Լիբանանի Հայկական Թատրոններ

Լիբանանի հայկական Թատրոններ 1920-ական թուականներէն եւ կը հասնի մինչեւ մեր օրերը:


== 1920-1940-ական թուականներուն ==
ունեցած ենք նախնական թատերական ժամանակաշրջան մը: Կիլիկիոյ արտագաղթած հայ ժողովուրդի բեկորներէն մաս մը եկեր,  անցեր ու անպաշտպան հաստատուեր էր Լիբանանի ծովեզերեայ ափերը: Զրկուած ամէն բանէ, սնունդէ, հագուստ-կապուստէ,  ղեկավարէ, առաջնորդէ` ժողովուրդը կը պայքարէր իր առօրեայ հացին համար:
Այդ տարիներուն (20-ական թուականներուն) մեր գաղութը կը յատկանշուէր երկու բաժիններով: Առաջինը` Ս. Նշան եկեղեցիով եւ համանուն վարժարանով: Իսկ երկրորդը` Ս. Խաչ եկեղեցիով եւ Սահակեան վարժարանով: Անոնց վրայ խարսխուած էր մեր ազգային կեանքը` քաղաք ու վրանաքաղաք անուններով եւ համանուն թաղականութիւններով:
1924-ին բակի մը մէջ կը ներկայացուի չորս ժամ տեւողութեամբ 12 արարնոց «Եըլտըզէ Սասուն» յեղափոխական գործը:


== 1920 -1930-ական թուականներուն ==
Այս թուականներուն կը յիշուին` Գէորգ Եղիայեանը,  Յակոբ Գնունին, Կայծակ Գնդունին:

Լիբանանահայ թատերական շարժումի առաջին շրջանին մէջ կարելի է զետեղել նաեւ կարգ մը անուններ թատերական գործիչներու, որոնք եկած ու անցած են լիբանանահայ գաղութէն եւ իրենց խանդավառ ելոյթներով թատերական որոշ տպաւորութիւն մը ձգած են լիբանանահայ թատերասէրներու վրայ։ Այդ անուններէն կարելի է յիշել` Վարդ Պատրիկը, Չափրաստը, Կոստանեանը, Սամուէլ Խանտիկեանը, Թրագօշը, Բարսեղ Աբովեանը, Հայկ-Արծիւը եւ ուրիշներ:


== 1940-էն ետք Լիբանանի մէջ ծնունդ առին զանազան թատերախումբեր ==
Յիշեալ թուականին Պէյրութի մէջ կը հիմնուի «Համազգային թատերասէրներու միութիւն»-ը,  որ հետագային կ՛անուանուի իր հիմնադիր անդամներէն Գասպար Իփէկեանի անունով:


=== «Գասպար Իփէկեան» թատերախումբ ===
«Գասպար Իփէկեան» թատերախումբի հիմնադիր անդամներուն մէջ կան անուններ,  որոնք ամբողջ 30 տարի կը մնան խումբին մէջ եւ պարբերաբար զանազան դերերով բեմ կը բարձրանան: Այդ անուններէն կարելի է յիշել` Գասպար Իփէկեանը, Զեփիւռ Շանթը, Նելլի Մինասեանը, Բաբգէն Փափազեանը, Ժորժ Սարգիսեանը, Վարդգէս Վարդապետեանը եւ ուրիշներ:
Խումբը կ՛ունենայ երեք բեմադրիչներ` Գասպար Իփէկեան, Բաբգէն Փափազեան եւ Ժորժ Սարգիսեան: Անոնց կը յաջորդեն` Զոհրապ Եագուպեան, Վարուժան Խտըշեան, Վիգէն Ստեփանեան, Յակոբ Տէր Ղուկասեան, Դաւիթ Յակոբեան եւ Յասմիկ Պերթիզլեան:
Այս խումբը 1942-էն ի վեր տուած է պերճախօս ներկայացումներ եւ հարիւրաւոր բեմի գործիչներ, որոնցմէ անպայմանօրէն կ՛ուզեմ յիշել` Արփի Խաչատուրեանը, Ժորժ Շահապեանը, Խաչիկ Արարատեանը, Սարգիս Ասլանեանը, Ժիրայր Խաչատուրեանը, Գալուստ Ճանսզեանը, Քաջազուն Ապելը, Վարուժան Խտըշեանը եւ ուրիշներ:


=== «Զարեհ Նուպար» թատերախումբ ===
1958-ին Պէյրութի մէջ, Խումբին մաս կը կազմեն` Թորոս Սարգիսեանը, Զաւէն Գալուստեանը, Վարդգէս Իւրնէշլեանը, Գէորգ Սողոմոնեանը, Յարութ Թումայեանը, Լուլու Գույումճեանը, Համբարձում Տատուրեանը,  Սարգիս Մինասեանը, Պետրոս Աճեմեանը, Աստղիկ Գասապեանը, Սրբուհի Գոճեանը, Արփի Եղիայեանը, Սամուէլ Իլանճեանը, Վահրամ Իշլէմէճեանը, Ենովք Պալիկեանը, Աստղիկ Պասմաճեանը, Գրիգոր Սաթամեանը եւ Սիրվարդ Ֆազլեանը:
1959-ին թատերախումբը կ՛անուանուի «Վահրամ Փափազեան» թատերախումբ` բեմադրիչներ ունենալով` Պերճ Ֆազլեանը, Գրիգոր Սաթամեանը եւ հետագային նաեւ` Վ. Տօներեանը, Յարութ Գնդունին, Վ. Ստեփանեանը, Ա. Յովհաննէսեանը, Գ. Տէկիրմենճեանը, Երուանդ Ղազանճեանը եւ Վարդան Մկրտիչեանը: Ինչպէս նշեցինք, մենք միայն սոյն խումբի հիմնադիրներուն կ՛անդրադառնանք, նոր շրջանին մասին` ուրիշ առիթով:


== 1940 - 1966 թուականներուն ==
կը գործէ ՀԿԵ Միութեան թատերախումբը, որուն մասնակցութիւն կը բերեն Պօղոս Մենտիլեանը եւ Դաւիթ Յ. Էվէրէկլեանը:
1943-ին ծնունդ կ՛առնէ «Ռուբէն Մամուլեան» թատերախումբը, այս խումբը կը ղեկավարէ Վազգէն Այգունի:


== 1946- 1954 թուականներուն ==
ծնունդ կ՛առնէ եւ կը գործէ «Լիբանանահայ թատերախումբ»-ը, որ կը ներկայացնէ 18 թատերախաղեր:


== 1960-ական թուականներուն ==
Պէյրութահայ թատրոնը արդէն ուժեղ է: Պէյրութ կը ժամանեն թատրոնի երիտասարդ մասնագէտներ Վարուժան Խտըշեանն ու Գրիգոր Սաթամեանը,  որոնք կու գային Լոնտոնէն: Նոյն շրջանին Հայաստանէն շրջանաւարտ բեմադրիչներ կու գան, ինչպէս` Օննիկ Գանթարճեան, Մուշեղ Մուղալեան, Ժիրայր Աւետիսեան, Յարութ Երէցեան, Լութֆի Թապագեան, Երջօ Մարգարեան եւ ուրիշներ:
1966-ին Թաթուլ Այնէճեան հիմը կը դնէ Պուրճ Համուտի Համազգայինի «Լեւոն Շանթ» թատերախումբին:
1967-ին Վարուժան Խտըշեան կը հիմնէ «Թատրոն-67» խումբը:
1969-ին «Նոր սերունդ» մշակութային միութիւնը կը հիմնէ «Արտաւազդ» թատերախումբը:
1969-ին Սիմոն Մնակեանը եւ Զոհրապ Եագուպեանը միասնաբար կը հիմնեն «Նոր թատրոն» անուն խումբը:


== 1973- 1974 տարիներուն ==
Պէյրութահայ թատերական շարժումը կը հասնի իր գագաթնակէտին, եւ գաղութը կը յագենայ թատերական ներկայացումներով:

Համաշխարհային թատրոնի օրը ծնունդ առաւ 1961-ին` «Միջազգային թատերական հիմնարկ»-ին (International Theatre Institute) կողմէ: Այդ օրը կը նշուի 27 մարտին` աշխարհի բոլոր թատերական գործիչներուն,  թատերախումբերուն եւ միութիւններուն կողմէ,  ու կը կազմակերպուին զանազան թատերական ձեռնարկներ` նշելու համար սոյն առիթը:


== Աղբիւրներ ==
Լիբանանահայ Թատրոնի Առաջին Երախտաւորները
ՎԱՍՏԱԿԱՇԱՏ ԴԵՐԱՍԱՆ ԵՒ ԲԵՄԱԴՐԻՉ ՎԱՐՈՒԺԱՆ ԽՏԸՇԵԱՆ ՈՉ ԵՒՍ Է
ՏԵՐԵՒԱԹԱՓԸ ՇԱՐՈՒՆԱԿՎՈՒՄ Է..Դաւիթ Էվերեկլեան
«Սփիւռքահայ արուեստ»
«Լիբանանահայ գաղութում չունենք բաւականաչափ հանդիսատես». Ռոբերտ Առաքելյան


== Տես նաեւ ==
Թատրոն
Գասպար Իփէկեան
Թատրոն 
Լիբանան