armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Սեդրակ Առաքելեան

Առաքելեան Սեդրակ (29 Դեկտեմբեր 1884(1884-12-29), Ճահուկ, Նախիջևանի գավառ, Երեւանի նահանգ, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն - 6 Մարտ 1942(1942-03-06), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), Խ. Հայաստանի նշանաւոր նկարիչներէն մին, աշակերտած Մոսկուայի Ակադեմիայի մէջ 1908-1917 շրջանին իրեն վարպետ ունենալով Կոստանդին Կորովին, Արխիպով եւ Սերգէ Իվանով: 1921-ին Առաքելեան իր նկարները կը ցուցադրէ Կ. Պոլսոյ մէջ:
«Առաքելեանի գործերն ընդգրկում են երկու շրջան, կը գրէ Ա. Երեմեան: «Առաջին շրջանում նա վրձինել է գլխաւորապէս գիւղացիական կեանքից: Այդ է պատճառը, որ նրա նկարների գրայ դուք չէք տեսնում կարմիր կտուր: Այդպէս է. օրինակ «Ցորեն եւ ծեծում»: Ջահակ գիւղի պատկերն է դա, ուր արտայայտուած է ցորեն ծեծելու պրօցէսը. «Հին Նախիջեւանի շուկան»: Լուրջ կօմպօզիցիա է դա, ուր ցոլանում է արեւելքի փոշոտ շուկայի կօլօթիտը: Ունի նաեւ մի շարք էգիւտներ «Ձորագէսից», ուր արտայայտել է աների խմբաւորումները, որոնք մեծ քաղաքի գծերի տպաւորութիւնն են թողում: Կամ «Նախիջեւանի օձի սար»: Եգիպտական բուրգերի նման ցցուել է սարը եւ մի ամբողջական կապոյտ թանկագին հսկայ քարի տպաւորութիւնն է թողնում:

«Երկրորդ շրջանում Առաքելեանն իր սիւժէտը վերցրել է գլխաւորապէս Երեւանի եւ առանձնապէս Սեւանի տեսարաններից: Այդ տպաւորութիւնների մէջ արտայայտել է նա Երեւանի հին եւ նոր կեանքը եւ Սեւանի խորհրդաւոր լռութիւնն ու վսեմութիւնը: Այդ նկարներից յիշատակենք «Աստղալի գիշեր Երեւանում», «Երեւանի ուրախ աշնանային առաւօտը», «Գարունը Երեւանում», «Սեւանայ լճի ափին», «Գիշերը Սեւանում» եւլն.:

Առաքելեանը վարպետ է նաեւ գլուխներ նկարելու մէջ, որոնցմէ տալիս է նա ո՛չ թէ բնականը, այլ իր տպաւորութիւնը, այն է անհատի յատկանշական բնորոշ ապրումները: Այդպէս է օրինակ, «Տպաւորութիւնը թատրոնում» նկարը... Առհասարակ, Առաքելեանը պոէտ նկարիչ է: Ունի համարձակ վրձին եւ ինքնուրոյն ոճ:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ  Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր  Բ., էջ 216:
Պերճ Մինասեան

Պերճ Մինասեան (Աւետիսեան), (1887,Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան կայսրութիւն - 1917), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Հայրը՝ Մինաս Պէյ Աւետիսեան, եղած է Կ. Պոլսոյ Անասնաբուժական վարժարանի երկարամեայ դասախօս եւ անուանի մտաւորական։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է Կ. Պոլսոյ ազգային վարժարաններէն ներս։ 1912 թուականին աւարտած է Կ. Պոլսոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը եւ ստացած է բժշկական վկայական։ 1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմն սկսելուն պէս, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ, ուղարկուած է Բաղէշ (Պիթլիս) եւ նշանակուած է 5-րդ զօրաբաժինի բուժարանի զինուորական բժիշկ։ 1915 թուականի Յուլիսին՝ Երզնկայի հայ բնակչութեան տեղահանութեան օրերուն, ձերբակալուած եւ աքսորուած է Երզնկա` բնակ­չու­թեա­ն բժշկա­կան օգ­նու­թիւն ցու­ցա­բե­րե­լու հա­մար։ Զինք ըն­կե­րակ­ցած է իր նախ­կին հրա­մա­նա­տա­րի թիկ­նա­պահ բու­ժա­կը, զոր նոյն բու­ժա­րա­նի իր գոր­ծըն­կեր թուրք բժիշկ­նե­րու թե­լադ­րան­քով, Երզն­կա­յի ճա­մբուն վրայ, սպա­նած է 28 տա­րե­կան բժշկը։ Ոճիրն իրա­կա­նաց­նե­լէ ե­տք ու­ղեկ­ցոր­դը սպան­ուած բժշկին քով եղած 30 ոս­կին գրպա­նած է, իսկ ժա­մա­ցոյցն ու ատր­ճա­նա­կը վե­րա­դար­ձին տուած զօ­րա­բաժի­նի բու­ժա­րա­նի բժշկապե­տին։ Ըստ բժիշկ-պատմա­բան Վահրամ Թորգոմեանի` սպանուած է 1917 թուականին։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
Թորգոմեան Վահրամ, Թուրք անասնաբուժական վարժարանին հայ դասախօսները, Տոքթ. Մինաս Պէյ անուանացանկ (1688-1940 թթ.), Սթանպուլ, 1940։
Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթըն, 1957։
Սահակեան Լիլիկ, Ոճրագործները չխնայեցին նոյնիսկ մարդու կեանքը փրկողներին, «Առող­ջա­պա­հու­թիւն», Երեւան, 1965, թ. 4։
Հայրապետեան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործութեան պատմութիւնից, Երեւան, 1990։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Նիլ Արմսթրոնկ

Նիլ Ալտէն Արմսթրոնկ (5 Օգոստոս 1930(1930-08-05)[…], Ուափաքոնեթա, Օհայիօ, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ - 25 Օգոստոս 2012(2012-08-25)[…], Ցինցինատի, Օհայիօ, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ) Ամերիկացի աստղանաւորդ, նախկին աստղագէտ, փորձարկիչ օդաչու, օդանաւի ճարտարագէտ եւ համալսարանի ուսուցչապէտ։ 20 Յուլիս 1969-ին, Արմսթրոնկ դարձաւ Լուսինին վրայ էջք կատարած առաջին մարդ արարածը։
Ան կը մահանայ 82 տարեկանին, սիրտի վիրաբուժական գործողութեան յաջորդած բարդութիւններու պատճառով:


== Պատկերասրահ ==
1791 թուական

1791 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 91րդ տարին է


== Դէպքեր ==
կը հիմնադրուէ Միացեալ նահանգներու մայրաքաղաք Ուաշինկթընը


== Ծնունդներ ==
Սեպտեմբեր 22՝ Մայքլ Ֆարատայ (անգլերէն՝ Michael Faraday, մ.1867), անգլիացի քիմիագէտ եւ բնագէտ
Հոկտեմբեր 14՝ Ֆրիտրիխ Փարոթ (գերմաներէն՝ Friedrich Wilhelm Parrot, մ.1841), բնագէտ, բժիշկ
Անյայտ օրով՝
Քերովբէ Ազնաւորեան (մ.1843), եկեղեցական գործիչ
Ուղտասար

Ուղտասար, լեռ․  բարձրութիւնը՝ 3363 մեթր։ Կը գտնուի Հայաստանի Սիւնիքի բարձրաւանդակին կեդրոնական մասին եւ Սիւնիքի (Զանգեզուրի) լեռնաշղթայի հիւսիսային մասը։ Սիսիանէն մօտաւորապէս 30 քմ․ հեռու։ Շրջանը հրաբխային ըլլալով, ժամանակի ընթացքին հրաբխային խառնարանէն լերան շուրջը մանր լճակներ կազմուած են։  1968 թուականին  ժայռապատկերներով հարուստ հնավայրը յայտնուեցաւ:


== Տեղեկութիւններ ==
 Հազարաւոր տարիներ առաջ, Նոր Քարի դարաշրջանէն մինչեւ Երկաթի դարագլուխի վերջաւորութեան, Ուղտասարի շրջանը օգտագործուած եւ բնակուած է մարդոցմէ։ Եղած է մարդկային հասարակութեան,  գեղարուեստական մտածողութեան, տեսակէտներու զարգացման օճախներէն մէկը։
Լեռը հասանելի է միայն տարուան բարենպաստ եղանակին՝ Յուլիս եւ Օգոստոս ամիսներուն։
Վաղեմի ժամանակներուն, ուխտաւորները երբ դժուարանցելի այս շրջանէն կ՛անցնէին, իրենց երախտապարտութիւնը կը յայտնէին՝ լերան լանջին իրենց որսը զոհաբերելով։  Նախքան զոհաբերութեան, «կը մաքրուէին» շուրջի լճակներուն ջուրերուն մէջ։ Վերջաւորութեան, զոհաբերութեան  արարողութիւնը կը պատկերացնէին ժայռերուն վրայ։
Ըստ աւանդութեան, Ուղտասար անունը տրուեցաւ, որովհետեւ լերան տեսքը, համանուն լիճէն դիտուած,  սապատաւոր ուղտի կը նմանի։  


== Ժայռապատկերներ ==

Ուղտասարի ստորոտին շուրջը ցրուած՝  լճակներուն, ձորակներուն ու դարաւանդերուն, գտնուած են 2․000-է աւելի  ժայռապատկերներ։  Անոնք Սիւնիքի հնագոյն յուշարձաններէն են: Ժայռապատկերներուն մեծ մասը փորագրուած է պղնձագոյն եւ սեւ ժայռակտորներու վրայ, հորիզոնական կամ ուղղաձիգ հարթ մակերեսներուն 2-6 ս․մ․ խորութեան, 2-20 մ․մ․ լայնութեան խորագծերով:

Ժայռապատկերներուն բովանդակութիւնը բազմազան է։  Փորագութիւնները կը խօսին  ծէսերու, որսորդութեան, բնաշխարհին, բնութեան երեւոյթներուն, տիեզերքի պատկերացումներուն՝ յատկապէս արեւուն պաշտամունքին հետ կապակցող տեսարաններուն մասին։Ժայռակոյտերուն վրայ  դրօշմուած են եղջերուներու, ձիերու, շուներու, վարազի եւ գիշատիչներու մեծադիր  պատկերներ։
Թեմատիկ տեսարաններուն մեծ մասին անմիջական մասնակիցը մարդն է․ որսի տեսարանները կը  պատկերացուին՝  շարժման մէջ, աղեղը ձեռքին, որսի կենդանիին վրան նետարձակելու պահին, նիզակով զինուած  եւ յաճախ` պարանը ձեռքին: Նաեւ պատկերուած են որսի տեսարաններու խմբային գործունէութիւններ՝   (շուրջկալ, որսի կենդանին քշելու պահ, հետապնդելու տարբեր եղանակներ): Վարպետօրէն քանդակուած են գազանի եւ մարդոց մենամարտի, այծի հոտը գիշատիչներուն վոհմակի յարձակումներէն պաշտպանող շան եւ ուրիշ տեսարաններ:
Ուղտասարի ժայռապատկերներուն արուեստը տպաւորիչ է․ ըլլայ գեղարուեստական առումով, ըլլայ բովանդակութեամբ: Անոնք մեզի հասան  գրեթէ անվնաս վիճակի մէջ։  Թիւով քիչ են վնասուած ժայռապատկերները․  անոնց մակերեսը, բնութեան երեւոյթներուն ազդեցութեան տակ վնասուած են եւ կամ հողախաւով ծածկուած են:


== Տես նաեւ ==
Ժայռապատկեր


== Արտաքին յղումներ ==
Ուղտասար լերան շրջակայքին գտնուած են ժայռապատկերներու նոր «պատկերասրահ»
Ամերիկայի Հնդիկներու Երաժշտութիւնը

Ամերիկայի Հնդիկներու Երաժշտութիւնը, հիւսիսային հնդիկներու երաժշտական մշակոյթը:


== Պատմութիւն ==
Հիւսիսային Ամերիկայի մէջ կ'ապրին հնդիկներու հարիւրաւոր ցեղախումբեր, որոնք ունին տարբեր սովորութիւններ եւ աւանդութիւններ, սակայն մէկ ընդհանուր երաժշտական մշակոյթ:


== Երգեր ==
Ամերիկայի հնդիկներու երաժշտութեան ամենատարածուած ձեւը երգային երաժշտութիւնն է, որ կը բաժնուի երեք խումբերու.-

Աւանդական երգեր, որոնք կը փոխանցուին սերունդէ սերունդ:
Ծիսակարգային ու բուժման նպատակ ունեցող երգեր:
Ժամանակակից երգեր, որոնք եւրոպական երաժշտութեան ազդեցութիւնը կը կրեն:Հնդիկներու երգերուն հիմքը կը կազմեն պարզ մեղեդիները, որոնք կը կատարուին բարձր ձայնով եւ լարուածութեամբ: Յաճախ երգեցողութեան կը միանայ սուլոց, շրթունքներու թրթռացում եւ ուժգին ֆշշոց: Կատարողական այս հնարները կը կոչուին «շրթունքներու երաժշտութիւն», որ երգեցողութեան կու տան լրացուցիչ ռիթմիք գունաւորում եւ հակադրութիւն:


== Նուագարաններ ==
Հիւսիսային Ամերիկայի հնդիկներու նուագարաններու տեսականին սահմանափակ է: Անոնք ունին թմբուկ, սրինգ եւ ճչակներ (Rattles), որոնք կը գործածուին երգիչին նուագակցելու համար:
Հարաւային Ամերիկայի հնդիկներու նուագարաններու տեսականին այլազան է՝ շուիներ եւ փչողական նուագարաններ, որոնք կը պատրաստուին փայտէ, կաւէ կամ եղէգէ:


== Աղբիւրներ ==
«Երաժշտութիւն, Պատմութիւն եւ Տեսութիւն», Նարդուհի Էքիզեան-Մարկոսեան, Պէյրութ 2017, էջ 37:
Քաղաքական եւ ընկերային պայմանները 1900-1920 տարիներուն

Քաղաքական եւ ընկերային պայմանները 1900-1920 տարիներուն, 1900-ի շուրջ, քաղաքական սեղմումներն ու հալածանքը, թէեւ անհաւասար չափերով, կը մնան ուժեղ երկու հատուածներուն համար։ Տնտեսական տագնապ կը տիրէ, յատկապէս՝ Օսմանեան Կայսրութեան տիրապետութեան ներքոյ ապրող հայութեան համար, կը ծանրանայ հողազրկումը, կը ծաւալին պանդխտութիւնն ու զանգուածային արտագաղթը։
Ալեւելահայութիւնը համար կը շարունակուէ, մասամբ, իր տնտեսական բարգաւաճումը։ Բայց ան կը կրէ հարուածներ վարչակարգէն՝ դպրոցներու փակում, կալուածներու գրաւում, թաթարական՝ դրդուած յարձակումներ։ Այս վերջինները, առանց զինեալ ինքնապաշտպանութեան, պիտի վտանգէր մինչեւ իր ֆիզիքական գոյութիւնը։
Հակառակ այս բոլորին, արեւելահայութեան յանձառու զանգուածը կը պահպանէ իր մշակոյթը, կը շարունակէ օգնել արեւմտահայ տառապող ժողոուրդին։ Ան նաեւ, 1905-էն սկսեալ, կը մասնակցի ռուսական կայսրութեան ընկերային շարժումներուն։


== Երկրորդ տասնամեակ ==
1908-ի Սահմանադրոիթիւնը, արեւմտահայութեան համար, պահ մը ստեղծած էր դրական պայմաններ, բանտեր բացուած էին, տարագիրները՝ վերադարձած։ Թէեւ անկատար, հաստատուած էին ժողովրդավար ազատութիւններ, կազմակերպուած խորհդարանական ընտրութիւններ՝ հայութեան մասնակցութեամբ։
Բայց յաջորդ իսկ տարին, Կիլիկիոյ ջարդը կը զգացնէ, որ նոր վարչակարգին խոստումները կասկածելի են։ Իսկ 1912-ին, թրքական պարտութեամբ վերջացող Պալքանեան պատերազմը իշխանութեան գլուխ կը բերէ ցեղամոլ թուրք տարրեր։ Հայութիւնը կը ստիպուի յոյսը կտրել համապետական բարեկարգումներէ եւ դիմել արեւմտեան պետութիւններուն՝ վերակենդանացնելու համար հայկական բարենորոգումներու հին ծրագիրը։
Մինչ 1914-ին՝ Թուրքիան կը ստիուի ընդունիլ հայկական բարենորոգումները եւ զանոնք գործադրութեան դնել, կը ծագի առաջին Աշխարհամարտը։ Թուրք իշխանութիւնը, համաթրքական մեծ կայսրութեան մը ճամբան մաքրելու նպատակով, պահը հասած կը նկատէ բնաջնջելու արեւմտահայութիւնը՝ ջարդերով եւ դէպի սուրիական անապատ տեղահանութեամբ։ Նախապէս, գրեթէ լրիւ ձերբակալուած եւ Ասիոյ խորերը քշուելով բնաջնջուած են հայութեան քաղաքական ղեկավարութիւնը եւ մտաւորոկանութիւնը։ Դարու առաջին ցեղասպանութենէն կը փրկուին Պոլսոյ եւ Զմիւռնիոյ հայ բնակաչութիւնը, ռուսական սահմանի վրայ եւ Վասպուրականի հայութեան մէկ մասը, եւ սուրիական անապատէն վերապրող թիւ մը։
Հայկական մնացորդացը կը փրկուի շնորհիւ Գերմանիոյ եւ Թուքրիոյ վերջնական պատմութեան։ Բայց քանի մը տարի ետք Թուրքիան կը վերականգնի քեմալական շարժումով եւ կը խուսափի հաշիւ տալէ իր գործած մեծ եղեռնին համար։
Մասիս Արարատեան


== Կենսագրութիւն ==
Մասիս Արարատեան` բուն անունով Մկրտիչ, ծնած է 29 դեկտեմբեր 1929-ին, Հալէպ: Յաճախած է Ազգային Հայկազեան մանկապարտէզը, ապա նախակրթարանի բաժինը շարունակած է նորակառոյց Զաւարեան դպրոցին մէջ: 
Մանկութենէն գծելը կը դառնայ անոր զբաղումը եւ հաճոյքը: Նախ կը սկսի գծել իր ընկերներուն, ուսուցիչներուն, ընտանիքին անդամներուն եւ ազգականներուն դիմագիծերը, ապա կ՛աշխատի երկրաչափ Արշակ Գալէմքէրեանի գրասենեակին մէջ, ուր կը մաքրագծէ երկրաչափական նախագիծեր: Ապա նոյն գործով կ՛աշխատի Հալէպի ջուրի ու ելեկտրականութեան ընկերութեան եւ քաղաքապետարանին մէջ` նոյն ժամանակ կատարելով անհատ երկրաչափերու պատուիրած գործերը եւ կը զբաղի երգիծանկարչութեամբ:


== Արաբական «Սենեպէլ» թերթի երգիծանկարիչ ==
Կը դառնայ արաբական «Սենեպէլ» թերթին երգիծանկարիչը, ապա կը փոխադրուի Դամասկոս, մէկ տարի ետք` Հոմս, յետոյ` Համա, Լաթաքիա, ի վերջոյ` Հալէպ: 1951-ին Հալէպի մէջ կը դառնայ հեռաձայնի ընկերութեան հիմնական պաշտօնեան: Կը կանչուի զինուորական ծառայութեան մէկ տարուան համար. զայն լրացնելէ ետք կը փոխադրուի Լիբանան` Պէյրութ, 1954-ին:
Մասիսը կը դառնայ Պէյրութի մէջ գործող Միացեալ Նահանգներու Տեղեկատուական ծառայութեան-USIA (United States Information Service) պաշտօնեայ: Այնտեղ աշխատելու շրջանին, 1965-ին, Մասիս կը կազմէ ընտանիք Մարօ Տէր Ղուկասեանի հետ: Կ՛ունենան 2 զաւակներ` Արազ եւ Սեւակ:


== Հայկական միջավայրի մէջ երգիծանկարչութիւն ==
Հայկական միջավայրի մէջ երգիծանկարչութեան կը սկսի Անդրանիկ Ծառուկեանի «Նայիրի» շաբաթաթերթէն, ապա` 1970-ականներէն սկսեալ, իր երգիծանկարներով մնայուն աշխատակիցը կը դառնայ«Ազդակ»-ին, երբ թերթը 4 էջէն կը վերածուի 8 էջի: Ասոր կողքին ան կը ստեղծէ հայկական տպագրական տառատեսակներ, յատկապէս` գլխագիրներ, որոնք երկար ատեն կ՛օգտագործուին թերթին մէջ:


== Herald Examiner թերթի խմբագրութեան ծաղրանկարիչը ==
Լիբանանեան պատերազմի բռնկումին պատճառով` 1975-ին, Մասիսը իր ընտանիքով կը տեղափոխուի Լոս Անճելըս: Իր մասնագիտութեամբ անմիջապէս աշխատանքի կ՛անցնի ամերիկեան Herald Examiner թերթի խմբագրութեան մէջ` դառնալով թերթին ծաղրանկարիչը: 1990-ին կը գոցուի թերթը, եւ Մասիսը կը հիմնէ իր անձնական գրասենեակը: 
Միացեալ Նահանգներու մէջ մնայուն աշխատակիցը կը դառնայ «Ասպարէզ» օրաթերթին:
1947-էն սկսեալ Մասիսին ծաղրանկարները տեղ կը գտնեն հայկական, միաժամանակ օտար` արաբական, ֆրանսական, գերմանական եւ ամերիկեան թերթերու մէջ:
Մասիսի նշանաւոր խօսքն էր` 


== Հրատարակութիւն ==
Ան 1965-ին կը հրատարակէ գրքոյկ մը` «Կեանքի սեմֆոնին» եւ մեծածաւալ գիրքեր` «Ժպիտը լոյս է», որուն Ա. հատորը` 1947-1997-ի, իսկ Բ. հատորը` 1997- 2012-ի միջեւ գծուած երգիծանկարները կը բովանդակեն: Կը զբաղի նաեւ քանդակներով, որոնցմէ են` «Ցեղասպանութեան յուշարձան»-ը եւ «ՀՅԴ-ի երրորդութիւնը»: Իր ստեղծած շուրջ 15 տեսակ տառատեսակներ կը զարդարեն բազմաթիւ հայ եւ օտար գիրքերու եւ հանդէսներու կողքերը:
Անոր շատ փոքրածաւալ գրքոյկին խորագիրն էր «Ազգային դէմքեր», որուն մէջ կը հանդիպինք 100 ազգային դէմքերու դիմանկարներու:


== Աղբիւրներ ==
Փունջ Մը Լուսաւորող Ժպիտ Մասիս Արարատեանի Յիշատակին
Մահացեր է երգիծանկարիչ Մասիս Արարատեանը


== Արտաքին յղումներ ==
Լուչիանօ Փաւարոթթի

Լուչիանօ Փաւարոթթի (իտալ.՝ Luciano Pavarotti, 12 Հոկտեմբեր 1935(1935-10-12)[…], Մոտենա, Իտալիա - 6 Սեպտեմբեր 2007(2007-09-06)[…], Մոտենա, Իտալիա), իտալացի օփերային երգիչ-թենոր։ Բոլոր ժամանակներու ամէնէն յաջող օփերային թենորներէն մէկը։
Լուչիանօ Փաւարոթթի իտալացի օփերային թենոր էր, ինչպէս նաեւ փոփ երաժշտութեան բնագաւառին մէջ՝ եղած է ամէնէն նշանաւոր թենորներէն մէկը։ Ունեցած է ամբողջական օփերաներու եւ մենակատարումներու բազմաթիւ ձայնագրություններ՝ հասնելով համաշխարհային հռչակի, շնորհիւ իր ձայնին որակին եւ գեղեցկութեան: Կոչուած է Ի. դարու լաւագոյն թենորներէն մէկը:


== Վաղ կեանք եւ երաժշտական կրթութիւն ==
Լուչիանօ Փաւարոթթին ծնած է 1935-ին, Իտալիոյ հիւսիսը գտնուող Մօտենա ծայրամասին մէջ։ Հայրը՝ Ֆերնանտօ Փաւարոթթին հացթուխ էր եւ թենոր։ Մայրը՝ Ատել Վենթուրին, կ'աշխատէր ծխախոտի գործարանի մը մէջ։ Լուչիանօ փոքր տարիքէն շրջապատուած էր  սիրով եւ հոգատարութեամբ. ծնողքին հետ կ'ապրէր  երկու սենեակնոց համեստ բնակարանի մը մէջ։ Ըստ Փաւարոթթիի՝ հայրը հրաշալի թենորային ձայն ունէր, սակայն մերժած էր երգիչ դառնալ։
Բ. համաշխարհային պատերազմին, 1943-ին,  ընտանիքը կը ստիպուի հեռանալ քաղաքէն։ Յաջորդ տարին անոնք սենեակ մը կը վարձեն հարեւան գիւղի մը մէջ, ուր երիտասարդ Փաւարոթթին կը զարգացնէ իր գիւղատնտեսական հմտութիւնները։
Եօթ տարի յաճախած է վոքալի դասերու։
Բացի երաժշտութենէն, մանկութեան տարիներուն Փաւարոթթի կը սիրէր ոտնագնդակ խաղալ ու հետագային ալ մասնագիտանալ, սակայն մայրը կը համոզէ զինք, որպէսզի ուսուցիչ դառնայ:Անկէ երկու տարի ետք, երկու տարի կը դասաւանդէ տարրական դպրոցի մը մէջ, բայց վերջապէս կ'որոշէ երաժշտութեամբ զբաղիլ:Հայրը սկիզբը համաձայն չի գտնուիր, սակայն տեղի կու տայ:
1954-ին, 19 տարեկանին, կը սկսի Երաժշտութեան ուսումնասիրութեան: Մօտենայի մէջ, թենոր Արրիկօ Փոլան (Arrigo Pola)՝ իրեն կ'առաջարկէ դասեր տալ, առանց վարձատրութեան: Ըստ Ռիչըրտ Պոնյինկի (Richard Bonynge), Փաւարոթթի բնաւ ալ երաժշտութիւն կարդալ չէ սորված: 
Փոքր տարիքէն Փաւարոթթիի վրայ խոր ազդեցութիւն ձգած են հօրը ձայնագրութիւնները, որոնց կատարողներն էին՝ Բենիամինօ Կիկլին (Beniamino Gigli), Ճիովանի Մարթինելլին (Giovanni Martinelli), Թիթօ Սքիփան (Tito Schipa) եւ Էնրիքօ Քարուսօն: Փաւարոթթիի սիրելի թենորը եւ կուռքը Կիւսեփփէ տի Սթեֆանօն էր (Giuseppe Di Stefano). իր վրայ նոյնպէս մեծ ազդեցութիւն ունեցած է Մարիօ Լանցան, որ ըսած է.«Ինը տարեկան հասակին ան կ'երգէր հօրը հետ եկեղեցւոյ երգչախումբին մէջ»:


== Անձնական կեանք ==
Փաւարոթթի երկու անգամ ամուսնացած է: Առաջին ամուսնութիւնը՝ Ատուա Վերոնիի (Adua Veroni) հետ 1961-էն 2000 տեւած է: Ունեցած է երեք դուստր՝ Լորենզան (Lorenza), Քրիստինան (Cհristina) եւ Ժիւլիանան (Giuliana):
13 Դեկտեմբեր 2003-ին կ'ամուսնանայ իր նախկին անձնական օգնականին՝ Նիքոլեթթա Մանթովանիի (Nicoletta Mantovani)(ծնեալ՝ 1969-ի) հետ, որմէ կ'ունենայ դուստր մը՝ Ալիսը: Ալիսի երկուորեակ եղբայրը՝ Ռիքարտոն (Riccardo), Յունուար 2003-ին, բարդութիւններու պատճառով կը մահանայ:


== Արտաքին յղումներ ==
Official website
Discography (Capon's Lists of Opera Recordings)
The Times obituary
Review of The King and I at theage.com.au
The Pavarotti Story Decca Records
Pavarotti Video Biography by National Italian American Foundation NIAF
History of the Tenor – Sound Clips and Narration
Funeral Mass of Luciano Pavarotti Եություպի վրայ
On video singing Verdi (YouTube)
Պէթի Ուայթ

Պէթի Մէրյըն Ուայթ Լատըն (անգլերէն՝ Betty Marion White Ludden, 17 Յունուար 1922(1922-01-17), Օուկ պարկ, Քուք գաւառ, Իլինոյս, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ - 31 Դեկտեմբեր 2021(2021-12-31), Բրենթվուդ, Լոս Անջելես, Լոս Անճելըս, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ) Ամերիկացի դերասան եւ կատակերգակ: Ունի 70 տարուայ ֆիլմի ասպարեզ, ըլլալով հեռատեսիլի ռահվիրաներէն: Ուայթը հանրածանօթ էր իբր ֆիլմի ոլորտի առաջին կիներէն, որ կ'աշխատէր իբր թէ՛ դերասան եւ թէ՛ նկարող: ԱՄՆի առաջին կինն էր որ կարճ կատակերգակ ֆիլմեր արտադրած է (օր.՝ Life with Elizabeth): Ուայթը ծանօթ է իբր «Հեռատեսիլի Առաջին Կինը», որ նաեւ վերնագիրն էր 2018ին հրապարակուած իր կեանքի եւ ասպարեզի վաւերագրականին:
Եուլիա Թիմոշենքօ

Եուլիա Թիմոշենքօ (ուքրաներէն՝ Тимошенко Юлія Володимирівна, ծն.՝ 27 Նոյեմբեր 1960, Տնեփրոփեթրովսք), Ուքրանիոյ նախկին վարչապետ: 2005 թուականի Յունուար 8-էն մինչեւ Սեպտեմբեր 24 եւ 2007 թուականի Դեկտեմբեր 18-էն մինչեւ 2010 թուականի Մարտ 4՝ Ուքրաինոյ վարչապետն ։ Ուքրանիոյ ընդիմադիր «Հայրենիք» ("Батьківщина") կուսակցութեան առաջնորդ։
Թիմոշենքօ Ուքրանիոյ ընդիմադիր «Հայրենիք» կուսակցութեան առաջնորդն է, որ Ուքրանիոյ խորհրդարանին մէջ 19 աթոռ կը զբաղեցնէ, ինչպէս նաեւ խորհրդարանական խմբակցութեան ղեկավարն է: 2012 թուականին, Ուքրանիոյ խորհրդարանական ընտրութիւններուն ընթացքին, այդ կուսակցութիւնը երկրորդ ամենաշատ ձայները հաւաքեց, խորհրդարանի 450 տեղերէն յաղթելով 101-ը:
2014 թուականի, Ուքրանիոյ նախագահական ընտրութիւններուն ընթացքին, Եուլիա կը հաւաքէ 12.81 առ հարիւր ձայն եւ կը գրաւէ, երկրորդ տեղը՝ Փեթրօ Փորոշենքոյէ ետք, զոր քուէարկութիւնը 54.7 առ հարիւր ձայնով կը յաղթէ:


== Արտաքին յղումներ ==
ԹԻՄՈՇԵՆՔՕ ԹԵԿՆԱԾՈՒ ՈՒՔՐԱՆԻՈՅ ՆԱԽԱԳԱՀԱԿԱՆ ԸՆՏՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒՆ:
ԱՐԵՒՄՈՒՏՔԸ ԿԸ ՓՈՐՁԷ ՄԵՂՄԱՑՆԵԼ ՈՒՔՐԱՆԻՈՅ ՄԷՋ ՌՈՒՍԻՈՅ ՀԱԿԱԴԱՐՁՈՒԹԵԱՆ ՔԱՅԼԵՐԸ:
ՈՒՔՐԱՆԻԱ Նախագահը Կազի Մատակարարման Հարցով Ռուսիոյ Հետ Բանակցելու Կոչ Կ’ընէ Վարչապետին
1810 թուական

1810 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 10րդ տարին


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1810 ծնունդներ

Փետրուար 21՝ Յովհաննէս Միւհենտիսեան (մ.1891), հրատարակիչ
Փետրուար 22՝ Ֆրետերիք Շոբեն (լեհ.՝ Fryderyk Franciszek Chopin, մ.1849), լեհ երաժշտահան
Նոյեմբեր 19՝ Էլիըս Րիկզ (անգլերէն՝ Elias Riggs, մ.1901) ամերիկացի միսիոնար, ազգագրագէտ, լեզուաբան եւ թարգմանիչ
Անյայտ օրով՝
Թադէոս Աւետումեանց , հնդկահայ գրագէտ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1810 մահեր

Անյայտ օրով՝
Վրթանէս Ասկերեան (ծն.1720), բանասէր
Բերկրի

Բերկրի, Արեւմտեան Հայաստանի Բերկրի բնակավայրը սկզբնաղբիւրներուն մէջ կը յիշատակուի նաեւ Բարկիրի, Բերգրի եւ անուան այլ տարբերակներով, իսկ թուրքերը կոչած են Պերկրի-քալէ։


== Պատմութիւն ==
Յստակ չէ, թէ երբ հիմնադրուած է այն։ Սակայն այդտեղ ուրարտական սեպագիր արձանագրութիւններու գոյութիւնը ցոյց կու տայ, որ հնագոյն բնակավայր էր։
Սկզբնական շրջանին սովորական գիւղ եղած է, ապա՝ բերդաքաղաք։
Կը գտնուի Վանայ լիճէն հիւսիս-արեւելք, լճափէն 16քմ հեռաւորութեամբ, Բերկրի գետի աջակողմեան հարթավայրին մէջ։ Հեռաւորութիւնը Վան քաղաքէն մօտ 65քմ է։ Ջրառատ է, եւ շրջակայքը կան ընդարձակ արգաւանդ հողեր։ Ունի քարածուխի հարուստ հանքեր եւ նաւթի զգալի պաշարներ։
Բերկրի երբեք մարդաշատ բնակավայր չէ եղած։ Հին եւ միջին դարերուն անոր բնակչութիւնը զանգուածօրէն բաղկացած էր հայերէ։ Այստեղ բնակած են նաեւ որոշ թիւով հրեաներ, որոնք Հայաստան բերուած են տակաւին Տիգրան Բ․-ի եւ անոր որդի Արտաւազդ Բ․-ի օրօք։
8-րդ դարուն, Ապպասեան խալիֆներու կիրառած քաղաքականութեան հետեւանքով, Բերկրիի մէջ եւ անոր շրջակայքը կը հաստատուին արաբական ութմանիկ ցեղին պատկանող շատ բնակիչներ, իսկ աւելի ուշ՝ նաեւ քիւրտեր։ 
Սակայն անկէ ետք ալ, մինչեւ առաջին համաշխարհային պատերազմը, Բերկրիի բնակչութեան մեծագոյն մասը դարձեալ հայեր եղած են,  իսկ 20-րդ դարու սկիզբը Բերկրի ունէր 3100 բնակիչ, որմէ 2100-ը՝ հայ: 
Հայերուն մեծ մասը զոհ գացած է 1915 թուականի Եղեռնին, իսկ միւս մասը տեղահանուած է, քիչերը յաջողած են փրկուիլ թրքական եաթաղանէն եւ ապաստան գտնել Արեւելեան Հայաստան։
Ներկայիս Բերկրի փոքրիկ ու խղճուկ բնակավայր է, սովորական անբարեկարգ գիւղ մը՝ յետամնաց տնտեսութեամբ։


== Պատկերասրահ ==
Ազատ Տաւրոս

Ազատ Տաւրոս - քաղաքական, տնտեսական եւ հասարակական օրաթերթ։ Հնչակեան կուսակցութեան Կիլիկիայի շրջանի օրգան։ Լոյս տեսած է 1920-ին, Ատանայի մէջ։ «Տաւրոս» (1919-1920) պարբերականի շարունակութիւնը։ Խմբագիրներ՝ Ֆ. Խանզադեան, Վ. Ժամկոչեան, Ա. Կէոնճեան։
Անդրադարձած է ժամանակի քաղաքական անցուդարձին, հանդէս եկած քեմալականներու հայահալած քաղաքականութեան դէմ, պատմած հայերու ինքնապաշտպանական մարտերու մասին։


== Աղբիւրներ ==
↑ Հայկական համառօտ հանրագիտարան, հատոր 1, Երեւան, 1990, էջ 52։
Շինզոյ Ապէ

Շինզոյ Ապէ (21 Սեպտեմբեր 1954(1954-09-21)[…], Շինձյուկու, Թոքիօ, Ճափոն - 8 Յուլիս 2022(2022-07-08)[…], Նարա բժշկական համալսարանի հոսպիտալ, Կաշիհարա, Ճափոն[…]) Ճափոնի 96րդ եւ ներկայիս վարչապետն է, վերընտրուած է 2012-ի Դեկտեմբերին, այնուհետեւ՝ 2014-ի Դեկտեմբերի 14-ի ընտրութիւններու արդյունքին։ Նաեւ Ճափոնի Լիպերալ-տեմոքրաթական կուսակցութեան նախագահն է։
2006-ին Ապէն դարձաւ երկրի 90րդ, Ճափոնի ամէնաերիտասարդ եւ Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմէն յետոյ ծնուած առաջին վարչապետը։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Նակաթոյ, քաղաքական անցեալով ընտանիքին մէջ։ Պապը՝ Քան Ապէն եւ արտգործնախարար աշխատած հայրը՝ Շինթարոյ Ապէն քաղաքական գործիչներ եղած են։ Ապէի մայրը՝ Եոքոյ Քիշին 1957-էն մինչեւ 1960-ը Ճափոնի վարչապետ եղած Նոպուսուքէ Քիշիի դուստրն է։


=== Ուսում Եւ Քաղաքական Գործունէութիւն ===
1977-ին աւարտած է Սէյքէյի համալսարանի իրաւաբանական բաժինը եւ սովորելով անգլերէն, ընդունած է ԱՄՆ-ու Հարաւային Քալիֆորնիոյ համալսարանը։ 1979-ին Ճափոն վերադարձած է եւ պողպատաձուլական գործատունէն ներս աշխատանքի անցած է, որտեղ աշխատած է երեք տարի։ Քաղաքական գործունէութիւնն սկսած է 1982-ին, դառնալով արտաքին գործերու նախարարի պաշտօնն զբաղեցնող իր հօր՝ Շինթարոյ Ապէի քարտուղարը։ 1993-ին դարձաւ Ճափոնի խորհրդարանի պատգամաւոր։ 2000 թուականէն աշխատած է Եոշիրոյ Մորիի եւ Ճունիչիրոյ Քոյզումիի կառավարութիւններու կազմերին։


== Անձնական Կեանք ==
Ամուսնացած է Աքիէ Մացուզաքիի հետ, 1987-ին, որ նախկինի մէջ ռատիոյ հաղորդավար էր, դուստրն է տուրմէ արտադրողի: Հանրութեան մէջ այտնի է «Ընտանիքի ընդդիմադիր կուսակցութիւն» անունով: Զաւակներ չունեն


== Պարգեւներ ==
Ապտել Ազիզ թագաւորի շքանշան, 2007 Ապրիլ Կաղապար:Country data Սաուդյան Արաբիա Սէուտական Արաբիա
Պատուոյ շքանշան  Հունաստան Յունաստան
Շէյխ Իսայ պըն Սալման ալ Խալիֆի շքանշան, 2013, Օգոստոս Կաղապար:Country data Բահրեյն Պահրէյն
Իւուարեան ծառայութիւններու շքանշան, 2014 Յունուար Կաղապար:Country data Կոտ դ'Իվուար Քոթ տ'Իւուար
Օրանի Նասաուի շքանշան, 2014, Հոկտեմբեր Կաղապար:Country data Նիդերլանդներ Նետերլանտներ


== Տես նաեւ ==
Թարոյ Ասոյ