armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Արմանտ

Արմանտ, Արամ Անտոնեան (1915) Իրանահայ բանաստեծներու խումբին մէջ այն քիչերէն է, որոնք զգայավարութենէ դէպի կեանքի ճանաչում դիմած են, երեւոյթներէ անգին անցնելու, թափանցելով եւ մտավիճակներ սեղմելու համար իրենց ստեղծումներուն մէջ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Թեհրանի մէջ եւ տարրական ու միջնակարգ կրթութիւնը ստացած է ամերիկեան վարժարաններու մէջ՝ հետեւելով գրական եւ տնտեսագիտական դասընթացքներու։ Սկզբնական իր փորձերը կատարած է 1941-էն սկսեալ, աշխատակցելով արտասահմանեան պարբերականներու, մասնաւորաբար «Հայրենիք»ի, «Արփի» եւ «Արմենուհի» ամսագիրներուն «Ալիք» օրաթերթի ապա նաեւ «Բագին»ի:


== Կենսագրութիւն ==
Մինչեւ 1930-ական թուականներ, հայ քերթողութեան գլխաւոր «ատաղձը» մարդկային հոգին է եւ անոր թարթափումներուն զգայական անդրադարձը տենչ, իղձ, երազ. առհասարակ յուսաբեկում, տխրութիւն, արցունք։ Հազուադէպօրէն կը միջամտէ միտքը։ Երկրորդ աշխարհամարտէն ետք է որ, կեանքի եւ ապրումներու հիմնական փոփոխութեամր, որոշ հակում կայ որոնողական խորացումներու։ Հիմա մարդիկ ճակտէ ճակատ կը նային իրենց կիրքերուն, յաւակնութիւններ ունին, տեսակէտ եւ աշխարհահայեացք, ու դիրք ճշդած են ճակատագրին, կրաւորականութեան դէմ, բաոէն ու զգացումէն աւելի՝ մտածումին, մտքի խուզարկութեան վստահելով մարդ-կեանք յարաբերականութեան, հակադրութեանց ու պայքարին արտայայտութիւնը։
Իրանահայ բանաստեղծներու մեծ մասը կը շարունակէ միսթիքի եւ խորհրդասիրական խարխափումներու սահմանին մէջ պահել քերթուածը՝ մինչեւ այսօր։ Արմանտ այն քանի մը քաջերէն է, որ յաջողած են տարրականութենէ փրկել իրենց տաղերը, եւ, աոանց բոլորովին խզուելու զգացումէն, իմաստասիրել մարդկային «է»ութիւնը՝ մեկնելով իրենց ներքին խռովքներէն, բնութեան ու շրջապատի երեւոյթներէն։ Իրենց կառոյցէն անգին՝ իմաստի եւ թելադրականութեան ծիր մը ունին իր բանաստեղծութիւնները, ու ասով ալ կ՚առանձնանան «ոտանաւորային» այն տարափէն՝ որով ողողուած են ուրիշներու գործերը։


== Գործեր ==
1974-ին, Գէորգ Մելիտինեցի գրական մրցանակին արժանացած է իր «Շքեղ մերկութեամր» խորագրուած քերթուածներու հատորը, որ հրատարակուած է Պէյրութ֊ի մէջ։ Տպագրութեան կը սպասեն «Սէր եւ Լոութիւն» անունին տակ խմբուած իր անտիպ բանաստեղծութիւնները, ինչպէս նաեւ «Սոկրատէսի մահը», «Ո՜վ բարբարոս դար» եւ «Ապրել այսպէ՞ս» պոէմները։
Ներկայիս հաստատուած է Միաց. Նահանգներ։
Մաքոպօ Մոճաճի

Մաքոպօ Մոճաճի VI (անգլերէն՝ Makobo Mdjadji, 1978 – 12 Յունիս 2005), Պալոպետու ցեղի 6-րդ անձրեւի Թագուհին էր։ Կ'ըսուի, թէ Մաքոպօ Մոճաճի ունէր կարողութիւնը կառավարելու ամպերու շարժումն ու անձրեւը: Մաքոպոն թագադրուած էր 16 Ապրիլ 2003-ին երբ ան 25 տարեկան էր՝ նախկին թագուհիին եւ իր մեծմօր մահէն ետք, Մոքոբէ Մոճաճի: Այս մէկը Մաքոպոն դարձուց ամէնակրտսեր անձրեւի թագուհին Պալոպետու ցեղի պատմութեան մէջ:


== Կենսագրութիւն ==
Մաքոպոն էր դուստրը Իշխանուհի Մախեալայի եւ էր միակ անձրեւի թագուհին ով պաշտօնապէս ուսում ստացած էր։ Մաքոպոն թագադրուած էր 16 Ապրիլ 2003-ին երբ ան 25 տարեկան էր՝ նախկին թագուհիին եւ իր մեծմօր մահէն ետք, Մոքոբէ Մոճաճի: Այս մէկը Մաքոպոն դարձուց ամէնակրտսեր անձրեւի թագուհին Պալոպետու ցեղի պատմութեան մէջ: Իր մայրը, բուն ժառանքորդը անձրեւի թագադրութեան, կը մահանայ 2 օր առաջ իր մեծ մօրմէն, ինչ որ զայն ինքնաբերաբար կը դարձնէ յաջորդ թագադրուելու թեկնածուն: Թագադրութեան օրը՝ թեթեւօրէն անձրեւեց, ինչ որ ընդունուեցաւ իբրեւ լաւ նշան:
Յարգուած անձ մը ըլլալով հանդերձ իր լաւ ընտանիքի պատմութեամբ եւ կարողութիւններով, Մաքոպօ կը համարուէր շատ նորաձեւ դառնալու համար անձրեւի Թագուհի, ինչ որ երկարաձգեց իր թագադրութեան ծրագիրը: Սովորութեան համաձայն, անձրեւի թագուհիները պէտք է մնային իրենց «պալատ»-ին մէջ եւ շատ յաճախ մնային հեռու ընկերութենէն: Սակայն Մաքոպոն ընդհակառակը՝ կը հագներ նորաձեւ տաբատներ եւ թի-շըրթ, կ'այցելէր խրախճանքի վայրեր, կը դիտէր հեռատեսիլի ֆիլմեր եւ իր հեռախօսին նամակներ կը ղրկէր:
Մոճաճի նաեւ ունէր սիրահար մը, Տէյվիտ Մոկալէ, ով կը կարծուէր հայրն էր իր երկրորդ զաւկին: Ան նախկին Մեծն Լեթապա քաղաքապետութեան կառավարողներէն մէկն էր։ Նաեւ կ'ըսուի, թէ ան փոխադրուած էր թագաւորական շրջանը, որպէսզի ապրի Մաքոպոյի հետ: Այս մէկը շատ մեծ հարց ստեղծեց Թագաւորական Նիստին մէջ, որովհետեւ նիստը զատած տղու մը պէտք է յղանայ, ով նաեւ ազնուական պէտք է ըլլար: Այս հարցերուն պատճառով՝ Մաքոպոն կը վտարուի գիւղէն:


== Մահն ու Դաւակցութիւնը ==
10 Յունիսիսն, Մաքոպօ կը դրուի Փոլոքուանէ Մէտի-Բժշկարան այն ատէն ձախող ախտաճանաչմամբ մը, եւ մահացաւ 2 օր ետք 27 տարեկանին:
բազմաթիւ մտածումներ ծագած են այս նիւթին շուրջ: Շատեր կ'ըսեն, թէ ան շատ վատաբար վիրաւորուած էր, թէ իսկոյն պիտի չկարենար տեսնել իր սիրահարը: Իր սիրահարը սակայն կ'ըսէ, թէ Մաքոպոն թունաւորուած էր նիստին կողմէ, թեպէտ հիւանդանոցի կազմը կ'ենդադրեն, թէ AIDS էր։ Ուրիշներ աւելի կը մտահոգուին իր եղբօր կորուստին վրայ՝ ան չգտնուեցաւ Մաքոպօյի մահէն ետք:
Նախքան Մաքոպօյի թաղման առարողութիւնը, անոր թաքաղը կը պահուէր Նիստի ատենապետին տունը: Տունը կրակէ մը կը բռնկի, սակայն թաքաղին վնաս չհասած կը մառեն կրակը: Այս առարքը ալ աւելի կասկածամտութիւններ կ'արթնցնեն:
Պաշտօնապէս քննութիւններէ անցնելէ ետք, կը գիտնան թէ Մաքոպօ մահացած է խելափառատապէ:


== Արտաքին յղումներ ==
Obituary
"Rain Queen's mysterious death could signal end of dynasty"
[1] — * "Women In Power From 2000." South African Balobedu People Crown 'Rain Queen'
Խաթաբալա (թերթ)

«Խաթաբալայ», երգիծական շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1906 - 1916, 1922, 1925 - 1926-ին, Թիֆլիսի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Ա. Երիցեան, Ա. Աթանասեան։ Տպագրած է ֆելիետօններ, առակներ, հանելուկներ։ Դատապարտած է սուլթանական Թուրքիոյ հայաջինջ քաղաքականութիւնը, նպաստած՝ Անդրկովկասի ժողովուրդներու բարեկամութեան։ Արձագանգած է միջազգային իրադարձութիւններուն, Պալքանեան եւ Արեւելքի ժողովուրդներու ազատագրական պայքարին։
Արժեքաւոր կը համարուին Գէորգ Բաշինջաղեանի, Գ. Գրենեւսկիի, Գ. Երիցեանի, Ա. Միրզոյեանի, Գ. Ռոտտէրի պատկերազարդումները։ Աշխատակցած են Ատրպետը, Մ. Բագրատունին, Կ. Մելիք-Շահնազարեանը, Գ. Լեւոնեանը, Յովհաննէս Թումանեանը, Աւետիք Իսահակեանը, Մ. Արազին, Ստեփան Զօրեանը։
Գերմանիոյ խոշոր քաղաքներու ցանկ

Գերմանիոյ քաղաքի կարգավիճակ ունեցող բնակավայրերու թիւը (գերմաներէն՝ Stadtrecht՝ բառացիօրէն քաղաքային իրաւունք) 2012 թուականի դրութեամբ կը կազմէէ 2063։ Ատոնցմէ չորսը ունին աւելի քան մէկ միլիոն բնակչութիւն (Պերլին, Համպուրկ, Միւնիխ եւ Քյոլն)։


== Գերմանիոյ խոշոր քաղաքներու ցանկ ==
Աղիւսակի քաղաքներու բնակչութեան թուաքանակի մասին տեղեկատուությունը տրամադրուեր է 2015 թուականի Դեկտեմբերի 31-ին՝ հաշուի առնելով 2011 թուականի մարդահամարի արդիւնքներու նորացուած տույալները:


== Արտաքին յղումներ ==
Գերմանիոյ վիճակագրական դաշնային վարչութիւն (Statistisches Bundesamt)(գերմ.)
Գերմանիոյ դաշնային հողերու քաղաքներն ու գիւղական բնակավայրերը ըստ Գերմանիոյ պաշտօնական աղբիւրներ(գերմ.)
Գերմանիայի դաշնային հողերի քաղաքներն ու շրջանները ըստ Գերմանիոյ պաշտօնական աղբիւրներու(գերմ.)
Մոն Պլան

Մոն Պլան (ֆրանսերէն՝ Mont Blanc, իտալ.՝ Monte Bianco, «Սպիտակ լեռ»), Եւրոպայի ամէնէն բարձր լեռնագագաթը, որ Ալպեաններու արեւմտեան մասիը՝ Ֆրանսայի մէջ։
«Մոն Պլան»ի գագաթը ունի 4807 մեթր բարձրութիւն, սահմանագլուխ է Ֆրանսայի եւ Զուիցերիոյ միջեւ: Ստորոտը հաստատուած են փոքր գիւղեր, ուր գիւղացիներ կը զբաղին անասնաբուծութեամբ։


== Ծանօթագրութիւն ==
Անդրանիկ Ալթունեան

Անդրանիկ Ալթունեան (Անդրէաս), Խմբագիր, ծնած Կ․Պոլիս 9 Դեկտեկպեր  1869-ին հայ կաթողիկէ ծնողքէ: Հնագէտ (antiquaire) միանգամայն հնարիչ եւ արտօնատէր հին թրքատառ գրի մեքենայի:
Աշակերա Քաղկեդոնի (Մուրատ-Ռափայէլեան) վարժարանի 1882—7. Հ․Ա․ճարեանի տեսչութեան օրով շրջանաւարտ:
Նախկին ազգային եռեսփոխան Պոլսոյ Հայ-Կաթողիկէ պատրիարքարանի: Ալթունեան Անդրանիկ Սահմանադրութենէն ետք (1908) Պոլիս կազմուած (յետոյ Փարիզ փոխադրուած) Մուրատ-Ռափայէլեան նախկին Աշակերտաց Միութեան ատենապետն էր ներկայիս Փարիզ կ՜ապրի եւ կը վարէ խմբագրութիւնը յիշեալ Միութեան պաշտօնաթերթ Տեղեկատու-ի:
Նանա Ալեքսանտրիա

Նանա Ալեքսանտրիա (13 Հոկտեմբեր 1949(1949-10-13), Փոթի, Վրացական Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), վրացի ճատրակիստուհի, գրոսմայստեր (1976), ԽՍՀՄ սպորտի վաստակաւոր վարպետ։


== Կենսագրութիւն ==
Նանա Ալեքսանտրիան ծնած է 1949 թուականին Վրացական Խորհրդային Սովետական Հանրապետության  ժամանակաշրջանանին Վրաստանի Փոթի նավահանգստային քաղաքը։ Ստացած է լրագրողական կրթութիւն։ 1975 եւ 1981 թուականներու միջեւ մասնակցած է ճատռակի աշխարհի առաջնութիւններուն։
1963 թուականին առաջին անգամ մասնակցած է ԽՍՀՄ առաջնութեանը եւ երեք անգամ դարձել ԽՍՀՄ ախոյեան (1966, 1968, 1969)։ Համաշխարհային բազմակի ոլիմպիական յաղթող է (1969-1980)։ 1967-1990 թուականներուն՝ ճատրակի աշխարհի առաջնութիուններու մասնակից ու աւելի քան 20 միջազգային մրցաշարքի յաղթող է։


== Ծանոթագրութիւններ ==
Մկրտիչ Գարակէօզեան

Մկրտիչ (Միքէ, Միքայել, Մայք) Գարակէօզեան (1880/90, Կ. Պոլիս - 15 Ապրիլ 1915), հայ բժիշկ։
Ծնած է 1880(1890) թուականին, Կոստանդնուպոլիս։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է Կ. Պոլսոյ թաղային վարժարաններէն մէկուն մէջ։ 1914 թուականին աւարտած է Կ. Պոլսոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը։
1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմն սկսելէ ետք, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ ծառայած որպէս՝ Վանի գաւառի, Սարայի (Սարոյի) գաւառակի՝ զինուորական հիւանդանոցի զինուորական բժիշկ։
1915 թուականին՝ հիւանդանոցէն ներս ծառայութեան ժամանակ, ձերբակալած են զինք, փրցուցած՝ հարիւրապետի զինուորական ուսադիրները, վերցուցած՝ սպայական սուրը եւ բանտարկած։
1915 թուականի Ապրիլ 15-ին՝ Վա­նի նահանգապետ Ճեւտէթ պէյի հրահանգով դաժանօրէն սպանուած, Սարայի զինուորական հիւանդանոցի մօտակայքը, իր իսկ բուժած թուրք զինուորի ձեռքով՝ 25 կամ 35 տարեկան հասակին։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթըն, 1957։
Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
Հայրապետեան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործութեան պատմութիւնից, Երեւան, 1990։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Ռուսթաւի

Ռուսթավի, (վրաց.՝ რუსთავი) քաղաք է Վրաստանի հիւսիսային մասին մէջ, Կուռ գետի ափերին, 25 քիլոմեթր հեռաւորութեան վրայ Թբիլիսիէն։ Բնակչութիւնը՝ 128 680 մարդ (2020)։
Հայկական աղբիւրներնուն մէջ քաղաքը երբեմն կը կոչուէր Ոտան քաղաք։


== Պատմութիւն ==
Ըստ առասպելի, հին Ռուսթավի քաղաքը հիմնադրած է վրացիների նախահայր Քարթլոսի այրին եւ սկիզբէն Բոստան Քալաքի անունը ստացած է։ Քաղաքի հիմնադրման իրական թուականը անյայտ է, սակայն արդէն մ.թ. IV-V դարերուն այստեղ կար բերդ, տաճար եւ ոռոգիչ ջրանցքներ։ Քաղաքը ապրած է իր ծաղկման շրջանը Թամար թագուհիի օրով։ Մօտաւորապէս 1236 թուականին քաղաքը ամբողջութեամբ աւերած են մոնղոլները։Նոր քաղաքը հիմնադրուած է 1948 թուականին հին Ռուսթավիի սկզբնական վայրի մօտ, քանի որ կառուցուած էր խոշոր մետաղագործական գործարան։


== Բնակչութիւն ==

Ըստ 1989 թուականի Համախորհուրդային մարդահամարի տուեալներուն Ռուսթավի քաղաքին մէջ կը բնակէին 158,661 մարդ։ Ըստ 2002 թուականի մարդահամարին քաղաքը կ՛ապրէր միայն 11,6384 մարդ։


== Քոյր քաղաքներ ==
Կաղապար:Country data Ատրպէյճան Գանձակ (Ատրպէյճան)
Կաղապար:Country data Ատրպէյճան Սումգայիթ (Ատրպէյճան)
 Լեհաստան Լոձ (Լեհաստան)
 Ուքրանիա Չերկասի (Ուքրանիա)
Աշխադար

Կաղապար:Տեղեկաքարտ միապետ
Աշխադար (ծն. եւ մահուան թթ. անյայտ), Հայոց թագաւոր՝ 110-113–ին։ Յաջորդը՝ Տրդատ Ա.–ի, որդին՝ Պարթեւաստանի Բակուր II թագաւորի։ Գահ բարձրացաւ Հռոմի եւ Պարթեւաստանի փոխհամաձայնութեամբ։ Պարթեւաց Խոսրով Ա. թագաւորը 113–ին Աշխադարին կը գահազրկէ եւ փոխարէնը զայն կը նշանակէ եղբայր Պարթամասիրին։ Այս փոփոխութիւնը դիտելով պայմանախախտութիւն՝ Տրայանոս կայսրը 114–ին կ'արշաւէ Արեւելք, կը նուաճէ Պաթեւաստանը, գահընկեց կ՛ընէ Պարթամասիրին։
Կաղապար:Տեղեկաքարտ Հաջորդականություն2
Ամատէօ Մոտիլեանի

Ամատէօ Քլեմանթէ Մոտիլիանի (իտալ.՝ Amedeo Clemente Modigliani), իտալացի գեղանկարիչ եւ քանդակագործ, ԺԹ. դարու վերջին եւ Ի. դարու սկիզբին հաանորյայտ նկարիչներէն մէկը, արտայայտչականութեան վառ ներկայացուցիչ։ 
Մոտիլիանի մեծցած է Իտալիա, ուր ուսումնասիրած է հին արուեստի եւ վերածննդեան վարպետներու գործերը, մինչեւ որ 1906-ին կը տեղափոխուի Փարիզ, ուր կը ծանօթանայ  Փապլօ Փիքասոյին եւ Կոսնտանդին Փրնկուշին, որոնք մեծ ազդեցութիւն կը ձգեն Մոտիլիանիի ստեղծագործութեան վրայ։ Մոտիլիանի  35 տարեկանին կը մահանայ թոքախտէ։ Նկարիչին կեանքին մասին շատ քիչ հաւաստի տեղեկութիւններ հասած են։ 
Մոտիլիանիէն հասած են մեծ մասամբ նկարներ եւ ուրուանկարներ, թէեւ 1909-1914  կը զբաղէր քանդակագործութեամբ։ Ինչպէս կտաւներուն, այնպէս  ալ քանդակներուն մէջ, Մոտիլիանի ներկայացուցած է մարդը։ Ունի նաեւ քանի մը բնանկար: Ան յաճախ կ'անդրադառնար վերածննդեան, ինչպէս նաեւ այդ  օրերու նշանաւոր  ափրիկեան արուեստին։ Միաժամանակ Մոտիլիանիի ստեղծագործութիւնները կարելի չէ վերագրել այդ տարիներու ժամանակակից արուեստի ոչ մէկ ուղղութեան։ Այդ պատճառով ալ մշակութաբանները Մոտիլիանիի ստեղծագործութիւնները կը դիտարկեն այդ օրերու արուեստի ուղղութիւններէն բոլորովին տարբեր ուղղութիւն մը։ Անոր գործերը կը գնահատուին իր մահէն ետք։ 2010-ին «Սոթփիս» վերջին աճուրդին, կը վաճառուի  Մոտիլիանիի 2 նկար՝ 60,6 եւ 68,9 միլիոն ԱՄՆ տոլարով։ 9 Նոյեմբեր 2015-ին «Մերկ պառկածը» ("Nu Couche") կտաւը նիւ Եորքեան Christie’s աճուրդին կը վաճառուի 170,4 մլն տոլարով։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Ծանօթագրութիւններ ==

Ստորոգում:Իտալացի նկարիչներ
Ստորոգում:Իտալացի քանդակագործներ
Ստորոգում:Հրեայ արուեստագէտներ
Ստորոգում:Փեր Լաշէզ գերեզմանատան մէջ թաղուածներ
Ստորոգում:Թոքախտէ մահացածներ
304 (թիւ)

304 (երեք հարիւր չորս) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 303-ի եւ 305-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 A127333  վեց յաջորդական պարզ թիւերու գումար է՝ 304=41+43+47+53+59+61
 A127335  ութ յաջորդական պարզ թիւերու գումար է՝ 304=23+29+31+37+41+43+47+53
 Alt   304  գործադրելիս կը ստացուի 0 նշանը
տարուայ 304րդ օրն է Նոյեմբեր 1-ը (նահանջ տարիներուն՝ Հոկտեմբեր 31-ը)
304 Օլկա աստեղնեակի կարգային թիւն է
Կատուի Օր

Կատուի օր (կատուներու օր), ոչ պաշտօնական տօն կատուներու պատուին, որ կը նշուի ամբողջ աշխարհին մէջ։ Այդ օրը մարդիկ կը մեծարեն այդ կենդանիներու արժանիքները, ցոյց կու տան իրենց յարգանքն ու սէրը:
2002-էն ի վեր՝ կատուներու միջազգային օր ճանչցուած է 8 Օգոստոսը: Անոր նախաձեռնողը Կենդանիներու պաշտպանութեան միջազգային հիմնադրամն է։ Որոշ երկիրներու մէջ կատուներու օրը կը նշուի այլ օրերուն:


== Օրուան տօնակատարութիւնը տարբեր երկիրներու մէջ ==
Ռուսաստանի մէջ կատուներու օրը կը նշուի 1 Մարտին։ Առաջին անգամ տօնը Ռուսաստանի մէջ կազմակերպուած է 2004-ին կատուներու մոսկովեան թանգարանի եւ «Կատու եւ շուն» (ռուս.՝ «Кот и пёс») ամսագրի եւ թերթի խմբագրութեան կողմէ:
ԱՄՆ-ի մէջ Կատուի օրը 29 Հոկտեմբերն է։ Ըստ Կատուի ազգային օրուան կայքի՝ տօնը կը նշուի 2005-էն՝ կենդանիներու նկատմամբ դաժան վերաբերմունքի կանխարգիլման ամերիկեան ընկերութեան աջակցութեամբ։
Ճափոնի մէջ Կատուի օրը կը նշուի 22 Փետրուարին։ Այդ պայմանաւորուած է այն հանգամանքով, որ ճափոներէնին մէջ կատուի մլաւոցը կը հնչէ իբրեւ «նեան-նեան-նեան»։ «Նեանը» կրնայ նաեւ նշանակել «երկու», իսկ «երկու-երկու-երկու» բառաշարքը կարելի է գնահատել իբրեւ 22 Փետրուարի։ Այդ օրը Թոքիոյի մէջ տեղի կ՚ունենայ Կատուներու օրուան փառատօնը, ուր կատուները մրցանակներ կը շահին ամենաիւրայատուկ արարքի համար։ Տօնը տեղի կ՚ունենայ 1987-էն, երբ հարցման արդիւնքներու հիման վրայ ան առաջին անգամ կազմակերպեց Կատուներու օրուան գործադիր կոմիտէն՝ կերի արտադրութեան կազմակերպութեան հետ համատեղ։
Լեհաստանի մէջ Կատուի օրը կը նշուի 17 Փետրուարին։ Տօնի մասնակիցները կը խաղան բրդեայ կծիկներով եւ օրուան աւարտին բոլորը կը յայտնուին գունաւոր թելերով փաթթուած վիճակով։
Իտալիոյ մէջ 17 Նոյեմբերին կը տօնեն Սեւ Կատուի օրը (խուզարկութեան ժամանակ զանոնք կ՚ոչնչացնէին, քանի որ նման կատուներուն կը համարէին սատանայի օգնականներ)։
Իւրաքանչիւր երեք տարին, մէկ Մայիսի երկրորդ Կիրակի օրը, Պելճիքայի Իբր քաղաքին մէջ տեղի կ՚ունենայ կատուներու շքերթ։
Համբիկ Սասունեան

Համբիկ Սասունեան (1 Յունուար 1963(1963-01-01), Պէյրութ, Լիբանան), մարտիկ։
Սա­սու­նեան ծնած է Պէյ­րութ։ 28 Յու­նո­ւար 1982-ին սպա­նած է Թուրքիոյ աւագ հիւ­պա­տոս Քէ­մալ Արը­քանը, երբ այս վեր­ջի­նիս ինքնա­շար­ժը կանգ առած էր կար­միր լոյ­սի պատ­ճա­ռաւ։ Հիւպատոսը ահաբեկելու մեղադրանքով ձերբակալուած եւ դատապարտուած է ցմահ ազատազրկման։
Քալիֆորնիոյ բանտարկեալներու ներման դիմումները քննող յանձնաժողովը 4 Յուլիս 2013-ին մերժեց Համբիկ Սասունեանի ներման դիմումը։ 2016 թուականին նոյնանման դիմում մը յանձնաժողովը նոյնպէս մերժած էր։
Ըստ ՀՅԴ Արեւմտեան Գրասենեակի պաշտօնական կայքէջին, Սասունեան ազատ արձակուած է եւ փոխադրուած է Հայաստան:
Հանրապետութեան հրապարակ (Երեւան)

Հանրապետութեան հրապարակը, քաղաքի վարչական կեդրոնի գլխաւոր ճարտարապետական համակառոյցն է տօնակատարութիւններու, շքերթներու եւ ժողովրդական հաւաքոյթներու համար։ Հրապարակը ստեղծուած է (ըստ Երեւանի գլխաւոր յատակագիծին եւ նախագիծին) 1924 թուականին, ճարտարապետ՝ Ալեքսանդր Թամանեանին կողմէ ու կառուցուած է 1926-1958 թուականներուն ընթացքին: 1940-1990 թուականներուն ընթացքին կոչուած է Լենինի հրապարակ, եւ հոն կառուցուած է թանգարաններու շէնք մը 1977 թուականին։ Մինչեւ 1990 թուական, հրապարակին հարաւ-արեւմուտք շրջանին մէջ կը գտնուէր Լենինի արձանը:
Հանրապետութեան հրապարակը կ'ընդգրկէ վարչական շէնքեր, օրինակ՝ Կառավարական տունը (որուն ճարտարապետն է՝ Ալեքսանտր Թամանեան իսկ անոր դահլիճի նախագիծը եւ շինութիւնը ղեկավարած է Գէորգ Թամանեանը), Կառավարական 2-րդ տուն մը (որուն ճարտարապետներն են՝ Սամուէլ Սաֆարեան, Վարազդատ Արեւշատեան նաեւ Ռաֆայէլ Իսրայելեան), Արհեստի միութիւններու շէնքը (ճարտարապետ՝ Մարք Գրիգորեան), «Արմենիա» հիւրանոցը (ճարտարապետ՝ Էտուարտ Սարապեան) եւ թանգարաններու շէնքը (ճարտարապետ՝ Սամուէլ Ղազարեան):
Հանրապետութեան հրապարակին շուրջի շէնքերը կառուցուած են դեղին եւ վարդագոյն յատուկ տուֆ քարերով:
1971 թուականին հանրապետութեան հրապարակին կառուցման հեղինակները ստացած են ՀԽՍՀ պետական մրցանակը:


== Պատկերասրահ ==

Հանրապետութեան հրապարակ
		
		
		
		
		
		
Հանրապետության հրապարակը գիշերը
		
		
		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Հանրապետության հրապարակը avproduction.am կայքում
Ճշմարտութիւն

Ճշմարտութիւնը նիւթի կողմէ իրականութեան համապատասխան արտացոլումն է: Ճշմարտութիւնը իրականութեան այնպիսի վերարտադրումն է, ինչպիսին այն կայ` գիտակցութենէն դուրս եւ անկէ անկախ: Ճշմարտութեան չափանիշները կը դիտարկուին ճանաչողութեան տեսութեան շրջանակներուն մէջ։ Փիլիսոփայութեան այն բաժինն է, որ կ'ուսումնասիրէ ճանաչողական գործունէութեան ընթացքին նիւթին եւ առարկային փոխյարաբերութիւնները, գիտելիքի եւ իրականութեան յարաբերակցութիւնը, մարդու կողմէ աշխարհի ճանաչման հնարաւորութիւնները, ճշմարտութեան չափանիշներն ու գիտելիքի հաւաստիութիւնը:
Իտէալիստական փիլիսոփայութեան համակարգերուն մէջ ճշմարտութիւնը համարուած է իտէալական առարկաներու յաւէրժ ու անփոփոխ յատկութիւն /Պղատոն/, բանականութեան բնածին յատկանիշ /Տեքարդ/ կամ մտքի ապրիորի ձեւ /Քանթ/: Ըստ տրամաբանական ըմբռնման` ճշմարտութիւնը գիտելիքներու ծաւալուն գործընթացքն է /Հեկել/: Իսկ ձեռներիցութիւնը ճշմարիտ կը համարէ այն գիտելիքը, որ գործնականօրէն կիրառելի է եւ կ'ապահովէ յաջողութիւն:
Փիլիսոփայութեան շրջանակներուն մէջ կը քննարկուի այնպիսի բաժամունք, ինչպէս է առարկայական ճշմարտութիւնը, ինչ որ մարդոց եւ մարդկութենէն անկախ գիտելիքի բովանդակութիւնն է։ Կայ նաեւ բացարձակ եւ յարաբերական ճշմարտութիւն, ինչ որ տրամաբանական նիւթապաշտութեան բաժամունք է։
Ճշմարտութիւն բառը կ'օգտագործուի նաեւ ձեւական տրամաբանութեան մէջ։ Գոյութիւն ունի «տրամաբանական ճշմարտութիւն», որ կը հակադրէ փաստական ճշմարտութեանը։ Տրամաբանութեան մէջ ասոյթը կը համարուի ճշմարիտ, եթէ անոր ձեւը կը համինայ կամ որոշ թոյլատրելի գործողութիւններէ ետք կրնայ համինալ տրամաբանական օրէնքի հետ


== Արտաքին յղումներ ==
The Correspondence Theory of Truth (անգլերէն)
The Coherence Theory of Truth (անգլերէն)
The Deflationary Theory of Truth (անգլերէն)
Tarski's Truth Definitions (անգլերէն)
Axiomatic Theories of Truth (անգլերէն)
Արաքս (ամսագիր, Լառնակա)

«Արաքս», պարբերաթերթ, լոյս տեսած է 1924–1929-ին, Լառնակայի մէջ (Կիպրոս)։ Տնօրէնն էր Մ. Մոստիճեանը։ «Արաքս» լուսաբանած է Կիպրոսի հայկական գաղութի կեանքը, պարբերաբար յօդուածներ ու լուրեր արտատպած է «Խորհրդային Հայաստան» թերթէն։ Մեծ տեղ յատկացուցած է քաղաքական ընթացիկ լուրերուն։ «Արաքս»-ի նիւթերու մէ մասը լոյս տեսած է անգլերէն։
Ահմատ Շամլու

Ահամատ Շամլու (12 Դեկտեմբեր 1925(1925-12-12), Թեհրան, Իրան - 24 Յուլիս 2000(2000-07-24), Քարաջ, Թեհրանի նահանգ, Իրան), պարսիկ բանաստեղծ, գրող, թարգմանիչ եւ լրագրող։ Շամլուին կարելի է համարել նորագոյն Իրանի ամենաազդեցիկ բանաստեղծը։
Անոր առաջին աշխատանքը կոչուած է «Մոռացված երգը» (1974), ետքը սկսածլ է գրել «Sokhan-no» ամսագիրին համար, իսկ առաջին պատմուածքը գրած է 1980-ին։ Ան ընդհանրապէս գրած է Սիրոյ մասին։


== Երկեր ==
Շալում գործերէն․

«Քեթապէ քուչէ» (փողոցի գիրքը) հսկայ աշխատութիւնը,
«Հաուայէ թազէ» ( թարմ օդ),
«Այտա տար այենէ» (Այտան հայելիի մէջ), եւ բանաստեղծութիւններու ժողովածուները:Ահմատ Շամլուն թարգմանած  է տարբեր գրողներէ բազմաբնոյթ ստեղծագործութիւններ: Անոր թարգմանութիւններու շարքին կը պատկանին․

«Համչոն քուչէյէ պի էնթէհայ» (ինչպէս անաւարտ փողոց)՝ Հայկոյէն,
«Փաբերեհնէհա» (ոտաբոբիկներ)՝ Զահարեայ Էսթանքոյէն,«Արուսիէխուն» (Արեան պսակը)՝ Ֆետերիքօ Կարսիայէն եւ այլն:
Վրթանէս Փափազեան

Վրթանէս Փափազեան (12 Ապրիլ 1866(1866-04-12), Վան - 26 Ապրիլ 1920(1920-04-26), Երեւան, Հայաստանի Առաջին Հանրապետութիւն), հայ մտաւորական, գրող, հասարակական-քաղաքական-մշակութային գործիչ, գրաքննադատ, խմբագիր, գրականութեան պատմաբան, ուսուցիչ եւ թարգմանիչ։
Ծնած է Վան, քահանայի ընտանիքի մէջ։ Մանուկ տարիքէն տեղափոխուած Պարսկաստան՝ Թաւրիզ։ Վրթանէս նախնական ուսումը կը ստանայ Ագուլիսի եւ Թաւրիզի հայկական վարժարաններուն մէջ, ապա՝ կ'ընդունուի Էջմիածինի Գէորգեան ճեմարանը, որուն ընթացքը չ'աւարտեր, որովհետեւ 15 տարեկանին կը պարտաւորուի նետուելու կեանքի ասպարէզ եւ իր ճակտին քրտինքով ապրուստը վաստակել։

Լեզուներ սորվելու ընդունակ եւ գրելու շնորհքով օժտուած պատանի Վրթանէսին համար կը սկսի անվերջ ուղեւորութիւններու եւ տեղափոխութիւններու կեանք մը։ Քանի մը տարի, 1885-էն՝ 1888, կը մնայ Պոլիս, ուր հայկական մամուլին մէջ լոյս կը տեսնեն իր գրութիւնները։ Քանի մը տարի ուսուցչութիւն կ՛ընէ արեւմտ. Հայաստանի գաւառները։   Ապա յաջորդաբար կ'ուղղուի Պաքու,  Մոսկուա, այնուհետեւ՝ Պոլիս եւ ի վերջոյ Ժընեւ, ուր 1891–էն 1895 կը հետեւի գրականութեան եւ հասարակական գիտութիւններու դասընթացքներու։ Աւարտելով՝ Կովկաս կը դառնայ, ուսուցիչ կը դառնայ, այս անգամ տեղափոխուելով արեւելեան Հայաստանի գաւառները։ Պարագայաբար կը զբաղի նաեւ թերթ խմբագրելով, բայց մանաւանդ կը գրէ․ վէպ, պատմուածք, թատերակ, բանաստեղծութիւն (արձակ),  զրոյցներ, հեքիաթներ։ Առաւելաբար կ՛արծարծէ ընկերային հարցեր՝ անհաւասարութիւն եւ անարդարութիւն, երբեմն յաջողելով պարզ նկարագրութենէ անդին անցնիլ եւ յուզել ընթերցողը։
Պահ մը կրկին՝ Պոլիս է, ապա հարաւային Ռուսիա, միշտ՝ ուսուցիչ։ Պատերազմի տարիներուն կը վերադառնայ Կովկաս՝ Երեւան, եւ քանի մը տարի կը վարէ նախակրթարանի տեսուչի պաշտօն (էջմիածին)։
Հանրապետութեան շրջանին՝ զոհ կ՛երթայ համաճարակ հիւանդութեան։


== Երկեր ==
Խաթ-Սաբա, Թիֆլիս, 1890, 92 էջ:
Գինեգործի աղջիկը, Թիֆլիս, 1891, 88 էջ:
Պատկերներ թրքահայոց կեանքէն, Մոսկուա, 1891, 328 էջ:
Տուրիստի յիշողութիւններ (պատմուածքներ, պատկերներ եւ այլն), Թիֆլիս, 1895, 88 էջ:
Անյագը, Թիֆլիս, 1897, 60 էջ:
Սանթօ, Թիֆլիս, 1898, 69 էջ:
Հայ բօշաներ, Թիֆլիս, 1899, 100 էջ:
Էմմա, Թիֆլիս, 1901, 284 էջ:
Պատմուածքներ, Թիֆլիս, 1901, 120 էջ:
Ասի, Թիֆլիս, 1903, 136 էջ:
Խենթը, Թիֆլիս, 1903, 56 էջ:
Ալէմգիր, Թիֆլիս, 1904, 92 էջ:
Մեռնողները բարեւում են ձեզ, ա. տ., 1904, 212 էջ:
Պատմուածքներ թրքահայերու կեանքէն, Թիֆլիս, 1904, 378 էջ:
Ազէրֆեզա, Թիֆլիս, 1905, 136 էջ:
Ժայռ, Թիֆլիս, 1907, 56 էջ:
Հաջի բէգ (հայ յեղափոխական կեանքէն), Կ. Պոլիս, 1909, 132 էջ:
Արտաշէս Երկրորդ, Պաքու, 1910, 52 էջ:
Հիդրա, Թիֆլիս, 1910, 116 էջ:
Պատմութիւն հայոց գրականութեան, Թիֆլիս, 1910, 817 էջ:
Սահակ եւ Մեսրոպ, Պաքու, 1910, 60 էջ:
Սանթօ (պատմուածքներ), Կ. Պոլիս, 1910, 112 էջ:
Վարդանանց պատերազմը, Պաքու, 1910, 100 էջ:
Զրոյցներ, Շուշի, 1911, 232 էջ:
Պատկերներ գիւղից, Թիֆլիս, 1913, 278 էջ:
Պատմութիւն հայ գրականութեան, Կ. Պոլիս, 1914, 176 էջ:
Անյագը, ա. տ. եւ թ., 60 էջ:
Պատմութիւն հայոց գրականութեան, ա. տ. եւ թ., 460 էջ:
Պատմութիւն հայոց գրականութեան, մաս - 1, Երեւան, ա. թ., 328 էջ:
Նմոյշներ ժողովրդական Հին եւ Միջնադարեան բանահիւսութիւններէն, Կ. Պոլիս, 1931, 128 էջ:
Պատմութիւն հայոց գրականութեան, ա. տ., 1931, 128 էջ:
Պատմութիւն հայոց գրականութեան, Կ. Պոլիս, 1931, 460 էջ:
Ընտիր յերկեր, գիրք 1, ՅԵրեւան, 1939, 396 էջ:
Ընտիր յերկեր, գիրք 2, ՅԵրեւան, 1940, 400 էջ:
Եղօ

Եղօ (1891-Բինկեան, 1915), ազգային կուսակցական գործիչ:


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Բինկեան:1891-ին կը մտնէ Դաշնակցութեան շարքին մէջ եւ Պոլիս կը մասնակցի Մամբրէ վրդ.ի տէրորին: Կարաւարագործի
մը մէջ որուն հետեւանոք կը ձերբակալուի եւ կ՝աքսորուի Սախալին: Հոն կը մնայ մինչեւ 1905, երբ ճաբոն՝ կղզիին կէսը կը գրաւէ, զինքն ալ ազատ արձակելով: Սահմանադրութեան հռչակումին Պօլիս կուգայ եւ պահ մը առեւտուրով զբաղելէ վերջ կը մեկնի Ամերիկա: Պատերազմի տարին ծննդավայրը կը դառնայ:Սարսափի օրերուն, ծուղակը չիյնալու համար Մուրատի հետ Խմբովին կը բարձրանայ սար եւ մինչեւ 1916-ի վերջը քանիցս կ՝ընդհարի կանոնաւոր բանակին: Յետոյ կ՝իջնէ Սամսոն, որ ընկերովի բռնի վերցնելով առագաստանաւ մը՝ բաց ծով կ՝ելլէ, Ռուսիա անցնելու համար: Եզերապահ մը հատուկ հրահանգով:Րիզէէն կը մեկնի՝ նաւը բռնելու: Քանի մը ժամ վերջ եզերապահը կը վնասուի եւ պարստուած ետ կը դառնայ, բայց ինքն ալ գընդակահար կ՝իյնայ:


== Աղբիւրներ ==
Ապրիլ Տասնըմէկի, էջ 72, հատոր 342