armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ժան Գիզիրեան

Ժան Գիզիրեան (անգլերէն՝ John Kizirian) (2 Ապրիլ 1928 - 26 Փետրուար 2006) շուրջ երեք տասնամեակ եղած է ԱՄՆ բանակային հետախուզութեան ամենաշատ պարգեւատրուած սպան։ Մասնակցած է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին, Քորիական եւ Վիեթնամական պատերազմներուն։
Արշամ Խոնդկարեան

Արշամ Խոնդկարեան (Յուլիս 1881, Ախվեիս, Սուրմալուի գավառ, Երեւանի նահանգ, Ռուսական Կայսրութիւն - 1 Դեկտեմբեր 1965(1965-12-01), Փարիզ), Հայ քաղաքական-պետական գործիչ, գրող, Էս. Էռ. (սոցիալ-յեղափոխական) կուսակցութեան անդամ:


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1881 Յուլիսին, Իգտիրի Հախվերէս գիւղը, աւարտած է Էջմիածնի Գէորգեան ճեմարանը եւ վկայուած` Օտեսայի համալսարանի իրաւաբանութեան բաժանմունքէն:
Ճեմարանի մէջ իր ուսանողութեան շրջանին ան ուշադրութիւն գրաւած է գաղափարական իր աշխուժութեամբ ու մտաւորական իր գիտելիքներով: Գործօն մասնակցութիւն ունեցած է ցարական կարգերու դէմ ծաւալած ուսանողական եւ յեղափոխական պայքարներուն մէջ` դառնալով Անդրկովկասի մէջ սոցիալիստ-յեղափոխական կուսակցութեան (Էս. Էռ. կամ` Էսէռներ) ամէնէն հռչակաւոր եւ աչքի զարնող առաջնակարգ դէմքերէն մէկը:


== Գործունէութիւն ==
1917-ին, ռուսական մեծ յեղափոխութեան ժամանակ Խոնդկարեան Անդրկովկասը ներկայացնող քաղաքական կարեւոր գործիչներէն մէկը եղած է: Քերենսկիի ժամանակաւոր իշխանութեան շրջանին, երբ ռուս սոցիալիստ-յեղափոխականները (Էսէռներ) տիրական ներկայութիւն հաստատած էին քաղաքական բեմի վրայ, Խոնդկարեան ներկայացուցած է միեւնոյն այդ հոսանքը Թիֆլիսի Հայոց ազգային խորհուրդին մէջ:
1918-ին Հայաստան անկախացումով Արշամ Խոնդկարեան սոցիալիստ-յեղափոխականները ներկայացուցած է նորաստեղծ հանրապետութեան առաջին օրէնսդիր ժողովին` Հայաստանի Խորհուրդին մէջ: Սերտ գործակցութեան մէջ եղած է Դաշնակցութեան հետ եւ արդարադատութեան նախարարի պատասխանատուութեան նշանակուած է Սիմոն Վրացեանի վարչապետութեան օրօք:
1921-ին, անցած է արտասահման: 1924-ին, հաստատուած է Փարիզ, ուր մինչեւ իր մահը ծաւալած է հրապարակագրական բեղուն գործունէութիւն` առաւելաբար խորհրդային կարգերու քննադատութեան նուիրելով իր ուժերը: Եղած է ռուսերէն «Տնի» (օրեր) թերթին խմբագիրը:
Խոնդկարեան ունեցած է կարող հրապարակագրի ընդունակութիւն, իր գրութիւններուն մէջ լուսարձակի տակ առած է խորհրդահայ իրականութիւնը: 
Աշխատակցած է «Հայրենք» ամսագրին, ուր ամէն ամիս Ա.Ա. ստորագրութեամբ «Խորհրդահայ կեանք» բաժինը ներկայացուցած է: Ուսումնասիրական եւ յուշագրական էջերով աշխատակցած է նաեւ Ս. Վրացեանի խմբագրած «Վէմ» հանդէսին եւ Շ. Միսաքեանի «Յառաջ»ին։
Արշամ Խոնդկարեան մահացած է 1 Դեկտեմբեր 1965-ին, Փարիզ:
Օմար Շարիֆ

Օմար Շարիֆ (արաբերէն՝ عمر الشريف‎, բուն անունով՝ Միշէլ Տիմիթրի Շալհուպ՝ ծագումով՝ լիբանանցի, 10 Ապրիլ 1932 - 10 Յուլիս 2015), եգիպտոսցի դերասան։


== Կենսագրութիւն ==
Օմար Շարիֆ ծնած է Եգիպտոս՝ Աղեքսանդրիա։ Ծնունդով քրիստոնեայ էր, սակայն փոխելով անունն ու կրօնը, դարձած է Իսլամի հետեւորդ, ամուսնանալու դերասանուհի Ֆաթեն Համամայի հետ։ Անոր հայրը՝ Ջոզէֆ Շալհուպը լիպիացի գաղթական էր, իսկ մայրը Քլարա Շալհուպը լիբանա-պաղեստինեան ծագումով եգիպտուհի էր։
Աւարտած է Աղեքսանդրիոյ «Վիքթորիա» գոլէճը, իսկ յետոյ Գահիրէի համալսարանը, ստանալով մաթեմատիկոս ֆիզիկոսի որակաւորում։ 
Դերասանութեան սկսած է 1983 թուականին, երբ սկսած է խաղալ եգիպտական ֆիլմերու մէջ։ Անոր կատարած առաջին դերը՝ անգլերէն լեզուով, «Լորանս Արաբացին» ժապաւէնին մէջ կատարած դեր էր, Ալեք Գինես),որուն համար 1962-ին առաջադրուած էր «Օսքար» անուանակարգին եւ «Ոսկիէ Կլոպուս» մրցանակին։


== Խաղցած ամենայայտնի դերերու ժապաւէնները ==
«Տոքթոր Ժիվակօ»
«Մաքենայի ոսկին»
«Ծիծաղելի աղջիկը»
«Հռոմէական կայսրութեան անկումը»Հայոց ցեղասպանութեան մասին պատմող Հանրի Վերնէօյի «Մայրիկ» ժապաւէնին մէջ նկարահանուելու համար (1991-ին) Օմար Շարիֆին արգիլած էին մուտք գործել Թուրքիա։
Ստացած է 3 «Ոսկիէ Կլոպուս» մրցանակ։


== Արտաքին յղումներ ==
Օմար Շերիֆ Կը Խաղայ Վէպի Հերոսին` Բագրատին Դերը։
79 (թիւ)

79 (եօթանասունինը) կենտ երկնիշ բնական թիւ է 78-ի եւ 80-ի միջեւ


== Թուագիտութիւն ==
 A000040  քսաներկուերորդ պարզ թիւն է
 A006567  զրապ թիւ է, քանի որ անոր շրջուած 97-ը նոյնպէս պարզ թիւ է
79 = 27 - 72.


== Գիտութիւն ==
79-ը ոսկիին (79Au) ատոմային թիւն է


== Օրացոյց ==
Տարուայ 79-րդ օրը Մարտ 20-ն է (նահանջ տարիներուն՝ Մարտ 19-ը)
1979 թուական
Սուրբ Ամենափրկիչ Մատուռ (Նիկոսիա)

Սուրբ Ամենափրկիչ մատուռ, հայկական մատուռ Նիքոսիայի Ստրովոլոս համայնքին մէջ։


== Պատմութիւն ==
Սուրբ Ամենափրկիչ մատուռը գտնուած է Նիկոսիոյ Սթրովոլոս համայնքի Գալայճեան ծերանոց-հանգստեան տան տարածքին մէջ՝ Հայկական երիտասարդական միութեան եւ Սուրբ Աստուածածինի եկեղեցիին մօտ։

Մատուռը կառուցուած է 1995 թուականին յայտնի գորածարարներ Արամ եւ Պետրոս Գալայճեաններուն կողմէ, 16 Փետրուար 1997 թուականին օծուած է Կաթողիկոս Արամ Ա-ի կողմէն։ Տէր Մոմիկ Յաբեշեան ամէն ամիս հոս կը կատարէ պատարագ։


== Արտաքին յղումներ ==
The Armenians of Cyprus (booklet)
The Armenians of Cyprus
Թիւրքմենչայի պայմանագիր

Թիւրքմենչայի Պայմանագիրը 1828 (պարսկերէն՝ عهدنامه ترکمنچای), ստորագրուած է Ռուսաստանի եւ Պարսկաստանի միջեւ 10 Փետրուարին, Պարսկաստանի Արեւելեան Ազրպէյճան նահանգի Թիւրքմենչա գիւղին մէջ՝ 1826-1828 թուականներուն ռուս–պարսկական պատերազմներուն վերջ տալու համար։
1828-ին Թիւրքմենչայի պայմանագիրը կնքուած է Ռուսաստանի եւ Իրանի միջեւ՝ իբրեւ նշան 1826-1828 թուականներու ռուս-պարսկական պատերազմի աւարտը։ Պայմանագիրը ստորագրուած է 21 Փետրուար-ին Թիւրքմենչա գիւղին մէջ (Թաւրիզի մերձակայքը։ Ռուսական կողմէն զայն ստորագրած է Իւան Պասկեւիչ, Պարսկաստանի կողմէն՝ արքայազն Աբաս-Միրզա։ Խաղաղութեան պայմաններուն մշակման մասնակցած է Ալեքսանդր Կրիպոյետով (Alexander Griboyedov)։
Ըստ այս պայմանագիրին, երկու երկիրները կը համաձայնին։

Պայմանագիրին 4-րդ յօդուածին համաձայն՝ Իրան Երեւանը եւ այսօրուան Ազրպէյճանին մաս կազմող՝ Նախիջեւանը, Թալիշը, Օրդուբադը եւ Արրան նահանգի Մուղան շրջանները կը յանձնէ Ռուսաստանին, ինչպէս նաեւ այն շրջանները, որ Ռուսաստանին յանձնած է Կիւլիստանի պայմանագիրին ընթացքին։
Արաքսն է նոր սահմանը Իրանի եւ Ռուսաստանի միջեւ, «Արարատ ղալայէն մինչեւ Ասթարա գետի ելանցքը»։
Պայմանագիրին 6-րդ յօդուածին համաձայն՝ Իրան կը խոստանայ Ռուսաստանին վճարել 10 քորուր ոսկի (1828-ի արժոյթով)։
Պայմանագիրին 8-րդ յօդուածին համաձայն՝ պարսկական նաւերը կը կորսնցնեն իրենց իրաւունքները Կասպից ծովուն մէջ եւ իր ափերուն շրջելու, որ կը տրուի Ռուսաստանին։
Իրան կը ճանչնայ Պարսկաստանի մէջ գտնուող ռուսերուն անձնատուր ըլլալուն իրաւունքը։
Պայմանագիրին 10-րդ յօդուածին համաձայն՝ Ռուսաստան կը շահի իր հիւպատոսական պատուիրակները Պարսկաստան եւ այլուր ուղարկելու իրաւունքը։
Պայմանագիրին 13-րդ յօդուածին համաձայն՝ պատերազմի գերիներու փոխանակում։
Պայմանագիրին 10-րդ յօդուածին համաձայն՝ Պարսկաստան իրաւունք ունի տնտեսական պայմանագիրեր կնքել Ռուսաստանի հետ՝ ինչպէս որ Ռուսաստան կը ճշդէ։
Պայմանագիրին 7-րդ յօդուածին համաձայն՝ Ռուսաստան կը խոստանայ աջակցիլ Աբբաս Միրզային իբրեւ Պարսկաստանի թագաժառանգը Ֆաթհալի Շահին մահէն ետք։
Պարսկաստան պաշտօնապէս ներողութիւն կը խնդրէ իր կողմէն Կիւլիստանի Պայմանագիրին համաձայնութիւններուն  խախտման համար։
Պայմանագիրին 15-րդ յօդուածին համաձայն՝ Ֆաթհալի Շահը կը խոստանայ հիւսիս արեւմտեան շրջանին որեւէ խանութիւններու անջատման շարժումները չհալածել։


== Արտաքին յղումներ ==
Թիւրքմենչայի պայմանագիրը՝ բնագիրը
Թիւրքմենչայի պայմանագիրին յօդուածը (ռուսերէն)
Բուրաստան Սուրբ Սահակեան

Բուրաստան Սուրբ Սահակեան, ամսագիր բարոյական, բանասիրական, տնտեսական եւ ուսումնական: Լոյս տեսած է Պոլսոյ մէջ, 1851- 1852 (1853) թուականներուն։  

Ամսագիրը հրատարակուած է Սուրբ Սահակեան վարժարանի սաներուն ջանքերով։
Վառնա

Վառնա (պուլկար․՝ Варна, լատիներէն՝ Odessus, Դեկտեմբեր 20-էն՝ 1949, մինչեւ Հոկտեմբեր 20-ը՝ 1956 - Ստալին), նաւահանգիստ քաղաք մըն է եւ բուժարան՝ Պուլկարիոյ մէջ։ Բնակչութեամբ քաղաքը կը զբաղեցնէ երկրին մէջ երրորդ տեղը, Պուլկարիոյ խոշոր մշակութային եւ ֆինանսային կեդրոն է, ինչպէս նաեւ երկրի կարեւոր ինքնաշարժային հանգոյց։ Վառնան Պուլկարիոյ խոշորագոյն նաւահանգիստն է, կան լաստային միացումներ Օտեսայի, Պորտ Կովկասի, Փոթիի, Պաթումի եւ Սթամպուլի հետ։ Ըստ 2010 թուականի պաշտօնական աղբիւրներուն, Վառնայի բնակչութիւնը կը կազմէր 366 837 մարդ, սակայն իրականապէս քաղաքին մէջ կ՛ապրի մօտաւորապէս 600 000 մարդ։


== Բնակչութիւն ==


== Ծանօթագրութիւններ ==

Կաղապար:Բուլղարիայի քաղաքներ
Ֆրանցիսքօ Ֆրանքօ

Ֆրանցիսքօ Ֆրանքօ Պաամոնտէ (Կաղապար:IPA-es,, սպանացի սպայ, զօրավար, Սպանիոյ ղեկավար 1939 թուականէն մինչեւ իր մահը՝ 1975 թուականը։ Ֆրանքոն ծնած է զինուորականի ընտանիքի մէջ եւ դարձեր է ամենաերիտասարդ զօրավարը Սպանիոյ մէջ եւ ամենաերիտասարդ  զօրավարներէն մէկը Եւրոպայի մէջ 1920-ական թուականներուն:
Որպէս ուժեղ պահպանողական՝ ան հիասթափութիւն ապրեցաւ, երբ 1931 թուականին միապետութիւնը Սպանիոյ փոխարինուեցաւ հանրապետութեամբ: 1936 թուականի ընտրութիւններուն պահպանողականները պարտութիւն կրեցին Ժողովրդական ճակատէն, վերջիններս եկան իշխանութեան։ Դուրս գալով հանրապետութեան դէմ՝ Ֆրանքոն եւ այլ զօրավարներ կազմակերպեցին յեղաշրջման փորձ, որմէ ալ սկսաւ  Սպանիայի քաղաքացիական պատերազմը: Միւս գեներալների մահէն յետոյ Ֆրանքոն դարձաւ իր կուսակցութեան միակ առաջնորդը։


=== Կանայք Սպանիոյ մէջ Ֆրանքոյի կառավարման ժամանակ ===

Ֆրանքոյի ժամանակ կինը պէտք է ըլլայ բարութեան եւ հոգածութեան չափանիշը, կինը պէտք է սիրէ իր զաւակներուն, ծնողներուն, եղբայրներուն, հաւատարիմ ըլլայ իր ամուսնոյն, ըլլայ միշտ իր ընտանիքի կողքին։ Պաշտօնական գաղափարախօսութեան համաձայն կինը պետք է հոգ տանի իր ընտանիքի եւ զաւակներու նկատմամբ։ Պատերազմի աւարտէն անմիջապէս յետոյ չեղեալ համարուեցան սեռական հաւասարութեան մասին օրէնքները։ Կինը չէր կարող ըլլալ դատաւոր կամ վկայութիւն տար դատարանի մէջ։ Կանայք նաեւ չէին կարող դառնալ համալսարաններու փրոֆէսօրներ։ Անոնց բոլոր գործերը պէտք է կառավարուէին ամուսիններու կամ հայրերու կողմէ։ Նոյնիսկ 1970-ական թուականներուն կանայք կարող էին ձերբակալուիլ եւ բանտ նստիլ դաժան ամուսինէ փախուստի համար։ Մինչեւ 1970-ական թուականները կանայք չէին կարող ունենալ դրամատան հաշիւ առանց ամուսնու կամ հօր համաձայնութեան: 1960-ական եւ 1970-ական թուականներուն շատ սահմանափակումներ վերացուեցան, սակայն շատերը մնացին տակաւին Ֆրանքոյի մահէն յետոյ, մինչեւ սեռային հաւասարութեան մասին օրէնքներ ընդունուեցան:
Թորոս Ազատեան

Թորոս Ազատեան (5 Մայիս 1898(1898-05-05), Ապուչեխ, Ակն, Խարբերդի Վիլայէթ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 15 Նոյեմբեր 1955(1955-11-15), Պոլիս, Թուրքիա) բանասէր, խմբագիր, բանաստեղծ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Ակնի (Խարբերդ) Ապջուղայ (Ապուչեխ) գիւղը, 5 Մայիս 1898-ին։ Սկզբնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ՝ Ակնի Նարեկեան եւ Չմշկածագի Միացեալ ընկերութեան վարժարաններուն մէջ։ Գրական հակումները ի յայտ եկած են վաղ հասակին՝ ներշնչուելով հայրենի բնութեան վառ պատկերներէն։ Պոլիս գալէն ետք, 1920-ին, կոչուած է Համազգայինի դիւանի օգնական քարտուղարի պաշտօնին։ Շուրջ 15 տարի վարած է պատրիարքարանի զանազան մարմիններուն քարտուղարութիւնը։ Եղած է ուսուցիչ Պէզէզեան վարժարանին մէջ։
Թորոս Ազատեանի առաջին երկն է Միսաք Մեծարենցի կեանքին ու գործունէութեան նուիրուած հատորը, որ հրատարակուած է 1922-ին։ Աշխատակցած է Պոլսոյ եւ արտասահմանի պարբերականներուն։ 1925-ին ստանձնած է Ս․ Փրկիչ ազգ․ հիւանդանոցի «Ընդարձակ տարեցոյց»ին խմբագրութիւնը։ Յաջորդաբար պատրաստած է վեց հատորներ։
1927-էն սկսեալ լոյս ընծայած է «Աղբիւր անմահութեան» բանաստեղծութիւններու երեք հատորներ։ Իսկ գաւառական կեանքի յուշեր, հէքիաթներ եւլն․ ամփոփուած են «Քառասնեակ» եւ «Զմռուխտի պատմուճան» հատորներուն մէջ։ 1931-ին հրատարակած է Կոմիտաս վարդապետի կեանքին ու երաժշտական գործունէութեան նուիրուած երկհատորեակը։
Բացի գրական երկերէ, գրի առած է շարք մը պատմական յիշատակարաններ (Պէզճեան Մայր վարժարանի 100-ամեակը, Ուսուցչական Օգնութեան սնտուկի երեսնամեակը, Բերայի Աղքատախնամի յիսնամեակը, «Ժամանակ»ի 40-ամեակը եւլն․)։
Խմբագրած է «Արեւելք» եւ «Զարթօնք» գրական շաբաթաթերթերը։
Մահացած է 15 Նոյեմբեր 1955-ին, Պոլիս։ Մարմինը կը հանգչի Շիշլիի ազգային գերեզմանատան մէջ։


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հայր Մկրտիչ Վարդ․ Պոտուրեան, 1938 Պուքրէշ, Հատոր Ա․, էջ 40։
Ագարակաձոր

Ագարակաձոր, գիւղ՝ Հայաստանի Վայոց Ձորի մարզի մէջ, մարզի կեդրոնէն 3 քմ հարաւ-արեւելք, Արփա գետի ձախ ափին, Ագարակաձոր վտակի գետաբերանի շրջանին մէջ։
Եղեգնաձոր քաղաքէն մօտ 3 քմ հարաւ կը գտնուի եւ Երեւան քաղաքէն իր հեռաւորութիւնը 119 քմ է։ Գիւղը կը գտնուի Արփա գետի ձախ ափին, անոր վտակ Ագարակաձորի գետաբերանի շրջանին մէջ։ Ծովու մակարդակէն բարձրութիւնը 1120 մ. է։


== Պատմութիւն ==
Գիւղը հիմնադրուած է XIX դարու սկզբը, թէպէտ նաեւ 12-13-րդ դարերու մասին կը խօսուի։ Տարիներ առաջ, այս գիւղը կրած է Ագեար անուանումը եւ եղած է Երեւանի նահանգի Շարուր-Դարալագեազի գաւառին մէջ։Այս մէկը պատմականօրէն եղած է Օրբելեաններու կալուածքը եւ պատմական այս ժամանակահատուածը որպէս Վայոց ձորի ամենածաղկուն շրջանը կը դիտուի։ Տնտեսական կեանքին եւ առեւտուրի զարգացման համար ճանապարհաշինութեան մեծ նշանակութիւն տալով, Տարսայիճ Օրբելեան (13-րդ դար) կառուցած է քանի մը կարաւաններ եւ կամուրջներ, որոնցմէ են նաեւ Ագարակաձորի կամուրջը, որ կանգուն է եւ մինչեւ այսօր կը գործէ։ Այժմ այդ կամրջի միջոցով Եղեգնաձոր քաղաքի հետ կապ կը հաստաեն Արփա գետի ձախափնեայ շատ գիւղեր։
Բնակչութիւնը 1828-1829-ին Խոյ ներգաղթած է, Սալմաստ գաւառներէն, ինչպէս նաեւ Մակուէն։


== Կլիմա ==
Կլիման մերձարեւադարձային է՝ չոր, ցամաքային, ամառները՝ տաք, ձմեռները՝ ցուրտ։ Տարեկան տեղումներու քանակը 300-350 մմ է։


== Բնակչութիւն ==
Ագարակաձորի ազգաբնակչութեան փոփոխութիւնը.


== Տնտեսութիւն ==
Համայնքը 340 տնտեսութիւն ունի։
Համայնքի տնտեսութեան գլխաւոր ճիւղը գիւղատնտեսութիւնն է։ Այստեղ կլիման նպաստաւոր է այգեգործութեան եւ խաղողագործութեան համար։ Կը մշակեն հացահատիկ, կերային մշակաբոյսեր եւ բանջարաբոստանային հողագործութիւններ։ Անասնապահութեամբ կը զբաղին, մեծ եւ փոքր եղջերաւոր անասուններ բուծելով։
Արօտավայրերը կը գրաւեն 912 հա տարածք։ Պահուստային հողերը կը իւրացուին եւ կ՛օգտագործուին որպէս վարելահողեր։ Բնական տեսարանները կիսանապատներ եւ չոր տափաստաններ են, որոնք վերամշակուած են՝ կուլտուր-ոռոգելի բնավայրերու վերածուելով։
Արդիւնաբերութեան հիմքը սնունդի արդիւնաբերութիւնն է։ Գիւղին մէջ կը գործեն «Ջերմուկ» հանքային ջուրերու մէկ գործարան, երկու քարի մշակման արտադրամաս, որոնք կ՛օգտագործեն Գնիշիկէն եւ Սիսիանէն բերուած հումքը։


== Օգտակար Հանածոներ ==
Համայնքի տարածքին մէջ յայտնաբերուած է տուֆի հանքավայր, բայց այս մէկը ունի պահուստային նշանակութիւն եւ չի շահագործուիր։


== Պատմամշակութային Կառոյցներ ==
Գիւղին մօտ, Արփայի վրայ, կը գտնուի համանուն կամուրջը (XIII դար), XII-XVII դարեր խաչքարեր, Սբ. Յովհաննէս մատուռը (XIX դար), գիւղէն 1,5 քմ արեւելք՝ XVII դար եկեղեցին եւ IX դար ամրոցը։


== Հասարակական կառոյցներ ==
Ագարակաձոր համայնքին մէջ կը գործէ միջնակարգ դպրոց, մանկապարտէզ, մշակոյթի տուն, առողջապահական կեդրոն, կապի հանգոյց։


== Արտաքին հղումներ ==
Ագարակաձոր բնակավայրը «GEOnet Names Server» կայքում։
World Gazeteer: Armenia – World-Gazetteer.com
Կաղապար:ArmenianCensus
Kiesling, Brady (2005), Rediscovering Armenia: Guide, Yerevan, Armenia: Matit Graphic Design Studio 
Brady Kiesling, Rediscovering Armenia, p. 127, available online at the website of the Հայաստանում ԱՄՆ դեսպանություն:


== Ծանոթագրություններ ==

Կաղապար:Վայոց ձորի մարզ
Կաղապար:Շարուր-Դարալագյազի գավառ
Սօս Սարգսեան

Սօս Արտաշէս Սարգսեան (24 Հոկտեմբեր 1929(1929-10-24), Ստեփանաւան, Հայաստան - 26 Սեպտեմբեր 2013(2013-09-26), Երեւան, Հայաստան): Անոր դերասանական ընդունակութիւնները բացայայտուած են տեղի Ա. Պուշկինի անուան դպրոցի թատերական խմբակին մէջ, իսկ իր առաջին քայլերը բեմի վրայ դերասանը առած է Ստեփանաւանի տրամադիկական թատրոնին մէջ:
1929 թուականին յայտնի բեմադրիչ Հրաչեայ Ղափլանեանի երաշխաւորութեամբ հրաւիրուած է Երեւանի Պատանի հանդիսատեսի թատրոն, ուր խաղացած է շուրջ տասնեակ մը դերեր:
1950-ին ընդունուած է Երեւանի գեղարուեստա-թատերական ինստիտուտ ականաւոր Վարդան Աճեմեանի արուեստանոց:
Ինստիտուտը աւարտելէ ետք 1954-ին հրաւիրուած է Գ. Սունդուկեանի անուան պետական ազգային ակադեմիական թատրոն, ուր աշխատած է մինչեւ 1991՝ ստեղծելով քանի մը տասնեակ ինչպէս դասական, այնպէս ալ ժամանակակից տրամադիկական փայլուն կերպարներ:
1991-ին ստեղծած է «Համազգային» թատրոնը, որուն գեղարուեստական ղեկավարն է առ այսօր: 1998-էն Թատրոնի եւ շարժապատկերի պետական ինստիտուտի ռեկտորն է: 1968-ին արժանացած է Հայաստանի վաստակաւոր արտիստի, 1972-ին՝ ժողովրդական արտիստի, 1985-ին՝ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստի կոչման: Պետական մրցանակի կրկնակի դափնեկիր է:
Բոբոխ

«Բոբոխ», հասարակական, երգիծազաւեշտական երկշաբաթաթերթ, ապա՝ շաբաթաթերթ։ Հրատարակուած է 1920-1933 թուականներուն, Թեհրանի մէջ։ Արտօնատէր՝ Ա. Աղասեան, խմբագիր՝ Հ. Գարագաշ։
1933-ին ունեցած է «Մանկական բոբոխ» էջը։ 1930-էն լոյս տեսած է որպէս «Վերածնունդ» հասարակական ֊քաղաքական եւ գրական լրագրի յաւելուած։ Խարազանած է հայ հասարակական կեանքի ստուերոտ կողմերը, պատկերած ժամանակի իրանահայ կեանքը, արտացոլած հասարակական հոսանքներու ձգտումներն ու տրամադրութիւնները։
Անժէլ Եափուճեան

Անժէլ Եափուճեան, (4 Նոյեմբեր 1930(1930-11-04), Գահիրէ, Եգիպտոս), երկարամեայ մանկավարժ-ուսուցչուհի, հօրենական մականունով Միրզայեան, ծնած է Գահիրէ, Եգիպտոս, 4 Նոյեմբեր 1930 թուականին։ 
Հայրը՝ Տիգրան Միրզայեան, սղերդցի ընտանիքէ էր ծնած՝ Տիգրանակերտ, արհեստով կօշկակար։ Մայրը՝ Վիքթորիա Չուլճեան, Տիգրանակերտցի ընտանիքէ էր եւ ծնած՝ Աղեքսանդրիա։
Անժէլ Միրզայեան Եգիպտոսի մէջ յաճախած է Գալուստեան Ազգային եւ ֆրանսացի Քոյրերու «Նոթր Տամ տէ զ'Ափոթր» վարժարանները: 1959-ին, Գահիրէի մէջ հետեւած է մանկավարժական վկայականի համապատասխան ֆրանսերէն Ճիւղի դասընթացքներու եւ կրթական նախարարութենէն ան վկայուած է պետական վկայականով։
Օր. Անժէլ Միրզայեան ամուսնացած է 29 Նոյեմբեր 1959 թուականին, վաստակաշատ խմբագիր եւ պատմաբան Դոկտ. Աւետիս Եափուճեանի հետ եւ բախտաւորուած երկու զաւակներով։ Որդին՝ Արեգ, ճարտարագէտ է, ամուսնացած է գիտութեան Տոքթ. Մերի Գարաքոչեանի հետ եւ բախտաւորուած են երկու զաւակներով՝ Ալին եւ Արի։ Դուստրը Մարօ, ամուսնացած է հոգեբոյժ-ջլախտաբոյժ Տոքթ. Յարութիւն Ճէպէճեանի հետ եւ բախտաւորուած են երեք զաւակներով՝ Անուշ, Րաֆֆի եւ Հուրի։1949 թուականին իբրեւ ուսուցչուհի Անժէլ Միրզայեան պաշտօնի կ'անցնի «Անարատ Յղութեան» աղջկանց հայ կաթողիկէ Քոյրերու վարժարանին մէջ։ Մէկ տարի պաշտօնավարելէ ետք իրեն առաջարկ կ'ըլլայ ուսուցչութեան մտնել Մերճանեան Ազգային Մանկապարտէզին մէջ, ինչ որ կ'ընդունի եւ հոն կը պաշտօնավարէ 11 տարի: Այդ տարիներուն ան ճանչցուած էր իբրեւ «ժպտուն օրիորդը»:
Բաց աստի, ան ուսուցչութիւն կ'ընէր Գահիրէի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ Մայր Տաճարին ենթակայ Կիրակնօրեայ Վարժարանին մէջ՝ 1954-1959 թուականներուն: Նոյն ատեն Աւետիս Եափուճեան Հայաստանեայց Եկեղեցւոյ պատմութիւն կը դասաւանդէր Կիրակնօրեայի վերի կարգի աշակերտներուն: Այստեղ է որ անոնք իրար հետ մտերմացան եւ միասին հայ բոյն մը կազմեցին:
Իր ամուսնութենէն ետք ան հոգաց իր երկու զաւակները՝ Արեգն ու Մարօն: Հետագային երբ անոնք քիչ մը մեծցան եւ ինքնաբաւ դարձան, այս անգամ Գալուստեան Ազգային Մանկապարտէզին մէջ պաշտօնավարելու առաջարկ եկաւ այժմ Անժէլ Եափուճեանի, զոր ընդունեց եւ հոն մնաց 15 տարի՝ մինչեւ 1990 թուականը, երբ Աւստրալիա փոխադրուեցաւ իր ամուսնոյն հետ:Աւստրալիոյ մէջ ալ Անժէլ Եափուճեան իբրեւ ուսուցչուհի պաշտօնավարեց Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան Սիտնիի «Ալեք Մանուկեան» Շաբաթօրեայ Վարժարանին մէջ։ Այնպէս որ, երեսուն երկար տարիներու ուսուցչական վաստակ մը թողած իր ետին, քաշուեցաւ ասպարէզէն՝ առողջական պատճառներով:
Անժէլ Եափուճեանի «մասնագիտութիւնն» էր Կոկոն դասարաններու մէջ հայերէն Այբուբենը սորվեցնել երեխաներուն: Եւ երբ ատեն մը Գալուստեան Ազգային Վարժարանին մէջ զինք Նախակրթարանի Ա. եւ Բ. դասարաններու ուսուցչուհի կարգեցին, դժգոհ մնաց եւ պնդեց որ զինք վերադարձնեն իր սիրելի երեխաներուն մօտ:
Առ ի գնահատանք ուսումնական մարզէն ներս իր երկարամեայ ծառայութեան, Սիտնիի Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան վարչութիւնը Անժէլ Եափուճեանին պարգեւատրեց Միութեան «Ցկեանս Անդամ»ի պատուոյ գիրով:
Հայկական Պար

Հայկական Պար լեռնաշղթան կը գտնուի Հայկական հրաբխային բարձրաւանդակին կեդրոնը՝ Բիւրակն ու Մասիս լեռնազանգուածներուն միջեւ։ Ունի աղեղնաձեւ կառուցուածք, ուռուցիկ մասով՝ դէպի հիւսիս։ Երկայնքը շուրջ 250 քմ է, լայնքը՝ 30-35 քմ։ Առաւելագոյն բարձրութիւնը կը հասնի Սուկաւէտի գագաթին՝ 3445 մ։ Ջրբաշխ է Սեւ, Կասպից ծովերու ու Պարսից Ծոցի աւազաններուն միջեւ։


== Բնութագրում ==
Հայկական պար լեռնաշղթան նախապէս նշանաւոր էր իր երեք գագաթներուն՝ Բարդողի, Սուկաւէտի եւ Այծպտկունքի անուններով:  
Հայկական պարը մեծ պատնէշ մըն է, որ կը բարձրանայ Հայկական լեռնաշխարհին գրեթէ  կեդրոնը, վերջինս բաժնելով երկու մասի՝ հիւսիսային եւ հարաւային:  
Մեծ մասամբ ունի հրաբխային ծագում: Փոքր եւ Մեծ Մասիսներէն մինչեւ Գայլատու լիճին արեւմտեան մասին մէջ գտնուող Սինակ  գագաթը  լեռնաշղթան կ'երկարէ զուգահեռական ուղղութեամբ: Սինակէն արեւմուտք Հայկական պարը մեծ աղեղ մը կը կազմէ: 
Լեռնաշղթային ամէնէն բարձր գագաթներն են Մեծ Մասիսը (5165մ), եւ Փոքր Մասիսը (3925մ), Մասիսներէն արեւմուտք՝ մինչեւ Գայլատու լիճին արեւմտեան ափին մօտ կը բարձրանայ Սինակ գագաթը: Լեռնաշղթային կատարները կ'իջնեն՝ հասնելով 1760մ-ի: 
Այծպտկունքի գագաթին Հայկական պարը կը ճիւղաւորուի: Ճիւղերէն մէկը կ'երկարի դէպի հիւսիս-արեւմուտք՝ իրարմէ բաժնելով Կարինի եւ Աշկալայի դաշտերը, իսկ երկրորդը՝ դէպի արեւմուտք: Երրորդ լեռնաճիւղը կը տարածուի դէպի հարաւ-արեւմուտք եւ կը միանայ Բիւրակնեան լեռներուն, իսկ չորրորդը ունի հիւսիս-արեւելեան ուղղութիւն: Վերջինս կ'երկարի Այծպտկունքէն մինչեւ Անտիպոնտական լեռները՝ Կարինի Բարձրաւանդակը բաժնելով վերին Բասէնի դաշտէն: 
Լանջերէն սկիզբ կ'առնեն Արաքսի եւ Արածանիի կարգ մը վտակներ։ 
Կան հրաբխային շինանիւթերու եւ քարաղի մեծ պաշարներ։ 


== Գրականութիւն ==
Հայաստանի բնաշխարհ, Հայկ. հանրագիտ. հրատ., 2006
Հ.Կ. Գաբրիէլեան, Հայկական լեռնաշխարհ, Եր. 2000
306 (թիւ)

306 (երեք հարիւր վեց) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 305-ի եւ 307-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 A005114  անձեռնմխելի թիւ է
 A127331  չորս յաջորդական պարզ թիւերու գումար է՝ 306=71+73+79+83
 Alt   306  գործադրելիս կը ստացուի 2 թուանշանը
տարուայ 306րդ օրն է Նոյեմբեր 3-ը (նահանջ տարիներուն՝ Նոյեմբեր 2-ը)
306 Եունիթաս աստեղնեակի կարգային թիւն է
Միքայէլ (բժիշկ)

Միքայէլ (անյայտ - 15 Փետր­ուա­ր 1916), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ատացած է բժշկական կրթութիւն։ 
1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ ծառայած է որպէս՝ Վանի նահանգի Սարայի գաւառի, զինուորական բժիշկ։ 
Մահացած է 1916 թուականին Փետրուար 15-ին, ժանտախտէ։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կոստանդնուպո­լիս, 1919։


== Աղբիւր ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Լուպնա Թահթամունի

Լուպնա Համիտ Թաուֆիք Թահթամունի (արաբ․՝ لبنى تهتموني‎‎), յորդանանցի կենսաբան, ով նշանաւոր է կենսաբանութեան զարգացման եւ քաղցկեղի հետազօտութեան բնագաւառներուն մէջ իր կատարած աշխատանքներով: Ան Հաշիմեան Համալսարանի կենսաբանութեան եւ կենսատեխնոլոգիայի ամպիոնի վարիչն է: Կուրծքի քաղցկեղի բնագաւառին մէջ կատարած իր աշխատանքի համար Թահթամունի արժանացած է բազմաթիւ մրցանակներու։ Ան նաեւ արաբական աշխարհին մէջ ծանօթ է գիտութեան նուիրուած եւ գիտութիւնը իրենց մասնագիտութիւնը ընտրած կիներու պաշտպան: 2016-ին ընդգրկուած է BBC-ի 100 նշանաւոր կաներու շարքին մէջ:


== Վաղ կեանք եւ կրթութիւն ==
Թահթամունին եղած է իր ընտանիքի վեց զաւակներէն երրորդը: Մեծցած է Յորդանանի հիւսիսը գտնուող Իրպիդ քաղաքին մէջ: 1997-ին Յորդանանի Համալսարանէն ստացած է բակալաւրի աստիճան, իսկ 2000-ին՝ նոյն համալսարանէն մագիստրոսի աստիճան: Փործնական աշխատանքներուն մէջ իր ստացած բարձր արդիւնքներուն շնորհիւ ան ընդգրկուած է կենսաբանական ծրագրոին մէջ եւ մագիստրոսի կոչում ստանալու համար աշխատած է Համետ ալ Հաճի հետ եւ ուսումնասիրած՝ վերարտադրողական կենսաբանութեան զարգացումը:
2005-ին աւարտած է Քոլորատոյի նահանգի համալսարանի դոկտորական աստիճանը, Ճէյմս Բամբուրկի ղեկավարութեամբ ուսումնասիրած է սաղմնային եւ մետաստազային բջիջները: Լուպնան մեծ աջակցութիւն ստացած է իր ընտանիքէն՝ գիտութեան բնագաւառին մէջ գործունէութիւն ծաւալելու եւ ԱՄՆ տեղափոխուելու հարցով:


== Գործունէութիւն ==
Դոկտորականը աւարտելէ ետք վերադարձած է Յորդանան՝ աջակցելու եւ պաշտպանելու գիտութեան բնագաւառին մէջ գործունէութիւն ծաւալող կիներուն եւ սատարելու այն հաստատութիւններուն, որոնք աջակցած էին անոր ԱՄՆ տեղափոխութեան: 2008-ին դարձած է Հաշիմեան Համալսարանին միկրոսկոփիայի հաստատութեան տնօրէն: Ներկայիս Թահթամունի նորարարական հետազօտութիւններ կ՛իրականացնէ Աւստրալիոյ եւ ԱՄՆ-ի մէջ[1][5]:
2011-ին Թահթամունի նշանակուած է Հաշիմեան Համալսարանին կենսաբանութեան եւ կենսատեխնոլոգիայի ամպիոնի վարիչ: 2011-ին արժանացած է L'Oreal-UNESCO Կիները Գիտութեան Բնագաւառին մէջ համաարաբական տարածաշրջանային կրթաթոշակին եւ Կիները Գիտութեան Բնագաւառին մէջ Յանուն Համաշխարհային Զարգացման կազմակերպութեան մրցանակին՝ կուրծքի քաղցկեղի բնագաւառին մէջ իր կատարծ աշխատանքին համար: 2015-ին ան ներառուած է Յորդանանի մէջ ԱՄՆ դեսպանատան գիտութեան բնագաւառի կիներու փառքի սրահէն ներս, 2016-ին ընդգրկուած է BBC-ի 100 Նշանաւոր Կիներու ցանկին մէջ:


== Արտաքին յղումներ ==
A video feature on Lubna Tahtamouni from BBC's 100 Women