armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Աշոտ Երկաթի Ձիարձան (Իջեւան)

Աշոտ Երկաթի ձիարձան, Աշոտ Բ. Երկաթ հայոց թագաւորին (914-929 թթ․) նուիրուած ձիարձան Հայաստանի Տաւուշի մարզի Իջեւան քաղաքին մէջ:


== Պատմութիւն ==
Յուշարձանը տեղադրուած է Հայաստանի անկախութեան 26-րդ տարեդարձին Իջեւանին մէջ իրականացուած միջոցառումներու շրջանակին մէջ։ Կը գտնուի Իջեւանի մարզպետարանի դիմաց՝ Սահմանադրութեան հրապարակին մէջ:


== Նկարագրութիւն ==
Աշոտ Երկաթի ձիարձանի բարձրութիւնը 6 մեթր է, պատուանդանի հետ միասին՝ 9 մեթր: Աշոտ Երկաթը ձիու վրայ է, ձիու աջ ոտքը բարձրացուած է, արքայի գլուխին թագն է, աջ ձեռքին՝ խաչը: Արձանին կը նայի դէպի Մ 3 մայրուղի, որու շնորհիւ այն տեսանելի է միջպետական ճանապարհով երթեւեկողներու համար:


== Հեղինակներ ==
Քանդակագործ (ներ)՝ Արմէն Դաւթեան, օգնական՝ Գոռ Դաւթեան


== Ծանօոթագրութիւններ ==


== Արտաքին յղումներ ==
2017 թ. Իջեւանի համայնքապետարանի կատարած աշխատանքները
Սարգիս Մանասեան

Սարգիս Մանասեան (, Չարտախլու, Ելիզավետպոլի գավառ - 1920), հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, քաղաքական-պետական գործիչ, ուսուցիչ, ՀՅԴ կուսակցութեան անդամ:


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Գանձակի Չարտախլու գիւղը: Ծննդեան ճշգրիտ թուականը անյայտ է։ Նախնական ուսումը ստացած է Թիֆլիսի Ներսիսեան վարժարանին մէջ: Աշակերտական տարիներուն` 1895-ին անդամակցած է նորակազմ ՀՅԴաշնակցութեան Թիֆլիսի «Հայկազեան եղբայրութիւն» անունով գործող աշակերտական շարժումին: 
Բարձրագոյն ուսումը ստացած է Թիֆլիսի ռուսական ուսուցչանոցին մէջ, ապա կոչուած է ուսուցչական աշխատանքի` նախ Շուշիի հեղինակաւոր թեմական վարժարանին, ապա` Թիֆլիսի Ներսիսեան վարժարանին մէջ:


== Գործունէութիւն ==
1903-ին մասնակցած է «Փոթորիկ»-ի գործունէութեան:
Մանասեան եղած է Դաշնակցութեան մարտական ուժերուն զինման գլխաւոր պատասխանատուներէն մէկը՝ ՀՅԴ Արեւելեան Բիւրոյի կողքին ստեղծուած Զինուորական Ֆոնտի անդամ։ Ներդրում ունեցած է 1905-1906 թուականներուն ցարական գաղտնի սպասարկութեան հրահրած հայ-թաթարական ընդհարումները դիմագրաւելու դժուարին գործին մէջ: 
Ան ինքնապաշտպանութեան գործին մէջ Պաքուէն մինչեւ Երեւան տարածուած հայ մարտիկները զէնք ու զինամթերքով ապահովելու գործին գլխաւոր պատասխանատուներէն եղած է:
1909-ին ցարական իշխանութիւններու կողմէ, բազմահարիւր հայ մտաւորականներու ու հասարակական գործիչներու շարքին, ձերբակալուած եւ իբրեւ դաշնակցական` ծանրագոյն պատիժ ստացած եւ դատապարտուած է: Հետագային ընդհանուր ներումէն օգտուած եւ բանտարկութենէ ազատ արձակուած է:
Բանտէն ազատ արձակուելէ անմիջապէս ետք լծուած է հայ կամաւորական շարժման կազմակերպման եւ զինման աշխատանքներուն:
Փետրուար 1917-էն ետք Մանասեան մաս կազմած է Անդրկովկասը ներկայացնող հայ պատգամաւորներու խմբակին: Այդ առաքելութիւնը շարունակած է մինչեւ 28 Մայիս 1918-ի Հայաստանի Հանրապետութեան անկախութիւնն ու հիմնադրումը:


== Վարած պաշտօններ ==
Սարգիս Մանասեան նուիրուած է հայոց պետականութեան կերտումին ու հզօրացման: Հետեւաբար․

Ընտրուած է Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան խորհրդարանի պատգամաւոր,
27 Ապրիլ 1919-ին նշանակուած է Հայաստանի Հանրապետութեան ներքին գործերու նախարարի պաշտօնակատար,
28 Մայիս 1919-ին` Հայաստանի Հանրապետութեան ներքին գործերու նախարար,
Եղած է Ազրպէյճանի մէջ Հայաստանի դեսպան:Մայիս 1920-ին սկիզբը ան իբրեւ լիազօր բանագնաց ուղարկուած է Իջեւան` պոլշեւիկներու հակապետական ընդհանուր խռովութիւնը լուծելու: Ս. Մանասեանին ընկերացած է յատուկ պատուիրակութիւն մը: Բանագնացներուն առաքելութիւնը եղած է երկխօսութեան ճամբով դադրեցնել խռովութիւնը:
Պոլշեւիկները դաւադրաբար զինք եւ ամբողջ պատուիրակութիւնը գերի բռնած եւ Պաքու տեղափոխած են, ուր բանտային չարչարանքներու եւ հարցաքննութեանց կարճատեւ շրջանէ մը ետք` 29 Մայիս 1920-ին, Պաքուի մերձակայքը` Կասպից ծովուն բացերը, գնդակահարած եւ ծով նետած  են անոր խոշտանգուած մարմինը:
Նախաճաշ

Նախաճաշ, օրուան առաջին սնունդի ընդունումն է, ինչպէս կարգն է՝ արթննալէն մինչեւ կէսօր։ Որոշ փորձագէտներ կը համարեն, որ նախաճաշը ամենակարեւոր սնունդի ընդունումն է, անոր բաց թողնելը կարող է լուրջ խնդիրներ առաջացնել։


== Նախաճաշ եւ առողջութիւն ==
ԱՄՆ-ի մէջ բժիշկներու հետազօտութիւնները պարզած են, որ անոնք ոորոնք նախաճաշած են ամէն օր, այդքան գէր չէն քան ան, ով բաց թողած է առաւօտեան սնունդի ընդունումը։


== Նախաճաշի աւանդոյթներ ==
Տարբեր երկիրներու մէջ գոյութիւն ունին նախաճաշի տարբեր աւանդոյթներ.
Եւրոպական նախաճաշ
Եւրոպական երկիրներուն մէջ նախաճաշին կ՚ըլլան՝ տաք խմիչքներ (ոչ ալկոհոլային) եւ թխուածքներ։ Խմիչքներէն հիմնականը կ՚ըլլայ կաթը։


== Անգլիական նախաճաշ ==
Մեծ Բրիտանիոյ մէջ դասական նախաճաշ կ՚ըլլայ՝ խաշած կամ եփած ձուեր եւ այլ ուտեստներ, որոնց մէջ կայ ձու։


== Հնդկական նախաճաշ ==
Հնդկական խոհանոցին յատուկ շեշտ կը դրուի բուսական ուտեստներուն վրայ՝ սաբջի։ Լոբիով եւ բանջարեղէններով համեմուած աւանդական համեմունքներով, որոնց շարքին առաջնային տեղ կը զբաղեցնէ կերասի համեմունքները։


== Ճափոնական նախաճաշ ==
Ճափոնական նախաճաշը կը կազմուի թեթեւ սնունդէ, որ ճափոնական թէյի մշակոյթին մէջ սեղաններուն կը մատուցուի ճափոնական պուեր թէյ, ինչպէս կարգն է ճաշէն ետք։


== Ռուսական նախաճաշ ==
Այնտեղ նախաճաշը շատ ժամանակ չի խլեր։ Այնտեղ միշտ նախաճաշի սեղանին կը դնեն ապուր տարբեր համեմունքներով եւ ձուեր։ Նախաճաշին կը խմեն սեւ թէյ կամ կ՚ըլլայ նաեւ սուրճ, թէյին հետ կարելի է ուտել մեղր, անուշ, խտացած կաթ, թթուասեր։ Ամառնային օրերուն նախաճաշին կարող են ուտել նաեւ միրգեր։


== Նախաճաշ եւ գեղանկարչութիւն ==

		


== Արտաքին յղումներ ==
Նախաճաշը՝ սննդակարգի ամենակարեւոր բաղադրիչ Archived 2015-10-05 at the Wayback Machine.
1880 թուական

1880 թուական, նահանջ տարի, 19րդ դարու 80րդ տարին


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1880 ծնունդներ

Յունուար 22՝ Փրիտիեշ Րիս  (հունգարերէն՝ Riesz Frigyes, մ.1956), հունկար թուաբանագէտ
Փետրուար 4(16)՝ Մարտիրոս Սարեան (մ.1972), նկարիչ
Փետրուար 20՝ Սարգիս Սէլեան (մ.անյայտ), ազգային գործիչ
Յունիս 20՝  Գրիգոր Ամիրեան (մ.1964, Լոս Անճելըս), հասարակական գործիչ
Հոկտեմբեր 29՝ Ալմա Եոհանսոն (շուէտ.՝ Alma Johansson, մ.1974), շուէտացի միսիոնարուհի
Օրը յայտնի չէ՝
Հրանդ Ալեանաք (մ.1938, Փարիզ), նկարիչ
Աւետիս Աֆարեան (անյ.կ.1915), բժիշկ
Լեւոն Մեսրոպ (մ.1960, Փարիզ), գրող, բանասէր


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1880 մահեր

Ապրիլ 20՝ Գաբրիէլ Այվազովսկի (ծն.1812),  եկեղեցական եւ հասարակական գործիչ, բանասէր-պատմաբան
Փետրուար 5՝ Միքայէլ Միանսարեանց (ծն.1830, Թիֆլիս), լրագրող, հասարակական գործիչ
371 (թիւ)

371 (երեք հարիւր եօթանասունմեկ) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 370-ի եւ 372-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 A001358  հարիւրտասնվեցերորդ կիսապարզ թիւն է
 A034962  երեք յաջորդական պարզերու գումար է՝ 371=113+127+131
 A127334  եօթ յաջորդական պարզերու գումար է՝ 371=41+43+47+53+59+61+67
 A005188  տասներկուերորդ ինքնասիրահարուած թիւն է` 371=33+73+13
 A055333  իր ամենափոքր եւ ամենամեծ պարզ բաժանարարներու եւ անոնց միջեւ եղածներու գումարն է
 Alt   371  գործադրելիս կը ստացուի s տողատառը
371 Պոհեմիա աստեղնեակի կարգային թիւն է
+371-ը Լաթվիա զանգելու միջազգային քոտն է
Թահիթի

Թահիթի, հրաբխային կղզի Խաղաղական ովկիանոսին, Ֆրանսական կղզիախումբին մէջ եւ ամէնէն մեծը: Ֆրանսական տիրոյթ է։ Տարածութիւնը 1042 Քմ² է, բնակչութիւնը՝ 95, 6 հազար (1977-ի տուեալներով):

Վարչական կեդրոնը եւ գլխաւոր նաւահանգիստը՝ Պապեեթէն է։
Բնակչութեան մեծամասնութիւնը թահիթցիներ են։ Կը բնակին նաեւ չինացիներ եւ ֆրանսացիներ։
Պաշտօնական լեզուն ֆրանսերէնն է, կրօնը՝ քրիստոնէութիւնը։ Կղզին բաղկացած է լեռնային երկու զանգուածներէ (բարձրութիւնը՝ մինչեւ 2241 մ)։ Կազմուած է պազալթներէ։ Կլիման արեւադարձային, ծովային է։ Տարեկան տեղումները 1400 մմ են։ Կան խոնաւ արեւադարձային անտառներ, մերձափնեայ հարթավայրերուն մէջ՝ արմաւենիի, պանանի, շաքարեղէգի, վանիլի եւ արքայախնձորի ծառեր։ Կ'արտադրեն՝ մարգարիտ։ Վերջին երեսուն տարիներուն Թահիթին դարձած է ոստրէներու մշակումի ամէնէն ճանչցուած շրջաններէն մէկը:
Coffeeshop

Coffeeshop (հոլ.՝ coffeeshop), կանեփի եւ կանեփէ ստացուած արտադրանքի հրապարակային վաճառքի թոյլտուութիւն ունեցող հաստատութիւններու տեսակ (առաւելաբար Հոլանտայի տարածքին): Coffeeshop-երու գործունէութիւնը կը կարգաւորուի «Ապիոնի մասին» օրէնքով եւ Հոլանտայի թմրամիջոցներու քաղաքականութեամբ:
Հակառակ Հոլանտայի արդիւնաբերական արգելքին, Coffeeshop-երուն մէջ թեթեւ թմրամիջոցներու վաճառքը, սեփականութիւնը եւ օգտագործումը փաստացի չի հետապնդուիր՝ հետեւեալ սահմանափակումներու առկայութեամբ.

չտեղադրելլ արգելուած նիւթերու գովազդ,
կազմակերպութեան մէջ չարտօնել ծանր թմրամիջոցներու վաճառք,
չարտօնել հասարակական կարգի խախտում,
վաճառել միայն 18 տարեկանէն բարձր անձերու եւ արգլիել այդ տարիքէն ցածր անձերու մուտքը,
մէն մարդուն որոշուած չափաբաժինէն (5 կրամէն) աւելի չվաճառել,
Coffeeshop-երը չտեղադրել դպրոցներէն 250 մեթրէն աւելի մօտ տարածութեան վրայ:


== Կարեւորութիւն ==

Թեթեւ թմրամիջոցներու (Coffeeshop-երու) վերահսկուող վաճառքի կէտերու օգտագործումը նպատակ ունի առանձնացնելու թեթեւ թմրամիջոցներ օգտագործողներուն այնպիսի միջավայրերէ, ուր կ՛օգտագործուին ծանր թմրամիջոցներ:


== Գրականութիւն ==
What Can We Learn from the Dutch Cannabis Coffeeshop Experience? / RAND, 2010
Cannabis policy in the Netherlands: moving forwards not backwards / Transform Drug Policy Foundation, 2014
Սահակ Օտապաշեան

Սահակ Ծ. Վրդ. Օտապաշեան (1875, Սվազ - 1915, Մեծ Եղեռնի զոհ) Հայ եկեղեցական եւ մանկավարժ։


== Կենսագրութիւն ==
Վարդապետ ձեռնադրուած է 1901 թուականին:
Կեդրոնական եւ «Նոր Դպրոց» վարժարաններէն ներս դասաւանդած է հայկական մատենագրութիւն եւ կրօնք, ան նաեւ ստանցնած է ծննդավայրին Արամեան վարժարանի տեսչութիւնը:
1905էն ի վեր վարած է տեղապահի եւ առաջնորդի պաշտօններ Սվազ, Ամասիա, Մարզուան, Սամսոն եւ Պրուսա մինջեւ 1912-1914, որմէ յետոյ անձնուիրաբար գաւառ մեկնած՝ պատրիարքական հրահանգի մը համաձայն:
Պարտականութեան ճամբուն վրայ ինկած, Օտապաշեան եղած է Պոլսոյ եւ գաւառի բոլոր աշխարհականներուն ու եկեղեցականներուն մէջէն առաջին զոհը:


== Աղբիւրներ ==
Թէոդիկ, Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի, Արզուման հրատարակչատուն, Կ. Պոլիս, 1919, էջ 84
Արմաւ

Արմաւ, անգլերէն Palm իր պարունակած կենսանիւթերու եւ միքրօտարրերու  շնորհիւ կը համարուի լման սնունդ ընտանիքի բոլոր անդամներու համար, անոնց պարգեւելով ուժ, աշխուժութիւն եւ կանխարգիլելով կարգ մը հիւանդութիւններ: Բուսակերներու եւ արեան տկարութիւն ունեցողներու համար ան անփոխարինելի է շնորհիւ իւրաքանչիւր 100  կրամի մէջ պարունակած 1.6մլկ. երկաթի, քանի որ հասուն մարդու պահանջը օրական 0.9մլկ. է: Պարունակած շաքարի տոկոսը կը հասնի 70-ի, իսկ 100կրամը ունի 250 ջերմուժ: Հարուստ ըլլալով բնաթելերով , ունի լուծողական յատկութիւն, կը պայքարի պնդութեան դէմ , ինչով եւ պայմանաւորուած է անոր  դիւրամարս ըլլալը: Կը տարբերենք արմաւի 1500 տեսակ, դեղինէն ոսկեգոյն եւ մինչեւ մութ սրճագոյն: Արմաւը կը պարունակէ փրոթէին, ածխաջրատներ, երկաթ, ֆոսֆոր, քալսիում, բոլոր կենսանիւթերը բացի Vit. Eէն: Պարունակած ամինաթթուներու քանակով ,ան կը գերազանցէ պանանը եւ խնձորը: կը պարունակէ ֆլիւոր, որ անհրաժեշտ է առողջ ակռաներ ունենալու համար , եւ սէլենիում օրկանիզմի դիմադրողականութիւնը բարձրացնելու համար: Արմաւը կը նպաստէ սիրտ-անօթային հիւանդութիւններու կանխարգիլմանը : Արմաւէն պէտք է զգուշնան սննդականոնի հետեւողները, սակայն բնական կշիռքի ժամանակ , զայն կարելի է օգտագործել քաղցրաւենիքի փոխարէն : Արմաւները կը համարուին հնագոյն բժշկութեան ամենալաւ միջոցը ստամոքս-աղիքային հիւանդութիւններու բուժման համար: Տեւական օգտագործման պարագային, աղիքներու մէջ կը ստեղծուի օգտակար մանրէներու կազմ: Աղիքներու աշխատանքը խթանելու համար կէս լիթր ջուրի մէջ եռացնել 5 արմաւ , խմել  առտու եւ իրիկուն , կամ ուտել 5արմաւ, ապա խմել մէկ գաւաթ գաղջ ջուր : Արմաւը կ'օգնէ եւ կերակրափողի այրոցի պարագային եւ պարունակած կլութամինաթթուի շնորհիւ կը չէզոքացնէ աւելորդ ստամոքսահիւթը : Արմաւը ուղղակի ուժանիւթի աղբիւր է , բառացիօրէն կը լիցքաւորէ մարմինը: Օգտակար քաղցրաւենիք է , որ կ'ապահովէ մարմնի ֆրուքթոզը եւ կլուքոզը: Ան կը պարունակէ մեծ քանակով Vit.B5 ապահովելով մկաններու աշխատունակութիւնը,  մանաւանդ մարզիկներու մոտ: Ուղեղի մտային լարումներու ժամանակ անփոխարրինելի է շնորհիւ իր պարունակած կլուքոզի եւ B խումբի կենսանիւթերու : Երբ յղի կամ դիեցնող կինը իր սննդաբաժնի մէջ, արմաւ կը սպառէ, երեխան կը ստանայ աճի համար անհրաժեշտ լիարժէք կենսանիւթեր եւ միքրօտարրեր:


== Աղբիւրներ ==
Առողջութիւնն Ու Սնունդը Գոհար Վարդանեան Քեշիշեան Պէյրութ 2007
Կարապետ Մելիքեան

Կարապետ Մելիքեան Գէորգի (1883, Արաբկիր, Խարբերդի Վիլայէթ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1915), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Կարապետ Մելիքեան ծնած է 1883 թուականին, Խար­բեր­դի նա­հան­գի Խարբերդի գաւառի Արաբ­կիր քաղաքին մէջ։ Աւարտած է ծննդավայրի ուսումնարանը։ 1901 թուականին աւարտել է ամերիկացի միսիոներներու՝ Խարբերդի Եփրատ գոլէճը։
1901-1907 թթ. ուսանած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական ֆակուլտետէն ներս։ 1907 թուականին բժշկական վկայական ստանալով վերադարձած է հայրենի Արաբկիր։ 1907-1910 թթ. տեղափոխուած է Կա­րնոյ նահանգի Կա­րնոյ գա­ւա­ռի Քղիի գաւառակի կեդրոն Քղի աւանը եւ թաղապետարանի բժիշկ աշխատած։
Քղիի մէջ ամուսնացած է Նիկողոս էֆենտի Օհանեանի աղջկայ հետ։
Պալ­քա­նեան պա­տե­րազ­մի ժամանակ, որպէս զինուորական բժիշկ ծառայած է Օսմանեան բանակին մէջ, եղած է Ատ­րի­ա­նա­պոլ­իս եւ այլուր։
1915 թուականի Ապրիլին, Քղիի մօտակայքը զոհ դարձած է թրքական յաթաղանին՝ 32 տարեկան հասակին։


== Գրականութիւն ==
«Տե­ղե­կա­տու», 1951, 36, էջ 1901։
Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթըն, 1957։
Փոլատեան Ս., Պատմութիւն հայոց Արաբկիրի, Նիւ Եորք, 1969։
Խաչատրեան Լ. եւ ուրիշ., Ցուցակ Հայոց ցեղասպանութեան զոհերի (1915-1923 թթ.), հ. 2, Խարբերդի նահանգ, Երեւան, 2004։
Քէստենեան Հ., Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն Շրջանաւարտ Եւ Մեծ Եղեռն ին Նահատակուած Հայ Բժիշկներ, «Ազ­դակ», 1.11.2012


== Աղբիւր ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Չինական Վարդ

Չինական վարդ կամ չինական հիպիսքուս (լատ.՝ Hibiscus rosa-sinensis), կը պատկանի տուղտազգիներու ընտանիքին, ցած ծառեր են, թուփեր, խոտաբոյսեր։ Ցեղը կ'ընդգրկէ շուրջ 150 տեսակ։
Մշտադալար թուփ է մինչեւ երեք մ. բարձրութեամբ, հարթ փայլուն մուգ կանաչ տերեւներով, ծաղիկներու տրամագիծը կը կազմէ 16 սմ։
Չինական վարդի հայրենիքը հարաւային Չինաստանն է եւ հիւսիսային Հնդկաստանը։


== Կենսաբանական նկարագիր ==

Մինչեւ 4 մ. բարձրութեամբ ծառ է կամ թուփ։ Ծաղիկները մեծ են, մէկ հատիկ, վառ կարմիր, նարնջագոյն կամ դեղին, թոյլ բուրաւէտ։ Ծաղկաթերթիկները թիւով հինգ են, ձագարաձեւ՝ միաձուլուած, բազմաթիւ ոսկեգոյն առէջները կը կազմեն սնամէջ գլան, որ աւելի երկար է, քան ծաղիկի տրամագիծը՝ 10 - 16 սմ.։
Սենեկային բոյսերու բարձրութիւնը կրնայ հասնիլ 11,5 մ.-ի։ Բոյսին գեղեցիկ ծաղիկներուն կեանքի տեւողութիւնն է ընդամէնը 36 ժամ։ անոնց գրեթէ անմիջապէս կը փոխարինեն նորերը։


== Պատմութիւն ==

Մալիզիոյ մէջ կը համարեն, որ սերտ աճած ծաղկաթերթիկները կը խորհրդանշեն իսլամական հինգ պատուիրանները, կը համարուին ազգային ծաղիկ, որ կը խորհրդանշէ երկիրը, նկարազարդուած է մետաղադրամի վրայ, հնդիկները կը հիւսեն ծաղիկը հարսանեկան պսակի մէջ։ Բոյսի տարածման մասին կը վկայեն բազմաթիւ այլ անուանումները՝ «փարաւոններու ըմպելիք», «Սուտանի վարդ», «Վենետիկի տուղտ», «Կարմիր աւելուկ»։


== Կազմուածք ==

Չինական վարդերը կը պարունակեն սպիտակուցներ, կիտրոնաթթու եւ խնձորաթթու, կենսանիւթ, մեծ քանակութեամբ հականեխիչ նիւթեր, բուսական ներկանիւթեր եւ հակաօքսիտաններ։ Տերեւը նոյնպէս հարուստ է օգտակար նիւթերով. կը պատրաստեն աղցաններ։


=== Կիրառութիւն ===

Չինական վարդի ծաղկաթերթիկները կը պատրաստեն Եգիպտոսի մէջ կարկաթէ թէյը։ Ըստ «ֆենշույ» ուսուցման՝ չինական վարդը բնակարանը կը լեցնէ դրական ուժով, կը պաշտպանէ ընտանիքը անախորժութիւններէ, կ'ամրացնէ ամուսնական կապերը։ Անիկա կը խթանէ ընտանիքեւ մտաւոր գործունէութիւնը, կը տրամադրէ ստեղծագործ աշխատանքի։ Յայտնի է, որ բոյսերը կը հաղորդակցին իրարու հետ որոշակի յաճախականութիւն եւ երկարութիւն ունեցող ելեկտրական ալիքներու միջոցով։
Սերմերը կ'օգտագործեն հրուշակեղէնի վրայ ցանելու համար, կը խառնեն սուրճին եւ ապուրներուն։ Ունի լուծողական ներգործութիւն։


== Բժշկութեան մէջ ==

Տերեւը եւ ծաղիկները հնագոյն ժամանակներերէն կիրարկուած են աղեստամոքսային համակարգի հիւանդութիւններուն, թութքի, փորհարութեան, մաշկի սուր բորբոքումներուն բուժման համար։ Թէյի կանոնաւոր օգտագործումը կը պարգեւէ հանգիստ քուն եւ բարի երազներ։ Տաք թէյը կը հանգստացնէ նեյարդային համակարգը, կը մաքրէ Լեարդը եւ երիկամները։ Այն անփոխարինելի է գերզգայուն անձերու համար՝ զայն կարելի է խմցնել նոյնիսկ 1,5 - 2 տարեկան երեխաներուն։
Պատկերասրահներու մէջ՝ ծաղիկին տարբեր գոյները կ'օգտագործուին որպէս զարդարիչ բոյսեր։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		


== Գրականութիւն ==
Ya Tang, Michael G. Gilbert & Laurence J. Dorr։ Malvaceae in der Flora of China, Volume 12, S. 264։ Hibiscus rosa-sinensis - Online.
Sultanul Abedin։ Malvaceae in der Flora of Pakistan։ Beschreibung von Hibiscus rosa-sinensis - Online.


== Արտաքին յղումներ ==
Уход за Гибискусом китайским
The American Hibiscus Society.
The Australian Hibiscus Society Inc.
Դեղագործական Քիմիագիտութիւնը Հայաստանի Մէջ

Դեղագործական քիմիագիտութիւնի Հայաստանի մէջ


== Դեղագործական Քիմիագիտութեան Հիմնադրումը Հայաստանի մէջ ==
Դեղագործական քիմիագիտութեան հիմնադիրը Հայաստանի մէջ Արմենակ Մնջոեանն է։ Հայրենական մեծ պատերազմի (1941-1945 թուականներ) տարիներուն ԵԲԻ-ի մէջ անոր ղեկավարութեամբ արտադրութեան մեջ ներդրուած են ռազմաճակատին ու թիկունքին անհրաժեշտ դեղանիւթեր։ Կենսաբանօրէն աշխոյժ նիւթերու համադրումը հետագային ծաւալած է Արմենակ Մնջոեանի ղեկաւարած քիմիագիտութիւն-դեղագործական տարրալուծարանին մէջ, որու հիման վրայ 1955 թուականին ստեղծուած է Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութեան Գիտութիւններու Ակադեմիայի նուրբ գործարանական (organic) քիմիագիտութեան համակարգը (Նուրբ Օրքանիգ Քիմիագիտութեան Ինստիտուտ) (ՆՕՔԻ, 1971 թուականից՝ Արմենակ Մնջոեանի անուան, 2006 թուականէն՝ ՀՀ ԳԱԱ գործարանական եւ դեղագործական քիմիագիտութեան կեդրոն)։ Այստեղ կը համադրուին նոր նպատակային գործարանական միացութիւններ, կ'ուսումնասիրուին իրենց կենսբանական աշխոյժութիւնը, կը բացայայտուի գործարանական միացութիւններու կառուցուածքի եւ կենսբանակսն աշխոյժութեան միջեւ եղած կապը, կը կատարուին կլինիկական փորձարկումներ։


== Հովհաննես Մնջոեանի Յայտնագործութիւնները ==
Ցոյց կը տրուի, որ երկհիմն կարբոնաթթուներու ածանցեալները կենսաբանօրէն աշխոյժ նիւթեր են. սաթաթթուի երկմեթիլամինաէթիլէսթերը՝ դիթիլինը, կ'օգտագործուի բժշկութեան մեջ՝ կրծքավանդակի վիրահատութիւններու ժամանակ՝ որպէս մկանները թուլացնող միջոց, խցանաթթուի երկմեթիլամինաէթիլէսթերու երկյոդմեթիլատը՝ սուբեխոլինը՝ որպէս շնչառութեան խթանիչ։ Տեղակալուած քացախաթթուներու եւ ֆենոլաթթուներու ամինաէսթերներու խոլինաքայքայիչ եւ հանգուցամեկուսիչ հատկութիւններու հետազոտութիւններով կը բացայայտուի, որ ամինասպիրտային բաղադրիչի կառուցուածքի փոփոխութիւնը կրնայ հանգեցնել իրենց կենսաբանական աշխոյժութեան ի յայտ գալուն, ինչպէս նաեւ մեծցնել երենց ներգործութեան տեւողութիւնը։

1998 թուականէն Երեւանի Պետական Համալսարանի դեղագործական քիմիայի ամպիոնին մէջ Ա. Սաղեանի ղեկավարութեամբ համադրուած են նոր սերունդի տարացիկլներ պարունակող օպտիկապէս աշխոյժ ամինաթթուներ, որոնք նոյնպէս լուրջ հետաքրքրութիւն կը հառաջացնեն հակաքաղցկեղային դեղապատրաստուկներու արտադրութեան մեջ։ Այդ աշխատանքները համատեղ կը կատարեն ԵՊՀ-ի, Ռոստոկի (Գերմանիա) համալսարանի գործարանական քիմիայի ամպիոնները եւ ՀՀ ԳԱԱ գործարանական եւ դեղագործական քիմիայի գիտատեխնոլոճիական կեդրոնը։ Երեւանի Պետական Բժշկական Համալսարանին մէջ Մ. Օրդեանի ղեկավարութեամբ համադրուած են հակաուռուցքային, պսակային անոթներու դիմադրողականութիւնը եւ արեան ճնշումը նուազեցնող, հակաջղաձգային եւ մանրէասպան հատկութիւններով օժտուած միացութիւններ։
Նուրի Հալէպլեան

Նուրի Յարութիւնի Հալէպլեան (նաեւ՝ Հալէպեան), հայ ատամնաբոյժ։ Վիրաբոյժ Լութֆի Լեւոն Հալէպլեանի եղբայրնը։
Նուրի Հալէպլեանն ունեցած է ատամնաբուժական կրթութիւն եւ աշխատած է որպէս ատամնաբոյժ։ Տարագրութեան օրերուն նահատակուած է Մելիտինէի շրջակայքը։ Եղած է շատ երիտասարդ եւ ամուրի։ Քոյրը եւ փեսան՝ տեր եւ տիկին Լ. Լեւոնեանները, տարագրութեան՝ գողգոթայէն վերապրելով, բնակութիւն հաստատած են ԱՄՆ-ի Մասաչուսեթսի Ուոթըրթաուն քաղաքին մէջ։


== Գրականութիւն ==
Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթըն, 1957։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։Կաղապար:Bio-stub
16 Յունուար

16 Յունուար, տարուան 16-րդ  (նահանջ տարուան 16-րդ) օրն է։

 15 Յունուար  16 Յունուար  17 Յունուար 


== Դէպքեր ==
1492, սպաներէնի առաջին քերականութիւնը կը ներկայացուի Իսապելլա I թագուհին
1547, Իւան Կրոզնին դարձաւ Ռուսիոյ առաջին ցարը
1581, Անգլիոյ փարլըմենթի կողմէ կաթոլիկութիւնը կը յայտարարուէ օրենքէն դուրս
1969, չեխ ուսանող Եան Փալախը ինքնահրկիզուեցաւ Փրակին մէջ
1989, Մոնթէ Մելքոնեանը Ֆրանսային մէջ ազատուեցաւ բանտէն


== Ծնունդներ ==
1894, Մատթէոս Զարիֆեան (մ.1924), բանաստեղծ


== Մահեր ==


== Տօներ ==
Աշխարհի մէջ՝ Պիթըլզի օր
 Իսրայէլ՝ Դրաւշի օր կամ՝ Դաւթի աստղի օր։
Յակոբ Պալեան

Յակոբ Կարապետի Պալեան (Յակոբ բէյ Պալեան, 4 օգոստոս,1837 Կոստանդնուպոլիս - 30 հոկտեմբեր, 1875 Փարիզ, թաղուած է Պեր Լաշեզ գերեզմանոցին մէջ), հայ ճարտարապետ։ Ճարտարապետ Կարապետ Պալեանի որդին։


== Կենսագրութիւն ==
Յակոբ Պալեան ծնած է Կոստանդնուպոլս։ 1855-ին մեկնած է Փարիզ։ 1858-ին աւարտած է Սէն Պարպ քոլէճի ճարտարապետական բաժինը։ Եղբօր՝ Նիկողոսի վաղաժամ մահուան պատճառով վերադարձած է Կ.Պոլիս, աշխատակցած է հօրը եւ եղբորը՝ Սարգիս Պալեանին հետ։ 1866-ին, հօր մահէն ետք, եղբօր հետ նշանակուած է պալատական ճարտարապետ՝ հիմնականին նախագծման հարցերով զբաղելուն պատճառով։


== Շէնքերն ու Կառոյցները ==
Պեյքոզի Թոքաթի, Սկիւտարի Քոշուեոլուի Մայր թագուհիի, Չուպուքլիի Խտիւ Իսմայիլ փաշայի, Մերճանի Ալի փաշայի ապարանքները
Աքսարայի Պերթենիեալ մայր թագուհիի մզկիթը
Չրաղանի պալատը (եղբայրներուն հետ), Պեյլերբեյի պալատըՊալեանի Օրթագիւղի ապարանքը եղած է Կ.Պոլսոյ հայ գրականութեան եւ արուեստի գործիչներու՝ Նահապետ Ռուսինեանի, Մկրտիչ Պեշիկթաշլեանի, Նար Պէյի, Ծերենցի, Թովմաս Թերզեանի, Պետրոս Ադամեանի, Ազնիւ Հրաչեայի, Տիգրան Չուխաճեանի եւ այոց մշտական հաւաքատեղին։ Անոր միջոցներով՝ վերաշինուած է Օրթագիւղի Բարեսիրաց թատրոնի շէնքը (1870, ճարտարապետ՝ Պ.Նեմցէ), կառուուած է Արեւելեան թատրոնը (1861-1962)։


== Տես Նաեւ ==
Պալեան Ընտանիք


== Արտաքին Յղումներ ==

Պալյան ընտանիքի մասին
Բալյան ընտանիք
Տիգրան Եսայեան

Տիգրան Եսայեան (Յունուար 1874, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 10 Օգոստոս 1921(1921-08-10), Փարիզ), հայ նկարիչ։ Զապէլ Եսայեանի ամուսինը։


== Կենսագրութիւն ==
Դարասկիզբի հայկական գեղանկարչութեան յայտնի դէմքերէն։ Ծնած է Կ.Պոլիս, ապրած ու գործած է Փարիզի մէջ, սակայն կանխահաս մահը հարուածած է զինք։
Եսայեանն մասնագիտական կրթութիւնն ստացած է Պոլսոյ գեղարուեստներու վարժարանէն ներս։ Երիտասարդ հասակէն եղած է գծագրութեան ուսուցիչ Ղալաթիոյ Կեդրոնական վարժարանին մէջ։ 1896-ին անցնելով Փարիզ, կատարելագործած է արուեստը, հետեւած Գեղարուեստի ազգային վարժարանի դասընթացքներուն՝ աշակերտելով Ժան Փոլ Լօրանին (Jean-Paul Laurens, 1838-1921), եւ ուսանած Ժիւլիէն ակադեմիոյ մէջ։
Անոր ուշագրաւ նկարներէն են «Բիւզանդական գերեզմանատունը», «Սկիւտարի սեմին վրայ», «Պոլսի փողոցներէն մէկը», «Արեւելեան պէյզաժ» եւ այլն։ Հեղինակ է նաեւ գիրքի ձեւաւորումներու, թարգմանութիւններու։ Զբաղած է նաեւ քանդակագործութեամբ։
Եսայեան տէր էր ուրոյն տպաւորապաշտ ոճի մը։ Իրնէ ունինք քաղաքային բնանկարներ։
Քանի մը տասնեակ գործեր կը պահուին Հայաստանի ազգային պատկերասրահին մէջ։


== Աղբիւր ==
Հայ Կեանք եւ Գրականութիւն, Յարութիւն Քիւրքճեան, երկրորդական բաժին Ա. տարի, էջ 213։
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1939 Պուքրէշ, Դ. հատոր, էջ 694:
72 (թիւ)

72 (եօթանասուներկու) զոյգ երկնիշ բնական թիւ է 71-ի եւ 73-ի միջեւ


== Թուաբանագիտութիւն ==
 A005349  բերկրալի թիւ է
 A052486  ամենափոքր Աքիղեւսի թիւն է
 A034963  չորս յաջորդական պարզ թիւերու գումար է՝ 72=13+17+19+23
 A127333  վեց յաջորդական պարզ թիւերու գումար է՝ 72=5+7+11+13+17+19
 A002378  ուղղանկիւնի թիւ է 72=8×9


== Այլ ==
ամենաերկար գրառուող թիւն է՝ 15 տառ


== Օրացոյց ==
Տարուայ 72րդ օրը Մարտի 13-ն է (նահանջ տարիներուն՝ Մարտի 12-ը)
1972 թուական
Snap (Ռոզա Լին երգ)

Snap, երգ հայ երգչուհի Ռոզա Լինի: 11 Մարտին, երգը պաշտօնապէս յայտարաուեցաւ իբր Հայաստանի ներկայացուցիչ երգ 2022 Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին: Երգը հրապարակուեցաւ 19 Մարտին, իր տեսահոլովակով. Ռոզա Լին երգը պիտի ներկայացնէ Մայիս 2022 թուականին, Թորինօ, Իտալիա: Երգը գրած են Լինը, Թամար Գաբրիէլեան, Լարզ Փրինսիփաթօ, Ճերմի Տուսուլէթ, Էլի Քրիսթըլ եւ Քորթնի Հէրըլ: