armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ս. Յովհաննէս Եկեղեցի (Կէտիկփաշա)

Ս. Յովհաննէս եկեղեցի, 1849-ին առաջին անգամ կառուցուած է Յակոբ Սերովբեան Պատրիարքի օրով Կէտիկփաշայի Սարայիչի թաղամասին մէջ։
Հրդեհի հետեւանքով հրոյ ճարակ դառնալէ ետք, Ներսէս Վարժապետեան Պատրիարքի օրով վերաշինուած է՝ 1876-ին։
Աւելի ուշ, Մատթէոս Իզմիրլեան Պատրիարքի շրջանին կրկին նորոգուելով՝ 1895-ին, բացուած է պաշտամունքի։
Երկար տարիներ եկեղեցին անխնամ ու փլփլած մնացած է, իսկ 1950-ին վերջին անգամ վերանորոգուած է։
1972-ին ծագած հրդեհէն վերջ, թէեւ նորոգուած է, բայց հիմնական նորոգութեան ենթարկուած է 1986-ին եւ պաշտամունքի վերաբացուած ձեռամբ Շնորհք Պատրիարքի։
Եկեղեցին վերջին անգամ նորոգութեան ենթարկուած է եւ 2006-ին պաշտամունքի վերաբացուած ձեռամբ Ամեն. Տ. Մեսրոպ Բ. Պատրիարք Հօր։
Բակին մէջ թաղուած են եկեղեցւոյ բարերարներէն՝ Կարապետ Էսկիճեան (1877), Ալեքսան Մասեհեան (1878) եւ Յարութիւն Գնաճեան (1895)։
Սուրհաթ

Սուրհաթ, խոշոր քաղաք Հնդկաստանի մէջ, Գուջարաթ նահանգի մէջ։
Սուրհաթը կը գտնուի Արաբական ծովի ափին, Տապտիի գետաբերանի մէջ ունի 4 462 հազար բնակիչ (2013)։ Բացարձակ մեծամասնութիւնը (87 տոկոս) դաւանում է հինդուիզմ։ Այն նավահանգիստ է եւ երկաթուղային հանգոյց, արհեստագործութեան կենտրոն։ Քաղաքի մէջ կան տեքստիլ, սննդի, թղթի արդյունաբերութեան ձեռնարկութիւններ։ 1163-ին Սուրհաթի մէջ հիմնադրուած է Հնդկաստանի մէջ անգլիական առեւտրական առաջին գաղութային առեւտրավանը։ Սուրհաթի մը, կա հայկական համայնք։
Բանբեր Հայաստանի արխիւների

«Բանբեր Հայաստանի արխիւների», պատմաարխիւային քառամսեայ հանդէս։ Լոյս կը տեսնէ Երեւանի մէջ, 1960-էն։ Կը հրատարակէ Հայաստանի Հանրապետութեան Նախարարներու խորհուրդին առընթեր (այժմ` Հայաստանի տարածքային կառավարման նախարարութեան) արխիւային գլխաւոր վարչութիւնը։
Գլխաւոր խմբագիրներ՝ Վ. Կզարթմեան (1960-1962), Ա. Յարութիւնեան (1963-1986 ), Պ. Սաֆեան (1987-1991-ի Մարտ), Հ. Ֆելեքեան (1991-ի Ապրիլէն)։ 
«Բանբեր Հայաստանի արխիւների»-ը կը հրապարակէ նորայայտ փաստաթուղթեր, արխիւային սկզբնաղբիւրներու հիման վրայ գրուած տեսական յօդուածներ հայ ժողովուրդի պատմութեան նոր եւ նորագոյն շրջանի, հասարակական, քաղաքական ու մշակութային կարեւոր անցքերու, նշանաւոր գործիչներու վերաբերեալ, գրախօսական ու քննադատական նիւթեր։
«Բանբեր Հայաստանի արխիւների»-ը իր հրապարակումներուն մէջ մշտապէս կը լուսաբանէ հայկական հարցը, հայերու ցեղասպանութեան հիմնահարցերը։ Կը հրապարակէ սկզբնաղբիւրներ՝ իրենց արխիւային բնագրերու տեսքով կամ թարգմանաբար, գիտական մեկնաբանութիւններով, կ՚արտատպուին նաեւ հրապարակումներ հազուագիւտ եւ օտարալեզու հրատարակութիւններէ։
«Բանբեր Հայաստանի արխիւների»-ը 1965-1990 -ի համարներուն մէջ (բացառութեամբ աոանձին տարեթիւերու) հայկական հարցի, ցեղասպանութեան վերաբերեալ եղած է 25 անուն հրապարակում, 17 անուն տեսական յօդուած։ Շրջանառութեան մէջ դրուած է 171 նորայայտ փաստաթուղթ։


== Աղբիւր ==
Գիտական տեղեկատվական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մ՞էջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.
Տաղ

Տաղ, հնագոյն բանաստեղծութիւն է։ Տաղ կոչուող բանաստեղծութիւնները նաեւ երգուած են. երգուած են եկեղեցական պատարագներէն յետոյ եւ այդ պատճառով կոչուած են նաեւ երգեր։ Տաղերու հնագոյն օրինակներէն գրած է Գրիգոր Նարեկացին,անոնք նաեւ հայկական առաջին օրինակներն են։ Հայկական տաղերու օրինակներ են․ «Տաղ վարդավառին», «Տիրամայրն» եւ այլն, որոնց հեղինակն է Գրիգոր Նարեկացին։
«Տաղարան»-ի առաջին հրատարակութիւնը, 1513 թուականին, Վենետիկ։
Տաղերը, շարականներու պէս, երաժշտական եւ բանաստեղծական արուեստի ամբողջութիւն են։ Տաղը մասնագիտական երաժշտութեան իւրայատուկ ժանր է։ Անոնք համեմատաբար ծաւալուն միայաձայնութիւնն են, անոնք իրենց բովանդակութեամբ եւ մեղեդայնութեամբ կը յիշեցնեն յաջորդող դարաշրջանի վոկալային եւ գործիքային արիաներ։ կը տարբերակուին հոգեւոր եւ հասարակական տաղեր։ Առաջիններն աւելի ծավալուն են, քան հասարակականները։ Տաղը, որպէս երաժշտական ժանր, հիմնականին մէջ զարգացած է 10-րդ դարուն՝ գլխաւորապէս Գրիգոր Նարեկացիի շնորհիւ։ Հոգեւոր տաղերը ի տարբերութիւն շարականներու՝ կանոնաւոր երգեր չէին․ տոնախմբութիւններուն եւ արարողութիւններուն կը կատարուէին տուեալ իրադարձութեանը աւելի տոնական տեսք տալու համար։ Հասարակական տաղը աւելի ցայտուն կերպով կը զարգանայ Ֆրիկի ստեղծագործութիւններուն մէջ (XIII դար)։ Տաղերուշ միջնադարեան հեղինակներէն յայտնի են Յովհաննէս Թլկուրանցին, Մկրտիչ Նաղաշը, Մինաս Թոխատեցին, Պետրոս Կապանցին, որոնց ստեղծագործութիւններէն քանի մը հատ պահպանուած են խազերու տեսքով։ Ամենայայտնի հասարակական տաղերէն մէկը՝ «Կռունկ»-ը, որ ստեղծուած է ուշ միջնադարին, պահպանուած է XVII դարի յօդուածներուն մէջ։ Կրօնական տաղերու եւ գանձերու ուշ միջնադարեան հեղինակներէն առաւել յայտնի են Առաքել Սյունեցին, Մաթէոս Դվուգաեցին, Գրիգոր Խլաթեցին, Առաքել Բաղիշեցին եւ այլք։ Հասարակական տաղերու հնադարեան ժողովածուն տպագրուած է Վենետիկին մէջ 1513 թուականին։
1764 թուական

1764 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 64րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1764 ծնունդներ

Անյայտ օրով՝
Գրիգոր Պալեան (մ.1823), ճարտարապետ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1764 մահեր
Ամէլ Պենթ

Ամէլ Պենթ (21 Յունիս 1985(1985-06-21), Joué-lès-Tours) ֆրանսացի երգչուհի է, իր նշանաւորութիւնը եղաւ երբ կիսաւարտականին հասաւ Ֆրանսական հեռատեսիլի վրայ «Նոր Աստղ» յայտագիրին:


== Կենսագրութիւն ==
Ամէլ Պենթ մեծցած է Լա Քուրնովի մէջ իր Ալճերիացի հօր հհետ եւ Մարոքացի մօրը հետ: Ան եղբայր եւ քոյր ունի: Իր երգի ընթացքը սկսաւ երբ ինք կիսաաւարտական մասին մէջ անցաւ հեռատեսիլի Նոր Աստղի 2 յայտագիրին մէջ։ Նոյնիսկ ինք աւարտականին չի հասաւ բայց տնօրէները իրմով հիացան իր ձայնին եւ իրեն ալպոմ հանեցին մէկ տարի ետք անունն էր «Un Jour d'été» (Ամառուայ Օր մը) արձակուեցաւ այս ալպոմը 2004-ի վերջերը: Ալպոմը ծախուեցաւ աւելի քան 550000 օրինակէ միայն Ֆրանսայի մէջ, բայց ալպոմի յաջողութիւնն էր «Ma Philosophie» (Իմ Փիլիսոփաս) երգը, որ ծախուեցաւ աւելի քան 500000 օրինակ, ըլլալով առաջինը Ֆրանսայի մէջ աւելի քան 6 շաբաթ: «Dancing with the Stars» (Պարել Աստղերու հետ) յայտագիրին մասնակցեցաւ եւ երկրորդ դիրքը գրաւեց իր ընկերակիցին հետ Քրիսթոֆր Լիսադա:
«je reste» (Ես Հանգչիմ) երգին մէջ 2011-ին, Մեդա Հըրլենդ Քրոնիքլ Գարլ Լենտեր դերասանին հետ ըրաւ իր տեսերիզը:


== Տիսքօկրաֆի ==


=== Ալպոմներ ===


=== Երգերը ===


== Մրցանակներ ==
2005: Պաշտօնակարգուած է «MTV Europe Music Awards» ՄԹՎ Եւրոպական Երաժշտութեան մրցանակին Ամենալաւ ֆրանսական դերին
2006: Պաշտօնակարգուած է «NRJ Music Award» ՆՐՃ Երաժշտութեան մրցանակը
2006: Կը շահի Եւրոպական Պարգեւը ամենալաւ Ֆրանսական դերը
2006: Կը շահի Եւրոպական երաժշտութեան մրցանակ
2008: Պաշտօնակարգուած է ՆՐՃ Երաժշտութեան մրցանակին Աղջիկ արուեստագէտը տարուան
2010: Պաշտօնակարգուած է ՆՐՃ Երաժշտութեան Մրցանակին ինչպէս Տարուան Արուեստագէտ Աղջիկը
2013: Պաշտօնակարգուած է ՆՐՃ Երաժշտութեան Մրցանակին ինչպէս Տարուան Արուեստագէտ Աղջիկը
Պրու­­նօ Ֆրանք

Պրու­­նօ Ֆրանք (13 Յունիս 1887(1887-06-13)[…], Շթութկարթ, Գերմանական Կայսրութիւն - 20 Յունիս 1945(1945-06-20)[…] կամ 20 Յուլիս 1945(1945-07-20), Պեվըրլի Հիլզ, Լոս Անճելըս շրջան, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), գերմանացի գրող, բանաստեղծ, թատերագիր եւ մարդաբան:


== Կենսագրութիւն ==
Պրունօ, Միւնիխի մէջ, կը հետեւի իրաւաբանութեան եւ փիլիսոփայութեան ճիւղերուն, ուր ան հետագային կ՛աշխատի որպէս թատերագիր եւ վիպասան, մինչեւ 1933-ին Պերլինի մէջ տեղի ունեցած գերմանական խորհրդարանի հրկիզումը: Կարավարութեան կողմէ կը հետապնդուի՝ հրէական ծա­­գու­­մին պատճա­­­ռով: Կնոջ հետ միասին կը հեռանան Նացիական Գերմանիայէն: Գեր­մա­նիայէն հե­ռանա­լէ ետք բնա­կու­թիւն կը հաս­տա­տածեն նախ Զո­ւիցե­րիոյ, Աւստրիոյ, հա­րաւա­յին Ֆրան­սա­յի՝ ուր ար­դէն գո­յացած էր փախստա­կան գեր­մա­նացի­ներու կեդ­րոն մը, ապա Անգլիոյ մէջ։
Ան կը պատ­­կա­­­նի այն հե­­ղինակ­­նե­­­րու շար­­քին, ինչպէս՝ Շթե­­ֆըն Ցվայք, Թո­­մաս Ման, Վլա­­տիմիր Նա­պոքով եւ ուրիշներ, որոնք իրենց հրէական ծա­­գու­­մին կամ քա­­ղաքա­­կան հա­­մոզումնե­­րուն պատ­­ճա­­­ռով նա­­ցինե­­րու օրօք հար­­կադրա­­բար հե­­ռացած էին Գեր­­մա­­­նիայէն, դար­­ձած էին աք­­սո­­­րական եւ մա­­հացած՝ առանց վեր­­ջին ան­­գամ մը եւս տես­­նե­­­լու իրենց ծննդա­­վայ­­րը։
1937-ին, վերջնականպէս, կը հաստատուի Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ: Այնտեղ ան կը վերամիանայ իր ընկերներուն՝ հենրիխ Մանի եւ Թո­­մաս Մանի հետ:
Ֆրան­­քի աք­­սո­­­րական տա­­րինե­­րու ամե­­նէն խորհրդան­­շա­­­կան հե­­ղինա­­կու­­թիւնը կը նկա­­տուի «Սէր­­վանդէս»ը, ուր ան կը պատ­­մէ ո՛չ միայն սպա­­նացի հան­­ճա­­­րին մա­­սին, այլ կու տայ նաեւ հա­­մաշ­­խարհա­­յին գրա­­կանու­­թեան մե­­ծագոյն գիր­­քե­­­րէն մէ­­կուն՝ «Տոն Քի­­շոթ»ի ստեղծման նա­­խապատ­­մութիւ­­նը։


== Երկեր ==
«Թագաւորին Օրերը», վէպ (1924)
«Թրենք», գե­րիի մը վէ­պը (1924)
«Տասներկու Հազար », ներկայացում (1927)
«Սէր­­վանդէս», պատմավէպ (1934)
« Նոթր-Տամի Կուզիկը» (1939 ժապաւէն)
«ԿախարդըԵւ Այլ Պատմուածքներ», պատմուածքներու Ժողովածոյ (1947)


== Արտաքին յղումներ ==
Bruno Frank (1887–1945):(անգլերէն)
Bruno (1887-1945) and Liesl Frank (1903-1979):(անգլերէն)
Ֆրանսեսք Մասիա

Ֆրանսեսք Մասիա (21 Սեպտեմբեր 1859(1859-09-21) կամ 21 Հոկտեմբեր 1859(1859-10-21), Վիլյանուևա ի Խելտրու, Garraf - 25 Դեկտեմբեր 1933(1933-12-25)[…], Պարսելոնա, Սպանիա), սպանական բանակի գնդապետ, քաթալան կառավարութեան ղեկավար։ 


== Կենսագրութիւն ==
Մասիա ծնածէ 1859-ին, Պարսելոնայի նահանգի ծովափնեայ Վիլանովա ի լա Կելթրու քաղաքը։ Ան սպանական բանակի գնդապետ էր: Պարսելոնայի մէջ քաթալան լեզուով լոյս տեսնող «Քուքութ» պարբերաթերթին մէջ ստորագրած յօդուածի մը համար 1905-ին կը դատապարտուի եւ բանակէն կ'արձակուի: Իսկ «Քուքութ» 1905 Դեկտեմբերէն մինչեւ 1906 Ապրիլ, վեց ամիսով կը փակուի:
«Քուքութ»-ի փակման պայմաններուն տակ քաթալան քաղաքական կուսակցութիւններ 1906-ին կը միանան եւ կը կազմեն Քաթալան համերաշխութիւնը «Սոլիթարիթաթ Քաթալանա»:
Ֆրանսեսք Մասիա քաթալան համերաշխութեան ցանկէն 1907-ին` Պարսելոնայէն եւ 1923-ին ալ Լէս Պորկէս Պլանքէսէն երեսփոխան կը ընտրուի:
Մասիա 1922-ին կը հիմնէ Էսթաթ Քաթալա կուսակցութիւնը: Ան հետեւողական պայքար կը մղէ Փրիմօ տէ Ռիվերայի եւ թագաւորութեան դէմ:
Էսթաթ Քաթալա զինուորական բաժանմունքներ կ'ունենայ Էքսերսիթ Քաթալա (քաթալան բանակ) անունով, որուն հրամանատարը Մասիան էր: Կը կազմակերպուի նաեւ Կերմանտաթ Քաթալանա տէ լա Պանտերա Նեկրա (Սուրբ Քաթալան եղբայրութիւն սեւ դրօշակի) յատուկ ջոկատը:
Փրիմօ տէ Ռիվերա կ'արգիլէ քաղաքական կուսակցութիւններու գործունէութիւնը, Էսթաթ Քաթալա կ'անցնի ընդյատակեայ գործունէութեան: Ֆրանսեսք Մասիա հալածուելով Սպանիայէն կը հեռանայ եւ ֆրանսական Քաթալոնիոյ Փրաթս տէ Մոլլօ աւանը կ'ապաստանի, ուր կը բռնուի եւ կը բանտարկուի: 1927 Մարտին ան Պրիւքսէլ կ'անցնի, իսկ 1930 Ապրիլին Սպանիա կը վերադառնայ: Շատ չանցած կրկին կ'աքսորուի եւ 1931-ի Փետրուարին կը վերադառնայ:
Ֆրանսեսք Մասիա 14 Ապրիլ 1931-ին, Ալֆոնսօ ԺԳ. թագաւորի հրաժարումէն ետք, եւ Մատրիտի մէջ սպանական երկրորդ հանրապետութեան հռչակումէն քանի մը ժամ առաջ Պարսելոնայի մէջ Իպերիական դաշնակցութեան կազմէն ներս Քաթալոնիոյ անկախութիւնը կը հռչակէ:
Երեք օր ետք, 17 Ապրիլին, հանրապետական կառավարութիւնը երեք նախարարներ կ'ուղարկէ Պարսելոնա, որոնք բանակցութեան մէջ կը մտնեն Մասիայի հետ: Մասիա կ'ընդառաջէ: Քաթալան հանրապետութիւնը ջնջուած կը հռչակուի եւ կը փոխարինուի ինքնավար մարմիններու կազմաւորումով:
Կեներալեթաթ տէ Քաթալունիա (քաթալան կառավարութիւնը), որ 18-րդ դարու սկիզբը ջնջուած էր արքայական Նուէվա Փլաթա հրովարտակով, կը վերահաստատուի: Մասիա կը դառնայ քաթալան կառավարութեան ղեկավարը:
Ֆրանսեսք Մասիա մահացաւ 25 Դեկտեմբեր 1933-ին, Պարսելոնայի մէջ:
Գեղամ Սեւան Տատուրեան

Սեւան Գեղամ (1926-1991), Բուն անունով՝ Գեղամ Սվաճեան։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Իսթանպուլ, եւ մահացած՝ Երեւան։ Յաճախած է Վիեննական Մխիթարեան վարժարան։ Հետեւած է Իսթանպուլի համալսարանի իրաւագիտական ֆաքիւլթէի դասընթացքներուն։ Վկայուած է Երեւանի մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրական ճիւղէն։
Ուսուցչագործած է Պէյրութի Մխիթարեան եւ Երեւանի 26 Կոմիսարներու անուան միջնակարգ վարժարաններուն մէջ։ իբրեւ գիտաշխատող պաշտօնավարած է Երեւանի Գիտութիւններու Ակադեմիայի
գրականութեան ինստիտուտին մէջ։
Աշխատակցած է Իսթանպուլահայ, Պէյրութահայ եւ հայրենի մամուլին։ Պէյրութի մէջ մասնակցած է Գիրք Գրականութեան Եւ Արուեստի հանդէսի խմբագրական աշխատանքներուն (1959)։ Երեւանի մէջ, գործակիցներու հետ պատրաստած է Հայ Գրականութեան դասագիրք (1964)։ Ունի անաւարտ՝ Պարսկանայ Գրականութիւն ուսումնասիրութիւնը եւ Սիրոյ Պանթէոն վէպը։ Անդամ եղած է Հայաստանի Գրողներու Միութեան։
1949-ին կը հաստատուի Պէյրութ, իսկ 1962-ին Երեւան։


=== Հրատարակուած Գործեր ===
Ագռաւները Թառեցան (վէպ) - Պէյրութ, 1949։
Սեւ Ծովը Նոյնն է Միշտ (պատմուածքներ) ֊ Պէյրութ, 1954։
Նահրէն Րաս Պէյրութ (թատերգութիւն) - Փարիզ, 1955։
Կանաչ Անապատ (պատմուածքներ) - Երեւան, 1957 (կը պարունակէ Սեւ Ծովը Նոյնն է Միշտը).
Բիւրեղեայ Դղեակ (վէպ) ֊ Ա. հտ. Պէյրութ, 1959։
Ծիծեռնակները Ցածէն Անցան (պատմուածքներ) - Պէյրութ,1961։ Երեւան, 1964 (կը պարունակէ նաեւ Բիւրեղեայ Դղեակը։
Վազգէն Ծուշանեան (Կեանքն Ու Ստեղծագործութիւնը) (մենագրութիւն) - Երեւան, 1968։
Հայոց Թաղը (պատմուածքներ) - Երեւան, 1967։
Երեք Սերունդ (վիպակներ) - Երեւան, 1974։
ԱմէԶ Մարդ Իր ճաՆապարհով (պատմուածքներ) - Երեւան,1979։
Սփիւռքահայ Գրականութեան Ուրուագիծ ֊ Երեւան, Ա. հտ.1980։ Բ. հտ. 1997։
Հակոբ Մնձուրի (մենագրութիւն) - Երեւան, 1981։
Ինչո՞ւ, Ինչի՞ Համար (վէպ) ֊ Երեւան, 1982։
Հող Եւ Սէր (վէպ) - Երեւան, 1986։
Համաստեղ (մենագրութիւն) - Երեւան, 1989։
Արմենակ Եկարեան

Արմենակ Գրիգորի Եկարեան (10 Մայիս 1870(1870-05-10), Վան - 20 Հոկտեմբեր 1925(1925-10-20), Գահիրէ, Եգիպտոս), հայ ազատագրական շարժման գործիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Վանի մէջ։ 1888 թուականին մտած է Արմենական ազգային-ազատագրական կազմակերպութեան մէջ։ 1896 թուականի հայկական ջարդերու ժամանակ կազմակերպութիւնը Եկարեանին ուղարկած է Ուրմիա (Իրան)՝ զէնք հայթաթելու, սակայն այնտեղ ձերբակալուած է։ Բանտէն ազատուելով՝ 40 զինուած մարտիկներու հետ եկած է Վան եւ ստանձնած ինքնապաշտպանութեան ղեկավարութիւնը զոհուած Մկրտիչ Աւետիսեանի փոխարէն։ Այնուհետեւ ընտանիքով տեղափոխուած է Ուրմիա։ Երիտթուրքական հեղաշրջումէն (1908) յետոյ վերադարձած է Վան։ 1915 թուականի Վանի ինքնապաշտպանութեան ղեկավարներէն էր, եղած է քաղաքի մարտական ուժերու, հայկական ոստիկանութեան պետը։
Մահացած է Գահիրէի մէջ։


== Երկեր ==
Յուշեր, Գահիրէ, 1947։


== Աղբիւրներ ==
Յուշեր Արմենակ Եկարեանի, խմբ. Լ. Աճեմեան, Գահիրէ, 1947։
Արտակ Դարբինեան, Հայ ազատագրական շարժման օրերէն, Երեւան, 2004։


== Արտաքին յղումներ ==
Arménak Yekarian, hero of Van (ֆր.)
Վարուժան Հերկելեան

Վարուժան արք․ Հերկելեան (Պօղոս Հերկելեան, 18 Մայիս 1946(1946-05-18), Այնճար, Զահլեի շրջան, Պեքաա, Լիբանան), հայ արքեպիսկոպոս։ Ունեցած է կեղեցական, կրթական, հրատարակչական եւ գրական գործունէութիւն։


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է 1946-ին Այնճար՝ աւազանի անունով Պօղոս: Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ որմէ ետք յաճախած է Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան դպրեվանքը զայն աւարտելով 1967-ին:
Ծառայած է որպէս ուսուցիչ եւ տնօրէն Այնճարի, Զահլէի եւ Թռչնոց Բոյնի մէջ: Իբրեւ հոգեւորական իր ծառայութիւնները տարածուած են Լիբանանի, Կիպրոսի եւ Յունաստանի մէջ:
1997-ի Օգոստոսէն 2014-ի Մայիսը եղած է Կիպրոսի Հայոց Թեմի Կաթողիկոսական փոխանորդ: 2003-ին ստացած է Արքեպիսկոպոսի կոչում:


== Գործունէութիւն ==
Տ. Վարուժան Սրբազան ունեցած է բեղուն եկեղեցական, կրթական, հրատարակչական եւ գրական գործունէութիւն: Ան հիմնադիրն է «Գառնի» մատենաշարին որ լոյս ընծայած է 41 հատորներ: 1993-էն սկսեալ կը հրատարակէ «Արծիւ» ամսաթերթը (www.ardziv.com) որ կը շարունակուի մինչեւ այսօր:
1997-էն ի վեր կը հրատարակէ Կիպրոսի Առաջնորդարանի «Գեղարդ» լրատուն: Սփիւռքահայ մամուլին մէջ հանդէս եկած է բազմաթիւ յօդուածներով՝ ազգային-կրթական եւ մշակութային թեմաներով: Ցարդ հրատարակած է հինգ հատորներ․-

«Հայաստանեայց Եկեղեցին Կիպրոսի Մէջ» (2003),
«Ատանայի Վկաները եւ Ս. Ստեփանոս Վկայարանը – 1909» (2010),
«Թղթակցութիւն Սահակ Բ. Կաթողիկոսի եւ Պետրոս արք. Սարաճեանի» (2010),
«Կիպրոսի Թեմի Հովուական Կարգը եւ Թեմական Կազմաւորումը» (2011),
«Տարագրութիւն, Որբեր, Մելգոնեան Հաստատութիւն» (2011)։Անոր «Աւագ շաբաթ» հատորը լոյս տեսած է 2015-ին (846 էջ)։ Հատորը կ'ընդգրկէ Աւագ շաբթուան ընթացքին կատարուող եկեղեցական բոլոր աղօթքներն ու շարականները: Ան նուիրուած է Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակին առիթով սրբադասուած նահատակներու յիշատակին:
«Դիւան Նոր Ջուղայի Ս. Ամենափրկիչ վանքի» մաս Բ., Էջմիածնի կաթողիկոսներու կոնդակներ (1705-1800)  հատորը լոյս տեսած է Վարուժան արքեպիսկոպոսի աշխատասիրութեամբ:
Յաջորդ հատորները լոյս տեսած են Անթիլիասի տպարանէն` իբրեւ «Գէորգ Մելիտինեցի» գրական մրցանակի հրատարակութիւններ:
Րաֆֆի Անտոնեան

Րաֆֆի Մ. Անտոնեան, (1964, Այնճար, Զահլեի շրջան, Պեքաա, Լիբանան), լիբանանահայ արուեստագէտ, գեղանկարիչ-քանդակագործ։ Ծնած է Այնճար՝ Լիբանան, 1964-ին։ Նկարել սկսած է փոքր տարիքէն։
1993-էն 1997, հետեւած է համազգայինի «Թորոս Ռոսլին» ակադեմիայի դասընթացքներուն։ Ան կ'ապրի եւ կը ստեղծագործէ Այնճարի մէջ։


== Ցուցահանդէսներ ==
1983-էն մասնակցած է խմբային ցուցահանդէսներու։
2005-ին անհատական ցուցահանդէս Այնճար-Լիբանան։
2008-ին անհատական ցուցահանդէս Երեւան-Հայաստան (Նարեկացի Արուեստի Միութիւն)։
2010-ին անհատական ցուցահանդէս, Թրիփոլի-Լիբանան (Սաֆատի Մշակութային Կեդրոն)։
2014-ին այնճարցի երիտասարդ արուեստագէտներու ցուցահանդէս, Այնճար- Լիբանան։
Խորխէ Ռանտօ թանգարանը

Խորխէ Ռանտօ թանգարանը, Արտայայտչականութեան (Expressionism) նուիրուած առաջին թանգարանը Սպանիոյ մէջ, որ նուիրուած է նկարիչ Խորխէ Ռանտոյին (Jorge Rando), ուր կը պահպանուին անոր նկարները, ինչպէս նաեւ տեղի կ'ունենան տեղացի եւ օտար նկարիչներու ցուցահանդէսներ։
Թանգարանը պաշտօնապէս բացուած է 28 Մայիս 2014-ին։


== Թանգարանը ==
Թանգարանին առաքելութիւնն է Խորխէ Ռանտոյին ստեղծագործութիւնները ուսումնասիրել եւ տարածել, ինչպէս նաեւ ուսումնասիրել արտայայտչականութիւնը։
Արտայայտչականութիւնը (Էքսփրեսիոնիզմ) գեղարուեստական շարժում մըն է ժամանակակից Արեւմտեան մշակոյթին մէջ, ԺԹ. դարէն մինչեւ մեր օրերը, որ կը ներառէ գեղանկարչութիւնը, քանդակագործութիւնը, ճարտարապետութիւնը, փիլիսոփայութիւնը, գրականութիւնը, շարժապատկերը եւ երաժշտութիւնը։

Թանգարանը կ'արտացոլացնէ Խորխէ Ռանտոյին արուեստը՝ ստեղծելով անոր մտորումներու մշակութային փիլիսոփայութիւնը։

Մուտքը, թանգարանէն ներս շրջապտոյտը, ինչպէս նաեւ միջոցառումները անվճար են։


== Շէնք ==
Խորխէ Ռանտօ թանգարանը կը գտնուի Մերսետարիաս Վանքին (Las Mercedarias) մէջ, Մալակա, Քրուզ Տել Մոլինիլօ փողոցին մէջ։ Շէնքը կառուցուած է ճարտարապետ Տոն Մանուէլ Ռիվըր Վալենթինի մտայղացումով։ Ներքին բակին մէջ կայ մանտարինի 140 տարեկան ծառ մը, զոր տնկած է վանքին հիմնադիրը։
Վանքին մէկ մասը թանգարանի վերածելու համար աշխատանքները սկսած են 2011-ին, Մալակայի քաղաքապետարանին հաշւոյն եւ աւարտած են 2014-ի գարնան ճարտարապետ Տոն Խօսէ Անթոնիօ Կոնզալէս Վարգազի կողմէ։ 


== Պատկերասրահ ==
Աղքատեան

Աղքատեան, հայկական մականուն։


== Մականունը կրողներ ==
Յովհաննէս Աղքատեան (1877-1946), խմբագիր, հասարակական գործիչ ։
Չնքուշ (Արեւմտեան Հայաստանի գիւղաքաղաք)

Չնքուշ (Շնքուշ, Չունքուշ, Շունքուշ կամ Չիանքիազ)․  Արեւմտեան Հայաստանի Տիարպեքիր նահանգի Արղն գաւառի գիւղաքաղաք, Եփրատ գետի ձախ ափին։


== Աշխարհագրական դիրքը ==
Չնքուշ գիւղաքաղաքը կը գտնուի Պատմական Հայաստանի Տիարպեքիր նահանգի Արղն (կամ Արղանա) գաւառին հարաւը, Տիարպեքիր քաղաքին հիւսիս-արեւմուտքը, Ատըեաման գաւառի Կերկեր աւանին հիւսիսը։  Կառուցուած է Տաւրոսեան լեռնաշղթային հարաւ արեւելեան մասին, ծովու մակերեսէն 1049 մ․ ապառաժոտ բարձրութեան վրայ եւ դէմ յանդիման է անոր արեւելքը գտնուող Ջերմուկ գիւղաքաղաքին։


== Հակիրճ պատմական տեղեկութիւններ ==

Մինչեւ 1915, բնակչութեան թիւը մօտաւորապէս 14 000 էր։  Հայոց Ցեղասպանութեան ժամանակ, գաւառակի 5 700 հայեր բռնի կը տարուին Տուտան կոչուած ապառաժոտ ճեղքուածքը ու կիրճէն վար կը նետուին։  Չնքուշի հայերուն Ցեղասպանութիւնը յիշատակուած է «100 տարի ետք» վաւերագրական ժապաւէնին մէջ։
Չնքուշը, ժամանակին գտնուելով Մետաքսի ճամբուն վրայ, կը զարգանայ ու կը բարգաւաճի։  Սակայն Մետաքսի Ճանապարհի փոփոխութամբ կը կորսնցնէ տնտեսական կարեւորութիւնը եւ բնակչութեան լուրջ թիւ մը կը գաղթէ։
Հայ բնակչութիւնը 1895-ի կոտորածներուն ժամանակ քաջարի դիմադրութիւն կը ցուցնէ․ կը բարձրանայ լեռները ու կը դիմադրէ, փրկուելով մահէն։  
1915-ի Ցեղասպանութեան ժամանակ, բնակչութեան մաս մը միայն լեռ բարձրանալով կը դիմադրէ ու կը փրկուի։  Իսկ քաղաք մնացած 5 700 հոգին, բռնի կը տարուին ու Տիտան (կամ Տուտան) կիրճէն թուրքերը զանոնք վար կը նետեն։  
1918-ին չնքուշցի բազմաթիւ երիտասարդներ կը մասնակցին Արարայի ճակատամարտին (Պաղեստինեան ճակատ, 19 Սեպտեմբեր, ուր 5 000 հայ զինեալներ կը կռուին Դաշնակիցներուն կողքին, հայկական լեգէոնի դրօշին տակ)։ 


=== Արտագաղթ ===
1920-ական թուականներուն, չնքուշցիներու լուրջ թիւ մը Ա․Մ․Ն․ կ՛ ապաստանի գլխաւորաբար Շիքակօ եւ Նիու Եորք։  Հոն կը հիմնեն հայրենակցական միութիւն եւ կը հրատարակեն «Ծովառ» (1927 – 1933, Շիքակօ) եւ «Նոր Չնքուշ» (1931 -1935, Նիու Եորք) պաբերաթերթերը։


== Տնտեսութիւն ==
Բնակչութիւնը կը զբաղէր այգեգործութեամբ, անասնապահութեամբ, արհեստներով եւ առեւտուրով։  Նաեւ կը շահագործուէին շրջանի երկաթի հանքերը։


== Կրթութիւն եւ եկեղեցիներ ==
Չնքուշին մէջ կը գործէին երեք եկեղեցիներ իրենց դպրոցներով․ Ս․ Կարապետ առաքելական, Ս․ Պօղոս կաթոլիկ եւ Աւետարանական եկեղեցիները։  Նաեւ Ի․ դարասկիզբին կար երկսեռ վարժարան մը։  Չնքուշի դիմացի բլուրին վրայ կը գտնուի Ս․ Աստուածածին վանքը։


== Պատկերասրահ ==
Արմինիըն Ռիվիու

Արմինիըն Ռիվիու ("Armenian Review", «Հայկական տեսութիւն»), հայագիտական եռամսեայ պարբերաթերթ։
Սկսած է լոյս տեսնել 1948 թուականին, Պոստոն, անգլերէն լեզւով։
Խմբագիրներ՝ Ճէյմզ Մանտալեան, Ճէյմզ Թաշճեան, Ժիրայր Լիպարիտեան, Թաթուլ Սոնենց-Փափազեան, Հայկ Օշական, Ասպետ Քոչիկեան։ Մինչեւ 1982 հրատարակած է հայագիտական, քաղաքական, հանրամատչելի նիւթեր, լուրեր Հայաստանի եւ հայ ժողովուրդի մասին։։ Այնուհետեւ դարձած է զուտ հայագիտական պարբերաթերթ։
Արշաւիր Շիրակեան

Արշաւիր Շիրակեան (1900[…], Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան ԿայսրութիւնՊոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 12 Ապրիլ 1973(1973-04-12), Հաքենսաք, Նիւ Ճըրզի, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), հայ վրիժառու, ՀՅԴ անդամ։ Կամաւոր կերպով անդամակցած է Հայոց Ցեղասպանութեան կազմակերպուած եւ իրականացուած երիտթուրքական ղեկաւարներու ահաբեկման գործին («Նեմեսիս» գործողութիւն)։ 1921 թուականին Հռոմի մէջ ահաբեկած է 1915 թուականին Օսմանեան կայսրութեան մեծ ղեկավարը Սայիտ Հալիմ Փաշային։ 17 Ապրիլ 1922 թուականին Պերլինի մէջ Արամ Երկանեանի հետ ոչնչացուցած է Պեհաէտտին Շաքիրն ու Ճեմալ Ազմիին։ 1923 թուականին հաստատուած է ԱՄՆ-ի մէջ, ուր ապրած է ու գործած է մինչեւ մահ։


== Կենսագրութիւն ==
Շիրակեան ծնած էր 1900-ին, Պոլիս։ Մանկութիւնը կ'անցնէ 1908-ի Օսմանեան Սահմանադրութեան հետեւած Պոլսահայ ազատ մթնոլորտին մէջ։ Պատանի տարիքէն կ'ապրի ու կը կազմաւորուի դաշնակցական մտաւորականներու մտերմութեան մէջ։1915-ին, Շիրակեան կը կոչուի պատանի սուրհանդակի առաքելութեան, որպէսզի հայ մատնիչներու դաւաճանական ցուցմունքներուն դէմ զգուշացնէ ընդյատակ կեանքի անցած հայ մտաւորականները։
Արշաւիր Շիրակեան կ'անդամագրուի հայ ազատագրական պայքարի առաջամարտիկը համարուող Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան շարքերը թերեւս պատանութեան տարիներէն։ Արշաւիրի ողջ ընտանիքը եղած է դաշնակցական։
Մինչեւ Առաջին Աշխարհամարտի աւարտն ու զինադադարը, Արշաւիր Շիրակեան ամբողջական փարումով կը գործէ Հ.Յ.Դաշնակցութեան Պոլսոյ կազմակերպութեան շարքերուն մէջ։
Շիրակեան կը հեռանայ Պոլիսէն եւ կ'անցնի Երեւան, ուր Արամ Երկանեանի հետ նոր առաքելութեան մը կը կոչուի։ Թիֆլիսի մէջ իրենց պարտականութիւնը կատարելու նախապատրաստական աշխատանքի ժամանակ, երկուքն ալ կը ձերբակալուին, բայց անհրաժեշտ ապացոյցերու չգոյութեան հետեւանքով ազատ կ'արձակուին։ Արշաւիր կը վերադառնայ Պոլիս, ուրկէ 1921-ի ամառը նոր յանձնարարականով կ՛ուղարկուի Հռոմ։
Մօտէն կը հետեւի Պոլսոյ Օսմանեան Զինուորական Ատեանին կողմէ Իթթիհատի պարագլուխներու դատավարութեան։ Վարչապետ Սայիտ Հալիմ փաշայի, ներքին գործոց նախարար Թալէաթի եւ իթթիհատական պարագլուխներ Պեհաէտտին Շաքիրի, Ճեմալ Ազմիի, Նազըմի եւ միւսներուն դէմ Ատեանի արձակած մահապատիժի դատավճիռները, դատապարտուելով մեռեալ տառ մնալու ճակատագրին, նոր ընդվզումի եւ ցասումի կրակը կը բորբոքէ երիտասարդ գործիչին մէջ։
Փրկուելով թրքական եաթաղանէն՝ Արշաւիր Շիրակեան անդամագրուած է ՀՅԴ-ի ստեղծած «Նեմեսիս» գործողութեան պատասխանատու մարմնին, որուն նպատակն էր հայոց Ցեղասպանութեան իրականացնող դահիճներու եւ հայ դաւաճաններու ահաբեկումը։


== Ընտանիք ==
1922 թուականին Արշաւիր Շիրակեանը իր ընտանիքը կը կազմէ՝ ամուսնանալով սիրած աղջկան՝ Գայանէի հետ։ Շուտով ՀՅԴ-ն փոխած է իր մարտավարութիւնը Թուրքիոյ նկատմամբ, «Նեմեսիս» ծրագիրը կը կասեցուի։ Ընելիք չունենալով Եւրոպայի մէջ՝ Արշաւիր Շիրակեան 1923 թուականին ընտանիքով հաստատուած է ԱՄՆ-ի մէջ։ Հատատուած է Նիւ Եորք, ուր զբաղուած է արեւելեան գորգերու առեւտուրով։
Ճո Մորթըն

Ճոզէֆ Թոմաս «Ճո» Մորթըն Կրտս. (անգլերէն՝ Joseph Thomas "Joe" Morton, Jr. , ծնած 18 Հոկտեմբեր, 1947) Ամերիկացի բեմի, հեռուստաշարներու եւ ֆիլմի դերասան է։ Ան աշխատած է Ճոն Սէյլզի հետ The Brother from Another Planet (1984), City of Hope (1991) եւ Lone Star (1996) ֆիլմերուն մէջ։ Ուրիշ ֆիլմեր որոնց մէջ նշանակութիւն ունեցող դեր մը ունի հետեւեալներն են՝ Terminator 2: Judgment Day (1991), Of Mice and Men (1992), Speed (1994), Apt Pupil (1998), What Lies Beneath (2000), Ali (2001), Paycheck (2003), Stealth (2005) եւ American Gangster (2007)։ 2014-ին, Մորթըն շահեցաւ Primetime Emmy Award մրցանակափաշխման հանդիսութեան Primetime Emmy Award for Outstanding Guest Actor in a Drama Series մրցանակին իր Ռոուըն Փոփ դերին, Օլիվիա Փոփի հայր Scandal հեռուստաշարին մէջ։ Ան նաեւ ճանչցուած է իր Հէնրի Տիքըն դերին համար Eureka հեռուստաշարին մէջ։


== Դերեր ==


=== Ֆիլմ ===


=== Հեռուստաշարներ ===


== Տե՛ս նաեւ ==
Գայթակղութիւն (հեռուստաշար)
Քէրի Ուաշինկթըն
Հենրի Այըն Քուսիք
Քոլամպըս Շորթ
Տարպի Սթանչֆիլտ
Քէյթի Լոուզ
Կիլէրմո Տիազ
Ճէֆ Փէրի
Թոնի Կոլտուին
Պէլըմի Եանկ
Ճաշուա Մալինա
Սքոթ Ֆոլի
Փորշա Տը Ռոսի
Քորնիլիըս Սմիթ