armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Հայր Մեր

Հայր Մեր (լատիներէն՝ Pater Noster, յունարէն՝ Πάτερ ἡμῶν), քրիստոնէական տէրունական աղօթք։


== Աղօթքը ==
Հայերէն (Գրաբար)

Հայր մեր որ յերկինս ես,
Սուրբ եղիցի անուն Քո։
Եկեսցէ արքայութիւն Քո։
Եղիցին կամք Քո
Որպէս յերկինս եւ յերկրի։
Զհաց մեր հանապազորդ
Տուր մեզ այսօր։
Եւ թող մեզ զպարտիս մեր,
Որպէս և մեք թողումք
Մերոց պարտապանաց։
Եւ մի տանիր զմեզ ի փորձութիւն։
Այլ փրկեա զմեզ ի չարէ։
Զի քո է արքայութիւն
Եւ զօրութիւն եւ փառք
Յաւիտեանս
ԱմէնԱրեւմտահայերէն (աշխարհաբար)

ՀԱՅՐ ՄԵՐ
Հա՛յր մեր, որ երկինքն ես,Քու անունդ սուրբ ըլլայ.
Քու թագաւորութիւնդ գայ.
Քու կամքդ ըլլայ,
Ինչպէս երկինքը՝ նոյնպէս երկրի վրայ։
Մեր ամէնօրեայ հացը՝ մեզի տո՛ւր այսօր.
Մեզի ներէ՛ մեր պարտքերը,
Ինչպէս մենք ալ կը ներենք մեր պարտապաններուն.
Ու մեզ մի՛ տանիր փորձութեան,
Հապա մեզ ազատէ՛ Չարէն։
Որովհետեւ քո՛ւկդ են թագաւորութիւնը,
Զօրութիւնը եւ փառքը յաւիտեան
ԱմէնԱրեւելահայերէն (աշխարհաբար)

ՀԱՅՐ ՄԵՐ
Հա՛յր մեր, որ երկինքն ես,Քո անունը սու՛րբ լինի,
Քո թագավորությունը գա՛,
Քո կամքը լինի՛
Ինչպես երկնքում, այնպես երկրի վրա,
Մեր ամենօրյա հացը տուր մեզ այսօր
Եվ մեզ ներիր մեր պարտքերը,
Ինչպես մենք կներենք մեր պարտապաններին
Ու մեզ փորձության մի տանի,
Այլ փրկիր մեզ չարից,
Քանի որ քոնն է թագավորությունը,
Զորությունը և փառքը հավիտյանս հավիտենից,
Ամեն։Լատիներէն

Pater noster, qui es in coelis,
Sanctificetur nomen tuum.
Adveniat regnum tuum.
Fiat voluntas tua,
Sicut in caelo et in terra.
Panem nostrum quotidianum da nobis hodie.
Et dimitte nobis debita nostra,
Sicut et nos dimittimus debitoribus nostris.
Et ne nos inducas in tentationem:
Sed libera nos a malo.
Amen.Յունարէն

Πάτερ ἡμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς·
ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά σου,
ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου,
γενηθήτω τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς.
Τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δὸς ἡμῖν σήμερον.
Καὶ ἄφες ἡμῖν τὰ ὀφειλήματα ἡμῶν,
ὡς καὶ ἡμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν.
Καὶ μὴ εἰσενέγκῃς ἡμᾶς εἰς πειρασμόν,
ἀλλὰ ῥῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ.
1700 թուական

1700 թուական, նահանջ տարի, 17րդ դարու վերջին՝ 100րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1700 ծնունդներ

Ապրիլ 3՝ Աղազար Լազարեան(մ.1782, Մոսկուա), հասարակական գործիչ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1700 մահեր
Ալեքսանդրապոլի Լրաբեր

Ալեքսանդրապոլի Լրաբեր գրական, քաղաքական եւ հասարակական անկուսակցական օրաթերթ 1919-ին Ալեքսանդրապոլի մէջ սկսաւ լոյս տեսնել հրատարակիչ Լ. Մալխասեան: Շատ կարճ կեանք ունեցաւ:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդապետ Պոտուրեան, 1938, Պիւքրէշ
Գաբրիէլ Սունդուկեան

Գաբրիէլ Սունտուկեան (11 Յուլիս 1825(1825-07-11), Թիֆլիս, Վրացական նահանգ, Ռուսական Կայսրութիւն - 29 Մարտ 1912(1912-03-29), Թիֆլիս, Ռուսական Կայսրութիւն), հայ թատերագիր, հասարակական գործիչ։ Հայ գրականութեան մէջ ռէալիզմի սկզբնաւորողներէն մէկը։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Թիֆլիս առեւտրական ընտանիքի մէջ։ Ուսումը կը ստանայ նախ մասնաւոր ուսուչիցներէ, տան մէջ։
Կարճ ժամանակ մըն ալ կը յաճախէ Խ. Աբովեանի վարած դպրոցը, ապա կ՛աւարտէ պետական վարժարանը։
Բացի իրենց տան խօսակցական լեզու՝ վրացերէնէ եւ ռեւսերէնէ, կը սորվի լաւ հայէրէն եւ ֆրանսերէն։
846 թուականին կ՛ընդունուի Ս. Փեթերսպուրկի համալսարանի պատմա-բանասիրական բաժանմունքի արեւելեան բաժինը։ Խանդավառութեամբ կը հետեւի մայրաքաղաքի մշակութային եւ յատկապէս թատերական կեանքին։


== Գրական կեանք ==
1850-ին կը վերադառնայ Թիֆլիս, ուր կը նշանակուի պետական պաշտօնեայ։ Գրեթէ ամբողջ կեանքը՝ ան պիտի չհեռանայ իր սիրելի Թիֆլիսէն ՝ վառելով պետական պաշտօնեայի եւ ընտանիքի տէր մարդու կանոնաւոր կեանք մը (ամուսանացած էր 1863։
Այս կենցաղը՝ Սունդուկեանի արօրեայ տիպարը եւ կենսագրութիւնը ընդհանրապէս, ձեւով մը անհամապատասխան են իր մշակած գրականութեան։
Լուռ եւ խորհրդապահ մարդ, ան իր մէջ պահած է իր համակրանքները եւ մերժումերը, անոնցմով հարստացնելու համար իր թատերական արտադրութիւնը եւ յատկապէս իր գլուխգործոցը «Պէպօ»ն։
Այս վերջին գործը զինք դարցուցած է արեւելահայ գրականութեան իրապաշտ «Պէպօ», «Խաթաբալա»,«Ամուսին» եւ ընկերային իմաստով «Յանձնառուներ»։


== Երկեր ==
Գիշերվան սաբրը խէր է, Թիֆլիս, 1866:
Խաթաբալա, Թիֆլիս, 1867, 54 էջ:
Պէպօ, Թիֆլիս, 1876, 124 էջ:
Խաթաբալա, Թիֆլիս, 1881, 144 էջ:
Քանդած օջախ, Թիֆլիս, 1882, 132 էջ:
Էլի մէկ զօհ, Թիֆլիս, 1884, 160 էջ:
Ամուսիններ, Թիֆլիս, 1893, 180 էջ:
Ամուսիններ, Թիֆլիս, 1896, 188 էջ:
Պէպօ, Թիֆլիս, 1901, 124 էջ:
Էլի մէկ զօհ, Թիֆլիս, 1902, 164 էջ:
Պէպօ, Թիֆլիս, 1903, 124 էջ:
Խաթաբալա, Թիֆլիս, 1904, 154 էջ:
Պէպօ, Թիֆլիս, 1904, 124 էջ:
Ամուսիններ, Թիֆլիս, 1905, 180 էջ:
Քանդուած օջախ, Թիֆլիս, 1905, 136 էջ:
Եւայլն կամ նոր Դիոգինէս, Թիֆլիս, 1907, 68 էջ:
Սէր եւ ազատութիւն, Թիֆլիս, 1910, 132 էջ:
Համալի մասլահաթնիրը: Թերթօններ, Թիֆլիս, 1912, 94 էջ:
Անդունդին մէջէն: Համալ, Կ. Պոլիս, 1914, 176 էջ:
Պէպօ, Թիֆլիս, 1920, 124 էջ:
Պէպօ, ՅԵրեւան, 1933, 148 էջ:


== Աղբիւր ==
Հայ Կեանք եւ Գրականութիւն, Յարութիւն Քիւրքճեան, երկրորդական բաժին Ա. տարի, էջ 111:


== Արտաքին յղումներ ==
Սունդուկեանի մասին գրական հանրագիտարանին մէջ (ռուս.)
Ռանիա Ապուզէյտ

Ռանիա Ապուզէյտ Լիբանանցի-Աւստրալացի լրագրող է, որուն գործը գրեթէ կ'առնջէ Սուրիական պատերազմը:


== Կենսագրութիւն ==
Ռանիա Ապուզէյտ ծնած է Նիւ Զիլընտ Լիբանանցի ծնողքի: Ան հասակ առաւ Աւստրալիոյ մէջ, յաճախ այցելելով Պէյրութ տեսնելու համար իր ընտանիքը: Ան աւարտած է Մէլպըրնի Համալսարանէն, Աւստրալիա: Ան աշխատած է շատ մը լրատուական կայքերու, ինչպէս՝ New Yorker, TIME, Politico, The Guardian եւ բազմաթիւ ուրիշեր:
Ապուզէյտ կ'ապրի Պէյրութ: 2014 թուականին, իր յօդուածը, վերնագրուած «The Jihad next door» արժանացաւ Ճորճ Փոլք Մրցանակին (անգլ.՝ George Polk award), եւ Մայքըլ Քէլի Մրցանակին (անգլ.՝ Michael Kelly Award): Ապուզէյտ նաեւ արժանացաւ Քըրթ Շորք Մրցանակին (անգլ.՝ Kurt Schork Award), միջազգային լրագրողութեան բաժանմունքին մէջ, 2013 թուականին: Ապուզէյտ արտադրած է վաւերագրական ֆիլմեր, առաջինը՝ Syria: Behind Rebel Lines: Ան նաեւ գրած է գիրքեր պատերազմին մասին: Ան ստացած է անդամակցութեան հրաւէրներ շատ մը հիմնարկներէ ներս, ինչպէս՝ Արտագին Յարաբերութիւններու Եւրոպական Խորհուրդ, Հարվըրտ Համալսարան, Քըլամպիա Համալսարան, եւ New America: Իր առաջին գիրքը արժանացած Քորնիլյըս Ռայըն Մրցանակին (անգլ.՝ Cornelius Ryan Award):


== Գիրքեր ==
No Turning Back. Life, Loss, and Hope in Wartime Syria, 2018Sisters of the War, 2020
Եոկա

Եոկան (Սանսքրիթ՝ योग yóga, կապ) ֆիզիքական, մտաւոր, հոգեւոր աւանդական կանոններու միասնութիւն, կազմաւորուած է հին արիական քաղաքակրթութիւն կոչուող հնդեւրոպական նախահայրենիքի ծաղկման շրջանին մէջ, մեր մոլորակի տարբեր հատուածներուն մէջ՝ զուգահեռաբար, ապա, վերոնշեալ քաղաքակրթութեան անկումէն ետք, պահպանուած է գերազանցապէս Հնդկաստանի մէջ եւ արեւելքի քանի մը այլ երկիրներու մէջ։ Աշխարհի մէջ աւելի լայն ճանաչում ունի Հաթհա Եոկան եւ Ռաջա Եոկան: Եոկա բառը յաճախ կը կպչի հինտուիզմի, պուտտիզմի եւ չայնիզմի մէջ հանդիպող ֆիզիքական եւ մտախոհական վարժանքներու հետ:


== Ստուգաբանութիւն ==
Եոկան (योग) սանսքրիթերէնէն թարգմանաբար ունի բազմաթիւ նշանակութիւններ։ Կազմուած ըլլալով սանսքրիթ յուճ արմատէն, որ կը նշանակէ կառավարել, լծել կամ միաւորել, Եոկան նաեւ կը թարգմանուի որպէս միութիւն, միաւորում, կապ, իմաստ եւ ներլուծում։ Սակայն հիմնական իմաստներէն մէկը՝ կապ, կապ քու ներաշխարհիդ հետ, շուրջդ գտնուող մարդոց, այլ կենդանի էակներու ու բնութեան հետ։
Եոկա կիրարկողները, Եոկայի փիլիսոփայութեան հետեւորդները, որոնք ձեռք կը բերեն բարձր կարգի կարողութիւններ՝ կ'անուանուին եոկինի (կանանց դէպք) եւ եոկի (նաեւ եոկին) (տղամարդկանց դէպք)։
1868 թուական

1868 թուական, նահանջ տարի, 19րդ դարու 68րդ տարին


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1868 ծնունդներ

Սեպտեմբեր 24՝ Լեւոն Բաշալեան (մ.1943), նորավիպագիր
Յուլիս 4՝ Բեկլար Ամիրջան(եան) (մ.1937, Թիֆլիս), հայ երգիչ (պարիթոն)
Անյայտ օրով՝
Աւետիս Նագգաշեան (մ.1943, Միացեալ նահանգներ), բժիշկ, գրող, թարգմանիչ
Խորէն Սինանեան (մ.1928, Կ.Պոլիս), աստղագէտ
Յովհաննէս Քաջազնունի (մ.1938), քաղաքական գործիչ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1868 մահեր

Ապրիլ 27՝ Գրիգոր Աղաթոն (ծն.1825), հասարակական գործիչ
Նոյեմբեր 29՝ Մկրտիչ Պէշիկթաշլեան (ծն.1828), բանաստեղծ
Անյայտ օրով՝
Յարութիւն Տէտէեան (ծն.1832), տպագրիչ
Պարունակ Կերտիկեան (ծն.1824, Կ.Պոլիս), բժիշկ, հասարակական գործիչ
16 Մարտ

16 Մարտ, տարուան 75-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 76-րդ) օրն է

Տարուայ աւարտին կը մնայ 290 օր


== Դէպքեր ==

1921՝ կնքուեց Մոսքուայի ռուս-թրքական բարեկամութեան պայմանագիրը
1945՝ բրիտանական օդուժի ռմբակոծութենէ 20 վայրկեանի ընթացքին կ'աւերուէ գերմանական Վիւրզպուրկի իննսուն տոկոսը, կը զոհուէ 5000 մարդ
1958՝ Ford Motors Company-ն կը թողարկէ 50 միլիոներորդ ինքնաշարժը
1968՝
Վիեթնամի պատերազմի ժամանակ ամերիկացի զինուորները սպաննեցին մոտ 350 վիեթնամցի խաղաղ բնակիչ
Ճեներըլ Մոթորս ընկերությունը կը թողարկէ 100 միլիոներորդ ինքնաշարժը
1988՝ Իրաքի քիւրտաբնակ Հալապճա բնակավայրին մէջ Սատտամ Հուսէյնի կարգադրութամբ կը կիրառուէ քիմիական զէնք


== Ծնունդներ ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:16 Մարտի ծնածներ

1654՝ Անդրէաս Ակոլութ (գերմաներէն՝ Acoluthus Andreas, մ.1704), գերման հայագէտ, արեւելագէտ
1913՝ Էտուարտ Աղաեան (մ.1991), լեզուաբան
1989՝ Պլէյք Կրիֆն (անգլերէն՝ Blake Austin Griffin), ամերիկացի արհեստավարժ պասքեթպոլիստ


== Մահեր ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:16 Մարտի մահացածներ

1912՝ Գաբրիէլ Սունտուկեան (ծն.1825), հայ թատերագիր, հասարակական գործիչ
1924(Թիֆլիս, Վրաստան)՝ Երանուհի Գարագաշեան (Ծն.1848, Կ.Պոլիս), դերասանուհի
2001՝Հրաչ Տասնապետեան (ծն․1928), հրապարակախօս եւ ազգային գործիչ


== Տօներ ==
Հիփոքամփուս Նալու

Հիփոքամփուս Նալու, Հարաւային Ափրիկէի արեւելեան ծովափին դիմաց, Հնդկաց ովկիանոսին մէջ ապրող իւրայատուկ անասուն մը: Ան ափրիկեան առաջին փիկմին, մանր ձիաձուկն է:


=== Յայտնաբերում ===
Սաւանա Նալու Օլիվիէ սուզումի մարզիչը 2017-ին կը հետախուզէ Հարաւային Ափրիկէի Սոտուանա ծովախորշին խորութիւնները, ան կը նկարէ շատ փոքրիկ ձիաձուկ մը, հազիւ բրինձի հատիկի մը մեծութեամբ: Մէկ տարի ետք ան նկարը ցոյց կու տայ գիտնականներու: Ասիկա կը դառնայ առաջին փիկմի մանր ձիաձուկը, որուն գոյութիւնը կ'արձանագրուի Հնդկաց ովկիանոսին մէջ: Զայն կ'անուանեն Հիփոքամփուս Նալու` ի պատիւ զայն գտնող հետախոյզին:
Մինչեւ այդ թուականը ծանօթ էին փիկմի մանր ձիաձուկի միայն 7 տեսակներ. անոնք կ'ապրէին Խաղաղական ովկիանոսին մէջ, Ինտոնեզիոյ, Մալեզիոյ եւ Ֆիլիփինեաններու եռանկիւնին մէջ, հարաւարեւելեան Ասիոյ, Ճափոնի ջուրերուն մէջ: Այդ ընտանիքէն նոր տեսակ մը 8000 քմ հեռու գտնելը շատ զարմանալի է, կը նմանի «ագեվազ մը գտնելու Նորվեկիոյ մէջ» ինչպէս կ'արտայայտուի գիտնականներէն մէկը:


=== Բնութագրում ===
Միւս փիկմի մանր ձիաձուկերու նման, այս ձիաձուկին հասակն ալ չ'անցնիր 2 սմ-ը: Սակայն այս ծովային անասունը խորհրդաւոր կը թուի գիտնականներուն: Ան առաջին ձիաձուկն է, որ կ'ապրի ջրախոտերուն եւ աւազին մէջ եւ ոչ` հանդարտ ջուրերուն մէջ: Ան ունի նաեւ ուրիշ իւրայատկութիւն մը, անոր կռնակի փուշերուն ծայրերը սուր են, մինչեւ անոր զարմիկներուն փուշերուն ծայրերը տափակ են:
1907 թուական

1907 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու եօթներորդ տարին է


== Դէպքեր ==
Յունիս 26՝ Թիֆլիսի պանքի կողոպուտը պոլշեւիքներուն կողմէ


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1907 ծնունդներ

Յունուար 1՝ Գառզու (ֆրանսերէն՝ Jean Carzou, նոյն ինքը՝ Գառնիկ Յարութիւն Զուլումեան, մ.2000), ֆրանսայի հայ համայնքի նկարիչ
Մարտ 15՝ Զարեհ Մութաֆեան (մ.1980), հայ նկարիչ եւ մտաւորական
Մայիս 22՝ Գուրգէն Ալէմշահ (մ.1947), երգահան եւ խմբավար
Յուլիս 7՝ Գրիգոր Արշակ Յակոբեան (մ.1981), հայ բանաստեղծ, գրականագէտ եւ բանասէր
Հոկտեմբեր 30՝ Ռաֆայէլ Աթայեան (մ.1990), արձակագիր եւ գրականագէտ
Նոյեմբեր 9՝ Մկրտիչ Մ․ Մկրեան(մ.1983), հայ գրականագէտ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1907 մահեր

Մարտ 15՝ Համբարձում Ալաճաճեան (ծն.1840), հրապարակախօս
Ապրիլ 6՝ Ռեթէոս Պէրպէրեան (ծն.1848), գրող, տնտեսագէտ եւ թարգմանիչ 

Հոկտեմբեր 29՝ Մկրտիչ Խրիմեան (Յայտնի է նաեւ՝ Խրիմեան Հայրիկ անունով, ծն.1820), ամենայն Հայոց 125րդ կաթողիկոս
Նոյեմբեր 23՝ Պերճ Պռոշեան (Տէր Առաքելեան, ծն.1837), գրող
Անստոյգ ամսաթիւով՝
Գէորգ Չաւուշ (ծն.1870), ազգային-ազատագրական մարտիկ
Գոհար Գրիգորեան

Գոհար Մամիկոնի Գրիգորեան (20 Մարտ 1924(1924-03-20), Դիլիջան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Անդրկովկասի ԽՖՍՀ, Խորհրդային Միութիւն - 8 Սեպտեմբեր 2008(2008-09-08), Երեւան, Հայաստան), ճարտարապետ, ՀԽՍՀ վաստակաւոր ճարտարապետ (1972)։


== Կենսագրութիւն ==
1949-ին աւարտած է Երեւանի արուեստագիտական հիմնարկը։ 1949-1996-ններուն աշխատած է Հայպետնախագիծ հիմնարկին մէջ (1949-1955-ններուն՝ «Երքաղնախագիծ»), 1967-1992-ններուն եղած է նախագիծերու գլխաւոր ճարտարապետ։


=== Գործունէութիւն ===

Գրիգորեանի նախագիծերով Երեւանի մէջ կառուցուած են՝

Կամոյի անուան դպրոցը (այժմ՝ թիւ 76 հայ-արգենտինեան դպրոց)
Համահեղինակներու հետ՝ բնակելի տուներ 1953-1956-ններուն, բոլորը ամուսնիի՝ ճարտարապետ Բաբգէն Յակոբեանի հետ
Մանկական երկաթուղիի կայարանը, 1954
Մանկապարտէզներ՝ Երեւանի մէջ, 1954, Գիւմրիի մէջ, 1955, Հրազդանի մէջ, 1982
Վարչական շէնքեր՝ Մեղրիի մէջ, 1974, Արթիկի մէջ, 1974, Մեծամօրի մէջ, 1974, Սեւանի մէջ, 1977
Մարզպետարանի եւ քաղխորհուրդի միացեալ շէնքը Հրազդանի մէջ, 1973
Բնակելի թաղամաս Արթիկի մէջ, 1974
Տուներ Վանաձորի մէջ, Գիւմրիի մէջ1977-1985-ններուն ճարտարապետ Մարթին Միքայէլեանի հետ վերակազմած է Հրազդան քաղաքի վարչական-մշակութային կեդրոնի նախագիծը՝ բնակելի 4 խմբակներով
Հեղինակային խումբին հետ, 1974-1978-ններուն մասնակցած է Մեծամոր աւանի նախագծմանն ու կառուցապատմանը։
Շարք մը տիպային, փորձարարական, մրցութային նախագիծերու հեղինակ է։


== Ցուցահանդէսներ ==
1992, 1994, 2004-ններուն Երեւանի մէջ կազմակերպուած է Գրիգորեանի ճարտարապետական, գծանկարչական եւ գեղանկարչական աշխատանքներու ցուցահանդէսները։
5 Մայիս

5 Մայիս, տարուան 125-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 126-րդ) օրն է։

 4 Մայիս  5 Մայիս  6 Մայիս 


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
1898, Արտաշէս Արզումանեան, հայ խորհրդային դերասան։ Ատրպէյճանական ԽՍՀ (1954) եւ ՀԽՍՀ (1971) ժողովրդական արտիստ։1941 թուականէն ԽՄԿԿ-ի անդամ (մահ.՝ 1985)։
1941, Արմէն Հախնազարեան, ճարտարապետութեան դոկտոր, Հայկական ճարտարապետութիւնը ուսումնասիրող հիմնադրամի հիմնադիր (մահ.՝ 2009)։
1898, Թորոս Ազատեան, բանասէր, խմբագիր, բանաստեղծ (մահ․՝ 1955)։


== Մահեր ==
1972, Մարտիրոս Սարգիս Սարեան, Հայ մեծ նկարիչ, ՍՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ (1960), ՍՍՀՄ Գեղարուեստի ակադեմիայի իսկական անդամ (1947), ՀՍՍՀ ԳԱ Ակադեմիկոս (1956), ընկերվարական աշխատանքի հերոս (1965), ՀՍՍՀ Նկարիչներու Միութեան նախագահ (1945-51) (ծն․՝ 1880)։


== Տօներ ==
Քարլոս Աբովեան

Քարլոս Աբովեան (Քալօ) (17 Հոկտեմբեր 1937(1937-10-17), Վանաձոր, Խորհրդային Միութիւն - 5 Դեկտեմբեր 1992(1992-12-05), Վանաձոր, Հայաստան), հայ գեղանկարիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Կիրովական (այժմ՝ Վանաձոր)։ Կիրովական՝ Լոռի, ուր անձրեւներ, արեւներ կան, ծիածաններ․․․


== Ստեղծագործութիւններ ==
Լոռի, մայրամուտի գոյներ, 1991
Քրոջս դիմանկարը, 1984
Ինքնանկար բերետով, 1986
Էլենի դիմանկարը, 1982


== Ցուցահանդէսներ ==
1995՝ անհատական ցուցահանդէս Երեւանի մէջ (յետմահու):
1995՝ անհատական ցուցահանդէս Վանաձորի մէջ (յետմահու):
Արհակելոս, Լերոս

Արհակելոս (յուն․՝ Αρχάγγελος), հարաւ-արեւելեան Էգէականի անբնակ կղզիակ, Տոտեքանիսա, Յունաստան։  Կը գտնուի Լերոսին հիւսիսը, Փարթենի գիւղի ծոցին դիմացը։


== Տեղեկութիւններ ==
Արհակելոս կը պատկանի Լերոս քաղաքապետութեան։  Տարածութիւնն է 1,61 քլ․²։ Ձկնորսութեան յարմար կղզի է։ Ունի գեղեցիկ ծովափներ եւ ծոցեր, ուր օդի վատ պայմաններուն երթեւեկ նաւերը կրնան ապաստան գտնել։
Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Թորոնթօ)

Հայոց ցեղասպանութեան յուշարձան, խաչքար Կանադայի Թորոնթո քաղաքի Յորք գերեզմանատանը։


== Պատմութիւն ==
Խաչքարը նուիրուած է Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերու հիշատակին։ Խաչքարի ստեղծման նախաձեռնութիւնը Սուրբ Երրորդութիւն հայկական եկեղեցինն է, հեղինակը Հակոբ Ջանբազեանն է։ Խաչքարի վրայ փորագրուած են Վիլեամ Սարոեանի յայտնի խօսքերը,

։
Եություպ

YouTube (կը կարդացուի՝ ԵուԹյուպ, «you» — դու/դուք եւ «tube» — խողովակ, ալիք), վիտեօ-նախագծային կայք համացանցի մէջ, որ մասնակիցները եւ այցելուները կարող են տեղադրել, դիտել տեսանիւթեր եւ բաժնել տեսանիւթեր։
Եություպի գրասենեակը կը գտնուի Սան Պրունոյի մէջ եւ ստեղծուած է 2005 թուական՝ Փետրուարին։ Վեպ կայքը տեսանիւթերը ցոյց տալու համար կ'օգտագործէ Adobe Flash-ը։ 2006 թուական 13 Նոյեմբերին ԵուԹյուպը 1,6 միլիար ԱՄՆ տոլարով գնուած է Կուկըլի կողմէ։
Չարձանագրուած այցելուները (ոչ մասնակիցները) կարող են դիտել կայքի տեսահոլովակներու մեծ մասը։ Արձանագրուած մասնակիցները կարող են շատ աւելի մեծ քանակի տեսանիւթեր դիտել, անշուշտ 18 տարեկան եւ բարձր տարիքի համար թոյլատրելի տեսանիւթեր։ ԵուԹյուպի մէջ Փորնոկրաֆիական կամ մերկ տեսարաններ պարունակող տեսանիւթեր դնել արգիլուած է։
Ըստ 2006 թուականի՝ Յուլիսի վիճակագրական տուեալներու, օրական դիտուած է 100 միլիոն տեսանիւթ, եւ վերբեռնուած է՝ 65.000։
9 Հոկտեմբեր 2009 թուականի դրութեամբ օրական դիտուած է 1 միլիար Եություպի տեսանիւթեր։
2008 թուականի Փետրուարին Եություպ ունեցած է 2.750.000 դաչագրուած մասնակից եւ ընդհանուր առմամբ 73.100.000 անուն տեսանիւթ։ Հարկաւոր կ'ըլլայ աւելի քան 1000 տարի, որպէսզի հնարաւոր ըլլայ դիտել Եություպի բոլոր հոլովակները։


== Արտաքին յղումներ ==
YouTube.com
Արամ Սահակեան

Արամ Սահակեան


== Կենսագրութիւն ==
Արամ Սահակեան, Ուրֆացի, ծնած 1897-ին: Պէյրութ եկած է 1910-ին իբրեւեւ ուսանող, սակայն ստիպուած եղած է զբաղիլ լուսանկարչութեամբ, հիմնելով սեփական գործատեղին։ Պրն. Սհակեան ինքնաշխատութեամբ զարգացած է, երիտասարդութիւնը անցուցած ըլլաով Պէյրութի զոյգ Համալսարաններուն մէջ, Հայ ուսանողներուն հետ շփման մէջ մտած է։ Նախապատերազմեան ուսանողական գործունէութեան մասին մեզի հայթայթեց կարեւոր տեղեկութիւն։ Ա.Ընդհ. Պատերազմին աքսորուած է Դամասկոս, ուրկէ խումբ մը ընկերներով փախած Աքապա անգլիացիներուն մօտ, ապա անցած Եգիպտոս։ Անդամակցած է Կամաւորական Հայկական Լէգէոնին։ Կիպրոսէն եւ Յունական կղզիներէն անցած Կիլիկիա։ Մասնակցած է կամաւորական բոլո՛ր կռիւներուն։ Բանակէն արձակուելէ ետք կը հաստատուի Պէյրութ ուր կը բանայ իր Լուսանկրարչական գործատեղին։
Պրն. Սահակեան մեր գաղութին գրական կարեւոր դէմքերէն է։ Ա. Ընդհ. Պատերազմէն ետք է որ կը սկսի իր գրական գործունէութեան եւ հետզհետէ կը հրատարակուին իր Երկերը։ Պատերազմէն անմիջապէս ետք լոյս կը տեսնէ իր մէկ վէպը Ֆրանսերէն լեզուով, «Լա Ֆամ Սօլտա» խորագիրով։ Այս վէպին Հայերէն բնագիրը գրուած իր կողմէ՝ որ սակայն լոյս չի տեսներ Հայերէնով, այլ Վահրամ Վարժապետեանի կողմէ Ֆրանսերէնի Թարգմանուելով կը հրատարակուի։
1928-ին լոյս կը տեսնէ իր «Բանտի Աշխարհէն» գիրքը։ 1933-ին «Ուրֆայի Հերոսամարտը», 1937-ին «Քերթուած Գարնան Գիշերներ», 1945-ին «Մահուան Պէս Զօրաւոր», 1947-ին «Անահիտ Մանուկեան» իսկ քանի մը տարի առաջ ալ «Արեան Ձայնը»: Պրն. Սահակեանի «Մահուան Պէս Զօրաւոր» գործը մեծ յաջողութիւն գտաւ եւ նոյնիսկ Թարգամնուեցաւ Արաբերէնի, տեղական մամուլի գնահատանքին արժանանալով։ Կը գործածէ կարգ մը գրչանուններ որոնցմէ կարեւորը՝ Լութեր։ Ինչպէս ըսինք՝ Պրն. Սհակեան մեր գաղութի կարեւոր մտաւորականներէն է եւ եթէ օր մը Լիբանանահայ գաղութի մեր օրերու պատմութիւնը գրուի, լայն տեղ պիտի յատկացուի անոր։ Ունեցած է նաեւ Եռանդուն հանրային հասարակական եւ կուսակցական (Դաշնակցական) գործունէութիւն։ Պրն. Սահակեանի այս ամփոփ կենսագրութիւնը կուտանք առաւելաբար Լիբանանահայ նախապատերազմեան շրջանին (1914) ըլլաուն, հոս պիտի չկրնանք անդրադառնալ իր ամբողջական կենսագրութեան, տրուած ըլլալով որ մեր գիրքը մինչեւ Ա. Ընդհ. Պատերազմը կ'ընդզրկէ։ Ամուսնացած է Օր. Էղիս Յովանանեանի հետ։ Ունի երկու զաւակ, մանչը մը՝ Վարուժան եւ աղջիկ մը՝ Կասիա:


== Ծանօթագրութիւններ ==
2. Հայերը Լիբանանի մէջ Ա. Հատոր Պէյրութ 1951, եւ Բ. հրատարակութիւն 1982 էջ 388-390
Լեհաստանի Հայերը

Տակաւին 14-15-րդ դարերուն Լեհաստանի մէջ ապաստան գտած են մեծ թիւով հայ գաղթականներ, որոնք դարեր շարունակ հաշտ ու խաղաղ ապրած են տեղի բնակչութեան հետ։ Լեհաստանի հայ գաղութը ստովարացաած է հատկապէս Բագրատունեաց մայրաքաղաք Անիի կործանումէն յետոյ։ Անոնց մէջ եղած են հմուտ արհեստաւորներ, երկրագործներ, առեւտրականներ, որոնք ըստ ամենայնի նպաստած են լեհական պետութեան զարգացմանը, յարկ եղած դէպքին զենքով պաշտպած են երկրի անվտանգութիւնը։ Արեւելքին մէջ Լեհական դիւանագիտութեան ռահվիրաններն էին Յան Սոբեսկին, Սեֆեր Մուրատովիչը, Շիմոն Պետրովիչը, Ռոմաշկեւիչը եւ ուրիշներ։ Անոր շնորհիւ լեհ թագաւորները հովանավորած են հայերին՝ անոնց ընձեռելով զանազան արտօնութիւններ, շնորհել ազգային սովորութներու եւ կրօնի պահպանութեան իրաւունք։ Լեհահայերը կառուցած են եկեղեցիներ (կաթոլիկ), հիմնած են դպրոցներ, հիւանդանոցներ։ 17-րդ դարի ընթացքին անոնք ունէին տպարան եւ թատրոն։ Լեհահայերը տուած են նշանաւոր գիտնականներ (Մելխիոր Ստեֆանովիչ, Սահակովիչ Կասյան, Շիմոն Պետրոսովիչ, Յակոբ Առաքելովիչ, Ստեփանոս Ռոշքա, Գոգոժ Փիրամովիչ եւ ուրիշներ), պատմիչներ (Յովհաննես Կամենեցացի, Սիմեոն Լեհացի, Յան Տոմաշ Յուզեֆովիչ), բանաստեղծներ ու երաժիշտներ (Շիմոն Շիմոնովիչ, Տոմաչ Նարգիլեւիչ, Յոզեֆ Դիոնեզի Մինասովիչ, Կայեթան Աբգարովիչ, Ադոլֆ Աբրահամովիչ, Յուզեֆ Նիկորովիչ, Կարոլ Միկուլին եւ ուրիշներ)։ Անոնք հիմնական ապրած են Լվովի մէջ, Կամենեց-Պոդոլսկայի, Լուցկայի, Վոլինայի, Ռաշկովայի, Կրակովայի, Պոզնայի, Վրոցլավի, Լյուբլինի եւ Վարշավայի մէջ։ 18-րդ դարուն վերջին եւ 19-րդ դարու սկզբին մասնատուած լեհական հողերուն մէջ մնացած են փոքրաթիւ, հիմնականին կաթոլիկ հայեր, որոնք աստիճանաբար ձուլված են։ Ներկայիս Լեհաստանում բնակվում է 92.000 հայ, որոնց մեծ մասը Հայաստանից արտագաղթել են վերջին 10-15 տարիների ընթացքում։ անոնց մի մասը լեհ հասարակության մեջ որոշակի դիրքի է հասած. զբաղուած են պետական կառոյցներու մէջ, գիտութեան ու մշակոյթի բնագավառներուն մէջ։ 1980 թ.-ին Կրակովույի մէջ գործած են Հայ մշակոյթի համակիրներու շրջանակը (ընկերութիւն), 1985 թ.-էն՝ Հայ մշակութային ընկերութիւնը, որոնց նպատակն է համախմբել լեհահայությանը, վերականգնել անոնց մշակութային ավանդութիւններն ու կապեր հաստատել Հայաստանի հետ։ կը գործեն Սուրբ Երրորդութիւն հայ գաթոլիկ եկեղեցին Գլիվիցայիի մէջ, միակ առաքելական Սուրբ Վասիլ եկեղեցին Վարշավայի մէջ
Արարատ (ամսագիր, Թեհրան)

«Արարատ», ամսագիր։ Հայ մշակութային «Արարատ» միութեան հրատարակութիւն։ Լոյս տեսած է 1959-1960 թուականներուն, Թեհրանի մէջ։ Խմբագիր՝ Ս. Սագինեան։ Յետագային՝ 1979-1980 թուականներուն, Թեհրանի մէջ շարունակած է հրատարակուիլ որպէս Հայ մարզական «Արարատ» կազմակերպութեան նոյնանուն տեղեկատու ամսագիր։
Աշուն

Աշունը, տարուան չորս եղանակներէն մին։ Ամրան՝ յաջորդող, իսկ ձմրան՝ նախորդող եղանակը։ Աշնան, օրուան լուսաւորութիւնն ու օդի ջերմաստիճանը, աստիճանաբար կը նուազին։
Հիւսիսային կիսագունդի տարածքին, կը սկսի՝23 Սեպտեմբերին եւ կը վերջանայ 21 Դեկտեմբերին (Սեպտեմբեր, Հոկտեմբեր եւ Նոյեմբեր)։ Իսկ հարաւային կիսագունդին, կը սկսի 23 Մարտին եւ կը վերջանայ 21 Յունիսին (Մարտ, Ապրիլ եւ Մայիս)։ Այս ժամանակաշրջանին օր ու գիշեր կը հաւասարին։


== Պատկերասրահ ==
Ալպեան լեռներ

Ալպեր կամ Ալպեան լեռներ (գերմաներէն՝ Alpen, իտալ.՝ Alpi, ֆրանսերէն՝ Alpes, սլովեն.՝ Alpe), կելտական alp բառէն, որը կը նշանակէ «բարձր լեռ», Եւրոպայի ամէնէն բարձր լեռնաշղթան է։
Ալպերը ուռուցիկ աղեղի նման կ'երկարին դեպի հիւսիս-արեւմուտք 1200 քմ.։ Լեռները ունին սուր, ատամնաձեւ գագաթներ, որոնք ծածկուած են յավերժական ձիւնով։ 
Ատլանտեան ովկիանոսէն փչող քամիները առատ տեղումներ կը բերեն, ձմրան լեռներուն վրայ կը ձիւնէ։ Լեռներէն, վիթխարի սառցային գետերու նման, դանդաղօրէն դէպի վար կը սահին սառցադաշտերը։ Անոնցմէ սկիզբ կ'առնեն շարք մը վտակներ, որոնք աստիճանաբար կը դառնան ջրառատ եւ արագահոս  գետեր (Վերին Հռենոս, Ռոն եւ այլն)։ Լեռնային գետերը կ'օգտագործուին ջրելեկտրակայաններ կառուցելու համար։
Ալպեաններու արեւմտեան մասին մէջ կը գտնուի Մոն Պլանը («Սպիտակ լեռ», 4810 մ.)` Եւրոպայի ամէնէն բարձր լեռնագագաթը:
Հակառակ բարձրութեան` Ալպեանները դժուարանցանելի չեն։ Կտրտուած են խոր հովիտներով` ինչպէս լայնքով, այնպէս ալ երկայնքով։ Լեռներուն մէջէն փորուած փապուղիներէն երկաթուղիներ կ'անցնին։ Ալպեան լեռներու շրջակայ բնակչութիւնը բաւական խիտ է։ Վաղ ժամանակներէն ի վեր ալպեան լեռնանցքներով կ'անցնումին առեւտրական ճամբաները Միջերկրական ծովէն դէպի Կեդրոնական Եւրոպա։ Այդ ճամբաներուն, գետահովիտներուն եւ լիճերուն մօտերը, յառաջացած են հնադարեան քաղաքներ։ Լեռնային փարթամ մարգագետիններուն մէջ զարգացած է կաթնատու անասնապահութիւնը։ Ալպեան լեռները հարուստ չեն օգտակար հանածոներով (արեւելքը կան քանի նը մետաղներու հանքեր)։ Ալպեանները կը մտնեն 8 երկիրներու կազմին մէջ. փակագիծերուն մէջ ներկայացուած են Ալպեաններու տոկոսը տուեալ պետութեան ընդհանուր տարածքէն. Լիխտենշտայն (100%), Մոնաքօ (100%), Աւստրիա (65%), Շուէտ (60%), Սլովենիա (40%), Իտալիա (17%), Ֆրանսա (7%), Գերմանիա (3%)։


== Պատկերասրահ ==