armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Մետաքսէ

Մետաքսէ (Մետաքսէ Պօղոսեան, 23 Դեկտեմբեր 1926(1926-12-23), Արթիկ - 10 Օգոստոս 2014(2014-08-10), Երեւան, Հայաստան), հայ գրող, բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ եւ հասարակական գործիչ, Հայաստանի գրողներու միութեան անդամ, արցախեան շարժման աշխուժ մասնակից:


== Կենսագրութիւն ==
Կանուխէն որբացած Մետաքսէ, 1952 թուականին աւարտած է Երեւանի Խաչատուր Աբովեանի անուան պետական մանկավարժական, այնուհետեւ՝ Գրողներու միութեան կից Մոսկուայի Կորքիի անուան գրականութեան հաստատութիւնները:
Որպէս նաւաստի աշխատած է «Լիպեցկ» շոգենաւին մէջ, ինչով եղած է Եգիպտոս եւ Ալպանիա։ 1963-էն Հայաստանի Գրողներու միութեան անդամ էր։ 1989-91-ին եղած է Հայաստանի Մայրութեան հիմնադրամի փոխ-նախագահը, 1992-95-ին՝ արցախեան պատերազմի զինուորներու աջակցութեան յանձնաժողովի նախագահը:


== Հեղինակած գիրքեր ==
Հեղինակ է աւելի քան երեք տասնեակ գիրքերու՝ 

«Զգոյշ, Սիրտ Է»
«Սէրը Հաւատ Է»
«Արցունքները Չեն Ծերանում»,
«Հազար Ու Մի Սէր»,
«Երբ Ես Գալու, Տէր» եւ այլ գիրքեր:1995-ին հրատարակած է «Շամիրամ» բանաստեղծութիւնը: Ունի մանկական, ինչպէս նաեւ ռուսերէնով գիրքեր։


=== Յուշագրութիւններ ===
2002-ին՝ «Յովհաննէս Շիրազը Իմ Յուշերում»
2004-ին՝ «Պարոյր Սեւակը Իմ Կեանքում»


=== Թարգմաններ ===
Թարգմանած է՝

ռուս բանաստեղծ Ախմատուլինայի «Բանաստեղծութիւններ»ը
սլովաք Միրոսլաւ Վալեքի «Հեռաւոր Հանդիպում»
ռումանացի դասական Թուտոր Արկեզիի «Խորհրդաւոր Սաղմոս» բանաստեղծական գիրքերը եւ այլն։


=== Բանաստեղծութիւններ ===
1985-ին գրած է՝

«Ամենափրկիչ»
«Յովհաննէս Մկրտիչ»
«Աստծոյ Տեսիլք» բաանստեղծութիւնները, որոնք առանձին գիրքերով հրատարակուած են հայերէն եւ անգլերէն լեզուներով:Մասնակցած է միջազգային բանաստեղծութեան փառատօներու:


== Պարգեւներ ==
1998-ին արժանացած է Հայաստանի պաշտպանութեան նախարարութեան ոսկի «Զօրավար Անդրանիկ» մետալին
2004-ին՝ ոսկի մետալի՝ Արցախի ազատագրման գործին մէջ ունեցած աւանդին համար
2008-ին արժանացած է «Մովսէս Խորենացի» մետալին
Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցին (Ռուսիա)

Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցի, Ռուսիոյ Վլատիմիր քաղաքին մէջ: 
Եկեղեցւոյ օծումը կատարուած է 13 Օգոստոս 2017-ին: 
Կառուցողական աշխատանքները տեւած են շուրջ 10 տարի, հոն գտնուող հայերուն ջանքերով:
Հայկական ճարտարապետութեան աւանդութիւնները ամփոփող սրբավայրին բարձրութիւնը 37 մեթր է, իսկ երեսապատման համար օգտագործուած է 250 թոն հայկական տուֆ:
Ռուսիոյ մէջ շուրջ 30,000 հայ կ'ապրի: Հայաստանի դեսպան Վարդան Տողանեանի տուեալներուն համաձայն, Ռուսիոյ մէջ ներկայիս կը գործէ 47 հայկական եկեղեցի:
Սբարդան

Սբարդան (անգլերէն՝ Spartan) «web» դիտարկիչ ստեղծուած «Մայքրոսոֆթ» ընկերութեան կողմէն, կը ցուցադրուի «Ուինտոզ»ի հետ։


== Մշակողներ ==
2014 թուականի դեկտեմբերին, Մերի Ջո Ֆոլին կը հաղորդէ, որ Մայքրոսոֆթը կը մշակէ նոր «web» դիտարկիչ «Սբարդան» անունով Վինդոզ 10 օպերասիոն համակարգիչի համար։ Ան չի հաջորդեր մայքրոսոֆթ «Internet Explorer»ին։ Ինդերնեդային ռեսուրսի տուեալներով՝ Վինդոզ 10-ի թողարկման հետ միաժամանակ կը ներկայացուի եւ Սբարդան,եւ՛ «Internet Explorer» 11։


== Նկարագրութիւն ==
«Սբարդան» կունենայ մինիմալիստակն դիզայն այն ինչ որ չափով նման կը մնայ Կուկըլ Քրոմին։ Այն կարող է ինտեգրվել Cortana ձայնային օգնականին, ֆունկցիոնալութիւն եւ դինամիկ որնոման համար, կապուած կայքերու հասցեի բար տղում, Օգտագործողները կարող են պահել կայքերու հասցեները OneDrive համակարգում։ «Սբարդան» կունենան աշխատասեղանին, ժամանակակից դիզային, եւ կիսել ինդերֆեյսի տարրեր անոնց միջեվ։
Սահակ Ա. Քհնյ. Արապաթլեան

Կաղապար:Վիքիֆիկացում
Աւագանի անունով՝ Յարութիւն, ծնած է Կեսարիա,1875-ին։
Յաճախած է տեղւոյն«Կիւմշեան»բարձրագոյն նախակրթութիւնը եւ շրջանաւարտ եղած է 1892-ին։
Համիտեան ջարդերէն ազատուած՝ Յարութիւն ուսուցչութեան պաշտօնի կոչուած է իր աւարտած վարժարանին մէջ։
Տարիներ ետք, իր ուսուցչական ասպարէզին մէջ անձնուէր ծառայութեան արձականգը հասած է Կ.Պոլսոյ Ազգ. Կեդրոնական վարչութեան Ուսումնական խորհուրդին, որ 1912-ին յատուկ վկայականով մը արտօնած է իրէն Ազգ.բոլոր վարժարաններուն մէջ կրթական պաշտօն վարելու։
1914-ի զօրակոչին, զինուորական ծառայութեամբ ղրկուած է Գաղատիա։ Բանակի ծառայութիւնը աւարտած է 1919-ին զինադադարին։ Իր ժողովուրդին վերադարձած՝ անմիջապէս նոր պաշտօնի կոչուած է։ Ազգ. Որբանոցի տնօրէնութիւնը վստահուած է իրէն, միաժամանակ պարապած է կրթական ու դաստիրակչական աշխատանքներով։
1921-ին, դարձեալ հրաւիրուած է ուսուցչական պաշտօնին«Կիւմշեան»վարժարանին մէջ, ուր պաշտօնավարած է մինչեւ1924։
Տարի մը ետք, վերջապէս փոխադրուած է Հալէպ եւ հրաւիրուած՝ ուսուցչական պաշտօնի Կիլիկեան նպաստից Միութեան Վարժարանին մէջ։
Պսակուած է հայրենակից օրիորդի մը հետ եւ բախտաւորուեցաւ չորս զաւակներով։
Հակառակ այս թշուառ վիճակին, ան ուսուցչական կոչումին թելադրութեամբ, շարունակած է կրթական առաքելութիւնը։
Առաջնորդ՝ Տ.Սուրէն Մ.Արք.Գաթարոյեանի ի յիշատակ իր հոր Ս.Քհնյ
Յովհաննէս Ա. Քհնյ. Պօղոսեան

Յովհաննէս Ա. Քհնյ. Պօղոսեան, Յարութիւնի եւ Եղիսաբէթի որդին՝ Յովհաննէս ծնած է Պէյլան, 1896-ին։
Նախնական կրթութիւնը ստացած է տեղւոյն Ազգ. վարժարանը եւ ապա յաճախած է տաճկաց Րիւշտի վարժարանը, զոր աւարտած է 1914-ին։
1914-1915 ուսումնական տարեշրջանին, ուսուցչական պաշտօն վարած է Գանլը-Տէրէի վարժարանին մէջ։
1915-ի Մեծ Եղեռնին, Յովհաննէս իր հարադատներուն ու հայրենակիցներուն հետ կը տարգրուի դէպի անյայտ վայրեր, ուրկէ մաղապուրծ կ'աղատի ու վստահելի անձի մը քով կը զբաղի առեւսուրով։
Իր կեանքին ընկերը կ'ընտրէ պէյլանցի Կէպէնեան ընտանիքի դուստրը՝ Մարիձեան, որուն հետ կը պսակուի 1916-ին։ Սակայն երկու տարի ետք, 1918-ին, դժբախտութիւնը կ'ունենայ իր կինը կորսնցելու։ Կնոջ մահէն ետք կը փոխէ միջավայրը եւ կ'անցնի Երուսաղէմ՝ աշխատանքի նոր հորիզոներ փնտռելու։ Ճամբորդութեան ընթացքին, անծանօթներու կողմէ կը կողոպտուի ու այս պատճառոով կը կորսուին իր արժէքաւոր գիրքերն ու դպրոցական վկայականները։
Յովհաննէս Ա. Քհնյ. Պօղոսեան քահանայագործութեան քաղցր լուծին տակ տարիներ ծառայելէ ետք կը մահուան  Պէյրութի մէջ, 1970ական տարիներուն։
Թաղման կարգն ու վերջին օծումը տեղի կ'ունենան Ս. Սարգիս եկեղեցւոյ մէջ։ Հայրենակիցներն ու հաւատացեալ ժողովուրդը աջահամբոյրով իրենց յարգանքի վերջին տուրքը մատուցանելէ ետք, մարմինը կ'ամփոթեն Ազգ. Գերեզմանատունը։
Արեւահարութիւն

Արեւահարութիւն․ հիւանդագին վիճակ, որ կը պատճառէ երկար ժամանակ արեւի ուղղահայեաց ճառագայթներուն տակ մնալը։   Կը յայտնուի անմիջապէս ետք եւ կամ քանի մը ժամ ետք։ 


== Ազդանշաներ ==
Արեւահարութեան ազդանշանները կը տարբերին․ անոնք են՝
Դէմքի եւ մարմնի կարմրութիւն, առաջին աստիճանի մորթի այրուածք, արագ եւ զօրաւոր սրտազարկ, սուր գլխացաւ,  գլխապտոյտ եւ սրտխառնուք, գիտակցութեան խանգարում, ուշաթափում, մարմնի ջերմաստիճանի բարձրացում, քիթի արիւնահոսութիւն։  


== Ի՞նչ պէտք է ընել ==
Արեւահարութիւնը պէտք է արագ դիմագրաւել։  Երբեմն, ծանր աստիճանի արեւահարութեան պարագային օգնութեան ուշացումը կրնայ մահուան պատճառ դառնալ: 


=== Չափահաս անձ ===

Արեւահարուած անձը պահել շուքով զով վայր մը կամ տունը, զայն անմիջապէս զովացնել (զինք դնելով պաղ ջրցանի տակ կամ լոգաւազանի մէջ) եւ կամ զայն փաթթել պաղ թաց սաւանով եւ հովահարը բանալ։  Յաճախ հսկել մարմնին ջերմութիւնը եւ զովացնել, մինչեւ որ ան բնականոն դառնայ։ Ի յարկին, բժշկական օգնութեան դիմել։


=== Երեխայ ===
Արեւահար երեխան շուքին փոխադրել  եւ զայն պարկեցնել։  Ապա թեթեւցնել հագուստը, անոր դէմքը լուալ պաղ ջուրով, գլխուն պաղ թրջոցներ դնել եւ մարմինը ծածկել խոնաւ սաւանով մը: 
Առաջին օգնութիւնները տալէ ետք, պէտք է դիմել համապատասխան մասնագէտին: 


== Նախազգուշական քայլեր ==
Արեւահարութենէ պաշտպանուելու համար, ամենալաւ միջոցը նախազգուշական քայլերն են։
Երբ արեւը կիզիչ է, տան փեղկերն ու պատուհանները փակել եւ բանալ օրուան զով ժամերուն, որպէսզի տան օդը մաքրուի եւ թարմացուի։ 
Տաք օրերուն շուքին մնալ եւ խուսափիլ ծովափ ըլլալ կէսօրուան եւ յետմիջօրէի ժամերուն, առատ ջուր խմել, խուսափիլ ոգելից ըմպելիներ խմել, բաց գոյնի հագուստ եւ գլխարկ հագնիլ: 
Կանգնեցուած ինքնաշարժներու մէջ քանի մը վայրկեանէ աւելի չմնալ։
Սարգիս Եղիայեան

Սարգիս Եղիայեան, ծնած է Այնթապ 1849-ին: Պէյրութ հաստատուած 1894-ին, ուր զբաղած է վաճառականութեամբ։ Եղիայեան Պէյրութ հաստատուած առաջին հայ բողոքականներէն է։ Մեռաւ հոս 1923-ին:
Ժոզէֆ Տիւքրօ

Ժոզէֆ Տիւքրօ (ֆրանսերէն՝ Joseph Ducreux,  ֆրանսացի նկարիչ, դիմանկարիչ:


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է նկարիչի ընտանիքի մէջ։ Նախ նկարել սորված իր հոր մօտ: 1760 թուականին տեղափոխուեր է Փարիզ, ուր շուտով յայտնի դարձեր է իր դիմանկարներով: Սորված է Մորիս Քանթեն տե Լաթուրի մօտ: 1769 թուականին ուղեւորուեր է Վիեննա` Լիւտովիքի եւ կայսրուհի Մարի Անտուանէթի հարսանիքէն առաջ վերջինիս դիմանկարը նկարելու համար: Աշխատեր է նաեւ Լուի XVI-ի պալատին մէջ, որու դիմանկարներէն մէկի համար միապետից ստացեր է պարոնի տիտղոս:
Նաեւ նկարեր է թագաւորի վերջին դիմանկարը Ֆրանսական յեղափոխութեան ժամանակ անոր գլխատումէն առաջ: Ինքը` նկարիչը, այդ յեղափոխութեան իրադարձութիւններու ժամանակ մեկներ է Լոնտոն, բայց 1793 թուականին վերադարձեր է եւ հաստատուեր Փարիզ` նկարիչներու եւ երաժիշտներու համար մեծ սալոն հիմնելով: Մահացեր է Փարիզէն Սեն-Տենի ճանապարհին:
Ժոզէֆ Տիւքրօն յայտնի է իր դիմանկարները ստեղծելով դիմագրութեան հանդէպ յատուկ ուշադրութեամբ: Նկարեր է  քանի մը ինքնանկարները, որոնց վրայ պատկերած է ապրումներ եւ իրավիճակներ, ի թիւս նաեւ` յորանջումը:
Ժոզէֆ Տիւքրօն ունեցեր է քանի մը երեխաներ: Անոր մեծ որդին` Ժիւլը, եղեր է նկարիչ եւ հետիոտնի կապիթան: Զոհուեր է Ժեմափի ճակատամարտին:Անոր մեծ դուստրը` Ռոուզ-Ատելաիտա Տիւքրօն, նոնպէս նկարչուհի դարձեր է:


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Статья в La Grande Encyclopédie(ֆր.)
Getty Museum: Self-portrait information
Getty Museum: Biography
Enlightenment: Royal Academy of Painting
Յակոբ Եըլանճեան

Եըլանճեան Յակոբ, Հնչակեան գորցիչ, ծնած է Թոմարզա 1878-ին, ուր առած է նախնական կրթութիւնը, Իզմիր կ’երթայ հահ մը եւ 1908-ին Ամերիկա կ’անցնի ու վերջապէս 1912-ին Սաութհ Մելուօքի քաղաքին մէջ կը հաստատուի:
1895-ին Թոմարզային մէջ Ս. Գ. Հնչակեան մանաճիւղի առաջին անդամներէն է: Ամերիկայի մէջ անդամակցած է Թոմարզայի Միութեան, որուն վարչութեան մասնակցած է: 1929-ին Թոմարզայի Միացեալ Ընկերութեան Վերաշինած Յանձնախումբի Ատենապետ եւ Նոր Թոմարզայի շինութեան նախաձեռնարկ եղած է եւ աշխատակցած է Համակեսարացիական Միութեան գոյանալուն: Այժմ Թոմարզայի Միացեալ Ընկերութեան Կեդր. Վարչութեան Ատենապետն է: Անդամ է տեղակական կազմակերպութեանց:
1907-ին Թոմարզայի մէջ դպրոցի հոգաբարձու եղած է եւ 1908-ին Թոմարզայի մէջ թղթատարական ճիւղի մը բացումին աշխատած է:
Սաութհ Մալուօքի Ս. Յարութեան եկեղեցւոյ շինութեան յանձնախումբի Ատենապետն էր: 1916-1917 Հնչակեան կուսակցութեան Ամերիկայի վարիչ մարմինի անդամ եղած է:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1939, Պուքրէշ, Հատոր Դ., էջ 661:
Արտազ

Արտազ, գաւառ Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգին կազմին մէջ։ 
Եղած է Ամատունիներու նախարարական տոհմին ժառանգական տիրոյթը։ Տարածքով մօտաւորապէս կը համապատասխանէ ներկայիս Իրանի Մակու գաւառին։ Ըստ Մովսէս Խորենացիի՝ նախապէս կոչուած է Շաւարշաւան (Շաւարշական) եւ Ք.Ա. 2-րդ դարու Ա. կէսին Արտազ անուանուած է Ալաններու երկիրին Արտազ (Արդոզ, Արդոզական) գաւառին անունով, երբ Արտաշէս Ա. այդ տեղը բնակեցուցած է ալան գերիներով։
Արտազով անցած է Արտաշատ-Եկբատան ճամբան։ Արտազին մէջ տեղի ունեցած են հայ-պարսկական զինաբախումներ՝ Աւարայրի ճակատամարտը 451-ին, Ներսեհապատի ճակատամարտը՝ 483-ին ։ Ը. դարու Բ. կէսէն Արտազը դարձած է Արծրունիներու սեփականութիւնը, 885-էն մտած է Բագրատունիներու, 908-էն՝ Վասպուրականի թագաւորութեան մէջ։
Ը. դարուն ստեղծուած է Մակուի իշխանութիւնը։ ԺԴ. դարու սկիզբէն Արտազը գրաւած է Սեֆեան Պարսկաստանը, Արտազի մէջ կը յիշատակուին Շաւարշաւան (այժմ՝ Մակու) գիւղաքաղաքը, նշանաւոր ուխտատեղի Ս. Թադէոս վանքը, Եդինդ (Երինդ) գիւղը (ուր ընթացած են 484-ի Նուարսակի դաշնագիրին նախնական բանակցութիւնները), դպրոցով ու գրչութեան կեդրոնով հռչակուած Ծործորի վանքը։


== Գրականութիւն ==
Թ.Խ. Յակոբեան (1981). Հայաստանի պատմական աշխարհագրութիւն. Երեւան, «Միտք»։


== Ծանոթագրութիւններ ==
Հայ Բառարանագրութիւն

Հայ բառարանագրութիւն, կը կոչուի ժամանակի ընթացքին հայերէնի թարգմանական (երկլեզուեան ու բազմալեզուեան), բացատրական, դիցաբանական, եզրութաբանական, դարձուածաբանական, արմատական եւ այլ նպատակներու ու կարգի բառարաններու կազմելը:


== Պատմութիւն ==

Բառարանագրութիւնը սկզբնաւորուած է Ք․ա․ երրորդ հազարամեակին՝ Միջագետքի մէջ, շումըրներու կողմէ:Ոսկեդարեան շրջանին՝ Է. դարին հայ գրականութեան ծնունդին, ոչ մէկ հայկական բառարանագիտական աշխատանք գոյութիւն ունէր: Զ-Ժ դարերուն իմաստասիրական, բնախօսական եւ այլ բառեր յայտնուեցան՝ իրենց բացատրութիւններով: Այս ժամանակէն մնացած է հայատառ յունարէն բառացանկ մը եւ լատին-հայերէն բառացանկ մը՝ հայերէն բառերու նաեւ լատինատառ գրութեամբ, որոնցմէ ոչ մէկը այբբենացուած չեն:ԺԱ-ժԶ դարերուն հայ բառարանագիտութիւնը կը սկսի զարգանալ: Հայերէն առաջին յայտնի բառարանը Արիստակես Գրչի ուղղագրական բառարանն է՝ «Գրչութեան Արուեստ» Կոչուող Երկը», որ գրուած է ԺԲ դարուն:Ժէ-ի դարերուն մատենակից բառարաններէն բացի, երկրագունդի 45 հայագիտական կենդոններուն մէջ աւելի քան 280 հայագէտներ հրատարակած են 320 բառարան: Առաջին հայերէն տպագիր բառարանը եղած է Ֆրանչիսքո Ռիւոլայի հայերէն-լատիներէն բառարանը, որ լոյս տեսած է 1621 թուականին: Սակայն ըստ արդի գիտութեան հայ բառարանագրութեան հայրը կը համարուի Վենետիկի Մխիթարեան Միաբանութեան հիմնադիր Մխիթար Սեբաստացին, ով 1749-ին հրատարակած է «Բառգիրք Հայկազեան Լեզու» առաջին հատորը, ապա 1769 թուականին՝ երկրորդ հատորը: ԺԹ դարու 80-ական թուականներուն Կ. Պոլիսը կը դառնայ հայ բառարանագիտութեան կեթրոն: Միայն 1880 - 1914 թուականներուն Կ. Պոլսու մէջ կը հրատարակուին եւ կը վերահրատակուին  49 բառարան: 20-րդ դարու վերջին կիսուն միայն Երեւանի մէջ լոյս տեսած է 63 բառարան:


== Տպագիր Հայերէն Բառարաններ ==


== Աղբիւրներ ==


== Գրականութիւն ==
Գասպարեան Գ., Հայ բառարանագրութեան պատմութիւն, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատարակչութիւն, 1968
Համբարձումեան Վ., Ակնարկներ հայ բառարանագրութեան պատմութեան, Զանգակ-97, 2006
Uluhogian, Gabriella. Bibliography of Armenian Dictionaries. Patron Editore, Bologna, 1987. (ամենաընդարձակ հայ բառարանագրութեան ցանկն է այս, պարունակելով 473 բառարան)
Նիւթ

Նիւթ, երկիրն ու Տիեզերքը կազմող զանգուածն է։ Հաստատուն մարմինները, հեղուկներն ու կազերը կը ներկայացնեն նիւթին երեք տարբեր վիճակները։ Տիեզերքի մէջ գտնուող ամէն ինչ կազմուած է հիւլէներէ, որոնք նիւթի հիմնական բաղկացուցիչներն են։


== Հիւլէներ ==
Հիւլէները այնքան փոքր են, որ մասնագիտական մանրադիտակներով միայն կարելի է տեսնել։ Զանոնք կը նմանցնեն ուժանիւթի շատ պզտիկ ամպոտ զանգուածներու, որովհետեւ մեծ համեմատութեամբ պարապութենէ կազմուած են եւ միայն որոշ թիւով՝ իրենցմէ շատ աւելի փոքր մասնիկներ կը պարունակեն։ Իւրաքանչիւր հիւլէի մէջ կը գտնուի կորիզ մը, որ կը պարունակէ ելեկտրական լիցք կրող բրոթոն մասնիկներ եւ չէզոք նէօթրոններ։ Կորիզին շուրթը թաւալումի մէջ գտնուղ աւելի փոքր եւ ելեկտրաժխտական լիցք կրող մասնիկներ ալ կան, որոնք կը կոչուին ելեկտրոն: Հիւլէներու մեծամասնութիւնը ունին հաւասար թիւով բրոթոններ եւ ելեկտրոններ, ինչ որ նիւթին ելեկտրական լիցքը կը չէզոքացնէ։


== Հեղուկներ ==
Հեղուկի մը հիւլէները շատ դիւրաւ կը տեղափոխուին։ Այդ պատճառով ալ, հեղուկները հեշտութեամբ կը հոսին եւ կ'առնեն զիրենք պարունակող ընդուրաններուն ձեւերը։


== Կազեր ==
Կազերու պարագային՝ հիւլէները ամբողջութեամբ ազատ են իրենց տեղափոխութեան մէջ։ Անոնց շարժումին արագութիւնը կ'աւելնայ ջերմաստիճանին հետ։ Կազերը մասնաւոր ձեւ մը չունին եւ շատ դիւրին է անոնց ծաւալը փոքրացնել՝ իրենց վրան ճնշելով։


== Հաստատուն մարմիններ ==
Նոյնիսկ հաստատուն մարմիններուն մէջ, ինչպէս՝ կարծրացած շաղախի, հիւլէները թեթեւ կերպով կը թրթռան։ Հակառակ այդ թրթռացումին, սակայն, հիւլէները հիմնականին մէջ կը պահեն իրենց դիրքերը։ Այդ պատճառով ալ, հաստատուն մարմինները չեն փոխեր իրենց ձեւերը։


== Աղբիւրներ ==
Մշակութային Իմ Առաջին Հանրագիտարան, Արամ Սեփեթճեան եւ Լեւոն Թորոսեան, 2001-2002, էջ 6-7
ՀՊՃՀ բանբեր

Բանբեր Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի. Մոդելաւորում, օպտիմալացում, կառավարում, բաժինը կը պարունակէ գիտութեան տարբեր ոլորտներուն մէջ հանդիպող զանազան խնդիրներու լուծման համար անհրաժեշտ մաթեմատիկական, ֆիզիկական, ելեկտրոնային, նանոտեխնոլոգիաներու վրայ հիմնուած եւ այլ բնոյթի մոդելներու կառուցման գիտագործնական ասպեկտները։


== Աղբիւր ==
Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ
Քըրք Տուկլաս

Քըրք Տուկլաս (անգլերէն՝ Kirk Douglas,9 Դեկտեմբեր 1916(1916-12-09)[…], Ամստերդամ, Նիու Եորք, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ - 5 Փետրուար 2020(2020-02-05)[…], Պեվըրլի Հիլզ, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ[…]), ամերիկացի հանրահայտ դերասան։
1950-ական թուականներէն սկսեալ Տուկլաս կարեւոր դերեր ստանձնած է ժապաւէններու մէջ։ Շուրջ եօթ տասնամեակ տեւած է իր գեղարուեստական կեանքը, որուն տեւողութեան 90-է աւելի ժապաւէնի մէջ վարպետօրէն հանդէս եկած է զանազան դերերով։
Երեք անգամ Օսքարի մրցանակի թեկնածու ցոյց տրուելէ վերջ, 1996 թուականին արժանացած է ցկեանս պատուոյ մրցանակին։


== Պատկերասրահ ==
Գիտութիւն (թերթ)

«Գիտութիւն» Հայաստանի ԳիտութիւններուԱզգային Ակադեմիայի թերթը, որ կը հրատարակուի Փետրուար 1993-էն։ Չի վաճառուիր, այլ կը բաժնուի անվճար, ԳԱԱ-ի հետ կապուած կազմակերպութիւններուն մէջ։
Կը հրատարակուի ԳԱԱ-ի «Գիտութիւն» հրատարակչական-արտադրական պետական ՓԲԸ-ի կողմէ։


== Արտաքին յղումներ ==
2 Գիտութիւնների ազգային ակադեմիա - Հրատարակչական գործունէութիւն
ԳԱԱ-ի «Գիտութիւն» հրատարակչութեան էջը «Սփիւռ» տեղեկատույի մէջ
Open Kids

Open Kids (Բաց Մանուկներ), Ուգրանական փոփ խումբ: Բաղկացած է 5 աղջիկներէ` Անժէլինա, Աննա, Լերա, Յուլիա եւ Աննա:


== Պատմութիւն ==


=== 2012 ===
Խումբը պաշտօնապէս հիմնադրուած է 11 Հոկտեմբեր, 2012-ին, այս նոյն թուականին նոյն օրը դուրս եկած է անոնց («Show Girls») երգը:


=== 2014 ===
25 Յունիս, 2014-ին Գիեւի, «City Beach Club» ակումբին մէջ, անոնք ներկայացուցին իրենց նոր երգը` «На десерт»: Տեսահոլովակը նկարահանուած է Գերմանիոյ մէջ:


=== 2015 ===
2015 թուականի Նոյեմբերի սկիզբը յայտնուեցաւ, որ Վիքդորիա Վերնիկը կը հեռանայ «Open Kids»-էն, եւ նոյն ամսուն խումբը յայտարարեց հարցազրոյց մը գտնել 5-րդ մասնակիցին համար:
Նաեւ Նոյեմբեր ամսուան մէջ խումբը իր «Не танцуй!» երգով հանդէս եկաւ «Փրորիվ» նշանակմամբ, «Europa Plus TV» ցուցադրման մէջ։ Քուէարկութեան արդիւնքներով «Open Kids»-ը յաղթեց: Մրցանակը` ռոտացիա «Europa Plus TV» ցուցադրման մէջ:
Դեկտեմբերի սկիզբին խումբը կատարեց իր առաջին մենահամերգը: Համերգը տեղի ունեցաւ Գիեւի «Caribbean Club» ակումբին մէջ:
2015 թուականին խումբը գրաւեց 6-րդ դիրքը Ուգրանիոյ Լաւագոյն 10 երգիչներու ցանկին մէջ, եւ 4-րդ տեղը Լաւագոյն 10 խումբերու ցանկին մէջ:


=== 2016 ===
Յունուար ամսուան սկիզբին, հարցազրոյցի արդիւնքին մէջ, խումբին 5-րդ մասնակիցը դարձաւ Աննա Մուզաֆարովան:
2016 թուականի Փետրուարին «Open Kids» խումբը ունկնդիրներու ուշադրութեան ներկայացուցած է առաջին երգը սիրոյ մասին` «Кажется»:


== Կազմ ==
Անժէլինա Ռոմանովսկայա` ծնած է` 2000 թուականի 22 Դեկտեմբեր-ին (15 տարեկան)
Լերա Դիդկովսկայա` ծնած է` 2000 թուականի 17 Ապրիլ-ին (16 տարեկան)
Յուլիա Գամալի` ծնած է` 2003 թուականի 10 Օգոստոս-ին (13 տարեկան)
Աննա Բոբրովսկայա` ծնած է` 2002 թուականի 30 Նոյեմբեր-ին (13 տարեկան)
Աննա Մուզաֆարովա` ծնած է` 2002 թուականի 11 Յունուար-ին (14 տարեկան)


=== Նախկին Մասնակից ===
Վիկտորիա Վերոնիկա` ծնած է` 2000 թուականի 16 Փետրուար-ին (16 տարեկան):


== Կառավարում ==
Խումբին արտադրիչը Յուրի Փետրովն է, Գիեւի «Open Art Studio» դպրոցին հիմնադիրը:


== Դիսկագրութիւն ==


=== Երգեր եւ Նուագներ ===


==== Միատեղ Ծրագիրներ ====


== Արտաքին յղումներ ==

Կաղապար:YouTube user
Գում Գաբուի Ցոյցը

Գում Գաբուի ցոյցը տեղի կ՝ ունենայ 1890 Յուլիս 15-ին, Կ․ Պոլսոյ մէջ։ Ցոյցին կազմակերպիչն է Հնչակեան Կուսակցութիւնը։
Սուլթան Համիտի  իշխանութեան օրով հայ ժողովուրդին վիճակը, յատկապէս գաւառներու մէջ, շատ աւելի կը վատթարանայ։1890 Յունիսին, Էրզրումի մէջ թրքական բանակը կ՝ ուզէ խուզարկել հայկական եկեղեցին։ Ժողովուրդը կ՝ ընդդիմանայ։ Տեղի կ՝ ունենայ խռովութիւն։ Հնչակեան Կուսակցութիւնը յարմար կը գտնէ կազմակերպել ցոյց մը եւ գաւառի հայութեան վիճակին մասին բողոքագիր մը ներկայացնել Սուլթան Համիտին։ Ցոյցը տիղի պիտի ունենար Կ․Պոլսոյ մէջ, որպէսզի օտար դեսպանատուներն ու թղթակիցները տեղեակ ըլլային այդ մասին։  Ցոյցը պիտի սկսէր Գում Գաբուի հայոց մայր եկեղեցիէն, այն պատճառաբանութեամբ, որ հոն հաւաքուած ժողովուրդը եկած է աղօթելու։ Ապա, եկեղեցիին մէջ պիտի կարդացուէր պահանջագիրը եւ Աշըգեան Պատրիարքին գլխաւորութեամբ ժողովուրդը պիտի շարժէր դէպի Սուլթանական դէսպանատուն։
Երկրորդ Աշխարհամարտին Զոհուածներու Յուշարձան

«Երկրորդ աշխարհամարտին զոհուած զինուորներուն նուիրուած յուշարձան», Զոհուած զինուորներու յիշատակին, յուշարձան Արմաւիրի մարզի Ջանֆիտա գիւղին մէջ։ Տեղադրուած է 1968-ին՝ ի յիշատակ Հայրենական մեծ պատերազմին զոհուած ջանֆիտացիներու։ Յուշարձանը ընդգրկուած է Ջանֆիտայի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջմ։ Պրոնզէ արձանի ետեւը տեղադրուած է յուշապատ, որու վրայ փորագրուած են Յաւերժութեան հայկական նշանը, Եղիշէի խօսքերը, պատերազմին անմահացած հերոսներու անունները:


== Հեղինակներ ==
Քանդակագործ` Արա Սարգսեան
Ճարտարապետ` Արմէն Ա. Սարգսեան


== Տուեալներ ==
Արձանի նիւթը՝ պրոնզ-պազալտ,
Չափերը՝ 360x260x150


== Գրականութիւն ==
Կը նուիրուի Արա Սարգսեանի ծննդեան 115-ամեակին (1902-1969) (2017)։ Արա Սարգսեան։ Երեւան: «ՎարդՀրատ» ՍՊԸ։ ISBN 978-9939-833-24-8:
Յարութիւնեան Վ., Հայկական ճարտարապետութեան պատմութիւն,Երեւան, 1992 թ.
Միքայէլեան Վ. Ա., Արմաւիրի մարզ. պատմամշակութային ակնարկ, Երեւան, 2010 թ.


== Արտաքին յղումներ ==
Վերաբացուեցաւ Ջանֆիտա համայնքի յուշարձանը` նուիրուած Հայրենական մեծ պատերազմին զոհուածներու յիշատակին
1705 թուական

1705 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու հինգերորդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1705 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1705 մահեր
Սանթիակօ

Սանթիակօ, (սպ.՝ Santiago de Chile), Չիլիի մայրաքաղաքն է եւ երկրի ամենամեծ քաղաքը, նաեւ Հարավային Ամերիկայի ամենամեծ քաղաքներեն մեկը։ Չնայած Սանտյագոն երկրի մայրաքաղաքն է, սակայն օրենսդիր մարմիններու նստավայրը Վալպարաիսո քաղաքն է։
Սանթիակօն հիմնադրուել է 1541 թվականի փետրվարի 12-ին իսպանացի կոնկիստադոր եւ Չիլիի առաջին նահանգապետ Պեդրո դե Վալդիվիայի կողմէ եւ անվանուել է Հակոբոս առաքյալի անունով (սպ.՝ Santiago), ով համարուած էր Սպանիայի հովանավորը։
Տեղակայված է Չիլիի կեդրոնական մասի մէջ, Խաղաղական Ովկիանոսեն 145 կմ դեպի արեւելք, միջին բարձրութիւնը ծովի մակարդակեն՝ 540 մ, քաղաքի մակերեսը կազմած է 600 կմ², իսկ ընդհանուր մայրաքաղաքային տարածքը - 2109 կմ²


== Բնակչութիւն ==
12 Հոկտեմբեր

12 Հոկտեմբեր, տարուան 285-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 286-րդ) օրն է։

Տարուան աւարտին կը մնայ 80 օր
Գրիգորեան օրացոյցին անցնելու կապակցութեամբ 1582 թուականի այս օրը չկայ Իտալիոյ, Լեհաստանի, Սպանիոյ եւ Փորթուկալի մէջ


== Դէպքեր ==
1285՝ Միւնիխին մէջ քրիստոնէութիւն ընդունեէն յրաժարիլուն համար մահապատժի կ'ենթարկուէ 180 հրեայ
1492 Քրիստոֆըր Քոլոմպոսի արշաւախումբը ափ կ'իյնայ ՊահամԵան Կղզիները, բնախոյզը կը հաւատացար, որ հասած է Արեւելեան Հնդկաստան
1792՝ Նիւ Եորքին մէջ առաջին անգամ կը նշուէ Քոլոմպոսին օրը
1901՝ Միացեալ Նահանգներու նախագահ Թեոտոր Ռուզվելթը պաշտօնապես ԱՄՆ նախագահի նստավայրին կու տայ «Սպիտակ տուն» (անգլերէն՝ White House) անունը
1971` «Յիսուս Քրիստոս Գերաստղ» (անգլերէն՝ Jesus Christ Superstar) ռոք-օփերայի առաջին ներկայացումը Նիւ Եորքին մէջ


== Ծնունդներ ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:12 Հոկտեմբերի ծնածներ

1840՝ Հելենա Մոզեյեւսքա (լեհ.՝ Helena Modrzejewska, մ.1909), լեհ դերասանուհի
1859՝ Տիանա Աբգար (մ․1937ն), գրող, հրապարակախօս, մարդասէր, հասարակական գործիչ եւ դեսպան (1920-ին Ճափոնի եւ Հեռաւոր Արեւելքի մէջ նշանակուած է Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան դեսպան)
1981` Պրայըն Ճ. Սմիթ (անգլերէն՝ Brian J.Smith), ամերիկացի դերասան


== Մահեր ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:12 Հոկտեմբերի մահացածներ

1947՝ Գէորգ Վարժապետեան (ծն․1895), հայ բժիշկ
1950՝ Տմիթրի Ուզնաձէ (վրաց.՝ დიმიტრი უზნაძე, ծն.1886), վրացի խորհրդային հոգեբան եւ փիլիսոփայ


== Տօներ ==
 Սպաներէնի օր
Անկախութեան օր՝
Կաղապար:Country data Հասարակածային Գվինեա` Հասարակածային Կուինէա
Ամերիկան Քոլոմպոսի կողմէ յայտնագործելու կապակցութեամբ կատարուող տօնակատարութիւններ՝
Քոլոմպոսի օր՝
 ԱՄՆ
Կաղապար:Country data Բահամյան Կղզիներ Պահամեան Կղզիներ
Լատինական Ամերիկայի երկիրներ