armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Արման Կոթիկեան

Արման Կոթիկեան (15 (27) Սեպտեմբեր 1896, Տրապիզոն, Օսմանեան Կայսրութիւն - 3 Հոկտեմբեր 1968(1968-10-03), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), հայ դերասան, բանաստեղծ եւ թարգմանիչ։


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է Տրապիզոն: Բեմ  բարձրացած է 1918 թուականին: 1920-1936 թուականներուն ապրած է Փարիզ եւ Պրիւքսէլ:
1925 թուականին աւարտած է  Փարիզի համալսարանի իրաւաբանական բաժանմունքը, ուսանած է նաեւ Սորպոնի համալսարանին մէջ:
Փարիզի մէջ խաղցած է հայկական թատերախումբերու մէջ:
1936 թուականին ներգաղթած է Հայաստան եւ նոյն թուականին աշխատանքի անցած Գաբրիէլ Սունդուկեանի անուան ազգային ակադեմական թատրոնին մէջ:
Անոր լաւագոյն դերերէն են` Լաերտ («Համլետ»), Եագօ («Օթելլօ»), էլիզպարով («Պատուի համար»), Ֆրանգուլեան («Աւերակների վրայ»), Մանուկ աղա («Մեծապատիւ մուրացկաններ»), Հայրապետ («ժայռ»):
Նկարահանուած է նաեւ  շարք մը ֆիլմերու մէջ, ներառեալ «Տժվժիկ», «Նուագախմբի տղաները» ֆիլմերուն մէջ: Մահացած է Երեւանի մէջ:
Սերիոժա Սուքիաս Յարութիւնեան

Սերիոժա Սուքիաս Յարութիւնեան (9 Յունիս 1940, Երեւան - 3 Մայիս 1994, Մարտակերտ, Թաղուած է Եռաբլուր (Երեւան), Արցախեան պատերազմի հերոս, ֆետայի:


== Մանկութիւն եւ Պատանեկութիւն ==
Ծնած է Երեւան, 1940-ին: Հայրը՝ Սուքիաս, մասնակցած է ֆիննական պատերազմին ու անհետ կորսուած:
Մայրը՝ Քաթիան, չդիմանալով պատերազմական տարիներու դժուարութիւններուն, կ'անհանգստանայ եւ անկարող կը դառնայ ստանձնելու իր որդւոյն՝ Սերիոժայի հոգատարութիւնը:
Երեք տարեկան Սերիոժան դրացիները կը յանձնեն Լենինականի մանկատուն, ուր կը մնայ եօթը տարի: Կը վերադառնայ հօրենական տունը, կը գտնէ մայրը ու կը սկսի աշխատանքի փնտռտուքի, ապահովելու իր եւ մօր ապրուստը:
Տասնամեայ տղան կը հանդիպի Գուրգէն Պաղտասարեան անունով մարդու մը, որ իր կնոջ՝ Կարինէի հետ կը խնամեն Սերիոժան:
Ան սկզբնական շրջանին կ՝աշխատի ոսկերչական գործարանի մը մէջ, ապա Երեւանի թիւ 1 դպրոցը կը յաճախէ, որու տասնամեայ ընթացքը աւարտելէ ետք, կը մեկնի Փոթի, ուրկէ Վրաստանի ովկիանոսային ձկնորսական վարչութեան իբրեւ ծովագնաց աշխատող՝ կը վերադառնայ հայրենիքի զինուոր՝ «թանկիստ»ի մասնագիտութեամբ:


== Ընտանեկան Կեանք ==
Կ՝ամուսնանայ Գոհար անունով աղջկայ մը հետ, որմէ կ՝ունենայ երկու զաւակ՝ Եդուարդ եւ Գայեանէ, զորս կը սնուցանէ հայրենասիրական գաղափարներով:


== Գաղափարի մարդը ==
Յաճախ իր շուրջինները կը խրախուսէր ըսելով.«Հայոց պատմութիւն սորվէ՛, Տէր–Զօր յիշէ՛, Զէյթունի, Վանի հերոսամարտերը կարդա՛ եւ սորվէ՛...»:
1988-ին, Ազատութեան հրապարակին մէջ, առաջին յայտնուողներէն էր Սերիոժան, ուր կը տեսնէր իր երազներու իրականացման առաջին ծիլերը: Իրեն համար, անկախ ու միացեալ Հայաստանի երազը...:
Բայց իր մեծագոյն ցանկութիւնը Մեծ Հայք հասնիլն էր...:


== «Մեծ Հայք» ջոկատն ու Սերիոժան ==
1989-ին, կամաւորներէն բաղկացած « Մեծ Հայք» ջոկատի անդամագրուելով, իր ամբողջ կարողութիւններն ու գիտելիքները կը տրամադրէ մարտական գործողութիւններու իրականացման գործին:
Ան իր գիտելիքներու պաշարը ամբարած էր ծովային նաւարկութիւններու եւ բանակային ծառայութեան ընթացքին S-54 թնդանօթը վարելու հմտութիւններ ձեռք բերելու ատեն:
Յանուն բռնագրաւեալ հողերու ազատագրութեան, 1992-ին,«Մեծ Հայք» ջոկատը կը մարտնչի Արաբկիրի կամաւորական գումարտակի կազմին մէջ, կը մասնակցի Երասխի, Գորիսի, Սիսիանի սահմաններու պաշտպանական եւ Արցախի Քարագլուխ, Սարդարաշէն, Մեծշէն, Մաղավուզ, Յակոբ Կամարի, Մատաղիս գիւղերու ինքնապաշտպանական ու ազատագրական մարտերուն: Հայկական զօրքերուն յաղթարշաւը անկասելի էր, որովհետեւ անոնք կը կռուէին ո՛չ թէ նուաճելու, այլ ազատագրելու համար:


== Նահատակութիւն ==
Ազատագրուած Թալիշ գիւղը թշնամիին շարունակական յարձակումներէն պաշտպանող մեր մարտիկները դիրքերը փոխարինողներուն յանձնելով՝ Երեւան պիտի վերադառնային 24 Ապրիլի ենթադրեալ յարձակումները կասեցնելէ ետք: Այդ օրը թշնամին յարձակումներու կը դիմէ, որ կ՝աւարտի հայ մարտիկներու հակագրոհով, բայց «Մեծ Հայք» ջոկատի վեց քաջարի մարտիկներ, որոնց թիւին մէջ էր նաեւ՝ Ալաշկերտցի Սերիոժա Յարութիւնեան, ականի մը ուժեղ պայթիւնէն ետք, կը մնան մարտադաշտին վրայ:


== Յետ մահու ==
Իր կինը՝ Գոհար, հետեւելով իրեն յայտնուած երազին, Նուռնուսի մէջ, իր հոգնատանջ ձեռքերով եւ ճակտի քրտինքով կը կառուցէ եկեղեցի մը, յանուն Արցախի մէջ նահատակուած մարտիկներու եւ իր ամուսնոյն հոգիներուն անմահացման:


== Աղբիւրներ ==
«Ապրելու Բանաձեւ»,Դ. Գիրք, Մարտիկեան Գոհար,Եր: Ոսկան Երեւանցի, 2009, էջ 264:
Պերճ Ֆազլեան

Պերճ Հայկ Ֆազլեան (4 Դեկտեմբեր 1926(1926-12-04), Կոստանդնուպոլիս - 15 Փետրուար 2016(2016-02-15), Պէյրութ, Լիբանան), դերասան, բեմադրիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Աւարտած է Պոլսոյ Մխիթարեան եւ Կեդրոնական վարժարանները, քաղաքապետարանի թատրոնի դասընթացները։ 1944-ին մասնակցած է նոյն թատրոնին ներկայացումներուն։ 1965-1967-ին իր արուեստը կատարելագործելու համար Փարիզի մէջ հետեւած է դասընթացներու։ Պէյրութի մէջ 1956-ին հիմնած է «Նոր բեմ», 1959-ին Հայ Երիտասարդական Ընկերակցութեան «Վահրամ Փափազեան» թատերախումբը (ղեկավարած է մինչեւ 1971), 1963-ին՝ Լիբանանեան Արաբական Թատրոնը, 1971-ին՝ իր սեփական «Ազատ բեմ» թատերախումբը։ 1976-ին հաստատուած է Մոնրէալ, կազմակերպած «Հայ Բեմ» թատերախումբը։ Հանդէս եկած է Քանատայի եւ ԱՄՆ-ի քաղաքներու, նաեւ՝ Լոնտոնի մէջ։
1959-ին ամուսնացած է նկար­չու­հի Սիր­վարդ Գրի­գո­րեա­նի հետ, որ դարձած է իր կեան­քի, ա­րուես­տի ու բե­մի մնա­յուն ըն­կե­րուհին։ Ունեցած են եր­կու զա­ւակ­. ման­չը՝ Յարութ Ֆազլեան, խմբա­վար ու գե­ղա­րուես­տա­կան ղե­կա­վար է Մի­ջին Ա­րե­ւել­քի տարբեր եր­կիր­նե­րու մէջ սիմ­ֆո­նիկ նուա­գա­խում­բե­րու:Պերճ Ֆազլեանի բեմադրութիւններէն են՝ Փանէօլի «Տոպազ», Լեւոն Շանթի «Հին Աստուածներ», Յակոբ Պարոնեանի «Պաղտասար Աղբար», Գարլօ Կոլտոնիի «Երկու Տիրոջ Ծառան», Ուիլիըմ Շէյքսփիրի «Ամառնային Գիշերուան Երազը», Մոլիէռի «Թարթիւֆ» («Խաչագողը»), Նիքոլայ Կոկոլի «Ամուսնութիւն» եւ այլ թատերախաղեր։ Ան դերեր ստանձնած է իր բոլոր ներկայացումներուն մէջ։ Հայաստանեան հեռուստաթատրոնին մէջ բեմադրած է «Քարիտէզճին» (ըստ Երուխանի «Ձուկին Փոխարէն» պատմուածքին, 1986)։ Նկարահանուած է լիբանանեան եւ եգիպտական շարժանկարներու մէջ («Մատանի Վաճառողը», «Պահակին Աղջիկը» եւ այլն):
Մոլիերի «Ագահը» գործին բեմադրութեամբ իր վրայ հրաւիրած է լուսարձակները. լիբանանեան եւ լիբանանահայ կեանքին մէջ անոր բեմադրութիւններէն կարելի է յիշել Իսամ Մահֆուզի «Զանզալախթը», Մ. Փանէոլի «Թոպազ», Լ. Շանթի «Հին աստուածներ», Յ. Պարոնեանի «Պաղտասար աղբար», Կ. Կոլտոնիի «Երկու տիրոջ  ծառան», Վ. Շէյքսփիրի «Ամառնային գիշերուան երազը», Մոլիերի «Թարթիւֆ» («Խաչագողը»), Ն. Կոկոլի «Ամուսնութիւն», Կապրիէլ Պուսթանիի «Ժըպրան Խալիլ Ժըպրան»-ը  եւ բազմաթիւ ուրիշներ: Աշխատած է լիբանանցի նշանաւոր արուեստագէտներու հետ` Ռեմոն Ժըպարա, Նեպիլ Ապու Հըսըն, Ֆիլիփ Աքիքի, Ֆրիալ Քարիմ եւ շատ ուրիշներ:
Դերերով հանդէս եկած է իր բեմադրած ներկայացումներուն, ինչպէս նաեւ լիբանանեան եւ եգիպտական ժապաւէններու մէջ: 
Իբրեւ դե­րա­սան մաս­նակ­ցած է տաս­նեակ մը ֆիլ­մե­րու նկարահանումներուն, ո­րոնց բե­մադ­րիչ­նե­րը ե­ղած են Եու­սուֆ Շա­հին, Հան­րի Պա­րա­քաթ, Ան­թուան Ռէ­մի, Նի­յա­զի Մուս­թա­ֆա եւ ­ուրիշ­ներ։ Գլխա­ւոր դեր ստանձ­նած է նաեւ աշխարհահռչակ գանատահայ բեմադրիչ Ատոմ Էկոյեանի առաջին ֆիլմին՝ «Next of Kin»»ի մէջ։


=== Պարգեւ եւ Շքանշան ===
Պերճ Ֆազլեան`  պարգեւատրուած է 1985ին Հայաստանի մէջ, Սփիւռքահայութեան Հետ Մշակութային Կապի Կոմիտէի նախագահ Վարդգէս Համազասպեանէն եւ 2000ին Պէյրութի մէջ Արամ Ա. կաթողիկոսէն ստանալով Ս. Մեսրոպ մաշտոց շքանշանը։
Քորնիլիըս Սմիթ

Քորնիլիըս Սմիթ (անգլերէն՝ Cornelius Smith, Jr., ծնած 18 Մարտ, 1982, Տիթրոյթ, Միչիկըն, ԱՄՆ[1]) Ամերիկացի դերասան մըն է ամէնէն շատ ճանչցուած իր դերին համար իբրեւ Ֆրէնքի Հապըրտ ABC կայանի տրամա All My Children հեռուստաշարին մէջ 2007-ի Դեկտեմբերէն ի վեր։ Ան ստացաւ Daytime Emmy Award nomination for Outstanding Younger Actor in a Drama Series մրցանակը 2009-ին: Սմիթ ներկայիս գլխաւոր դեր ունի իբրեւ Մարքըս Ուաքըր ABC կայանի քաղաքական տրամա drama series Scandal հեռուստաշարին մէջ։
Սմիթ աւարտած է 2000 թուականին իբրեւ Cs Tech High School վարժարանէն՝ Տիթրոյթ, Միչիկըն։ Ետքը, Southern Methodist University կ'երթայ Տալասի մէջ, ԱՄՆ: Քորնիլիըս անդամ է Alpha Phi Alpha եղբայրութեան։ Աւարտելէ ետք Southern Methodist University համալսարանը, ան կ'երթայ NYU եւ կը դառնայ մագիստրոս դերասանութեան մասնագիտութեան մէջ։


== Մրցանակներ ==


=== Յաղթած ===
NAACP Image Awards՝ 2010, Outstanding Actor in a Daytime Drama Series


=== Նշանագրուած ===
Daytime Emmy Awards՝ 2009, Outstanding Younger Actor in a Drama Series
NAACP Image Awards՝ 2009, Outstanding Actor in a Daytime Drama Series


== Դերեր ==
All My Children իբրեւ Ֆրէնքի Հապըրտ՝ Դեկտեմբեր 2007 մինչեւ Սեպտեմբեր 2011
Life Lines: Before His Last Breath իբրեւ մարդը (2009)
Major Crimes իբրեւ Ռէյնճմասթըր Մորթըն (2013)
Anatomy of Deception իբրեւ Սթիվ (2014)
Forever իբրեւ Ֆապիըն Նորթ (2014)
Whitney իբրեւ Մայքըլ Հիութսըն (2015)
Agents of S.H.I.E.L.D իբրեւ Չէյս (2015)
Scandal իբրեւ Մարքըս Ուաքըր (2015-ներկայ)
You Never Left (կարճ ֆիլմ) իբրեւ Լամար (2015)


== Տե՛ս նաեւ ==
Գայթակղութիւն (հեռուստաշար)
Քէրի Ուաշինկթըն
Հենրի Այըն Քուսիք
Քոլամպըս Շորթ
Տարպի Սթանչֆիլտ
Քէյթի Լոուզ
Կիլէրմո Տիազ
Ճէֆ Փէրի
Թոնի Կոլտուին
Պէլըմի Եանկ
Ճաշուա Մալինա
Սքոթ Ֆոլի
Փորշա Տը Ռոսի
Ճո Մորթըն


== Արտաքին յղումներ ==
Քորնիլիըս Սմիթ Internet Movie Database կայքէջին վրայ
29 Յուլիս

29 Յուլիս, տարուան 210-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 211-րդ) օրն է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
1925․ Միքիս Թէոտորաքիս, միջազգային համբաւի արժանացած, դափնեկիր՝ «Լենին Խաղաղութեան մրցանակ» եւ «Բրիտանական Ժապաւէնի Ակատեմիոյ Մրցանակներ» (BAFTA) պարգեւներու արժանացած նշանաւոր յոյն բանահիւս, յօրինող, երգահան, խմբավար եւ քաղաքագէտ (եղած է նախարար եւ չորս անգամ Յունաստանի խորհրդարանի անդամ ընտրուած է)


== Մահեր ==


== Տօներ ==
Յուստինիանոսի Ժանտախտ

Յուստինիանոսի ժանտախտ, պատմութեան մէջ արձանագրուած ժանտախտի առաջին մեծ համաճարակը, որ սկսած է 541-ին, Բիւզանդական կայսրութեան մէջ, Յուստինիանոս Ա. կայսեր օրով։ Արձանագրուած է իբրեւ Յուստինիանոսի ժանտախտ:


== Պատմութիւն ==
Ժանտախտը 542-ի գարնան հասած է Կոստանդնուպոլիս։ Կոստանդնուպոլսոյ մէջ 544-ին օրական դրութեամբ հինգէն տասը հազար մարդ մահացած է:
Ժանտախտը տարածուած է Միջերկրական ծովուն շուրջ, այնուհետեւ արեւելք` դէպի Փոքր Ասիա եւ արեւմուտք` Յունաստան ու Իտալիա: Իսկ հետագային տարածուած է դէպի Հիւսիսային Ափրիկէ, Արաբիա եւ Կեդրոնական Ասիա:
Մինչեւ 750-ական տարիները տեւած համաճարակին զոհ գացած է 25-էն մինչեւ 50 միլիոն անձ:


== Տե՛ս նաեւ ==
Սեւ Մահ
Պսակաձեւ Ժահր
Սպանական Կրիփ
Աստուածածին Անապատ

Աստուածածին Անապատ, հին մենաստան Վայոց ձոր գաւառին մէջ, կը կոչուի նաեւ Մարիամ Աստուածածին՝ եկեղեցւոյն սպիտակագոյն քարերուն համար, իսկ այլազգիք կը կոչեն Կիւլ վանք, շուրջը խիտ առ խիտ բուսած վայ վարդենիներու համար:
Հիւսիսային կողմը պարսպապատ է, միւս կողմերը կան 30-ի չափ սենեակներ ոմանք կամարակապ: Եկեղեցին փոքր է, քառակուսի եւ բարձրագմբէթ. ունի չորս դեղնագոյն քարէ սիւներ, վայելուչ քանդակուած պատկերներ սեղանին վրայ, որոնք անվնաս մնացած են գմբէթի չորս անկիւնները եղող չորս աւետարանչաց քանդապատկերներուն հետ:
Վէմքարին վրայ քանդակուած կայ ծերունի քահանայի մը պատկերը, ձեռքերը վեր բարձրացուած: Արեւմտեան դրան ճակատը սպիտակ քարի վրայ քանդակուած է Տիրամայրը՝ Յիսուս գիրկը: Եկեղեցիս ունի նաեւ փոքր գաւիթ մը, որուն առաստաղը բոլորովին խոնարհած է, եւ գեղեցկաշէն զանգակատուն մը:
Արտաքին հիւսիսային որմոյն վրայ կայ քանդակապատկեր մը, որ կը ներկայացնէ լայն զգեստով մեծաշուք եւ գլուխը խոյր դրած մարդ մը՝ ձեռքը ուղիղ բռնած, կը կարծուի թէ Պռօշ իշխանն է, նոյն ձեւով զարդարուն զգեստներով պատանի մըն ալ կայ մօտը, որուն գլխուն վրայ գրուած է Ամեր Հասան որդի Պռաշայ:
Եկեղեցւոյ արեւելեան որմոյն վրայ ագուցուած են խաչքարինք. Հարաւայնոյն վրայ կայ երկու խաչակիր ձեռաց քանդակ եւ 1334 թուականը, այդ քանդակները տեղերնէն ինկած լինելով՝ դրուած են եկեղեցւոյ մէջ։ Վանացս եկեղեցւոյ դուրսը եւ ներսը կան բաւական թիւով արձանագրութիւններ զանազան միաբանող եւ նուիրատու անձանց:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Բ., էջ 233:
Գիւլբենկեան փողոց (Երեւան)

Կաղապար:Երեւանի փողոց 
Գիւլբենկեան փողոց, փողոց Երեւանի Արաբկիր վարչական շրջանին մէջ։ Անուանուած է ի պատիւ հայ գործարար եւ բարեգործ Գալուստ Կիւլպէնկեանի։ Խորհրդային տարիներուն կոչուած է Կուտուզովի անունով։


== Տուեալներ ==

4 Հոկտեմբեր 2014-ին Գիւլբենկեան-Խաչատրեան փողոցներու խաչմերուկի հարակից այգիին մէջ տեղադրուած է Գալուստ Կիւլպէնկեանի կիսանդրին։


== Հատող փողոցներ ==
Կոմիտաս-Գիւլբենկեան խաչմերուկը

Թաւրիզեան փողոց
Յովսեփ Էմինի փողոց
Մանուշեան փողոց
Արամ Խաչատրեան փողոց
Կոմիտասի պողոտայ
Գրիգոր Արծրունիի փողոց
Հրաչեայ Քոչարի փողոց
Սունդուկեան փողոց
Աւետ Աւետիսեան փողոց
Գուլակեան փողոց
Աղբիւր Սերոբի փողոց


== Նշանակալի օբյեկտներ ==
Գալուստ Կիւլպէնկեանի կիսանդրի (Երեւան)
ՀՅ Դաշնակցութեան Արամ Մանուկեան երիտասարդական կեդրոն
Արեւմտահայութեան հարցերու ուսումնասիրութեան կեդրոն (Գիւլբենկեան 38)
Յատուկ լեռնափրկարարական ծառայութիւն
Միաւորուած աշխատանքային կուսակցութիւն


== Աղբիւրներ ==
Երեւան քաղաքի հասցէների տեղեկատու, Երեւան, 1983, էջեր 369-506, Երեւան քաղաքի փողոցների անուանումները
Սերգէյ Աւագեան, Երեւանի փողոցները, Երեւան, «ՎՄՎ-ՊՐԻՆՏ», 2010 — 272 էջ։
Գրիգոր Յակոբեան

Գրիգոր Արշակ Յակոբեան (7 Յուլիս 1907(1907-07-07), Արմըտլու - 16 Փետրուար 1981(1981-02-16), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), բանաստեղծ, գրականագէտ եւ բանասէր:


== Կենսագրութիւն ==
1922 էն-1924 Գ. Յակոբեան կ'ուսանի Ալեքսանդրապոլի Սարատակ գիւղի դպրոցին մէջ:1924 էն -1929 որպէս ուսուցիչ ու դպրոցի տնօրէն կը պաշտօնավարէ Լենինականի Ղուկասեան շրջանին մէջ:1932-ին կ'աւարտէ Երեւանի Պետական Համալսարանի Լեզուի եւ գրականութեան բաժանմունքի ընթացքը:1932էն 1935 ասպիրանդական ուսանող է նոյն համալսարանի մէջ:1947էն 1957, ուսուցչական պաշտօնով կը ծառայէ քանաքեռի Խ. Աբովեանի անուան միջնակարգ դպրոցին մէջ։ 1958-ին՝ «Ներսէս Շնորհալու Շարականները» աւարտաճառով կ'արժանանայ Դոկտոր Փիլիսոփայութեան բանասիրական գիտութիւններու աստիճանին: 1969-ին կը ստանայ Դոկտոր Բանասիրական Գիտութիւններու կոչումը, որպէս աւարտաճառ պաշտպանելէ ետք «12-րդ Դարի Կիլիկիայի Հայ Գրականութիւնը (Ներսէս Շնորհալի, Գրիգոր Տղայ, Ներսէս Լամբրոնացի)» խորագրով թեզը:
Գրիգոր Յակոբեան 1957էն 1981 որպէս աւագ գիտաշխատող կը պաշտօնավարէ ՀՍՍՀ Գիտութիւնների Ակադեմիայի Մանուկ Աբեղեանի անուան Գրականութեան ինստիտուտի Հայ Հին Գրականութեան բաժանմունքին մէջ:
Բանաստեղծ, Գրականագէտ եւ բանասէր Գրիգոր Յակոբեանի Գրչին կը պատկանին բանասիրական հետեւեալ մենագրութիւնները.ՆԵՐՍԷՍ ՇՆՈՐՀԱԼԻ (Երեւան, 1964), ՆԵՐՍԷՍ ՇՆՈՐՀԱԼԻ (ԲՆԱԳՐԵՐ) (Երեւան, 1968), ՆԵՐՍԷՍ ԼԱՄԲՐՈՆԱՑԻ (Երեւան, 1971), ՆԵՐՔԻՆ ԲԱՍԵՆԻ ԱԶԳԱԳՐՈՒԹԻՒՆԸ ԵՒ ԲԱՆԱՀԻՒՍՈՒԹԻՒՆԸ (Երեւան, 1974), ՀԱՅՐԵՆԻ ԵԶԵՐՔ, ԲԱՍԵՆԻ ՊԱՐԵՐԳԵՐԸ (Երեւան, 1970), ՇԱՐԱԿԱՆՆԵՐԻ ԺԱՆՐԸ ՀԱՅ ՄԻՋՆԱԴԱՐԵԱՆ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹԵԱՆ ՄԷՋ (5-15 ԴԱՐԵՐ) (Երեւան, 1980):
Գրիգոր Յակոբեան կը մահանայ 16 Փետրուար 1981-ին:


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Պէյրութ 1981, Էջ (359)
Նորիկ Լեւոնեան

Նորիկ Համազասպ Լեւոնեան (1947, 5 Հոկտեմբեր, Պաղտատ, Իրաք), հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ։ Հայաստանի Գրողներու միութեան անդամ (1984):


== Կենսագրութիւն ==
Նորիկ Լեւոնեանը ծնած է 1947 թուականին, Պաղտատի մէջ։ Սորված է Պէյրութի առեւտուրի եւ լեզուներու արուեստից վարժարանի մէջ։ 1971 թուականին հայրենադարձած է եւ հաստատուած էԷջմիածնում: Լեւոնեանի ստեղծագործութիւնները, արաբերէնի կատարած թարգմանութիւնները պարբերաբար տպագրուած են գրական հանդէսներու մէջ, հեռարձակուած ձայնասփիւռով, ներկայացուած են «Կարդում է թարգմանիչը» հեռուստատեսային հաղորդաշարով:


== Երկեր ==
«Փորագրութիւններ աշնան պատերին» (1981)
«Երգեր ձմրան դարպասի մօտ» (1986)
«Խօսքեր դատարկ դահլիճի մէջ» (1994)ԹԱՐԳՄԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Մահմուդ Դարվիշ, «Թռչունները մեռնում են Գալիլիայում» (1989)


== Մրցանակներ ==
Ռուբէն Սեւակի անուան մրցանակ, 1995
ՀԳՄ «Գրական վաստակի համար» մեդալ 2007
Կոստանեան

Կոստանեան, հայկական մականուն։


== Մականունը կրողներ ==
Ալպերթ Յովհաննէսի Կոստանեան (1927), խորհրդային հոգեբան։
Արամ Արսէնի Կոստանեան (1894-1937), կուսակցական, պետական գործիչ։
Արշակ Սիմոնի Կոստանեան (1865-1920), հայ օփերային երգիչ։
Գէորգ Սուրիկի Կոստանեան (ծն. 1977), ՀՀ պետական գործիչ, ՀՀ գլխաւոր դատախազ։
Կարապետ Կոստանեան (1853-1920), հայագէտ, մանկավարժ։
Կոստան Արտաւազդի Կոստանեան (1926-2007), հայ քիմիկոս։
Հայկազ Արամի Կոստանեան (1897-1938), կուսակցական եւ պետական գործիչ։
Մուրատ Կոստանի Կոստանեան (1902-1992), հայ դերասան, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ։
Ռադիկ Բենիկի Կոստանեան (1940), հայ ֆիզիկոս։
Վռամ Քրիստափորի Կոստանեան (1899-1941), հայ տնտեսագէտ, փրոֆեսոր։
Էջմիածին (ամսագիր)

«Էջմիածին», կրօնագիտական եւ հայագիտական պարբերական։ Պաշտօնական ամսագիր Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսութեան։ Լոյս կը տեսնէ 1944-էն, Էջմիածնի մէջ (մինչեւ 1961-ը տպագրուած է Երեւանի մէջ)։
Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածնի պաշտօնական ամսագիր «Էջմիածին» կրօնական եւ հայագիտական հանդէսը «Արարատ» ամսագրի (1868—1919) աւանդոյթներու անմիջական ժառանգորդն ու շարունակողն է։ Լոյս կը տեսնէ 1944 թուականէն Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գէորգ Զ. Չորէքչեանի յառաջաձեռնութեամբ։ Զուտ գիտական նիւթերէն բացի՝ ամսագրին մէջ յամառօտ անդրադարձ կայ Մայր Աթոռի միաբանութեան, ներքին ինչպէս եւ Սփիւռքի թեմերու եկեղեցական կեանքին, կը տպագրուին Հայոց հայրապետներու կոնդակները, շրջաբերականները, քարոզներն ու ճառերը։


== Գլխաւոր խմբագիրներ ==
Առաքել Առաքելեան (1944-1948, 1955-1956),
Լեւոն Կիսաբեկեան (1948-1950),
Աշոտ Աբրահամեան (1950-1955),
Արթուն Հատիտեան (1956-1982),
Պարգեւ Շահպազեան (1983-1984),
Երուանդ Մելքոնեան (1985-1993),
Ասողիկ եպիսկոպոս Արիստակէսեան (1994-1996),
Բագրատ աբեղա Գալստանեան, այժմ՝ եպիսկոպոս (1996-1998),
Մարիամ Վարդանեան (պաշտօնակատար) (1998-1999),
Արշակ աբեղա Խաչատրեան, այժմ՝ եպիսկոպոս (պաշտօնակատար) (1999),
Անդրանիկ Զէյթունեան (2000-2001),
Վարդան Դեւրիկեան (2001-2009),
Արշակ Մադոյեան (2009-2015),
Արսէն Բոբոխեան (2015-2017),
Անդրէաս աբեղա Եզեկեան (պաշտօնակատար) (2017-2018),
Գէորգ Մադոյեան (2018)։


== Արտաքին յղումներ ==
«Էջմիածին» ամսագիր առցանց
«Էջմիածին» ամսագիր առցանց
«Էջմիածին» ամսագրի մատենագիտութիւնը՝ 1944-1973
«Էջմիածին» ամսագրի մատենագիտութիւնը՝ 1974-2008
42 (թիւ)

42 (քառասուներկու)՝ երկնիշ զոյգ բնական թիւ մըն է 41 եւ 43 հարազատ պարզ թիւերու միջեւ


== Թուագիտութիւն ==
երեք պարզ թիւերու արտադրեալ է՝ 42=2×3×7


== Գիտութիւն ==
մողիպտէյնիոն քիմիական տարրի (42Mo) ատոմային թիւն է
Իսիս (42 Isis) աստեղնեակի կարգահամարն է


== Գրականութիւն ==
 
Լուիս Քերըլի Ալիսը Հրաշքներու Աշխարհին Մէջ գիրքին թագաւորը կը յայտարարէ. «42րդ օրէնքին համաձայն մղոնէն բարձր անձերը դու՛րս դատի դահլիճէն»


== Այլ ==
Ֆրանսայի Լուար տեփարթեմանի կարգային թիւն է
ճափոնական մշակոյթին մէջ չսիրուած թիւ է, քանի որ «շի նի» 四十二 (չորս երկու) արտասանութիւնը կը նմանի «դէպի մահ» արտայայտութեանը
42-ն են շան ակռաները


== Արտաքին յղումներ ==
Prime Curios! 42 Prime Pages-էն (անգլերէն)
Շքանշան

Շքանշան, պետական պատուաւոր պարգեւ ծառայութիւններու համար։ Կը պատրաստուի տարբեր նիւթերէ (հիմնականին՝ մետաղներէ կամ համաձուլուածքներէ), խաչի, հնգաթեւ կամ բազմաթեւ աստղի, շրջանակի եւ այլնի ձեւերով։ Շքանշանները կը կրեն ժապաւէնով կամ շղթայով, բարձրագոյն շքանշանները՝ որոշակի գոյնի լայն ուսաժապաւէնով։ Շքանշանը կրնայ ունենալ մէկ կամ քանի մը աստիճան։ Որոշակի աւագութիւն սահմանուած է պետութեան բոլոր շքանշաններու միջեւ։ Շքանշաններու մասին կանոնադրութիւնով կը սահմանուի շքանշանի յանձնման ծիսակատարութիւն կամ հանդիսութիւն։ Արեւմտեան Եւրոպայի մէջ շքանշանի ծագումը կը կապուի կաթոլիկական միջնադարեան կանոններու հետ [այստեղէն ալ՝ օրտէն ( լատինատառ ordo — շարք, կարգ) եզրը եւրոպական լեզուներուն մէջ]։ 
18-19-րդ դարերուն շքանշանը կը կիրառուէր գրեթէ բոլոր երկիրներուն մէջ։ Առանձին պարագաներու շքանշան ստացողը ձեռք կը բերէր ազնուականի տիտղոս կամ այլ արտօնութիւն։ Ռուսաստանի մէջ առաջին շքանշանները հիմնադրած է Պետրոս Ա.ը։ Հոկտեմբերեան մեծ յեղափոխութենէն ետք ՀԿԳԿ-ի եւ ԺԿԻ-ի հրամանագիրով դասային արտօնութիւններու հետ վերացուեցան ցարական բոլոր շքանշանները։ Խորհրդային առաջին շքանշանը սահմանուած է 1918-ին։ Պատմական Հայաստանի մէջ, ինչպէս ամէնուրէք, ընդունուած եղած է պարգեւատրումը կալուածքներով, թանկարժէք իրերով ու մետաղադրամներով։
Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթ

Եւրատեսիլ երգի մրցոյթ (անգլերէն՝ Eurovision Song Contest, ֆրանսերէն՝ Concours Eurovision de la chanson), երգի ամենամեայ մրցոյթ, որ կը կազմակերպուի Եւրոպական հեռարձակողներու միութեան կազմին մէջ գտնուող երկիրներու միջեւ։
Իւրաքանչիւր երկիր կ'ուղարկէ երգ, որ կենդանի հնչողութեամբ պէտք է կատարուի ուղիղ եթերով հեռուստատեսութեամբ եւ ռատիոյով, այնուհետեւ տեղի կ'ունենայ քուէարկութիւն, եւ կ'որոշուի յաղթող երգը։ Մրցոյթը սկսած է հեռարձակուիլ 1956 թուականէն եւ ըստ վերջին տարիներու տուեալներուն ան ունի 100 միլիոնէն աւելի հեռուստադիտող Եւրոպայի մէջ եւ ընդհանուր 600 միլիոն հեռուստադիտող ամբողջ աշխարհի վրայ։ Եւրատեսիլը կը հեռարձակուի նաեւ Եւրոպայէն դուրս գտնուող երկիրներուն մէջ, ինչպէս՝ Արժանթին, Աւստրալիա, Պրազիլ, Քանատա, Չինաստան, Քոլոմպիա, Եգիպտոս, Հնդկաստան, Ճափոն, Յորդանան, Մեքսիք, Նոր Զելանտա, Ֆիլիփիններ, Հարաւային Քորէա, Թայուան, Թայլանտ, Միացեալ Նահանգներ, Ուրուկուէյ եւ Վենեզուելա, չնայած այն հանգամանքին, որ այդ երկիրները չեն մասնակցիր մրցոյթին։ 2000 թուականէն սկսած մրցոյթը կը հեռարձակուի նաեւ համացանձի վրայ եւ 2006 թուականին ունեցած է 74,000 դիտող 140 երկիրներէ համացանցի վրայ։


== Մասնակցութիւն ==

Եւրատեսիլին կրնան մասնակցիլ այն երկիրները, որոնք կը գտնուին Եւրոպա աշխարհամասին մէջ եւ ԵՀՄ-ի անդամ են։ Մրցոյթին իրենց մասնակցութիւնը ունին նաեւ այնպիսի երկիրները, որոնց տարածքին մէկ մասը կը գտնուի Ասիոյ մէջ։ 1980 թուականին մրցոյթին մասնակցած է նոյնիսկ Մարոքը, որ կը գտնուի Ափրիկէին հիւսիսը։ 2015 թուականին մրցոյթին առաջին անգամ մասնակցեցաւ Աւստրալիան։
Մինչեւ օրս մրցոյթին առնուազն գոնէ մէկ անգամ մասնակցած են 52 երկիրներ։ Ստորեւ ներկայացուած ցանկին մէջ նշուած են երկիրներու առաջնելոյթները ըստ տարիներու.
Արմենակ Սագըզեան

Արմենակ Սագըզեան, (1872, Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1944, Պոլիս, Թուրքիա), Հայ արուեստագէտ։


== Կենսագրութիւն ==
Արմենակ ծնած է 1872 թուականին Կոստանդնուպոլիսի մէջ, պոլսահայ մտաւորական՝ Յովհաննէս Սարգըզի ընտանիքին մէջ։ Ան ուսանած է Փարիզի մէջ, ուր սորված է իրաւաբանութիւն:
Կոստանդնուպոլիսին մէջ ստանձնած է պետական պաշտօններ եւ արժանացած է բազմաթիւ շքանշաններու։ Արմենակ եղած է Կոստանդնուպոլիսի Հայ գեղարուեստական միութեան հիմնադիրը (1919 թուական) եւ անոր նախագահը։
Սագըզեանի ջանքերով Փոքր Ասիոյ քաղաքներէն ու գաւառներէն հաւաքուած են ոչնչացումէն փրկուած հայկական մշակոյթի նշխարները։ Ան զբաղած է արեւելեան արուեստի, հայկական մանրանկարչութեան եւ արուեստի հարցերով։
Մահացած է 1944 թուականին՝ Կոստանդնուպոլիսի մէջ։


== Աշխատութիւններ ==
Արմենակ Սագըզեան եղած է աւելի քան 25 աշխատութիւններու հեղինակը («17-18-րդ դարերու պարսկական մանրանկարչութիւնը»՝ 1929 թուականին՝ Ֆրանսերէն լեզուով)։ 1940 թուականին լոյս ընծայած է անոր յօդուածներու ընտրանին՝ «Հայ արուեստի էջեր» խորագրով՝ Ֆրանսերէն լեզուով ստեղծագործութիւնը։
411 (թիւ)

411 (չորս հարիւր տասնմեկ) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 410-ի եւ 412-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 A001358  հարիւրքսանութերորդ կիսապարզ թիւն է
 A038599  4113-2-ը պարզ թիւ է
 Alt   411  գործադրելիս կը ստացուի կիւրեղեան Ы գլխատառը
411 Քսանթէ աստեղնեակի կարգային թիւն է
Մոնսերաթ Քապալիէ

Մոնսերաթ Քապալիէ (Montserrat Viviana Concepción Caballé i Folch, Մարիա տէ Մոնսերաթ Վիվինա Քոնսեփսիոն Քապալիէ, 12 Ապրիլ 1933(1933-04-12)[…], Պարսելոնա, Սպանիա - 6 Հոկտեմբեր 2018(2018-10-06)[…], Պարսելոնա, Սպանիա), սպանացի օփերայի երգչուհի, սոփրանօ։


== Կենսագրական գիծեր ==
Ան կը նկատուի 20-րդ դարու լաւագոյն սոփրանոներէն մէկը: 1974-ին ճանչցուած է ՄԱԿ-ի պատուոյ դեսպան, իսկ 1991-ին` Խաղաղութեան դեսպան: 1994-էն մինչեւ մահ՝ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Բարի կամքի դեսպան:
7 Յունիս 2013-ին Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահի հրամանագիրով պարգեւատրուած է Պատուոյ շքանշանով:
Սպանացի աշխարհահռչակ երգչուհի Մոնսերաթ Քապալիէ երկու անգամ այցելած է Արցախ. առաջինը` Յունիս 2013-ի սկիզբը, իսկ երկրորդը` 2014-ի Հոկտեմբերի կիսուն` չընկրկելով Ազրպէյճանի ղեկավարութեան ջղագրգռութենէն ու Սպանիոյ արտաքին գործոց նախարարութեան յղուող բողոքագիրներէն:

Ստեփանակերտի մէջ ան յայտարարած էր. «Ես այստեղ եմ իբրեւ երգչուհի: Բացի ատկէ, նաեւ կը ներկայացնեմ ՄԱԿ-ը: Ձեզի կ'առաջարկեմ ձեռքս ու սիրտս»:Ան 6 Յունիս 2013-ին համերգ ունեցած է Ստեփանակերտի մէջ, իսկ նոյն թուականի 12 Դեկտեմբերին Փարիզի մէջ տեղի ունեցած էր Մոնսերաթ Քապալիէի «Հայաստան եւ Արցախ. քրիստոնէութեան կղզեակ» ձայնասկաւառակին շնորհահանդէսը:
Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Մոնթեվիտէօ)

Հայոց Ցեղասպանուեան Յուշարձան, յուշարձան Ուրուկուայի Մոնթեվիտէոյի հայկական եկեղեցւոյ բակին մէջ։


== Պատմութիւն ==
Հուշարձանը նուիրուած է Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերուն յիշատակին։ Տեղադրուած է 1975 Ապրիլ 24-ին։ Յուշարձանը կառուցուած է Մոնթեվիտէոյի հայ համայնքին միջոցներով։


== Հեղինակներ ==
Քանդակագործ՝ Ներսէս Ունանեան
Ճարտարապետ՝ Խ. Վարդանեան


== Տե՛ս նաեւ ==
Ուրուկուայի հայերը