armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ցոլակ Ամերիկեան

Ցոլակ Ամերիկեան (բուն անունով՝ Գալուստ Սուլուլիկեան, 23 Սեպտեմբեր (5 Հոկտեմբեր) 1887, Տրապիզոն, Օսմանեան Կայսրութիւն - 17 Սեպտեմբեր 1964(1964-09-17), Լենինական, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), հայ դերասան։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Տրապիզոն: Փոքր տարիքին հօրեղբօր հետ տեղափոխուած է Պաթում, ուր ստացած է իր նախնական կրթութիւնը: Այնուհետեւ մեկնած է Վենետիկի Մխիթարեան վարժարան՝ շարունակելու իր միջնակարգ ուսումը, սակայն երկար չմնալով վերադարձած է Պաթում, ուր սկսած է մաս կազմել սիրողական ներկայացումներու, որոնցմէ են «Արշակ Բ.», «Վարդան Մամիկոնեան», «Ղարաբաղի աստղագէտը», «Խաչագողի յիշատակարանը» եւ ուրիշներ: 
Ցոլակ հակառակ նիւթական դժուարութիւններու, կրցած է մեկնիլ Փարիզ, Մարսէյլ, Յունաստան եւ Եգիպտոս, դիտելու եւ ուսումնասիրելու ժամանակի անուանի դերասաններու ներկայացումները:
Շրջագայութենէն ետք վերադարձած է Կովկաս եւ անդամակցած՝ Ամօ Խարազեանի թատերախումբին:
Որոշ ժամանակ ետք՝ 1910 թուականին մեկնած է Էրզրում, ուր հիմնած է թատերական խումբ մը, հանդէս գալով Շիրվանզատէի «Չար ոգին», «Պատուի համար», «Նամուսը», Յակոբ Պարոնեանի «Մեծապատիւ մուրացկանները», «Պաղտասար աղբարը» եւ բազմաթիւ այլ ներկայացումներով: 


== Դերեր ==
Ցոլակ կարեւոր դերեր ստանձնած է, բեմակից ըլլալով Սիրանոյշի, Վահրամ Փափազեանի, Սեւումեանի եւ ժամանակուան անուանի դերասաններուն եւ դուրս գալով Կովկասի սահմաններէն բազմաթիւ հայահոծ շրջաններու մէջ ունեցած է ներկայացումներ:
Թատրոնի կողքին Ցոլակ դերեր ստանձնած է նաեւ ժապաւէններու մէջ, որոնցմէ կարեւորագոյններէն են․

«Տժվժիկը»,
«Մօր սիրտը»,
«Ո՞ւմ է ժպտում կեանքը»,
«Փառքի օղակներ» եւ ուրիշներ:


== Կոչում ==
1947 թուականին արժանացած է Խորհրդային Հայաստանի Ժողովրդական արուեստագէտի կոչման:
125 (թիւ)

Կաղապար:Արեւելահայերէն

125 (հարիւր քսանհինգ)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ մըն է 124-ի եւ 126-ի միջեւ


== Յատկութիւններ ==
խորանարդ թիւ է՝ 125=53
երկու ձեւով կը ներկայացուի որպէս երկու քառակուսիներու գումար՝ 125 = 10² + 5² = 11² + 2²
125 Լիպերաթրիքս աստեղնեակի կարգային թիւն է
Microsoft Windows-ի  Alt + 125 -ի գործադրումով կը ստացուի } նշանը
Տարուայ 125րդ օրն է Մայիս 5-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 4-ը)


== Ծանoթագրութիւններ ==
Սուրբ Մարիամ Մագդաղինէ Եկեղեցի (Պելճիքա)

Սուրբ Մարիամ Մագթաղինե եկեղեցի, (անգլերէն՝ Saint Mary Magdalene Armenian Apostolic Church) Հայ առաքելական եկեղեցի Պելճիքայի Պրուքսէլ քաղաքին մէջ։


== Պատմություն ==
Պրուքսէլի հայկական եկեղեցին կառուցուած է Հայկական եկեղեցիներու հիմնադրամի հանգանակած գումարով։ Եկեղեցւոյ ճարտարապետն է Հայկ Մարտիկեանը, ճարտարապետը՝ Ժակ Կուպելեանը։ Եկեղեցին կառուցելու թոյլտուութիւնը պաշտօնապէս եղած է 1985 թուականին։ Եկեղեցին օծուած է 1990 թուականի Մայիս 6-ին՝ Ամենայն հայոց կաթողիկոս Վազգէն Ա.ի կողմէն։ Պրուքսէլի Սուրբ Մարիամ Մագթաղինէ եկեղեցին Պելճիքայի մէջ գործող միակ հայկական եկեղեցին է։
Եկեղեցւոյ հոգեւոր Հովիւն է Տէր Զատիկ վարդապետ Աւետիքեան։


== Արտաքին յղումներ ==
Բելգիայի հայ համայնք, տեսանյութ
Մարթեն Եորկանց

Մարթեն Եորկանց (Marten Yorgantz, 24 Յունիս 1946, Սթամպուլ), ֆրանսահայ երգիչ եւ երգահան։


== Կենսագրութիւն ==
Ուսանած է Սթամպուլի Մխիթարեան վարժարանին մէջ, զոր կիսատ ձգած է երգի պատճառով։ Իր երգերու հեղինակը ինքն է, ունի աւելի քան 30 մանկական երգեր։ Ճանչցուած է իբրեւ Եւրոպայի լաւագոյն հայ փոփ երգիչ։ Երգած է հայկական, իտալական եւ ֆրանսական երգեր։
Եորկանցի երգացանկը ընդգրկած է հայկական երգեր («Հայի աչքեր», «Սիրում եմ քեզ», «Գարուն ես միշտ, Երեւան», «Այբ, բեն, գիմ», «Ճկոյթիկ»), իտալական եւ ֆրանսական երգեր։ Հրապարակած է 24 ձայնասկաւառակ։
1976-ին Ֆրանսայի Ալֆորվիլ քաղաքին մէջ բացած է «Cappadocia» ճաշարանը։ 1980-ին Փարիզի կեդրոնը՝ Ս. Գէորգ փողոցին մէջ բացած է երկրորդ ճաշարանը, ուր յաճախ ելոյթներ ունեցած է։ Այժմ անիկա փակ է։ Սպիտակի երկրաշարժէն ետք հանդէս եկած է «100 երգ հայ երեխաների համար» նախագիծով։


== Մրցանակներ ==
«Ոսկեայ բարձրախօս» մրցանակ, Փարիզ, 1967
«Կարօտ» փառատօնի ոսկեայ շքանշան, Մոսկուա, 2008


== Ձայնասկաւառակներ ==
«Եորկանցը երեխաների համար», 1992
«Հայաստան 2006», 2006
«Լաւագոյնը» (Armenian Music Center), 2007


== Արտաքին յղումներ ==
Yorgantz.com
YouTube
ՄԱՐՏԻՆ Եորկանց. «ԻՄ ԵՐԿԻՐԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆՆ Է, ԱՐՑԱԽՆ Է»
Քիմ Քարտաշեան

Քիմպերլի Նոել Քարտաշեան Ուեսթ (անգլերէն՝ Kimberly Noel Kardashian West, ծնած՝ 21 Հոկտեմբեր, 1980), ամերիկահայ հեռուստատեսային դէմք, մոտել եւ դերասանուհի։ «Պարեր աստղերի հետ» հաղորդման յոթերորդ եթերաշրջանի եւ «Քարտաշեաններու ընտանիքը» (Keeping Up with the Kardashians) ռիալիթի շօ-ի մասնակից։


== Կենսագրութիւն ==
Քիմպերլի Նոել Քարտաշեանը ծնած է 21 Հոկտեմբեր 1980-ին Լոս Անճելըսի մէջ, Քալիֆորնիա։ Հոր կողմէն ան ունի հայկական արմատներ, իսկ մոր կողմէն՝ շոտլանտական, հոլանտական եւ անգլիական արմատներ։ Քիմին հայրը իրաւաբան Ռոպըրթ Քարտաշեանն է, իսկ մայրը՝ հեռուստատեսային դէմք Քրիս Ճեննըրն է, որ այժմ Քիմին տնօրէնն է։ Քիմին մայրը Ռոպըրթ Քարտաշեանէն բաժնուած է 1991 թուականին եւ ամուսնացած է յայտնի մարզիկ Պրուս Ճեննըրի հետ։ Ռոպըրթ Քարտաշեանը մահացած է 30 Սեպտեմբեր 2003-ին։
Քիմը ունի երկու քոյր՝ Քլօուին եւ Քորթնին եւ մէկ եղբայր Ռոպը։ Ան նաեւ ունի երկու խորթ քոյր՝ Քենտըլ եւ Քայլի Ճեննըրները։


== Ասպարէզ ==
«Keeping Up With the Kardashians» հեռուստատեսային ծրագիրներուն աստղերէն մէկն է իր երկու քոյրերը, մայրը, եղբայրը, երկու խորթ քոյրերը, եւ խորթ հայրը։
Քարտաշեանը «Dancing With The Stars» հեռուստատեսային ծրագիրներու եոթներորդ եթերաշրջանին 13 մասնակիցներէն մէկն էր։
1 Յուլիս 2010-ին Մատամ Թուսոյի թանգարանին մէջ տեղադրուած է Քարտաշեանին մոմէ արձանը։


== Անձնական կեանք ==
Քարտաշեանը առաջին անգամ ամուսնացած է պասքէթպոլիստ Քրիս Համֆրիզի հետ, սակայն ամուսնութիւնէն 72 օր ետք բաժնուած են։ Քրիսի հետ բաժանումից հետո նա սկսել է հանդիպել ռեփեր Քանյե Ուեսթի հետ։ Քրիսի հետ բաժանումէն ետք ան սկսած է հանդիպիլ երգիչ Քանյէ Ուեսթին հետ։ Մայիս 2014-ին անոնք ամուսնացան Ֆլորենսի մէջ, Իտալիա։ Անոնք ունին մէկ դուստր։


== Այցելութիւնը Հայաստան ==
8 Ապրիլ 2015-ին Քիմը, Քանյէն, իրենց դուստրը եւ Քլօուի Քարտաշեանը ժամանած են Հայաստան, Երեւան։ Երեւան այցելութեան ընթացքին անոնք եղած են շարք մը վայրերու մէջ, ինչպէս՝ Քասքատ եւ Մայր Հայաստան հուշահամալիրներուն մէջ։ Երեւանի մէջ քոյրերը կառավարութեան շէնքին մէջ հանդիպում ունեցած են ՀՀ վարչապետ Հովիկ Աբրահամեանին հետ, իսկ հաջորդ օրը այցելած են Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիրը, որտեղ ծաղիկներ դրած են անմար կրակին մոտ։ Երեւանէն բացի անոնք նաեւ այցելութիւն ունեցած են Գառնիի հեթանոսական տաճար, Գեղարդի վանք եւ Գյումրի։ Իւրաքանչիւր վայր անոնց այցելութեան մասին քոյրերը գրած են սոցիալական ցանցերու իրենց էջերուն վրայ, իսկ միջազգային հեղինակաւոր լրատուամիջոցները անդրադարձած են անոնց՝ իւրաքանչիւր անդրադարձին գրելով Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցի մասին։ Անոնք Հայաստանէն մեկնած են 12 Ապրիլին գիշերը, որմէ ժամեր առաջ Քանյէ Ուեսթը անվճար համերգ տուած է Կարապի լիճին մէջ։
Հայաստանի Ազզային Գրադարան

Հայաստանի ազգային գրադարանը աշխարհի ամենախոշոր հայերէն գրականութեան պահոցն է։ Հիմնադրուած է 1921 թուականին։ Պաշտօնապէս բացուած է 1922-ին։ Կը գտնուի Աբովեանի պուրակի հարեւանութեամբ, Տերեան 72 հասցէով։ 


== Պատմութիւն ==
Հայաստանի ազգային գրադարանի պատմութեան սկիզբը կը համարուի 1832-ը., երբ կը հիմնադրուի Երեւանի Արական բարձրագոյն վարժարանի գրադարանը։ Հայաստանի Մինիստրներու Խորհուրդի նիստին ընդունուած «Պետական հանրային մատենադարանի մասին» օրէնքով գրադարանը կը ստանայ պետական գլխաւոր գրադարանի կարգավիճակ։ 1919-1921-ներուն գրադարանի առաջին տնօրէն Ստեփան Կանայեանի ջանքերով կը յաջողի հաւաքել, գնել եւ ժողովել Թիֆլիսի, Պաքուի, Ախալցխայի եւ Կարսի հայկական կազմակերպութիւններու, ընկերութիւններու, ուսումնական հաստատութիւններու գրադարանները եւ զանոնք տեղափոխել Երեւան։ Գրադարանը տեղաւորուած է 4 մասնաշէնքի մէջ։ Ամենահինը Ալ. Թամանեանի նախագծած գլխաւոր մասնաշէնքն է (1939-ին)։ Թամանեանական մասնաշէնքի կառուցումը ֆինանսաւորած են Խորհրդային Հայաստանի կառավարութիւնը եւ «Գրիգոր եւ Կարապետ Մելքոնեան» հիմնադրամը։ Այնուհետեւ շէնքը հիմնանորոգուած է 2008-2011-ին՝ այս անգամ ՀՀ կառավարութեան ֆինանսաւորմամբ։
Առաջին հաւաքածուները, որոնց հիմքի վրայ կը ձեւաւորուին գրադարանի ֆոնտերը, հայ պետական, հասարակական եւ մշակութային գործիչներ Ալեքսանդր Մեասնիկեանի, Ն. Արղութեանի, Բ. Ղորղանեանի, Լեոյի անձնական գրադարաններն էին, Ներսիսեան դպրոցի եւ այլ ազգային, մշակութային, ուսումնական հաստատութիւններու հաւաքածուները։
1925-1990 թթ. գրադարանը կոչուած է Ալեքսանդր Մեասնիկեանի անունով, քանի որ վերջինս բաւականին խոշոր ներդրում ունեցած էր գրադարանի կայացման գործին։
1982-ին հիմնադրման 150-ամեակի կապակցութեամբ, գրադարանը պարգեւատրուած է «Ժողովուրդների բարեկամութեան» շքանշանով։
4 Յուլիս 1999 ի վեր որպէս Հայաստանի Ազգային գրադարանի օր։
2012-ին կը լրանայ Հայաստանի Ազգային գրադարանի 180 եւ գրադարանի գրահրատարակչական գործունէութեան 75 ամեակները։


== Արտաքին կապեր ==
Գրադարանը կապեր ունի շուրջ 40 երկրներու, 130-էն աւելի կրթամշակութային հաստատութիւններու, գրադարաններու եւ կազմակերպութիւններու հետ։


== Գրքերի ֆոնտը ==
Այժմ Գրադարանը ունի աւելի քան 7 միլիոն գիրք։
Ամենահին գիրքն «Ուրբաթագիրք»ն է։ Այն առաջին հայկական տպագիր գիրքն է (Վենետիկ, 1512) եւ տպագրուած է Յակոբ Մեղապարտի կողմէ։ Բացի «Ուրբաթագիրք»էն, գրադարանին մէջ կը պահպանուին նաեւ Մեղապատի կողմէ տպագրուած բազմաթիւ այլ գիրքեր՝ «Պատարագատետր»ը (պատճէն), «Պարզատումար»ը, «Տաղարան»ը, «Աղթարք»ը (պատճէն)։


== Արտաքին հղումներ ==
Հայաստանի ազգային գրադարանի կայքը
Հայաստանի ազգային գրադարան
Աթբասար

Աթբասար, քաղաք Ղազախստանի մէջ, Ժաբայ գետի (Իշիմի վտակ) ափին։
Հիմնադրուելէ 1846-ին որպես կազակական ստանիցա՝ նախրի ճանապարհի վրայ։ Անվանումը կազմուած է ղազախերեն՝ աթ «ձի» եւ բասար (ածական դերբայ բասմակ «ոտնատակ տալ» բայի) բառերի միացումէն:


== Բնակչութիւն ==


== Պատկերասրահ ==


== Ծանոթագրություններ ==
ՀՊՄՀ Գիտական Տեղեկագիր

Հայկական Պետական Մանկավարժական Համալսարանի Գիտական Տեղեկագիր, ընդգրկուած է Հայաստանի բարձրագոյն որակաւորման յանձնաժողովի (ՀՀ ԲՈՀ) սահմանած դոկտորական եւ թեկնածուական ատենախօսութիւններու հիմնական արդիւնքներու եւ դրոյթներու հրատարակման համար ընդունելի պարբերական գիտական հրատարակութիւններու ցուցակին մէջ։


== Աղբիւր ==
Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ
Արշակ Պօղոսեան

Արշակ Պօղոսեան (Սեբաստիա, Սեբաստիոյ նահանգ - անյայտ), հայ բժիշկ։
Ծնած է Սեբաստիա նահանգի կեդրոն՝ Սեբաստիա քաղաքին մէջ։ Ստացած է բժշկական կրթութիւն ու աշխատած է իբրեւ բժիշկ։ Ա. համաշխարհային պատերազմի տարիներուն՝ 1914-ին, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ ծառայած է իբրեւ զինուորական բժիշկ։
Սարիղամիշի մէջ ծառայելու ընթացքին, թուրք զինուորէ մը տեղեկանալով, որ բանակին մէջ ծառայող բոլոր հայ զինուորականները՝ գաղտնի հրամանով, դատապարտուած են մահուան, ընկերոջ՝ բժիշկ Սարգիս Յովսէփեանի հետ փախած է զօրամասէն եւ գերի յանձնուած՝ ռուսական կողմին։ Յաջորդ օրը, ամէնուր տարածուած են՝ իւրաքանչիւր դասալիքի գլուխը, 50.000 ոսկի գնահատումով ազդագիրեր։ Հետագային, նկատուած են՝ անհետ կորած։ Բժիշկները ռազմագերիներու հետ տեղափոխուած են Թիֆլիս եւ բանտարկուած։ Եռամսեայ բանտարկութենէ ետք, զանոնք հարկադրական աշխատանքի ուղարկած են՝ Նաֆթլուղի զինուորական հիւանդանոցը։
1915-ին՝ Ամենայն հայոց կաթողիկոսին միջնորդութեամբ, գերութենէ ազատելով ՝ բժիշկները տեղափոխուած են Էջմիածին, ուր անոնք օգնութիւն ցուցաբերած են՝ սովէն ու հիւանդութիւններէն տառապող, աւելի քան 75.000 գաղթականներու։
Սեպտեմբեր 1918-ին , Արշակ Պօղոսեան գտնուած է Պաքու եւ թաքնուած՝ հրեայ բարեկամի մը տունը, ականատես եղած է Պաքուի հայութեան կոտորածին։ Հետագային, բնակութիւն հաստատած է՝ Փարիզ, ամուսնացած եւ դարձած է անուանի բժիշկ։


== Գրականութիւն ==
Թորլաքեան Միսաք, Օրերուս հետ, Պէյրութ, 2001։
Եարման Արսէն, Հայերը օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն Ս. Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թրքերէն), Սթամպուլ, 2001։
Ստեփանեան Հ., Սարգիս Յովսէփեան - 115, «Առողջապահութեան լրատու», Երեւան, 2003։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Կազ

Կազ, նիւթի չորս հիմնական տեսակներէն մէկն է (միւսները՝ պինդ, հեղուկ եւ փլազմա)։
Մաքուր կազը կրնայ կազմուած ըլլալ առանձին ադոմներէ (անկենդան կազ կամ ադոմային կազ, ինչպէս նէոնը), միատիպ ադոմներէն կազմուած տարրական մասնիկներէն կազմուած (օրինակ թթուածին), կամ զանազան ադոմներէն կազմուած միացութեան մասնիկներէն (օրինակ ածխածինի երկթթուակ)։ Կազը կը պարունակէ զանազան մաքուր կազեր, ինչպէս օդը։
Կազին առանձին մասնիկները ընդարձակօրէն տարանջատուած են։ Այդ տարանջատումը կազը կը դարձնէ անգոյն եւ անտեսանելի՝ մարդուն համար։
Վահան եւ Անուշ Շամլեան Վարժարան

Վահան եւ Անուշ Շամլեան վարժարանը, ամէնօրեայ վարժարան է։ Հիմնուած է 1976 թուականին, Գլենդելի՝ Սուրբ Աստուածածին եկեղեցիի հոգաբարձութեան համայնքային գործիչներու նախաձեռնութեամբ։ 1981 թուականին Շամլեան ամուսիններու նուիրատւութեամբ եւ գաղութի կատարուած հանգանակութեամբ վարժարանը ձեռք բերած է նոր շէնք։

Ունի Ռիչարդ Թուֆենկեանի անունով մանկապարտէզ, տարրական եւ միջին բաժիններ, երգչախումբ, մարզական խումբեր(պասկէտպոլի, վոլեյպոլի, սեղանի թէնիս)։ Անգլերէնով դասաւանդուող պետական ծրագրին զուգահեռ, կը դասաւանդուի հայոց լեզուն, հայ ժողովուրդի պատմութիւն, կրօն, երգ։ Ուսուցումը կ'իրականացուի եւ՝ արեւմտահայերէն, եւ՝ արեւելահայերէն։ Աշակերտներու թիւը՝ 429։ Կըհրատարակուի տարէգիրք («Կամք»), պարբերաթերթեր («Մեր ձայնը», «Լրատու»)։ Վարժարանին յատկացուած են մնայուն հիմնադրամներ, որոնց հասոյթով նուերմրցանակներ կը շնորհուին աւարատական դասարաններիու աշակերտներուն։
Հրանդ Դարպասեան

Հրանդ Դարպասեան (1887, Կարին - անյայտ), հայ բժիշկ, դեղագործ, ազգային եւ հասարակական գործիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Հրանդ Դարպասեան ծնած է 1887 թուականին, Կարին։ Աւարտած է Կարնոյ Արծնեան վարժարանը։ 1908 թուականին աւարտել է Կոստանդնուպոլսոյ Օսմանեան դեղագործական վարժարանը։ Կարնոյ, Եգիպտոսի եւ Կ. Պոլ­սոյ մէջ, դեղագործ աշխատած է։ 1914 թուականին, Առաջին աշխարհամարտի ժամանակ, ծառայած է Օսմանեան բանակի 2-րդ զօրաբանակի դեղապահեստէն ներս։ 1918 թուականին անցսծ է Հայաստանի Հանրապետութիւն եւ ծառայածէ հայկական բանակին։ 1920 թուականի Հոկտեմբեր 30-ին, Կարսի գրաւման ժամանակ, գերի ինկած է թուրքերուն։ 1922 թուականի վերջերը, Վրաստանի ճամբով անցած է Կ. Պոլիս, ապա՝ Չանաքգալէ, ապա՝ Յունաստանի Սալոնիկ քաղաքը, ուր բժիշկ Հ. Գալենտերեանի օգնականը դարձած է՝ Խնամատարական առողջապահական ճիւղին մէջ։ Խնամատարութիւնը լուծարուելէ ետք, պաշտօնավարած է Հայ Կարմիր խաչի մէջ։
Շարք մը ազգային պաշտօններ վարած է եւ եղած՝ շարք մը միութիւններու վարչութիւններու անդամ։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։


== Գրականութիւն ==
Պոտուրեան Մկրտիչ, Հայ հանրագիտակ, Պուքրէշ, 1940։
Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։
Բասէն

Բասէն, կ՛ընդգրկէ Այրարատեան նահանգի արեւմտեան գօտին եւ աշխարհագրականօրէն անոր անբաժանելի մասերը նկատուած են նաեւ Աբեղեանք, Գաբեղեանք եւ Հաւնունի գաւառները։ Անունը կը ծագի հին ժամանակ գաւառի տարածքի մէջ բնակող փասեաններ ժողովուրդի անուան հետ (յիշատակուած է յոյն պատմիչներու, մասնաւորապէս՝ Քսենոֆոնի կողմէն Ք.ա. 5-րդ դարուն)։
Հնագոյն ժամանակները Բասէն ընդգրկած է լայնածաւալ տարածութիւն։ Անոր կազմի մէջ կը մտնեն ոչ միայն «Աշխարհացոյց»ի մէջ նկարագրուած Բասէնը, այլեւ ամբողջ Վանանդ գաւառը (Կարսի եւ Սարիղամիշի շրջաները), որ կոչուած է Վերին Բասէն։ Հետագային այս գաւառը բաժնուած է երկու մասերու՝ Բասէնի եւ Վանանդի։ Աւելի ուշ՝ Բասէնը բաժնուած է առանձին նախարարութիւններու՝ Բասէնի, ուր կ'իշխէր Որդունի նախարարական տունը։
Բասէնը կը տարածուէր Կարինէն արեւելք, Արաքսի ձախ կողմը։ Արշակունիներու օրով Բասէն Որդունիներու նախարարական տոհմին ժառանգական տիրոյթն էր։ Որդունիներուն կեդրոնը Որդորու կամ Որդրու աւանն էր, որ կը գտնուէր Աղբերականաց դաշտին մէջ. հոն կը նստէր նաեւ Բասէնի եպիսկոպոսը։ Որդունիները 700 ձիաւոր կռող ունէին եւ տեւական կռուի մէջ էին իրենցմէ հարաւ, Հարք գաւառին մէջ կեդրոնացած Մանաւազեան նախարարութեան դէմ։ Խոսրով Կոտակ թագաւոր փորձեց հաշտեցնել կռուող կողմերը, բայց ապարդիւն. ի վերջոյ գործը յանձնուեցաւ սպարապետ Վաչէ Մամիկոնեանի, եւ ան, զինուորական մարդու խստութեամբ, բնաջնջեց երկու նախարարութիւններն ալ։
Որդունիներու կոտորումէն ետք անոնց տիրոյթները Բասէնի եպիսկոպոսին անցան։ Այնուհետեւ Բասէնի տէրը Բասէնոյ դատաւոր անուով կը յիշատակուէր։
Բասէնի յիշարժան վայրերէն են՝ Որդորու եւ Դու բնակավայրերը, Վաղարշաւան աւանը, Տեւէ-Պոյնու, Աւնիկ բերդը։
Սալզպուրկ

Սալզպուրկ կամ Զալցպուրկ (գերմաներէն՝ Salzburg, բառացի՝ «Աղի ամրոց»), քաղաք՝ Աւստրիոյ հիւսիս-արեւմտեան մասին մէջ， Զալցպուրկ երկրամասին մէջ։ Ան՝ Զալցպուրկի նահանգակեդրոնն է։ Իր մեծութեամբ Զալցպուրկը չորրորդն է Վիեննայէն， Կրացէն եւ Լինցէն ետք։ Բնակչութիւնը՝ 155 021 մարդ (1 Յունուար 2020)։
Սալզպուրկ՝ Եւրոպայի մէջ, ԵՈՒՆեՍՔՕ-ի Համաշխարհային Ժառանգութեան Յուշարձաններու ցանկին մէջ ընդգրկուած է։ Սալզպուրկի հիմնադիրն է՝ Սուրբ Ռոպերթը։ Քաղաքին մէջ որոշ գործունէութիւն ծաւալած է Փարացելսը， Հերպըրթ Ֆոն Քարայեանը， Ստեֆան Ցուայգը， Գէորգ Թրակլը։ Սալզպուրկի մէջ ծնած է Վոլֆկանկ Ամատէոս Մոցարթը։


== Բնակչութիւն ==
Սոնա Ղազարեան

Սոնա Ղազարեան,  (6 Մայիս 1966, Պէյրութ), Հայ երգչուհի։ 


== Գործունէութիւն ==
Լիբանանի 1975-ի քաղաքացիական կռիւներուն պատճառով կը հաստատուի Վիեննա, ուր իբրեւ օփերայի երգիչ մեծ յաջողութիւններ ձեռք կը բերէ միջազգային բեմերու վրայ։
Կատարած է Մոցարթի գլխաւոր բոլոր գործերը, «Ֆիկարոյ»ի քոնդանցան եւ սիւղաննան, «Տոն ճիովաննի»ի Չերլինան եւ այլն։
Կ'երգէ բազմաթիւ լեզուներով։ Վիեննայի մէջ յաճախ երգած է Շթաթ Օփերահաուզի, Միւղիք-Ֆերէյնի եւ Քոնսերթաահաուզի մէջ։
Զանազան առիթներով Սոնա հիւր եղած է Սայթպուրկի, Էտինպուրկի եւ Լողանի երաժշտութեան միջազգային փառատօններուն։ Մասնակցած է «Արապելլա»յի Ֆիլմին իբրեւ գլխաւոր դերակատարուհի։ Տեւական կերպով հանդէս եկած է Ֆրանսայի, Անգլիոյ եւ Աւստրիոյ ձայնասփիւռի եւ պատկերասփիւռի գեղարուեստական յայտագիրներով։ Հրապարակուած են իր ձայնապնակները։ Կը մշակէ նաեւ նոր ծրագիրներ, որմով Սոնային հմայիչ ձայնը պիտի կը սաւառնի ամէնուրեք:


== Աղբիւրներ ==
Սփիւռքահայ Արդի Գրականութիւն, խմբագրող եւ համադրող՝ Սեդա Ծաղիկեան-Տէմիրճեան, Միշիկըն, «Ռօյըլ Օք», 1994,էջ 209:
Հայերը Յունաստանի Մէջ

Հայերը Յունաստանի մէջ․ հայերը հին տարիեներէն ներկայութիւն ունեցած են Յունաստան։
Գվադալախարա

Գվադալախարա (սպ.՝ Guadalajara, Կաղապար:Audio-IPA), քաղաք Մեքսիկայում, Խալիսկո նահանգի մայրաքաղաքը։ Հիմնադրվել է 1542 թվականին։ Գտնվում է Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանի արևմտյան մասում։ Քաղաքը հայտնի է որպես «Արևմուտքի մարգարիտ» (սպ.՝ La Perla del Occidente) և «Վարդերի քաղաք» (սպ.՝ Ciudad de las Rosas)։ Բնակչությունը կազմում է 1495189 մարդ, Մեքսիկայի 4-րդ ամենաշատ բնակչություն ունեցող համայնքն է։ Գվադալախարայի կազմում ներառված են յոթ համայնքներ, որոնց բնակչությունը, ըստ 2009 թվականի տվյալների, կազմել է 4,328,584 մարդ, Մեխիկոյից հետո երկրորդ ամենաշատ բնակչություն ունեցող համայնքն է և երկրորդ խիտ բնակեցվածը Մեքսիկայում։
Բնակչության թվով և ՀՆԱ-ով Լատինական Ամերիկայի 10-րդ քաղաքն է։ Քաղաքի անվանումը եկել է իսպանական Գվադալախարա քաղաքի անունից, որն իր հերթին անդալուսական արաբերենից wād(i) l-ḥijāra (واد الحجارة կամ وادي الحجارة), նշանակում է «քարերի գետ/հովիտ»։ Տնտեսության հիմքն է կազմում արդյունաբերությունը, որը հիմնված է տեղեկատվական տեխնոլոգիաների վրա։ Կան նաև տեքստիլ, սննարդյունաբերության և այլ ավանդական արտադրություններ։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Կլիմա ==
Կաղապար:Եղանակի Աղյուսակ


== Ծանոթագրություններ ==

Կաղապար:Արտաքին հղումներ

Կաղապար:Մեքսիկայի վարչական բաժանում
Կատեգորիա:Մեքսիկայի քաղաքներ
Կատեգորիա:1542 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Հենրի Ճոն Վան Լեննեփ

Հենրի Ճոն Վան Լեննեփ (անգլերէն՝ Henry John Van Lennep, 1815[…], Իզմիր, Անատոլիայի էլայեթ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1889[…], Գրեյթ Բարինգտոն, Բերկշիր շրջան, Մասսաչուսէթս, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), ամերիկացի նշանաւոր քարոզիչ-միսիոնար, գրող, մանկավարժ, նկարիչ, արեւելագիտութեան ներկայացուցիչ:


== Կենսագրութիւն ==
Հենրի Ճոն Վան Լեննեփը ծնած է 1815 Զմիւռնիա քաղաքին մէջ։ 1830 ան կը մեկնի Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ կրթութիւն ստանալու համար: Ան կը պատրաստուէր ընդունուիլ Mound Pleasant հիմնարկին կից Ամհերստի քոլէճը եւ Հարթֆորտի հանրային դպրոցը: 1837  Ամհերսթի քոլէճը աւարտելէն յետոյ ան մէկ տարի մասնակցեցաւ Անտովերի աստուածաբանական սեմինարիայի դասընթացներուն:1839 Հենրի Ճոն Վան Լեննեփը նշանակուեցաւ համալսարանական խորհուրդի անդամ: Յաջորդ տարին ան կը սկսի ծառայել որպէս Ամերիկեան խորհուրդի յանձնակատարներու Արտասահմանեան առաքելութեան միսիոներ՝ մեկնելով Զմիւռնիա: Իր առաքելութեամբ ան եղաւ Զմիւռնիայի (1840 -1844 թուականներուն եւ 1863-1869 թուականներուն), Կոստանդնուպոլիսի մէջ (1844-1854) եւ Թոքաթի մէջ (1854-1856):  Հենրի Ճոն Վան Լեննեփը այս ողջ ընթացքին նաեւ շրջագայեր է Արեւմտեան Ասիա եւ Եգիպտոս:
1869 ակնաքողի (cataract) պատճառով կը կորսնցնէ տեսողութիւնը, վան Լեննեփը կը վերադառնայ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ: Այս ընթացքին ան դասաւանդած է Ինկհեմի համալսարանին մէջ՝ որպէս բնական գիտութիւններու ու լեզուների փրոֆեսոր:
Հենրի Ճոն Վան Լեննեփը կը տիրապետէր շարք մը լեզուներու ու հմուտ նկարիչ էր եւ իր ճամբորդութեան ընթացքին նկատած տպաւորիչ տեսարանները թուղթի վրայ կը գծէր մատիտով, գրիչով ու թանաքով: Իր գծանկարներէն շատերը յայտնուեր են հրատարակուած ստեղծագործություններու շարքին՝ ընդգրկուելով Արեւելեան ժողովածուին մէջ. «Քսան իւղանկար՝ բացատրական և նկարագրական տեղեկութիւններով Թուրքիայի ժողովուրդներու և տեսարաններու վերաբերեալ» 1862), «Ճանապարհորդութիւն Փոքր Ասիայի քիչ յայտնի հատուածով՝ աստուածաշնչեան գիրերու համադրութեամբ և հնագիտական հետազօտութիւններու նկարագրութիւններով» 1870, «Պիպլիական երկիրներ. ատոնց ժամանակակից տարազները՝ պատկերազարդումներով և ծանօթագրութիւններով» 1875:


== Վան Լեննեփի՝ հայկական թեմաներով նկարները ==
Հենրի Ճոն Վան Լեննեփը Օսմանեան կայսրութեան մէջ կատարելով իր առաքելութիւնը, ինչպէս տեսանք, շրջագայեր է Փոքր Ասիայով եւ «Պիպլիական երկիրներով», այսինքն եղեր է նաեւ թրքահպատակ Հայաստանի բնակավայրերուն մէջ, ծանօթացեր հայերու կենցաղին, աւանդոյթներուն ու տարազային՝ այդ ամէնը նկարելով եւ հետագային ներկայացնելով ամերիկացի եւ ընդհանրապէս՝ Արեւմուտքի ժողովուրդներուն: Հայկական թեմաներով իր նկարներէն յայտնի են «Հայ հարսնացուն», «Հայուհին տան մէջ», «Հայ գեղջկուհին», «Հայ տիկինը տան մէջ», «Հայ և թուրք կանայք արտասահմանի մէջ» աշխատանքները, ուր մանրամասնօրէն ներկայացուած են հայկական կանացի տարազները:
Վան Լեննեփը ամուսնացեր է երեք անգամ՝ Էմմա Պլիսի (1839-1840 թթ.), Մերի Հոուսի (1843-1844 թթ.) եւ Էմիլի Էնն Պըրտի հետ (1850 թուականին): Ունէր վեց զաւակ: Վան Լեննեփը մահացեր է 1889 թուականին Մասաչուսեթսի Կրիթ Պարինկթոն քաղաքին մէջ:


== Պատկերասրահ ==

		


== Աղբիւրներ ==
https://asteria.fivecolleges.edu/findaids/amherst/ma191.html
https://data.cerl.org/thesaurus/cnp02085063
CERL Thesaurus accessing the record of Europe's book heritage
The Consecrated Eminence The Archives & Special Collections at Amherst College
It Won’t Be the Last

It Won’t Be the Last (հայ.՝ Այդ վերջինը պիչի ըլլայ), ամերիկացի երգիչ Պիլ Ռէյ Սայրուսի երկրորդ սդուտիական ալպոմը, թողարկուած 22 Յուլիս 1992-ին, Mercury Records լէյպլով։


== Երգացանկ ==


== Շարք ==


=== Ալպոմներ ===


=== Երգեր ===
Ժան Ալմուխեան

Ժան Ալմուխեան (ծն.` 1932, Յունաստան - մահ.՝ 14 Մայիս, 2021, Պուէնոս Այրէս), յայտնի երգահան ու խմբավար:


== Կենսագրութիւն ==
Ալմուխեան ծնած է 1932-ին, Յունաստան: 1947-ին ընտանիքով հաստատուած է Արժանթին։ Ուսած է Արժանթինի ականաւոր վարպետներուն մօտ: 1957-ին խումբ մը արուեստասէր ընկերներու հետ հիմնած է «Հայ երաժշտութեան բարեկամներ» ընկերակցութիւնը եւ «Արաքս» երգչախումբը, որուն գեղարուեստական ղեկավարը եղած է մինչեւ օրս:
Ժան Ալմուխեանը հեղինակած է նշանակալի թիւով երաժշտական ստեղծագործութիւններ` երգչախմբային, սենեկային, սիմֆոնիկ, դաշնամուրային, մեներգներ, որոնք բազմիցս կատարուած են ինչպէս Արժանթին, այնպէս ալ` այլ երկիրներ, ինչպէս` Իտալիա, Պոլիվիա, Զուիցերիա, Ուրուկուէյ եւ այլն:
10 Հոկտեմբեր, 2012-ին, Հայաստանի սփիւռքի նախարարութեան «Իմ Հայաստան» համահայկական փառատօնի ծիրին մէջ տեղի ունեցած է Ժան Ալմուխեանի 80-ամեակին եւ 55-ամեայ երաժշտական գործունէութեան մեծարման նուիրուած երեկոն՝ «Արամ Խաչատրեան» համերգասրահին մէջ:
Ժան Ալմուխեանի վաստակը գնահատած է Հայաստանի Սփիւռքի նախարար Հրանոյշ Յակոբեան, որ զայն պարգեւատրած է նախարարութեան ոսկի մետալով:

2011-ին, Հայաստանի անկախութեան 20-ամեակի առիթով, սփիւռքի նախարարութիւնը Ժան Ալմուխեանին պարգեւատրած էր «Կոմիտաս» շքանշանով:
18 Մարտին 2014-ին Հայաստանի անկախութեան 22-րդ ամեակին առիթով, Պուէնոս Այրէսի Հայ կեդրոնի «Սիրանոյշ» սրահին մէջ տեղի ունեցաւ արժանթինահայ նշանաւոր երգահան եւ խմբավար Ժան Ալմուխեանի մեծարման երեկոն, ուր յանձնուեցաւ Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսեանի հրամանագիրը եւ մաէսթրօ Ժան Ալմուխեանը պարգեւատրուեցաւ «'''Մովսէս Խորենացի'''» մետալով:

Ալմուխեանը անդամ է «Սատաիք»-ի (Արժանթինի յօրինողներու ընկերութեան):
Ռոլանտ Շառոյեան

Ռոլանտ Շառոյեան (11 Օգոստոս 1952(1952-08-11), Աշնակ, Թալինի շրջան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), Հայաստանի Հանրապետութեան մշակոյթի նախկին նախարար, պատկերասփիւռի եւ ձայնասփիւռի ազգային խորհուրդի անդամ, գրող, հրապարակախօս։