armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Շահ Ճահան

Շահ Ճահան (5 Յունուար, 1592, Լահոր - 22 Յունուար, 1666, Ակրայի ամրոց), ան եղած է Հնդկաստանի 5-րդ կայսրը 1628-էն մինչեւ 1658: Շահ Ճահան, Ճահանկիր (31 Օգոստոս, 1569 - 7 Նոյեմբեր, 1627) կայսրին եւ Թաժ Պիտի Պիլքիս Մաքանիի (13 Մայիս, 1573 - 18 Ապրիլ, 1619) որդին էր:

Շահ Ճահան Հնդկաստանի կայսրը կ'անուանուի իր հօր մահէն ետք 1627-ին: Անոր նպատակն էր, իր Ապքար մեծ հօր նման, ընդարձակել եւ տարածել իր անսահման կայսրութիւնը: 1658-ին Շահ Ճահան հիւանդութեան պատճառով կը հրաժարի գահակալութենէն եւ գահաժառանգն էր իր որդին՝ Աուրանկզեպ: Ճահան կը մահանայ 1666-ին:
Շահ Ճահան հիմնած եւ կառուցած է բազմաթիւ յուշարձաններ եւ շիրիմներ, անոնցմէ ամէնէն յատուկն է Թաժ Մահալը որ կառուցած է 1632-էն 1654 թուականներուն միջեւ, իր կնոջ՝ Մումթազ Մահալին (1 Սեպտեմբեր, 1593 -17 Յունիս, 1631) համար:
Երբ Մումթազ Մահալ կը մահանայ 37 տարեկանին, Շահ Ճահանը անոր յիշատակին համար կ'որոշէ կառուցել Թաժ Մահալ դամբարանը, ու ներկայիս թէ Մումթազին եւ թէ Շահին մարմինները կը գնտուին հոն: Շինարարութեան մասնակցած են աւելի քան 22,000 վարպետներ կայսրութեան բոլոր կողմերէն, ինչպէս նաեւ վարպետներ Միջին Ասիայէն, Պարսկաստանէն ու Մերձաւոր Արեւելքէն։
Թաժ Մահալ եղած է Հնդկաստանի ամէնէն նշանաւոր վայրերէն մէկը եւ այդ դամբարանը կ'այցելեն բազմաթիւ զբօսաշրջիկներ:


== Շահ Ճահանի ճարտարապետութիւնները ==
Արթիկ

Արթիկ, քաղաք՝ Հայաստանի Շիրակի մարզին մէջ, մարզի կեդրոնէն 20 ք․մ․ հարաւ-արեւելք, 105 ք․մ․ դէպի հիւսիս-արեւմուտք՝ Երեւանէն։ Կը գտնուի Արագած լեռան հիւսիս-արեւմտեան լանջին։ Քաղաքին մէջէն կ'անցնի Մարալիկ-Արթիկ-Կիւմրի երկաթուղին։ Տուեալ պահուն երկաթուղիի շահագործման կարգավիճակը անյայտ է։


== Բնակչութիւն ==
Նախնիները 1829 - 1830 թուականներուն ներգաղթած են Կարսէն եւ Կարինէն։
Արթիկի ազգաբնակչութեան փոփոխութիւնը.


== Ժողովրդագրական աճ ==

։Աղիւրներ. Ազգ. վիճ. ծառայութիւն, Հայաստանի համայնքներու միութիւն


== Տնտեսութիւն ==
Քաղաքին մէջ կը գործեն «Արթիկտուֆ» ընկերութւընը (1927 թ.) եւ արդիւնաբերական այլ ձեռնարկութիւններ։ Տնտեսութեան կարեւոր ճիւղերէն է գիւղատնտեսութիւնը։ Բնակչութիւնը կը զբաղի դաշտավարութեամբ եւ անասնաբուծութեամբ։


== Պատմամշակութային կառոյցներ ==
Արթիկի շրջակայքը հարուստ է հայկական մշակոյթի յուշարձաններով։ Յայտնաբերուած են դամբարանադաշտեր, կաւանօթներու, զարդերու, զէնքերու հնագոյն նմուշներ մ.թ.ա. XIV - IX դարեր)։
Քաղաքն ունի՝ Սուրբ Գէորգ (VI դար), Սուրբ Աստուածածին (Սուրբ Մարինէ, V դար), Սուրբ Ստեփանոս (Լմբատավանք, VI-VII դարեր) եկեղեցիները։ Քաղաքը հարուստ է միջնադարեան ժողովրդական ճարտարապետութեան նմուշներով՝ տուֆաշէն հսկայական ջրատար խողովակներով, ջրաղացներով ու գմբեթածածկ բնակելի տուներով։
Գէորգ Պաղճեան

ԳԷՈՐԳ ՊԱՂՃԵԱՆ (Վազգէն Այգունի, 1913, Ատանա, Ատանայի վիլայէթ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 23 Հոկտեմբեր 1999(1999-10-23), Մոնրէալ, Քեպեք, Քանատա), հայ պատմաբան։


== Կենսագրութիւն ==
Գէորգ Պաղճեան ծնած է Ատանա, 1913-ին: Մեծն Եղեռնէն ճողոպրած ընտանիքին հետ հաստատուած է Լիբանան, ուր ապրած եւ գործածէ իբրեւեւ հրապարակախօս, կրթական մշակ-դաստիարակ, թատերագիր եւ պատմաբան, մինչեւ 1970:
1968-ին,յաջողութեամբ պաշտպանած է «Հայկական Հարցը» վերնագրով իր աւարտաճառը Մոնփելիէ Համալսարանի Իրաւական կաճառին առջեւ եւ ստացած է օրինական ընկերաբանութեան դոկտորի տիտղոսը:
1970-ին, գաղթած է Քանատա եւ հաստատուած է Մոնթրէալ, ուր շրջան մը ղեկավարած է Քոնքորտիա եւ Մոնթրէալ-ի Քեպէք համալսարաններու հայագիտական ուսմանց բաժինները:


== Աշխատութիւններ ==
Կրթական-մանկավարժական գործունէութեան կողքին, հարուստ է նաեւ Պաղճեան պատմագրական վաստակը: Անոր պատմագիտական գործունէութիւնը նուիրուած է Հայկական ցեղասպանութեան փաստարկման եւ Հայ դատի ճանաչման հարցերուն: Իր գրչին կը պատկանին Arméniens peuples tragiques, Le ргоblémе arménien, du négativisme turc a I'activisme arménien. Où est la solution? (1985), L a confiscation par le gouvemement turc, des biens arméniens dits abandonés (1987), Réplique à Monsieur L'ambassadeur de Turquie à Ottawa (1991):
Արժեքաւոր ուսումնասիրութիւն մըն է նաեւ «La communauté Arménienne catholique de Montréal» աշխատութիւնը (1992): Իր կեանքի վերջին շրջանին, Պաղճեան կ՛աշխատէր հայկական ցեղասպանութեան նուիրուած «La contentieux Armeno-Turc: De la falsification à la négation» հատորին վրայ:
Վերոյիշեալ հատորներէն բացի, Պաղճեան հեղինակ է նաեւ Ֆրանսերէն եւ Հայերէն գիտական բազմաթիւ յօդուածներու:
Ան եղած է Հիմնադիրը Մոնթրէալի «Արձագանգ Հայ Աշխարհին» պատկերասփիւռի յայտագրին: Նախագահը՝ «Fédération des groupes ethniques du Québec»ի:
1977-ին Պաղճեան արժանացած է Էլիզապէթ Բ. թագուհիի թագադրութեան 25 ամեակի մետալին:
1978-ին ընտրուած է «Ordre du Canada», իսկ 1992-ին Քանատայի կառավարութենէն ստացած է Քանատական համադաշնակցութեան 125 ամեակի մետալը:


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, հատոր ԺԹ, Պէյրութ, 1999, Էջ 452:
Կանաչ Ժամ (եկեղեցի)

Կանաչ Ժամ կամ Ս․ Յովհաննէս Մկրտիչ եկեղեցի, հայկական եկեղեցի։ Շուշիի յուշարձաններուն մէջ առանձնակի հետաքրութիւն կը ներկայացնէ Վերին թաղի այս եկեղեցին: Նախնական կառոյցը եղած է փայտաշէն, ներկայ եկեղեցին եւ զանգակատունը կառուցուած են 1847 թուականին, իբրեւ ամբողջական մէկ համալիր: 


== Պատմութիւն ==
Կանաչ Ժամ (կանաչ եկեղեցի) կոչուած է այն պատճառով, որ ժամանակին եկեղեցւոյ գմբեթը եղած է կանաչ: Եկեղեցւոյ զանգակատան մուտքի վերնամասը առկայ է կառուցման տարեթիւին մասին արձանագրութիւն. «Բաբայեան Ստեփանոս Յովհաննէս: Վախճանած Մկրտիչ եղբօր յիշատակին, 1847»:1960-ականներու կէսերուն Պաքուին մէջ որոշուած է քшնդել քաղաքի հայկական մասը՝ ատրպէյճանցի վերաբնակիչներուն համար «բնակելի տարածք»ը ընդլայնելու եւ  Շուշիի հայկական հետքերը վերшցնելnւ համար: Այդ ընթացքին քшնդուած են հայկական երեք՝ եւ պահպանուած ռուսական մէկ եկեղեցիները, nչնչшցուած քանի մը հայկական գերեզմшնшտուներ՝ գեղեցիկ խաչքարերով եւ յnւշшրձшններով:
«Կանաչ ժամ» եկեղեցին, որ Ֆուատ Ախունտով անհիմն համարած է «ռուս  ուղղափառներ»ու, վերածուած է պատկերասրահի:


== Յովհաննէս Մկրտիչ եկեղեցւոյ նախապատմութիւնը ==
Պահպանուած է վկայութիւն, համաձայն որուն, 1840-ի իշխանութիւններու յատուկ կարգադրութեամբ, ապագայ Վերին Թաղ տեղափոխուած են Ներքին Թաղի իսլամական միջավայրին մէջ ապրող բոլոր հայերը՝ 56 ընտանիք, որոնք Ներքին Թաղին մէջ ունեցած են քարաշէն, փայտեայ ծածկով Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին, բան մը, որ կը խօսի թաղամասին մէջ հայերու ծանրակշիռ թուակազմին մասին: Թաղ տեղափոխուելէ ետք, նոր վայրին մէջ կառուցուած է փայտաշէն մատուռ, որ պահպանուած է մինչեւ 1848, երբ անոր տեղը կառուցուած է Ս. Յովհաննէս Մկրտիչ քարաշէն եկեղեցին:
Երկար ժամանակ այդ եկեղեցին կը կոչուէր Վերին Թաղի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցի:
Կիրակոս Ազարեան

Կիրակոս Ազարեան (1878, Հիւսէյնիկ, Թուրքիա - 1915), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Կիրակոս Ազարեան ծնած է 1878 թուականին, Խարբերդի նահանգի, Խարբերդի գաւառիէ Հիւսէյնիկ գիւղի մէջ, Ֆերմանեան ընտանիքի մէջ։ Մանուկ տարիքին կորսնցուցած է հայրը։ Մայրը երկրորդ անգամ ամուսնացած է Խարբերդի նահանգի Մեզիրէ (Մեզրէ) քաղաքի աւետարանականներու հոգեւոր հովիւ վերապատուելի Ազարեանին եղբօր հետ։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է Խարբերդի մէջ, ապա աւարտած է ամերիկացի միսիոներներու՝ քաղաքի մէջ հիմնած Եփրատ գոլէճը։ 1897 թուականին մեկնած է ԱՄՆ՝ կրթութիւն ստանալու։ Սկիզբը՝ աշխատած է գործարաններու մէջ, այնուհետեւ սովորած է Շիքակոյի, ապա՝ Սենթ Լուիզի բժշկական համալսարաններուն մէջ։ Բժշկական կրթութիւնն աւարտելէ յետոյ, կարճ ժամանակ ուսանած է նաեւ Թենեսի նահանգի Նեշուիլ քաղաքի աստուածաբանական ճեմարանի մէջ։ 1911 թուականին վերադարձած է Մեզիրէ ու ամուսնացած՝ Զապել Ազարեանի հետ։ Մեզիրէի մէջ բացած է սեփական բժշկական քլինիք։ Յետագային կրկին մեկնած է ԱՄՆ եւ Սենթ Լուիզի բժշկական համալսարանին մէջ մասնագիտացած է ակնաբուժութեան ողղութեամբ։ 1913 թուականին վերադառնալով Մեզիրէ՝ զբաղուած է համաքաղաքացիներու բուժմամբ։
Առաջին համաշխարհային պատերազմն սկսելուն պէս, 1914 թուականի աշնան, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ որպէս զինուորական բժիշկ ծառայելու՝ ուղարկուած է Կարնոյ ռազմաճակատ։ Վեց ամիս ծառայելէ յետոյ, դեռեւս նախքան Կարնոյ հայերու տարագրութիւնը, ձերբակալուած է ու բանտարկուած՝ Կարնոյ բանտին մէջ։ 1915 թուականի գարնան, իր բախտակից 250 մտաւորականներու (բժիշկներ, դեղագործներ, այլ մասնագետներ) հետ, աքսորուած է Մուշ։ Հասնելով Կարին֊Խոփ (Քոփ) լերան մօտ, բոլորը, անոնց կարգին՝ 37 տարեկան Կիրակոս Ազարեան, գնդակահարուած են։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։


== Գրականութիւն ==
«Հայ բժշկութեան տուած զոհերը», ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
Կարոյեան Գ. «Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները)», Պոսթըն, 1957։
Թէոդիկ «Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան», Բ․ տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
Արշակ (անձնանուն)

Արշակ, պարթեւական ծագումով հայկական արական լայնորէն տարածուած անուն։ 

Լատինագիր ձեւը՝  ARSHAG 
Անունով կազմուած ազգանուններ Արշակունի, Արշակեան


== Արշակուհի ==
Արշակուհի Թէոդիկ (1875, Կ.Պոլիս-1922, Լոզան, Զուիցերիա) գրագէտ եւ թարգմանչուհի


== Անունը Կրողներ ==
Արշակ Ալպօյաճեան (1879 Կ.Պոլիս-1962 Գահիրէ) բանասէր եւ պատմաբան
Արշակ Աթայեան (1877 Արցախ-1938) բանաստեղծ, արձակագիր եւ թարգմանիչ
Արշակ Խնդիրեան (1946 Կ.Պոլիս) գրագէտ
Արշակ Չօպանեան (1872 Կ.Պոլիս-1962 Փարիզ) գրող, քննադատ, բանասէր
Հայոց Արքաներ՝
Արշակ Բ. (ծն.անյայտ-368)
Արշակ Գ. (ծն.անյայտ-390)
Ալաճայի Ճակատամարտ

Ալաճայի ճակատամարտը տեղի ունեցած է հոկտեմբեր 1877–ին, Կարսի մոտ, Ալաճայի բարձունքներուն վրայ, 1877-78-ի ռուս-թրքական պատերազմի ժամանակ։
Յունիս 1877–ին Զեւինի եւ Դահարի մօտ անյաջող մարտերէն ետք ռուսական զօրքերու Կովկասեան կորպուսը (հրամանատար զօրավար Լորիս-Մելիքով) դադրեցուց Կարսի պաշարումը։ Թրքական բանակը Մուխտար փաշայի գլխաւորութեամբ 7 յուլիս-ին (19) Ալաջայի բարձունքները գրաւեց։ Օգոստոս-սեպտեմբերին Կարսը նուաճելու ռուսական բանակի փորձերը ապարդիւն եղան։ Համալրելով ուժերը՝ ռուսական զօրքերը Ի.Դ. Լազարեւի հարամանատարութեամբ նորէն յարձակման անցան եւ 3 հոկտեմբեր-ին (15) գրաւեցին Ալաջայի բարձունքները։ Ալաջայի ճակատամարտի ընթացքին թրքական բանակը լիովին ջախջախուեցաւ եւ, տուած ըլլալով 5000-6000 սպաննուած ու վիրաւոր, 8500 գերի, փախուստի դիմեց։ Ռուսական զօրքերու կորուստը կազմեց 1500 մարդ։ 13 հոկտեմբեր-ին (25) պաշարելով Կարսը՝ ռուսական զօրքերը զայն գրոհով վերցուցին 6 նոյեմբեր-ին (18)։ Ալաջայի ճակատամարտի ընթացքին ռուսական զօրքերու ղեկավարման համար առաջին անգամ հեռագիրը կիրառկուեցաւ։
Ալաճայի ճակատամարտի ընթացքի ռուսական զօրքերու շարքերուն մէջ, թրքական բանակի դէմ քաջաբար կռուեցան նաեւ հայ կամաւորները, որոնք ընդգրկուած էին հեծեալ եւ հետեւակներով։ Հայերը միաժամանակ օգնեցին ռուսական հրամանատարութեանը որպէս հետախոյզներ, ուղեկցողներ, սուրհանդակներ եւ թարգմանիչներ։


== Գրականութիւն ==
Ներսիսեան Ա.Ն., Հայերու մասնակցութիւնը 1877-1878 թթ. ռուս-թրքական պատերազմին, Երեւան, 1958
Кишмишев С., Война в Турецкой Армении 1877-1878 гг., СПБ, 1884
Նազարէթ Թօփալեան

Նազարէթ Թօփալեան (12 Մարտ 1933(1933-03-12), Պէյրութ, Լիբանան - 23 Մարտ 2016(2016-03-23), Փարիզ), ֆրանսահայ լրագրող, գրող եւ թարգմանիչ։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Պէյրութ։ 1976-ին հաստատուած  է Փարիզ՝ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին պատճառով:
Աշխատակցած է Պէյրութի «Արարատ», «Ազդարար», «Այգ», «Զարթօնք» օրաթերթերուն, ապա Փարիզի մէջ «Անդաստան»ին, «Աշխարհ»ին, «Յառաջ»ին եւ հուսկ՝ «Նոր Յառաջ»ին, Ամերիկայի «Նոր Օր»ին եւ «Պայքար»ին, Եգիպտոսի «Արարատ»ին: Հեղինակ է բազմաթիւ գրութիւններու զորս երբեմն տարբեր ծածկանուններով ստորագրած է հայ մամուլին մէջ: Ինչպէս նաեւ վարած է նաեւ Հայ Ընկերային Օգնութեան Ընկերակցութեան քարտուղարութիւնը (1975-1981, այն ատեն՝ Աղքատախնամ):


=== Երկեր ===
Հեղինակ է բազմաթիւ հատորներու, որոնցմէ ամէնէն ծանօթներն են․

«Պանդոկ Հիւսիս-Արեւելք» (Փարիզ, 1983),
«Զգացականութեամբ մեղանչելով…» (Փարիզ, 1985, հրատարակուած՝ 1998ին),
«Գալիք ժամանակներու տեսիլք մը» (Փարիզ, 1988),
«Արեւագալ: Գեղօն ի պատիւ Հայաստանի» (2009):


=== Թարգմանութիւններ ===
Թօփալեան նաեւ ծանօթ է իր թարգմանչական վաստակով, օրինակ՝ Ժորժ Պերնանոսի ֆրանսերէնէ թարգմանուած «Խօսակցութիւններ Քարմէլի կրօնաւորուհիներու» գործը, որ լոյս տեսած է 1998ին Փարիզի մէջ:
1574 թուական

1574 թուական, ոչ նահանջ տարի, 16րդ դարու 74րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1574 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1574 մահեր
Ստեփան Կանայեան

Ստեփան Մկրտիչ Կանայեան (25 Դեկտեմբեր 1860(1860-12-25), Իգտիր, Երեւանի նահանգ, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն - 8 Հոկտեմբեր 1936(1936-10-08)), հայ բանասէր-պատմաբան, մանկավարժ։ ՀԽՍՀ գիտութեան եւ արուեստի հաստատութեան (1930 թուականին՝ ՀԽՍՀ գիտութիւններու հիմնարկ) իսկական անդամ (1925)։
Շրջանաւարտ է Իգտիրի Վարդանեան-Շուշանեան դպրոցէն, 1874-1883 թուականներուն՝ էջմիածնի Գէորգեան ճեմարանէն, Դորպատի, Ցիւպինկենի, Միւնխենի, Ստրասպուրկի համալսարանէն։ 1888-1889 թուականներուն Յունաստանի մէջ ուսումնասիրած է դասական լեզուներ։ 1891-1893 թուականներուն եւ1896-1914 թուականներուն Գէորգեան ճեմարանէն աւանդած է հայոց ընդհանուր պատմութիւն եւ գերմաներէն։ 1893-1896 թուականներուն դասաւանդած է Թիֆլիսի Ներսիսեան եւ Շուշիի թեմական դպրոցներու մէջ, 1920-1922 թուականներուն եղած է Հայաստանի Ազգային գրադարանի վարիչ, 1927 թուականին՝ ՀԽՍՀ գիտութեան եւ արուեստի հաստատութեան գիտական քարտուղար եղած է։


== Ստեղծագործութիւն ==
Աշխատակցած է հայ եւ օտար պարբերականներուն, գրած է հայ ժողովուրդի պատմութեան, ազգագրութեան, Հայաստանի պատմական աշխարհագրութեան վերաբերեալ, ինչպէս եւ պատմա-բանասիրական ու բանագիտական աշխատութիւններ [«Ցուցակ հայերէն ձեռագրերու Թիֆլիսի Ներսիսեան հոգեւոր դպրանոցի», 1893, «Lehrbuch der Neuesarmenischen Literatursprachen», 1902 («Հայ գրական նոր լեզուի ձեռնարկ», հայագէտ Ֆ. Ն. Ֆինկի հետ), «Մամիկոնեանց պատմութիւն»-ը («Արարատ», 1906-1907))։
Յատկապէս արժէքաւոր են «Ջոջանց տան Սասնայ ծռեր. Դաւիթ եւ Մհեր ազգային ժողովրդական վէպի պատմականը» (1907) եւ «Ջոջանց տուն կամ Սասնայ ծռեր Ստեփան Մկրտչի Կանայեան վէպի երեք փոփոխակ» (1910), «Իրանական առասպելները հայոց մէջ» (որուն լուսաբանած է հայ-իրանական առասպելներու ու դիւցազնավէպերու ընդհանրութիւնները) գործերը։ «Անյայտ գաւառներ հին Հայաստանի» (մաս 1, 1914) գործին մէջ Կանայեանը հայ սկզբնաղբիւրներու տեղեկութիւններու հիման վրայ լրացուցած եւ ճշդած է Հայաստանի շարք մը նահանգներու ու գաւառներու վայրերը։
Հայագիտութեան համար արժէքաւոր է Գ. Տէր-Մկրտչեանի հետ կատարած Ագաթանգեղոսի «Պատմութիւն Հայոց»-ի (1909) քննութիւն-բաղդատութիւնը։
Ժիրայր Իսկէնեան


== Կենսագրութիւն ==
Ժիրայր Իսկէնեան Հալէպ ծնած էր 1924-ին, այնթապցի ծնողներէ: Նախակրթութիւնը ստացած էր Կիլիկեան վարժարանը, յետոյ ալ բախտն ունեցեր էր ժառանգաւոր սան դառնալու Անթիլիասի նորաբաց Դպրեվանքին : Հո՛ս է, որ հմտացեր էր եկեղեցական շարականագիտութեան մէջ, ինչ որ մեծապէս օգտակար պիտի ըլլար իրեն հետագային, քանի որ Հալէպ վերադարձին` դպրապետութիւնը պիտի դառնար իր գործունէութեան հիմնական կալուածը:

Ժիրայր Իսկէնեան կանուխէն ընդգրկեր էր նաեւ կրթական ասպարէզը: Դասաւանդեր է Կիլիկեանի մէջ, յետոյ 50-ական թուականներէն սկսեալ մինչեւ 1979` վարեր է Հալէպի Շէյխ Մաքսուտ արուարձանի երբեմնի Սեդրակ Մեսրոպեան վարժարանի (ՀԲԸՄ-ի ենթակայ) տնօրէնութիւնը: Աւելի ուշ, 1980-1995, կը պաշտօնավարէ Մխիթարեան վարժարանին մէջ, իբրեւ հերթապահ ու մերթ դասատու:
1954-ին, հիմնած ու երկար տարիներ ղեկավարած էր «Սպենդիարեան» երգչախումբը, Բարեգործականի հովանաւորութեամբ, համերգներ կազմակերպելով Հալէպէն մինչեւ Երեւան…:  Շրջան մը, Կրթասիրաց մշակութային միութեան երդիքին տակ ալ կազմեց ու ոտքի հանեց «Առնօ Բաբաջանեան» անունով երգչախումբ մը: Գնահատուած էր ոչ-հայկական շրջանակներէ ալ եւ ձայնամարզութեան դասատու էր Հալէպի պետական երաժշտանոցին մէջ (1965-2001):
Հալէպահայութիւնը յոբելենական հանդիսութեամբ մը հրապարակաւ մեծարած ու գնահատած էր զինք, արժանացուցեր էր «Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշանի (1985, Կիլիկիոյ Գարեգին Բ. կաթողիկոսին ձեռամբ):


== Աղբիւրներ ==
Ժիրայր Իսկէնեան


== Արտաքին յղումներ ==
Հաֆէզ Ասատ

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Պաշտոնատար
Հաֆէզ Ալ-Ասատ (արաբերէն՝ حافظ الأسد‎‎ 6 Հոկտեմբեր 1930 - 10 Յունիս 2000), Սուրիացի՝ ռազմական, պետական եւ քաղաքական գործիչ, Սուրիոյ Զինուած ուժերու հրամանատար, պաշտպանութեան նախարար (1966—1972), Սուրիոյ վարչապետ (1970—1971), Սուրիոյի 15-րդ նախագահը (1971—2000)։


== Կենսագրութիւն ==
Հաֆէզ Ասատը ծնած է Լաթաքիա քաղաքի մօտ գտնուող փոքր Քըրտահա գիւղի ու բազմազաւակ գիւղական ընտանիքի մը մէջ։ Ի ծնէ ազգանունը եղած է Ալ-Վահշ։1946 թուականին կ'անդամակցի «Պաաս» կուսակցութեան։
1955 թուականին կ'աւարտէ Հալէպի ռազմական օդուժի ուսումնարանը, այնուհետեւ փորձառութիւնը կ'ամբողջացնէ ԽՍՀՄի մէջ (Ղրղզստանի Քանտ քաղաքին մէջ)։ Միացեալ Արաբական Հանրապետութեան կազմաւորումէն ետք կը գործուղուի Գահիրէ, ուր կը ծառայէ։ Հանդէս կու գայ Եգիպտոսի հետ միութեան դէմ, եւ այդ պատճառով կը հեռացուի բանակէն։
1963 թուականին կը մասնակցի ռազմական յեղաշրջման՝ միութեան դէմ, որուն շնորհիւ կը տապալէ սուրիական նախկին կառավարութիւնը։
1964-1970 թուականներուն եղած է Ռազմա-օդային եւ հակա-օդային զօրքերու հրամանատար։ 1966 թուականէն նաեւ կը ստանձնէ Սուրիոյ պաշտպանութեան նախարարութեան պաշտօնը։
16 Նոյեմբեր 1970–ին, յեղաշրջման հետեւանքով կը հեռանայ նախագահ Սալահ Ճտիտը, եւ 12 Մարտ 1971–ին՝ Հաֆէզ Ալ-Ասատը կը դառնայ Սուրիոյ նոր նախագահ։
Հաֆէզ Ասատի իշխանութիւնը փաստացի բռնապետութիւն կը հանդիսանայ, սակայն ան սկիզբէն կը հաստատէ քաղաքական կայուն համակարգ՝ շարք մը յեղաշրջումներէ ետք, որոնք տեղի կ՛ունենային Սուրիոյ մէջ մինչեւ իր իշխանութեան գլուխ գալը։ Կը գլխաւորէ Պաաս կուսակցութեան սուրիական բաժանմունքը։ Իր իշխանութեան տարիներուն Սուրիան կը ձգտի սահմանափակել Իսրայէլի ազդեցութիւնը տարածաշրջանին մէջ։
Հաֆէզ Ալ-Ասատը կը մահուան  6 Յունիս 2000–ին Դամասկոսի մէջ։ Իրեն կը յաջորդէ իր որդին Պաշշար Ալ–Ասատը։
Յորդանանի Թագաւորական Պահակախումբ

Յորդանանի թագաւորական պահակախումբ, Համզա Իպն Ապտ Ալ-Մութթալիպ (Սայէտ Ալ-Շուհատա), Յորդանանի զինուած ուժերու ստորաբաժանում։ Պահակախումբը Յորդանանի բանակին աւելի փոքր միաւորումներէն է եւ առաջին հերթին պատասխանատու է Հաշիմեաններու թագաւորութեան պահպանութեան եւ պաշտպանութեան։

Թագաւորական պահակախումբը տեղակայուած է Ամմանի մէջ։ Պահակախումբը կը կազմուի Յորդանանի արեւելեան ափին գտնուող հաւատարիմ պետուիններէն։ Թագաւորական պահակախումբը պէտք չէ շփոթել թագաւորին թիկնազօրին հետ, որ առաւելաբար ունի  արարողական բնոյթ։
Թագաւորական պահակախումբը կը գտնուի թագաւորին անմիջական եւ անձնական վերահսկողութեան տակ։ Գոյութիւն ունի նաեւ թագաւոր Ապտալլահ Բ.-ին յատկացուած յատուկ պահակախումբ մը, որ կը կոչուի «Նորին Մեծութեան Յատուկ Անվտանգութեան Խումբ»։ Յատուկ անվտանգութեան զօրամիաւորը պատասխանատու է թագաւորին նեղ անձնական անվտանգութեան համար եւ համարժէք է Հայաստանի ԱԱԾ-ի պետական պահպանութեան ծառայութեան։ Անվտանգութեան խումբին հրամանատարը թագաւորին եղբայր Արքայազն Ալին է։
Թագաւորական պահակախումբի ներկայիս հրամանատարը Ժեներալ Օղլա Ղամմար Ալ Զպոունն է, որ այդ պաշտօնին անցած է Յունիս 2010-ին։


== Կազմակերպութիւն ==
Գլխամասային գրասենեակ
Նորին Մեծութեան Անվտանգութեան խումբ (مجموعة الأمن الخاص لجلالة القائد الأعلى)
Մուհամմադիեայ շրջանային խումբ (مجموعة منطقة المحمدية)
Ալ-Մաքքար Ալաամիր շրջանային խումբ (مجموعة منطقة المقر العامر)
Կրակի վարման խումբ (مجموعة الإسناد الناري)
Պատուոյ պահակախումբ (مجموعة حرس الشرف)
Թագաւորական թիկնազօր (وحدة الفرسان)
Թագաւորական պահակախումբի ուսումնական կեդրոն


== Նախկին ղեկավարներ ==
1998-էն մինչեւ Յունուար 2008-ը պահակախումբին հրամանատարը եղած է Արքայազն Ալի պին ալ-Հուսէյնը, որմէ առաջ հրամանատարը եղած է Մուսէյն Մաճալին։
Արփի Արարատեան (ամսագիր)

«Արփի Արարատեան», բանասիրական, տնտեսական եւ ուսումնական ամսագիր։ Լոյս տեսած է 1853-1855 թուականներուն, Զմիւռնիոյ մէջ։ Խմբագիր-հրատարակիչներ՝ Յարութիւն, Կարապետ եւ Սարգիս Տէտէեաններ։ 
Ունեցած է պահպանողական ուղղութիւն եւ այդ հայեցակէտէն գովազդած է ազգային լուսաւորութեան զարգացման, կրթական-մշակութային ընկերութիւններ հիմնելու խնդիրները։ Ազգային հոգեւոր արժէքները եւ հայ պատմական անցեալը արժէքաւորելու նպատակով տպագրած է բանասիրական յօդուածներ, հայ թագաւորներու զինանշանները, պատմական թեմաներով բանաստեղծութիւններ։
Տպագրած է Յարութիւն Ալամդարեանի, Ռ. Փափազեանի, Հ. Անդրէեանի բանաստեղծութիւնները։ Հրատարակած է Շատոբրիանի, Լամարթինի գործերէն եւ «Մարսելյէզ»-ի հայերէն թարգմանութիւնը։ Աշխատակցած են նաեւ Գ. Չիլինկիրեանը, Հ. Պալապանեանը, Մեսրոպեան վարժարանի աշակերտներ։
Աւօ Ուվէզեան

Աւօ Ուվէզեան (անգլերէն՝ Avo Uvezian, 22 Մարտ 1926, Պէյրութ, Լիբանան - 24 Մարտ 2017, Օրլանտօ, Միացեալ նահանգներ) հայազգի հանրայայտ ճազ դաշնակահար եւ աշխարհին վրայ յառաջատար դիրքեր զբաղեցնող թան­կար­ժէք «AVO» մակ­նի­շի սի­կառ­նե­րու հիմ­նա­դիրը։


== Կենսագրութիւն ==
Աւօ Ուվէզեանը ծնած է 1926 թուականին Պէյրութի մէջ, Լիբանան երաժիշտներու ընտանիքի մէջ։
Հայրը Լայպցիկի սիմֆոնիկ նուագախումբի ղեկավար էր։ Մայրը եւ կրտսեր քոյրը եւս բարձրորակ երաժիշտներ են։ Ընտանիքը տեղափոխուած է Լիբանան, իր հօրը ծննդավայրը:
16 տարեկանին Աւօն կը ստեղծէ ճազ խումբ։ Խումբը կը նուագէ Լիբանանի մէջ, այնուհետեւ իրենց կը հրաւիրեն Պաղտատ եւ Թեհրան։ Մէկ օր պալատին մէջ նուագելէ ետք իրեն կը նկատէ շահ Ռեզա Փեհլեւին։ Վերջինիս շնորհիւ Աւօն կո մեկնի ԱՄՆ, ուր կ'ընդունուի Նիւ Եորքի Ճուլիարտ յայտնի երաժշտական դպրոցը։ Այնտեղ ալ Աւօ Ուվէզեանը կ'ամուսնանայ։


== Աւօ Ուվէզեան Եւ Ֆրենք Սինատրա ==
1958 թուականին Լաս Վեկասի մէջ Աւօ Ուվէզեանի աները իրեն կը ծանօթացնեն հանրայայտ երաժիշտ Ֆրենք Սինատրայի հետ։ Հանդիպելով Ֆրենք Սինատրայի հետ՝ Աւօն կ'ըսէ, որ ատիկա իր կեանքի ամենալաւ օրն է, քանի որ հանդիպած է մեծագոյն երգիչի հետ։ Այդ ժամանակահատուածը Ֆրենք Սինատրայի համար այդքան ալ յաջող չէր, եւ կը թուէր, թէ իր ասպարէզը կը մօտենար աւարտին։ Սինատրայի համար շատ հաճելի էր լսել, որ իրեն կը կոչէին մեծագոյն երգիչ, եւ որոշ ժամանակ ետք անոր ասպարէզը սկսաւ վերելք ապրիլ՝ այս անգամ արդէն շարժապատկերի բնագաւառին մէջ։
Մի քանի տարի ետք Աւօն իր երաժշտական գործերէն մէկը՝ Կոտրուած Կիթառ (Broken guitar) անունով, կը ներկայացնէ Ֆրենք Սինատրային։ Վերջինիս շատ հաճելի կու գայ երաժշտութիւնը, բայց կ'որոշէ փոխել ատոր բառերը։ Այսպէս կը ծնի աշխարհահռչակ Strangers in the Night երգը։


== Աւօ Ուվէզեան Եւ Սիկարներ ==
Մեկնելով Փերթօ Ռիքօ՝ Աւօն երկրորդ անգամ կ'ամուսնանայ։ Այնտեղ ան կը ստեղծէ խումբ, որուն հետ կը նուագէր կուրորտային ճաշարաններուն մէջ։ Օր մը նուագելու ընթացքին ան կը հանդիպի զուիցերիահայ Ժաք Մելքոնեանին, որ միտք կը յայտնէ զբաղիլ սիկարներու արտադրութեամբ։
Սկզբնական ժամանակները Աւօն սիկարներ կը պատրաստէր իր եւ իր ընկերներուն համար։ Այնուհետեւ 1988-ին ան 10 տուփ իր սիկարներէն կ'ուղարկէ աշխարհահռչակ Davidoff ընկերութիւն։ Սիկարները շատ արագ կը վաճառուին, եւ ընկերութիւնը նոր պատուէր կ'ընէ։ Ատկէ ետք Աւօ Ուվէզեանը եւ Davidoff-ը անբաժան են։ 1996-ին Davidoff ընկերութիւնը 10 միլիոն տոլարով կը գնէ AVO սիկարային վաճառանիշի իրաւունքները։ AVO վաճառանիշի հեղինակն է յայտնի անգլիացի յարդարող Տառել Այրլենտը։
2000-ին Աւօ Ուվէզեանը կը ստեղծէ Աւօ Մատուրօ (Avo Maduro) սիկարները, որոնք իւրայատուկ են իրենց քաղցր համով։ Աւօ Ուվէզեանը երբեք չի բաժանուիր երաժշտութենէն։ Ան բեմ ելած ու նուագած է այնպիսի երաժիշտներու հետ, ինչպիսիք են Ռէյ Չարլզը, Ճէյմս Պրաունը, Թաժ Մահալը եւ ուրիշներ։ Անոր կուռքերն են Տիւք Էլլինկթոնը, Օսքար Փիթերսոնը, Չիք Քորէան։


== Արտաքին յղումներ ==
Աւօ Ուվէզեանը www.people.am կայքի վրայ
Բեւեռափայլ

Բեւեռափայլերը, որ կը գտնուին բեւերային տարածքներուն, մէջտեղ կելլէ երկրին մագնիսական դաշտն ու արեւէն եկող հոսանքակիր հիւլէներու փոխազդեցութեամբ։ Այս ցոլքերը ընդհանրապէս կը դիտարկուին գիշերները եւ գերազանցապէս տեղի կ՛ունենայ իյօնօսֆեր շերտին վրայ։ 1800-ներու վերջերը գերմանական աստղագէտ Հերման Ֆրիթզին ներդրումով յայտնաբերուած է։ Ցոլքերուն գոյները ատոմներու եւ բախումին եւ բարձրութեան հետ կապ ունի։ Այս շարժումները 50.000 V-էն 20.000.000 A մինջեւ կրնայ հասնիլ։ Այս փոթորիկները երեք տարի շարունակ կրնան ազդեցիկ ըլլալ։


== Աղբիւրներ ==
"Secrets of the Polar Aurora"
"Exploration of the Earth's magnetosphere"
Ժան Քասթէքս

Ժան Քասթէքս (ֆրանս.՝ Jean Castex (ծնած 25 Յունիս, 1965) Ֆրանսացի քաղաքական գործիչ եւ Ֆրանսայի ներկայ վարչապետը, 3 Յուլիս, 2020 թուականէն ի վեր:  Ան Հանրապետականներու կուսակցութեան մաս կը կազմէր մինչեւ 2020 թուական, որմէ ետք La République En Marche! (LREM) կուսակցութեան մաս կազմեց: Քասթէքս Փրատի քաղաքապետի դերը ստանցնած էր 12 տարի, փոքր քաղաք մը Հարաւային Ֆրանսայի մէջ, մինչեւ վարչապետ պաշտօնադրումը Ֆրանսայի նախագահ Էմանուէլ Մաքրոնի կողմէ: 2021 թվականի նոյեմբերի 22-ին Ժան Կաստեքսի թեստը դրական է եղել Covid-19-ի համար և կալանքի տակ է մնացել մեկ շաբաթով։


== Քաղաքական ասպարեզ ==
Քասթէքս 2000 թուականին ընտրուած է Փրատի (Փիրենէ-Օրյէնթալ) քաղաքապետ, որմէ ետք 2010 թուականէն 2011 թուական ան գլխաւորած է Առողջապահութեան Նախարարութեան պաշտօնակազմը: Ան ստանցնեց Ընդհանուր Գարտուղարութիւնը Էլիսէյի նախագահ Նիքոլա Սարքոզիի տակ 2011 եւ 2012 թուականներուն միջեւ: