armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
1928 թուական

1928 թուական, նահանջ տարի, 20րդ դարու 28րդ տարին է


== Դէպքեր ==
28 Մայիս․ կը հիմնուի «Հայ Կրթական եւ Հրատարակչական Համազգային Ընկերութիւն»ը, Գահիրէ
28 Յուլիս  - Օգոստոս 12 IX Ամառնային Ողիմպիական խաղերը Ամսթերտամին մէջ


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1928 ծնունդներ

Յունուար 25 Էտուարտ Շեւարտնաձէ (վրաց.՝ ედუარდ შევარდნაძე, մ.2014) խորհրդային եւ վրացի պետական գործիչ
Փետրուար 28 Գէորգ Արշակեան (մ.2002), գրող
Փետրուար 29 Թորոս Թորանեան , գրող, հրապարակախօս
Մարտ 18 Լէնարթ Քարլեսոն (շուէտ.՝ Lennart Axel Edvard Carleson), շուէտացի թուաբանագէտ
Մարտ 28 Արա Յարութիւնեան (մ.1999), հայ քանդակագործ
Ապրիլ 2 Ժան Գիզիրեան (անգլերէն՝ John Kizizrian, մ.2006), ամերիկացի բանակային հետախոյզ
Մայիս 19՝ Սերգէյ Մերկելեան (մ.2008, Լոս Անճելըս), հայ խորհրդային գիտնական
Մայիս 21՝ Աբրահամ Ալիքեան (մ.2013), բանաստեղծ
Մայիս 26՝  Ճեք Գէորգեան (անգլերէն՝ Jacob "Jack" Kevorkian, մ.2011), ամերիկացի բժիշկ
Յունիս 6՝ Ճորճ Տէօքմէճեան (անգլերէն՝ Courken George Deukmejian, Jr., մ.2018), հայազգի ամերիկեան պետական եւ քաղաքական գործիչ
Յունիս 13՝ Ճոն Նաշ (անգլերէն՝ John Forbes Nash Jr., մ.2015), ամերիկացի թուաբանագէտ
Յուլիս 20՝ Մինաս Աւետիսեան (մ.1975), նկարիչ
Յուլիս 28՝ Հրաչ Տասնապետեան (մ.2001, Պէյրութ), հասարակական գործիչ
Յուլիս 29՝ Կոնստանտին Օրբէլեան (մ.2014, Լոս Անճելըս), հայ խորհրդային դաշնակահար եւ երգահան
Յուլիս 30՝ Կարէն Քալանթար (մ.2000), շարժապատկերի դեսպան եւ քննադատ
Օգոստոս 7՝ Տիգրան Թահթա (անգլերէն՝ Ditran Tahta, մ.2006, Մանչեսթըր), պրիթանացի թուաբանագէտ
Օգոստոս 16՝ Արա Կիւլէր (թրք.՝ Ara Güler, մ.2018), լուսանկարիչ, լրագրող
Սեպտեմբեր 24՝ Նարսիսոյ Պինայեան Քարմոնա (սպ.՝ Narciso Binayán Carmona, մ.2008), իրաւաբան եւ լրագրող
Սեպտեմբեր 30՝ Էլի Վիզել (անգլերէն՝ Elie Wiesel, մ.2014), հրեայ ամերիկացի գրող
Դեկտեմբեր 23՝ Յովհաննէս Չեքիճեան , հայ խորհրդային երգի խմբավար


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1928 մահեր 

Մայիս 7՝  Ալեքսանդր Սպենդիարեան (ծն.1871) հայ երգահան 

Մայիս 24՝  Թէոդիկ (ծն.1873, Կ.Պոլիս), բանասէր
Յունիս 5՝ Հրանդ Ասատուր (ծն.1862, Կ.Պոլիս), հայ բանասէր
Յունիս 18՝ Ռոալտ Ամունտսըն (Roalt Amundsen, ծն.1872), նորվեկացի բնախոյզ


===== Անստոյգ ամսաթիւով =====
Գրիգոր Այգունի (Հաճնլեան, ծն.1886), ամերիկահայ երաժիշտ
Մինաս Չերազ (ծն.1852), գրող, թարգմանիչ
Խորէն Սինանեան (ծն.1868), աստղագէտ
Թիխի

Թիխի կամ  Տիխի քաղաքը ներկայումս զբաղեցնում է 26-րդ տեղը ըստ բնակչութեան եւ 46-րդ տեղը ըստ տարածքի։


== Բնակչութիւն ==
Բնակչութիւնը ըստ 2005 թուականի մարդահամարի տվեալի կամում է 134,2 հազար բնակիչ։


== Տրանսպորտ ==
Քաղաքում է գործում Լեհաստանի տրոլեյբուսների ցանցերից մէկը։ Տրանսպորտը զարգացման փուլում է։ Քաղաքի միջով անցնում է երկաթուղին, որ Կատովիցեից տանում է լեհասլովակեան սահմանային Զուարդան-Սկալիտէ անցումի մօտ։


== Տնտեսութիւն ==
Քաղաքում է գտնւում Լեհաստանի ամէնահին գարեջրի գործարանը, որը հիմնադրուել է XVIII դարում։ Ինչպէս նաեւ FIAT Group խոշոր մեքենայի գործարանը։ Շատ բնակիչներ աշխատում են Կատովիցեի մէգապոլիսի այլ քաղաքներում։


== Սպորտ ==
Քաղաքում է գտնւում մի մեծ ձմեռային մարզադաշտ է, որը հանդիասնում է տնային ասպարէզ հոկեյի GKS Tychy խմբին։ Գործում է նաեւ համանուն ֆուտբոլային ակումբ։


== Համայնապատկեր ==


== Քոյր քաղաքներ ==
Miasta partnerskie
Կասինոյ, Իտալիայ
Մարզան Հելեսդորֆ, Գերմանիայ
Հուդիգէ, Շուեդիայ
Բագրատ Այվազեան

Բագրատ Այվազեան (8 (20) Յունիս 1862 կամ 20 Յունիս 1862(1862-06-20), Թիֆլիս, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն - 3 Մարտ 1934(1934-03-03), Թիֆլիս, Խորհրդային Միութիւն), հայ գրող, վիպասան եւ հեղինակ «Աշոտ Երկաթ» վէպի։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Տիգրիս։ Կրթութիւնը ստացած է դպրոցին մէջ եւ 1862-ին աւարտելով, սկսած է ուսուցչութեան։ 14 տարի ծառայելով Ամաղի, Պաքու, Ախալցխա եւ Տփխիս (Թիֆլիս)՝ վերջինը 1888 թուականէն 1896, իսկ ուսումնարանի փակումէն ետք՝ 1897-էն, սկսած է ծառայել Վրաստանի մէջ։


== Երկերու մատենագիտութիւն ==
Աշոտ Երկաթ, մաս 1, Թիֆլիս, 1893, 240 էջ:
Աշոտ Երկաթ, մաս 2, Թիֆլիս, 1894, 240 էջ:
Տանջանքի բովից, Թիֆլիս, 1895, 112 էջ:
Աշոտ Երկաթ, Թիֆլիս, 1900, 332 էջ:
Հիւսիսի արծիւը, Թիֆլիս, 1901, 208 էջ:
Աշոտ Երկաթ, Թիֆլիս, 1903, 332 էջ:
Սեւ յաղթանակ, Թիֆլիս, 1903, 72 էջ:
Անիի կործանումը, մաս Ա, Փարիզ, 1905, 68 էջ:
Աշոտ Երկաթ, Թիֆլիս, 1910:
Անիի կործանումը, Թիֆլիս, 1910, 272 էջ:
Անին ծախուեցաւ, Կ. Պոլիս, 1910, 240 էջ:
Սասունը այրւում է, Թիֆլիս, 1913, 100 էջ:
Աշոտ Երկաթ, Թիֆլիս, 1914, 400 էջ:
Անին ծախուեցաւ, ա. տ., 1920, 232 էջ:
Աշոտ Երկաթ, Գահիրէ, 1936, 268 էջ:
Անին ծախուեցաւ, Գահիրէ, 1936, 236 էջ:
Անին ծախուեցաւ, Գահիրէ, 1939, 248 էջ:
Աշոտ Երկաթ, Պէյրութ, 1940, 272 էջ:
Անին ծախուեցաւ, Պէյրութ, 1960, 240 էջ:
Աշոտ Երկաթ: Անիի կործանումը, Երեւան, 1964, 456 էջ:
Աշոտ Երկաթ, Թեհրան, 1984, 312 էջ:
Անին ծախուեցաւ, Թեհրան, 1985, 240 էջ:


== Աղբիւրներ ==
Հայկական համառօտ հանրագիտարան, հատ. 1, Երեւան, 1990:
Եղեռնի Զոհերու Յուշարձան (Մարսէյլ)

43.270607°N 5.388905°E﻿ / 43.270607; 5.388905

Եղեռնի զոհերու յուշարձան, յուշարձան Ֆրանսայի Մարսէյլ քաղաքի Պրատօ պողոտայի Մարսէյի Սուրբ Սահակ եւ Սուրբ Մաշտոց Թարգմանչաց Հայկական տաճարին բակին մէջ։


== Պատմութիւն ==
Յուշարձանը նուիրուած է Մեծ եղեռնի զոհերու յիշատակին։ Յուշարձանին կառուցման աշխատանքները սկսած են 31 Մայիս 1970-ին, հիմնարկէքին առաջին քարը տեղադրած է Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Վազգէն Ա.։ Յուշարձանին բացումը կատարուած է 11 Փետրուար 1973-ին պետքարտուղար Ժոզէֆ Կոմիտիի գլխաւորութեամբ։ Արարողութեան մասնակցած է նաեւ Մարսէյի փոխքաղաքապետ Կասթօն Թէֆէրը։


== Հեղինակներ ==
Քանդակագործ` Թորոս Ռասթկէլէնեան
Ճարտարապետ` Ալէն Փիրեան
Ազդարար (շաթաթերթ, Քուէյթ)

Ազդարար, շաբաթաթերթ, ազգային, հասարակական-քաղաքական շաբաթաթերթ։ Քուէյթի հայ երիտասարդաց միութեան հրատարակութիւն։ Լոյս կը տեսնէ 1996 թուականին Քուէյթի մէջ։ Ազդարարի առաջին Խմբագիրն է՝ Կարօ Մսրլեան։
Ազդարար կը լուսաբանէ տեղի հայ համայնքի կեանքը, կը տպագրէ  լուրեր Հայաստանէն եւ Սփիւռքի տարբեր համայնք­ներէն, անդրադառնալով նաեւ միջազգային կարեւոր իրադարձութիւններու։
Ազդարար այժմ կը հրատարակուի որպէս Տեղակատու Առաջնորդարանի Հայոց Քուէյթի եւ Շրջակայից Հայոց Թեմին:
2008-էն ի վեր Կարօ Յովհաննէս Արսլանեան ստանձնած է Քուէյթի «Ազդարար» շաբաթաթերթի խմբագրի պաշտօնը:


== Ծանօթագրութիւններ ==
Հայ գրատպութիւն եւ գրքարուեստ հանրագիտարան (խմբ. Յովհաննէս Այվազեան), Երեւան, «Հայկական Հանրագիտարան Հրատարակչութիւն»։
Նանէ

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Դիցաբանական կերպար
Նանէ, հին հայ դիցաբանութեան մէջ Նանէ կը նկատուի իմաստութեան, հնարագիտութեան եւ տանտիկինութեան դիցուհի: Հայ ընտանիքներու մէջ մինչեւ վերջերս ալ հեղինակութիւն են մեծ մայրերը, օճախի պահապան սիւնը եւ կը կոչուէր Նանէ, Նանի, Նան:
Կը համարուէր Արամազդի դուստրը։ Նոյնացուած է յունական Աթենաս դիցուհիին։ Նանէի տաճարը, որ եղած է Թիլ աւանին մէջ, աւերած է Գրիգոր Լուսաւորիչը՝ Հայաստանի մէջ քրիստոնէութիւնը տարածելու ժամանակ։ Յունական դիցաբանութեան մէջ կայ Նանէի անուամբ յաւերժահարս (նկատուած է՝ Սանգարիս գետի դուստրը եւ ծննդաբերութեան ոգին)։
Հայոց դիցարանի ազդեցիկ դիցուհիներէն է՝ Արամազդի դուստրը, Նանէն՝ ընտանիքի պահապանը, իմաստնութեան, ողջախոհութեան եւ ռազմի աստուածուհին։ Նանէի պաշտամունքը սերտօրէն կապուած էր Անահիտի պաշտամունքին հետ։ Նանէի տաճարը Եկեղեաց գաւառի Թիլ աւանին մէջ կը գտնուէր՝ Անահիտի տաճարի մօտակայքը։ Հիմա ալ յաճախ մեծ մօրը՝ տատին, կ՛ըսեն նաեւ նանէ, նան, որ կը վկայէ Նանէ դիցուհիին՝ մարդաստուածութեան հետ կապի եւ ժողովուրդի մէջ անոր անուան ու պաշտամունքի տարածուածութեան մասին։


== Տե՛ս նաեւ ==
Հայ դիցաբանութիւն
Edouard Selian (2010). The Immortal Spirit of the Goddess Nané
Edouard Selian (2009). The Pomaks: an Islamized People of Europe
1858 թուական

1858 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 58րդ տարին


== Դէպքեր ==
1858․ Խրիմեան Հայրիկ կը հիմնէ Վարագայ Ժառանգաւորաց վարժարանը


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1858 ծնունդներ

Յունիս 16՝ Կուսթաւ Ե. (շուէտ.՝ Gustaf V, մ.1950), Շուէտ թագաւոր
Մարտ 24՝ Նիքոլա Լանկէ (ռուս.՝ Николай Николаевич Ланге, մ.1921), ռուս հոգեբան
Ապրիլ 18՝ Շիրվանզադէ (Ալեքսանդր Մովսիսեան, մ.1935), հայ թատերագիր
Անյայտ օրով՝
Քեռի (Արշակ Գաւաֆեան, մ.1916), ազգային-ազատագրական շարժումի գործիչ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1858 մահեր
Baby (երգ)

«Baby», Գանատացի երգիչ Ճասթին Պիպերի երգերէն մէկն է։ Թողարկուած է որպէս ալպոմի առաջատար երգ (երգ, որ նախորդած է տվյալ ալպոմին) 23 Մարտ 2010-ին որպէս My World 2.0 ալպոմին լրացումը:
Երգը գրուած է Ճասթին Պիպերի, Դրիքի Սթիւարտի եւ The-Dream-ի համահեղինակութեամբ (երկուքը աշխատած են Պիպերին հետ նաեւ «One Time» երգին թողարկման վրայ), ինչպէս նաեւ Քրիսդինա Միլիանի եւ Լուտաքրիսի հետ։
Երգը դարձած է հասանելի թուային վճառովի ներբեռնմամբ 18 Յունուար 2010-ին։ Թողարկումէն անմիջապէս ետք լսելի դարձած է նաեւ ռատիոյով, սակայն պաշտօնական հաղորդումը սկսած է ռատիոկայաններու Top 40 եւ RRhythmic contemporary ֆորմաթներէն 26 Յունուար-ին։


== Երգացանկ ==
«Baby» — ԱՄՆ, թուային երգ"Baby" (featuring Ludacris) – 3:34«Baby (Chipmunk Remix)» [feat. Chipmunk] — Անգլիա, թուային երգ"Baby" (Chipmunk Remix) (featuring Chipmunk) – 3:41«Baby» — Աւստրալիա, թուային երգ"Baby" (featuring Ludacris) – 3:36
"Baby" (music video) – 3:39


== Հիթ-շարքեր ու Հաւաստագրումներ ==


=== Շաբթական Հիթ-շարքեր ===


=== Տարեկան Հիթ-շարքեր ===


== Արտաքին յղումներ ==
Justin Bieber — «Baby» ft. Ludacris Եություպի վրայ
Հայերէնի դասական ուղղագրութիւն

Հայերէնի դասական ուղղագրութիւնը, նաեւ ճանչցուած որպէս Մաշտոցեան ուղղագրութիւն, Հայկազեան ուղղագրութիւն, աւանդական ուղղագրութիւն, համազգային ուղղագրութիւն, իսկ նոր ուղղագրութեամբ՝ «հայերէնի դասական ուղղագրութիւն»։ Անուանումն է այն ուղղագրութեան, որ կիրարկուած էր թէ՛ Հայաստանի եւ թէ՛ Սփիւռքի մէջ, արեւմտահայերէնի, արեւելահայերէնի, միջին հայերէնի եւ գրաբարի համար։
Այժմ, դասական ուղղագրութիւնը կը կիրարկուի գլխաւորապէս «Սփիւռք»ի մէջ արեւմտահայերու եւ պարսկահայերու կողմէ, որոնք կը մերժեն Մանուկ Աբեղեանի կողմէն մշակուած նոր ուղղագրութիւնը (կամ բարեփոխուած ուղղագրութիւնը), որ կիրարկուած է 1922-էն սկսեալ։ Նոր ուղղագրութիւնը ենթարկուած է որոշ ձեւափոխումներու 1940-ին ուր վերականգնուած են որոշ Մաշտոցեան կանոններ։ Որոշ մասնագէտներ արմատական տարբերութիւններ կը տեսնեն նաեւ «դասական», «աւանդական», «մաշտոցեան» եւ այլ բնորոշումներու միջեւ։ Ըստ այդմ, դասական կը համարուի 12րդ-13րդ դարերէն ի վեր կիրարկուած ուղղագրութիւնը, որուն մէջ արդէն առկայ էին փոքրատառերը, «օ», «ֆ» օտար տառերը, տողադարձը եւ այլն։ Իսկ մաշտոցեան ուղղագրութիւնը Մեսրոպ Մաշտոցի կողմէ համակարգուած եւ մինչեւ 12րդ-13րդ դար կիրարկուած ուղղագրութիւնն է։ Ինչ կը վերաբերի բուն բնորոշմանը՝ «դասական», ապա այն յառաջ եկաւ հիմնականօրէն Սփիւռքի մէջ 1922-էն յետոյ, ուր մինչեւ այսօր կը մերժեն նոր ուղղագրութիւնը (ճիշդ ասոր համեմատութեամբ ալ հինը ստացած է «դասական» բնորոշումը)։


== Արտաքին յղումներ ==
Դասական ուղղագրութեան ներածութիւն
Յարութիւն՝ Մեսոպեան ուղղագրութեան վերականգնման մասին վաւերագրական շարժանկար
Լուսինէ Աւետիսեան, Երբ յայտածուում է մաշտոցեան տրամաբանութիւնը, Ե. 2018
Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Վիսենթէ Լոփէս)

Հայոց Ցեղասպանութեան յուշարձան, խաչքար Արժանթինի Պուէնոս Այրէս նահանգի Վիսենթէ Լոբէս քաղաքի Սուրբ Գէորգ եկեղեցւոյ բակին մէջ։


== Պատմութիւն ==
Խաչքարը տեղադրուած է ի յիշատակ Հայոց Ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցին, 10 Հոկտեմբեր 2015-ին, Վիսենթէ Լոբէսի մէջ բնակուող հայերուն նախաձեռնութեամբ եւ Վիսենթէ Լոբէսի քաղաքապետարանին աջակցութեամբ։
Խաչքարին բացման արարողութեան ներկայ գտնուած են Արժանթինի ՀՀ դեսպան Ալեքսան Յարութիւնեան, հայ համայնքային ներկայացուցիչները եւ հայ աշակերտներ։ Խաչքարին օրհնութեան կարգը կատարած է Պուէնոս Այրէսի Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւ Տէր Մաղաքիա վարդապետ Ամիրեան։
Արամ Ա. Քհնյ. Գլնճեան

Տ. Արամ Ա. Քհնյ. Գլնճեան (1960), Աւազանի անունով Արամ, ծնած է Քեսապ, 1960-ին։


== Կենսագրութիւն ==
Նախնական կրթութիւնը ստացած է Քեսապի Ազգ. Ուսումնասիրաց Միացեալ վարժարանին մէջ։
Միջնակարգ եւ երկրորդական ուսումը շարունակած է Վենետիկի Ս. Ղազարու վանքին մէջ։ Ապա աւարտելէն ետք Մեծի ՏաննԿիլիկիոյ Զարեհաեան դպրեվանքի ընծայարանի բաժնի աստուածարանական եւ ոմաստասիրակակն եռամեայ ընթացքն ու քահանայից յատուկ դասընթացքները, քահանայ ձեռնադրուած է 1983 Նոյեմբեր 20-ին, Քեսապի մէջ, ձեռամբ Բերիոյ Թեմի առաջնորդ Գերշ. Տ. Սուրէն Արք. Գաթարոյեանի։
Տասնըչորս տարի որպէս հոգեւոր հովիւ ծառայած է իր ծննդավայր Քեսապի մէջ, մ միաժամանակ կրօնագիտութիւն դասաւանդելով Ազգ. Ուսումնասիրաց Միացեալ խարժարաններէն ներս։
1997-էն ի վեր, որպէս հոգեւոր հովիւ կը ծառայէ հալէպի Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ մէջ։
1998-էն սկսեալ որպէս կրօնի դասատու կը ծառայէ Ազգ. Քարէն Եփփէ Ճեմարանէն ներս։
1992-ին ստացած է Լանջախաչ կրելու իրաւունք, 2003-ին՝ Ծաղկեայ փիլոն կրելու արտօնութիւն, իսկ 2007-ին Աւագութեան տիտղոս։
Եղած է Բերիոյ Հայոց Թեմի ազգ. Կրօնական եւ Գաւառական Ժողովներու անդամ։


== Ծանօագրութիններ ==
Իլթէր Թիւրքմէն

Իլթէր Թիւրքմէն (8 Նոյեմբեր 1927(1927-11-08), Պոլիս, Թուրքիա - 6 Յուլիս 2022(2022-07-06), Պոլիս, Թուրքիա), թիւրք քաղաքական գործիչ, դիւանագէտ։ Արհեստավարժ դիւանագէտի պաշտօնը դադրեցնելէ վերջ ան միջոց մը զբաղած է նաեւ հրապարակագրութեամբ՝ մեկնաբանելով արտաքին քաղաքական օրակարգը։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Պոլիս։ եղած է Կալաթասարայ լիսէի սաներէն։ Աւարտած է Քաղաքագիտութեան բարձրագոյն վարժարանը։ 
Ան եղած է արտաքին գործոց նախարար։ 12 Սեպտեմբեր 1980 թուականի զինուորական միջամտութեան յաջորդած աւելի քան երեք տարիներուն գլխաւորած է թրքական դիւանագիտութիւնը։
ՄԱԿ-ի Նիւ Եորքի կեդրոնէն ներս եղած է Թուրքիոյ մշտական ներկայացուցիչը, ՄԱԿ-ի Ժընեւի կեդրոնէն ներս եղած է Թուրքիոյ մշտական ներկայացուցիչը։
Եղած է Փարիզի, Մուսկուայի եւ Աթէնքի մօտ Թուրքիոյ դեսպան, այլ բազում մայրաքաղաքներու մէջ կամ միջազգային կազմակերպութիւններէ ներս ներկայացուցած է երկիրը, նախարարութեան կեդրոնական համակարգէն ներս զբաղեցուցած պատասխանատու պաշտօններուն առընթեր։
Եղած էր Արտաքին գործոց նախարարութեան խորհրդատու։
Մարթին Ահարոնեան

Մարտիրոս (Մարթին) Վարդգէսի Ահարոնեան (24 Մարտի 1954 Երեւան), հայ երգահան, կիթառահար, նկարիչ, ՀՀ մշակոյթի վաստակաւոր գործիչ (2014)։


== Կենսագրութիւն ==
1967-1970 թթ. յաճախեր է կիթառի մասնաւոր դասընթացքներու՝ փրոֆեսոր Սուրէն Ադամեանի մօտ։ 1969-1973 թթ. ուսանած է Երեւանի Փանոս Թերլեմեզեանի անուան գեղարուեստի ուսումնարանի գեղանկարչութեան բաժինը, 1973-1974 թթ.` Երեւանի թիւ 26 փրոֆթեքնիքական ուսումնարանը, 1974-1979 թթ.` Երեւանի գեղարուեստա-թատերական հիմնարկի արդիւնաբերական (aesthetics) գեղագիտութեան բաժինը։ 1979 թուականին հեռակայ ուսանած է նաեւ Մոսկուայի Ժողովրդական արուեստներու հեռակայ համալսարանի (composition) երգագրութեան եւ էսթրատային խումբերու ղեկավարման բաժինը։ 1981-1988 թթ. եղեր է ՀՀ մշակոյթի նախարարութեան հանրապետական գիտամեթոտական կեդրոնի ցուցադրական (agitation) շարժումի, հետագային՝ կերպարուեստի եւ կիրառական արուեստի բաժնի վարիչը։ 1982 թուականին յաճախեր է Մոսկուայի արուեստի գործիչներու վերապատրաստման դասընթացքներուն։ 1985 թուականին Մոսկուայի՝ երիտասարդութեան եւ ուսանողութեան 12-րդ միջազգային փառատօնի ժամանակ, եղեր է Հայաստանի տաղաւարի կիրառական արուեստի բաժնի պատասխանատուն եւ արժանացեր մետալի ու պատուոյ գիրի։


== Երաժշտական գործունէութիւն ==
Նուագեր է տարբեր վոքալ գործիքային համոյթներուն՝ որպէս մենակատար կիթառահար։ 1975-1979 թթ. ղեկավարեր է «Արեգակ» եւ «Տեքա» վոքալ գործիքային խումբերը, շրջագայեր եւ մասնակցեր է բազմաթիւ համերգային ծրագիրներու։ Ստեղծագործական տարիներուն համագործակցեր է հանրաճանաչ եւ լեկենտար անձանց հետ։ Ունի շուրջ 150 բազմաժանր երգեր եւ շուրջ 50 գործիքային ստեղծագործութիւններ։ Իր ստեղծագործութիւններուն մէջ ընդգրկուած են նաեւ ֆիլմի երաժշտութիւններ, հեռուստանախագիծերու հիմներ, մենակատար, զուգերգ եւ խմբային կատարողական երգեր, ունի նաեւ եզակի իր բնոյթի մէջ ռոք-օրաթորիա՝ նուիրուած Հայաստանի մէջ քրիստոնէութեան ընդունման 1700-ամեակին։ 1988-2000 թթ. եղեր է «Փարատիզ» ընկերութեան երաժշտական խմբագիրը, 2000-2004 թթ.` «Փրոմեթեւս» հեռուստաընկերութեան «Ձեղնայարկ» հանրամատչելի հեղինակային հաղորդաշարի վարիչ-տնօրէնը  եւ հեղինակը, 2010-2018 թթ.` «Հայհեղինակ» հասարակական կազմակերպութեան խորհուրդի անդամ։


== Նկարչական գործունԷութիւն ==
1983 թուականէն ԽՍՀՄ Նկարիչներու միութեանը կից արուեստագէտներու եւ նկարիչներու երիտասարդական միաւորման անդամ է։ 2006 թուականէն Հայաստանի նկարիչներու միութեան անդամ է։ Մասնակցեր է բազմաթիւ համահայկական, համամիութենական, միջազգային նկարչական ցուցահանդէսներու։


== Պարգեւներ ==
Սայաթ-Նովայի անուան համահայկական երգի փառատօնի դափնեկիր (2000, 2001, 2003)
Հայաստանի Հանրապետութեան մշակոյթի վաստակաւոր գործիչ (2014)
Ազդարար

Ազդարար (1796 - 1796), Հնդկաստանի Մատրաս քաղաքին մէջ տպագրուող հայկական պատմա-մշակութային, գրական-հասարակական հանդէս, պարբերական մամուլ։ Հայկական առաջին եւ Հնդկաստանի առաջին տպագիր գրաբար պարբերականը։


== Պատմութիւն ==
Հիմնադրուած է 14 Հոկտեմբեր 1794-ին Մատրաս, Հնդկաստան։ «Ազդարար» ամսագիրի հիմնադիրն էր Շիրազցի Յարութիւն Շմաւոնեանը։ Այն գործած է մինչեւ 1796 թուականի Մարտ ամիսը։ Այդ ընթացքին հրատարակած է 18 թիւ (տետրակ) իւրաքանչիւրը՝ մօտ 50 էջ, 965 էջ ընդհանուր ծաւալով։
Հրատարակութիւնը վերսկսած է 2007-ին, Կալկաթա։ Այն լոյս տեսած է ամերիկահայ աստղագէտ Նորա Անդրէասեանի մեկենասութեամբ։ Վերահրատարակուող «Ազդարար»ի խմբագիրը Մարտիկ Սարգսեանն է։
Ազդարարը՝ հայ իրականութեան մէջ առաջին պարբերականը, լոյս տեսած է Հնդկաստանի Մատրաս քաղաքի մէջ, 1794 թուականին Հոկտեմբեր 16-ին, խմբագիրն եղած է քահանայ Յարութիւն Շմաւոնեանը, հրատարակուած է մինչեւ 1796 թուականը (18 թիւ), դադրած է նիւթական դժուարութիւններու պատճառով։ Տպագրած է գրաբարով, մասամբ՝ հնդկահայ եւ Նոր Ջուղայի բարբառներով։ Ազդարարը գիտաճանաչողական, պատմագիտական, գրական, հասարակական հանդէս էր եւ արտացոլած է հնդկահայ կեանքը, անդրադարձած հայ ժողովուրդի լուսաւորութեան, ազգային ինքնագիտակցութեան, ազատագրութեան խնդիրներուն։ Տպագրած է նաեւ բարոյա-խրատական բովանդակութեամբ բանաստեղծութիւններ, առակներ, զրոյցներ, պատմուածքներ, դաստիարակչական յօդուածներ, տեղեկութիւն տուած է Հարաւային Կովկասի մէջ տեղի ունեցող իրադարձութիւններու մասին։ Ամսագիրը գաղութի հայերուն հորդորած է վերադառնալ հայրենիք։ Ազդարարի առանձին համարներ տպագրուած են պատկերազարդ, կարմրագոյն տառերով։ Շմաւոնեան թղթակցութիւններ կը ստանար Մատրասէն, Կալկաթայէն, Պասրայէն, Չինաստանէն, Ֆիլիփփինցիներէն, նաեւ նիւթեր կը տպագրէր Երեւանէն եւ Շուշիէն։ Ազդարարի հրապարակախօսներէն աչքի կ՛իյնար Սեթ Մամեանը։ Ազդարարի գրական բաժնին մէջ տպագրուած է Յակոբ Սիմէոնեան Այուպեանցի Հայտար խանի պատմութիւնը, Շմաւոնեան թարգմաած է Էտիսընի Միրզայի տեսիլքը եւ շատ մը ուրիշ պատմութիւններ։ Տպագրած է նաեւ Խաչատուր Կեսարացիի «Պատմութիւն Պարսիցը»։


== Գրականութիւն ==
Հանրագիտակ, Մշակոյթի Աշխարհ, Երեւան, 2007, 220 էջ, ՀԳՄ հրատարակչութիւն։
Պատմութիւն Հայ Լրագրութեան, Հ․ Գրիգորիս Վ․ Գալէմքեարեան, Վիեննա, Մխիթարեան տպարան, 1893, էջ 23-25։


== Արտաքին յղում ==
Վերահրատարակվող «Ազդարարի» կայքէջը։
Վերահրատարակվում է «Ազդարարը»։
1775 թուական

1775 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 75րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1775 ծնունդներ

Դեկտեմբեր 25՝ Մանուէլ Շաշիեան (մ.1858), բժիշկ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1775 մահեր
Գեղամ Սարեան

Հայաստանի լաւագոյն քնարերգակ բանաստեղծներէն մէկը։ Ծնած է Դեկտեմբեր 25, 1902-ին Պարսկաստանի Թաւրիզ քաղաքը արհեստաւորի ընտանիքէ։ Ուսումը կ'առնէ Թաւրիզ։ Ժամանակ մը ուսուցչութեամբ կը զբաղի։ 1922-ին Պարսկաստանէն կ'անցնի Հայաստան, ուր դարձեալ կը զբաղի ուսուցչութեամբ, յետոյ ամբողջութեամբ կը նուիրուի գրականութեան։ 1925-ին լոյն կը տեսնէ անոր առաջին գործը՝ «Շիրակի Հարսանիքը» խորագիրով պոէմը, որով անմիջապէս ան յայտնի կը դառնայ ընթերցողներուն։
Սարեան այն բանաստեղծներէն է, որ ունի ներդաշնակ խօսք ու պատկեր: Պարզ, յստակ հարցէ մը իսկ փիլիսոփայական խնդիրներու կը յանգի՝ բանաստեղծութիւնը դարձնելոխ աւելի յուզական ու տպաւորիչ։ Այսպէս է, օրինակ, անոր «Լուցկի» բաանստեղծութիւնը։ Ան իբրեւեւ քնարերգակ այն սկզբունքը կը դաւանի, որ բանաստեղծութիւնը պէտք է յուզական ըլլայ եւ համակէ ընթերցողը այն տրամադրութեամբ, զոր ունի հեղինակը։
Սարեան աւելի ժողովրդական դարձաւ արեւելեան կեանքէ առնուած իր գեղօններով եւ պոէմներով։ «Կիւլնարա», «Կիւլխանտա», «Իրանի» եւ այլ գործեր, որոնք գրուած են խորունկ ու ջերմ զգացումով, ընդելուզուած են արեւելեան վառ երանգներով։ Ան քաջ ծանօթ է Պարսկաստանին, ուր աղքատներու եւ զրկուածներու հաշւոյն երկրի տէրերը շռայլ ու ցոփ կեանք կը վարեն, ուր բռնութիւնն ու կամայականութիւնը ստրկացուցած են խոնարհ խաւի մարդիկը, յատկապէս կիները, որոնք զուրկ են ամէն իրաւունքէ։ Սարեանի այս գործերը հարստացուցած են մեր նորագոյն գրականութիւնը։
Սարեանի լաւագոյն գործերէն են նաեւ «Բալլադներ»-ը (գեղօններ): Հերոսական անցեալի մեծարանք, հայ ժողովուրդի եղեռնական օրերու վերյուշ, անձնազոհութիւն, քաջագործութիւն, նուիրուածութիւն,- ահա գործօններ, որոնք գրուած են Սարեանին յատուկ վարպետութեամբ։
Սարեան գրած է նաեւ արձակ էջեր, պատմուածքներ ու վիպակներ, առնուած Հայաստանի կեանքէն, ուր ի յայն կու գայ հեղինակին պատմելու կարողութիւնը եւ հոգեբանական վերլուծումներ կատարելու տաղանդը։ Ինչպէս քերթուածներու, այնպէս ալ այս բաժինին մէջ անոր լեզուն կիրթ է, ոճը յստակ եւ ըստ ամենայնի պատկերաւոր ու երաժշտական։
Գրած է նաեւ բազմաթիւ բանաստեղծութիւններ մանուկներու համար։ Այս ասպարէզին մէջ եւս ան կը մնայ որպէս քնքուշ քնարերգու՝ պարզ ու վճիտ լեզուով ու պատկերներով, մանկական հոգեշխարհը, մտածումներն ու զգացումները բացայայտող հեղինակ։
Անոր գործերը լայն տարածում ունին ժողովուրդին մէջ եւ մեծ մասամբ ձայնագրուած են։ Սարեան յայտնի է նաեւ որպէս թարգմաանիչ։ Կատարած է բազմաթիւ թարգանութիւններ Մարք Թուէյնէն, Ռըսիարտ Քիփլինկէն, Հայնրիխ Հայնէէն, Թարաս Շեւչենքոյէն, ժամանակակից ռուս եւ այլ ժողովուրդներու բանաստեղծներէն, ամէն պարագայի պահպանելով իրեն յատուկ լեզուի յստակութիւնը, խնամուած ոճը եւ ամենակարեւորը՝ թարգմանելի գործի հարազատութիւնը։
Սարեան մահացած է Նոյեմբեր 14, 1976-ին Երեւանի մէջ։
Վիգէն Չալտրանեան

Վիգէն Չալտրանեան (26 Դեկտեմբեր 1955(1955-12-26) կամ 20 Դեկտեմբեր 1955(1955-12-20), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), բեմադրիչ , դերասան, բեմագիր, արտադրիչ։
Համազգային թատրոնի գեղարուեստական ղեկավար եւ տնօրէն (2016-2018), Հայկական շարժապատկերի ազգային ակադեմիոյ նախագահ (2017 թուականիէն)։
Առաւել յայտնի է «Ապրիլ», «Ձայն բարբառոյ…», «Տէր ողորմեա», «Լռութեան սիմփոնիա», «Քրմուհին» շարժանկարներով։


== Պարգեւներ ==
1994 թուականին «Ձայն բարբառոյ…» ժապաւէնի համար ան արժանացած է Հիւսթընի համաշխարհային շարժանկարային փառատօնի «Ոսկէ մրցանք»ին։2001 թուականին Հայաստանի Հանրապետութեան անկախութեան հռչակման 10-րդ տարեդարձի առթիւ Հայաստանի նախագահին կողմէ պարգեւատրուած է «Մովսէս Խորենացի» մետյալով։2006 թուականին ստացած է Հայաստանի Շարժանկարային արուեստի միութեան «Անահիտ» մրցանակը՝ հայ շարժանկարային արուեստի մէջ մեծ աւանդ ներդնելու համար։
2007 թուականին իրեն շնորհուած է Հայաստանի Հանրապետութեան արուեստի վաստակաւոր գործիչի պատուաւոր կոչում: