armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Գառնիկ Ադդարեան

Գառնիկ Ադդարեան (23 Մարտ 1925(1925-03-23), Հալէպ - 30 Նոյեմբեր 1986(1986-11-30), Պէյրութ, Լիբանան), սփիւռքահայ բանաստեղծ, քաղաքական եւ հասարակական գործիչ։
Ծնած է Սուրիոյ Հալէպ քաղաքին մէջ՝ Մարտ 23-ին։ Կրթութիւնը ստացած է տեղական հայ, ապա ֆրանսական վարժարաններուն մէջ։ Պատանի տարիքին փոխադրուած է Պէյրութ, ուր սկսած է գրել 1945-էն, աշխատակցելով Վահէ Վահեանի «Անի»ին։ Հրատարակած է բանաստեղծութիւններու եւ պատմուածքներու ժողովածուներ եւ ուսումնասիրութիւն մը Վազզէն Շուշանեանի մասին։ Վաստակ ունի գրական ու քաղաքական հրապարակագրութեան ասպարէզներուն (Պէյրութի «Յառաջ», «Կանչ» թերթերուն, ինչպէս նաեւ տեղական արաբալեզու թերթերուն) մէջ։ Եղած է լիբանանահայ՝ «Գրական Շրջանակ», մշակութային միութեան հիմնադիրներէն (1949), աւելի ետք՝ նախագահ։ Մահացած է Պէյրութ։


== Գործերը ==
«Պատնէշին Վրայ» (1954)
«Մատեան Ցաւի Եւ Հատուցման» (1965)
«Վազգէն Շուշանեան» (1966)
«Ապրիմ-Մեռնիմ» (1968)
«Սեւ Եւ Կարմիր» (արձակ էջեր, 1978)
Ներքին Քաղաք (Վիեննա)

Ներքին քաղաքը, կամ Վիեննայի Առաջին Թաղամասը (գերմ. Innere Stadt, Erste Bezirk), Վիեննայի պատմական ամենէ հին բաժինն է: 1850-ի քաղաքի ընդարձակումէն առաջ, Վիեննա քաղաքը կը բաղկանար միայն այս մասէն:

«Առաջին թաղամասը» տեսչութեան, պաշտօնատեղի եւ զբօսաշրջիկութեան կենդրոն է, որուն պատճառով ան 110.000 աշխատաւորներով Վիեննայի ամենէ զբաղ մասն է: 


== Աշխարհագրութիւն ==
Ներքին քաղաքը կը գտնուի Վիեննայի մէջտեղը: Անոր սահմանները՝

հիւսիս-արեւելք՝ 2-րդ թաղ. Լէօբօլտշթաթ
հարաւ-արեւելք՝ 3-րդ թաղ. Լանտշթրասէ
հարաւ՝ 4-րդ թաղ. Վիտըն
արեւմուտք՝ 6-րդ Մարիահիլֆ, 7-րդ Նօիպաու, 8-րդ Յօզէֆշթաթ
հիւսիս՝ 9-րդ ԱլզերկրունտԱնոր տարածութիւնը 2,869 քմ. ք. է:


== Ժողովրդագրութիւն ==


=== Բնակչութեան զարգացում ===
Երբ Վիեննա Աւստրօ-Հունգարական կայսրութեան մայրաքաղաքն էր, առաջին թաղամասին մէջ բնակչութիւնը հետզհետէ կը շատանար, սակայն երբ Վիեննա մէծցաւ եւ միայն Ներքին Քաղաքը Վիեննան չեղաւ, բնակչութեան թիւը սկսաւ հետզհետէ պակսիլ: 1880-ին թիւը հասեր էր 73.000, իսկ 2020-ին՝ 16.047: Այսօրուայ պատճառներէն մէկը բնակչութեան այս ցած թիւին տուներու սղութիւնն է:


=== Բնակչութեան տարիք ===
Ներքին Քաղաքի բնակչութեան տարիքի միջինը Վիեննայի ամենէ բարցրն է: 2020-ին միջինը 47,5 տարեկան էր, մինչ այդ Վիեննայի ընդհանուրը՝ 41 տարեկան:


=== Բնակչութեան ծագում ===
Առաջին թաղամասի բնակչութիւնը մեծամասնութեամբ Աւստրիացի է (10434, 65%): 17,3% (2775 ) կու գան Եւրոպական Միութեան երկիրներէն, իսկ մնացած 17,6% (2838) այլ երկիրներէ:


== Քաղաքականութիւն ==


=== Պատմութիւն ===
1946-էն ի վեր, Ներքին Քաղաքի թաղապետը միշտ «Աւստրիոյ Ժողովրդական Կուսակցութիւնը» (ԱԺԿ; գերմ.՝ Österreichische Volkspartei, ÖVP) նշած է: 2020-ի ընտրութիւններէ ետք Մարքուս Ֆիկլ վերընտրուի առաջին թաղամասի թաղապետ:


=== 2020-ի թաղամասերու ներկայացուցիչական ընտրութիւն ===
Ներքին Քաղաքի արդիւնքները՝

Աւստրիոյ Ժողովրդական Կուսակցութիւն՝ 40.5%, 17 նիստ
Աւստրիոյ Սոցիալ-Դեմոկրատական Կուսակցութիւն՝ 23%, 10 նիստ
Կանանչները՝ 17.4%, 7 նիստ
Նոր Աւստրիան եւ Ազատական Ատեան՝ 11.1%, 4 նիստ
Աւստրիոյ Ազատութիւն Կուսակցութիւն՝ 4.9%, 2 նիստ
Այլ՝ 3.2%


== Մշակոյթ ==


=== Երաժշտութիւն ===
Վիեննա մինջեւ այսօր կը համարուի երաժշտական կեդրոն: Հրչակաւոր երաժիշտներ, ինչպես Մոցարդ, Պէթհովըն եւ Հայտըն աշխատած կամ ապրած են Վիեննայի մէջ: Ներքին քաղաքը կը գտնուին երաժշտութեան համար կարեւոր վայրեր, ինչպէս՝ Մոցարդի տունը, Մուզիքֆըրայնը (Վիեննայի Երաժշտական Միութեան սրահ), Քոնցերդհաուսը (Նուագասրահ), Ազգային Օփերան եւ «Երաժշտութեան տուն» թանգարանը:


=== Թանգարաններ ===
Ներքին քաղաքի մէջ կը գտնուին աւելի քան 60 թանգարաններ: Ալպերդինա թանգարանը Վիեննայի երկրորդ ամենէ շատ այցելուած թանգարանն է եւ ունի 65.000 գծագրութիւններ: Անոր համար ան կը համարուի աշխարհի ամենէ մեծ եւ կարեւոր գծագրութեան հաւաքածոներէն մէկը:
Այլ կարեւոր թանգարաններ՝

Արուեստի պատմական թանգարան
Բնութեան պատմական թանգարան
Աւստրիոյ ազգային գրադարան
Ս. Ստեփան մայր եկեղեցւոյ գանձարան
Մոծարդի տունը
Անուրջքի թանգարան
Հռոմէական թանգարան


== Տեսարժան վայրեր ==

		
		
		
		
		
		
		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Ներքին Քաղաքի պաշտօնական էջ (գերմ.)


== Ծանօթագրութիւն ==
19 Նոյեմբեր

19 Նոյեմբեր, տարուան 323-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 324-րդ) օրն է

Տարուան աւարտին կը մնայ 42 օր


== Դէպքեր ==
1703. Պասթիլին մէջ կը մահանայ «Երկաթե դիմակ» անունն ստացած կալանաւորը
1946. Աֆղանստանը, Իսլանտան եւ Շուէտը դարձան ՄԱԿ անդամներ
1969. պրազիլցի ֆութպոլիստ Փելէն նշանակեց իր 1000-րդ կոլը
1998. Վինսէնթ վան Կոկի դիմանկարը աճուրդին կը վաճառուի 71.5 միլիոն ԱՄՆ տոլլարով


== Ծնունդներ ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:19 Նոյեմբերի ծնածներ

1810. Էլիըս Ռիկզ (Elias Riggs, մ.1901), ամերիկացի միսիոնար, լեզուաբան
1826. Նիկողոս Պէյ Պալեան, հայ ճարտարապետ (մահ․՝ 1858)։
1843. Յակոբ Պարոնեան (մ.1891), գրող-երգիծաբան
1933. Լարի Քինկ (Larry King), ամերիկացի դերասան, գրող եւ լրագրող


== Մահեր ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:19 Նոյեմբերի մահացածներ


== Տօներ ==

Դրօշի օր՝  Բրազիլիա Պրազիլ

Ազատագրման օր՝ Մալի
Մոնաքոյի ազգային օր՝ Մոնաքօ
Սուրբ Յովհաննէս Եկեղեցի (Արտաշատ)

Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի, Հայ Առաքելական եկեղեցի Արտաշատ քաղաքին մէջ։


== Պատմութիւն ==
Սուրբ Յովհաննէս եկեղեցւոյ հիմնարկեքը կատարուած է 29 Հոկտեմբեր 2002-ին։ Եկեղեցին կառուցուած է ՀՀ վարչապետ Յովիկ Աբրահամեանի եւ Աբրահամեան ընտանիքի բարերարութեամբ։ Նախագծի հեղինակներն են ՀՀ վաստակաւոր ճարտարապետ Արտակ Ղուլեանը եւ ճարտարապետ Էմմա Ֆահրադեանը։
Եկեղեցւոյ օծման արարողութիւնը կատարուած է Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ Ծայրագոյն Պատրիարք եւ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի հանդիսապետութեամբ եւ Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահ Սերժ Սարգսեանի ներկայութեամբ։
Սուրբ Յովհաննէս եկեղեցին կառուցուած է տուֆով, հայկական աւանդական ճարտարապետութեան ոճով եւ լուծումներով։ Եկեղեցւոյ բարձրութիւնը 35 մեթր է։ Ան գրաւած է 500քառակուսի մեթր տարածք, իսկ ընդհանուր եկեղեցական համալիրի համար հատկացուած է 2.5 հեկտար տարածք։


== Պատկերասրահ ==
Բիւզանդիոն

Բիւզանդիոն (յուն․՝ Βυζάντιο, Βυζαντίς), հին յունական գաղթօճախ հիմնուած Ք․ա 7-րդ դարուն Մեղարայի յոյն բնակիչներէն։  Հետագային կը դառնայ Բիւզանդական կայսրութեան մայրաքաղաքը Կոստանդնուպոլիս անունով։ 


== Անուանում ==
Մեղարայի Նիսոս թագաւորին զաւակը Վիզաս Մեղարացիներու գաղթօճախներ հիմնելու ծրագրին ղեկավար կը նշանակուի։  Ք․ա 657-ին, մեղարացի գաղթականներ Վիզասի առաջնորդութեամբ կը հաստատուին Պոսֆորի Ոսկեղջիւր ծոցի ափերուն եւ կը հիմնեն յունական գաղթօճախ մը, որուն կու տան իրենց Վիզաս առաջնորդին՝ թագաւորին, անունը Բիւզանդիոն (յուն.` Βυζας - Βυζάντιο)։


== Դիցաբանութիւն ==

Ըստ յունական դիցաբանութեան, մեղարացիները կը հետեւին Տելֆի Պատգամախօսի ցուցմունքներուն․ գաղթօճախը հիմնել «կոյրերու» քաղաքին դիմացը։  Իբրեւ կոյրեր կ'ակնարկուին Հալքիտոնայի (Նիքոմիտիա) քաղաքին բնակիչները, որոնք քաղաքը հիմնած էին աւելի կանուխ, Պոսֆորի դիմացի ասիական ափին, առանց նկատի առնելու եւրոպական ափին առաւելութիւնները։ 


== Բիւզանդիոնի դիրքը ==

Համեմատելով երկու քաղաքներուն վայրերը, Բիւզանդիոնի դիրքը յարմար է պաշարումի պարագային։  Քաղաքին Աքրոփոլիսը Ոսկեղջիւր ծոցին եւ Պոսֆորի միացման կէտին գտնուելով ծովու ջուրերէն պաշտպանուած է եւ միայն արեւմտեան մասին կառուցուած են բարձր պարիսպներ։  Առաւել, Բիւզանդիոնի դիրքը կը հսկէ ծովու ճամբաները եւ հնարաւորութիւն կու տայ Պոսֆորի երկայնքին նոր գաղթօճախներու հիմնադրութեան։  Նաեւ, կլիմայական պայմանները նպաստաւոր են․ Ոսփորին ցուրտ հոսանքները անձրեւ կը բերեն բերրի դարձնելով մշակման հողերը եւ անմշակ տարածքները անտառներով հարստացնել։


== Պատմական տեղեկութիւններ ==

Բիւզանդիոնը արագօրէն կը զարգանայ։  Կ'ամրացուի եւ ասիական ափերուն նոր տարածքներ կը գրաւէ։  Ըստ Փաֆսանիասի հնադարի ամէնէն լաւ ամրացուած քաղաքներէն եղած է։ 


=== Դասական եւ հելլենիստական ժամանակաշրջաններ ===
Բիւզանդիոն Տիլոսի Դաշինքին մաս կազմած է։  Պելոպոնեզի Պատերազմին (Ք․ա 431 - 405) սկիզբին Աթէնքի կողմ կը դիրքորոշուի, իսկ Ք․ա 411-ին Աթենեան Դաշինքէն դուրս կ'ելլէ եւ յաջորդ տարին Սփարթիին Քլէարհոս զօրավարը Բիւզանդիոնը կը գրաւէ․ որպէսզի արգելք հանդիսանայ Սեւ Ծովէն Աթէնք ցորենի արագման։  
Ք․ա 409-ին Աթենացիներուն Ալքիվիատիս զօրավարը Բիւզանդիոնը կը գրաւէ։  Քլէարհոս կը մեկնի։  Յաջորդող տասնամեակին, քաղաքը մերթ Սփարթիին եւ մերթ Աթէնքին ձեռքը կ'իյնայ։  
Բիւզանդիոն Մակեդոնիոյ Ֆիլիպոս Բ․ի թագաւորին հետ խաղաղութեան դաշինք կը կնքէ, սակայն վերջինը քաղաքը կը պաշարէ (Ք․ա 341-ին) երբ Բիւզանդիոն կը մերժէ Աթէնքին դէմ ելլել։  Մեծն Աղեքսանտրի տարիներուն քաղաքը կիսանկախ է։  Յաջորդող տարիներուն Բիւզանդիոն կը ձգտի տարածուիլ, որպէսզի առեւտրական ճամբաները հսկէ։  


=== Հռոմէական շրջան ===
Հռոմէական գրաւման սկզբնական շրջանին, Բիւզանդիոն կիսանկախ եւ ազատ քաղաքի իրաւունքներ կ'ունենայ։  Սակայն այս դրութիւնը կը վերջանայ Վեսբասիանոս կայսրի ժամանակ եւ կը դառնայ հռոմէական հասարակ նահանգ մը։  Անտոնիոս կայսրի ժամանակ, ենթակառոյցներ կը շինուին․ Տիոս սրբավայրի լոգարանները, թատրոն, ձիարշաւարան եւ ուրիշ։  Նոյն ժամանակ, քաղաքը կ'անուանուի Աուկուսթա Անտոնինա Augusta Antonina։   Գոթերու արշաւանքներուն, Բիւզանդիոն կը դիմանայ։  324-ին Կոստանtին Ա․ կայսր, Բիւզանդիոնի դիրքին առաւելութիւնները նկատի առնելով, կ'որոշէ կայսրութեան մայրաքաղաքը հոն տեղափոխել եւ քաղաքը կ'անուանուի Կոստանդնուպոլիս։
Վարդան Մատթէոսեան

Վարդան Մատթէոսեան (6 Մարտ 1964(1964-03-06), Մոնդեվիտէօ, Ուրուկուէյ), պատմաբան, բանասէր եւ թարգմանիչ։
Ծնած է Մոնթէվիտէօ, 1964ին։ Նախնիները՝ Չոմախլուէն, Ենիճէէն, Ատափազարէն եւ Ատանայէն։
Հայեցի ուսումը ստացած է Խրիմեան Կրթական Հիմնարկութեան մէջ (Պուէնոս Այրէս, 1973-1981)։ Աւարտած է Պուէնոս Այրէսի համալսարանի տնտեսագիտական ճիւղը (1991)։ Դոկտորականի տիտղոսը ստացած է Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիայի Պատմութեան ինստիտուտէն (Երեւան), 2006ին։
Ներկայիս Միացեալ Նահանգներու Արեւելեան թեմի Ազգային Առաջնորդարանի (Նիւ Եորք) դիւանապետի պաշտօնը կը վարէ, պատմութեան եւ գրականութեան մասնագէտ է։
Վերջին 35 տարիներուն հայերէն, անգլերէն եւ սպաներէն 8 հատոր հրատարակած է՝ հայոց պատմութեան, գրականութեան ու լեզուի մասին, եւ սպաներէնի ու անգլերէնի թարգմանած՝ 22 գիրք։
Խմբագրած է հայերէն, սպաներէն եւ անգլերէն կարգ մը հատորներ, եւ հրատարակած՝ բազմաթիւ ուսումնասիրութիւններ, թարգմանութիւններ եւ հրապարակագրական յօդուածներ հայ եւ օտար մամուլին մէջ։
Մառիի Ճակատամարտ

Մառիի ճակատամարտ տեղի ունեցած է 24 Օգոստոս 1266-ին, Եգիպտոսի Մամլուքներու սուլթանութեան եւ Կիլիկեան Հայաստանի զօրքերու միջեւ, Մառի կոչուող կապանին մէջ (Սեւ լեռներու շրջան)։


== Ընթացքը ==
Եգիպտոսի սուլթան Զահեր Բայբարսը, օգտուելով մոնկոլական տիրակալութեան տրոհումէն ու թուլացումէն, վերանուաճեց Հիւսիսային Ասորիքը, իսկ Օգոստոսին Մանսուր Կալաունին 30-հազարնոց զօրաբանակով ուղարկեց Կիլիկիա։
Հեթում Ա.-ը կը գտնուէր Թաւրիզի մէջ՝ դաշնակից մոնկոլներու մօտ։ Մամլուքներու դէմ դուրս եկան արքայազներ Լեւոնը եւ Թորոսը 15-հազարանոց բանակով։ Հայկական զօրքերը կարողութիւնը չունեցան դիմադրել իրենց կրկնակի գերազանցող Մամլուքներուն։ Արքայազն Թորոսը զոհուեցաւ, իսկ Լեւոնը Սմբատ Սպարապետի որդիի՝ Վասիլ Թաթարի հետ միասին գերեվարուեցան։


== Հետեւանքներ ==
Հեթում Ա.-ը վերադարձաւ եւ իր երկիրը յայտնաբերեց թալանուած վիճակին մէջ: Մամլուքները թալանած եւ աւերած էին երկրի երեք մեծ քաղաքները՝ Մամեստիան, Ատանան եւ Տարսոնը, ինչպէս նաեւ Այաս նաւահանգիստը։ Մամլուքները քսան օր պաշարելէ ետք յաջողեցան գրաւել Սիս մայրաքաղաքը, գերեվարեց շուրջ 40 հազար բնակիչ։ Հեթումը անյապաղ քայլեր ձեռնարկեց Լեւոնին գերութենէն ազատելու համար եւ որոշ տարածքային զիջումներ կատարելու դիմաց ետ վերադարձուց գահաժառանգը։
1269 թ. Տարսոն քաղաքի մէջ Լեւոնը թագաւոր օծուեցաւ, իսկ Հեթումը ծառայութեան անցաւ Դրազարկի վանքին մէջ որպէս կղերական։


== Գրականութիւն ==
Renée Grousset, Histoires des Croisades, III
Կլոդ Մութաֆեան, Le Royaume Armenien de Cilicie
Angus Donal Stewart, The Armenian Kingdom and the Mamluks
Սարգիս Շաթրեան

Երիսատասարդ երգիչ Սարգիս Շաթրեանի մասին «Յառաջ» կը գրէ հետեւեալը.-
«Փոքր տարիքէն սկսած է նուագել տուտուկ. զոր ինք անձամբ կը շինէր: Նուագած է նաեւ ջութակ եւ մանաւանդ ուտ: 1950-ին փոքրիկ աքորտիոն մը գնելով կը սկսի զուտ անձնական ճիգերով, առանց ուսուցիչ, նուագել ամբողջ օրը եւ կը յաջողի իւրացնել յադ գործին ալ: Հազիւ երկու տարի անց, արդէն կը նուագէ Պախ, Մոցարթ, Խաչատուրեան եւ այլ դժուար հեղինակներր:
1952-ին կը նշանակուի աքորտիոնի ուսուցիչ՝ Հլաէպի նորարաց Պետական երաժշտանոցէն ներս:
1958-ին մեկնելով Հայաստան, ամբողջ հինգ տարի մշը կը հետեւի Կոմիտասի անուան պետական եաժշտանոցի ղեկավարութեան լրիւ դասընդացքներուն՝ Հայաստանի ժողովրդական վաստակաւոր Արթիսթ թաթուլ Ալթունեանի մօտ:
1963-ին կ՛աւարտէ վերոյիշեալ Երաժշտանոցը գերազանց գնահատականով եւ վերադառնալով Լիբանան կը նշանակուի երգչախումբի ղեկավար եւ դասատու Պէյրութի Ազպային երաժշտանոցին մէջ, ուր կը շարունակէ մինչեւ այսօր:
Պէյրութի մէջ մէկ տարի մը կը ստանձնէ Քնար երգչախումբի ղեկավարութիւնը, որմէ ենք կը կազամակերպէ Կռունկ երգչախումբը որ բազմաթիւ ելոյթներ ունեցաւ հայ եւ օտար շրջաններու մէջ։ Նոյն երգչախումբը մասնակցեցաւ նաեւ «Ուատի Ֆանիսիայի» փառատոնին, որուն գեղարուեստական ենդհանուր պատասխանութիւնը ստաձած է Սարգիս Շաթրեան:
Ան մեր երաժշտական կեանքի ամենաերիտասարդ ուժերէն է եւ գաղութը շատ բան կը սպասէ իրմէ»Սփիւռքահայ արդի գրականութիւն (խմբ. խմբագրող և համադրող՝ Սեդա Ծաղիկեան-Տէմիրճեան), Միշիկըն էջ էջ 220։:
Լեւոն Ժամկոչեան

Լեւոն Ժամկոչեան, (4 Դեկտեմբեր 1946, Պէյրութ): Հայ նկարիչ, քանդակագործ, եւ կաւագործ: 


== Կենսագրութիւն ==
Փոքր տարիքէն հակում ցոյց տուած է նկարչութեան։ Տասնութ տարեկանին մեկնած է Իտալիա, ուր ուսանած է ծանօթ նկարիչներու եւ քանդակագործներու հսկողութեան տակ։ Իր արուեստը  զարգացուցած է Վենետիկի եւ Միլանոյի ակադեմիաներուն մէջ աշխատակցելով փրոֆէսորներ Սանթամասոյի եւ Իւսելլինիի հետ։
Շրջանաւարտ է Միլանոյի «Պրետա» ակադեմիայէն ինչպէս նաեւ Վենետիկի արուեստից հաստատութենէն ստացած է սերամիքի արուեստի վկայական մը։
Կազմակերպած է բազմաթիւ ցուցահանդէսներ Պէյրութ, Միլանօ, Վենետիկ, Պոլիս, Երեւան, Հռոմ, Տիթրոյթ, Պոսթըն եւ այլուր։ Մասնակցած է հաւաքական բազմաթիւ ցուցահանդէսներու։ Անոր գործերը կը գտնուին բազմաթիւ հայկական, ֆրանսական, յունական, իտալական, լիբանանեան, փորթուկալեան եւ զուիցերիական անհատական հաւաքածոներու մէջ։ Ինչպէս նաեւ երեք հատը կը գտնուին Երեւանի պետական պատկերասրահին մէջ։ Ան ոչ միայն Միջին Արեւելքի ուշադրութիւնը գրաւած է այլ նաեւ Եւրոպայի եւ Միացեալ Նահանգներու արուեստի քննադատներուն, որոնք իր մասին գրած են բազմաթիւ գնահատական յօդուածներ։ Նոյեմբեր 1968-ին մեկնած է Ամերիկա ցուցահանդէսներ տալու Մ. Նահանգներու եւ Քանատայի առաջաւոր քաղաքներուն մէջ, սկսեալ Տիթրոյթէն, ուր հայկական բարեգործական միութեան հովանաւորութիւնը կը վայելէր։
Լեւոն Ժամկոչեանի մասին «Զարթօնք»ի մէջ կը կարդանք հետեւեալը.
«Հազիւ քսան տարեկան երիտասարդ նկարիչ Լեւոն Ժամկոչեան իր գեղագիտական խառնուածքին ամենահարազատ միջավայրը գտաւ մեկնելով Իտալիա, Վենետիկեան դիւթական աշխարհը: Ժամկոչեանի ներաշխարհէն ժայթքող դիւթական փայլատակումները առ այժմ վճիտ արձագանգումներ են իր իսկ ձեւագծած գիւղերուն եւ գուլայ- գուլայ բարձրացող ամպերուն. ստեղծագործ երկունքը հինը հարուածող շանթերու եւ բարեբեր նոր անձրեւներու նախանշաններ ցոյց կու տայ:
Ցուցագրուած են 18 իւղաներկներու, 15 գծանկարներու եւ 10 արձաններու պատկառազդու թիւ մը: Նոր մարդու խանդավառութիւնը ակներեւ էր: Իսկ այս բոլորը ցոյց կու տային եւ կը վկայէին, թէ մտածումներու եւ յղացքի վարար գնացքը պատահական չէր հոն, ընդհակառակը պէտք է ըսել, թէ անոնք այդ մտածումները թաքնուած իմաստասիրական ճշմարտութեան մը եւ յանդուգն զսպուածութեան մը յանգած էին յաճախ: Ի դէպ այս բոլորին մէջ դասաւորում տեղ-տեղ յստակ, այլուր շփոթ վկայութիւն է զօրաւոր ինքնատիպութեան մը: Ոչ մէկ կասկած Լեւոն Ժամկոչեան (լէօն) ինքնավստահօրէն դէպի ապագան կը քալէ»:
Դարձեալ Լեւոն Ժամկոչեանի մասին «Զարթօնք» կը գրէ.
«Ուշագրաւ է Լեւոն ժամկոչեանի նկարներու թեքնիքը, որ գլխաւոր բանալին կը կազմէ իր յաջողութեան: Ակներեւ են վրձինի վստահ հարուածներ, նուրբ ճաշակ եւ թափանցիկ գոյներու վարպետ գործածութիւն՝ ինչպէս կը հաւաստիացնեն տիտղոսաւոր քննադատներ: Երիտասարդ արուեստագէտը յաջողած է ստեղծել անձնական ոճ մը եւ զայն դրոշմել իր ստեղծագործութիւններուն վրայ»:


== Արտաքին յղումներ ==
Լեւոն Ժամկոչեանի նկարներու կայքը
Լեւոն Ժամկոչեանի քանդակներու կայքը
Հայաստանի ազգային պատկերասրահ
Levon Jamgochian @ The Art Scene
Hye Loor - Armenian C1 News
ԱՆՀԱՆԳԻՍՏ ՈՐՈՆՈՒՄՆԵՐՈՒ ՆԿԱՐԻՉԸ
Levon Jamgochian: Life in Art
Հայ բուսաշխարհ (բառարան)

«Հայ բուսաշխարհ», բուսաբանակն բառարան, հեղինակ՝ Կարապետ Գաբիկեան, տպարան՝ Սրբոց Յակոբեանց, Երուսաղէմ։ Բառարանը հրատարակուած է 1968-ին, 316 էջերէ։ Բուսաբանական բառարանը կ'ընդգրկէ շուրջ 2000 բառ։


== Բովանդակութիւն ==
Բառարանը կը ներկայացնէ հիմնականօրէն Սեբաստիոյ տարածքին աճող վայրի եւ մշակելի բոյսերու հայկական անուններու հաւաքածոյ:
Բոյսերու անուններէն զատ գիրքին մէջ տեղ գտած են նաեւ բոյսերուն առընչուող զանազան եզրոյթներ, ասոյթներ, բառեր, որոնք գործածուած են Սեբաստիոյ եւ անոր շրջակայքի գիւղերուն մէջ բնակող հայերուն կողմէ։
Գիրքին ներածական մասին մէջ Գաբիկեան մանրամասնօրէն նկարագրած է իր այդ աշխատութեան ստեղծման պատմութիւնը, գիրքը կազմելու հիմնական սկզբունքները, բոյսերու անուններուն ծագումն ու նշանակութիւնը եւ բազմաթիւ օրինակներ կը բերէ հին Հայաստանի մէջ գոյութիւն ունեցող ծառապաշտութեան եւ բուսապաշտութեան վերաբերեալ։
Աշխատութեան մէջ տեղ գտած են նաեւ բոյսերուն առընչուող ժողովրդական աւանդոյթներ, շատ լաւ նկարագրուած է Սվասի բնութիւնն ու եղանակը, որոնք կը նպաստեն, որ հոն բուսական աշխարհը բազմազան եւ ինքնատիպ ըլլայ:
Կարապետ Գաբիկան շրջած է գիւղերը, գրի առած նաեւ գիւղացիներուն կողմէ գործածուող անունները եւ կազմած է բոյսերու հաւաքածոյ: Ֆրանսայէն ստացած գիրքերուն միջոցով ճշգրտած է այդ բոյսերուն լատիներէն եւ ֆրանսերէն անունները:
Անանուխ

Անանուխը (լատիներէն՝ Mentha×Piperita), շրթնազգիներու ընտանիքին պատկանող կոճղարմատաւոր, տեւական խոտաբոյս է։ Մշակովի անանուխը ունի հակադիր, սուր ատամնաւոր եզրերով, ձուաձեւ կամ նշտարաձեւ տերեւներ, կարմրաւուն մանր ձողիկներ։ Բոյսի ցեղի «Մենթա» անուանումը առաջ եկած է հին յունական դիցաբանութեան յաւերժահարս Մինթայի անունէն։

Հայերէն անուան ծագումը տե՛ս՝ Հրաչեայ Աճառեան, Հայերէնի Արմատական Բառարան, Ե.1926 [1]


== Նկարագրութիւն ==

Անանուխն առաջին անգամ նկարագրած է Քարլ Լինեուսը (Carl Linnaeus) 1753 թուականին եւ ներկայացուցած է զայն որպէս տեսակ մը, սակայն ներկայիս ան կը համարուի հիպրիտ:Ան բազմամեայ բոյս մըն է, ձողունն ուղիղ կը ձգուի 30-90 սմ. բարձրութեան հասնելով, հոծ է, կտրուածքը՝ քառանկիւնի: Տերեւները երկարոտ են, 4-9 սմ. երկարութեան եւ 1.5-4 սմ. լայնութեան, մութ կանաչ, կարմրաւուն ջիղերով, նշտարաձեւ կամ ձուաձեւ, եզրերը՝ մանր ատամնաւոր, դասաւորուած են խաչաձեւ-հակադիր կարգով: Ծաղիկները մանիշակագոյն են՝ 6-8 մմ. երկարութեամբ հաւաքուած են գագաթին մօտ: Կը ծաղկի ամառուան կէսերէն մինչեւ ուշ ամառ: Քրոմոսոմներու քանակը զոյգ է՝ 66, 72, 84, ամէնէն շատը՝ 120 հատ:
Անանուխը արագ աճող բոյս մըն է, տեղ մը բուսնելէն ետք արագ կը տարածուի:


== Բաղադրութիւն ==
Բոյսի գետնէն վեր գտնուող մասը կը պարունակէ եթերաիւղ, որուն պարունակութիւնը ծաղիկներուն մէջ կը կազմեն 4-6, տերեւներուն մէջ՝ 2.4 - 2.75, իսկ ձողուններուն մէջ՝ մինչեւ 0.3 տոկոս։ Ան կը ստացուի ջրային գոլորշիներու միջոցով թորման եղանակով։ Անոր հիմնական մասը (41 - 65%) երկրորդային ալքոլ մենթոլն է։ Բոյսին մէջ կան նաեւ մենթոն, պինեն, լիմոնեն, դիպենտեն, ցինէոլ եւ այլ արժէքաւոր նիւթեր։


== Յատկութիւններ ==
Հնագոյն ժամանակներէն մարդիկ կ'օգտագործէին անանուխի յատկութիւնները: Հին հռոմէացիները անանուխի տեւներով կը փաթթէին ճաշի սեղանին երեսը՝ ախորժակ բանալու համար: 
Անանուխը մեղրատու բոյս է, անկէ ստացուած մեղրը ունի սաթի գոյն եւ անանուխին հաճելի բոյրը:
Անանուխը կ'օգտագործուի որպէս յաւելանիւթ հաճելի բոյր եւ համ տալու համար կարգ մը սննդամթերքներուն՝ պաղպաղակներուն, ծամոններուն, ատամի մածուկներուն, նաեւ կ'օգտագործուի հրուշակի արտադրութեան մէջ:


== Պատկերասրահ ==

		
		


== Օգտագործում ==
Բուժման նպատակով կ'օգտագործեն բոյսի տերեւները։ Բժշկութեան մեջ կը կիրառուի ոչ միայն բուսահումքի, այլեւ անոնցմէ ստացուող եթերաիւղի ձեւով։ Անանուխը անյիշելի ժամանակներէն յայտնի եղած է մարդկութեան։ Միջնադարուն կը գտնէին, որ անանուխի հոտը կ'աշխուժացնէ ուղեղի աշխատանքը։ Ավիսեննան (Իպն Սիննա) դեղաբոյսը լայնօրէն օգտագործած է գլխացաւերու, մելամաղձոտութեան, տեսողութեան թուլութեան, ականջներու խշշոցի, քիթի արիւնահոսութեան, վատ հոտի, խոցերու, բերանի լորձաթաղանթի բորբոքումներու, ատամնացաւի, ատամի փտախտի, նշիկաբորբի, շնչարգելութեան, հազի, ստամոքսի բորբոքումներու պարագաներուն։
Մխիթար Հերացին բոյսը օգտագործած է որպէս ցաւազրկող եւ թարմացնող միջոց, նողկանքի, փսխման եւ լոյծերու պարագաներուն։
2-4 կաթիլ անանուխի իւղը կտոր մը շաքարի վրայ կ'օգնէ անցընելու փորացաւը։


== Քաղը ==
Հասունացած տերեւները կը քաղեն Յուլիս-Օգոստոս ամիսներուն, որոնցմէ յետոյ Սեպտեմբեր ամսուն հնարաւոր է երկրորդ քաղը:
Յովհաննէս Շիրազի տուն-թանգարան

Յովհաննէս Շիրազի տուն-թանգարանը, հիմնադրուած է 1983 թուականին, բայց կը գործէ Սեպտեմբեր, 2003 թուականէն սկսեալ:
Այս տուն-թանգարանը ընդգրկուած է Կիւմրիի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ:


== Պատմութիւն ==
Հայ մեծ բանաստեղծ՝ Յովհաննէս Շիրազին այս տունը նուիրուած է Յուլիս 1983 թուականին։ Սակայն բանաստեղծը այս տան մէջ չէ ապրած: Ան մահացած է 14 Մարտ 1984 թուականին։ Շէնքը կառուցուած է 1886 թուականին եւ եղած է մեծահարուստ վաճառականի մը տունը։ Բանաստեղծին յիշատակը յաւերժացնելու եւ ժառանգութիւնը պահպանելու նպատակով Հայաստանի կառաւարութեան որոշմամբ, Լենինականի տունը պիտի վերածուէր յուշատուն-թանգարանի։ 7 Դեկտեմբեր 1988 թուականի երկրաշարժին պատճառով թանգարանին շէնքին մէջ (որ դեռ չէր բացուած) կ'ապաստանին բազմաթիւ ընտանիքներ, որոնց Կիւմրիի քաղաքապետարանը 2000-2002 թուականներու ընթացքին կը յատկացնէ բնակարաններ՝ ազատելով եւ վերանորոգելով թանգարանի շէնքը։


== Ցուցադրութիւն ==
Թանգարանին մէջ կը պահպանուին ու կը ցուցադրուին Յովհաննէս Շիրազի անձնական իրերը, ձեռագիրները եւ տպագիր գործերը։ Մեծ արժէք կը ներկայացնեն յատկապէս բանաստեղծին կամ թանգարանին նուիրաբերուած նշանաւոր արուեստագէտներու աշխատանքները (Մարտիրոս Սարեան, Սերգէյ Փարաջանով, Արա Շիրազ, Ստեփան Շիրազ եւ այլն)։
Թանգարանը ունի 6 սենեակներ։ Առաջին սենեակին մէջ կը ներկայացուի տեղեկութիւններ բանաստեղծին մանկութեան մասին։ Երկրորդ սենեակը պատրաստուած է այնպէս ինչպէս եղած էր Շիրազի կենդանութեան ժամանակ։ Մնացած 4 սենեակներուն մէջ կը գտնուին հեղինակին ստեղծագործական աշխատանքները, նկարները եւ այլն։ Հոն տեղադրուած է նաեւ գրականութեան նոպելի մրցանակ ստացած Ճոն Սթէյնպեքի նկարը, որ շնորհակալութիւն կը յայտնէ Յովհաննէս Շիրազին՝ անոր Երեւանի մէջ դիմաւորելու վերաբերմունքին համար։


== Հասցէ ==
Թանգարանը կը գտնուի Կիւմրի, Վարպետաց փողոցի 101-ի վրայ։ Այս փողոցին մէջ կը գտնուի նաեւ Աւետիք Իսահակեանի տուն-թանգարանը։


== Պատկերասրահ ==
Գարեգին Բաբազեան

Բաբազեան Գարեգին Յովհ. Լեզուագէտ, թարգմանիչ, ծնած Իզմիր 1833-ին, աշակերտ Մեսրոպեան վարժարանի՝ ուր Պետրոս պէյ Եուսուֆի հաստատած ֆրնս. Եւ անգլիերէն լեզուաց ուսուցման շնորհիւ կը հմտանայ անոնց: Մեսրոպեանի շրջանը լրացնելու, ժամանակակից բոլոր անգլիագէտներուն պէս՝ իբր թարդման կը ծառայէ Խրիմի պատերազմին (1854-1856) անգլիական բանակին մէջ՝ ուր սիրելի կը դառնայ զօրապետին, որ կը խոստանայ Անգլիա ղրկել զինք յետ պատերազմի: Խոստումը կ՚իրագործուի: Բաբազեան կ՚անցնի Անգլիա, քանի մը տարի մը մնայ հոն, ապա կը մեկնի Ցուրիխ՝ ուր կ՚ապրի երկար ատեն ու կը մտերմանայ անգլ. Ամոլի մը, որուն, որուն ամուսնոյն մահէն ետք 1868-ին կը պսակուի կնոջ հետ: Այս անգլուհին կը սորվի յետոյ հայերէն եւ անձնուէր զօրավիգը կ՚ըլլար հայ ամուսնոյն: Բաբազեան իր կնոջ հնտ Իզմիր կը դառնայ եւ Ընթերցարան մը կը հիմնէ եւ 1876-ին նորէն Անգլիա կը վերադառնայ ամենակարեւոր եւ անմոռանալի դեր մը կատարելով, ինքը հանդիսանալով Հայկ. Խնդրին շարժման որդին եւ զսպանակը Լոնտոնի եւ Մանչեսդրի Հայոց օժանդակութեամբ իր անձնական բարեկամ Ճէյմս Պրայսի՝ նաեւ վարիչը Պոլսոյ պատրիարքարանի բռնելիք ուղղութեան: Իր ատենապետութեամբ կը գումարուի 19 Մարտ 1878-ին անգլեւհայ Յանձնաժողովի նիստը Պրայսի տան մէջ, ի պատրաստութիւն արտաքին գործոց նախարար Լորտ Տէրպիի մատուցուելիք Յիշատակագրին, Հայկական Խնդրոյն վրայ: 1882-1883-ի ատենները Իզմիր կը վերադառնայ եւ 90ական թուականին կրկին Անգլիա կ՚անցնի Հայկ. Հարցին վերարծարծման հետեւանքով: 1894-ին Երուսաղէմ ուխտագնացութեան կ՚երթայ եւ Իզմիր դառնալով՝ հոն կ՚ապրի ցմահ (1908 մարտ):
Բաբազեան բացի ազգային դատով աշխատելէն՝ Ճէլմս Պրայսի Մասիս բարձրանալուն նկարագրականը ներկայացնող «Transcaucasia and Ararat» երկը թարգմանած է եւ 1890-ին Պոլիս տպել տուած: Յաջողապէս թարգմանած է նաեւ Շէյքսբիրի Համլէթ ու Օթելլօն. Ալեւոյթի տարիներուն ալ սկսած էր յանգաւոր թարգմանել Հոմերոսի Իլիականը՝ որմէ նմոյշ մը միայն երեւաց:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Բ., էջ 338 :
Գառնիկ (անձնանուն)

Գառնիկ, հայկական արական անուն։ Հայերէն գառն բառի փաղաքշական ձեւն է։ Կայ նաեւ Գառնուկ ձեւը։ Գառնիկ անձնանունը կը գործածուէր մինչեւ 6-րդ դար, այնուհետեւ դուրս եկած է գործածութենէ եւ կրկին վերականգնուած 19-րդ դարուն:


== Գործածութիւններ ==
Գառնիկ, թոռը Գեղամ նահապետի։ Իր անունով կոչուած է Գառնի աւանը։
Գառնիկ, թարգմանիչ, աշակերտ Սահակի եւ Մեսրոպի, ընկեր Եզնիկի եւ այլն։
Գառնիկ, ճգնաւոր Բասենի Յօրնկայ գիւղէն։ Իր ձեռքին մէջ յայտնուելով Գրիգոր Լուսաւորչի նշխարները՝ բերաւ Թորդան 328 թուականին:
Գառնիկ, եպիսկոպոս, երկրորդ առաջնորդ Ցուրտաւի, յաջորդեց Ափոցի շուրջ 490 թուականին։
Գառնիկ, եպիսկոպոս Ամարասի, ժամանակակից Վաչագան Գ.-ի։
Գառնուկ, հայր մղտեսի Սահակի, որ 1427 թուականին Աստուածատուր քահանայէն գնեց Աւետարան մը 24 փլորինով եւ նուիրեց Ամասիոյ Ղազալա գիւղի Ս․ Սարգիս եկեղեցիին:
1813 թուական

1813 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 13րդ տարին


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1813 ծնունդներ

Յուլիս 17՝ Գէորգ Դ․ Կոստանդնուպոլսեցի (Քերեսթեճեան, մ.1882), 1866-էն ԱմենԱնիկա Հայոց կաթողիկոս
10 Հոկտեմբեր՝ Ճիւզեփէ Վերտի․ իտալացի վիպապաշտ յօրինող


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1813 մահեր