armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Երուանդ Խաթանասեան

Երուանդ Խաթանասեան (1893 - 1980, Պոսթըն, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), հայ խմբագիր, դասախօս եւ յօդուածագիր։ Դաշնակցական ծանօթ ֆետայի Աբրոյի քրոջ որդին։ «Հայրենիք»-ի խմբագրութիւնը վարած է  1963-1968 թուականներուն։ 


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է 1893-ին Թամզարա: Միջնակարգ ուսումը առած է Պոլսոյ Րոպըրթս Քոլէճին մէջ, ապա գացած Պէյրութ՝ բժշկութիւն ուսանելու համար: Կիսատ թողելով դասընթացքները, 1915-ին միացած է Անդրանիկի բանակին: 
Հայաստանի անկախացումէն ետք վերադձած է Պէյրութ ու բարձր նիշերով աւարտած է բժշկական դասընթացքները, որմէ ետք մեկնած է Սուտան: Երկրորդ Աշխարհամարտին սկզբը ընտանիքով հաստատուած է Գահիրէ: 
1914-ին, դեռ 22 տարեկան ուսանող, մասնակցած է Կարինի ՀՅԴ 8-րդ Ընդհանուր Ժողովին, իբրեւ ներկայացուցիչ Զաւարեան Ուսանողական Միութեան:
Հայաստանի խորհրդայնացումէն ետք, Ռուբէն Տէր Մինասեանի կարգադրութեամբ, յարաբերութիւններ հաստատած է քրտական շարժումի ղեկավարութեան հետ:
Եգիպտոսի մէջ նուիրուած է կուսակցական կեանքին, ընտրուած է ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ ու ծառայած է այդ մարմնին վրայ մինչեւ 1960ական թուականները:
Խաթանասեանի գործունէութեան վերջին շրջանը անցած է Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ:
Զանազան շրջաններու մէջ տուած է դասախօսութիւններ եւ ստորագրած է յօդուածներ: 
Մահացած է 1980-ին, Պոսթոն:
Կոմիտասի Յուշարձան (Երեւան)

40.187215°N 44.516183°E﻿ / 40.187215; 44.516183
Կաղապար:Տեղեկաքարտ Երեւանի Յուշարձան
Կոմիտասի յուշարձան, կը գտնուի Երեւանի կեդրոնը՝ Կոմիտասի անուան երաժշտանոցին առջեւի պուրակին մէջ, տեղադրուած է 1988-ին։ Ընդգրկուած է Երեւանի Կեդրոն վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ։


== Հեղինակներ ==
Ճարտարապետ՝ Ֆենիքս Դարբինեան
Քանդակագործ՝ Արա Յարութիւնեան


== Տուեալներ ==
Յուշարձանը կառուցուած է պղինձէ ու կրանիթէ, բարձրութիւնը 3 մեթր է։


== Պատմութիւն ==
1969-ին Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական երաժշտանոցին մերձակայ պուրակին մէջ դրուեցաւ հայ մեծանուն երգահան Կոմիտասի յուշարձանի կառուցման մասին յուշաքար։
Կոմիտասի արձանի բացումը տեղի ունեցած է 8 Յունուար 1988-ին, անոր անունը կրող երաժշտանոցին մերձակայ պուրակին մէջ։
Կոմիտասի կերպարը թանկ ու յարազատ մնաց Յարութիւնեանին իր ողջ ստեղծագործական կեանքի ընթացքին: Տարբեր տարիներու ան անդրադարձած է Կոմիտասին: Այս մեծ երգահանին նուիրուած Ա. Յարութիւնեանի վերջին աշխատանքն է։


== Տե՛ս նաեւ ==
Կոմիտասի մահարձան
Կոմիտասի Յուշարձան (Փարիզ)
Կոմիտասի Յուշարձան (Տիթրոյիթ)
Կոմիտասի Յուշարձան (Վաղարշապատ)
Կոմիտասի Յուշարձան (Սենթ Փեթերսպուրկ)
Կոմիտասի Կիսանդրի (Քեպէք)
Կոմիտասի կիսանդրի (Փարիզ)


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Յուշարձաններու Տեղեկատուական Շտեմարան
Գաւառ (Մեծ Հայք)

Գաւառ, գաւառակ Արեւմտեան Հայաստանի մէջ: Կը գտնուեր Մեծ Զաբ գետի վտակ Գաւառասունի (Նեհի-չայ) հովիտի մէջ։ Վարչական կենտրոնը Գաւառ գիւղաքաղաքն է։


== Աշխարհագրութիւն ==
Գաւառ կը տարածուէր Վանա լճէն հարաւ-արեւելք եւ սահմանակից էր հիւսիսէն՝ Աղբակի Գաւառակին, արեւելքէն՝ Ուրմիային, արեւմուտքէն՝ Ջուլամերկի Գաւառակին։
Գաւառն իր տարածքով մօտաւորապէս կը համապատասխանէ Որսիրանք եւ Փոքր Աղբակ Գաւառներուն։
Տարածքի մէկ մասը դաշտային է, իսկ միւսը լեռնային։ Գաւառակը հարուստ է ջրով։ 


== Բնակչութիւն ==
19-րդ դարի վերջին ունէր 26200 բնակիչ, որմէ 2000-ը հայ էր։ Բնակչութեան մեծամասնութիւնը ասորիներ եւ քրտեր էին։


== Տնտեսութիւն ==
Բնակչութեան հիմնական զբաղմունքը երկրագործութիւնն եւ անասնապահութիւնն էր։ Հայերու մեծամասնութիւնը արհեստաւորներ եւ առեւտրականներ էին։


== Հանքեր ==
Գաւառի մէջ կան հանքային բուժիչ (ածխաթթվային) առատ աղբիւրներ։ Շրջակայքում կան սեւակուճի պաշարներ։


== Աղբիւրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երեւանի Համալսարանի հրատարակչութիւն
1679 թուական

1679 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 79րդ տարին է


== Դէպքեր ==
Յունիս 4՝ Գառնիի տաճարը կը քանդուի ուժեղ երկրաշարժի մը հետեւանքով


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1679 ծնունդներ

Աբրահամ Պետրոս Ա. Արծիւեան (մ.1749), Լիբանանի մէջ առաջնորդ կաթողիկէ եկեղեցւոյ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1679 մահեր
Արմենիա (թերթ, Պուէնոս Այրես)

«Արմենիա», լոյս կը տեսնէ 1931-էն Պուէնոս Այրեսի մէջ։ 1954-1989 թուականներուն՝ օրաթերթ, 1989 թուականէն՝ շաբաթաթերթ՝ հայերէն, սպաներէն։ ՀՅԴ պաշտօնաթերթ։ Խմբագիրներ՝ Սարգիս Թոփճեան, Ռէն (Ռուբէն Վարդանեան), Արսէն Միքայէլեան, Աշոտ Արծրունի, Վարդան Գէորգեան, Յովհաննէս Դեւեջեան, Պետրոս Հաճեան, Խաչիկ Տէր Ղուկասեան (1987 թուականէն)։ 
Կը լուսաբանէ արժանթահայ գաղութի հասարակական ֊քաղաքական կեանքը, կը տպագրէ միջազգային լուրեր, գրական նիւթեր, տեղեկութիւններ Հայաստանէն։ 1931-1982 թուականներուն ունեցել է սեփական տպարան։
Վահէ Պէրպէրեան

Վահէ Պէրպէրեան, (11 Յուլիս 1955(1955-07-11), Պէյրութ, Լիբանան), լիբանանահայ եւ ամերիկահայ թատերագիր, նկարիչ, գրագէտ, արուեստագետ, դերասան, երգիծաբան եւ մենախօս։
Ծնած է 1955 թուականի  Յուլիսի 11-ին, Պէյրութ։ Երկրորդական ուսումը՝ Սոֆիա Յակոբեան վարժարան։ Կանուխէն մասնակցած է թատերախումբերու («Փորձառական թատրոն»-ի անդամ)։ 1976–ին Լիբանանէն անցած է Գանատա, ապա Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ։ Լոս Անճելըս հաստատուած՝ շարունակուած է տանիլ թատերական գործունէութիւն, նախ թատերախումբերու, ապա անհատական ներկայացումներու մէջ։ Իբրեւ դերասան ան բեմ բարձրացած է աւելի քան երկվեցեակ մը դերերով եւ աւելի քան 30 շարժանկարներու մէջ, որոնց կարգին Clear and Present Danger, Patriot Games, Armageddon եւլն։ Իբրեւ գեղանկարիչ, Վահէ իր իւղանկարներով ունեցած է բազմաթիւ ցուցահանդէսներ Լոս Անճելըսի եւ տարբեր քաղաքներու մէջ։ Վահէ Պէրպէրեանը միացաւ «#SaveAmulsar» (ՍէյվԱմուլսար) արշաւին ի պաշտպանութիւն բնութիւնը, Ամուլսարի մէջ ոսկիի հանքի շահագործումին դէմ։


== Շարժանկարներ ==
The Pink Elephant (1988) — թատերագիր, արտադրիչ
Money Talks ... (1997) — դերասան
3 Weeks in Yerevan ... (2016) — դերասան, թատերագիր, բեմադրիչ, արտադրիչ
Russo & Anna (2017) — դերասան, թատերագիր
Honest Thieves (2019) — դերասան
East of Byzantium: War Gods and Warrior Saints — քամէօ


== Մենախօսութիւններ ==
«Եւայլն»
«Նաեւ»
«Տակաւին»
«Սակայն»
«Եթէ»ներկայացուցած էն բազմաթիւ քաղաքներու մէջ, որոնց կարգին` Երեւան, Պէյրութ, Հալէպ, Պոլիս, Փարիզ, Կիպրոս, Ժընեւ, Սիտնի եւ Գալիֆորնիա


== Մեջբերումներ Վահէ Պէրպէրեանէն ==
Երեւանի Համալսարան (թերթ)

Երեւանի համալսարանի շաբաթաթերթ, Երեւանի պետական համալսարանի (ԵՊՀ) պաշտօնական համալսարանային ամսաթերթ։ Լոյս կը տեսնէ 1955 թուականէն, Երեւանի մէջ։ Եղած է առաջին ուսանողական պարբերականը Հայաստանի մէջ։
Կը լուսաբանէ համալսարանի առօրեան։ Կը տպագրէ ուսանողներու զեկուցումներ, դիպլոմային աշխատանքներ, գրական փորձեր։


== Արտաքին յղումներ ==
Թերթի առցանց հրապարակումներ
Իրմա Աճէմեան

Իրմա Աճէմեան (1938, Պոլիս, Թուրքիա - 1990, Փարիզ), բանաստեղծ։


== Կենսագրութիւն ==
Աւարտելէ ետք Եսայեանը, հետեւած է Պոլսոյ համալսարանի մանկավարժական եւ հոգեբանական ճիւղերուն։ Աշակերտական գրասեղաններու վրայ իսկ հակած է գրականութեան, քերթողական ու արձակ փորձերով։ Աշխատակցած է, հետհզետէ, օրուան թերթերուն եւ յատկապէս «Մարմարա» օրաթերթին՝ որուն կ՝ աշխատակցի նաեւ ներկայիս։ Իր գլխաւոր ասպարէզը եղած է սակայն ուսուցչական ու դաստիարակակչական մարզը։ 1966-1976 վարած է Գատըգիւղի Արամեան-Ունճեան վարժարանի տնօրէնութիւնը։
Իրմա Աճէմեան՝ քերթողուհիի իր խօսքը չէ վերջացուցած տակաւին. 1975-ին իրմէ պոլսահայ գրականութեան փոխանցուած տաղերու փունջը սկիզբ մըն է անկասկած,- ա՛յս կ՛ըսեն այն հարիւդ երեսունէ աւէլի քերթուածները՝ որոնք վկայութիւնը կը ոերեն ամուր տաղանդի վաւերական ու մնայուն գործելու։
Հարիւր երեսունէ աւելի այն քերթուածները՝ որոնք մէկտեղուած են առջինեկ իր հաւաքածոյին մէջ, անմիջական մեր գրականութեան կը բերեն իրմէ դէպի աշխարհ բացուելու ընդունակ մտքի մը անժխտելի վկայութիւնը,- անձնական ապրումէն դէպի ենդհանրական զարկ ու բախում թեւթլու տրամադիր հոգիի մը ենտանի զգայութիւնը:
367 Ամիկիտիա

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Աստեղնեակ
367 Ամիկիտիա (լատ.՝ Amicitia, նախնական անունը՝ 1893 AA) Գլխաւոր գօտիի աստեղնեակ մըն է: 1893 թուականի 19 Մայիսին   ֆրանսացի աստղագէտ Օկիւսթ Շարլուան (Կաղապար:Lang-lafr 1864 - 1910) Նիսի մէջ յայտնագործած է:
Անունը լատիներէն «ընկերասիրութիւն» բառէն սերած է:


== Ծանօթագրութիւններ ==

366 Վիկենտինա • 367 Ամիկիտիա • 368 Հայդէա
Կարիկ Պասմաճեան

Կարիկ Պասմաճեան, ծնած է 1947 թուականին Երուսաղէմ, ուր ապրած է մինչեւ 1965 թուականին։ Տասնութ տարեկան մեկնած է Հայաստան, հետեւած է Երեւանի Պետական համալսարանի բանասիրութեան ճիւղին (1966-1972), ապա վերադարձած է արտասահման եւ հաստատուած Փարիզ՝ ուր կ'ապրի ներկայիս։
Մինչեւ 1969 չէ գրած հայերէնով. գրած է անգլերէնով եւ այդ լեզուով ալ հրատարակած է քերթուածներու իր առաջին հատորը՝ 1968 թուականին («Ցոլքեր»):
1967 թուականին, Երեւանի մէջ, Գուրգէն Մահարի հայէրէնի կը թարգմանէ իր բանաստեղծութիւններէն չորսը եւ կը հրատարակէ «Գրական Թերթ»ի մէջ 3 Փետրուար 1967 թուականին։ Երկու տարի ետք է որ ինքնագիր եւ հայալեզու իր առաջին քերթուածը տեղ կը գտնէ նոյն շաբաթաթերթին մէջ ու Կարիկ կը ստանայ հայ բանաստեղծի իր մկրտութիւնը:
1969-1980 տուած է հայալեզու իր ստեղծագործութեանց հինգ հատորները, «Լուսատըտիկ»՝ 1971, «Շթաքարեր»՝ 1973, «Բեղմնափոշի»՝ 1976, «Վերադառնում եմ իմ սկիզբը»՝ 1978 եւ «Անաւարտ Խաղ»՝ 1980: 
Կատարած է բազմաթիւ թարգմանութիւններ անգլերէնէ եւ արաբերէնէ, ներկայացնելով անգլեւամերիկեան եւ արաբական ժամանակից բանաստեղծութիւնը։ Անգլերէնի թարգմանած է հատընտիրներ Պրոյր Սեւակի եւ Եղիշէ Չարենցի ստեղծագործութիւններէն եւ հրատարակած է ամերիկեան, անգլիագիր բանաստեղծներու գործերէն ծաղկաքաղ մը՝ անգլերէնով ու հայերէնով։
Գրական ակնարկներով, ուսումնասիրութիւններով եւ ինքնագիր բանաստեղծութիւններով աշխատակցած է Հայաստանի թէ Սփիւռքի գրական պարբերաթերթերուն («Սովետ. Գրականութիւն», «Գրական Թերթ», «Գարուն», «Անդաստան», «Նայիրի», «Սփիւռք», եւ այլն»), ինչպէս նաեւ անգլիական «Էնքաունթըր» եւ «Տը Լիթըրըրրի Թապլոյտ» հանդէսներուն։
Գրած է յառաջաբաններ եւ խմբագրած՝ Փարիզի «Քաթրա» մշակութային խմբակցութեան կողմէ հրատարակուած գրքոյկներ, ինչպէս Բիւզանդ Թոփալեանի «Դաշտանկար»ը «1976», եւ «Իրանահայ Բանաստեղծներ» (1976), «Իսթանպուլահայ Բանաստեղծներ» (1977) անուններուն տակ՝ գաղութներու մէջ ապրող քերթողներէ հատըտնտիր էջեր:
Վահան Քիւրքճեան

Վահան Մ. Քիւրքճեան (1863, Հալէպ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1961, ) Հայ գրագէտ, հնագէտ, ուսուցիչ, եւ համայնքապետ:
1904 թուականին Քահիրէի մէջ կը հրատարակէ Լուսաբեր (անգլ.՝ The Morning Star), որուն մէջ ինքն ու ուրիշ մտաւորականներ կոչ կ'ուղղեն հայերու միասնակամութեան: Գաղափարը իրականացաւ ՀԲԸՄ-ի հիմնադրութեամբ:
1907 թուականին կը գաղթէ ԱՄՆ եւ կ'ուսանի իրաւաբանութիւն Պոսթընի Համալսարանէն ներս: Երկու տարի ետք, նաեւ Պոսթընի մէջ, կը հիմնէ առաջին ՀԲԸՄի մասնաճիւղը: Ան կը ստանցնէ կազմակերպութեան տնօրինութեան դերը մինչեւ հանգստեան կոչումը, 1939 թուականին:
Քիւրքճեան յաճախ ներդրում կ'ունենար հայկական թերթերու մէջ, եւ հրատարակած է բազմաթիւ գիրքեր, որոնցմէ ամէնէն ճանչցուածն է History of Armenia (հայ.՝ Հայաստանի Պատմութին) գիրքը:
Գիրքը հրատարակուած է երկու անգամ՝

Armenian General Benevolent Union of America, 1964
Indo-European Publishing, 2008, 978-1-60444-012-6


== Արտաքին յղումներ ==
History of Armenia by Vahan M. Kurkjian
ՌԱԿ-ի կայքէջին վրայ
Վան կամաւորական ջոկատ

Վան կամաւորական ջոկատ, կամավորական ջոկատ, զոր կազմաւորուած է 1990 թուականին Հրազդանի շրջանին մէջ (Կոտայքի մարզ)։ 1990-1994 թուականներուն մասնակցած է ՀՀ-եան Արարատի (Երասխ) , Նոյեմբերեանի (Ոսկեպար, Այգեպար), Կապանի, Արցախի Հանրապետութեան Մարտակերտի (Մարտակերտ, Սարսանգի հիդրոհանգոյց), Ֆիզուլիի, Քարվաճարի (Oմարի լեռնանցք) ինքնապաշտպանական եւ ազատագրական մարտերուն։
Ջոկատի հրամանատարը եղած է Վ .Պօղոսեանը։
ՆԱՍԱ

Օդագնացութեան եւ տիեզերական տարածութեան հետազօտութիւններու ազգային վարչութիւնն է (անգլ. National Aeronautics and Space Administration, կրճատ՝ NASA), որ կը պատկանի ԱՄՆ-ի կառավարութեան, եւ կ'ենթարկուի անմիջականօրէն ԱՄՆ-ի փոխնախագահին եւ 100 տոկոսով կը ֆինանսաւորուի ԱՄՆ-ի պետական պիւտճէէն։ Պատասխանատու է երկրին քաղաքացիական տիեզերական ծրագիրներուն։ Ունի ստորաբաժանումներ եւ բազմաթիւ աստղադիտակներ։


== Իրականացած Ծրագիրները ==


=== Մերքուրի (տիեզերանաւ)(1959-63 թթ.) ===
ԱՄՆ-ի առաջին տիեզերագնացութեան թռիչքի ծրագիրրն է։


=== Ճեմինի (տիեզերանաւ) (1961-66 թթ.) ===
«Ճեմինի»ի շարքին տիեզերանաւերը «Մերգիւրի»ի շարունակութիւնն էին, սակայն ունէին աւելի մեծ հնարաւորութիւններ զգալիօրէն։ Այս ծրագիրի ընթացքին, առաջին անգամ պատմութեան մէջ կատարուեցաւ սարքերու կցումը։


=== Աբոլլօ (տիեզերանաւ) (1961-72 թթ.) ===

Աբոլլոյի ծրագիրը տեղի կ'ունենայ 1961 թուականին, լուսնի վրայ մարդու առաջին վայրէջքը իրականացնելու համար եւ կ'աւարտի 1975 թուականին։ Նախագահ՝ Ճօն Քենետին այս նպատակը նշեց 1961, Սեպտեմբեր 12-ին, իր ելոյթին ընթացքին, որ իրականացուեցաւ 1969, Յուլիս 20-ին, Աբոլլօ-11-ի առաքելութեան ժամանակ Նիլ Արմսդրոնկի եւ Պազ Օլդրինին վայրէջքով։


== Աղբիւրներ ==
Aeronautics, Cave of The Winds, The Remarkable History of the Langley Full Scale Wind Tunnel, Joseph R. Chambers
1836 թուական

1836 թուական, նահանջ տարի, 19րդ դարու 36րդ տարին


== Դէպքեր ==
Արքանզաս կը դառնայ ԱՄՆ 25րդ նահանգը
Ցարական կառավարութիւնը կը հռչակէ «Պոլոժենիա» կանոնագրութիւնը, ըստ որուն Ռուսիան որոշիչ դեր կ՛ունենայ Հայոց եկեղեցւոյ որոշումներուն մէջ, ինչպէս նաեւ կը սահմանափակէ հայկական վարժարաններուն դերը։


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1836 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1836 մահեր
Սիմոն Երեմեան

Սիմոն Երեմեան (30 Հոկտեմբեր 1871, Տրապիզոն - 1936, Միլան), հայ բնագէտ, գրող, բանասէր։ Մխիթարեան միաբանութեան անդամներէն մին։


== Կենսագրութիւն ==
Ուսանած է ծննդավայրին մէջ, ապա Վենետիկի Մխիթարեաններու մօտ, 1895 թուականին դարձած է միաբանութեան անդամ։ 1899-1905 թուականներուն խմբագրած Է «Բազմավէպ»-ը, 1901 թուականին՝ նաեւ «Գեղունի» հանդէսը։ 1896 թուականին Վենետիկի մէջ հրատարակած է «Նոր կենդանաբանութիւն եւ մարդակազմութիւն: Պատմական եւ նկարագրական», 1898 թուականին «Տարվինականութիւն կամ տեսակաց եւ մարդուս ծագման խնդիրը», 1901 թուականին՝ «Հայ բժշկարանը» աշխատութիւնները: Սիմոն Երեմեան զանազան պարբերականներու մէջ յաճախ հանդէս եկած է «Ատրուշան» կեղծանունով։


== Աշխատութիւններ ==
Ուշագրաւ է «Պատկերազարդ բառգիրք գործնական գիտութեանց» (1900) աշխատութիւն-հանրագիտարանը։ Հրատարակած է գեղարուեստական ստեղծագործութիւններ՝ «Տուրկին» (1903), «Տագնապը» (1904) վիպակները, «Անէծք» (1903), «Սաթենիկ» (1904), «Ուխտը» (1905) ողբերգութիւնները, արձակ բանաստեղծութիւններ, յուշեր։ Լոյս ընծայած է գրականագիտական ուսումնասիրութիւններ՝

«Կենսագրութիւն Ղեւոնդ Ալիշանի» (1902),
«Գրական պատմութիւն եւ գեղեցիկը» (1915),
«Գրագէտ հայեր» 10 հատորնոց աշխատութիւնը (1913-1933), որտեղ տրուած են հայ մշակութային գործիչներու (Ղեւոնդ Ալիշան, Ղազարոս Աղայեան, Մատթէոս Մամուրեան, Յակոբ Պարոնեան, Տիգրան Կամսարական) դիմանկար-բնութագրականները։


== Երկեր ==
Մխիթարեան վեհը. կենսագրական ստուերագիր տեառն գեր․ Իգնատիոս վարդապետի Կիւրեղեան․, Վենետիկ․, 1904։
Հայ միտքը, Վենետիկ, 1906։
Պատկերներ, արձակ քնարական բանաստեղծութիւններ, Վենետիկ, 1913
Հովիւի Եկեղեցի (Անի)

Հովիւի եկեղեցի կամ Նախրչու ժամ եկեղեցի, որ կը գտնուի Անիի հիւսիսային արուարձանին մէջ, Սմբատաշէն պարիսպներէն դուրս, գլխաւոր դռնէն 1,5 քմ. հեռու։


== Աւանդութիւն ==
Ըստ աւանդութեան՝ Գագկաշէնի նմանութեամբ զայն կառուցած է հովիւ-նախրապան մը (ատկէ ալ՝ Նախրչու ժամ անուանումը), որու կինը, արքայական փառաշուք տաճարին մէջ աղօթելու անարժան համարուելով վռնտուած է հոնկէ։


== Ուսումնասիրութիւններ ==
Թորոս Թորամանեան այս եկեղեցին (իր ենթադրութեամբ՝ դամբարանը) ուսումնասիրած, չափագրած եւ մշակած է վերակազմութեան նախագիծը: Յուշարձանը թուագրած է Ժ.-ԺԱ. դարերուն եւ զայն որակած որպէս հայ ճարտարապետութեան պսակը, «որ իր նախորդը չունենալէն բացի իր յետնորդը հազիւ ունեցած է ԺԵ. եւ ԺԶ. դարերու կոթական արուեստին մէջ, այն ալ փայտի եւ երկաթի աջակցութեան շնորհիւ»։ 
Հովիւի եկեղեցին ջլակամարներով ծածկուած ամենահին հայկական կառոյցն է։


== Անիի Հովիւի Եկեղեցին Եւ Հայկական Ջղաւորումները ==

Հայկական յատակագիծերը կը բաղկանան երկրաչափական պատկերներէ՝ շրջանակներ, քառակուսիներ, ուղղանկիւն-քառանկիւններ, բազմանկիւններ կը շարախառնուին, մէկը միւսին մէջ կը մտնեն: 
Առաջին ակնարկով յատկագիծը բոլորովին վերացական է: Երկու աստղեր իրարու մէջ կը մտնեն, սակայն յուշարձանը եթէ մօտէն քննենք առաջին յարկը: ծածկուած է սալաքարով մը, որ վեց կամարներու ինքնատիպ յանդուգն դրութեան մը վրայ կը յենի: Իւրաքանչիւր կամարի մէկ ոտքը կը յենի պատին, մինչ միւսը առկախ կը մնայ կառոյցին կեդրոնը եւ ամրացած է միւս կամարներուն ծայրերուն: Քարէ ծածկոյթին ծանրութիւնը պատի վեց կէտերուն փոխանցուած է վեց կամարներու միջոցաւ: Այդ վեց կէտերուն մէջ, պատը պէտք է ամուր մնայ՝ ճնշումներուն դիմադրելու համար: Սակայն անոնց միջեւ կարելի է թեթեւցնել զանգուածը:
Ճարտարապետը ներսը խորշեր կը փորէ, բայց հոն եւս կանգ չ'առներ: Կրնայ նաեւ պատը թեթեւցնել դուրսէն: Դուրսը խորշեր կը փորէ, սակայն չի դպչիր պատի այն մատերուն, որոնք կը կրեն կամարներուն ճնշումը: Կ'առաջանան մէկը միւսին մէջ մտած երկու աստղեր: Բոլոր խորշերը ունին նաեւ զարդարանքի դեր. անոնք կառոյցը կը տաշեն թանկագին քարի մը նման: Սակայն յատկապէս եւ գլխաւորաբար անոնք շինարարական դրութեան հետեւանք են: Քանի որ գմբէթին ծանրութիւնը վեց ուղղութեամբ կը բաժնուի, բնական ,է որ այդ ուղղութիւնները երկարին նոյնինքն պատին մէջ։ Այս լուծումը կը պատրաստէ կոթական ոճը: Ճարտարապետութիւնը անընդմէջ զանգուածի սկզբունքէն կ'անցնի ջղաւորումներու տարբաղադրական սկզբունքին: Սակայն այս փոփոխութիւնը հազիւ որուագծուած է: Հոս եւս ճարտարապետերը զանգուածայինէն բոլորովին չեն հրաժարած: Ջղաւորումները, կամարները իրենք իսկ զանգուածային են: Մղումներու ուղղութիւնները յայտնաբերուած են պատին մէջ, սակայն խորշերը բոլորովին չեն ջնջեր պատը, այլ զայն որոշ տեղեր կը կտրատեն միայն: Յարկերէն առաջինը կլոր է ներսէն եւ վեցանիստ՝ դուրսէն: Աւելին, վեցանիստ անկիւնները խորշերու վերածուած են: Այստեղ խորշերը շինարարական արժէք չունին սակայն: Անոնք զարդարային բնոյթ ունին եւ բաղկացական կապ կը ծառայեն գետնայարկի խորապէս տաշուած պատին եւ վերի յարկի ողորկ պատին միջեւ, թմբուկին եւ խիստ ու պարզ գմբէթին հետ: Կառոյցը կը ներկայանայ իբրեւ եռայարկ ներդաշնակ ամբողջութիւն մը՝ որ դէպի վեր կը զարգանայ եւ բարձրանալով կը պարզանայ:


== Աղբիւրներ ==
Հայկական Ճարտարապետութեան Յուշարձաններ, Համազգային, Պէյրութ,
Հրատարակութիւն Համազգայինի Կարմիրեան Ֆոնտի, Թիւ 1, 1972
Միհրդատ Հայկազ

Միհրդատ Հայկազ (1864, Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1915), հանրային եւ քաղաքական գործիչ։
Ծնած է Պէշիկթաշ 1864-ին։ Շրջանաւարտ ծննդավայրին Մաքրուհեան դպրոցէն։ 1883 խառնուած է յեղափոխական կեանքին, որու հետեւանօք Տրիպոլիս աքսորուած, Ն. Մելհամէի ձեռամբ։ Սահմանդարութեան հռչակումին Պոլիս գալով բեմադրել տուաւ իր քաշածներն ու զինքը հալածողին գործելակերպը։ Իզմիրլեանի եւ յաջորդին կաթողիկոս ընտրութեանց առթիւ երկիցս Էջմիածին ուղեւորած՝ իբր պատգամաւոր։ 
Վառած բազմաթիւ ազգային պաշտօններ, հովանոցավաճառութիւնը բարձի թողի ընելու աստիճան։ Ազգ. երեսփոխան ընտրուած Ռոտոսթոյէն, նախագահութիւնը կը վարէր, Պէշիկթաշի «Ահարոնեան» ակումբին։


== Աղբիւրներ ==
Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի, Կ. Պոլիս, Օ. Արզուման, 1919, էջ 41։
Յովհան Օձնեցիի Վանք

Յովհան Օձնեցիի Վանքը, կը գտնուի Մանազկերտի Նորատին գիւղին մօտ, բլուրի մը վրայ:


== Պատմութիւն ==
Վանքի եկեղեցին քանդուած է, բայց շուտով անոր փոխարէն կառուցուած է մատուռ մը: Աւանդութեան համաձայն, 728-ին Օձնեցի հայրապետը ժողով գումարած է վանքին մէջ:
Վանքը ունէր լայնածաւալ գերեզմանոց մը, ուրկէ 1204 թուականը կրող արձանագրութիւն մը գտնուած է:


== Աղբիւրներ ==
Տարօն-Տուրուբերանի Վանքերը, Դկտր.Հ.Համազասպ Ոսկեան, Վիեննա, Մխիթարեան տպարան, 1953, էջ 262:
«Մասիս», 1903, էջ 441:
Եզնիկ Ապահունի

Եզնիկ Ապահունի (1843, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1913), հայ մշակութային գործիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Կ. Պոլիս, ուր ստացած է իր կրթութիւնը Խասգիւղ թաղամասի Շահնազարեան վարժարանի մէջ։ Երիտասարդ տարիներէն խանդավառուած է թատրոնով եւ մտաւորական շարժումով։ Եռանդուն մասնակցութիւն ունեցած է «Արտաւազդեան» թատերական ընկերութեան կազմակերպման մէջ։ Բազմիցս խաղցած է տարբեր փիէսներու մէջ։ 1868 թուականին դարձած է հոգեւորականՙ շարունակելով մասնակցիլ մշակութային կեանքին:
Ռաւեննա

Ռավեննա (իտալ.՝ Ravenna [ra'ven:a], էմիլ.-ռոմ.՝ Ravêna, լատ.՝ Ravenna), քաղաք իտալական Էմիլիա-Ռոմանյա նահանգում։ Ադրիատիկ ծովէն կը գտնուի 10 կմ հեռաւորութեան վրայ։ 402 թուականից հետոյ եղած է Արեւմտյան Հռոմեական կայսրութեան, օստգոթերի թագաւորութեան, Հռավեննայի էկզարխատի եւ լանգոբարդների թագավորության մայրաքաղաքը։


== Բնակչութիւն ==
Եուսուֆ Քարշ

Եուսուֆ Քարշ (23 Դեկտեմբեր 1908(1908-12-23)[…], Մարտին, Թուրքիա - 13 Յուլիս 2002(2002-07-13)[…], Պոսթըն, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ) յայտնի լուսանկարիչ։ Լուսանկարուած անձերու շարքին մէջ կան՝ Էլիզապէթ Բ․-ը, Քասթրոն, Խրուշչովը, Պեռնարտ Շոն եւ Համինկուէյը։ Յատկապէս յայտնի է անոր Ուինսթըն Չըրչիլի լուսանկարները։


== Կենսագրութիւն ==
Եուսուֆը (Յովսէփ Քարշեան) ծնած է Մարտին քաղաքին մէջ, Օսմանեան կայսրութեան հարաւ-արեւելեան շրջանին էջ։ Հայոց Ցեղասպանութեան ժամանակ 14 տարեկան տղայ եղած է, ընտանիքը ենթարկուած է հալածանքի, իսկ քոյրը սովէն մահացած էր։ 1922 թուականին ընտանիքով փախած են Հալէպ։ Շուտով ծնողները Եուսուֆին ուղարկեցին Քանատա՝ քեռի Նաղաշի մօտ, որ լուսանկարիչ էր, մօտ ապրելու ու նոր կեանք սկսելու համար։ Այստեղ կը ստանայ կրթութիւնը եւ կ՛աշխատի Նաղաշի արուեստանոցին մէջ։ Նաղաշը տեսնելով Եուսուֆի լուսանկարչական տաղանդը, անոր կ՛ուղարկէ Պոսթըն լուսանկարիչ Ճոն Կարոյի մօտ սորվելու։
4 տարի անց կը վերադառնայ Քանատա եւ կը ստեղծէ իր արուեստանոցը Օթթաուայի կեդրոնը։ Շուտով անոր աշխատանքները կը գրաւեն բազմաթիւ յայտնի մարդոց, սակայն ան աւելի յայտնի կը դառնայ, երբ կը նկարէ Ուինսթոն Չերչիլիը՝ անոր Օթթաուա այցի ժամանակ։ 100 ամենանկատելի մարդոցմէ՝ ըստ International Who’s Who (2000) Եուսուֆը լուսանկարած է 51-ին։
Անգլիացի լրագրող մը գրած է բրիտանական թերթին մէջ, որ «երբ յայտնի մարդիկ կը սկսին անմահութեան մտածողութիւնը, անոնք կը կանչեն Օթթաուայի Քարշը»։ ‌
Թաղուած է Օթթաուայի Նոթրը Տամ գերեզմանատան մէջ:


== Արտաքին յղումներ ==

Եուսուֆ Քարշի պաշտօնական կայք։(անգլերէն)
Եուսուֆ Քարշ ճակատագրի դէմքերը (ռուս.)
Եուսուֆ Քարշը burburinho.com կայքի մէջ
Բարձրարուեստ լուսանկարչութիւն Եուսուֆ Քարշ (անգլերէն)
Եուսուֆ Քարշը photorevolt.com կայքի մէջ
Ռուբէն Ճանպազեան

Ռուբէն Ճանպազեան (ծնած , Թորոնթօ), խմբագիր, լրագրող, թարգմանիչ, ուսուցիչ: 2016 թուականէն 2018, Ճանպազեան ստանցնած էր Հայրենիք թերթի անգլերէն «Armenian Weekly» շաբաթաթերթի գլխաւոր խմբագիրի դերը: 2018 թուականէն 2020, Ճանպազեան խմբագիրն էր հ-բեմ առցանց հարթակին: 2018 թուականին, Թաթուլ-Սոնենց Փափազեանի հետ, հրատարակած է Անդրանիկ Ծառուկեանի «Թուղ Առ Երեւան» բանաստեղծութեան գիրքի անգլերէն թարգմանութիւնը:Ճանպազեան հայոց պատմութիւն եւ գրականութիւն դասաւանդած է Թորոնթոյին ՀՕՄ-ի դպրոցին մէջ:
Պերլինի Մայր Տաճար

Պերլինի Մայր Տաճար, ( գերմաներէն՝ Berliner Dom )է, կարճ անուանուած է՝ Աւետարանական ( այսինքն՝ բողոքական ), Ծայրագոյն ծխական եւ ուսանողուհի եկեղեցին է Պերլինի մէջ։( գերմանական։ Oberpfarr- und Domkirche )։ Ան կը գտնուի թանգարանի կղզիին՝ Mitte գիւղաքաղաքը։
Ներկայիս, շէնքը աւարտած է 1905 թ., եւ հիմնական աշխատանքն է՝ «Historicis Kaiserzeit» ճարտարապետութեան։
«The Dom» ծխական եկեղեցին է ժողովուրդին «GEMEINDE der Oberpfarr- und Domkirche zu Berlin», անդամ հովանաւոր կազմակերպութեան՝ Աւետարանական եկեղեցւո, որ կը գտնուի Պերլին «Brandenburg - Silesian Lusatia»։
Պերլինի տաճարը երբեք չէ եղած մայր տաճարի չէ արժանացած, որովհետեւ երբեք եպիսկոպոսական նստավայր չէ եղած։
Աւետարանչական Եկեղեցին, որ կը գտնուի Պերլին-Պրանտրպուրկ, որուն եպիսկոպոսը հաստատուած է Ս. Աստուածածնայ եկեղեցին եւ Քայզէր Ուիլհըմ Յիշատակի Եկեղեցին, որոնք կը գտնուին Պերլին։
Անգլիոյ Հեռացումը Եւրոպական Միութենէն

Անգլիոյ Հեռացումը Եւրոպական Միութենէն, նաեւ ծանօթ իբրեւ Brexit, ինչ որ «Britain» (Անգլիա) եւ exit (հեռացում, դուրս գալ) բառերու կրճատումներու միացումն է: Այս հեռացումը քաղաքական նպատակ մըն է, որու իրականանալը կը սպասուի շատ մը մարդոց, դիւանագետներու եւ քաղաքական կուսակցութիւններու կողմէ եւ կայ մինչ Անգլիոյ միացումէն Եւրոպական Միութեան 1973-ին: Եւրոպական Միութենէն հեռանալու իրաւունքը գոյութիւն ունի 2007-ի Եւրոպական Միութեան դաշնագրէն ի վեր:
1975 թուականին, հանրաքուէարկութիւն մը տեղի ունեցաւ հասնելու համար հաստատ համաձայնութեան Անգլիոյ համար եւ իր մասնակից դառնալը Եւրոպական Տնտեսական Հասարակութեան (ԵՏՀ) մէջ, այժմ գիտցուած իբրեւ Եւրոպական Միութիւն (ԵՄ): Հանրաքուէի արդիւնքը այն էր, թէ 67%-ը ժողովուրդին համաձայն էր մնալու ԵՏՀ-եան մէջ:
Նոյն տիպի հանրաքուէարկութիւն մը տեղի ունեցաւ 23 Յունիս, 2016-ին, երբ Անգլիոյ խորհրդարանը դարձեալ հարց տուաւ իր ժողովուրդին, եթէ կը նախընտրեն մնալ, թէ լքել Եւրոպական Միութիւնը: Խորհրդարանը որոշած էր այս առիթը տալ 2015 էն ի վեր:

Արդիւնքը երկրորդ հանրաքուէարկութեան այն էր, թէ 51.9%-ը ժողովուրդին (17,410,742 քուէ) ուզեց լքել Եւրոպական Միութիւնը, իսկ 48.1%-ը (16,141,241 քուէ) ուզեց մնալ: Քուէ տալու իրաւունքը ունեցողներէն միայն 72.2%-ը քուեարկած են:Ճշգրիտ հեռացման ընթացքը տակաւին հստակ չէ, սակայն կ'ըսուի, թէ շուրջ 2 տարի կրնայ տեւել: Անգլիոյ նախարարապետ/վարչապետ Տէյվիտ Քամերըն յայտարարեց հանրաքուէարկութեան արդիւնքներու յայտարարման օրը (24 Յունիս, 2016), թէ ինք կը հրաժարի իր պաշտօնէն եւ պիտի լքէ իր գործը տարուայ եկող Հոկտեմբերին: