգը այս ալպոմին ութներորդ եւ վերջինն էր։ Շնորհիւ երգչուհի Լետի Գագայի երգը ունեցաւ ռեմիքս տարբերակ եւ տուէթով կատարուեցաւ Պեյոնսէի եւ Լետի Գագայի կատարմամամբ։


== Ստեղծագործութիւններու Ցանկ ==
US/UK CD single«Video Phone» (Album Version)՝ 3։35
«Video Phone» (Instrumental)՝ 3։27International download bundle«Video Phone»՝ 3։35
«Video Phone» (Extended remix featuring Lady Gaga)՝ 5։04
«Poison»՝ 4։04UK digital download Remix Bundle«Video Phone» (Extended remix featuring Lady Gaga)՝ 5։04
«Video Phone» (Gareth Wyn remix)՝ 7։53
«Video Phone» (Oli Collins & Fred Portelli remix)՝ 7։02
«Video Phone» (Doman & Gooding Playhouse Vocal Remix)՝ 6։33
«Video Phone» (My Digital Enemy remix)՝ 7։00
«Video Phone» (Gareth Wyn remix radio edit)՝ 3։57


== Վարկանշային Սանդղակներ ==


=== Ամսուայ Վարկանշային Սանդղակներ ===


=== Տարուայ Վարկանշային Սանդղակներ ===
171 (թիւ)

171 (հարիւր եօթանասունմեկ)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ մըն է 170-ի եւ 172-ի միջեւ


== Յատկութիւններ ==
 A005349  յիսուներեքերորդ բերկրալի թիւն է
կիրառութիւններ
171 Օփելիա աստեղնեակի կարգային թիւն է
Microsoft Windows-ի  Alt + 171 -ի գործադրումով կը ստացուի կիւրեղեան л (էլ) տողատառը
Տարուայ 171րդ օրն է Յունիս 20-ը (նահանջ տարիներուն՝ Յունիս 19-ը)
1 Յունուար

1 Յունուար, տարուան 1-ին օրն է։


== Դէպքեր ==

1981․ Յունաստան մաս կը կազմէ Եւրոպական Միութեան  


== Ծնունդներ ==
1963, Համբիկ Սասունեան, ծնած է Պէյրութ
1826, Յակոբ Ալխազեան, հայ զինուորական (մահ․ 1896)։
1886, Գարեգին Նժդեհ (Տէր Յարութիւնեան), հայ պետական, ռազմական եւ դաշնակցական գործիչ, քաղաքագէտ-իմաստասէր (մահ.՝ 1955)։


== Մահեր ==
1695, Նահապետ Ագուլեցի, երեւելի վաճառական, բարեսէր (ծն.՝ 1629)։
1918, Յարութիւն Ալիքսանեան, հայ դերասան (ծն․՝ 1857)։


== Տօներ ==
Համազասպ Ա. Քհնյ. Շաքարեան

Տ. Համազասպ Քհնյ. Շաքարեան, Աւադանի անունով Եղեկիէլ, որդի Կարապետի եւ Թրվանտայի, ծնած է Զէյթունցի ծնողքէ, Հալէպ, 1925 թուականին։ Նախակրթութիւնը կը ստանայ Ազգ. Սահակեան եւ Կիւլպէնկեան վարժարաններուն մէջ։ Շրջանաւարտ ըլլալէ ետք, ծնողքին նիւթական պայմանները չեն ներեր ուսումը շարունակելու։ Հետեւաբար, հարկադրուած՝ կը հետեւի արհեստի եւ կը սորվի կօշկակարութիւն։
Տարիներու յարատեւ աշխատանքով իր տնտեսական վիճակը քիչ մը բարելաւելէ ետք՝ կը պատրաստուի ամուսնութեան։
Եղեկիէլի կեանքի ընկերը կ'ըլլայ Աւետիսի եւ Եսթերի դուստրը՝ Սիրվարդը, որուն հետ կը պսակուի Հալէպի Ս. Գէորգ եկեղեցւոյ մէջ, 1957 թուականին, ձեռամբ Զէյթունցի Տ. Խաչատուր Ա. քհնյ. Գերմանիկեանի եւ կ'ունենայ չորս զաւակներ՝ Յասմիկ, Սեղա, թալին եւ Գէորգ։
Եղեկիէլ եթէ մէկ կողմէն իր բոլոր ճիգերը ի գործ դրած է ապրուստը հոգալու՝ իբրեւ մարդ, միւս կողմէ երբեք չէ դլացած իր հոգիին պարտքը կատարելու կրօնական արժէքներով հոգին հարստացնելու։
Ան մանկութենէն կապուած է Հայ եկեղեցւոյ։ եղած է դպիր Ս.Գէորգ եւ ապա Ս.Գէորգ եւ ապա Ս.քառասնից մանկանց եկեղեցւոյ մէջ։ Առ ի գնահատանք տարիներու հետեւողութեան։ ստացած է ուրար։


== Ծանօագրութիւններ ==
Փիթէաս

Փիթէաս (յուն․՝ Πιτθέας)․ Թրիզինայի թագաւոր, Փելոփասի եւ Իփոտամիայի զաւակը, Էթրայի հայրը։


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==
Յունական դիցաբանութեան մէջ Փիթէաս Թրիզինայի թագաւորը եղած է։ Անոր ընկերն էր Աթէնքի թագաւոր Էգէաս, որուն մէկ անգամ իր պալատը կը հիւրասիրէ։ Ան Փիթէասին կը յայտնէ Տելֆիի Պատգամախօսին վճիռը (հոն ուղղուած էր զաւակ ունենալու համար) եւ կարծիքը կ՛ուզէ։ Փիթէաս կը հասկնայ վճիռին իմաստը սակայն չի յայտներ եւ ճոխ ընթրիքին ընթացքին կը գինովցնէ էգէաս եւ զայն կ՛առաջնորդէ աղջկան՝ Էթրային անկողինը, յոյսովԱթէնքի գահի գահաժառանգին մեծ-հայրը ըլլայ։ Իսկապէս, մանչ զաւակը որ կը ծնի Թիսէասն է։


== Փիթէաս իմաստունը ==
Փիթէաս իր ժամանակի իմաստուններէն եղած է։ Ան առաջինն է որ հռետորութիւն դասաւանդած է։ Կ՛ըսուի թէ Փիթէասին կը պատկանին ասացուածքները՝«միտեն աղան» (մի չափազանցեր μηδέν άγαν) եւ «մի տիքասիս փրին թոն միթոն աքուսիս» (որեւէ մէկուն մի ամբաստաներ կամ մի դատեր եթէ պատմութիւնը երկու կողմերէն ալ չես լսած μη δικάσης πριν αμφοίν τον μύθον ακούσης)։
Յանգ

Յանգ եւ տուն, գրական՝ չափածոյ ստեղծագործութեան, հնչիւնային ձեւաւորման հիմնական կողմերէն մին։
Յանգը, այսինքն՝ տողէ տող կրկնուող տողավերջի վանկը, իր կարգին կարեւոր գործօն է չափածոյի կշռոյթին եւ երաժշտականութեան համար։
Իր ձեւով, անիկա կը շեշտէ տողավերջի դադարը, որ կարեւոր է կշռոյթի համար․ նաեւ կը շեշտէ, կը խտացնէ բառիմաստները (մանաւանդ զի՛նք պարունակող բառին իմաստը)։
Ասով Մէկտեղ, յանգը անհրաժեշտ տարր չէ չափածոյին համար։ Քնարական երկերու պատմութեան մէջ, անիկա գործածութեան մտած է բաւական ուշ՝ միջնադարէն ասդին։ Երբեմն, նոր ժամանակներու մէջ եւս, բանաստեղծներ նախընտրած են անտեսել զայն, կամ յարգած եւ կիրարկած են՝ զայն նկատելով հանդերձ «արուեստին բռնաւորը, (բանաստեղծի) հոգիին ետմղիչը»։
Բայց աւելի՝ անոնք, երբեմն նոյնիսկ ամենայեղափոխականներէն համոզուած են, որ առանց յանգի՝ բանաստեղծութիւնը կը փլի։ «Յանգը,–ըսուած է,- կը վերադարձնէ նախորդ տողին․ կը ստիպէ յիշել զայն․ միտք մը ձեւակերպող բոլոր տողերը կը հարկադրէ միատեղ ըլլալու»։
Յանգերը կրնան ըլլալ հարուստ կամ աղգատ, համաձայն կրկնուղ։
Զատիկ Խանզատեան

Զատիկ Խանզատեան (3 Ապրիլ 1886, Մանիսա - 25 Յունուար 1980, Փարիզ), ֆրանսահայ քարտէսագէտ:


== Կենսագրութիւն ==
Նախնական կրթութիւնը ծննդավայրին մէջ ստանալէ ետք կ'անցնի Զմիւռնիա, ուր իր ուսումը կը շարունակէ տեղւոյն Մեսրոպեան Վարժարանին մէջ։ 1903-ին կը մեկնի Ֆրանսա, ուր, նախ կ'ընդունի Պրեսթի ծովային վարժարանը, եւ ապա կ'անցնի Փարիզ, ուր իր մասնագիտութեան գծով կը հետեւի նաւագնացութեան բարձրագոյն եւ Ֆրանսայի ռազմածովային ուժերու գլխաւոր անձնակազմի կրթական հաստատութիւններու դասընթացքներուն, ու կը վկայուի իբրեւ ճարտարագէտ ջրագիտութեան, միաժամանակ ստանալով հրամանատարի կոչում: 1911-ին, թրքական կառավարութեան կողմէ կը հրաւիրուի Կ. Պոլիս, եւ պաշտօնի կը կոչուի Թուրքիոյ ռազմածովային ուժերու վարչութեան մէջ։ Համաշխարհային Ա. Պատերազմի սկիզբին, պուլկար բարձրաստիճան սպաներու օգնութեամբ կ'ապաստանի Պուլկարիա: Զինադադարին կ'անցնի Սալոնիկ, ապա՝ Փարիզ, ուր 1919-ին կը մասնակցի հաշտութեան խորհրդաժողովի նախապատրաստական աշխատանքներուն: Փարիզի մէջ, իր նախկին ուսուցիչներուն աջակցութեամբ ան լայն ասպարէզ կը գտնէ Ֆրանսայի ծովային նախարարութեան մէջ, աշխատելով որպէս քարտէսագէտ: Ազգերու լիկային մէջ կը վարէ աշխարհագրագէտ-քարտէսագէտի պաշտօնը: 1920-1930 թուականներուն, իր պատրաստութեամբ կը հրատարակուին թուրքիոյ տնտեսական աշխարհագրութեան, Ալճերիոյ պատմական աշխարհագրութեան, Պաղեստինի տնտեսական աշխարհագրութեան եւ այլ ատլասներ: Համաշխարհային Բ. Պատերազմին տարիներու կը մասնակցի Ֆրանսայի դիմադրական շարժումներուն:
Հակառակ ասպարէզին պահանջած բազմազբաղ ժամանակացոյցին, Զատիկ Խանզատեան մինչեւ իր յառաջացեալ տարիքը գործօն մասնակցութիւն կը բերէ Ֆրանսահայ ազգային եւ հասարակական կեանքին: Իր հիմնադրութենէն (1928) մինչեւ 1952, ան կը վարէ նաեւ Սեւրի Սամուէլ-Մուրատեան Վարժարանի քաղաքային տեսուչի պաշտօնը:
Զատիկ Խանզատեան գլխաւոր նպաստը հայագիտութեան կը հանդիսանայ Պատմական Հայաստանի քարտէսագրութեան մէջ ունեցած իր վաստակը:1920-ին կը հրատարակէ 25 քարտէսներէ բաղկացած ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱՇԽԱՐՀԱԳՐԱԿԱՆ ՄԻԱՍՆՈՒԹԵԱՆ ԱՏԼԱՍը, իսկ 1960-ին՝ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՔԱՐՏԷՍԱԳՐՈՒԹԵԱՆ ԱՏԼԱՍԸ:
1967-ին ան կ'ընտրուի հայկական ՍՍ Հանրապետութեան գիտութիւններու Ակադեմիայի արտասահմանեան անդամ:
Զատիկ Խանզատեան կը մահանայ 25 Յունուար 1980-ին:


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Պէյրութ 1980 ,էջ (345-346)։
Սպիտակ Արջ

Սպիտակ արջ (ծովային արջ) կամ Բեւեռային արջ, հիւսիսային բեւեռային շրջաններուն մէջ տարածուած արջի տեսակ է։


== Նկարագրութիւն ==
Սպիտակ արջերը գազաններ են, որոնք ունին մեծ եւ ծանր մարմին, մեծ գլուխ, կարճ պոչ եւ փոքր ականջներ: Մարմինը ծածկուած է խիտ  սպիտակ ստեւներով: Ծնօտները մեծ են՝ խոշոր ժանիքներով, թաթերը ուժեղ են՝ կեռ մագիլներով: Հոտառութիւնն ու լսողութիւնը լաւ զարգացած են:Էգերը կը կշռեն 350-700 ք.կ., իսկ արուները՝ 1000 ք.կ.:

Սպիտակ արջը երկրագունդի ամենամեծ գիշատիչ անասունն է: Կ'ապրի միայն Արքթիթայի մէջ: Ամբողջ կեանքը կ'անցընէ սառոյցների մէջ, ջուրը անոր հարազատ  աշխարհն է: Սպիտակ արջը կրնայ ժամական 4–5 ք.մ. արագութեամբ  լողալ, սուզուիլ գրեթէ փոկի պէս եւ երկու վայրկեան մնալ  ջուրին տակ:Կը սնանի փոկերով, ձուկերով եւ թռչուններով: Երբ  ձագեր ծնելու ատենը գայ, էգը կը մտնէ ձիւնէ քարայրը: Հսկայ` 700 ք.կ. այդ անասունին  նորածին քոթոթները առնետէն քիչ մը մեծ կ'ըլլան: Մինչեւ ձագերուն մեծնալը մայր արջը որջէն դուրս չ'ելլեր:Կէս քիլօ ծնած նորածինները, որոնք սովորաբար թիւով երկու կ'ըլլան, կը ծնին Յունուար-Փետրուարին: Մայր արջը զանոնք կը կերակրէ մինչեւ գարուն: Այդ ընթացքին անոնք դանդաղ կ'աճին: Գարնան ձագերը «գայլի ախորժակ» կ'ունենան. որջէն դուրս կու գան շնիկի չափ դարձած, բայց յետոյ այնքան են կ'աճին, որ երբեմն նոյնիսկ 2,5 մ երկարութիւն կ'ունենան  Սպիտակ արջեր:
Սպիտակ արջերը միւս արջերէն կը տարբերին անով, որ անոնք ունին երկար վիզ եւ տափակ գլուխ։ Կաշին սեւ է, իսկ մուշտակին գոյնը կը փոխուի սպիտակէն մինչեւ դեղնաւուն, ամրան կը դեղնի արեւի լոյնսի անընդհատ ներգործութենէն։ Ոտքերուն ներբանները բրդոտ են, որպէսզի չսահին սառոյցին վրայ եւ չսառին։ Մատներուն մէջտեղ կը գտնուի լողաթաղանթը։

Ներկայիս սպիտակ արջերը կը դասուին անհետացումի վտանգին ենթարկուած անասուններու շարքին:
Սպիտակ արջերը արագավազ են, նոյնիսկ երբեմն ձիերէն ալ աւելի արագ:Անոնք կրնան ժամական 60 ք.մ. վազել:
Սպիտակ արջերու կարելի է հանդիպիլ նաեւ Տենմարքի, Ռուսիոյ, ԱՄՆ-ի (Ալասքայի) եւ Քանատայի մէջ: Այս երկիրները 1973-ին իրարու միջեւ համաձայնագիր մը կնքած են, պաշտպանելու սպիտակ արջերը եւ արգիլելու անոնց որսը:
Միութիւն (պաշտօնաթերթ)

«Միութիւն», Հայկական բարեգործական ընդհանուր միութեան (ՀԲԸՄ) պաշտօնաթերթ։ Լոյս տեսած է 1912-1961 թուականներուն (1912-1927 թուականներուն՝ Գահիրէի, 1928-1940 թուականներուն՝ Փարիզի, 1947-1961 թուականներուն՝ Նիւ Եորքի մէջ)։
1961 թուականին «Միութիւն-ի եւ «Յուշարար»-ի միաւորումով ստեղծուած է «Յուշարար-Միութիւն»-ը, որ պահպանած է «Միութիւն»-ի համարակալութիւնը։
Անթուն Պէյ Մսրի (Մսըրլեան)

Շէյխ Իսլաս Գասպար.- Մեռած է 1940-ին։ Մեծ անուն ձգած է Պէյրութի մէջ որպէս օրէնսդիր եւ օրէնսգէտ եւ օրէնսգէտ։ Օրէնքի մասին յոյժ կարեւոր ուսումնասիրութիւն մը ունի արաբերէն լեզուով։ Եղած է Փաստաբանական Կաճառին պետ։
Մութրան Հաննա Մուրատ. - Մեծ հօր անունն է Արթին Նիկաղո, բնիկ հայ։ Պոլսոյ Պատրիարքութեան Կաթոլիկներու դէմ յարուցած հալածանքին հետեւանփով, Հալէպի մէջ մարոնի կ՛ըլլայ։ Արթին Նիկաղոս ինը զաւակ կ՛ունենայ, որոնք ժամանակի ընթացքին զանազան ճիւղերու կը բաժնուին տարբեր անուններով։ Մուրատ անունը կրողը Լիբանան կը հաստատուի։ Արթին Նիկաղոսի թոռնիկը Մութրան Հաննա Մուրատն է՝ ծնեալ 1854-ին Լիբանանի մէջ։ 1892-ին Պաալպէքի Եպիսկոպոս կ'անուանուի իր մօրեղբոր՝ Պատրիարք Հաննա էլ Հաճի կողմէ, որ երեւելի անձնաւորութիւն մըն էր։ Մութրան Հաննա Մուրատ շինարար եկեղեցական մը եղած է։ Վանքեր եւ դպրոցներ կառուցած է։ Կենդանութեան, աւելի քան 10,000 օսմանեան ոսկի ծախսած է շինութեանց համար։ Նոյն Արթին Նիկադոսի գերդաստանէն սերած են Հալէպի երեք մարոնի եպիսկոպոսները՝ ճանչուած Պուլօս Հակիմ (1885), Պուլօս Արթին (1829) եւ Արսէն Շիւքրիւ Արթին (1707): Այս վերջինը բացայայտօրէն կ՛ըսէր թէ հայ էր։
Անթուն Պէյ Մսրի (Մսըրլեան). - Պէյրութի մէջ այս անունով ճանչուած է բնիկ պոլսեցի Մսըրլըօզլու Անտոն մեծահարուստ արերար հայը։


== Ծանօթագրութիւններ ==

20. Զանազան Դէմքեր
Նեփթիս

Նեփթիս, (հին յուն․՝ Νέφθυς, հին եգիպտերէն՝ Նեպերհեթ)՝ եգիպտական դիցաբանութեան աստուած մըն է:
Եգիպտացիները Նեփթիսը կը պատկերէին կնոջ մը տեսքով, գլխին վրայ դրուած իր անուան գաղափարագիրը՝ տուն մը, վրան շինարարութեան զամբիւղով: 
Կը համարուէր եւ կը պատուըուէր որպէս Սեթի կինը: Եգիպտական դիցաբանական գրականութեան մէջ անոր էութիւնը գրեթէ չէ բացայայտուած: Առանձին գրուածքներուն մէջ կը հանդիպի իր քոյր Իսիսի հետ Օսիրիսի տօնախմբութիւններուն եւ հոգեհանգիստներու բոլոր մոգական արարողութիւներուն մէջ: Նէ Իսիսի հետ միասին կ'ողբայ Օսիրիսը, կը մասնակցի անոր մարմինի որոնումներուն, կը պահպանէ անոր մումիան, կանգնած ըլլալով անոր մահիճին գլուխը:  
Նեփթիսը ուղեկցած է Ռան ստորգետնեայ ջուրերուն մէջ անոր գիշերային լոգանքի ատենը:
27 Օգոստոս

27 Օգոստոս, տարուան 239-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 240-րդ) օրն է։


== Դէպքեր ==
1922՝ Փոքր Ասիոյ արշաւանք․ յունական բանակը կը նահանջէ եւ թրքական բանակը կը գրաւէ Աֆիոն Քարահիսարը


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==


== Տօներ ==
Յովհաննէս Թորոսեան

Յովհաննէս Թորոսեան (21 Սեպդեմպեր 1886, Թոմարզա - 16 Նոյեմբեր 1971, Պէյրութ) ուսուցիչ, նկարիչ եւ պատմագիր:


== Կենսագրութիւն ==
1900 թուականին կը մտնէ Թոմարզայի վանքը, որմէս գիշերօդիկ աշակերտ: Ապա՝ նոյն վանքին մէջ կը պաշտօնավարէ որպէս ուսուցիչ եւ գիշերօդիկ աշակերտներու պատասխանատու: 1911 թուականին Կեսարիոյ մէջ կը ձեռնադրուի Աւագ Սարկաւագ: 1915 թուականին կ'աքսորուի Հալէպ:1917 թուականին կամաւոր կ'արձանագրուի եւ կ'երթայ Կիպրոս: 1918 թուականին՝ Պէյրուդ: Ապա իր բնակութիւնը կը հաստատէ Ալէյի մէջ: Լուսանկարչութիւնը կ'ընտրէ որպէս ապրուստի միջոց:
Պատանի հասակէն կը կապուի գիր ու գրականութեան: Իր կեանքի վերջին շրջանին կը լծուի Հայերէնի աշխարհին պատմութիւնը գրելու աշխատանքին: Պատմութիւն Հայ Տոմարծայի (Պէյրութ 1959,1969,1969) երէք ստուար հատորները կը մնան իր անխոնջ ու հաւատարիմ աշխատանքին արքասիքը:


== Աղբիւրներ ==
 Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս , Հատոր Բ., Պէյրութ, 1971, էջ 325
Ասունսիոն

Ասունսյոն (սպ.՝ Asunción, ամբողջական պաշտօնական անուանումը՝ Nuestra Señora Santa Marva de la Asunción, կուար.՝ Paraguay), Փարակուէյի մայրաքաղաքը, երկրի քաղաքական, տնտեսական եւ մշակութային կեդրոն։ Բնակչութիւնը՝ 524 190 մարդ (2017)։
Վահրամ Տատրեան

Վահրամ Տատրեան (1900, Չորում, Թուրքիա - 1948, Ֆրէզնօ, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), հայ գրող եւ մտաւորական։


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է Թուրքիոյ Չորում քաղաքը: Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ, սակայն Համաշխարհային Ա. պատերազմի հետեւանքով ուսումը կիսատ թողելով ընտանիքի անդամներուն հետ միասին բռնած է գաղթի ճամբան՝ դէպի արաբական երկիրներ:
Համաշխարհային Ա. պատերազմէն ետք՝ 1919-1936 թուականներուն ապրած է Պոլսոյ մէջ եւ ապա վերջնական հաստատուած Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ:


== Գործունէութիւն ==
Տատրեան Պոլիս գտնուած միջոցին աշխատակցած է սկզբնական շրջանին Պոլսոյ եւ ապա Փարիզի մէջ լոյս տեսնող «Կավռօշ» երգիծական պարբերականին:
Տատրեան առաւելաբար իր գրութիւններուն մէջ ներկայացուցած է պոլսահայ կեանքը. իր գործերէն շատեր առաձին գրքոյկներով հրատարակուած են:


== Երկեր ==
Յայտնի գործերէն են՝

«Բարեւ տէր պապա»ն,
«Պատուոյ գողը կամ քօր ամուսինը»,
«Իմ անցեալը»,
«Վերջին ներկայացումը» եւ այլ աշխատութիւններ:Տատրեան երգիծական գրութեանց կողքին «Դէպի անապատ» աշխատութեան մէջ գրած է նաեւ Համաշխարհային Ա. պատերազմի իր յուշերն ու ականատեսի վկայութիւնները: «Նելլի Պելլա» աշխատութեան մէջ ներկայացուցած է Թուրքիոյ եւ մասնաւորաբար Պոլսոյ ապականած բարքերն ու սովորութիւնները:
Տատրեան փորձած է գրել նաեւ թատրերգութիւններ, որոնք հրատարակուած են իր «Հինգ թատերախաղեր եւ ցրուած էջեր» հատորին մէջ:
Աղեքսանդր Ա. Ջուղայեցի

Աղեքսանդր Ա․ Ջուղայեցի (17-րդ դար, Սպահան, Իրան - 22 Նոյեմբեր 1714(1714-11-22), Վաղարշապատ)։ Ամենայն հայոց կաթողիկոս, յաջորդած՝ Նահապետ Ա. Եդեսացիին, նկար՝ ։


== Կենսագրութիւն ==
Հայոց կաթողիկոս՝ 1706 թուականէն։ Նախ եղած է՝ Նոր Ջուղայի Ամենափրկիչ վանքի, առաջնորդ (1697-1706), պաշտպանած՝ հայ եկեղեցւոյ դաւանական սկզբունքները, ընդդէմ Նոր Ջուղայի կաթոլիկ քարոզիչներուն եւ այդ առթիւ 1682 թուականին շարադրած իր «Գիրք Ատենական, Որ Ասի Վիճաբանական» գործը (հրտ. 1687)։ Հալածած է կաթոլիկութիւն ընդունած հայերը։ Ունի տպագիր ու անտիպ աշխատութիւններ ու նամակներ։ Կարեւոր են Կղեմէս ԺԱ. պապին եւ Պետրոս Մեծ-ին ուղղուած նամակները։
Ռուս կայսրին ուղղուած նամակը ցոյց կու տայ թէ՝ Աղեքսանդր Ջուղայեցին յարած է Իսրայէլ Օրիի ազատագրական գաղափարներուն, ունեցած՝ ռուսական կողմնորոշում։
Հմուտ՝ վանական կարգերուն, կաթողիկոս դառնալէն անմիջապէս ետք վերանորոգութիւններու ձեռնամուխ ըլլալով շինած է ձմրան սեղանատուն, վանքը հարստացուցածկահ-կարասիով, անօթներով, սպասներով եւ ձեռք բերած է կալուածներ։ Այս բոլորին կողքին, իբրեւ գրագիտութեան սիրահար, դպրոցներ բացած է եւ ջերմապէս ջատագոված մայր եկեղեցին։ Վախճանած է 22 Նոյեմբեր 1714-ին եւ թաղուած՝ Մայր Տաճարի արեւմտեան դրան աջ կողմը՝ զանգակատան տակ։


== Ծանօթագրութիւն ==
«Հայկական Սովետական Հանրագիտարան», հ.1, էջ 253
Պէաս

Պէաս (սպ.՝ Beas), քաղաք եւ համայնք Սպանիոյ մէջ։ կը մտնայ Ուելվա նահանգի կը կազմուի, Անտալուսիա ինքնավար մարզ։ Համայնքը կը գտնուի Էլ-Քոնտատօ գաւառի կազմի մէջ։ Տարածքը 144 քմ2։ Բնակչութիւնը 4336 մարդ (ըստ 2010 թուականի մարդահամարի տուեալներուն)։ Կը գտնուի նահանգի վարչական կեդրոնէն 30 ք.մ. հեռաւորութեան վրայ։


== Բնակչութիւն ==


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտօնական էջ
Ayuntamiento de Beas
Արամ Գամպուրեան

Արամ Գամպուրեան (ծն.` 15 Յունուար 1926, Պոլիս), պոսահայ գրող, թարգմանիչ, խմբագիր, դասախօս եւ մեկենաս։ 


== Կենսագրութիւն ==
ծնած է 15 Յունուար 1926-ին, Պոլիս: Հայրը` Գրիգոր, ծնած է Պրուսա, 1890-ին,  մահացած է 1959-ին, Պոլիս:
Արամ հինգ տարեկանին յաճախած է Լուսաւորչեան մանկապարտէզը, ապա՝ Յ. Թ. Հինդլեանի (1866-1950) «Նոր դպրոց»-ը, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1938-ի Յունիսին:
Միջնակարգ եւ լիսէի ուսումը ստացած է Վիեննական մխիթարեան վարժարանին մէջ, զոր աւարտած է 1944-ին: Նոյն տարին մուտք գործած է Պոլսոյ թեքնիք համալսարան, ուրկէ վկայուած է 1950 փետրուարին` որպէս ճարտարապետ:


== Գործունէութիւն ==
Աշխատած է պեթոն արմէ շէնքերու ծրագրաւորման մարզին մէջ: 1961-1978 թուականներու միջեւ իր ասպարէզին քովն ի վեր պաշտօնավարած է Էսայեան լիսէի մէջ` որպէս երկրաչափութեան դասախօս:
1974-էն ի վեր կ'անդամակցի Ուսուցչաց հիմնարկի վարչութեան, ուր ստանձնած է ատենադպիրի պաշտօնը:


== Հրատարակուած գիրքեր ==
2002-ին հրատարակուած է իր ճամբորդական տպաւորութիւններու առաջին գիրքը` «Ուխտագնացութիւններ եւ ուղեւորութիւններ» անուան տակ:
2005-ին լոյս տեսած է իր երկրորդ գիրքը` «Ճամբարներ նոր ու անվերջանալի»:
2008-ին հեղինակը հրապարակած է իր երրորդ գիրքը` «Թարգմանութիւններ եւ ուղեւորութիւններ»:
2016 կը հրատարակուած է Գամպուրեանի թարգմանութեան կարեւոր աշխատութիւնը։ Շնորհիւ իրեն այսօր կայ Պրունօ Ֆրանքի «Սէրվանդէս» անուն գիրքը արեւմտահայերէնով։


== Պարգեւներ ==
13 Յունուար 2013-ին արժանացած է Մաղաքիա Պատրիարք Օրմանեանի անուան արծաթեայ շքանշանին։


== Աղբիւրներ ==
19 Փետրուար գիրք նուիրելու օր։