armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Յակոբ Պապիկեան

Յակոբ Պապիկեան (23 Փետրուար 1856, Ադրիանապոլիս – 2 Օգոստոս 1909, Կ. Պոլիս), Օսմանեան Խորհրդարանի երեսփոխան։
Պապիկեան ուղիղ ու անաչառ նկարագրով երեսփոխան եղած է։ Ան խորհրդարանին կողմէ ղրկուած է Ատանա՝ 1909-ի ջարդերէն ետք, որուն հետեւանքով անաչառ տեղեկագիր մը պատրաստած է։


== Կենսագրութիւն ==
Յակոբ Պապիկեան ծնած է Ադրիանապոլիս։ Իր նախնական ուսումը ստացած է տեղւոյն թաղային Արշակունեաց վարժարանին մէջ, որմէ ետք ֆրանսական ուսումնարանէն շրջանաւարտ կ՛ըլլայ։ 1873–ին Սոֆիա մեկնած է՝ պետական պաշտօնով, երբ տակաւին այդ քաղաքը Օսմանեան կայսրութեան մաս կը կազմէր։
Ռուս-թրքական պատերազմին (1877), Պոսնիոյ Արտաքին Գործոց տեսչութեան օգնական նշանակուած է մինչեւ Աւստրիոյ առժամեայ տիրապետութեան հաստատումը։ Այնուհետեւ, 1879–ին վերադարձած է իր ծննդավայրը, ստանձնելով առեւտրական դատարանի առաջին քարտուղարութեան պաշտօնը։ 1881–ին իրաւագիտական ճիւղին հետեւելով, երկու տարի փաստաբանութեամբ զբաղած է եւ յետոյ Ադրիանապոլսոյ վերաքննիչ ատեանի անդամ նշանակուած է։ 1891–ին Պոլիս երթալով Մանիասի Զատէ Րէֆիք պէյի հետ ընկերովի փաստաբանական գործերով զբաղած է։ 1902-ին դարձեալ Ադրիանապոլիս մեկնած ու հոն պաշտօնավարած է մինչեւ 1908, երբ 68–ի վրայ 46 քուէով Օսմանեան Խորհրդարանի երեսփոխան ընտրուած է Ռոտոսթոյի կողմէ։ Խորհրդարանին մէջ, ան Օսմանեան Սահմանադրութեան օրէնքին քննիչ յանձնաժողովի անդամ նշանակուած է։
Պապիկեան Միութիւն Եւ Յառաջղիմութիւն Կոմիտէին անդամ էր։ Ան մաս կազմած է Խորհրդարանին կողմէ ղրկուած յանձնախումբին՝ Ատանայի ու Հալէպի նահանգներու 1909-ի արիւնալի դէպքերը քննելու եւ հեղինակները երեւան հանելու նպատակով։
Մօտ երկու ամիս տեւող լուրջ քննութիւններէ ետք, ան վերադարձած է Պոլիս, ու թուրք մամուլին կատարած իր յայտարարութիւններով պատռած է դէպքերուն շուրջ տիրող մշուշոտ վիճակը, տեղւոյն Միութիւն եւ Յառաջդիմութիւն Կոմիտէի անդամներու մասնակցութիւնն ու մեղսակցութիւնը մատնանշելով։ Տեղեկագիրը հազիւ վերջացուցած էր, երբ մահը վրայ հասած է 2 Օգոստոս 1909-ին՝ սրտի կաթուածով։ Կարծիք կայ, որ կրնայ թունաւորուած ըլլալ։
Յուղարկութիւնը աննման շուքով տեղի ունեցած է Գում-Գափուի Մայր Եկեղեցիին մէջ 4 Օգոստոսին։ Շուրջ քսան հազար հոգինոց բազմութիւն մը մասնակցած է՝ ազգային սուգի խորունկ արտայայտութեամբ։ Բոլոր վաճառատունները փակ էին եւ պետական անձնաւորութիւններն ու դեսպանները ներկայ էին յուղարկաւորութեան։ Մարմինը ամփոփուած է Սան Սթեֆանոյի եկեղեցիին մէջ։


== Դամբանականը ==
Պատրիարք Դուրեան Սրբազանի խօսած դամբանականը կը զետեղենք հոս, որով այնքան վճիտ կերպով ներկայացուած է՝ Պապիկեանի անկեղծ ու մաքուր նկարագիրը։


== Աղբիւրներ ==
Բիւզանդիոն, թիւ 38,84,85, 86
Հայրենիք
Ժամանակ
Ազատամարտ
Մանզուէ
Արեւելք
Ազատութեան բանակին մուտք ի Պոլիս, էջ 196-197
Աթալատոնիսի, կղզիակ

Աթալատոնիսի, Թալանտոնիսի եւ կամ Աթալանտի կղզիակ (յուն․՝ Αταλαντονήσι, Ταλαντονήσι, Αταλάντη (νησίδα))․ Էվոյիքոս ծոցի կղզիակ, Յունաստան։


== Ընդհանուր տեղեկութիւններ ==
Աթալատոնիսի 1850 մեթր երկարութեամբ եւ 500 մեթր լայնութեամբ կղզիակ է։   Տարածութիւնն է 1,615 քլ²։   Բարձրագոյն կէտն է 127 մեթր։  Կը գտնուի հիւսիսային Էվոյիքոս ծոցը, Սքալա Աթալանտի բնակավայրին բացերը՝ 1200 մեթր հեռաւորութեամբ։  Անոր շուրջը կը գտնուին Այիոս Նիքոլաոս եւ Փրասոնիսի կղզիակները։
Կղզիակը անունը առած է յունական դիցաբանութեան Աթալանտի հերոսուհիէն (Ք․Ա․ 5-րդ դար)։


== Բուսական եւ կենդանական աշխարհ ==
Աթալատոնիսի ունի հարուստ բուսական եւ կենդանական աշխարհ։  Կղզիին բուսականութիւնը կը բաղկանայ վայրի ձիթենիներէ եւ «սհինա»է։  Կղզին կը հիւրասիրէ Քրի-քրի (կրետական քարայծ), փասեան, կաքաւ, ճաքար, լոր, կտցար, տորդիկ եւ սարեակ։


== Պատկերասրահ ==
Ատիկէ

Ատիկէ (յուն․՝ Περιφέρεια Αττικής)․ Յունաստանի 13 վարչական շրջաններէն մէկը, ըստ 1622/86 Օրէնքի յօդուած 61-ին, հաստատուած 51/1987 Նախագահական Հրամանագրով։ Կ՛ընգրկէ Ատիկէ նահանգը, որուն կեդրոնն է Աթէնքը։  


== Տեղեկութիւններ ==
Ժամանակին Ատիկէ եղած է Յունաստանի նահանգներէն մէկը եւ կազմուած էր 4 կիսանկախ նահանգներէ․ Աթէնքի, Փիրէայի, Արեւելեան Ատիկէի եւ Արեւմտեան Ատիկէի։
Ատիկէի տարածութիւնն է 3․808 քլ․²։ Ըստ Քալիքրաթիս ծրագրին, որ ի զօրու է 1 Յունուար 2011-էն, Ատիկէ կ՛ընդգրկէ՝

Աթէնքի Քաղաքային Տարածաշրջանը իր Շրջանային Միաւորումներով
Փիրէայի Շրջանային Միաւորումը
Ատիկէի կղզիներու Շրջանային ՄիաւորումըԲացի Աթէնքէն, կ՛ընգրկէ Էլեֆսինա, Մեղարա, Փիրէա, Լաւրիօ, Մարաթոնաս քաղաքները, ինչպէս նաեւ Պելոպոնեսի փոքր բաժին մը եւ Սալամինա, Էղինա, Փորոս, Իտրա, Սփեցես, Քիթիրա եւ Անթիքիթիրա կղզիները։ 
Բնակչութեան թիւը ըստ 2021-ի մարդահամարին 3 792 469 է։
Սէմ Ռայտըր (երգիչ)

Սէմ Ռայտըր (անգլ.՝ Sam Ryder, 25 Յունիս 1989(1989-06-25), Մոլդոն, Էսեքս) Անգլիացի երգիչ եւ ընկցանցի անձնաւորութիւն, Պալտըն, Անգլիայէն: Ան պիտի ներկայացնէ Անգլիան 2022 Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին «Space Man» երգով:


== Վաղ կեանք ==
Ռայտըր յաճախած է Ս. Ճոն Փէյն Կաթողիկէ Դպրոցը, Քէլմզֆըրտ, Էսէքս, 2000էն 2007:


== Ասպարէզ ==
Ռայտըր սկսաւ աշխատիլ երաժշտութեան ոլորտին մէջ իբր կիթառ նուագող եւ երգիչ 2009 թուականին, աշխատելով իբր նուագող շատ մը խումբերու համար, ինչպէս՝ The Morning After, Blessed by a Broken Heart եւ Close Your Eyes: Ռայտըր հռչակի արժանացաւ երբ քորոնա ժահրի առաջին տնակալման ընթացքին (Մարտ 2020) ստեղծեց ԹիքԹոքներ, որոնց մէջ ծանօթ երգերու իր տարբերակներով ելոյթ եկաւ: Տարուան վերջաւորութեան արդէն դարձած էր Միացեալ Թացաւորութիւններուն ամէնէն շատ հետեւորդ ունեցող արուէստագէտը հարթակին վրայ: Ան յետոյ համաձայնագիր մը կնգեց Parlophone ընկերութեան հետ: 2021 թուականին, Ռայտըր հրապարակեց իր առաջին EP-ն, The Sun’s Gonna Rise, որուն երգերը արդէն իսկ 100 միլիոն անգամէ աւելի լսուած են միջազգայինօրէն: Ան նաեւ ունեցող յաջուղթեամբ լի ելոյթներու շարք մը:2022 թուականի 10 Մարտին, BBC ներքին ընտրութեամբ ընտրեց Ռայտըրը ներկայացնելու Անգլիան 2022 Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին «Space Man» երգով: 2022 Մարտի եւ Մայիսի միչեւ, Ռայտըր ելոյթներու շրջապտոյտ մը կը կատարէ Եւրոպայի շուրջ: Ան բացումը կը կատարէ Փալոմա Ֆէյթի ամռան ելոյթին համար:


== Երգեր ==


=== EP ===
2021: The Sun's Gonna Rise


=== Երգեր ===
2019: "Set You Free"
2021: "Whirlwind"
2021: "Tiny Riot"
2021: "July"
2021: "More"
2021: "The Sun's Gonna Rise"
2022: "Space Man"
Յակոբ Քուլուճեան

Յակոբ Քուլուճեան, լեզուաբան, արեւմտահայերէնի լեզուագէտ, հետազօտող, ակադեմիկոս, համալսարանի դասախօս:


== Գրութիւններ ==


=== Ակադեմական ===
“Entering Outside or Towards a Self-Denying Reception: Writer, Contemporary Community, Language.” In Krikor Beledian et la littérature arménienne contemporaine. (Paris: Forthcoming)
“Compartmentalization in Heritage Language: Observations in the Armenian Diaspora.” In Innovation in Education: Challenges of Teaching Western Armenian in the 21st Century. (Paris: Forthcoming)
“Historical Narrrative in the Nineteenth Century Armenian Literature.” In The Heritage of Armenian Literature: Vol. III – From the Eighteenth Century to Modern Times, Agop Hacikyan et al, ed.s (Detroit: Wayne State University Press, 2005), 80-102.
“On Armenian Parallels to Beowulf.” Journal of the Society for Armenian Studies Vol. 16 (2007), 76-87.
“Exposure of the Armenian Genocide in Cyberspace: A Comparative Analysis.” In The Armenian Genocide: Cultural and Ethical Legacies, Richard Hovannisian, ed. (New Brunswick: Transaction Publishers, 2007), 245-266.
“Word as Sacrifice in Grigor Narekac‘i’s Matean Ołbergut‘ean.” Bazmavep, vol. CLXII, 1-4 (2005), 92-120 [in Armenian].
“Network Communication, Culture, and Diaspora.” Haigazian Armenological Review 19 (1999), 367-392 [in Armenian].


=== Յօդուած - Գրադատումներ ===
Marc Nichanian, (ed.), Yeghishe Charents: Poet of the Revolution. With the collaboration of Vartan Matiossian. Armenian Studies Series 5. Costa Mesa, CA: Mazda Publishers, 2003. Journal of the Society for Armenian Studies Vol. 16 (2007), 178-184.
“An Armenian Opening onto Modernity and Postmodernity.” Bazmavep, vol. CLXIV, 1-4 (2006), 568-581 [in Armenian].
Marush Yeramian et al (ed.s), Banasteghtsutiun, Vol. I (Alepo: Isfahani, 1999). I-Teb, Vol. II (2006), 24-32 [in Armenian].
“Diaspora Thinking and Nationalist Aesthetics,” Haratch (Paris), 8 (2002) [in Armenian].
“Rethinking Narekatsi” (Beledian, Krikor. Erkxōsut’iwn Narekac’ii het [Dialogue with Narekatsi]. Yerevan: Sargis Xač’enc’-Printinfo, 2008, 528pp). Asbarez, 13 Febr. (2009) [in Armenian].


=== Թարգմանութիւններ ===
“An Anthology of Poems by Jorge Luis Borges,” (translation into Armenian), Nork (Yerevan) 10 (2000).
“An Anthology of Poems by Ara Babayan,” (translation into Armenian), in Birthmark (Los Angeles: Open Letter, 1999), 52-75.


=== Գիրքի Գրադատումներ ===
Marc Nichanian (ed.), Kam, Handes Verlutsakan, Vol. 5 (Los Angeles: Abril, 2002) and Vol. 6 (Los Angeles: Abril, 2005). Journal of the Society for Armenian Studies Vol. 15 (2006), 231-234.
Levon Abrahamian and Nancy Sweezy (ed.s), Armenian Folk Arts, Culture, and Identity, (Indiana University Press: Bloomington and Indianapolis, 2001). Journal of the Society for Armenian Studies Vol. 13 (2004), 99-101.
Agop Hacikyan et al (ed.s), The Heritage of Armenian Literature: Vol. I – From the Oral Tradition to the Golden Age (Detroit: Wayne State University Press, 2000). Haratch (Paris), November (2001).
Vartan Matiossian, Kostan Zarian (Beirut: G. Melitinetsi, 1998). Haratch (Paris), December (1999).
Ուռու

Ուռու, գիւղ Արեւմտեան Հայաստանի տարածքին, Վան նահանգի՝ Վանի գաւառին մէջ։
Բնակչութեան մասին տուեալներ չեն պահպանուած։ Անոնք բռնութեամբ՝ ենթարկուած են տեղահանութեան, 1915 թուականի տեղի ունեցած Մեծ Եղեռնի ժամանակ։ Անոնց մեծ մասը զոհուած է աքսորի ճամբուն վրայ։


== Աղբիւրներ ==
«Հայաստանի Եւ Յարակից Շրջանների Տեղանունների Բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երեւանի Համալսարանի հրատարակչութիւն
Արշակ Ալթունեան

Արշակ Ալթունեան (3 Յունուար 1850(1850-01-03), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - անհայտ), հայ արձակագիր։
Ծնած է Կ. Պոլիս։ Կ'ուսանի Պէզճեան վարժարան եւ կը սկսի ծառայել հայ փաշաներուն՝ իբրեւեւ գանձապահ։ 1870-ական թուականներուն կը ճամբորդէ Մոլտովա, Հունգարիա եւ Լեհաստան ու կը ծանօթանայ տեղի հայոց ներքին կեանքին։ 1895-ին, իբրեւեւ վտարանդի, կը թողու Տաճկաստանը եւ կ'անցնի Եգիպտոս։
Ունեցած է գրական վաստակ։ Գրած է.

«Տեղագրութիւն Հայոց Գաղթականութեան Որք Ի Մոլտօ Վալաքիա, Հունգարիա Եւ Ի Լեհաստան» (Փօքշան 1877)
«Սիրոյ Զոհը» Կ. Պոլիս
«Աղքատին Պատիւը» (երեք մասով, Գահիրէ 1903)


== Աղբիւր ==
Բառարան Հայ Կենսագրութեանց, Հայկ ՏԷր-Աստուածատուրեանց, Ա. հատոր, Թիֆլիս 1904, էջ 51:
Ներսէս Ներսէսեան

Ներսէս Ներսէսեան (1902-1980), հրապարակագիր։
Ծնած է Կեսարիոյ Ֆէնէսէ գիւղը։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է գիւղի Ռուբինեան վարժարանը. ապա 1914-ին հօրը հետ կ'երթայ Նիւ Եորք, ուսումը հոն շարունակելու նպատակով։ Վեց ամիս ետք  Ֆէնէսէ կը վերադառնան։ 1915–ի եղեռնի օրերուն կ'աքրսորուին Սուրիոյ անապատները։ Աքսորի ճամբուն վրայ կը կորսնցնէ իր հարազատները։ Ինք եւ եղբայրը կ'որդեգրուին արաբ ընտանիքներու կողմէ։ Համաշխարհային պատերազմը չլրացած կը յաջողի փախչիլ Պոլիս:
1920-ին տիթրոյթաբնակ ազգականի մը օժանգակութեամբ Ամերիկա կու գայ։ Կը հաստատուի Տիթրոյթ եւ կը հետեւի լուսափորագրութեան արուեստին։
1927-ին կը մեկնի Յունաստան, այցելելու համար աքսորէ ազատուած քրոջ ընտանիքին եւ եղբօրը։ Այնուեհետւ կ'անցնի Եգիպտոս եւ կ՚ամուսնանայ հայրենակից Արշալոյս Արզումանեանին հետ։ Միասին կը վերադառնան Տիթրոյթ եւ կը բախտաւորուին երկու զաւակներով։
Ներսէս Ներսէսեան ինրնաշխատութեամր ծանօթացած է հայ եւ օտար հեղինակներու գրական գործերուն։ Կ'աշխատակցի թերթերու, գրական եւ հասարակական յօդուածներով։
Ունեցած է ազգային բազմարդիւն գործունէութիւն մը։ Իր օժանդակութիւնը բերած է էվէրէկ-Ֆէնէսէի մեծածաւալ յիշատակարան հատորի պատրաստութեան եւ հրատարակութեան գործին։ Ծառայած է Տիթրոյթի Ս. Յովհաննէս Մկրտիչ Եկեղեցւոյ որպէս ծխական խորհուրդի անդամ՝ 6 տարի։ Նոյնքան տարի եղած է դպրոցի խնամակալութեան անդամ, ինչպէս նաեւ հայերէնի ուսուցիչ։1975-ին Էվէրէկ եւ Ֆէնէսէ ընկերակցութեան Տիթրոյթի մասնաճիւղը, առ ի գնահատանք Ներսէսեանի աւելի քան 50 տարիներու բերած հայրենակցական ծառայութեան, հանդիսաւոր հաւաքոյթի մը ընթացքին յուշատախտակ մը յանձնած է։
1961–ին այցելած է Մայր Հայրենիք։ Նոյն թուականին հրատարակած է «Հայրենի յուշեր» հատորը, որուն մէջ ամփոփուած են պատմուածքներ, բանաստեղծութիւններ, հեքիաթներ, ծննդավայրի բարբառով գրուած երգիծական էջեր։ Յետ մահու, անոր այրին հաւաքած է ամուսնոյն գրութիւնները «Ամբողջական երկեր» խորագրուած հատորով (1991)։ Ներսէսեան իրապաշտ ու հարազատ ոճով կը նկարագրէ իր ծննդավայրին՝ Էվէրէկ-Ֆէնէսէի մէջ ապրած հայ ժողովուրդին բարքերը եւ 1914-1915–ի արհաւիրքի օրերէն դրուագներ։ կու տայ նաեւ ամերիկահայ կեանքէ իրական պատկերներ։


== Աղբիւրներ ==
Սփիւռքահայ արդի գրականութիւն (խմբ. խմբագրող և համադրող՝ Սեդա Ծաղիկեան-Տէմիրճեան), Միշիկըն էջ 115։
Սեւանավանք

Սեւանավանք, հայկական վանական համալիր Սեւանի թերակղզիի վրայ, Գեղարքունիքի մարզ, Հայաստանի Հանրապետութիւն։
Հիմնադրուած է 305 թ., երկու եկեղեցիները՝ 874 թ։ Սեւանի վանքը կը գտնուի Սեւանի թերակղզիին մէջ (նախկինին՝ կղզի), հիմնադրած է Գրիգոր Ա. Լուսավորիչը 305 թ.-ին։ Կղզին բերդապարիսպով ամրացուած եղած է դեռեւս պրոնզի դարուն։ Այստեղ եղած է հեթանոսական մեհեան։ IX դ. Սեւանը իրենց հենակետն դարձած են Սիւնեաց իշխանները։ 874 թ.-ին Աշոտ Բագրատունի թագաւորի դուստրը, Սիւնեաց Վասակ Գաբուռ իշխանի կինը՝ Մարիամը, այստեղ կառուցած է երկու եկեղեցի՝ Առաքելոց (փոքրը) եւ Աստուածածին։ Առաքելոց եկեղեցւոյ թմբուկի արեւելեան նիստին պահպանուած է շինարարական արձանագրութիւնը՝ գրուած 874 թ.-ին։ Դէպի հարաւ-արեւելք, ոչ հեռու գտնուող Աստուածածին եկեղեցին ունի նոյն եռաբսիդ հորինուածքը։ Արեւմտեան կողմին կցվել է գավիթ, որը հնագույններից է (կանգուն էր մինչև 1930-ական թթ.)։ Գավթի սյուները պսակած են փայտէ քանդակազարդ խոյակները, որոնք այժմ կը պահուին Հայաստանի Պատմութեան Պետական Թանգարանին մէջ եւ Էրմիտաժի մէջ։ Կ՝ենթադրուի, որ խոյակները բերուած են որեւէ պալատական շէնքէ։ Անոնք իրաւամբ հայկական միջնադարեան փայտագործական արուեստի արժէքաւոր նմուշներ են։ Բլրագագաթի վրայ պահպանուած են գմբէթաւոր դահլիճ տիպի եկեղեցւոյ (կառուցուած է հաւանաբար աւելի ուշ) մնացորդներ։ Համալիրի տարածքին կան բազմաթիւ խաչքարեր։ 1956-57 թթ.-ին եկեղեցիները վերանորոգուած են։


== Ճարտարապետութիւն ==
Սուրբ Առաքելոց եւ Սուրբ Աստուածածին եկեղեցիները ունին եռաբսիդ հորինուածք։ Արեւտեան կողմէն կցուած է գաւիթ, որ հնագոյններէէն է (կանգուն էր մինչեւ 1930-ական թթ)։ Գաւթի սիւները պսակած են փայտէ քանդակազարդ խոյակները, որոնք այժմ կը պահուին Հայաստանի պատմութեան թանգարանին մէջ եւ Էրմիտաժի մէջ։ Կ՝ենթադրուի, որ խոյակները բերուած են որեւէ պալատական շէնքէ։ 1930 թ-ին վանքը լքեց վերջին վանականը։ Բլրագագաթի վրայ պահպանուած են գմբէթաւոր դահլիճ տիպի եկեղեցւոյ (կառուցուած է հաւանաբար աւելի ուշ) մնացորդներ։ Համալիրի տարածքին կան բազմաթիւ խաչքարեր։ 1956-1957 թթ. եկեղեցիները վերանորոգուած են։


== Պատկերներ ==

		
		
		
		
		
		
		
		


== Աղբյուր ==
Կիեսլինգ, Բրադի (2005), Rediscovering Armenia: Guide, Երևան: Matit Graphic Design Studio 


== Արտաքին Յղումներ ==
ArmeniaInfo entry
Հայկական ճարտարապետություն։Սևանավանք
Armeniapedia.org:Սևանավանք
Սևանավանքի նկարները Photos.info կայքում
Armenica.org:Սևանավանք
Իտա Պրուն

Ատելաիտէ Քարոլին Եոհան Պրուն (յայտնի իբրեւ Իտա Պրուն եւ աւելի ուշ որպէս  Իտա (տե) Պոմպելես, 20 Սեպտեմբեր 1792(1792-09-20), Sophienholm, Lyngby-Taarbæk Municipality, Մայրաքաղաքային տարածաշրջան, Դանիա, Դանիա - 23 Նոյեմբեր 1857(1857-11-23), Վիեննա, Աւստրիական Կայսրութիւն), Դանիացի երգչուհի, պարուհի եւ դասական մնջախաղի դերասան ժանրի մը, որը յայտնի է որպէս մնջախաղի արուեստ կամ «կեցուածք»: Գրականագէտ Հեննինկ Ֆենկերը (1921–1985) Պրունին բնութագրած է որպէս «նորաոճ, դասական շիկահեր, որու մնջախաղի արուեստը հրապուրեց Եւրոպան»:


== Կենսագրութիւն ==
Իտա Պրունը ծնած է 1792 թուականին Սոֆիէնհոլմի մէջ, Լինկպիի մէջ գտնուող ընտանեկան կալուածքին մէջ: Ան հարուստ առեւտրական, հեղինակ եւ սրահի տէր Քոնսթանթին Ֆրետերիք Պրունի ամենաերիտասարդ դուստրն էր: Ան հինգ երեխաներէն մէկն էր. Իր քոյրերն ու եղբայրներն էին ՝ Քարլ Ֆրիտրիխ Պալթասար Պրունը (1784–1869), Շառլոթ Պրունը (ծն. 1788) եւ Օկոսթա (Կուսթ) Պրունը (ծն. 1790): Վաղ տարինի ան ցուցադրեր է որպէս երգչուհի եւ պարող հանդէս գալու ունակութիւն՝ շնորհիւ իր մօր քաջալերանքին, որը տպաւորուած էր լեյտի Էմմա Հեմիլթոնի կողմէն մշակուած «կեցուածքներով» (կամ «կենդանի քանդակներով»), որուն ան տեսեր էր Նիափոլի մէջ 1796 թուականին: Իր մօր հետ միասին, Իտան 1801 թուականէն մինչեւ 1810 թուականը ճամբորդեր է Գերմանիա, Զուիցերիա եւ Իտալիա: Ուր ալ գացեր է, ան ուսաներ է երգի, երաժշտութեան եւ պարի լաւագոյն հաւանական ուսուցիչներու մօտ, որոնք արդէն այդ կը կատարէին 1803 թուականին Ենայի մէջ 11 տարեկան Կէոթէի համար: Իր ներկայացումներուն մէջ ան նրբօրէն կը տեղափոխուէր իւրաքանչիւր դիրքի՝ քանի մը վայրկեան քարանալով, նախքան նրբագեղօրէն իր երիզներու ծալքերու քողարկումը, որպէսզի ներկայացնէ այնպիսի դասական գործիչներու, ինչպիսիք են Իֆիկենիան, Կալաթեան, Եւրիտիքեսը, Տիանան, Աւրորան եւ Ալթեան: Իր կեցուածքները պատկերուեր են գերմանացի Քրիսթոֆ Հայնրիխ Քնիէփի նկարներուն մէջ եւ Ալֆոնս տը Լամարթինի բանաստեղծութիւններուն մէջ, ինչպէս նաեւ մօր նամակագրութեան մէջ եւ 1824 թուականի իր կենսագրութեան մէջ՝ Idas ästhetische Entwickelung (Իտայի գեղագիտական զարգացումը):


== Վերարտադրութիւն ==

Թորվալտսենը պարտաւորուեր էր նկարչական դասեր տալ Իտա Պրունին, բայց կը նախընտրէր, որ ան երգէ, երբ ան կը նուագակցէր իր կիթառի վրայ: Խորապէս տպաւորուած Պրունի գեղեցկութեամբ եւ շնորհով, 1810 թուականին Թորվալտսենը պատրաստած է Պրունի կիսանդրին կաղապարը կամ նախատիպը: Բնօրինակը տեղադրուած է Թորվալտսենի թանգարանին մէջ, իսկ Պաքքեհուսեթ քաղաքին մէջ կայ վերարտադրութիւնը, այն վերարտադրուեր է 1851 թուականին: Սթաէլը՝ Պրունի մօր ընկերը, Թորվալտսենի կիսանդրի մասին նշեր է իր L'Allemagne աշխատանքին մէջ


== Գրականութիւն ==
Brun Friederike (1824)։ Wahrheit aus Morgenträumen und Idas ästhetische Entwickelung։ Sauerländer։ ISBN 978-3-628-37044-1 
Schlegel A. W.von։ August Wilhelm Von Schlegel's Sämmtliche Werke։ Рипол Классик։ էջ 253։ ISBN 978-5-87418-688-3 


== Արտաքին յղումներ ==
"Ida's Aesthetic Development" by Frederike Brun
Խոջիվանքի Գերեզմանատուն

Խոջիվանքի Գերեզմանատունը կը գտնուի Թիֆլիսի մէջ։ Հիմնադրուեր է 17-րդ դարուն Վրաց Ռոստոմ թագաւորի ատենադպիր, ժամանակի «ուսեալ եւ կրթեալ այրերէն», Աշքարհբէկ Պէյպութեանի թագաւորէն իբրեւ նուէր ստացած գերեզմանատեղիին մէջ։ Թագաւորը անոր շնորհեր է նաեւ «խոջա» (պարսկերէն՝ տէր) պատուանունը։ Խոջիվանքի տարածքը դարեր ի վեր պատկաներ է Աշխարհբէկ Պէյպութեանի նախնիներուն, եւ ծառայեր է որպէս տոհմական գերեզմանոց։ 1655 թուականին՝Պէյպութեան կը կառուցէ Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին՝ Խոջայի վանքը, որ ժամանակի ընթացքին հնչիւնափոխուեր է եւ դարձեր է Խոջիվանք։ Ժամանակի ընթացքին վանքի տարածքը կը վերածուի հայկական գերեզմանատան։ Ուր թաղուած են աւելի քան 1000 հասարակաքաղաքական, գրական, մշակութային հայ գործիչներ։ 20-րդ դարի քսանական թուականներուն դադարեցուած են թաղումներու կատարումը։ 1934 թուականէն Լ.Պերյայի հրամանով կը սկսի գերեզմանոցի վերացումը։ Իսկ վերջին տարիներուն վրացական իշխանութիւնները տեղանքէն ի սպառ վերացուցին այն ամէնը ինչը կապ ունէր հայերուն հետ։ Րաֆֆիի գերեզմանը միակն է հայկական գերեզմանատան մէջ, որ կանգուն մնացեր է։ Կանգուն մնացեր է միայն այն պատճառով, որ գտնուեր է Պանթէոնի եզրին։ Րաֆֆիի գերեզմանատան շուրջը փոքրիկ տարածք մը առանձնացուած է որպէս հայկական Պանթէոն եւ յուշաքարերուն վրայ նշուած են մեր այն մեծերը որոնք թաղուած եղած են Պանթէոնին մէջ, իսկ անոնց գերեզմաններէն նոյնիսկ հետք ալ չիկա։ Կը փրկուին քիչ թիւով աճիւններ։ Րաֆֆիի եւ Թումանեանի տապանաքարերը կը փրկուին բնանկարիչ՝ Գրիգոր Շարպապչեանի ջանքերով։ Ներկայիս գերեզմանատունը ձեւաւորուեր է Րաֆֆիի շիրմաքարի շուրջ՝ Ռուբէն Աղապապեանի նախագծով։ Գերեզմանոցի տարածքը կը դառնայ «Բարեկամութեան» այգի, ուր հայերը մոմեր կը վառեն եւ կը յարգեն իրենց նախնիներու յիշատակը։ Խոջեվանքի եւ հին հայկական Պանթէոնի տեղը կառուցուած է Սուրբ Երրորդութեան մայր տաճար եկեղեցին, հին հայկական Պանթէոնի նկատմամբ «ցուցաբերուած է ոչ յարգալից վերաբերմունք»։ Հիմքերու փոսը փորելու ժամանակ հին գերեզմաններէն յայտնաբերուած մարդկային մնացորդները չեն վերաթաղուած։ Շինարարները քանդուած գերեզմաններէն հանուած ոսկորներուն, տապանաքարերուն եւ յուշարձաններուն անյարգալից վերաբերմունք ցոյց տրուած է, որ փողոքի ալիք բարձրացուցած է ինչպէս Վրաստանի մէջ ապրող հայերու, այնպէս ալ հայկական սփիւռքի եւ Հայաստանի բնակիչներերու միջեւ։ Գերեզմանատունը հիմնովին նորոգուեր է 2002 թուականին։
Այիա Քիրիաքի

Այիա Քիրիաքի (յուն․՝Αγία Κυριακή)․  Ասթիփալէայի անբնակ կղզիակ, Տոտեքանիսա, Էգէական ծով, Յունաստան։


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==
Այիա Քիրիաքի Ասթիփալէա քաղաքապետութեան մաս կը կազմէ։  Տարածութիւնն է 0,254 քլ․²։  Կը գտնուի Ասթիփալէայի հարաւը, Ղլինօ եւ Հոնտրօ կղզիակներուն հետ կը գտնուին հարաւը։  Ամրան, Ասթիփալէայի Անալիփսի կամ Մալթեզանա ծովափէն զբօսանաւերով զբօսաշրջիկներ կղզիակ կը հասնին զուլալ ջուրերուն մէջ լողալու համար։


== Բնապահպանում ==
Կղզիակը (ինչպէս նաեւ դրացի կղզիակները) յայատարարուած է  NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան․ բազէ (Falco eleonorae տեսակ), Էգէականի ճայ (αιγαιόγλαρος), ջրահատ (shearwater) թռչուններուն համար։
Տորոթէա Տիքս

Տորոթէա Լինտէ Տիքս (4 Ապրիլ 1802 - 17 Յուլիս 1887) Ամերիկա Միացեալ Նահանգից մարդասիրութեան և ժողովրդական բարեփոխութեան պահապան մըն է: Հոգեկան հիւանդութիւններ ունեցողներու համար ըրած աշխատութերը ԱՄՆ-ի մէջ և համաշխարհային ըլլալով բարեփոխութիւններու պատճար եղած է


== Կենսագրութիւն ==
1821-ին Պոսդոնի մէջ միայն աղջիկ աշակերտերու համար եղող վարժարան մը բացած է: Մինջեւ 1835 շարունակեց իր ուսուցչութեան ասպարէզին որ միշտ կը ընդատուեր իր արողջութեան խնդիրներու երեսէն: 1841 թուականին արեւելք Քեմպրիճ (Մասսաջուսէթս) բանտէն եկող հրաւերը ընդունեց որ կիրակի օրերը դաս պիտի տար: Հոն դատապարտուած կնոջ և մարդոց հետ բանտարկուած հոգեկան հիւանդներէն շատ ազդուած է: Յառաջիկա 18 ամսուն մէջ հոգեկան հիւանդներուն մնացած զանազան տեղերը պտտեցաւ: Տեսած սարսափելի տեսարանները նահանքի խորհուրդին հաղորդակցած է (1843): Անհրաժեշտ բարեփոխութիւններէ վերջ ուշադրութիւնը դրացի նահանգերու և անկէ վերջն ալ արեւմուտքը և հարավային նահանգերու տուաւ: Ապրած տարիներու միջոցին 15-են աւելի նահանգի և Քանատայի մէջ հատուկ հոգեկան հիւանդանոցներ բացուեցաւ: Նոյնաժամանակ ըլլալով երկրի զանազան կողմերու մէջ յառաջացած բոյժման միջոցներ ընուելու սկսուեցաւ: Իր աշխատութիւններով Ամերիկայէ զատ Եւրոպայի մէջն ալ հոգեկան հիւանդանոցներու համար ուշադրութիւն գրաւել հաջողեց:
Զինաւոր (անձնանուն)

Զինաւոր, հայկական արական անուն։ Առաջացած է հայերէն զինաւոր բառէն։ Գործածական անուն է Ղարաբաղի մէջ։ Անուան պարսկերէն տարբերակն է Zĩnāwar։
Եղիազար Մեսիայեան

Եղիազար Մեսիայեան (1896, Սեբաստիա, Օսմանեան կայսրութիւն - 1915, Սեբաստիա), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1874 թուականին Սեբաստիոյ նահանգի կեդրոն՝ Սե­բաս­տիա քաղաքին մէջ։ 1896 թուականին աւարտած է Կ. Պոլ­սոյ Օսմանեան դեղագործական վարժարանը։


== Գործունէութիւնը ==
Եղած է դեղագործ։ Սեբաստիոյ մէջ ունեցած է սեփական դեղատուն։ 
1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օս­մա­նեան բա­նակ, որպէս՝ զինուորական դեղագործ։


== Սպանութիւնը ==
Սպանուած է 1915 թուականին Սեբաստիոյ մէջ՝ 41 տարեկան հասակին։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ.Պոլիս, 1919։
Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965 թթ.), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
Հայրապետեան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործութեան պատմութիւնից, Երեւան, 1990։
Եարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն Սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թրքերէն), Սթանպուլ, 2001։
Խաչատրեան Լուսինէ եւ Բաբլումեան Արփինէ (կազմողներ), Ցուցակ Հայոց ցեղասպանութեան զոհերի (1915-1923 թթ.), գիրք 1, Սեբաստիայի նահանգ, Երեւան, 2004։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Սուրբ Նշան Եկեղեցի (Պէյրութ)

Սուրբ Նշան եկեղեցի առաջնորդանիստ եկեղեցի Պէյրութի մեջ, Լիբանան Կը պատկանի Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան։


== Պատմութիւն ==
Սուրբ Նշան եկեղեցի հիմնադրութիւնը կայ Իսքէնտէր Աբգարիոսի կենսագրութեան մէջ ուր եկեղեցիին պատմականը կայ։ 
Նախապէս այս վայրը եղած էր կարգաթող Յակոբ Եպիսկոպոս Ագշէհիրցիին բնակարանը։ Իր մահէն ետք, Երուսաղէմի Սուրբ Յակոբեանց միաբանութիւնը կը գնէ զայն եւ ուխտաւորներու համար մատուռի կը վերածէ։ Այս հողին վրայ կը կառուցուի եկեղեցի մը։ Ահա այս եկեղեցին է որ Համաշխարհային Ա.պատերազմին (1916 Դեկտ.) թուրքերու կողմէ կը փլցուի ճամբան լայնցնելու եւ բանտ մը շինելու պատրուակով։ Բարեբախտաբար այս փլցուած եկեղեցիին մէկ նկարը քաղած է Յովհաննէս Սարկաւագ Թոմարզացի: 
Պէյրութահայ նախապատերազմեան (1914) գաղութի ջանքերով այս եկեղեցին կը վերակառուցուի եւ կ'ըլլայ 1920-էն ետք, երբ Պէյրութի հայութիւնը կը բազմանայ։ 
Սուրբ Նշան եկեղեցին, որ կը ճանչցուէր որպէս Սուրբ Նշան վանք, կը փոխանցուի Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան, Անթիլիաս: Մինչեւ 30-ական թուականները, փոքր մատուռը գործածուեցաւ որպէս պաշտամունքի վայր եւ երբ ալ բոլորովին անբաւարար եղած ժողովուրդին աճող պէտքերուն՝ փլցուեցաւ եւ 1938-ին տեղը կառուցուեցաւ հոյակապ եկեղեցին, որ չորրորդ պաշտամունքի վայրն է կառուցուած նոյն վայրին մէջ: