armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Վարդգէս Եղիայեան

Փաստաբան Վարդգէս Եղիայեան (Մահացած՝ 30 Սեպտեմբեր 2017, Լոս Անճըլըս): Ան Հայոց Ցեղասպանութեան ժառանգորդներուն անունով ապահովագրական ընկերութեանց դէմ բացուած դատի փաստաբաններէն էր:


=== Գործունէութիւն ===
Փաստաբան Վարդգէս Եղիայեան իր պաշտօնակիցներ Պրայան Քապաթեքի եւ Մարք Կիրակոսի հետ նախաձեռնած էր Ցեղասպանութեան զոհերու վնասուց հատուցումներու գանձումի գործին՝ «Նիւ Եորք Լայֆ»ի, «Աքսա»ի եւ ապահովագրական այլ ընկերութիւններու դէմ դատեր բանալով:


=== Հրատարակութիւններ՝ փաստագրական գիրքերու հեղինակ ===
Փաստաբան Վարդգէս Եղիայեան նաեւ հեղինակ էր շարք մը հատորներու եւ մինչեւ իր անհանգստութիւնը կ՛աշխատէր քանի մը վէպերու վրայ:
«Հայերը եւ Օխրանան. 1907-1915» վերնագրով հատորը, ուր ամփոփուած են 20-րդ դարու սկիզբին ռուսական ցարական շրջանի արխիւներէն թարգմանուած աւելի քան 50 վաւերաթուղթեր, որոնք կ՚առընչուին հայկական յեղափոխական կազմակերպութիւններուն։ 
«Սողոմոն Թեհլիրեանի, Միսաք Թոռլաքեանի եւ Արշաւիր Շիրակեանի դատավարութիւններ» հատորը:


=== “Ինճիրլիքի տարածքը հայերուն պատկանող հող է” Փաստաբան Վարդգէս Եղիայեան ===
Փաստաբան Վարդգէս Եղիայեան բա­ցա­յայ­տած է, որ Օս­մա­նեան ­Թուր­քիոյ մէջ հա­զա­րա­ւոր հա­յեր մին­չեւ 1915 թո­ւա­կան օգ­տո­ւած են շարք մը ա­պա­հո­վագ­րա­կան ըն­կե­րու­թեանց ծա­ռա­յու­թիւն­նե­րէն: Այդ ըն­կե­րու­թիւն­նե­րը, սա­կայն, հրա­ժա­րած են ջար­դե­րէն մա­զա­պուրծ ըն­տա­նիք­նե­րէն շա­տե­րուն յատ­կաց­նե­լէ ի­րենց հաս­նե­լիք գու­մար­նե­րը:

Խօ­սե­լով ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան մի­ջազ­գա­յին ճա­նաչ­ման ըն­թաց­քին մա­սին` Փաստաբան Վարդգէս Եղիայեան ը­սած է, որ 


== Աղբիւրներ ==
Իր Մահկանացուն Կնքած Է Փաստաբան Վարդգէս ԵղիայեանՎարդգէս Եղիայեան. “Ինճիրլիքի տարածքը հայերուն պատկանող հող է”Գերմանիան եւս Թուրքերուն հետ մեղսակից է. Վարդգէս ԵղիայեանԲՈԼՈՐ ԿՈՂՄԵՐԸ ՊԷՏՔ Է ԲԱՑԱՅԱՅՏԵՆ ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ ՓՈԽՀԱՏՈՒՑՈՒՄՆԵՐՈՒ ԲԱՇԽՄԱՆ ՊԱՏԿԵՐԸՀարցազրոյց իրաւաբան եւ փաստագրական գիրքերու հեղինակ Վարդգէս Եղիայեանի հետԱյս դատին միջոցաւ պիտի տամ իմ պատասխանս. Վարդգէս Եղիայեան (Տեսանիւթ)Դրամի միւս երեսը Վարդգէս Եղիայեան
Ջաւախեցի

Ջաւախեցի (բուն անունով՝ Ղազարոս Տէր Գրիգորեան, 1874, Գանձա, Ախալքալաք, Թիֆլիսի նահանգ, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն - 1937, Մոսկուա, Խորհրդային Միութիւն), հայ արձակագիր, հրապարակախօս, լրագրող, մտաւորական եւ ուսուցիչ։ 
Ան աւագ եղբայրն է յայտնի բանաստեղծ եւ հասարակական գործիչ Վահան Տէրեանին։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Ախալքալաք գաւառի Գանձա գիւղին մէջ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Թիֆլիսի Ներսիսեան վարժարանէն ներս, ուրկէ շրջանաւարտ ըլլալէ ետք զբաղած է ուսուցչութեամբ:
Ջաւախեցիի գրական կեանքը սկիզբ առած է 1899 թուականին, իր հրատարակած 16 էջանոց «Շէյխ Ջաւադ» պատմուածքով, որ լոյս տեսած է Թիֆլիսի մէջ:
Ան իր առաջին գրութիւնները սկսած է հրատարակել 1900 թուականներուն, «Մշակ» պարբերականին մէջ, ուր սկզբնականին ստորագրած է իր անուն մականունով եւ ապա իբրեւ Ջաւախեցի:
Մահացած է 6 Նոյեմբեր 1937-ին։


=== Երկեր ===
Մինչեւ 1903 թուականին լոյս տեսած են անոր՝ «Կրակը», «Պատկերներ» պատմուածքներու գրքոյկները. 1903 թուականին «հակապետական արարք»ներու պատճառով ձերբակալուած եւ հինգ տարիով աքսորուած է:
Աքսորէն վերադառնալով Ջաւախեցի շարունակած է «Մշակ»ի թղթակցութիւնը, միաժամանակ ուսուցչութիւն կատարած է տեղի հայկական վարժարաններէն ներս: Նոյն միջոցին Ջաւախեցի թղթակցած է հայկական այլ թերթերու եւս. ինչպէս՝ Երեւանի «Աշխատանք» թերթը, Ֆրանսայի մէջ հրատարակուող «Յառաջ» թերթը, Թիֆլիսի «Հասկեր» ամսագիրը, Խորհրդային Միութեան «Աղբիւր» թերթը եւ ուրիշներ:
Ջաւախեցիի յայտնի գործերէն է «Ջաւախքի աղէտը» աշխատութիւնը, ուր ներկայացուցած է 1899 թուականի Դեկտեմբեր 19-ին տեղի ունեցած երկրաշարժն ու անոր պատճառած աղէտները, որոնց ականատեսը եղած է անձնապէս: Ջաւախեցի գրած է ընդհանրապէս գիւղական կեանքին եւ գիւղացիին դժուարութիւններուն մասին:


=== Թարգմանութիւններ ===
Գրական ստեղծագործութիւններու կողքին կատարած է նաեւ թարգմանական աշխատանքներ. հայերէնի թարգմանած եւ հրատարակած է Չիրիկովի «Կեանքի շեմին», Կրիկորովիչի «Հաց, աշխատանք, իշխանութիւն», Թուէյնի «Սպիտակ փիղի յափշտակումը» եւ այլ աշխատութիւններ:
Շուշան Ստեփանեան

Շուշան Շահէն Ստեփանեան (8 Օգոստոս 1988(1988-08-08), Հադրութ, Հադրութի շրջան), Հայաստանի Հանրապետութեան Պաշտպանութեան նախարարութեան մամուլի քարտուղար, հայ լրագրող, մայոր։


== Կենսագրութիւն ==
Շուշան Ստեփանեանը ծնած է 8 Օգոստոս1988-ին, Արցախի Հանրապետութեան Հադրութ քաղաքը։ 1995-էն սորված է Հադրութի Միքայել Մանուէլեանի անուան միջնակարգ դպրոցը։ 2005-ին գերազանց աւարտած է դպրոցը եւ ընդունուած Երեւանի Պետական Համալսարանի ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետը, որ 2009-ին նոյնպէս աւարտած է գերազանց առաջադիմութեամբ։
Որպէս յետաքննող լրագրող, 2007-էն 2009 թուականներուն աշխատած է «Հետք» ելեկտրոնային պարբերականին հետ։ 2009-ին ընդունուած է պայմանագրային զինուորական ծառայութեան՝ որպէս Հայաստանի Հանրապետութեան Պաշտպանութեան նախարարութեան «Հայ զինուոր» թերթի ռազմաքաղաքական տեղեկատուութեան եւ զինծառայողներու գաղափարախօսական բաժանմունքի թղթակից։ 2013-ին դարձած է նոյն թերթի խմբագրութեան մշակոյթի եւ հասարակայնութեան կապերու բաժանմունքի թղթակից, իսկ 2015-էն 2016 թուականներուն՝ զօրքերու առօրեայ գործունէութեան լուսաբանման բաժինի խմբագիր։ 2017-ին Շուշան Ստեփանեանը դարձած է նոյն թերթի խմբագրութեան զօրքերու առօրեայ գործունէութեան լուսաբանման բաժինի պետ։ 2018-ին ան «Զինուժ Մեդիա» պետական հիմնարկի մամուլի բաժինի թղթակիցն է։
2019-էն ծառայութեան անցած է Հայաստանի Հանրապետութեան զինուած ուժերուն մէջ։ Ան 2014-ին վերապատրաստուած է Գերմանիոյ դեմոկրատական Հանրապետութեան Զինուած ուժերու Ինֆորմացիայի եւ կոմունիկացիայի ակադեմիային մէջ։
Հայրը` Շահէն Ստեփանեանը, Ղարաբաղեան պատերազմի մասնակից է, յետմահու պարգեւատրուած է Արցախի Հանրապետութեան «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։
Հայաստանի Հանրապետութեան պաշտպանութեան նախարար Դաւիթ Տոնոյեանի հրամանով Շուշան Ստեփանեանը նշանակուած է Հայաստանի Հանրապետութեան Պաշտպանութեան նախարարութեան մամուլի քարտուղար:


== Պարգեւներ ==
Շուշան Ստեփանեանը արժանացած է «ՀՀ ԶՈւ 20 տարի», «Ծ.Հ.Ս. Իսակով», «Անբասիր ծառայութեան համար» 1-ին աստիճանի պատուոգրերու, «Մարշալ Բաղրամեան» մետալներուն:
2009-ին ան ճանչցուած է European Journalism Centre-ի կողմէ կազմակերպուած յետաքննական լրագրութեան ուսումնական մրցոյթի յաղթող եւ վերապատրաստուած Նիտերլանդներու մէջ։
Ունի մայորի կոչում։
Հայերէն Ուիքիփետիա

Հայերէն Ուիքիփետիա, Ուիքիփետիա բազմալեզու եւ ազատ հանրագիտարանի հայալեզու կայքէջ է։ Ունի երկու տարբերակներ՝

Արեւելահայերէն Ուիքիփետիան է որ կը կոչուի հայերէն Վիքիպեդիա - հիմնուած Յունուար 2003-ին
Արեւմտահայերէն Ուիքիփետիան - հիմնուած Ապրիլ 2019-ինԻնչպէս բոլոր այլ Ուիքիմետիա-նախագիծերը, հայերէն երկու Ուիքիփետիաներու բովանդակութիւնը կը գտնուի ազատ արտօնագիրի տակ, եւ իւրաքանչիւր անձ կրնայ օգտագործել, խմբագրել ու տարածել այդ բովանդակութիւնը։ Յետագայ բոլոր տարբերակներն ալ կը տարածուին նոյն սկզբունքներով։


== Արտագին Յղումներ ==
Արեւելահայերէն Ուիքիփետիա ծանօթ իբր հայերէն Վիքիպեդիա
Արեւմտահայերէն Ուիքիփետիա
Գէորգ Աճեմեան

Գէորգ Աճեմեան (18 Փետրուար 1932(1932-02-18), Մունպուճ, Հալէպի Նահանգ, Սուրիա - 27 Դեկտեմբեր 1998(1998-12-27) կամ 31 Դեկտեմբեր 1998(1998-12-31), Լիոն), հայ գրող, հրապարակախօս եւ Հայաստանի Ազատագրութեան Հայ Գաղտնի Բանակի հիմնադիրներէն մին։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Սուրիա, Եղեռնէն մազապուրծ եղած սասունցիներու ընտանիքի մը մէջ։ Նախակրթութիւնը ստանալէ ետք Հալէպի Հայկազեան եւ Կիւլպէնկեան վարժարաններուն մէջ, միջնակարգ եւ երկրորդական ուսման հետեւած է Հալէպի ամերիկեան «Ալեփփօ Գոլէճ»ի մէջ։ Մասնագիտական պատրաստութիւնը ստացած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանին մէջ, 1958-ին վկայուելով իբրեւ պսակաւոր արուեստից։


== Գրական վաստակ ==
Աշխատակցած է Միջին Արեւելքի առօրեայ թէ պարբերական մամուլին, ու Սիմոն Սիմոնեանէն ետք խմբագիր եղած է «Սփիւռք» շաբաթաթերթին։ Ան գրական իր արձակին, գրադատական թէ քննական տեսութիւններու, ինչպէս նաեւ հրապարակագրային բնոյթ ունեցող յօդուածներու մէջ անկախ դատումի եւ աննախապաշար արժեւորումի տրամադիր գրչի մարդն եղած է։


=== Պատմուածքներն եւ վէպեր ===
1956-1983-ին անջատ հատորներով հրատարակուած են իր պատմուածքներն ու վէպերը՝

«Անկարելի պատմութիւն»՝ 1956,
«Օրերէն ետք»՝ 1958,
«Անորոշութեամբ եւ մասամբ նորին»՝ 1959,
«Անապահովութեան փողոցներ»՝ 1964,
«Պիտի չարչարեմ բառերը»՝ 1967,
«Ակամայ ծաղրածուն եւ այլ դերասաններ»՝ 1968,
«Յաւերժական ճանապարհ»՝ 1975,
«Ապագայի հետքերով»՝ 1982,
«Յարդագողի ժառանգորդները»՝ 1983։


=== Քննադատական եւ գրական-վերլուծական տեսութիւններ ===
Քննադատական եւ գրական-վերլուծական իր տեսութիւնները երկու հատորներով հրատարակուած են 1962-ին եւ 1980-ին՝ «Տեսական-քննադատական փորձեր» անունին տակ։


=== Հրապարակագրական հատորներ ===
Հրատարակած է հրապարակագրական երեք հատորներ՝ «Միակ լուծումը» (1972), «Քաղաքական իրապաշտութի՞ւն, թէ անձնատուութեան պատրաստութիւն» (1992), «Պիտի յիշե՞նք երբեւէ Արեւմտեան Հայաստանը» (1998)։


=== Անգլերէն հատորներ ===
Լոյս ընծայած է նաեւ չորս հատոր անգլերէնով՝ "Symphony in Discord" (1962), "The Fallacy of Modern Politics" (1966), "A Time of Terror" (1997), "Ruling over the Ruins" (1998)։
Սփիւռքահայ գրականութեան նշանաւոր դեմքերէն է։


== Գրականութիւն ==
«Պիտի Յիշենք Երբեւիցէ Արեւմտեան Հայաստանը», Պէյրութ, 1998։
Rulling over the Ruins, USA, 1999։
A Time for Terror, USA, 2000։


== Աղբիւրներ ==
Դար Մը Գրականութիւն, Մինաս Թէօլէօլեան, Բ. հատոր, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ 1977, էջ 487-488:


== Արտաքին յղումներ ==
Աճեմեանի գիրքերը Amazon.com–ի մէջ:
ԳԷՈՐԳ ԱՃԵՄԵԱՆԻ ՄՈՒՏՔԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆ...
Անահիտ Տէր Մինասեան

Անահիտ Տէր Մինասեան (Անահիտ Գեւոնեան, 26 Օգոստոս 1929(1929-08-26), Փարիզի 6-րդ շրջան, Փարիզ - 10 Փետրուար 2019(2019-02-10), Ֆրեն)  ֆրանսացի պատմաբան, Հայկական ծագումով: Ան մասնագիտացած է Ներկայ Հայաստանի Պատմութեան մէջ, մանաւանդ՝ Հայաստանի իրավիճակը Սովետական Միութեան իշխանութենէն առաջ եւ ետք, ինչպէս նաեւ խորացած է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան պատմութեան մէջ:


== Կեանքը ==
Տէր Մինասեան ծնած է Փարիզ, 1929 թուականին: Անոր Հայ ծնողներն են՝ Լեւոն Գեւոնեան եւ Արմենուհի Տէր Կարապետեան: Անոնք իրեն սորվեցուցած են Հայ լեզուն եւ մինչեւ 7 տաերկան մերժած են իրեն ֆրանսական դպրոցներ ղրկել:  Ամուսնացած է Հայ դիւանագէտ Ռուբէն Տէր Մինասեանի զաւակին՝ Լէոն Տէր Մինասեանին հԵՏ: Անոնք ունեցած են չորս զաւակներ, որոնցմէ մէկն է պատմաբան Թալին Տէր Մինասեանը:
Անահիտ յաճախած է Սորպոն համալսարանը, ուր ուսանած է պատմաբանութիւն եւ աշխարհագրութիւն: Դասախօս դարձած է բարձրագոյն ընկերային գիտութիւններու դպրոցին եւ Փարիզ 1 Պանթէոն-Սորպոն համալսարանին մէջ: 1969 թուականին ան սկսած է աշխատիլ Սորպոն համալսարանին մէջ:
40 տարի ետք, 2015 թուականին, Անահիտ նշանակուած է որպէս ասպետ, ստանալով Պատուոյ Լեգէոն Շքանշանը:
Անահիտ Տէր Մինասեան մահացած է 2019 թուականին Ֆրեսնես գիւղին մէջ:
2020 թուականին հրատարակուած է Վահէ Օշականին «Օծում» բանաստեղծութիւնը Ֆրանսերէն լեզուով: Այս թարգմանութիւնը Հայերէն լեզուէն կատարած էր Անահիտ Տէր Մինասեանը :


== Աշխատանքներ ==
«Հայկական հարցը» [La Question Arménienne] (1983, Ֆրանսերէն)
«Ազգայնականութիւն ու ընկերվարութիւն Հայ յեղափոխական շարժման մէջ (1887-1912)» [Nationalism and Socialism in the Armenian Revolutionary Movement (1887-1912)] (1984, Անգլերէն)
«Հայաստանի Հանրապետութիւնը» [1918-1920-La République d’Arménie] (1989, Ֆրանսերէն),
«Ազգ եւ կրօնք» [Nation et Religion], (1981, Ֆրանսերէն)
«Խաչուած պատմութիւններ։ Սփիւռք, Հայաստան, Անդրկովկաս» [Histoires croisées: diaspora, Arménie, Transcaucasie] (1997, Ֆրանսերէն)
«Սմիրնա։ Մոռացուա՞ծ քաղաքը։ Յիշատակներ մեծ Օսմանեան նաւահանգիստէն, 1830-1930» [Smyrne, la ville oubliée?: mémoires d’un grand port ottoman, 1830-1930] (2006, Ֆրանսերէն)
«Մեր մանկութեան հողերը, Հայաստանի յիշատակներէն, Հուրի Վարժապետեանի հետ» [Nos terres d’enfance, l’Arménie des souvenirs, avec Houri Varjabédian] (2010, Ֆրանսերէն)
Երուանդաշատ

Երուանդաշատ, Երուանդայ գաւառ կամ Մարմէտ, Այրարատայ Արշարունեաց գաւառտ կամ Երուանդ Բ. թագաւորի անուամբ կոչուած Երուանդայ գաւառի մէջ կառուցուած էր հին արքայանիստ մայրաքաղաքս, Երասխայ ձախ Ախուրեանի արեւմտեան կողմը: Խորենացին (Բ.ԼԹ) քաղաքիս շինութեան պատճառը եւ շինութեան նկարագրութիւնը հետեւեալ տողերու մէջ կը ստորագրէ. «Յաւուրս սորա (Երուանդ Բ.) փոխին արքունիքն յԱրմաւիրն անուանեալ բլրոյն. Քանզի էր հեշացեալ գետն Երասխ, եւ յերկարել ձմերայնոյն, եւ ի դառնահոտ փչմանէ հիւսիսոյ պաղացեալ ձուլեալ վտակն, ոչ ուստեք արբուցումն բաւական թագաւորականի գտանէր տեղւոյ»: Երուանչ նեղուած՝ արքունիքը արեւմտեան կողմը բլուրին մը վրայ կը փոխադրէ. կը պատսպատէ բլուրը եւ միջնաբերդը կ’ամրացնէ բարձըր պարիսպներով եւ պղնձեայ դռներ դնելով: Երուանդ՝ այս ամէն ամրութիւններով ու որոգայթներով չկարողացաւ իր փափագին հասնիլ, վասնզի թագաւորութեան օրինաւոր ժառանգն Արտաշէս Բ., իր Այրաքաջ Սմբատ սպարապետին ձեռքով, յաղթեց Երուանդայ փանակին Երուանդավան կոչուած տեղը, եւ հալած քշեց զինքը, մինչեւ իր քաղաքը ուր զինուորէ մը սպանուեցաւ Երուանդ եւ իր մահուամբը մարեցաւ ու նսեմացաւ նաեւ քաղաքիս փառքը, վասնզի Արտաշէս Բ. Արտաշատը շինելէ վերջ, Երուանդաշատի արքունի վայելչութիւնները եւ գահը հոն փոխադրեց: Իսկ Երուանդայ շէնքերը՝ արքունի կալուածք եղան. զորս յետոյ մեծն Տրդատ պարգեւեց Կամսարականաց ցեղին. որոնք իրենց իշխանական աթոռը հաստատեցին քաղաքիս մէջ: Թէեւ քիչ ժամանակ վերջը՝ Տրդատայ թոռնորդին Արշակ Բ. յափշտակեց Երուանդաշատը Կամսարականներէն, բայց իրմէ զօրաւորն ալ եւ իր անհաշտ թշնամին Շապուհ Պարսից թագաւորը իր ձեռքէն առաւ, եւ բոլոր շէնքերը կործանել տուաւ, գերի տանելով, ըստ Բուզանդայ. «երդս քսան հազար Հայ եւ երդս երեսուն հազար Հրեայ, եւ զքաղաքն ի հիմնաց տապալեալ բրեալ յատակէին»: Հաւանական է այս աւերումէն վերջ, լքեալ աւերակ մնացած ըլլայ ճարտարարուսետ եւ ամուր բերդը, վասնզի ալ չի յիշուիր Հայոց ամրոցներու եւ զօրանիստ վայրերու կարգին մէջ: Բայց քաղաքը վերսաին շինուեր եւ դարձեալ Կամսարականներու ոստան եղեր է մինչեւ Ը. դար, կոչուելով ուրիշ անուամբ ՄԱՐՄԷՏ, որ ծագած է Մար-Ամատ Պարսիկ կոչումէն: Քաղաքս ստէպ Խորենացիէն եւ ուիշներէ կոչուած է նաեւ Երուանդայ քաղաք, եւ ամրոցին գրից պատճառաւ՝ Երուանդաքար եւս կոչուած է: Մարմէտ անուամբ կը յիշուի Բագնայրի արձանագրութենց մէջ. ԺԳ. գարու սկիզբ 1209-ին, Խաչերս անուամբ Լօռեցի ոմն Աբրահամու որզի, Ս. Աստուածածին վանաց կը նուիրէ իրեն այգին, եւ Սարգիս անուամբ մէկն ալ նոյն դարուն մէջ՝ կը նուիրէ իրեն «այգին որ ի Մարմէտ՝ ի վերայ Երասխայ»: Անանիա Շիրակացին եւս երկու անգամ կը յիշէ Մարմէտ անունն իր համարոզական գրոց մէջ: Չի գիտցուիր թէ ե՞րբ բոլորովին անչքացաւ քաղաքս, բայց կը թուի վերջին դարուց մէջ, Թուրքաց եւ Պարսից պատերազմաց միջոց: Այս կողմերս առաջին անգամ խնամքով քննած է Տիւպուա Հելուետիացին, որ միայն Երուանդաշատը կը շփոթէ Երուանդակերտի հետ: Ձանկալի էր եւ արժանի է քաղաքիս վայրը նորանոր քննութեանց եւ պեղմանց: Բերչի քարաբլրան մօտ ուրիշ բլրակ մը, ուր կան շատ գերեզմաններ: 733 էջի պատկերը կը ներկայացնէ Երուանդաշատի մօտ գտնուած մահարձան մը 1425 թուականաւ արձանագրուաթեամբ:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1939, Պուքրէշ, Հատոր Դ., էջ 733:
Էտուին Վարկաս

Էտուին Վարկաս (անգլ.՝ Edwin Vargas Jr., 4 Յունուար 1949(1949-01-04), ) Ամերիկացի քաղաքական գործիչ մըն է, որ Քընէթիքըթի Երեսփոխանական Նիստի մէջ ներկայացուցիչ մըն է, 6րդ թաղամասի, 2013 թուականէն ի վեր: Վարկասը անդամ է Ամերիկիոյ Ժողովրդավարական Ընկերվարներու կուսակցութեան: Նախքան իր նահանգային երեսփոխանական ընտրութիւնները, ան քանի մը փորձով տեղական գրասենեակներու հասնելու նպատակով, 1977 թուականէն սկսեալ, եւ իր հիմնական նպատակներէն մէկը եղած է Սպանական համայնքներուն իրաւունքները ներկայացնել  քաղաքական բեմի վրայ:
1872 թուական

1872 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 72րդ տարին


== Դէպքեր ==
Յունուար 1՝ Ճափոնը կ'անցնի Գրիգորեան օրացոյցի
Վասպուրականի մէջ կը հիմնուի Միութիւն ի Փրկութիւն ընկերութիւնը
Թիֆլիսի մէջ կը հրատարակուի  «Մշակ» թերթը


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1872 ծնունդներ

Յունուար 23՝ Եոժէ Փլէչնիք (Jože Plečnik, մ.1957), սլովէն ճարտարապետ
Փետրուար 9՝ Արմէն Գարօ (Գարեգին Փաստրմաճեան, մ.1923), քաղաքական գործիչ
13 Փետրուար՝ Գէորգ Ծ. Վ. Թուրեան, (անյայտ կորսուած 1915-ին), հոգեւորական, կրթական մշակ
Մայիս 6՝ Ճեմալ փաշա (Cemal Paşa, մ.1922), թուրք պետական եւ ռազմական գործիչ
Յուլիս 15՝ Արշակ Չօպանեան (մ.1954, Փարիզ), գրող, բանասէր եւ հասարակական գործիչ
Յուլիս 16՝ Ռոալտ Ամունտսըն (Roald Amundsen, մ.1928), նորվեկացի բնախոյզ
Անյայտ օրով՝
Քարլ Գալուստ (մ.1936), նկարիչ
Թովմաս Չարշաֆճեան (մ.1954, Ֆրեզնօ), խմբագիր
Արմենակ Սագըզեան (մ.1944, Կ.Պոլիս), արուեստագէտ
Ներսէս Փափազեան (մ.1915), հոգեւորական եւ հասարակական գործիչ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1872 մահեր

Փետրուար 2՝ Պետրոս Դուրեան (Զըմպայեան, ծն.1851, Կ.Պոլիս), բանաստեղծ, թատերագիր
7 Յուլիս

7 Յուլիս, տարուան 188-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 189-րդ) օրն է։


== Դէպքեր ==
2005, Լոնտոնի երթեւեկութեան համակարգին մէջ տեղի կ՛ունենայ չորս պայթում, կը սպանուին 56 մարդ։
2012, Քրասնոտարի երկրամասին պատուհասած ջրհեղեղի զոհ կը դառնայ առնուազն 172 մարդ։


== Ծնունդներ ==
Ք․Ա․ 86․ Անտիոքոս Ա․ Կոմմագէնի Երուանդունի թագաւորը, ծանօթ իբրեւ «Անտիոքոս Աստուածը,  Արդար, Վսեմ, Հռոմէացիներուն բարեկամ եւ յունասէր»
1887. Մարք Շակալ, ֆրանսացի նկարիչ (մահ.՝ 1985)
1936. Նիքոս Քսիլուրիս, (մ․՝ 1980) յոյն երաժիշտ եւ ժողովրդական, արուեստական ու հասարակական երգերու մեկնաբանող


== Մահեր ==
1935, Քարէն Եփփէ, դանիացի Միսիոնար եւ ընկերային աշխատող (ծն.՝ 1876)։


== Տօներ ==
Սաուլի Նիինիսթէօ

Սաուլի Նիինիսթէօ (ֆիններէն՝ Sauli Niinistö, ծն. 24 Օգոստոս 1948), ֆինն պետական, քաղաքական գործիչ։ 2012 թուականի Մարտ 1-էն Ֆինլանտայի նախագահն է։ 2018 թուականի Յունվար 28-ին այդ պաշտօնին վերընտրուած է:


== Կենսագրութիւն ==
1977 թուականին, երբ Սաուլին 29 տարեկան էր՝ ընտրուեցաւ Սալոյ քաղաքի աւագանիի անդամ։
1987 թուականին ընտրուեցաւ Ֆինլանտայի Ազգային Ժողովի պատգամաւոր Ազգային Կոալիցիա դաշինքի կողմէն։ 1994 թուականին դարձաւ այդ խմբակցութեան ղեկավար։


=== Կառավարութիւն ===
Առաջին անգամ 1995 թուականին աշխատանքի անցաւ Փաաւոյ Լիփոնենի կառավարութեան մէջ, որպէս Արդարադատութեան նախարար եւ ղեկավարեց այդ կառոյցը մինչեւ 1996 թուականը։ Աւելի ուշ 1996 թուականին Սաուլին նշանակուեցաւ Ֆինլանտայի Ֆինանսներու նախարար եւ ղեկավարեց մինչեւ 1999 թուականը։
1999 թուականին Փաաւոյ Լիփոնենի երկրորդ կառավարութեան ատենը նոյնպէս ղեկավարեց Ֆինանսների նախարարութիւնը մինչեւ 2003 թուականը։


== 2006 թուականի Նախագահի Ընտրութիւններ ==
2006 թուականին Ֆինլանտայի նախագահական ընտրութիւններուն ընդառաջ Ազգային Կոալիցիան առաջադրեց Սաուլի Նիինիսթէօի թեկնածութիւնը։ Առաջին փուլին ան ստացաւ քուէներու 24.1%-ը եւ անցաւ երկրորդ փուլ՝ գործող նախագահ՝ Թարէ Հալոնենի հետ միասին։ Երկրորդ փուլին Սաուլի Նիինիսթէօն ստացաւ 48.2%։


== Արտաքին Յղումներ ==
1825 թուական

1825 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 25րդ տարին


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1825 ծնունդներ

Յունուար 7՝ Արսէն Այտընեան (մ. 1902), բանասէր, լեզուաբան եւ հոգեւորական
Մայիս 9՝ Խաչատուր Աւագեան (մ. 1862), բժիշկ եւ բանաստեղծ
Յուլիս 4՝ Գրիգոր Աղաթոն (մ. 1912), ազգային երեսփոխան
Յուլիս 11՝ Գաբրիէլ Սունդուկեան (մ. 1912), հայ թատերագիր
Հոկտեմբեր 19՝ Միքայէլ Լորիս-Մելիքով (մ. 1888, Նիս (Ֆրանսա)), հայազգի զօրավար


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1825 մահեր

Անյայտ օրով՝
Պօղոս Եպս. Գարագօչեան (ծն.1731), եպիսկոպոս
Թատրոնը զարթօնքի շրջանին

Թատրոնը զարթօնքի շրջանին, առաջին թատերական կտորները, յաճախ կրօնա-բարոյական բնոյթով գործեր, մեծ մասամբ՝ թարգմանութիւն, կը բեմադրուին առաջին դպրոցներուն մէջ կամ շուրջը՝ Վենետիկ, Զմիւռնիա, Պոլիս, ապա՝ Կալկաթա եւ Մատրաս, Թիֆլիս, Նոր Նախիջեւան․․․։
1850–ի շուրջ, թատերական շարժումը կը տարածուի կը բազմանան միութենական ու դպրոցական թատերախումբերը՝ Վենետիկէն ու Պոլիսէն մինչեւ Մոսկուա, Կովկաս եւ Հնդկաստան։
Բայց մինչեւ 1860-1870–ական թուականները, թատրոնը պիտի մնայ դպրոցական մակարդակի վրայ ու հետապնդէ զուտ ազգային-դաստիարակչական նպատակներ զուրկ գեղարուեստական արժէքէ։
Քոլամպըս Շորթ

Քոլամպըս Քիթ Շորթ (19 Սեպտեմբեր 1982(1982-09-19), Քանսաս Սիթի, Միզուրի, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ) Ամերիկացի դերասան, պարուսոյց, երգիչ եւ պարող մըն է: Ան պարուսուցած է Պրիթնի Սփիրզի Onyx Hotel Tour-ի եւ աշխատած է Պրայըն Ֆրայտմէնի (So You Think You Can Dance հեռուստաշարէն): Ան ամէնէն շատ ճանչցուած է իր հետեւեալ ֆիլմերու դերերով՝ Stomp the Yard, Cadillac Records, Armored, եւ The Losers: Ան նախնապէս նաեւ գլխաւոր դեր ունեցած է ABC կայանի քաղաքական տրամա Scandal հեռուստաշարին մէջ իբրեւ Հարիսըն Ռայթ: 26 Ապրիլ, 2014-ին, յայտարարուեցաւ, թէ Շորթ պիտի լքէ Scandal հեռուստաշարը երրորդ եղանակէն ետք:


== Դերեր ==


=== Հեռուստաշարներ ===


=== Ֆիլմ ===


== Մրցանակներ եւ պաշտօնակարգումներ ==
Black Reel Awards
2008, Best Ensemble: Cadillac Records (Յաղթած)
2008, Best Breakthrough Performance: Cadillac Records (Պաշտօնակարգուած)
Image Awards
2009, Outstanding Supporting Actor in a Motion Picture: Cadillac Records (Յաղթած)
2008, Outstanding Actor in a Motion Picture: Stomp the Yard (Պաշտօնակարգուած)
MTV Movie Awards
2007, Breakthrough Performance: Stomp the Yard (Պաշտօնակարգուած)
2007, Best Kiss: Stomp the Yard w/ Meagan Good (Պաշտօնակարգուած)
Teen Choice Awards
2007, Best Dance: Stomp the Yard (Պաշտօնակարգուած)
Dead Poets Society

Dead Poets Society, 1989 թուականի ամերիկեան ֆիլմ մըն է։ Գրող՝ Թոմ Շոլման, բեմադրիչ՝ Փիթըր Ուէյր, արտադրիչներ՝ Սթիվըն Հաֆթ, Փօլ Ճանկըր Ուիթ ու Թոնի Թոմաս։ Dead Poets Society ֆիլմին գլխաւոր դերասանն է Ռոպին Ուիլիամսը։
Ֆիլմը տեղի կ'ունենայ 1959 թուականին, երեւակայական Վերմոնթ Ուելթըն ակադեմիա գիշերօթիկ դպրոցին մէջ, ու կը պատմէ անգլերէնի ուսուցիչի մը մասին, որ բանաստեղծութեան ուսուցման միջոցով իր աշակերտներու ներշնչումի աղբիւր կը դառնայ։
Ֆիլմը կը նկատուի անգլերէն գրականութեան ամէնէն յաջող ֆիլմերէն մէկը։ Շահած է BAFTA լաւագոյն ֆիլմի մրցանակը, ինչպէս նաեւ César ու David di Donatello մրցանակները լաւագոյն օտար ֆիլմի համար։ Շոլման ստացած է լաւագոյն բնագիր ու ինքնաստեղծ ֆիլմի մրցանակը։


== Դերասաններ ==
Ռոպին Ուիլիամս որպէս Ճոն Քիթինկ։
Ռոպերթ Լէոնարտ որպէս Նիլ Փերրի։
Էտան Հաուք որպէս Թոտ Անտերսըն։
Ճոշ Չարլս որպէս Նոքս Ովերսթրիթ։
Կէյլ Հանսեն որպէս Չարլի Տալթըն։
Նորման Լոյտ որպէս տնօրէն՝ Տէյլ Նորման։
Քըրթուուտ Սմիթ որպէս Պարոն Փերրի։
Տիլան Քըսման որպէս Ռիչարտ Քամերոն։
Ճէյմս Ուաթըրսթն որպէս Կերարտ Փիթս։
Ալլելիօ Ռուկիէրօ որպէս Սթիվըն Միքս։
Ալեքսանտրա Փաուրզ որպէս Քրիս Նոէլ։
Լէոն Փաունալլ որպէս Մքալիսթըր։
Ճորճ Մարթին որպէս Հէյկըր։


== Ծանօթագրութիւններ ==

Dead Poets Society Box Office Mojo կայքէջին վրայ
Կաղապար:Metacritic film
Պելլ հուքս

Կլորիա Ճին Ուաթքինզ (25 Սեպտեմբեր 1952(1952-09-25), Hopkinsville, Քրիստիան շրջան, Կենտուկի, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ - 15 Դեկտեմբեր 2021(2021-12-15), Berea, Մեդիսոն շրջան, Կենտուկի, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), ճանչցուած իբր պելլ հուքս, Ամերիկացի գրագէտ, դասախօս, ֆեմինիսդ, եւ ընկերային գործօն: Իր գրական «պելլ հուքս» անունը առնուած է իր մեծ մօրմէ՝ Պելլ Պլեր Հուքս:


== Մատենագրութիւն ==


=== Գիրքեր ===


=== Մանկական գիրքեր ===
Happy to be Nappy։ Chris Raschka (illustrator)։ 1999։ ISBN 978-0-7868-2377-2 
Homemade Love։ New York: Hyperion Books for Children։ 2002։ ISBN 978-0786825530 
Be boy buzz։ New York: Hyperion Books for Children։ 2002։ ISBN 978-0786816439  
Skin again։ Chris Raschka (illustrator)։ New York: Hyperion Books for Children։ 2004։ ISBN 9780786808250 
Grump groan growl։ Chris Raschka (illustrator)։ New York: Hyperion Books for Children։ 2008։ ISBN 978-0786808168 


=== Գրքի գլուխներ ===
hooks, bell (1993), «Black women and feminism», Feminist frontiers III, New York: McGraw-Hill, pp. 444–449, ISBN 978-0075570011, https://archive.org/details/feministfrontier0000unse_l0n5/page/444. 
hooks, bell (1996), «Continued devaluation of Black womanhood», Feminism and sexuality: a reader, New York: Columbia University Press, pp. 216–223, ISBN 978-0231107082. 
hooks, bell (1997), «Sisterhood: political solidarity between women», Dangerous liaisons: gender, nation, and postcolonial perspectives, Minnesota, Minneapolis: University of Minnesota Press, pp. 396–414, ISBN 978-0816626496, https://archive.org/details/dangerousliaison0000unse/page/396. 
hooks, bell (2004), «Selling hot pussy: representations of Black female sexuality in the cultural marketplace», Feminist frontiers (5th տպ.), Boston: McGraw-Hill, pp. 119–127, ISBN 978-0072824230. 
hooks, bell (2005), «Black women: shaping feminist theory», Feminist theory: a philosophical anthology, Oxford, UK; Malden, Massachusetts: Blackwell Publishing, pp. 60–68, ISBN 978-1405116619.