armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Յովհաննէս Բաղրամեան

Յովհաննէս Բաղրամեան (20 Նոյեմբեր (2 Դեկտեմբեր) 1897 կամ 2 Դեկտեմբեր 1897(1897-12-02), Չարտախլու, Ելիզավետպոլի գավառ, Ելիզավետպոլ Նահանգ, Ռուսական Կայսրութիւն - 21 Սեպտեմբեր 1982(1982-09-21)[…], Մոսկուա, ՌԽՖՍՀ, Խորհրդային Միութիւն), Խորհրդային Միութեան նշանաւոր զօրահրամանատար, Խորհրդային Միութեան մարաջախտ, ԽՍՀՄ պաշտպանութեան փոխնախարար:


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Արցախի Չարդախլու գիւղը (Գանձակի նահանգի տարածք): Նախնական կրթութիւնը ստացած է տեղւոյն երկաթուղային երկդասեան դպրոցին, ապա Թիֆլիսի երկաթուղային ուսումնարանին մէջ:
Յովհաննէս Բաղրամեանը զինուորական ծառայութեան սկսած է 1915-ին, ռուսական բանակին մէջ, իբրեւ կամաւոր-շարքային զինուոր կովկասեան 2-րդ սահմանապահ գունդին մէջ, կռուելով կովկասեան ռազմաճակատին վրայ` Օսմանեան կայսրութեան դէմ:
1917 յունիսին, աւարտելով Թիֆլիսի փրոպորշչիկներու դպրոցը, դարձեալ մեկնած է ռազմաճակատ`, ծառայելու համար հայկական 3-րդ հրաձգային գունդին մէջ:


== Ռազմական գործունէութիւն ==
1918 փետրուար-ապրիլին հայկական առաջին հեծեալ գունդի շարքերուն մէջ կռուած է թրքական բանակին դէմ` Քարաուրկանի, Սարիղամիշի եւ Կարսի ճակատներուն վրայ: Նոյն գունդի կազմին մէջ 1918-ին մասնակցած է Սարդարապատի ճակատամարտին:
Հայաստանի խորհրդայնացումէն ետք Կարմիր բանակի մէջ ծառայած է իբրեւ հայկական գունդի բաժնի հրամանատար:
1923-ին նշանակուած է հայկական հրաձիգային բաժանմունքի Ալեքսանդրապոլի (այժմ` Գիւմրի) հեծեալ գունդի հրամանատար (մինչեւ 1931):
1925-ին աւարտած է հեծելազօրային հրամանատարական կազմի կատարելագործման, 1931-ին բարձրագոյն հրամանատարական կազմի դասընթացքները, 1934-ին` Մ. Ֆրունզէի անուան ռազմական ակադեմիան, 1938-ին` գլխաւոր սպայակոյտի ռազմական ակադեմիան:
1940-ին եղած է Քիեւի ռազմական շրջանի յատուկ գործողութիւններու բաժնի պետ եւ սպայակոյտի պետի տեղակալ:
Նացիական Գերմանիոյ ԽՍՀՄ ներխուժելէն ետք 1941 Յունիսին նշանակուած է սպայակոյտի պետի տեղակալ` հարաւարեւմտեան ռազմաճակատին վրայ: Մասնակցած է Քիեւի պաշտպանութեան, Տոնի Ռոստովի ազատագրման, Մոսկուայի մօտ խորհրդային զօրքերու հակայարձակումին:
1943 նոյեմբերին զօրավար-գնդապետի կոչումով կը նշանակուի 1-ին Մերձպալթեան ռազմաճակատի հրամանատար եւ 1944-ին կը մասնակցի խորհրդային մեծ յարձակումին Պիլոռուսական եւ Լիթվայի գործողութեան: Անոր բանակները ճեղքելով հասած են Պալթիկ ծով: Այս ռազմական սխրագործութեան համար Բաղրամեանը կ՛արժանանայ Խորհրդային Միութեան հերոսի կոչման:
1945-ին սկիզբը անոր բանակը մասնակցած է արեւելեան Պրուսիոյ գրաւումին: Բաղրամեան ղեկավարած է Քէօնիկսպերկի (այժմ` Քալինինկրատ) գրաւումին. 1945 Ապրիլին եւ 1945-ի վերջը ստիպուած է Մերձպալթիկայի մէջ շրջափակուած գերմանական հզօր զօրախմբաւորումին յանձնուիլ:
Բ. Աշխարհամարտէն ետք, մինչեւ 1954, Բաղրամեան եղած է Մերձպալթեան ռազմական զօրաբանակի հրամանատար: 
1954-ին նշանակուած է պաշտպանութեան նախարարութեան գլխաւոր տեսուչ: 
1955-ին նշանակուած է ԽՍՀՄ պաշտպանութեան փոխնախարար եւ ստացաւ Խորհրդային Միութեան մարաջախտի կոչում: Ան նաեւ եղած է ԽՍՀՄ Զինուած ուժերու Գլխաւոր սպայակոյտի ռազմական ակադեմիայի եւ ԽՍՀՄ պահեստային ուժերու հրամանատարը: 1968 Ապրիլին նշանակուած է խորհրդային պաշտպանութեան նախարարութեան գլխաւոր տեսուչ եւ տեսուչներու խումբին ղեկավար: Պարգեւատրուած է ԽՍՀՄ բարձրագոյն շքանշաններով:
Հեղինակ է շատ մը ռազմավարական մտածողութեան նուիրուած երկերու:
Տաւուտ (բժիշկ)

Տաւուտ, հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ունեցած է բարձրագոյն բժշկական կրթութիւն։ Կոստանդնուպոլսոյ մէջ բժիշկ (տոքթոր) աշխատած է։ Կիլիկիա աքսորուած է։ 
12 Ապ­րի­լ 1909 թուականին, հայկական ջարդերու ժամանակ, եղած է Կիլիկիոյ, Ատա­նայի, Սանճաքի, Միսիս աւանի մէջ։ Թուրք ոճրագործները յարձակած են Միսիսի բնակիչ՝ Եփրեմ աղային տան վրայ, ուր ապաստանած էին հայերն ու այլ քրիստոնեաներ։ Դահիճները բոլորին դուրս հանած են՝ ընդարձակ բակ եւ կոտորած։ Եփրեմ աղայի տան ապաստանողներուն մէջ եղած է նաեւ «պոլ­սե­ցի մի աք­սո­րա­կան` տոքթոր Տաւուտը, որը բաւական դիմադրեց դահիճներին, բայց ի վերջոյ, ընկրկեց»։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։


== Գրականութիւն ==
Սիմոնեան Հրաչիկ, Հայերի զանգուածային կոտորածները Կիլիկիայում (1909 թ. Ապ­րիլ), Երեւ­ան, 2009։
Գէորգի Եակուլով

Գէորգի Եակուլով (բուն անունով Գէորգ Եակուլեան, 2 (14) Յունուար 1884, Թիֆլիս, Ռուսական Կայսրութիւն - 28 Դեկտեմբեր 1928(1928-12-28), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Անդրկովկասի ԽՖՍՀ, Խորհրդային Միութիւն), հայ արուեստագէտ, նկարիչ եւ արուեստի տեսաբան։


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է Թիֆլիս: Կրթութիւնը ստացած է Մոսկուայի Լազարեան ճեմարանէն, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1901 թուականին, ապա ընդունուած՝ գեղանկարչութեան, քանդակագործութեան ու ճարտարապետութեան ուսումնարան:
Ուսումը աւարտելէ ետք՝ 1903 թուականին կամաւոր անդամագրուած է կովկասեան գունդին եւ մասնակցած է 1904-1905 թուականներու ռուս-ճաբոնական պատերազմին:


== Աշխատութիւններ ==
Եակուլով երիտասարդ տարիքին իր աշխատութիւններով՝ հիմնականին մէջ բեմանկարներ, մասնակցութիւն ունեցած է Մոսկուայի տարբեր ցուցահանդէսներու։ 
1910 թուականին մեկնած է Իտալիա, Ֆրանսա եւ Գերմանիա եւ ծանօթացած այդ ժամանակուան մեծ արուեստագէտներու, ուսումնասիրած է անոնց գործերը եւ իր տեսական հետեւութիւնները ամփոփած է «Երկնագոյն արեգակը» յօդուածին մէջ:
Փարիզի մէջ բարձր գնահատանքի արժանացած է Եակուլովի ձեւաւորած «Փոխանակութիւն», «Արքայադուստր Բրամբիլլա» եւ այլ ներկայացումներու բեմադրութիւնները: 
1914 թուականին, հայ քաղաքական ու հասարակական գործիչ Ալեքսանտր Միասնիկեանի հետ միասին Մոսկուայի մէջ հայ մշակոյթի վանտալութեան դէմ աշխատանք ծաւալած է:
Եակուլով 1918 թուականին մասնակցած է Մոսկուայի մէջ հայ թատրոնի հիմնադրման եւ ձեւաւորած է Պարոնեանի «Մեծապատիւ մուրացկաններ»ը, Սունդուկեանի «Պէպօ»ն եւ այլ ներկայացումներ:
Հայաստանի Առաջին Պետական թատրոնին մէջ ձեւաւորած է Շիրվանզատէի «Մորգանի խնամի»ն, Շէյքսփիրի «Վենետիկի վաճառականը» եւ այլ ներկայացումներ:


== Անհատական ցուցահանդէսներ ==
Արուեստագէտը անհատական ցուցահանդէսներ ունեցած է Երեւանի (1959, 1967, 1975, 1984), Մոսկուայի (1975) եւ Փարիզի (1964) մէջ:
Անոր գործերէն շատեր ցայսօր կը պահուին Հայաստանի Ազգային պատկերասրահին, Մոսկուայի Թրէտեաքովեան պատկերասրահին եւ Պախրուշինի անուան թատերական թանգարանին մէջ:


== Պատկերասրահ ==
Ալեքսանտր Պրինքէն

Դոկտոր Ալեքսանտր Պրինքէն Զուիցերիացի երաժիշտ, երգահան եւ երաժշտագէտ: Ան կը խօսի գրագէտ հայերէնով եւ նոյնիսկ կը գրէ հայերէն յօդուածներ:


== Կենսագրութիւն ==
Ալեքսանտր Պրինքէնը ծնունդով ռուսաստանցի է, ունի վրացական, ռուսական, գերմանական եւ լեհական ծագում: Ծնուեր  եւ կրթութիւնը ստացեր է Սան Փեթերսպուրկի մէջ։ Զուիցերիացի կնոջ հետ 1992-էն ի վեր կը  բնակի Լիւցեռն քաղաքին մէջ, 1998-էն ի վեր Զուեցերիոյ քաղաքացի է:
Ան կը դասաւանդէ երաժշտութիւն երկու դպրոցներու մէջ. Նիտվալտենի մէջ (Լիւցեռնին յարակից գաւառի մը մէջ), որպէս երգեհոնահար հանդես կու գայ նոյն գաւառի կաթոլիկ եկեղեցւոյ մը մէջ։ Պարբերաբար կ'այցելէ Հայաստան, մօտէն կը հետեւի հայաշխարհի իրադարձութիւններուն:

Ալեքսանտր Պրինքէն իր գործերուն մէջ յաճախ կը գործածէ հայկական մեղեդիներ[:


== Ալեքսանտր Պրինքէնի «Երգ Հայաստանի մասին» սրբազան թատերգութիւնը՝ մաղթանուագը ==
30 Ապրիլ 2016-ին «Երգ Հայաստանի մասին» (oratorio) մաղթանուագը՝ Դանիել Վարուժանի, Սիամանթօյի, Աւետիք Իսահակեանի եւ Վահագն Դաւթեանի բնագրերով,  նուիրուած է հայ ժողովուրդին՝ ի յիշատակ 1894-1923թթ Օսմանեան Թուրքիոյ իրագործած Հայոց ցեղասպանութեան նահատակներուն, տեղի ունեցաւ համաշխարհային ներկայացումը Արամ Խաչատրեան համերգասրահին մէջ։
Հայաստանի ազգային ֆիլհարմոնիք նուագախումբի հետ ելոյթ ունենացաւ Հայաստանի ազգային ակադեմիական երգչախումբը (գեղարուեստական ղեկավար եւ գլխաւոր խմբավար Յովհաննէս Չէքիճեան): Համերգը ղեկավարեց խմբավար Էտուարտ Թոփչեանը:


== Աղբիւրներ ==
ՀԱՅԵՐԷՆԸ ԱՀԱԳԻՆ ՀԱՐՍՏՈՒԹԻՒՆ մըն Է ԻՆՁ ՀԱՄԱՐ»
Արդի Հայաստանի Հանրապետութեան դիւանագիտութիւնը եւ Արցախեան խնդիրը
Դաստիարակ (ամսագիր)

«Դաստիարակ», պատկերազարդ ամսագիր։ Լոյս տեսած է1873-1874 թուականներու, Թէոդոսիոյ մէջ։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Տ․ Տէօվլէթեան։
Իր խնդիրը համարած է ընթերցողներուն օգնել գիւղատնտեսութեան, արհեստներու, վաճառականութեան, մանկավարժութեան, առողջապահութեան եւ այլ հարցերու մէջ։ Տպագրած է նաեւ յօդուածներ աշխարհագրութեան, պատմութեան, բնագիտութեան, բուսաբուծութեան վերաբերեալ, պաշտօնական տեղեկութիւններ, տարբեր լուրեր։ Ընտանիքի եւ կենցաղի հարցերուն մէջ կարեւոր դեր  յատկացուցած է կնոջ, շեշտաց է անոր գրագիտութեան մակարդակի բարձրացման անհրաժեշտութիւնը։ Անդրադարձած է նաեւ գեղարուեստի խնդիրներուն, նիւթեր տպագրած Յովհաննէս Այվազովսկիի մասին։
Երեւանի Բանուոր

«Երեւանի բանուոր», խորհրդային շրջանի հայկական օրաթերթ։ Եղած է ՀԿ(բ) կ Կենտկոմի, Երեւանի քաղկոմի եւ ՀԱՄԽ-ի օրգանը։ Հրատարակուած է 1934 թուականին, Երեւանի մէջ։ Խմբագիրն էր Տ․ Խորունին։ Լոյս տեսած էր «Բանուորական Երեւան» (1933-1934 թթ.) եւ «Հարուածային բանուոր» (1933-1934 թթ.) թերթերու փոխարէն։
Խորհրդային գաղափարախօսութեան դիրքերէն լուսաբանած է արդիւնաբերութեան ղեկավարումը կատարելագործելու, գիտութեան եւ տեխնիկայի նուաճումները մասսայականացնելու եւ արտադրութեան մէջ արմատաւորելու խնդիրները։
Տպագրած է մամուլի տեսութիւններ, բանգիւղ–թղթակիցներու տեղեկատւութիւններ։
«Երեւանի բանուոր» օրաթերթին յաջորդած է «Խորհրդային Հայաստան»-ը (երեկոյեան հրատարակութիւն, 1934-1935)։
Ասթիփալէա

Ասթիփալէա (յուն․՝ Αστυπάλαια ), Էգէական ծովու կղզի, Տոտեքանիսա, Յունաստան։  Կը կոչուի նաեւ Էգէականի թիթեռնիկը։ 


== Անուն ==

Կղզին ունեցած է բազմաթիւ անուններ, ինչպէս օրինակ Փիրա (Πύρρα), Փիլէա (Πυλαία), Թեոն Թրափեզա (Θεών Τράπεζα) եւ Իհթիոեսա (Ιχθυόεσσα)։  Ըստ հնագէտներուն կղզին Ասթիփալէա (άστυ + παλαιός․ ասթի άστυ = քաղաքին կեդրոնը, փալեոս παλαιός = հին) կոչուած են Դորեացի բնակիչները, որոնք հոն գտան Փիւնիկեցիներու հնադարեան բնակավայր մը։
Բնակիչները Ասթիփալիթես եւ կամ Ասթրոփալիթես կը կոչուին։


== Տեղեկութիւններ ==

Ասթիփալէա կը պատկանի Տոտեքանիսայի եւ կը գտնուի անոր եւ Քիքլատեսին միջեւ։  Տարածութիւնն է 96,9 ²քլ․, իսկ բնակչութիւնը՝ 1 334։  Մայրաքաղաքն ու գլխաւոր նաւահանգիստն է Հորա կամ Ասթիփալէա․ կը համարուի Էգէականի ամենագեղեցիկն ու տպաւորիչը։
Հորա․ յունական կղզիներու մայր գիւղին կամ քաղաքին տրուած անուն, որ կ՛ ընկերակցի տուեալ գիւղին կամ քաղաքին բուն անունին (մայրաքաղաքի իմաստ ունի)։


== Ձեւաբանութիւն ==

Ասթիփալէային ափերը ժայռոտ են, խորշերով եւ ծովափներով։  Նեղ հողաշերտ մը՝ Թա Սթենա (100 մ․) զայն կը բաժնէ երկու մասերու՝ ներքին եւ արտաքին կղզի։  
Յաճախ կը կոչուի նաեւ Էգէականի թիթեռնիկը, իր ձեւին համար։


=== Բնապահպանում ===

Կղզիին արեւելեան մասը եւ շուրջի կղզիակները՝ Օֆիտուսա եւ անոնց ծովային գօտին (Լանտրա հրուանդան - Վրիսի հրուանդան) յայտարարուած են NATURA 2000 / GR4210009 պահպանուած շրջաններ:


== Կղզիակներ, բնակավայրեր ==
Կղզիին հարաւ, հարաւ-արեւմտեան եւ հարաւ-արեւելեան շուրջբոլորը  կը գտնուին կղզիակներ, ինչպէս օրինակ՝ Այիա Քիրիաքի, Հոնտրօ, Քունուփի, Ատելֆի, Ղլինօ, Հոնտրօ, Զաֆորաս, Մեսոնիսի, Փլաքիտա, Սթեֆանիա, Սիրնա, Թիղանի, եւ Քուցոմիթի։  Արեւմտեան, հիւսիս-արեւմտեան եւ հիւսիսային բացերը կը գտնուին Հոնտրոնիսի, Օֆիտուսա, Հթենիա, Փոնտիքուսա, Քացաղրելի,  Ֆոքիոնիսիա, Աւղօ, եւ ուրիշ կղզիակներ։ 
Բացի Հորայէն (1 056), կայ նաեւ Անալիփսի (հին անունը՝ Մալթեզանա կամ Մարթիզանա) բնակավայրը (159), ուր կը գտնուի նաեւ կղզիին օդակայանը։
Ասթիփալէայի հիւսիս-արեւելեան շրջանը կը գտնուի Վաթի (10) պզտիկ բնակավայրը։  Ամառուան շրջանին Լիվատի (110) ծովափնեայ գիւղը կը բնակուի։


== Պատկերասրահ ==
Ալբերտ Արիստակեսեան

Ալբերտ Արիստակեսեան (10 Օգոստոս 1928(1928-08-10), Զանգակատուն, Հայաստան - 22 Յունիս 1979(1979-06-22), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), խմբագիր եւ բանասէր:


== Կենսագրութիւն ==
Ալբերտ Արիստակեսեան ծնած է 1928-ին Հայաստանի Չանախչի գիւղը (այժմ՝ Զանգակատուն): 1950-ին կ՚աւարտէ Երեւանի Պետական Համալսարանը։
1953-1962 տարիներու միջեւ կը պաշտօնավարէ «Գրական Թերթ»ի խմբագրութեան մէջ, իբրեւ պատասխանատու քարտուղար:
1962-1965-ի շրջանին կը ստանայ «Սովետական Գրականութիւն» ամսաթերթի վարիչի պաշտօնը:
Իսկ 1965-1970 տարիներու միջեւ զինք կը տեսնենք «Պատմա-Բանասիրական Հանդէս»ի մէջ իբրեւ՝ աւագ դիտաշխատող:
1970-ին կ՚աշխատի «Սովետական Գրականութիւն» ամսաթերթի մէջ գլխաւոր խմբագրի տեղակալ ըլլալով
1966-ին Ալբերտ Արիստակեսեան կը ստանայ Դոկտոր Փիլիսոփայութեան Բանասիրական Գիտութիւններու կոչումը: Իր աւարտաճառի խորագիրն էր՝ «Սիլվա Կապուտիկեանի Ստեղծագործութիւնը եւ Յետ-պատերազմեան Հայ Պոէզեայի Հարցերը»:
Մամուլի մէջ հրատարակուած են իր գրաքննադատական յօդուածները: Իսկ առանձին հատորներով հրատարակած է՝ «Բանաստեղծների ու Բանաստեղծութեան Մասին» (Երեւան, 1971) գրաքննադատական յօդուածներու ժողովածուն եւ «Պարոյր Սեւակ» (Երեւան, 1974) մենագրութիւնը:
Ալբերտ Արիստակեսեան կը մահանայ 1979 Յունիսին։


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Հատոր Է, Հրատարակութիւն Հայկազեան Գոլէճի Հայագիտական Ամբիոնի, ՊԷյրութ, 1979
Տառ

Տառ, հնչիւններու գրաւոր նշան՝ պատկեր։
Օրինակ.-
սար բառը կազմուած է երեք հնչիւններէ, որոնցմէ իւրաքանչիւրը կը գրուի մէկ տառով՝ ս-ա-ր։ Սակայն կայ այլ պարագայ, ուր միեւնոյն հնչիւնը կը ներկայացուի երկու տարբեր տառերով. օրինակ՝ «օ» հնչիւնը կը գրուի թէ՛ «օ» տառով (օր, օղ) եւ թէ՛ «ո» տառով (ով, ովկիան, նոր, շող)։ Բառի մէջ յաճախ կը լսենք «է», բայց կը գրենք «ե» (գետ, հետ, նետ, շեշտ)։


== Հայերէն տառերու թուային կիրարութիւը ==
Հին ժամանակ, հայերէն տառերը գործածուած են որպէս թուանաշաններ։ Անոնք բաժնուած են չորս իննեակի՝ միաւորներ, տասնաւորներ, հարիւրաւորներ, իրենց առաջին տառերն ունենալով՝ ա–1, ժ–10, ճ–100 , ռ–1000։
Եւ յաջորդ տառերը՝ ըստ համապատասխան թիւերու. այսպէս՝

Օրինակ՝ 1968-ը կը գրուի ՌՋԿԸ։
Այժմ տառերը յաճախ կը գործածուին միայն իբրեւ դասական թուական Ա՝ առաջին, Բ՝ երկրորդ, Գ՝ երրորդ, Թ՝ իններորդ, Ժ՝ տասներորդ, ԻԱ՝ քսանմէկերորդ եւ այլն։
23 Յունուար

23 Յունուար, տարուան 23-րդ օրն է։

 22 Յունուար  23 Յունուար  24 Յունուար 


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==


== Տօներ ==
Բառ

Բառ, կը կոչուի հնչիւններու այն խումբը կամ հնչիւնը, որ իմաստ մը կ'արտայայտէ։
Օրինակ՝ աղ, ջուր, գիրք, քաղցր։
Ասոնք երկու, երեք, չորս եւ հինգ հնչիւններէ բաղկացած կապակցութիւններ են, իմաստ ունին, ուստի եւ բառեր են։ Կան նաեւ մէկ հնչիւնէ բաղկացած բառեր.
Oրինակ՝ Յակոբիկը ուշիմ ու խելացի աշակերտ է:
Այստեղ ու, է հնչիւնները բառեր են։
Հնչիւններու պատահական ամէն մէկ խումբ բառ չէ. օրինակ՝ աթոռ բառ է, քանի որ իմաստ ունի, բայց թոառ, ոթոա բառեր չեն, որովհետեւ իմաստ չունին։
Առանց բառի կարելի չէ խօսիլ կամ խօսակցիլ, մտքեր յաղորդել իրարու։
Հարուստ կը համարուի այն լեզուն, որ բազմապիսի իմաստներ արտայայտող շատ բառեր ունի։


== Հայերէն բառային կազմը ==
Լեզուի մը մէջ գործածուող բոլոր բառերը միասին բառային կազմ կամ բառապաշար կը կոչուին։
Հայերէնի բառային կազմը հարուստ է։ Հազարամեակներու ընթացքին՝ ան հարստացած է բազմաթիւ ու բազմապիսի բառերով, որոնք կ'արտայայտեն մարդոց, անոնց կեանքին եւ բնական աշխարհի հետ կապուած զանազան գաղափարներ. օրինակ՝

Աշխատանքի ու տնտեսութեան վերաբերեալ բառեր՝ արտ, ակօս, սերմ, ցորեն, գործիք, գործել, վարել, բահ, մուրճ, գութան, սալ, մանգաղ, գործարան եւ այլն։
Մարդու մարմնի մասեր արտայայտող բառեր՝ աչք, ոտք, բազուկ, սրունք, կուրծք, գլուխ, սիրտ, անութ, ուս եւ այլն։
Ընտանիքի եւ մարդու կենցաղի վերաբերեալ բառեր՝ տուն, ընտանիք, բնակիչ, մայր, հայր, որդի, պապ, տալ, հարս, կեսուր, կեսրայր, հագուստ, զարդ, արդուկել, սենեակ, բազմոց, գաւիթ, բակ, տնտեսութիւն եւ այլն։Հայերէնն ունի մօտ 150 000 բառ։
Մարդկային կեանքին մէջ ամէն մէկ գիւտ, նոր գործիք, իր, երեւոյթ ու գաղափար անմիջապէս անուն կը ստանան։ Այդ անունը, իբրեւ նոր բառ, կը մտնէ լեզուի բառապաշարին մէջ. օրինակ՝ մենք ունինք տիեզերք եւ նաւ բառերը, որոնցմէ վերջերս կազմուեցաւ տիեզերանաւ նոր բառը։ Նման նորակերտ բառեր են՝ տիեզերագնաց, տիեզերանաւորդ, հրթիռակիր, սաւառնակ, սաւառնորդ, ինքնամուղ, հեռուստացոյց, հեռատեսիլ, ձայնասփիւռ, նրասայլ, ձայնապնակ եւ այլն, որոնք գոյութիւն չունէին ասկէ քանի մը տարի, կամ քանի մը տասնեակ տարիներ առաջ։


== Աղբիւրներ ==
Հայոց լեզուի դասագիրք, Ս. Գ. Աբրահամեան, Բ. Յ. Վերդեան, Վ. Ա. Քոսեան (1965), Երեւան։
Սեղանի Թենիս (Փինկ Փոնկ)

Սեղանի Թենիս (Փինկ Փոնկ), մարզական խաղ մըն է, որ կը նմանի պարզ թենիսին, սակայն այն տարբերութեամբ, որ այս խաղը կը խաղան ցանցով մը երկու հաւասար մասերու բաժնուած սեղանի մը վրայ:


== Խաղին Օրէնքը ==
Երկու մրցակից անձերը սեղանին վրայ կլոր գնդակ մը կը հարուածեն գնդարկի (Ռաքեթ) մը միջոցով, պայմանով, որ հակառակորդը չյաջողի գնդակը ետ հարուածել դիմացինին:


== Պատմական Ակնարկ ==

Այս խաղը լայն ընդունելութիւն գտած է յատկապէս Եւրոպական եւ Ասիական երկիրներու կողմէ:
Խաղը յառաջացած է Անգլիոյ մէջ, 1902-ին «Փինկ Փոնկ» անունով:
1905-ին կազմակերպիչ խմբակցութիւնը աշխատանքէ դադրած է, սակայն խաղը շարունակուած է Անգլիոյ զանազան նահանգներէն ներս, բացի՝ Լոնտոնէն:
1920-ին լայն տարածում գտած է զանազան երկիրներու մէջ, ղեկավարներ ունենալով՝ Գերմանիան, Հունգարիան եւ Անգլիան:
«Սեղանի Թենիս» անունը որդեգրուած է 1921-1922  թուականներուն, երբ վերաշխուժացած է «Փինկ Փոնկ» խմբակցութիւնը:
Խորհուրդը կազմուած է 1926-ին, որուն անդամակցած էին Անգլիան, Շուէտը, Հունգարիան, Հնդկաստանը, Տենմարքը, Գերմանիան, Չեքոսլովաքիան, Աւստրիան եւ Կալեսը:
Առաջին համաշխարհային մրցաշարքը տեղի ունեցած է Լոնտոնի մէջ, 1926-ին:
1926-1939 հիմնուած է Կեդրոնական Եւրոպայի տղոց խումբը: խաղին իշխողներն էին՝  Հունգարիա (ինն անգամ ախոյեան) եւ  Չեքոսլովաքիա(երկու անգամ):
1950-ի կէսերուն Ասիա մաս կազմած է զանազան մրցաշարքերու՝ իբրեւ մարզիկ տրամադրող: Այդ թուականէն ի վեր,  անհատական, թէ խմբային մրցումներու (արական թէ իգական սեռի), իշխած են Չինաստանի մարզիկները:
1970-ին, Փեքինի մէջ, Չինաստանի եւ Ամերիկայի միացեալ նահանգներու մարզիկներուն միջեւ մրցաշարք մը տեղի ունեցած է:
1980-ին համաշխարհային առաջին մրցաշարքը տեղի ունեցած է, որուն աւարտին Կուօ Եհուվայ  գրաւած է առաջին դիրքը եւ 12500$ շահած՝  իբրեւ գնահատանք:
Մինչեւ 1990-ական թուականները, այս կազմակերպութեան անդամակցած են աւելի քան 165 ազգային խումբեր:
Սեղանի Թենիսը Ողիմպիական խաղերուն մէջ ներառուած է 1988-ին, աղջկանց եւ տղոց բոլոր մրցաշարքերուն ընթացքին:
Երկ

Երկ, գրական գործ։
Երկը կ՝ ունենայ իր խորագիրը (կամ՝ տիտղոսը). եւ եթէ առանձինը հատոր մը կազմէ, խորագիրին կը յատուցուի սկիզբը անջատ էջ մը՝ տիտղոսաթերթը։
Գրականութիւն են՝ նախ, բուն գրական երկերը՝ բանաստեղծութիւն, թատերգութիւն, վէպ եւ այլն։ Գրականութիւն կրնան նկատուիլ նաեւ գրադատական երկերը, ինչպէս եւ փորձագրութիւնները։ Այս վերջինները ուսումնասիրութիւններ են՝ մշակութային նիւթով, աւելի կամ նուազ ծաւալով. մաս կը կազմեն չորրորդ սեռի մը՝ գաղափարագրական սեռին։
Գաղափարագրական երկերը կ՝ ունենան նախաբան (կ՝ ըսուի նաեւ յառաջաբան)։ Եթէ նախաբանը ուղղակի կը կապուի երկին նիւթին՝ կը դառնայ ներածութիւն. այս պագային ան կրնայ ըլլալ աւելի ծաւալուն։ Նշենք, որ այս երկերը կրնան փակուիլ վերջաբանով մը, ինչպէս եւ օգտագործումը դիւրացնող ցուցակներով։
Բուն գրական երկերը եւս կրնան ունենալ նախաբան կամ վերջաբան (ոտանաւոր), բայց երբեմն ալ՝ արձակ։ Կրնայ ըլլալ մէկ էջէն աւելի կարճ, կամ տարածուիլ բազմաթիւ էջերու վրայ։ Կրնանք գործ ունենալ նաեւ բանաստեղծութիւններու ժողովածոյի մը հատ՝ ամբողջ հատոր մը։ Նոյնն է արձակ երկերու պարագային. պատմուածք մը կրնայ քանի մը էջ գրաւել՝ վէպ մը, թատերակ մը կրնայ ներկայանալ ամբողջական հատորով. վէպը կրնայ նոյնիսկ ըլլալ բազմահատոր։
Փորձ մը կամ ուսումնասիրութիւն մը, զատ նիւթով, կը կոչուի նաեւ մենագրութիւն։ Անիկա կրնայ ունենալ քանի մը էջէն մինջեւ բազմահաիւր էջերու ծաւալ։ Անիկա կրնայ լոյս տասնել պարբերակ մանուլի մէջ, կրնայ նաեւ այլ փորձերու հետ կազմել ժողովածու-հատոր։ Իսկ որոշ փորձեր, ընդակառակը, կը կազմեն առանձին հատոր միակ նիւթով։
Որեւէ երկի բուն գրութիւնը, անոր ամբողջութիւնը՝ կը կոչուի բնագիր։ Բնագիրը յաճախ կ՝ ունենայ գլուխներու բաժանում (խորագիրներով, ենթախորագիրներով կամ պարզ թուագրումով)։ Գրադատական կամ փորձագրական գործերը յաճախ կ՝ ունենան ծանօթագրութիւններ։ Ասոնք կրնան ըլլալ էջատիպ նոթեր կրնան ըլլալ նաեւ խմբուած գլուխներու, երբեմն եւ հատորի աւարտին։
Գրագէտի մը գործերու ամբողջութիւնը կը բնորոշենք ամբողջական գործեր կամ ամբողջական երկեր արտայայտութեամբ, երբեմն ալ պարզապէս գործ բառի եզակի գործածութեամբ՝ հաւաքական իմաստով։ Այսպէս Յակոբ Օշականի գործը ծաւալուն է նախադասութեան մէջ։
Աննա Ռատիուս

Աննա Ռատիուս (7 Մայիս 1846(1846-05-07), Միլանօ, Աւստրիական Կայսրութիւն - 13 Յուլիս 1918(1918-07-13), Միլանօ, Իտալիոյ Թագաւորութիւն), իտալացի գրող, յայտնի է Նիերա կեղծանուամբ:


== Կենսագրութիւն ==
Ճարտարապետի դուստր է: Մեծցած է Քարաւաճոյի մէջ։ 10 տարեկանին կորսնցուցած է մօրը: Մեծցած է հարազատներու ընտանիքին մէտ: 1871-ին ամուսնացած է բանկիր Էմիլիօ Ռատիուսի հետ: 1875-ից յաճախած է գրական խմբակներ, որտեղ ծանօթացած է գրական վերիզմ ուղղութեան յայտնի ներկայացուցիչներ Ճովանի Վերկայի եւ Լուիճի Քապուանայի հետ: Ինքը եւս կը յարէր այդ ուղղութեան:


== Ստեղծագործութիւն ==

Բեղմնաւոր եւ յաջողակ գրող է, անոր ստեղծագործութիւններու հիմնական թեման հասարակութեան մէջ կնոջ դերի վերլուծութիւնն է:
Անոր առաջին` «Il Pungolo» պատմուածքը հրատարակուած է 1875-ին: Համագործակցած է շարք մը գրական ամսագրերու հետ: 1890-ին հիմնած է իր «Vita Intima» ամսագիրը: Իր պատմուածքներուն ու վէպերուն, որոնք յաճախ կը վերաբերէին ընկերային թեմաներու, Ա. Ռատիուսը կը ցուցաբերէ մեծ դիտողականութիւն եւ համարձակօրէն կը պատկերէ իր ժամանակակից կեանքի տհաճ կողմերը: Առաջին անգամ իր վրայ ուշադրութիւն հրաւիրած է «Marcello», «Un Romanzo», «Addio», «Un nido», «Vecchie catene» եւ այլ պատմուածքներով: Աւելի ուշ անոր կողմէ հրատարակուած են «Iride» (1880) պատմուածքներու ժողովածուն եւ «Il castigo», «Il maritò dell’amica», «Teresa», «Senio», «Nel sogno» (1893) վէպերը: Չնայած յաջողութեանն ու յայտնիութեան, Ա. Ռատիուսը կը կարծէր, որ կնոջ տեղը ընտանիքին եւ տան մէջ է` համարելով այդ իսկական իքականութիւն:
Մահացած է Միլանի մէջ, օնկոլոգիական հիւանդութիւնէ: Մահէն առաջ ան թելադրած է իր յուշերը, որոնք տպագրուած են յետմահու` «19-րդ դարու երիտասարդ մարդու դիմանկարը» խորագրով:
Թաղուած է Միլանի յիշատակի գերեզմանատան մէջ։


== Ստեղծագործութիւններ ==
Un romanzo (վեպ, 1876)
Addio! (վեպ, 1877)
Il castigo (1881)
Dizionario d’igiene per le famiglie (Ընտանեկան հիգիենայի բառարան) (Պաոլո Մանտեգացցայի հետ համահեղինակությամբ, 1881)
Teresa (վեպ, 1886)
Lydia (վեպ, 1887)
L’indomani (Վաղը) (վեպ, 1890)
Il libro di mio figlio (էսսե, 1891)
Battaglie per un’idea (էսսե, 1897)
Battaglie per un’idea (էսսե, 1898)
Le idee di una donna (Կանացի միտք) (1903)
Il marito dell’amica (վեպ)


== Արտաքին յղումներ ==
Anna Zuccari Radius(իտալ.)
Լիբանանի Տնտեսական Իրավիճակը Համաշխարհային Առաջին Պատերազմի Ընթացքին


== Գլխաւոր Պատճառներ ==
Հետեւեալներն են պատճառները Լիբանանեան «տաքնապին» համաշխարհային առաջին պատերազմի ընթացքին՝


=== Հողատարածքի Նուազում ===
Աքքարի, Հարաւի եւ Պէքաաի դաշտերու անջատումէն ետք, մշակելի հողատարածները մեծ մասամբ նուազեցան Լիբանանի մէջ, իսկ կացութիւնը վատթարացաւ երկրին պարտադրուած շրջաբակումէն ետք։


=== Դաշնակիցներու Կողմէ Պարտադրուած Ծովային Շրջաբակում ===
Լիբանանի եւ Սուրիոյ ծովային շրջաբակումով՝ թրքական նաւերը չկրցան հասնիլ այդ նաւահանգիստները, դադրեցաւ Եւրոպայի հետ վաճառականութիւնը, ինչպէս նաեւ արտերկրի լիբանանցիներու գումարները չկրցան հասնիլ Լիբանանի մէջ ապրող իրենց հարազատներուն։


=== Մարախներու Ժամանում ===
Տնտեսական կացութիւնը վատթարացաւ երբ մարախները յարձակեցան Լիբանանի վրայ, ծածկելով արեւուն լոյսը եւ բճացնելով ձանգը։


=== Օսմանեան Քաղաքականութիւն ===
Ցամաքային Շրջափակում՝ Թուրքերը շրջափակումի ենթարկեցին լեռնալիբանանը, արգիլելով հացահատիկներու մուտքը։
Ծովային Շրջափակում՝Անոնք նոյնիսկ արգիլեցին, որ ժողովուրդը օգտուի ծովէն ձկնորսութիւն կատարելով կամ աղ արտահանելով։
Բժիշկները վերապահեցին միայն Օսմանեան բանակին։
Գրաւեցին բերնատար անասունները եւ պղնցեայ անօթները:
Հատեցին Լիբանանի անտառները եւ բայտը օգտագործեցին ջերուցման եւ երկաթուղղագծի կարուցման համար։
Օսմանեան կայսրութիւնը հրապարակեց թղթադրամը եւ անոր արժեքը հաւասարեցուց ոսկէդրամին արժեքին։ Այսպիսով անկում կրեց անոր արժեքը եւ մարդիկ մերժեցին թղթադրամով աշխատանքը։
19 Ապրիլ

19 Ապրիլ, տարուայ 109-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 110-րդ) օրն է

Տարուայ աւարտին կը մնայ 256 օր 18 Ապրիլ  19 Ապրիլ  20 Ապրիլ 


== Դէպքեր ==
1956. ամերիկացի դերասանուհի Կրէյս Քելլին ամուսնացաւ Մոնակոյի Ռընիէ Գ. իշխանի հետ
1995. Օքլահոմա Սիթիին մէջ վարչական շէնքի պայթեցման զոհ է դարձաւ 168 մարդ
1999. Գերմանիոյ Պունտսթակը վերադարձաւ Պերլին
2005. Վատիկանի քարտինալներու ժողովին Հռոմի 265րդ պապ կ'ընտրուէ Եոզէֆ Րաթզինկերը
 ստանալով Բենեդիկտոս ԺԶ անունը, կը պաշտօնավարէ մինչեւ 28 Փետրուար 2013-ին իր հրաժարականը
2011. Ֆիտէլ Քասթրոն Քուպայի ղեկավարի 45 տարի զբաղեցրած պաշտօնէն
2013. ոստիկանները սպաննեցին Պոսթընի մարաթոնի ահաբեկչութեան կասկածեալ Թամերլան Ցարնաեւը
 աւելի ուշ մակոյկի մը մէջ բռնուեցաւ միւս եղբայրը՝ Ճոխար Ցարնաեւը


== Ծնունդներ ==
 Տես նաեւ՝ 19 Ապրիլի ծնածներ

1942.Աբրահամ Տէրեան , բանասէր, հայագէտ
1978. Ճէյմզ Ֆրանքօ (անգլերէն՝ James Edward Franco) ամերիկացի դերասան


== Մահեր ==
 Տես նաեւ՝ 19 Ապրիլի մահացածներ

1824. Ճորճ Պայրըն (անգլերէն՝ George Gordon Byron, 6th Baron Byron, ծն․1788) 19-րդ դարու անգլիացի բանաստեղծ
1882. Չարլզ Տարուին (անգլերէն՝ Charles Robert Darwin, ծն.1809) անգլիացի բնագէտ
1899. Ստեփանոս Պետրոս Ժ. Ազարեան (ծն.1826) Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ կաթողիկոս-պատրիարք
1911. Ալեքսանտր Մանթաշեանց (Александр Манташев, ծն.1842, Թիփղիս) մեծահարուստ գործարար, բարերար
1916. Մկրտիչ Քարակոփեան (ծն. անյայտ) հայ բժիշկ
1958. Հայկանուշ Դանիէլեան (ծն.1883, Թիփղիս) օփերայի երգչուհի
2000. Գրիգոր Խանջեան (ծն.1926) անուանի հայ գեղանկարիչ
2013. Էլըն Արպուս (Allan Franklin Arbus, ծն.1918) նորաձեւութեան լուսանկարիչ


== Տօներ ==
Անկախութեան օր՝ (Վէնեսուէլա, 1810-էն)
19 Ապրիլ


== Արտաքին յղումներ ==
BBC: On This Day
[1] (անգլերէն)