Իտալերէն

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Լեզու արւմտ.
Իտալերէնը (իտալ.՝ Italiano   [իթալեանօ] ) կը պատկանի Հնդեւրոպական լեզուներու ընտանիքի ռոմանական լեզուներու արեւմտաիտալական լեզուախումբին։
Իտալերէն կը խօսին աշխարհի վրայ 61 միլիոն մարդ։ Իտալերէնը պետական լեզուն է Իտալիոյ, Զուիցերիոյ, Սան Մարինոյի, Սլովենիոյ, Վատիկանի եւ Իսթրիա կոմսութեան մէջ (Խրուաթիա)։ 
Ըստ աշխարհի լեզուներու դասակարգման՝ իտալերէնը 21-րդն է։


== Այբուբենը Եւ Գիրը ==
Թէեւ իտալերէնի այբուբենը ունի 21 տառ՝ 16 բաղաձայն եւ 5 ձայնաւոր, սակայն կը ցուցադրուի 26 տառ, որոնցմէ վերջին 5-ը կ'օգտագործուին արտասահմանեան ծագում ունեցող բառերուն մէջ եւ չեն պատկանիր իտալերէն լեզուի այբուբենին։


== Հնչիւնները ==


=== Ձայնաւորները ===
Իտալերէն լեզուին մէջ ձայնավորները 5 հատ են՝


=== Բաղաձայնները ===
Իտալերէն լեզուին մէջ բաղաձայնները թիւով 16 են՝
B, C, D, F, G, H, L, M, N, P, Q, R, S, T, V, Z.
C տառը՝ a, o, u ձայնաւորներէն եւ բաղաձայններէն առաջ կ'արտասանուի {k}(կ)։
Օրինակ՝
cane {քանէ} (շուն),
colore {քոլորէ} (գոյն),
cuore {քուորէ} (սիրտ),
clamore {քլամորէ} (աղմուկ, աղաղակ),
crudele {քրուտելէ} (դաժան)։
C տառը՝ i, e ձայնաւորներէն առաջ կ'արտասանուի {tʃ} (չ)։
Օրինակ՝
cielo {չիելօ} (երկինք),
dolce {տոլչէ} (քաղցր),
cena {չենա} (ընթրիք),
facile {ֆաչիլէ} (հեշտ),
cinema {չինեմա} (շարժապատկեր)։
G տառը՝ a, o, u ձայնաւորներէն եւ բաղաձայններէն առաջ կ'արտասանուի {g}(կ)։
Օրինակ՝
gatto {կաթթօ} (կատու),
gola {կոլա} (կոկորդ),
gusto {կուսթօ} (համ),
greco {կրեքօ} (յոյն),
grigio {կրիճիօ} (մոխրագոյն)։
G տառը՝ e, i ձայնաւորներէն առաջ կ'արտասանուի {dj}(ճ)։
Օրինակ՝
gelato {ճելաթօ} (պաղպաղակ),
giorno {ճիորնօ} (օր),
giallo {ճիալլօ} (դեղին),
gente {ճենթէ} (ժողովուրդ, մարդիկ)։
GN տառակապակցութիւնը կ'արտասանուի {նի}։
Օրինակ՝
gnomo {նիոմօ} (գաճաճ),
agnello {անիելլօ} (գառ),
ogni {օնիի} (իւրաքանչիւր),
sogno {սոնիօ} (քուն)։
GLI տառակապակցութիւնը կ'արտասանուի {լի}։
Օրինակ՝
figlio {ֆիլիօ} (որդի),
voglia {վոլիա} (ցանկութիւն),
aglio {ալիօ} (սխտոր),
biglietto {բիլիեթթօ} (տոմս)։
Իտալերէնին մէջ H տառը չունի հնչիւն, երբ h տառը կը գրուի c կամ g տառէն ետք, որուն կը յաջորդէ e կամ i ձայնաւորը ապա c կամ g տառը կ'արտասանուի {ք}, {կ}։
Օրինակ՝
chilo {քիլօ} (քիլօկրամ),
ghiaccio {կիաչչիօ} (սառոյց)։
H տառը կ'օգտագործուի նաեւ avere - ունենալ օժանդակ բայի ներկայ ժամանակի մէջ խոնարհուած որոշ դէմքերու մէջ։
ho {օ} ես ունիմ,
hai {այ} դուն ունիս,
ha {ա} ան ունի,
hanno {աննօ} մենք ունինք։
SC տառակապակցութիւնը a, o, u ձայնաւորներէն առաջ կ'արտասանուի {սք}։
Օրինակ՝
scala {սքալա} (աստիճան),
scuola {սքուոլա} (դպրոց),
scopo {սքոփօ} (նպատակ)։
SC տառակապակցութիւնը e, i ձայնաւորներէն առաջ կ'արտասանուի {շ}։
Օրինակ՝
scegliere {շելիերէ} (ընտրել),
scienza {շենցա} (գիտութիւն)։
S տառը երբ կը գտնուի երկու ձայնաւորներու միջեւ կ'արտասանուի {զ}, սակայն երբ երկու ձայնաւորներու միջեւ կը գրուի երկու SS կ'արտասանուի {ս}։
Օրինակ՝
casa {քազա} (տուն),
cosa {քոզա} (ինչ)։
passare {փասսարէ} (անցնել),
bassare {պասսարէ} (իջեցնել)։
S տառը հետեւեալ բաղաձայններէն առաջ b, d, g, l, m, n, r, v նոյնպէս կ'արտասանուի {զ}։
Օրինակ՝
sdegno {զտենիօ} (զայրոյթ),
snello {զնելլօ} (բարակ),
svago {զվակօ} (զուարճանք)։


== Քերականութիւնը ==
Իտալերէն լեզուն ունի 2 սեռ՝ արական եւ իգական, 2 յօդ՝ անորոշ եւ որոշեալ, 15 ժամանակաձեւ՝ սահմանական եղանակ 8 ( indicativo ), ստորադասական եղանակ 4 ( congiuntivo ), պայմանական եղանակ 2 ( condizionale ), հրամայական եղանակ 1 ( imperativo )։


== Անկատար Ներկայ / Presente Indicativo ==
Անկատար ներկայ (սահմանական ներկայ) ժամանակը ցոյց կու տայ խօսելու ժամանակ կատարուող գործողութիւնը։
Իտալերէն լեզուին մէջ բայերը կը բաժնուին 3 խումբի.-

Սահմանական ներկայ ժամանակը կանոնաւոր բայերու պարագային կը կազմուի աւելցնելով բայի արմատին հետեւեալ վերջաւորութիւնները՝


== Սահմանական Անցեալ Passato Prossimo ==
Սահմանական անցեալ ժամանակը ցոյց կու տայ ներկայ ժամանակակէտէ մը առաջ կատարուած, աւարտած գործողութիւն։ 
Կը կազմուի avere կամ essere օժանդակ բայի ներկայ ձեւով եւ վաղակատար դերբայով ( parl - ato, cred - uto, sent - ito)։


== Անկատար Անցեալ / Imperfetto ==
Անկատար անցեալ ժամանակը ցոյց կու տայ անցեալ ժամանակի մէջ կատարուող, ընթացքի մէջ եղող գործողութիւն մը։


== Ապակատար Ներկայ Futuro semplice ==
Ապակատար ներկայ (սահմանական ապառնի) ժամանակը ցոյց կու տայ խօսելու պահէն ետք կատարուելիք գործողութիւն մը։


== Բառապաշարը ==


=== Հանրայայտ Ասացուածքները ===
" Una buona mamma vale cento maestre " - Լաւ մայրը հարիւր ուսուցիչ կ'արժէ։
" Prima i denti, poi i parenti " - Սկիզբը դուն եւ քու ընտանիքդ, այնուհետեւ բարեկամներդ։


== Տես Նաեւ ==
Պաշտօնական Լեզուներու Ցանկ
Լեզուաընտանիքներու Ցանկ
Լեզուներու Ցանկեր


== Արտաքին յղումներ ==
Բոլոր Ուիքիփետիաներու ցանկը եւ վիճակագրական տուեալները՝ անգլերէնով։
GeoNames
EthnologueԿաղապար:Եւրամիութեան պաշտօնական լեզուներ