armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Նիկոսիա

Նիկոսիա (յուն․՝ Λευκωσία, թրք.՝ Lefkoşa), Կիպրոս կղզի-պետութեան մայրաքաղաքը եւ ամենամեծ քաղաքը, նաեւ երկրին վաճառականական կեդրոնը:Կը գտնուի Մեսաորիա դաշտին կեդրոնին մօտակայքը, Կիպրոսի ամենաերկար գետին՝ Փետիեոսի ափին։
Նիկոսիա Կիպրոսի մայրաքաղաքն է եւ Հանրապետութեան ու կառավարութեան նստավայրը։ Անիկա նաեւ Եւրոպական Միութեան անդամ երկիրներու մայրաքաղաքներէն մէկն է՝ ամենահարաւ-արեւելեանը։ Աւելի քան 4500 տարի բնակեցուած բնակավայր մըն է: Ժ. դարուն դարձած է կղզիին մայրաքաղաքը։ Մայրաքաղաքը բաժնուած է երկու մասի՝ հարաւային յոյն-կիպրականի եւ հիւսիսային թուրք կիպրական մասերու 1963-էն սկսեալ, ներհամայնքային բռնութիւններու պատճառով։ Այսօր քաղաքիn թուրք կիպրական մասը դե-յուրե անկախ ՀԿԹՀ-եան մայրաքաղաքն է, եւ միջազգային հանրութեան կողմէ կը համարուի գրաւուած տարածք։
Տարիներու ընթացքին Նիկոսիան դարձած է թէ՛ երկրին տնտեսական մայրաքաղաքը, թէ՛ առեւտրական կեդրոնը։ 2012-ին Նիկոսիա դարձած է աշխարհի 5-րդ ամենահարուստ քաղաքը յարաբերական գնողունակութեամբ:


== Քոյր քաղաքներ ==
Նիկոսիայի քոյր քաղաքներն են՝
Յունաստան
 Ռումինիա Պուխարեսթ, Ռումանիա
Քաթար
Օտեսա, Ուքրանիա
Շիրազ, Իրան
 Չինաստան Շանհայ, Չինաստան
 Գերմանիա Շվերին, Գերմանիա


== Հայերը Նիկոսիայի մէջ ==
Դ.-Ե. դարերուն Նիկոսիայի մէջ եղած են հայ պաշտօնեաներ, զինուորականներ եւ առեւտրականներ։ Այժմ Նիկոսիայի մէջ կ'ապրին 1000-էն աւելի հայեր։ Կը գործէ Ս. Աստուածածին հայկական եկեղեցին եւ հայկական կիրակնօրեայ դպրոցներ։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Անգլերէն եւ յունարէն լեզուով կայք՝ Նիկոսիա (Λευκωσια) համայնքին մասին:
«Նիկոսիան սեւ եւ սպիտակ» Լուսանկարային նախագիծ հին Նիկոսիայի կառոյցներուն մասին:
Իսլամութեան առկայութիւնը կղզիին մէջ:
Արձագանգներ բաժանման մասին վաւերագրական ֆիլմ Նիկոսիայի բաժանման եւ կանաչ գիծին մասին։
Հեփայստոս

Հեփայստոս (յուն․՝ Ἥφαιστος), յունական դարբնութեան, մետաղամշակութեան, ատաղձագործութեան, արհեստագործութեան, քանդակագործութեան, կրակե հրաբուխներու աստուածն է Հեփայստոսի հռովմէական համարժէքն է Վուլկանը: Հեփայստոսը աստուածներու արքայ եւ թագուհի Զեւսի եւ Հերայի զաւակն էր: Մեկ այլ վարկածով, ան մերժուած էր մօր կողմէն իր տձեւութեան համար եւ ցած նետուած Ողիմպոսէն:որպէս դարբնող աստուած, Հեփայստոսը կռած է Ողիմպոսի աստուածներու բոլոր զէնքերը: Ան կը ծառայէր որպէս աստուածներու դարբին, անոր կը պաշտէին Յունաստանի, մասնաւորաբար՝ Աթէնքի արհեստանոցներն ու արտադրական կեդրոնները: Հեփայստոսի պաշտամունքը տեղակայուած էր Լեմնոսին վրայ: Հեփայստոսի նշաններն են դարբնի մուրճը, զնդանը եւ աքցանը:


==== Կողակիցները Եւ Զաւակները ====
Ըստ շատ վարկածներու Հեփայստոսի կողակիցը Ափրոդիտէն է, ով անհաւատարիմ էր անոր քանի մը աստուածներու եւ մահկանացուներու հետ, ինչպէս Արէսը, թէեւ ըստ Իլիականի անոր կինն է Ագլայեան՝ երեք Քարիսներէն մին: Աթէնքին մէջ կայ Հեփայստոսի տաճար՝ «Հեփայստէում» (անունը «Թեսէումի» նմանութեամբ է): Աթէնքի հիմնման առասպէլը կ'ըսէ, որ Աթենաս հովանաւոր աստուածուհին հրաժարած է Հեփայստոսին հետ միաւորուելէն: Լեմնոս կղզիին վրայ Հեփայստոսին կողակիցն էր ծովահարս Կաբէյրոն, ում հետ ան հայրացած է Կաբէյրի անունով երկու մետաղագործական աստուածները: Սիկիլիոյ մէջ անոր կողկիցն էր Այտնա ծովահարսը եւ անոր որդիներն էին Պալիկի անունով Սիկիլիոյ երկու գէյզերներու աստուածները: Թալիային հետ Հեփայստոսը կը նոյնացուէր որպէս Պալիսիի հայր: Հեփայստոսի զաւակներէն մեկն է աւազակ Պերիփետեսը:


==== Ողիմպոսէն Անկումը ====

Ըստ յունական դիցաբանութեան ճիւղերէն մեկու, Հեփայստոսը Հերան երկինքէն  նետած է, քանի որ անոր «ոտը ծուռ էր»: Ան իյնած է ովկիանոսին մէջ եւ անոր հոնկէ հանած են Աքիլեւսի մայր Թետիսը եւ Եւրինօմ ովկիանուհին:
Մեկ այլ վարկածի համաձայն, անոր Զեւսն ովկիանոսը նետած է իր մօրը անոր յարձակումներէ պաշտպանել փորձելու համար: Ան իյնած է ամբողջ օր մը եւ իջած է Լեմնոս կղզիին վրայ, ուր անոր փրկած եւ խնամած են Սինտիները, որ տեղացի բնիկ ցեղէն են


== Արտաքին յղումներ ==
Յունական Դիցաբանութիւն՝ Հեփայստոս
Theoi Project, Hephaestus դասկան գրականութեան եւ արուեստին մէջ (անգլերէն)
Սիլվան Յ.Ք.


== Կենսագրութիւն ==
ՍԻԼՎԱՆ Յ.Ք.(1898-1962), բուն անունով՝ Ցովսէփ Քէշիշեան։
Ծնած է Տիգրանակերտի Սիլվան գիւղը(1898) եւ մահացած՝ ԱՄՆու մէջ(1962)։ Յաճախած է Պէրպէրեան վարժարան։ Ուսուցչագործած է Պէրպէրեան, Գարակէօզեան եւ Կեդրոնական վարժարաններու մէջ։ Վարած է քարտուղարի պաշտօն Ազգային Պատրիարքարանի մէջ։
Աշխատակցած է իսթանպուլահայ մամուլին բանաստեղծութիւններով, արձակ էջերով, գրադատումներով եւ թարգմանութիւններով։ Վարած է խմբագրական պաշտօններ իսթանպուլահայ զանազան հերթերու մէջ։ խմբագրած է Ընդարձակ Տարեցոյց Ս. Փրկիչ
Ազգային Հիւանդանոցի 1935-ի թիւը։
Կեանքին վերջին շրջանին հաստատուած է ԱՄՆ։


== ՀՐԱՏԱՐԱԿՈԻԱԾ ԳՈՐԾԵՐ ==
-Փիէո Լուիսի Ափրոտիտէ (թարգմանութիւն) - Իսթանպուլ,
1925։
-Փօլ Մօնֆէրրանի Ինչպէս Գողցան Ցարերուն Թագը (թարգ–
մանութիւն) - Իսթանպուլ, 1925։
-Կիւսթավ Ֆլօպէոի Մատամ Պօվաոի (թարգմանութիւն) - Իս–
թանպուլ, 1927։ Պէյրութ, 1%3 (մատենաշար Ազդակի, թիլ 94)։
-Տէլլի Նատիա (թարգմանութիւն) - Իսթանպուլ, 1927։
-Փիէո Տը Քուլվէնի Արտին Ձայնը (թարգմանութիւն) - Իսթան–
պուլ, 1927։
-Հանրի Կոէվէլի Սօնիա (թարգմանութիւն) - Իսթանպուլ, 1927։
Պէյրութ, 1960 (մատենաշար Ազդակի, թիւ 87)։
-Ալֆրէտ Մաշաոի Այն Գիշեր (թարգմանութիւն) - Իսթանպուլ,
1930։
-Ա. Արմանտիի Արապէլչա (թարգմանութիւն) - Իսթանպուլ, 1930։
-Քլօտ Անէի Մայէրչինկ (թարգմանութիւն) - Իսթանպուլ, 1930։
-Այպօմ Նոր Ծիշշի Միութեան (յուշամատեան) - Իսթանպուլ,
1930։
-Արշայոյսէն Առաջ (արձակ էջեր) - Հալէպ, 1945։
-Չէրնիքովի Խենդ Օրեր (թարգմանութիւն) ֊ Իսթանպուլ։


== Ծանոօթագրութիւններ ==
Հայ Եկեղեցին՝ Ուղղափառ Եկեղեցի

Ուղղափառ բառը Յունարէն օրթոտոքս բառին հայերէն թարգմանութիւնն է, որ կը նշանակէ ուղիղ եւ ճշմարիտ հաւատքով, մտածումով, գործով եւ խօսքով Յիսուս Քրիստոսը փառաբանել: Իսկ ուղղափառութիւն կը նշանակէ Քրիստոսի առաքեալներուն աւանդած հաւատքին ամբողջութիւնը եւ անոնցմով հիմնուած աւանդական, պատմական եկեղեցիներու անփոփոխ ուսուցումները:
Ուղղափառ կամ ուղղափառութիւն անուանումը եկեղեցւոյ պատմութեան մէջ առաջին անգամ գործածուած է Բ. դարուն հայրապետներուն ու վարդապետներուն կողմէն, յատկապէս Ս. Կղէմէս Աղեքսանդրացի հայրապետին գրութեանց մէջ:
Ուղղափառ կը կոչուի այն եկեղեցին, որ իր դաւանաբանական ուղղութեան մէջ անխախտօրէն կը հետեւի Յիսուս Քրիստոսին եւ անոր աշակերտներուն ճամբով փոխանցուած վարդապետութեան, Աստուածաշունչի ուսուցումներուն եւ Տիեզերական ժողովներուն առնուած որոշումներուն:
Քրիստոնեայ եկեղեցւոյ հաւատքի սկզբունքները ձեւաւորուած են Դ. եւ Ե. դարերուն գումարուած երեք Տիեզերական ժողովներու որոշումներով: Հակառակ անոր, որ պատմութեան ընթացքին եկեղեցւոյ կեանքին մէջ բաժանումներ յառաջացած են, սակայն ուղղափառութեան հիմնական սկզբունքները պահպանուած են: Արդ, Ուղղափառ է այն եկեղեցին, որ կ'ընդունի Ս. Երրորդութեան աստուածութիւնը եւ մէկութիւնը, Յիսուս Քրիստոսի մարդեղութեան եւ փրկագործութեան խորհուրդներն ու Սուրբ Կոյս Մարիամի «Աստուածամայր» ըլլալը:
Այսօր, ուղղափառ կոչումը իր անուան կցած բազմաթիւ եկեղեցիներ կան, օրինակ՝ Հայ Ուղղափառ, Ռուս Ուղղափառ, Յոյն Ուղղափառ, սակայն, սկզբունքով, քրիստոնեայ աշխարհին մէջ ուղղափառութիւնը երկու ուղղութիւններով կը ներկայանայ, առաջին ՝ արեւելեան ուղղափառ (Oriental Orthodox), որուն մաս կը կազմեն Հայ, Ղպտի, Ասորի, Եթովիպական, Հնդկաստանի Մալաբար եւ Էրիթրիոյ ուղղափառ եկեղեցիները, եւ երկրորդ՝ ուղղափառ (Eastern Orthodox), որուն մաս կը կազմեն Բիւզանդական եկեղեցիէն ծագում առած եկեղեցիները, այսինքն՝ Յոյն եկեղեցին, Ռուս եկեղեցին, Ուքրանիոյ եկեղեցին, Պուլկարիոյ եկեղեցին եւ այլն:
Հայ եկեղեցին ուղղափառ կը կոչուի, որովհետեւ իր դարաւոր պատմութիւնը պայծառացուցած է վերոյիշեալ սկզբունքներն ու ուսուցումները անշեղօրէն պահելով, ի պահանջել հարկին նահատակութեամբ։
Մարմնային Լեզու

Մարմնային Լեզու, (Body Language), Ժամանակակից արհեստագիտութեան ընձեռած հաղորդակցութեան միջոցներու կողքին, մարդոց դէմքի արտայայտութիւնը, շարժուձեւերը, կեցուածքը, ձայնին թոնը հաղորդակցութեան ազդու միջոցներ են, առանց որոնց բան մը պակաս կ'ըլլայ մարդկային յարաբերութիւններուն մէջ:
Ոչ խօսքային նշանները կամ մարմնային լեզուն, որ ֆիզիքական վարքի, արտայայտութիւններու եւ ընդհանրապէս վարքագիծի գործածութիւնն է, անբառացի (nonverbal) հաղորդակցութեան համար յաճախ կը կատարուի ոչ թէ գիտակցաբար, այլ՝ բնազդաբար:
Բոլոր ոչ խօսքային վարքագիծերը` մարդոց կատարած շարժուձեւերը, կեցուածքը, ձայնի թոնը եւ տեսողական հաղորդակցութեան չափը ուժեղ պատգամներ կ'ուղարկեն:


=== Անբառացի Հաղորդակցութեան Տեսակները ===
Դէմքի արտայայտութիւններ  
Մարդուն դէմքը չափազանց արտայայտիչ է, կրնայ դրսեւորել անթիւ յոյզեր` առանց որեւէ բառ ըսելու: Եւ, ի տարբերութիւն ոչ անբառացի հաղորդակցութեան որոշ ձեւերու, դէմքի արտայայտութիւնները ընդհանուր են: Երջանկութեան, տխրութեան, զայրոյթի, զարմանքի, վախի եւ զզուանքի դէմքի արտայայտութիւնները տարբեր մշակոյթներուն մէջ նոյնն են:
Մարմնի շարժում եւ կեցուածք
Անբառացի  հաղորդակցութեան այս տեսակը կը ներառէ մարդոց կեցուածքը, ընթացքը եւ կատարած նուրբ շարժումները, որոնք կ'ազդեն խօսակիցին վրայ եւ մեծ տեղեկութիւն կը հաղորդեն աշխարհին: 
Շարժուձեւեր
Շարժուձեւերը հիւսուած են մարդոց առօրեայ կեանքին հիւսուածքին մէջ: Մարդիկ կրնան թափահարել, ցոյց տալ, նշան տալ կամ գործածել իրենց ձեռքերը վիճելու կամ բացատրելու ատեն` յաճախ արտայայտուելով շարժուձեւերով` առանց մտածելու: Այդուհանդերձ, որոշ շարժուձեւերու նշանակութիւնը կրնայ շատ տարբեր ըլլալ զանազան մշակոյթներու մէջ: Թէեւ, օրինակ, ձեռքով կատարուած «օքէյ» նշանը սովորաբար դրական ուղերձ կը հաղորդէ անգլիախօս երկիրներու մէջ, անիկա կը նկատուի  վիրաւորական՝ Գերմանիոյ, Ռուսիոյ եւ Պրազիլի մէջ: 
Աչքի հաղորդակցութիւն
Քանի որ տեսողական զգայարանը գերիշխող է մարդոց մեծամասնութեան համար, աչքի հաղորդակցութիւնը անբառացի կապի յատկապէս կարեւոր տեսակ է: Ոեւէ մէկուն ուղղուած նայուածքը կրնայ շատ բաներ յայտնել, ներառեալ` հետաքրքրութիւնը, քնքշութիւնը, թշնամանքը կամ գրաւչութիւնը: Աչքի հաղորդակցութիւնը  նոյնպէս կարեւոր է զրոյցի հոսքը պահպանելու եւ խօսակիցին հետաքրքրութիւնն ու արձագանգը չափելու համար:
Հպում
Մարդիկ շատ յաճախ կը հաղորդակցին հպումի միջոցով: Տարբեր պատգամներ կրնայ փոխանցել թեթեւ ձեռնուիլը, ջերմ գրկախառնուիլը, թեւը սեղմելը եւ գլուխը շոյելը:
Տարածութիւն
Զրոյցի ընթացքին իւրաքանչիւր անհատ ունի ֆիզիքական տարածքի կարիք, թէեւ այդ կարիքը կը տարբերի` կախեալ մշակոյթէն, իրավիճակէն եւ յարաբերութիւններու մտերմութենէն: Մարդիկ կրնան գործածել ֆիզիքական տարածութիւնը բազմաթիւ տարբեր անբառացի պատգամներ հաղորդելու համար, ներառեալ մտերմութեան եւ սիրոյ, կռուազանութեան կամ գերակայութեան ազդանշանները:
Ձայն
Ասիկա միայն այն չէ, թէ մարդիկ ի՛նչ կ'ըսեն, այլ այն, թէ ինչպէ՛ս կ'ըսեն: Մարդիկ երբ խօսին, իրենց խօսքերը լսելէ բացի այլ մարդիկ «կը կարդան» իրենց ձայները:
Ձայնին թոնը կրնայ ցոյց տալ հեգնանք, զայրոյթ, ջերմութիւն կամ վստահութիւն:
Սանտրօ Պոթչելի

Կաղապար:Արեւելահայերէն
Սանտրոյ Պոթչելի կամ Ալեսսանտրոյ Տի Մարիանոյ Ֆիլիփէփի (իտալ.՝ Sandro Botticelli կամ Alessandro di Mariano Filipepi, 1 Մարտ, 1445, Ֆլորենցիա-17 Մարտ, 1510, Ֆլորենցիա)՝ վաղ վերածնունդի իտալացի գեղանկարիչ եւ գրաֆիկ:


== Կենսագրութիւն ==
Պոթչելիի կեանքին մասին առաջին վկայութիւնները կը հանդիպին Ճորճոյ Վազարիի 1550 թուականի կենսագրութիւններու հաւաքածոյին մէջ: Ծննդեան ճիշդ տարեթիւը յայտնի չէ. Պոթչելին ծնած է 1444-1445 միջեւ Ֆլորենցիայի Օգնիսանտի թաղամասին մէջ: Հայրը տակառագործ էր: Պոթչելիին կեղծանունը առաջին անգամ իր տղուն անցած է իր աւագ եղբոր Ճովանէն, որ այդ մականունը ստացած է գէր ըլլալուն պատճառով: Այդ անունը ծագում է իտալերեն botticello-ից, որ թարգմանաբար նշանակում է «փոքրիկ տակառ»: Պոթչելին չորս հինգ եղբայրներէն ամենակրտսերն էր: Պոթչելիի ընտանիքը կ'ապրի համեստ, բայց ոչ աղքատ, քանի որ հայրը հմուտ արհեստաւոր էր: Տասնհինգ տարեկանին Պոթչելին աշխատանքի կ'անցնի Ֆրայ Ֆիլիպպոյ Լիպպիի արուեստանոցին մէջ, որը ճանչուած վարպետ էր Ֆլորենցիոյ մէջ: Այնտեղ Պոթչելին կ'աշխատի Անտօնիոյ դել Պոլաիուոլոյյի եւ Անդրէայ դել Վերոչիոյյի հետ: Այդ շրջանին ան կ'ուսանի  փորագրութիւն, որ մեծապէս կ'ազդէ անոր նկարչութեան ոճի եւ ուղղուածութեան վրայ: 1470-ին Պոթչելին կը բանայ իր սեփական արուեստանոցը եւ կ'ստանայ առաջին հասարակական պատուերը:


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		


== Աղբիւրներ ==


== Գրականութիւն ==
Սեյրանուհի Գեղամեան - «փոքրիկ պատմութիւններ մեծ արուեստագէտների մասինէ: Երեւան, «գրաբերէ հրատարակչութիւն, 2007 թուականԿ'ատեգորիայ:Իտալացի նկարիչներ
Կ'ատեգորիայ:Վերածննդի նկարիչներ
Կ'ատեգորիայ:Ստեղծագործական կ'եղծանուննէր
Ս. Ստեփաննոս Եկեղեցի (Եշիլգիւղ)

Եշիլգիւղ Ս. Ստեփանոս Եկեղեցի, Պոլսոյ Պաքըրգիւղի, Եշիլգիւղ նահանգին մէջ գտնուող հայ Եկեղեցի մըն է:1826-ին Վառօդապետ Ամիրա Սիմոն Տատեանի կողմէ շինուած այս եկեղեցին 1843-ին վերանորոգուած է 1844-ին, Պոլսոյ Հայ Պատրիարք Բ. Աստուածատուրի կողմէ:
2000-ին անգամ եւս վերանորոգուած է եւ Պատրիարք Բ. Մեսրոպի կողմէ վերաբացուած: Մինչեւ օրս եկեղեցւոյ մէջ արարողութիւններ տեղի կ'ունենան:
Լուսիա Միքարելլի

Լուսիա Միքարելլի (իտալ.՝ Lucia Micarelli, ծնած՝ 9 Յուլիս 1983, Նիւ Եորք), ան ամերիկացի ջութակահար եւ դերասանուհի: Ճանչուած է իր մասնակցութեամբ դասական ռոք խումբի մը մէջ եւ իր Աննի Թալարիքօ դերակատարութեամբ Treme-ի մէջ, որ հեռատեսիլի ցուցադրութիւն մըն է:


== Կենսագրւթիւն ==
Ծնած է Նիւ Եորք, Իտալական եւ Քորէական ազգութենէ: Ան ջութակ սկսաւ նուագել 3 տարեկանին, իսկ 6 տարեկանին ունեցաւ իր առաջին համերգը: Ապա սկսաւ յաճախել Ճուլիարտի եւ Մանհաթընի երաժշտական դպրոցը:


== Երաժշտական ասպարէզ ==
2005 թուականին, ան հրատարակեց իր առաջին ալպոմը՝ Music From A Farther Room: Այս ալպոմը կը պարունակէ դասական եւ փոփ երգեր: 2005 թուականի Նոյեմբերին, շրջապտոյտ մը կատարեց Միացեալ նահանգներ, համերգներով ելոյթ ունենալու: 2009 թուականի Յուլիսին, կրկին շրջապտոյտ մը կը կատարէ, սակայն կը վիրաւորէ իր ձախ ձեռքը եւ չի կրնար նուագել: Քանի մը գործողութիւններէ ետք, ան կը միանայ իր ջութակին:


== Դերասանական ասպարէզ ==
Լուսիա Աննի Թալարիքօ դերը կատարեց Treme-ի հեռատեսիլի ցուցադրութեան մէջ:


== Ալպոմներ ==
Music from a Farther Room (2004)
Interlude (2006)
Նոր Վարագավանք

Նոր Վարագավանք, հայկական վանական համալիր է Տաւուշի մարզին մէջ, Վարագավան գիւղէն 3.5 քմ․ հարաւ-արեւմուտք, բարձր ժայռի վրայ անտառապատ լեռներով շրջապատուած։


== Պատմութիւն եւ ճարտարապետութիւն ==
Վանքը հիմնած է Դաւիթ Բ․ Կիւրիկեան թագաւոր՝ 1193-1198 թ․-ին, հետագային համալիրն աւելի ընդարձակած է իր թոռը՝ Վասակ Բ․-ն 1234-1237 թ․-ին։ Կիւրիկեանները Բագրատունիներու կրտսեր ճիւղն են, եւ անոնց Տաշիր-Ձորագետի թագաւորութիւնը ընդգրկած է պատմական Գուգարք, Արցախ եւ Ուտիք նահանգները։ Վանքը Կիւրիկեան իշխանատոհմի տապանատուն է։ Շքեղ ձեւաւորում ունի գաւիթի շքամուտքը։ Այստեղ առկայ է Արարատեան կողմնակալութեան՝ կողմնակալ-հրամանատար, իշխանաց-իշխան Վաչէ Ա․ Վաչուտեանի զոյգ արծիւներով զինանշանը։ Հաւանաբար Վաչէ Ա․ մեծարժէք նուիրատուութիւն կատարած է Նոր Վարագավանքին եւ անոր ի պատասխան, իր զինանշանը փորագրուած է գաւիթի պատին։


== Անուան ծագումը ==
Սկիզբը կոչուած է Անապատ։ Նոր Վարագավանք անունն ստացած է Վասպուրականի հռչակաւոր Վարագայ վանքէն, զոր մոնղոլներու կողմէն աւերուած էր։ Վարագայ վանքի հոգեւոր առաջնորդ Ղուկասը, 1213 թ-ին, Անապատ տեղափոխած է Վարագայ վանքի մէջ պահուած մասունքները, անոնց կարգին՝ Սուրբ Խաչափայտի կտորը, որ բերած էին Հռիփսիմեան կոյսերը։Վանքի մօտ կան խաչքարեր, որոնցմէ ամենամեծը 1620 թ․-ին կերտած է Վարդանը։


== Տե՛ս նաեւ ==
Վարագայ վանքի Ս․ Սոֆիա եկեղեցի


== Պատկերներ ==

		
		
		
		


== Ծանօթագրութիւններ ==

Կաղապար:ՀԱԵ
Ժագ Իհմալեան

Իհմալեան Ժագ (թրք.՝ Jak İhmalyan, ռուս.՝ Жак Гарбисович Ихмальян, 30 Յունիս 1922(1922-06-30), Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1 Ապրիլ 1978(1978-04-01), Մոսկուա, Խորհրդային Միութիւն), հայ գեղանկարիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Յաճախած է Ֆրանսական վարժարան եւ կերպարուեստի Ակադեմիայի նկարչական վարժարանը։
Աշխատակցած է «Նոր Օր»-ի՝ բանաստեղծութիւններով, եւ նկարազարդած՝ «Պարտէզ» մանկապատանեկան հանդէսը։ Նմանապէս նկարազարդած է Պէյրութի «Գիրք Գրականութեան եւ Արուեստի» պարբերաթերթը, եւ իբրեւ խմբագիր պաշտօնավարած է Մոսկուայի ռատիոկայանի թրքական բաժնին մէջ։ Ուսուցչագործած է Պէյրութի «Յովակիմեան-Մանուկեան» եւ «Մխիթարեան» վարժարաններուն մէջ։ Դասախօս նշանակուած է Մոսկուայի «Լոմոնոսով» համալսարանի Արեւելեան Լեզուներու բաժնին մէջ։ Աստանդական կեանք մը ապրած է գաղափարական համոզումի (թուրք համայնավար կուսակցութեան ղեկավար մարմին մաս կազմելուն պատճառով), եւ անոր վերջնական կայքը եղած է Մոսկուա քաղաքը, ուր ստանձնած է ռատիոկայանի թրքերէն բաժնի խմբագրութիւնը։
Խաչիկ Տէր Ղուկասեան

Խաչիկ Տէր Ղուկասեան (, Լիբանան), արժանթինահայ միջազգայնագէտ, դասախօս։


== Կենսագրական գիծեր եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Լիբանան եւ հաստատուած` Արժանթին, ուր վարած է «ԱՐՄԵՆԻԱ» թերթի խմբագրութիւնը: Մասնագիտանալով միջազգային յարաբերութիւններու մարզին մէջ, Տէր Ղուկասեան նուիրուած է ակադեմական ասպարէզի:
Հեղինակ է սպաներէն, անգլերէն եւ հայերէն գիրքերու, մասնագիտական աշխատասիրութիւններու եւ յօդուածներու: 


== Մրցանակ ==
2017-ին արժանացած է Սուրիա-լիբանանեան ակումբի «Ուկարիթ 2017» մրցանակը մշակոյթի դասակարգին մէջ` ակադեմական ասպարէզին մէջ տարիներու իր ներդրումին համար։
Հիւսիսափայլ (ամսագիր)

«Հիւսիսափայլ»  գրական-գեղարուեստական ամսագիր, որ լոյս տեսած է 1858-1864 թուականներուն Մոսկուայի մէջ։ Խմբագիրը եղած է Ստեփանոս Նազարեանը։ Այստեղ են առաջին անգամ տպագրուած Միքայէլ Նալպանտեանի արձակ եւ չափածոյ շատ գործեր, հրապարակախօսական-քննադատական յօդուածները եւ այլն։ Ամսագրին աշխատակցած են նաեւ Րաֆֆին եւ Ռափայէլ Պատկանեանը։
Ամսագրի ծաւալը մօտաւորապէս 64-80 էջ էր, չափը՝ 24х16 սմ։ Կը տպագրուէր Լազարեան Ճեմարանի տպարանին մէջ։
Ամսագիրը ունէր լուսաւորական ու դաստիարակչական ուղղուածութիւն։ Ամսագրի խմբագիրն էր լուսաւորական-հրապարակախօս, Արեւելեան լեզուներու Լազարեան ինստիտուտի հայ բանասիրութեան ամբիոնի վարիչ Ստեփանոս Նազարեանը։ Ամսագրին աշխուժօրէն կ՜աշխատակցէր յեղափոխական դեմոկրատ Միքայէլ Նալպանտեանը (գլխաւոր աշխատակից)։ Ամսագրին մէջ կը հրապարակուէին Նալպանտեանի արձակն ու բանաստեղծութիւնները։ «Հիւսիսափայլը», հռչակելով լուսաւորական ու ժողովրդավարական գաղափարները, կը պահանջէր հասարակական կեանքի բոլոր ոլորտներու բարեփոխումներ, պայքար կը մղէր ազգայնական պահպանողականութեան, ռեակցիոն կղերականներու դէմ։ Կ՜ենթարկուէր հետապնդումներու գրաքննութեան եւ ռեակցիոն հայ մամուլի կողմէ։ Հետեւելով «Սովրեմեննիկ» ամսագրի օրինակին եւ յաճախակի օգտուելով անոր նիւթերէն, «Հիւսիսափայլը» յօդուածներ կը հրատարակէր բնագիտական, փիլիսոփայական, պատմական, բարոյա-էթիկական եւ այլ թեմաներով, գեղարուեստական ստեղծագործութիւններ։ Տեսական ու կիրառական պայքար վարելով գրաբարի եւ բարբառներով տարուածութեան դէմ, «Հիւսիսափայլը» կ՜ամրացնէր նոր գրական լեզուի՝ աշխարհաբարի իրաւունքները։ Ամսագիրը զգալի ազդեցութիւն գործեց հայ գրականութեան ու քննադատութեան զարգացման վրայ։ Ամսագրի հետ կը համագործակցէին նաեւ Րաֆֆին ու Ռաֆայէլ Պատկանեանը։

«Հիւսիսափայլի» գլխաւոր նորարարութիւնն էր քննադատական ոգին՝ անցեալի նկատմամբ անհանդուրժողական, քննադատական վերաբերմունքը։ 1864 թուականին՝ «Հիւսիսափայլ»-ի գործունէութեան աւարտէն ետք, Ստեփանոս Նազարեանը լքեց հրապարակախօսական ուղին, որու մասին յետագային ցաւով կ՜արտայայտուէր Գրիգոր Արծրունին։ Ըստ անոր, Նազարեանը, ըլլալով նորարար ու բարեփոխիչ, կը մնար գրասենեակային գիտնական, ոչ թէ «ժողովրդական» գործիչ։ Ան չէ եղած պայքարող խօսնակ։ Այդ պատճառով ան կոտրուած էր հետապնդումներէն ու թշնամանքէն ու հեռացաւ կռուի դաշտէն։


== Գրականութիւն ==
Զ. Մ. Գրիգորեան, Ա. Ա. Ղազինեան, «Գրականութիւն», 1992, «Լոյս» հրատարակչութիւն, էջ 299։
Վելես դե Բենաուդալյա

Վելես դե Բենաուդալիա,  քաղաք եւ համայնք Սպանիային մէջ, կը մտնէ Գրանատա պրովինցեայի կազմին մէջ, Անդալուզիա ինքնավար մարզ։ Համայնքը կը գտնուի Կոստա-Տրոպիկալ գավառի կազմին։ Տարածքը 79 քմ։ Բնակչութիւնը 2928 մարդ (ըստ 2010 թուականի մարդահամարի)։ Պրովինցեայի ադմինիստրացեայէն ունի 45 կմ հեռավորութիւն։


== Բնակչութիւն ==
Պանիրէ Թունաւորում

Պանիրէ Թունաւորում, ամէն տարի, գարնան, պանիրէ թունաւորման բազմաթիւ պարագաներ կը պատահին Լիբանանին ու Սուրիոյ մէջ:
Այս թունաւորման պատճառ հանդիսացող պանիրը տեղացիներուն կողմէ կը կոչուի «Ճըպնի Խատրա» (կանաչ պանիր): Ճերմակ, գնդաձեւ եւ մէջտեղը ծակ պանիր մըն է, որ կը վաճառուի թիթեղներու մէջ: Շատ համեղ է եւ երեւութապէս՝ անմեղ: Թունաւորուած պարագային համն ու տեսքը կասկած չեն ներշչեր,միայն երբեմն դանակով հատած ատեն ստացուած շերտի ծակոտկէն կրնանք գիտնալ թունաւորւած ըլլալը:
Պանիրը կը պատրաստուի գիւղական տուներուն մէջ՝ թիթեղէ կամ պղինձէ ամաններու մէջ,երբեմն այնպիսի անհատներու կողմէ,որոնք շատ անգամ գաղափար իսկ չունին առողջապահական տարրական պայմաններուն եւ գիտելիքներուն մասին:
Տեղացիք պանիրին թունաւորուիլը կը վերագրեն պղինձէ ամաններուն կապած կանաչ բորբոսին,ատոր համար ալ այս թունաւորը կը կոչեն «Չընճար»,մինչդեռ այդ չէ իրողութիւնը:
Պանիրին թունաւոր դառնալուն պատճառը կուղահատիկ մանրէն է,որ կը գտնուի մեր կոկորդին,բերանին,վերքերուն մէջ...
Այս մանրէն պանիրին կը փոխանցուի երեք ձեւով՝
Ա. Պանիրի պատրաստութեան տրամադրուած ամանները կրնան հականեխուած չըլլալ եւ պարունակել այս մանրէն:
Բ. Պանիրը պատրաստող անձը՝ հականեխման եւ առողջապահական միջոցներուն անտեղեակ,կրնայ իրմէ մանրէն փոխանցել պանիրին,եւ կամ ալ կովուն ստինքը կրնայ ըլլալ հիւանդացած,եւ մանրէն փոխանցուի:
Գ. Պանիրը պատրաստելէ ետք զայն պահելու ձեւերը կրնան պատճառ դառնալ մանրէի փոխանցումին:Օրինակ՝ խանութպան մը կրնայ սառնարան չդնել պանիրե,ձգել սեղանին վրայ,փոշիին եւ ճանճերուն առջեւ:Երբ եղանակն ալ տաք ըլլայ,ապա կը ստեղծուի նպաստաւոր ենթահող մը մանրէներուն աճման եւ բազմացման:Այս պայմաններուն տակ պանիրը կրնայ թունաւորել ենթական՝ ուտելէն 4-5 ժամ ետք:
Նախ ենթակային բերանը կը լորձնոտի,ապա ան կ’ունենայ սրտխառնուք,փսխուք եւ արիւնոտ փորհարութիւն:Ապա՝ գլխացաւ,արեան ենթաճնշում,իսկ եթէ դարմանումը ուշանայ՝ մահը կրնայ անխուսափելի դառնալ:Ընդհանրապէս երեւոյթը հաւաքական կ’ըլլայ,որովհետեւ ընտանիքի բոլոր անդամներն ալ համտեսած կըլլան նոյն պանիրը:
...Երբ նման պարագայ ստեղծուի,պէտք չէ սարսափիլ եւ շփոթի մատնուիլ,բայց նաեւ առտնին միջոցները գործածելով պէտք չէ ժամանակ կորսնցնել,որովհետեւ քանի մը ժամուան յապաղումը կրնայ մահուան առաջնորդել:Անմիջապէս պէտք է դիմել բժիշկին,որ եթէ ախտաճանաչման վարանում մը ունենայ կրնայ պանիրէն կտոր մը ղրկել տարրալուծարան՝ անոր թունաւոր հանգամանքը հաստատելու համար:
Դարմանումը կը կատարուի փսխուքի եւ փորհարութեան պատճառով սպառած մարմնի հեղուկները եւ աղերը վերամբարելով հիւանդին մարմինին մէջ՝ համապատասխան ներարկումներով:Թոյնը մասնաւոր հակաթոյն մը չունի:Եթէ թեթեւ է թունաւորումը,դարմանումը կարելի է կատարել հիւանդին տան մէջ,իսկ ծանր պարագաներուն՝ հիւանդանոց պէտք է փոխադրել զայն...


== Աղբիւրներ ==
(ԶԳՈՅՇ),Առողջապահական-նախազգուշական պարբերաթերթ,Բ տարի,թիւ 1 (5),2016 էջ
29-30
Մեծ Մասիս

Անուան այլ կիրառումներու համար տես՝ Մասիս (այլ կիրառումներ)
Մեծ Մասիս (Մեծ Արարատ), Հայկական լեռնաշխարհի ամենաբարձր գագաթը, ունի 5165 մ բարձրութիւն։ Գագաթը մշտապէս պատուած է ձիւնի հաստ շերտով։ Ըստ Աստուածաշունչի՝ Մեծ ջրհեղեղէն ետք այստեղ կանգ առած է Նոյեան Տապանը։ Լեռը այժմ կը գտնուի Թուրքիոյ Հանրապետութեան վերահսկողութեան ներքոյ գտնուող տարածքներուն՝ պատմական Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգին մէջ։


== Անուանում ==
Թուրքերը բարբառով Մեծ Մասիսը կը կոչեն Ահըրտաղ։
Աղրըտաղ անուանունը կը յիշատակուի 18-րդ դարու թուրք պատմիչներու կողմէն։
Աղրի անունով կը յիշատակէ Մեծ Մասիսը թուրք պատմիչ, Քեաթիպ Չելեպին։


== Տե՛ս նաեւ ==
Արարատ
1 Ապրիլ

1 Ապրիլ, տարուան 91-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 92-րդ) օրն է

Տարուայ աւարտին կը մնայ 274 օր 31 Մարտ  1 Ապրիլ  2 Ապրիլ 


== Դէպքեր ==
1875. անգլիական «Թայմզը» առաջին անգամ հրապարակեց եղանակի տեսութիւն
1937. Պիրման (ներկայիս՝ Մեանմար) առանձնացաւ Հնդկաստանէն
1976. Սթիւ Ճոպզը եւ Սթիւ Վոզնեաքը հիմնեցին Apple համակարգչային ընկերութիւնը
1979. Իրանը հանրաքուէով դարձաւ իսլամական հանրապետութիւն
2004. Կուկլը գործարկեց Gmail ելեքտրոնային փոստը
2009. Ալպանիան եւ Խորուաթիան դարձան ՆԱԹՕ-ի անդամներ


== Ծնունդներ ==
 Տես նաեւ՝ 1 Ապրիլի ծնածներ

1873. Սերկէյ Ռախմանինով (Сергей Рахманинов, Sergei Rachmaninoff, մ.1943) ռուս յօրինող դաշնակահար եւ ղեկավար
1920. Գէորգ Ջահուկեան (մ.2005) բանասէր, լեզուաբան, հայագէտ
1933. Բարսեղ Թուղլաճեան (մ.2016, Կ.Պոլիս) պատմաբան, թարգմանիչ, բառարանագիր
1968. Ժուլիա Պութրոս, լիբանանցի երգչուհի
1983. Սերկէյ Լազարեւ (Сергей Лазарев) ռուս երգիչ, դերասան


== Մահեր ==
 Տես նաեւ՝ 1 Ապրիլի մահացածներ

1978. Ժագ Իհմալեան (Jak Ihmalyan, Жак Ихмальян, ծն.1922, Կ.Պոլիս) նկարիչ


== Տօներ ==
Թռչուններու միջազգային օր
Ծիծաղի օր՝ նախկին ԽՍՀՄ երկիրներ, Միացեալ Նահանգներ, Միացեալ Թագաւորութիւն, Քանատա, Ֆինլանտա, Սպանիա
 Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան օր: 1979-ի այս օրը այեաթոլլա Խոմէյնին յայտարարեց իսլամական հանրապետութիւն ստեղծելու մասին:
   Կիպրոսի ազգային տօն


== Արտաքին յղումներ ==
BBC: On This Day
  [1] (անգլերէն)


== Ծանօթագրութիւններ ==

1 Ապրիլ
Հաշմանդամութիւն ՈՒնեցող Անձերու Միջազգային Օր

Հաշմանդամութիւն ունեցող անձերու միջազգային օր (ՄԱԿ-ի լեզուներով. անգլ.՝ International Day of Disabled Persons, սպ.՝ Día Internacional de los Impedidos, չին.՝ 世界残疾人日, ռուս.՝ Международный день инвалидов), ընդունուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Գլխաւոր համագումարի 47-րդ նստաշրջանի որոշումով 1992-ին (որոշում № A/RES/47/3) եւ կը նշուի անէն տարուան 3 Դեկտեմբերին։
Աւելի ուշ, նոյն նստաշրջանի ժամանակ՝ № A/RES/47/88 որոշումով Գլխաւոր Ժողովը կոչ ըրած է ՄԱԿ-ի երկիրներուն Հաշմանդամութիւն ունեցող անձերու միջազգային օրուան առթիւ կազմակերպել միջոցառումներ հաշմանդամներուն հասարակական կեանքին միասնացնելու նպատակով։


== Արտաքին հղումներ ==
ՄԱԿ-ը եւ հաշմանդաութիւնը
Գլխաւոր Ժողովի որոշում № A/RES/47/3
Գլխաւոր Ժողովի որոշում № A/RES/47/88
Հաշմանդամութիւն ունեցող անձերու միջազգային օրը Համերշելտի գրադարանի կայքին մէջ
ՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղարի կոչը в 2002 -ին
ՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղարի կոչը в 2003 -ին
ՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղարի կոչը 2004 -ին
ՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղարի կոչը 2005-ին
ՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղարի կոչը2006-ին
Հաշմանդամութիւն ունեցող անձերու միջազգային օր 2007-ին
Հաշմանդամութիւն ունեցող անձերուց միջազգային օր 2008 -ին
Հաշմանդամութիւն ունեցող անձերու միջազգային օր 2009-ին