armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Քոսթա Ռիքա

Քոսթա Ռիքա (սպաներէն կը նշանակէ «հարուստ ծովափ»), պետութիւն Կեդրոնական Ամերիկայի մէջ, հիւսիսէն սահմանակից է Նիքարակուային, հարաւ արեւելքէն՝ Փանամային, իսկ հարաւէն՝ Էքուատորին։ Արեւելքէն կ'ողողուի Քարիպեան ծովուն, իսկ արեւմուտքէն՝ Խաղաղական Ովկիանոսին ջուրերով։
Անիկա ունի շուրջ 4,5 միլիոն բնակչութիւն, որուն մօտաւորապէս քառորդը կը բնակի մայրաքաղաք Սան Խօսէի մէջ։


== Անուանում ==
Քոսթա Ռիքան յայտնագործած է Քրիսթոֆըր Քոլոմպոսը 1502-ին եւ զայն անուանած է Նուեւօ Կարթագօ (Նոր Կարթագէն)։ Ժամանակակից անուանումը (սպ.՝ costa` «ափ», rica` «հարուստ», այսինքն՝ «հարուստ ափ») սպանացի գաղութարարները տուած են ԺԶ. դարու կէսերուն։


== Պատմութիւն ==
Հնագոյն ժամանակներուն Քոսթա Ռիքայի մէջ բնակած են հնդիկ ցեղեր։ 1502-ին Ք. Քոլոմպոս յայտնաբերած է Քոսթա Ռիքան եւ զայն անուանած է Նուեւօ Կարթագօ (Նոր Կարթագէն)։ Երկիրին ժամանակակից անուանումը տրուած է ԺԶ. դարու կէսին եւ կը նշանակէ հարուստ ափ։ Երկիրը եղած Սպանիոյ գաղութներէն։
Քոսթա Ռիքան անկախացած է 15 Սեպտեմբեր 1821-ին՝ Ամերիկայի սպանական գաղութներուն անկախութեան պատերազմին ընթացքին։
Բագրատ Արազեան

Բագրատ Ստեփանի Արազեան (1 (13) Սեպտեմբեր 1879, Երեւան, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն - 16 Յունիս 1957(1957-06-16), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), ճարտարապետ։


== Կենսագրութիւն ==
1911-ին աւարտած է Ս. Փեթերսպուրկի Քաղաքական ճարտարագէտներու հիմնարկը։ Նախագծած եւ կառուցած է բնակելի ու հասարակական շէնքեր Երեւանի մէջ («Ջանփոլադեան թատրոնի» վերակառուցումը, 1906-1907-ններուն), Պաքուի եւ այլ քաղաքներու մէջ։ 1928-1936-ններուն՝ Հայբնակշինկոոպ միաւորման գլխաւոր ճարտարագէտ։
1920-էն Արազեանի նախագիծերով կառուցուած են Երեւանի կեդրոնի բնակելի տուներու համալիրը (1934-1945), գլ-խկինոպրակատի վարչութեան շէնքը (1952), հիւրանոցներ՝ Արթիկի, Սեւանի եւ այլ շրջաններու մէջ։ 1926-ին Երեւանի ժողովրդական տան (այժմ՝ Օփերայի եւ բեմապարի թատրոն) նախագիծի համամիութենական մրցոյթին 2-րդ դիդքը գրաւած է։
144 (թիւ)

144 (հարիւր քառասունչորս)՝ զոյգ եռանիշ բնական թիւ մըն է 143-ի եւ 145-ի միջեւ


== Յատկանիշներ ==
 A000045  տասներերեքերորդ Ֆիպոնաչչիի թիւն է
քառակուսի թիւ է՝ 144=122, իրաւ է նաեւ հակադարձ թիւերով՝ 212=441
հինգերորդ աստիճանը հինգերորդ աստիճաններու գումար է՝ 1445=275+845+1105+1335
կիրառութիւններ՝
144 Վիպիլիա աստեղնեակի կարգային թիւն է
Microsoft Windows-ի  Alt + 144 -ի գործադրումով կը ստացուի կիւրեղեան Р (էր) տառը
Տարուայ 144րդ օրն է Մայիս 24-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 23-ը)
Աղայի տուն (թանգարան)

Նիժնի Թակիլի հանքարդիւնաբերական բնակչութեան կենցաղի եւ արհեստներու «Աղայի տուն» թանգարան (ռուս.՝ Музей быта и ремёсел горнозаводского населения Нижнего Тагила «Господский дом»), Սվերտլովսքի մարզի Կորնոզավոտսքի շրջանի բնակչութեան կեանքին, աշխատանքին, մշակոյթին ու ստեղծագործութեան վերաբերող թանգարան: Ընդգրկուած է «Կորնոզավոտսքի Ուրալ» թանգարան-արգելոցի կազմին մէջ:
Կը գտնուի Տեմիտով իշխաններու նախկին տան կողքին՝ ուրալցի Խուտոյարով նկարիչներու տուն-թանգարանի հարեւանութեամբ, ուր այժմ տեղակայուած է Արհեստներու թանգարանը, որու հետ միասին կը կազմէ ազգագրական համալիրի մաս: Թանգարանը կը գտնուի Նիժնի Թակիլի Լենինսքի շրջանին մէջ, Թակիլսքայա փողոցին վրայ:


== Պատմութիւն ==
Նիժնի Թակիլիին մէջ այս շէնքը սովորաբար կ՚անուանեն «Աղայի տուն»: Թանգարանի շէնքը կը համարուի 20-րդ դարու սկիզբի նեոդասականոճով կառուցուած աղայական տան օրինակ: Ի սկզբանէ եղած է ԻԿորնոզավոտսքի Տեմիտով իշխաններու գլխաւոր նստավայրը: Այնտեղ կազմակերպուած են պարահանդէսներ, բարձրաշարհիկ երեկոներ՝ թանկագին հիւրերու ընդունելութեամբ: 1917-ի յեղափոխութենէն ետք շէնքը օգտագործուած է իբրեւ համայնական բնակարան: 1981-ին մշակուած է շէնքի վերականգնման ծրագիր: Թանգարանը բացուած է Օգոստոս 1997-ին:


== Ցուցադրութիւն ==
Թանգարանը ունի իւրայատուկ կնձնիէ եւ մետաղէ հնամաշ իրեր, 19-20-րդ դդ. Ուրալի Կորնոզավոտսքի շրջանի բնակչութեան հագուստը, կանանց ձեռքի աշխատանքներու նմուշներ  (թարմ արտադրանք, գործուածք եւ ձեռագործ իրեր): Այցելուն կրնայ պատկերացում կազմել գիւղացիներու եւ աշխատողներու կեանքի, արհեստի եւ կենցաղի, ուրալեան երկրի անցեալ դարերու մասին: Լայնօրէն ներկայացուած են Նիժնի Թակիլի կաշուի, կոշկեղէնի, տակառագործական, սնդուկներու արհեստները, որոնցմէ քանին միայն ձեւաւորուած են 19-րդ դարու աւարտին: Բացի այդ, ներկայացուած են տարբեր 8-րդ դարէ մինչեւ 20-րդ դարու սկիզբ տարբեր դասերու, իշխան Տեմիտովներու անձնական իրերը: Բացի այդ, թանգարանը ունի պատմական փաստաթուղթերու, քարտէզներու եւ լուսանկարներու ցուցադրութիւն, ուր կը ներկայացուի Նիժնի Թակիլի՝ իբրեւ քաղաքային միաւորի ձեւաւորման գործընթացը: Մասնաւորապէս, ներկայացուած են քաղաքի տարբեր ժամանակներու քարտէզներ եւ թանգարանային այլ ցուցանմուշներ, որոնք կը լուսաբանեն, թէ ինչպէս կեանքը փոխուած է Նիժնի Թակիլի մէջ:
Կրեմի Բերդ

Կրեմի Բերդ (վրաց.՝ გრემი), 16-րդ դարի ճարտարապետական յուշարձան։ Կը գտնուի Վրաստանի Կախեթի մարզին մէջ։ Ժամանակին ծաղկուն Կրեմի քաղաքէն կը պահպանեն միայն բերդն ու Հրեշտակապետներու եկեղեցին: Ճարտարապետական համալիրը տեղակայուած է համանուն գիւղէն արեւելք՝ Ղուարել քաղաքի մօտ՝ Վրաստանի մայրաքաղաք Թիֆլիսէն 175 քմ դէպի արեւելք։


== Պատմութիւն ==
Կրեմի քաղաքը կ՛ըլլայ Կախեթի թագաւորութեան մայրաքաղաքը 16-17-րդ դարերուն: Քաղաքին մէջ կ՛ապրին մեծ թիւով հայեր։ XVII դարի երեսնական թուականներուն որպէս դեսպան քաղաք կ՛ուգայ Վեօտօր Վոլկոնսկին, որ կը յիշատակուի, որ քաղաքին մէջ կայ հայկական եկեղեցի, հայկական պալատ քարէ պարիսպով, որտեղ կայ եւս մէկ հայկական եկեղեցի։ Այդ եկեղեցւոյ բացումէն ետք, քաղաքին մէջ կը բացուին մինչեւ 10 հայկական եկեղեցիներ: Կախեթի Լեւան թագաւորին կողմէն հիմնադրուած մայրաքաղաքը կ՛ըլլայ թագաւորական նստավայրը ու առեւտրական քաղաք Մետաքսի ճանապարհի վրայ մինչ 1615 թուականը, երբ քաղաքը հողին հաւասարեցուցին շահ Աբաս I-ի զորքերը։ Այդ ժամանակէն ի վեր քաղաքն այլեւս երբէք չ՛ուերականգնեց իր նախկին փառքը եւ XVII դարի կէսերուն Կախեթի արքաները իրենց մայրաքաղաքը տեղափոխեցին Թելաւ:
Քաղաքը ենթադրաբար կը գրաւէ 40 հեքթար տարածք եւ բաժանուած է երեք հիմնական մասերու՝ Հրեշտակապետներու եկեղեցին, թագաւորական պալատ եւ առեւտրական թաղամաս։ Այդ տարածքին մէջ հնէաբանական համակարգուած ուսումնասիրութիւններ կը անցկացրեն Ա. Մամուլաշուիլին ու Պ. Զաքարայան 1939-1949 եւ 1963-1967 թուականներուն։

2007 թուականին կ՛առաջարկուի Կրեմի բերդը ներառել ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգութեան ցանկին մէջ։


== Ճարտարապետութիւն ==

Հրեշտակապետներու եկեղեցական համալիրը տեղակայուած է բլուրի մը վրայ եւ կազմուած է Միքայէլ ու Գաբրիէլ հրեշտակապետներու եկեղեցուոյ, զանգակատունին, եռահարկ շինութիւնի ու գինիի մառանին (մարանի) մէջ։ Եկեղեցական համալիրը շրջապատուած է պարիսպով, որ ունի աշտարակներ ու հրակնատներ: Պահպանուած են դէպի գետը տանող գաղտնի գետնուղիին մնացորդները։
Հրեշտակապետներու եկեղեցին կառուցուած է Կախեթի Լեւան թագաւորին հրամանով 1565 թուականին: Որմնանկարները կատարուած են 1577 թուականին: Եկեղեցին քարէ խաչաձեւ գմբեթաւոր տաճառ է։ Կառուցուած է վրացական աւանդութիւններով՝ ներառելով իրանական ճարտարապետական ոճի որոշ տարրեր: Կառոյցը ունի երեք մուտք՝ հիմնական արեւմտեանը ու երկու կողմնային՝ հիւսիսային ու հարաւային։ Գմբեթը կը հենուի խորանի աբսիդներու ու երկու սիւներու վրայ։ Գմբեթը ունի կամարագոտի ու ութ նեղ պատուհաններ։ Ճակատամասը բաժնուած է երեք կամարաձեւ բաժիններու։
Եկեղեցւոյ զանգակատունը կը ցուցադրուին քանի մը հնէաբանական գտածոներ եւ XVI դարի թնդանոթ։ Պատերը զարդարուած են Կախեթի թագաւորներու դիմանկարներով, որոնք կը պատկանին վրացի ժամանակակէն նկարիչ Լեւան Չոգոշւիլիի վրձինին (1985):


== Գրականութիւն ==
Греми // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). - СПб., 1890-1907.
Rosen, Roger. Georgia: A Sovereign Country of the Caucasus. Odyssey Publications: Hong Kong, 1999. ISBN 962-217-748-4


== Արտաքին յղումներ ==

Գրեմին Վրաստանի կառավարության կայքում
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների նախնական ցանկ
Հայոց Ցեղասպանութեան Խաչ-Յուշարձան (Ստեփանակերտ)

Հայոց Ցեղասպանութեան Խաչ-Յուշարձան, Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակին նուիրուած խաչ-յուշարձան Արցախի Հանրապետութեան մայրաքաղաք Ստեփանակերտի բարձունքներէն մէկուն վրայ։


== Պատմութիւն ==
Յուշարձանը նուիրուած է 1915-ի Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակին։ Տեղադրուած է 6 Մայիս 2015-ին Ստեփանակերտ քաղաքի Կրկժան թաղամասին մէջ Հայոց Ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցի միջոցառումներու շրջանակէն ներս։
Միջոցառման մասնակցած են Արցախի նախագահ Բակօ Սահակեանը, Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ Արցախի թեմի առաջնորդ Պարգեւ արքեպիսկոպոս Մարտիրոսեանը, պաշտօնատար անձինք։ Խաչ-յուշարձանի տեղադրումը նախաձեռնած է «Առաջ Արցախ» երիտասարդական կազմակերպութիւնը իր անդամներու սեփական միջոցներով ու բարերարներու աջակցութեամբ։
Գիշերային ժամերուն խաչ-յուշարձանը կը լուսաւորուի։


== Արտաքին յղումներ ==
Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակի խաչ-յուշարձան` Ստեփանակերտի մէջ
Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակի խաչ-յուշարձան` Ստեփանակերտի մէջ, տեսանիւթ
Աբգար Օրբելի

Աբգար Յովսէփ Օրբելի (1849 - 1912), հայ իրաւաբանական գործիչ, դատաւոր, փաստաբան: Յովսէփ Օրբելիի աւագ որդին, Վարովառա Արղութեան-Երկայնաբազուկի ամուսինը, Ռուբէն, Լեւոն եւ Յովսէփ Օրբելի եղբայրներու հայրը, Օրբելեաններու իշխանական տոհմից:


== Կենսագրութիւն ==
Աբգար Օրբելին ծնած է 1849-ին Յովսէփ Օրբելիի ընտանիքէն ներս: Սորուած եւ աւարտած է Սանկտ Պետերպուրկի կայսերական համալսարանի իրաւաբանական հիմնարկը: Ուսումը աւարտելէ յետոյ, հօր պահանջով վերադարձած է հայրենիք եւ որպէս հաշտարար դատաւոր, պաշտօնավարած է Նախիջեւան քաղաքի, Նոր Բայազետի մէջ, ապա՝ Քութայիս: Յետագային, տեղափոխուելով Թիֆլիս, աշխատած է որպէս դատախազի օգնական, այնուհետեւ զբաղուած է մասնաւոր փաստաբանական գործունէութեամբ: Մահացած է 1912-ին:


== Ընտանիքը ==
Աբգար Օրբելին ունեցած է երեք որդի.
Ռուբէն Օրբելի (Փետրուար 26, 1880 - Մայիս 9, 1943), հայ խորհրդային հնագէտ, ստորջրեայ հնագիտութեան հիմնադիրը ԽՍՀՄ-ի մէջ.
Լեւոն Օրբելի - (Յուլիս 7 1882 - Դեկտեմբեր 9, 1958), հայ ֆիզիոլոգ, էվոլիւցիոն ֆիզիոլոգիայի ուսմունքի ստեղծողներէն, բժշկական ծառայութեան կեներալ-գնդապետ.
Յովսէփ Օրբելի - (Մարտ 20, 1887 - Փետրուար 2, 1961), հայ արեւելագէտ, հնագէտ, հասարակական գործիչ:
Ձայն Համշենական

«Ձայն համշենական», հայագիտական ամսաթերթ, որ հիմնականին կը հրապարակէ համշենահայերու եւ Համշեն հայաբնակ շրջանին առնչուող յօդուածներ։ Կը հրատարակուի «Համշեն» հայրենակցական-բարեգործական հասարակական կազմակերպութեան կողմէ 2004 թուականէն ընդհատումներով։ Թերթին մէջ կը հրապարակուին ինչպէս հայերէնով, այդպէս ալ ռուսերէնով յօդուածներ։ Թերթի գլխաւոր խմբագիրն ու պատասխանատուն Սերգէյ Վարդանեանն է։ Ունի 1000 օրինակ տպաքանակ։


== Ծանոթագրութիւններ ==


== Արտաքին յղումներ ==
«Ձայն համշենական» ամսաթերթի 2004-2017 թուականներու հրատարակուած համարները առցանց տարբերակով:
Միհրան Բաղդասարեան

Պաղտասարեան Միհրան, (25 Մայիս 1852(1852-05-25), Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 23 Ապրիլ 1937(1937-04-23)), ազգային եւ կրթական գործիչ: 


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 25 Մայիս 1852-ին Պոլիս ու կը մահանայ  23 Ապրիլ 1937-ին Թաւրիզի մէջ։ Հայրը Պոլիս հաստատուած իզնիքցի վաճառական մըն էր (Պաղդասար Հիւսիան), որ լքելով վաճառականական ասպարէզը՝ քաղաքական քարոզիչ դարձաւ:
Միհրան նախնական ուսումը Պալաթի (Պոլիս) Խորէնեան դպրոցը առաւ, որուն տնօրէնն էր Յակոբ Գուրգէն, հոնկէ անցաւ Խասգիւղի Ներսէսեան վարժարանը աշակերտելով Մինաս Չերազի եւ Եղիա Տէմիրճիպաշեանի:
1873 Պազէլի (Զուիցերիա) Աստուածաբանական ճեմարանը ստացաւ իր ուսումը, դասընկեր ունենալով Պէյլէրեան Տաճատը:
Միհրանի ջանքերով է որ Զուիցերիացի բարեսէրներու նիւթականով Պրուսայի մէջ «Արեւելեան Որբանոց»ը կը բացուի 1875-ին, իր Գրիգոր եղբօր աջակցութեամբ որ մինչեւ 1915 գոյութիւն ունէր: Միհրան Պազէլի մէջ առաջին գործը կը խօսի 1876-ին: Միհրան 1878-ին աւարտելով ճեմարանը Պոլիս կու գայ, ուր կը հրատարակէ անդրանիկ գրական գործը: «Առաջնորդ անգլերէն լեզուի». նոյն տարին աշնան Կարին է իբրեւ քարոզիչ Բողոքական Հայոց, 1879-ի սկիզբները Կարնոյ մէջ կը բանայ «Մասեաց վարժարան»ը: Միհրան Կարնոյ Ռուսաց հիւպատոս Կոստանդին Կամսարականին հետ Վան կ’երթայ 1879-ին իբրեւ թարգման Անգլիոյ թրքամոլ հիւպատոսին: Թուրքիոյ կառավարութիւնը չի հանդուրժեր Միհրանի ներկայութիւնը Վանի մէջ. ան կը ստիպուի հեռանալ Վանէն՝ Իգտիր եւ հոնկէ Թիֆլիս կ’անցնի 1887-ին եւ յետոյ Պոլիս, ուր հալածանքի ենթարկուելով Պրուսա կ’երթայ իր Գրիգոր եղբօր մօտ: Հոն երկու տարի ուսուցչութիւն կ’ընէ Արեւելեան Որբանոցին մէջ։ Տարի մըն ալ Դամասկոս կ’երթայ Կոստ. Կամսարականի իբր թարգման, որուն հեռանալովը ինքն ալ 1891-ին Ամերիկա կ’անցնի եւ Այովա նահանգի Des Moines-ի համալսարանը կ’աւարտէ 1891-ին «Պսակաւոր Աստուածաբանութեան» տիտղոսով:
Միհրան ամերիկեան թերթերու մէջ հայկական զուլումները եւ ջարդերը կը նկարագրէ եւ առանձին կը հրատարակէ «Armenia or the Country of Ararat, Past, Present, and Future» (Հայաստան կամ Արարատի երկիրը, անցեալ, ներկայ եւ ապագայ, 1892): Այս գիրքը քանի մը անգամ կը տպագրուի:
Միհրան 1894 էջմիածին կ’երթայ եւ Մկրտիչ Խրիմեանի յանձնարականով Թաւրիզ կը մեկնի, ուր էր այն ատեն Սուքիաս եպ. Պարզեանց, որուն առաջարկով Ուրսի կը մեկնի, իբր ուսուցիչ հայոց դպրոցին:
1897-ին հալասէր Լէփսիուսի նպաստով Սալմաստի մէջ բացուած գերմանական հայ որբանոցին տնօրէն կը կարգուի, 1898-էն 1900 Ղալաս գիւղի դպրոցը ուսուցչութիւն կ’ընէ եւ 1902-ին Թաւրիզ կը վերադառնայ եւ Իրանի կառավարութեան հրաւէրով Մարազա քղ.ի փոստին կառավարիչ կը նշանակուի, մինչեւ 1906, յետոյ Թաւրիզի Ամերիկեան «Մէմօրիալ Դպրոց»ի ուսուցիչ 3 տարի, յետոյ մինչեւ 1918-ի ամառը Ամերիկեան հիւպատոսարանի թարգման:
Իբրեւ գրական արտադրութիւն՝ գրած է «Մուրճ»ի մէջ «Կարմիր շապիկ» յօդուածաշարքը 1906-ին, Ականատես ծածկանունով, 1907-ին Թաւրիզի մէջ հրատարակած է Աղեք. Տիւմայի «Բաստիյլի առումը» վէպը: 1902-ին հրատարակած է «Լոյսից դէպի խաւար»ը:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ  Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր  Բ., էջ 362:
Մանուէլ Մարութեան

Մանուէլ Մարութեան (1901), Համասփիւռքեան առումով յայտնի դէմք մը՝ որ ծանօթ է մասնաւորաբար բեմական վաթսունամեայ իր գործունէութեամբ, եւ որուն թատերագրային վաստակը եւ գրական արձակը, սակայն, իրեն կ՝ ապահովեն իւրայատուկ տեղ մը սփիւռքեան գրականութեան մէջ, պատմելու եւ մենագրելու ցայտուն շնորհներով։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1901-ին, Վանի մէջ (Բերդաքաղաք)։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի Երեմեան վարժարանին մէջ ու հազիւ պատանի, 1915-ի հերոսամարտին յաջորդող գաղթի օրերուն հաստատուած Երեւան՝ ուր շարունակած է ուսման իր ընթացքը Թեմական դպրոցին մէջ, մինչեւ 1919։
Աշակերտական գրասեղաններուն վրայ իսկ գրական եւ բեմական իր ընդունակութիւններով ուշադրութիւն գրաւած է, եւ դերասանապետ Յովհ. Զարիֆեանի ապա նաեւ Վարդան Միրզոյեանի քաջալերանքով հետեւած է Երեւանի Տրամաթիկ Սթիւտիայի դասընթացքներուն։
1921-1922 տարիներուն Իրանի հայաշատ բոլոր քաղաքներուն մէջ ներկայացումներ տալէ վերջ, անցած է Միջին Արեւելեան երկիրներ (Սուրիա, Իրաք, Լիբանան եւ Յունաստան), ապա՝ Փրակ՝ ուր շրջան մը յաճախած է թէեւ Գիւղատնտեսական Վարժարան, սակայն վերադարձած է դարձեալ բեմ ու Վիեննայի մէջ հետեւած է պետական Արքայական Տրամաթիկ Սթիւտիայի դասընթացքներուն, որուն ընթացքը յաջողութեամբ աւարտելէ ետք, ամբողջական նուիրումով ծառայած է Հայ Բեմին՝ Եւրոպայի, Միջին Արեւելքի, Հիւսիս եւ Հարաւային Ամերիկայի գրեթէ բոլոր հայահոծ գաղութներուն մէջ, կազմելով նաեւ թատերախումբեր եւ թատերական կորիզներ։


== Մասնագիտութիւն ==
Դերասանական բեղուն գործունէութեան առնթեր, գրած է թատերգութիւններ, բանաստեղծութիւններ, եւ դիմաստուերներ՝ գրական եւ հանրային դէմքերու մասին։


== Գործեր ==
1969-ին եւ 1970-ին Թեհրանի մէջ հրատարակուած են արձակ էջերու եւ դիմաստուերներու իր երկու հատորները՝ «Երբ Վարագոյրը Իջնում է» անունին տակ։ Թատերագրային իր գործերն են «Կոմիտաս», «Խաւարի մէջէն», «Երկիրն է կանչում», «Կարմիր սուլթան», «Դերասանի ցնորքը», «Նոյեան տապան», «Հոգի՞ն թէ մարմին»ը։ 1981-ին լոյս տեսաւ «Փակուած վարագոյրի առջեւ» յուշագրային իր վերջին հատորը:
Ուիլիան

Ուիլիան Պորժէս տա Սիլվա (փորթ.՝ Willian Borges da Silva, աւելի յայտնի որպէս Ուիլիան, ծն.9 Օգոստոս, 1988), Պրազիլցի ֆութպոլիստ, Պրազիլի ֆութպոլի ազգային հաւաքականի եւ անգլիական Չելսիի կիսապաշտպան:


== Անձնական կեանք ==
2011 թուականին ան կ'ամուսնանայ Վանէսա Մարտինէսին հետ։ 2012 փետրուարին կը ծնի անոր երկուորեակ դուստրերը՝ Վալէնտինան եւ Մանուէլան։


== Ակումբային Ասպարէզ ==


=== Քորինթիանս ===
Ասպարէզ սկսած է Պրազիլական Քորինթիանս (փորթ.՝ Corinthians) ակումբին մէջ՝ որտեղ մասնակցած է 16 խաղ եւ նշանակած է 2 կոլ։


=== Շախթար Տոնեցք ===
2007 թուականին կը տեղափոխուի Շախթար (ուքր.՝ Шахтар (Донецьк)): 2007 թուականին Շախթարի գլխաւոր մարզիչը եղած է Միրչա Լուչեսքու :


=== Չէլսի ===
2013 օգոստոս 25-ին յայտարարուեցաւ, որ Ուիլիանը կը տեղափոխուի Չէլսի ՖԱ (անգլերէն՝ Chelsey FC): Եւ արդէն օգոստոս 28-ին Ուիլիանը արդէն Չելսիի մէջ էր։ Չելսին անոր գնեց 30 միլիոն փաունտ սթերլինով: Այժմ Ուիլիան հանդէս կու գայ Չէլսիի 22 համարի տակ։


== Հաւաքականի Կազմին Մէջ նշանակած Կոլերը ==

Հաւաքականի կազմին մէջ խաղցած 34 խաղերուն խփած է 6 կոլ
Վիքթոր Լանկլուա

Վիքթոր Լանկլուա (ֆրանսերէն՝ Victor Langlois), (20 Մարտ 1829 - 14 Մայիս 1869, Փարիզ, Ֆրանսա) ֆրանսացի հայագէտ եւ պատմաբան։ Հեղինակ է հայ ժողովուրդի պատմութեան ու հայ հին մատենագրութեան նուիրուած կարգ մը աշխատութիւններու, որոնցմէ շատերը մինչեւ այսօր կը պահեն իրենց գիտական արժէքը։ Ֆրանսերէնի թարգմանած է Մովսէս Խորենացիի «Հայոց պատմութիւնը», ինչպէս նաեւ Կորիւնի, Եղիշէի, Ղազար Փարպեցիի եւ Եզնիկ Կողբացիի երկերը (հրատարակուած են 1869-ին)։ Այս աշխատանքը իրականացած է հայազգի եգիպտական պետական գործիչ եւ բարեգործ Նուպար փաշա Նուպարեանի հովանաւորութեամբ եւ Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութեան աջակցութեամբ։
Վիքթոր Լանկլուա Սիս այցելած է 1852-ին:
Լումա (հանդէս)

«Լումա», գրական, քաղաքական, պատմական եւ հասարակական կիսամեայ, երկամսեայ, վերջը՝ միամսեայ հանդէս։ Լոյս տեսած է 1896-1912 թուականներուն, Թիֆլիսի մէջ։ Խմբագիր՝ Գիւտ Աղանեանց։ Ներկայացուցած է Պերճ Պռօշեանի, Մուրացանի, Շիրուանզադէի, Վրթանէս Փափազեանի, Յովհաննէս Յովհաննիսեանի ստեղծագործութիւնները, եւրոպական եւ ռուս հեղինակներու (Միխայիլ Լերմոնտով, Իւան Տուրգենեւ, Վլատիմիր Կորոլենկօ, Անթոն Չեխով, Մաքսիմ Կորքի եւ ուրիշներ) թարգմանական գործերը։
Տպագրած է նաեւ ազգագրական, տեղագրական, մանկաւարժական ուսումնասիրութիւններ, Միքայէլ Նալպանտեանի եւ Ստեփանոս Նազարեանի նամակները, յուշագրութիւններ, Քարլ Կաուցկիի «Ֆրիտրիխ Էնգելս» (1906, №3) յօդուածը։ Մատենախօսական բաժնին մէջ հրապարակուած են Գարեգին Ենգիբարեանի, Իսահակ Յարութիւնեանի, Սեդրակ Մանդինեանի յօդուածները, նմուշներ քրտական բանահիւսութենէն։
Մկրտիչ Մարկոսեան

Մկրտիչ Մարկոսեան (23 Դեկտեմբեր 1938(1938-12-23), Տիարպեքիր, Թուրքիա - 2 Ապրիլ 2022(2022-04-02), Թուրքիա), հայ արձակագիր, գիւղագիր եւ փիլիսոփայ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1938-ին, Տիարպեքիրի Հանչեփէք (Կեաւուր) թաղամասին մէջ։ Կրթութիւնը ստացած է Սիւլէյման Նազիֆի անուան տարրական եւ Զիա Կէօքալփի անուան միջնակարգ դպրոցներուն մէջ, այնուհետեւ՝ շարունակած է Պոլսոյ «Պեզճեան» միջնակարգ դպրոցին եւ Կեդրոնական վարժարանին մէջ։ Աւարտած է Պոլսոյ համալսարանի գրականութեան բաժանմունքի փիլիսոփայութեան բաժինը։
1966-1872-ին եղած է Պոլսոյ Սկիւտար շրջանի Սելամսըզ թաղամասին մէջ գտնուող Սուրբ Խաչ դպրեվանք հայկական վարժարանի տնօրէնը՝ միեւնոյն ժամանակ այնտեղ դասաւանդելով փիլիսոփայութիւն, հոգեբանութիւն, հայերէն լեզու եւ գրականութիւն։


== Ստեղծագործական կեանք ==
Մարկոսեան գրել սկսած է Կեդրոնականի աշակերտ եղած ժամանակէն։ 1959-ին Վարդերես Գարակէօզեանին հետ հրատարակած է «Թօ» ամսագիրը։ «Մարմարա» եւ «Ժամանակ» օրաթերթերուն մէջ տպագրուած հայերէն պատմուածքներու մէկ մասը հրատարակած է «Մեր այդ կողմերը» վերնագիրով գիրքին մէջ (1984), որուն համար ալ 1988-ին արժանացած է «Էլիզ Քաւուքչույեան» գրական մրցանակին (Փարիզ-Ֆրանսա), որ կը յանձնուի հայերէնով ստեղծագործող գրողներուն։
Մկրտիչ Մարկոսեան իր ստեղծագործութիւններուն մէջ սեփական ծննդավայրը՝ Տիարպեքիրը (Տիգրանակերտ), մեզի կը ներկայացնէ իր հայով, ասորիով, քաղտէացիով, հրեայով, եզիտիով, թուրքով ու քիւրտով, միայն իրեն յատուկ լեզուով։
Մկրտիչ Մարկոսեան՝ 2013-ին, իր մօտ եղող Աւետարան մը նուիրած է Տիրապեքիրի Սուրբ Կիրակոս եկեղեցիի։ Հնատիպ Սուրբ գիրքը գտած էր այդ թուականէն 12 տարիներ առաջ դիպուածով։


== Գործերէն ==
«Մեր այդ կողմերը» (1984)
«Կեաւուր Թաղ» (1992)
«Տիգրիսի ափերէն» (1999)
«Համրիչի Հատիկներ» (2006)
«Զուռնա» (2009)
«Ատամնափորիչ» (2010)
«Կեռիքով Ասեղ» (2010)2011-ին «Կեաւուր Թաղ»ը ստեղծագործութեան՝ հայերէն, թուրքերէն եւ քրտերէն տարբերակները հրատարակուած են մէկ հատորով։


== Տե՛ս նաեւ ==
Շաւարշ քհնյ․ Պալըմեան


== Աղբիւրներ ==
Սփիւռքահայ Արդի Գրականութիւն, էջ 513:
Խարթում

Խարթումը (արաբերէն՝ الخرطوم‎ al-Kharṭūm), Սուտանի մայրաքաղաքն է։ Կը գտնուի Սպիտակ Նեղոս եւ Երկնագոյն Նեղոս գետերու միախառնման վայրին մէջ։ Այստեղէն կը հոսի Նեղոս գետը դէպի հիւսիս՝ Եգիպտոսով մինչեւ Միջերկրական ծովը։
Օմդուրմանի, Հիւսիսային Խարթումի եւ արուարձաններու հետ կը կազմէ միասնական՝ «եռեակ քաղաք», մօտ 1,000,000 բնակիչով (1976)։ Գետային նաւահանգիստ է Սպիտակ եւ Երկնագոյն Նեղոսներու միախառնման վայրին մէջ, երկաթուղային եւ ինքնաշարժներու ճանապարհներու հանգոյց։ Երկրի քաղաքական, մշակութային եւ առեւտրական կեդրոնն է։ Կայ թեքսթիլ, սնունդի, թրիքոյի արդիւնաբերութիւն։ Ունի օդակայան, համալսարան։ Խարթումի մէջ է Սուտանի թանգարանը։ Խարթում քաղաքը հիմնադրած է Եգիպտոսի թուրք կառավարիչ Մուհամետ Ալիի որդի Իսմայիլը, 1820-ական թուականներուն։ 1830 թուականէն՝ Սուտանի մայրաքաղաքը։ 19–րդ դարու կեսէն դարձած է Սուտանի եւ Հիւսիս-Արեւելեան Ափրիկէի առեւտրական կարեւոր կեդրոն։ 1881-1898 թուականի Մահտիսթներու ապստամբութեան ժամանակ աւերուած է, եւ մայրաքաղաքը տեղափոխուած է Օմդուրման։ Անգլիացիները ապստամբութիւնը ճնշելէ ետք (1898), Խարթումը դարձուցին Անգլո-Եգիպտական Սուտանի մայրաքաղաքը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմին (1914-1918) եւ յատկապէս Երկրորդ համաշխարհային պատերազմէն (1939 - 1945) ետք, Խարթումը Սուտանի ազգային-ազատագրական շարժման կարեւոր կեդրոններէն էր։


== Բնակչութիւն ==


== Քոյր-քաղաքներ ==
Կաղապար:Country data Հորդանան Ամման, Յորդանան
 Եգիպտոս Գահիրէ, Եգիպտոս
 Թուրքիա Ստամպուլ, Թուրքիա
 Թուրքիա Անգարա, Թուրքիա
 Ռուսաստան Սան Փեթերսպուրկ, Ռուսաստան (2002)
Կաղապար:Country data ՉԺՀ Ուհան, ՉԺՀ
Կաղապար:Country data Էրիտրեա Ասմերա, Էրիթրիա
Կաղապար:Country data Սուդան Օմտուրման, Սուտան


== Ծանօթագրութիւններ ==

Կաղապար:Աֆրիկյան երկրների մայրաքաղաքներ
Ս. Գէորգ Եկեղեցի (Հաճըն)


=== Պատմութիւն ===
Ս. Գէորգ Զօրավարին անունը կրող Ս․ Գէորգ Եկեղեցին իր գործունէութեան սկսած է 1922-ին՝ վրանածածկ վիճակի մէջ։ Սարգիս Պաքալեանի եւ ժողովրդային նուիրատուութիւններով ապահովուեցաւ եկեղեցւոյ հողատարածքը եւ սկսան շինարարական աշխատանքները։
1930-ին տեղի ունեցաւ նորակառոյց տախտակաշէն եկեղեցւոյ օծումը։ Հետագային, 1938-ին կառուցուեցաւ եկեղեցւոյ քարաշէն տարբերակը, Տէր Սահակ Խապայեան Կաթողիկիոսի եւ Տէր Եղիշէ Արք․ Կարոյեանի առաջնորդութեան օրով։
1964-ին Տ․ Գնէլ Արք․ Ճերեճեանի ջանքերով ամբողջովին վերանորոգուեցաւ եկեղեցին։
Եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւներն են՝
Տ․ Ռուբէն Ա․ Քհնյ․ Սահակեան
Տ․ Զաւէն Քհնյ․ Հովիւեան
Տ․ Նարեկ Ա. Քհնյ․ Հեճինեան (Այժմու Հոգեւոր հովիւ)։
Ս․ Գէորգ Եկեղեցւոյ այժմու Թաղական խորհուրդի անդամներն են՝ Հայկ Օղլուգեան (ատենապետ), Աւագ Պարախեան, Վարդան Երեմեան, Յակոբ Կէօտէլէքեան, Յարութիւն Գույումճեան, Խաչիկ Շահինեան, Վաչէ Պարախեան, Յարութիւն Շիշմանեան եւ Անդրանիկ Չավուշեան։


== Աղբիւրներ ==
Գէորգ Եկեղեցի (Հաճըն)
Միսաք Քէշիշեան

Միսաք Քէշիշեան (1881, Կեսարիա), հայ բժիշկ մըն է:


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1881 թուակնին, Կեսարիա։ 1903 թուականին աւարտած է Պէյրութի ամերիկեան համալսարանի բժշկական բաժինը։ Հաէպի, ապա՝ Անգա­րայի մէջ որպէս դեղագործ աշխատած է։ 1914 թուականին՝ առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ զինուորական ծառայութիւնն ըրած է՝ Կոստանդնուպոլսոյ Քարթալ թաղամասին մէջ։ 1915 թուակնին սպանուած է կամ մահացած՝ 34 տարեկան հասակին։


== Գրականութիւն ==
Եարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։


== Աղբիւր ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
165 (թիւ)

165 (հարիւր վաթսունհինգ)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ մըն է 164-ի եւ 166-ի միջեւ


== Յատկութիւններ ==
կիրառութիւններ
165 Լորելէյ աստեղնեակի կարգային թիւն է
Microsoft Windows-ի  Alt + 165 -ի գործադրումով կը ստացուի կիւրեղեան е (յէ) տողատառը
Տարուայ 165րդ օրն է Յունիս 14-ը (նահանջ տարիներուն՝ Յունիս 13-ը)