armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ֆաթէհ 110

Ֆաթէհ-110 (Պարսկերէն՝ فاتح-110) «Յաղթող» մէկ փուլով պինդ վառելանիւթով  մակերեսէ-մակերես (أرض- أرض) հրթիռ է առնուազն 200 Քմ. միջակայքով: Անիկա կ'արտադրուի Իրանի տիեզերական արդիւնաբերութեան կազմակերպութեան մէջ։ Սեպտեմբեր 2002-ին Իրան յաջողութեամբ կ'ունենայ իր վերջնական տարբերակը  Ֆաթէհ-110-ն, երբ տիեզերական արդիւնաբերութեան կազմակերպութիւնը կը բացուի եւ կը սկսի արտադրել Ֆաթէհ-110։ Առաջին տարբերակին միջակայքը 200 Քմ. էր, բայց 2004-ին նոր տարբերակ մը կը յայտարարուի, որու միջակայքը կը գերազանցէ 250 Քմ.-ը, իսկ անհարաժեշտութեան պարագային կարելի է ընդարձակել այդ միջակայքը եւ գերազանցել 300 Քմ.-ը, որ կը նկատուի չորրորդ սերունդի հրթիռ։


== Պատմութիւն ==
Իրանի եւ Իրաքի պատերազմէն ետք ի յայտ կու գայ, թէ անհարժեշտ է ճշգրիտ կարճ միջակայքով հրթիռներ ունենալ։ Զիլզալ եւ Նազէաթ հրթիռները առանց ղեկավարի ուղղուող հրթիռներ չէին։ Ուստի, 1989-ին կը ստիպուին  Չինական CSS-8 կարճ միջակայքով հրթիռներ գնել։ Բայց այդ հրթիռները չեն բաւարարեր իրանցիներուն պէտքերը, ուստի վերջիններս նոր հրթիռ մը յառաջացնելու ծրագիրը կը մշակեն: Այս հրթիռին մշակումը կը սկսի 1995-ին Զիլզալ-2-ի հիման վրայ, ապա Սուրիա կը միանայ ծրագիրին եւ արտադրութիւնը կը կոչուի M-600։ Հիւսիսային Գորիա կը գնէ այս հրթիռներէն, որոնց փորձարկումը յաջողութեամբ կը պսակուի։2002-ին աւելի նոր տարբերակ մը կը յայտարարուի, որու  միջակայքը 250 Քմ. էր, բայց առաջնորդութեան համակարգերը աւելի զարգացած էին։
Սուրիա ալ կ'արտադրէ իր տարբերակը, որ կը կոչուի M-600: Իսրայէլական մամուլը կը պնդէ, որ Սուրիա հարիւրաւոր M-600 հրթիռներ տուած է Հըզպալլա կուսակցութեան։

2010-ին Իրան կը յայտարարէ Երրորդ սերունդի պատկանող Ֆաթէհ-110, որ շատ զարգացած էր եւ կը փորձարկուի Իրանի մէջ: Իրանի պաշտպանութեան նախարար Ահմատ Ֆահիթի կը յայտարարէ, թէ հրթիռին ճշգրտութիւնն ու պահեստային  կարողութիւնները աւելցած են  եւ իր միջակայքը 300 Քմ.-ը գերազանցած է։
2011-ին Իրան կը յայտարարէ առաջին հականաւային  հրթիռ մը, որ կը կոչուի Խալիժ Ֆարս։ Անոր հիմքը կը կազմէ  Ֆաթէհ-110-ն, իսկ միջակայքը 300 Քմ. է։
Օգոստոս 2012-ին յաջողութեամբ կը փորձարկուի չորրորդ սերունդի Ֆաթէհ-110 հրթիռը,  որ շատ ճշգրիտ էր։
5 Մայիս 2013-ին Իսրայէլ կը յայտարարէ, որ Սուրիական Ֆաթէհ-110-ն  հասած է Հըզպալլայի ձեռքը:Իսրայէլ կը նշէ, թէ չի հանդուրժեր  զէնքի փոխանակման Խաղը, ինչպէս նաեւ կը մերժէ, որ  այս վտանգաւոր զէնքերը անցնին  Հըզպալլայի ձեռքը:
18 Մայիսի 2013-ին իսրայէլական լրատուամիջոցները կը հաղորդեն, որ Սուրիա պատրաստած է Թիշրին հրթիռը, որ  Իրանեան Ֆաթէհ-110-ին Սուրիական տարբերակն է եւ կրնայ խորտակել Իսրայէլեան պաշտպանութեան համակարգերը եւ Թէլ Ավիվ-ը  ռմբակոծել: Հրթիռները զսպման մէջ են եւ պարտաստ են իրենց թիրախները հարուածելու, եթէ Իսրայէլի օդուժը  ռմբակոծէ Սուրիական թիրախները։


== Կառուցուածք ==

Հրթիռին մարմինը շատ նման է Զիլզալ 2-ին: Անիկա  ունի նոյն տրամագիծը 610 մմ. եւ 8,86 մ. երկարութիւն։ Անիկա ունի երեք թեւ եւ  մարմինի  եռանկիւն ձեւաւորուած  չորս թեւիկներ, ինչպէս  նաեւ չորս  փոքր  հրթիռ,  «քիթին մօտ»։
Ֆաթէհ-110-ն կ'օգտագործէ երեք տարբեր տեղափողեր։ Առաջինը ունի SA-2 ի կազմուածք եւ հիմնուած է Mercedes-Benz 6x6 բեռնատարին վրայ։ Երկրորդ տեղափողը, որ կ'օգտագործէ նաեւ նոր տարբերակները՝ Զիլզալ հրթիռները, որ կրկին կ'օգտագործէ Mercedes-Benz-ը, իսկ երրորդ տեղափողը՝ նոր տեղական տարբերակն է, որ կը կոչուի Զուլֆուքար, կրնայ իրակացնել երկու հրթիռային արձակումներ։


== Տարբերակներ ==
Ռումանիոյ Հայերը

Ռումանիոյ Հայերը, Ռումինիոյ Հանրապետութիւն, պետութիւն Եւրոպայի հարաւ-արեւեիքը։ Տարածքն է 238,4 հզ. ²քմ.: Մայրաքաղաքը՝ Պուխարեստ:
Ռումանիոյ հայկական գաղութը Եւրոպայի հնագոյն գաղութներէն մէկ է։ Կ՛նթադրուի, որ Բիւզանդական կայսրութեան կազմակերպած բռնագաղթերու հետեւանքով արդէն, 5-12-րդ դարերուն, հայերու հոծ զանգուածներ բնակեցուած են Ռումինիոյ տարածքին։
967-ին Աքերմանի մէջ գտնուած է թուագրուած արձանագրութեան մը բեկոր մը, որ նոյնպէս կը վկայէ հայերու գոյութիւնը Ռումինիոյ մէջ՝ նախքան Բագրատունիներու թագաւորութեան անկումը։ 
Ռումանիոյ մէջ հայերու վաղեմի եւ ստուար բնակութեան վկայութիւնն են հայկական բազմաթիւ տեղանուններու, երբեմնի հայաշատ գրեթէ բոլոր քաղաքներու մէջ հայկական թաղամասերու ու փողոցներու առկայութիւնը։ Հայերը Ռումինիա գաղթած են Անի-Ղրիմ-Աքերման ճանապարհով։ Անոնց հոսքը Ռումանիա բազմացած է Անիի անկումէն (11-րդ դար) ետք։ Ռումինիոյ մէջ հայերու հաստատման պաշտօնական տարեթիւը կը համարուի 1350-ը՝ Պոթոշանի մէջ առաջին եկեղեցւոյ հիմնադրման տարին։ Անոնք ունեցած են իրենց հոգեւոր թեմը, որ 1365-էն ենթարկուած է Լվովի հայկական եպիսկոպոսութեան։ 14-րդ դարուն Ռումանիոյ մէջ հայերու թիւն այնքան աճած է, որ իշխան Ալեքսանտր Բարեպաշտը 1401-ի հրովարտակով Սուչավա մայրաքաղաքին մէջ անոնց համար հիմնած է առաջնորդական թեմ' Յովհաննէս եպիսկոպոսի գլխաւորութեամբ։ 1408-ի հրովարտակով ան Լվովէն հրաուիրած է հայ վաճառականներ եւ բնակեցուցած Սուչավա, Սիրետ, Չեռնովցի քաղաքներուն մէջ՝ անոնց շնորհելով շարք մը արտօնութիւններ (նուազ հարկերով առեւտուր կատարելու իրաւունք): 1418-ին նոյն իշխանի հրաւէրով Լեհաստանէն 3 հազար հայ ընտանիք գաղթած է Ռումինիա։ Մեծ թիւով հայեր Ռումինիա եկած են, երբ թուրքերը զաւթած են Կ. Պոլիսը (1453) եւ Ղրիմը (1475): 16-րդ դարու վերջաւորութեան եւ 16-րդ դարու սկզբին Արեւմտեան Հայաստանի մէջ ջալալիներու ասպատակութիւններէն եւ Իրանի շահ Ապպաս Ա․-ի բռնագաղթերէն խուսափած շատ հայեր ապաստանած են Ռումանիոյ հիւսիսային (Մոլտաւիոյ) եւ հարաւային (Վալախիոյ) քաղաքներուն մէջ։ 17-րդ դարու 2-րդ կէսին Լեհաստանի հայերու բռնի կաթոլիկացնելու քաղաքականութիւնը շատերուն ստիպած է Ռումինիոյ մէջ ապաստան գտնել։ 17-րդ դարու գաղթած հայերուն զգալի մասը հաստատուած է երկրի արեւմտեան մասին մէջ՝ Թրանսիլվանիոյ մէջ։ Յետագային, երբ մարզն անցած է Աւստրո-հունգարիոյ տիրապետութեան տակ, հայերը կաթոլիկացուած են եւ ձուլուած՝ ժամանակի ընթացքին։
Հայաստանի Քիմիական Հանդէս

Հայաստանի Քիմիական Հանդէս, Հայաստանի ԳԱԱ մարմին է։ Հանդէսին մէջ տպագրութեան համար կ՚ընդունուին նիւթեր յօդուածի, կարճ հաղորդումներու ու նամակներու տեսքով, որոնք կը պարունակեն տեսական եւ փորձարարական հետազօտութիւններու արդիւնքներ։ Հանդէսը կը տպագրէ քիմիական գիտութեան բոլոր ուղղութիւններուն վերաբերող աշխատանքներ, ինչպէս՝ ընդհանուր, ֆիզիկական, անօրգանական, անալիտիկ, օրգանական, պոլիմերային, մետաղօրգանական, կոորդինացիոն, բնական միացութիւններու, կենսօրգանական քիմիայի, քիմիական ֆիզիկայի, քիմիական տեխնոլոգիայի եւ քիմիական նիւթաբանութեան մասին։


== Աղբիւր ==
Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ
Ոսկանեան Աստուածաշունչ

Ոսկանեան Աստուածաշունչ․ Ոսկան արք. Երեւանցիին ջանքերով հայերէն Աստուծաշունչի առաջին տպագրութիւն, Ամսթերտամ, Հոլանտա։


== Տեղեկութիւններ ==
«Ոսկանեան Աստուածաշունչ»ի տպագրութիւնը կը սկսի 1 Մարտ 1666-ին եւ կ՛աւարտի 13 Հոկտեմբեր 1668-ին։ Տպագրական աշխատանքները տեղի կ՛ունենան Ամսթերտամի «Ս. Էջմիածին եւ Ս. Սարգիս զօրավար» տպարանին մէջ։ 
Աստուածաշունչի բնագիրին խմբագրութեան ընթացքին, Ոսկան Երեւանցին հիմնուած է Դ․ դարու անոր լատիներէն թարգմանութեան՝ Վուլկաթայի  (Biblia Vulgata կամ Vulgate)։ Օգտագործած է նաեւ 1295-ի Կիլիկիոյ Հեթում Բ. թագաւորին պատուէրով ընդօրինակուած Աստուածաշունչը:
«Ոսկանեան Աստուածաշունչ»ը բաղկացած է 1462 երկսիւն էջերէ (2924 սիւնակ) եւ 159 պատկերներէ։ Այդ սակաւաթիւ աստուածաշունչերէն է որ իր մէջ փորագրապատկերներ կը պարունակէ։ Տպագրութեան ընթացքին, թարգմանուած եւ աւելցուած են Հին Կտակարանէն քանի մը գիրքեր, որոնք մաս կը կազմեն Աստուածաշունչի հայկական կանոնին։ Ճոխ տպագրութիւն մըն է իր վերջնազարդերով, էջազարդերով։
   


== Արտաքին յղումներ ==
Վուլկաթա(անգլերէն)
Լինց

Լինց (գերմաներէն՝ Linz), քաղաք Ավստրիաի հյուսիսաին մասում, Վերին Ավստրիա երկրամասում։ Այն Վերին Ավստրիաի նահանգակէտրոնն է։ Տարածքը 96 կմ² է, իսկ բնակչութիւնը 190 000 մարդ (2010 թ-ի տվյալներով)։ Քաղաքը կը գտնուի Դանուբ գետի ափին։ Այն իր մեծութեամբ երրորդ քաղաքն է Վիեննա է եւ Գրաց է ետք։ Քաղաքի հետ կապ ունեն Յոհան Կեպլերը, Ադոլֆ Հիտլերը, Անտոն Բրուքները, Լյուդվիգ Վիտգենշթաենը։


== Բնակչութիւն ==
Հրատ մոլորակ (Մարս)

Հրատ (Խորհրդանիշ: ), երկրէն ետք  Արեգակնային դրութեան մեծութեամբ չորրորդ մոլորակն է։ Իր տրամագիծն է 6,794 քմ.: Արեւէն 228 միլիոն քմ. հեռաւորութեան վրայ՝ 687 օր կը տեւէ անոր շրջանը ընելու համար։ Ինքն իր շուրջ կը դառնայ 24 ժամ եւ 37 վայրկեանէն։ Իր մակերեսը ժայռոտ եւ անապատային է։ Հրատը շրջապատուած է բնածխային կազի բարակ մթնոլորտով մը։
Ունի ջուր՝ սառած ձեւի տակ, ծովեր, մարած հսկայ հրաբուխներ, խորունկ ձորեր եւ երկու լուսիններ՝ «Ֆոպոս» եւ «Տէյմոս»:
Հրատը կոչուած է «Կարմիր Մոլորակ»՝ընդարձակ գօտիներ ծածկող իր կարմրորակ մետաղեայ փոշիին պատճառով։ Գետնի  ն ջերմաստիճանն է միջին հաշուով -23 °C:


== Մթնոլորտը եւ Կլիման ==

Հրատի  կլիման երկրի կլիմային նման՝ ունի եղանակային բնոյթ։ Տարուան ցուրտ ժամանակին, Հրատի բեւեռներէն դուրս կը կազմուի եղեամ եւ նոյնիսկ կրնայ ձիւն տեղալ։
Մոլորակին վրայ ջերմաստիճանը կը տատանի −153 բեւեռին վրայ ձմեռը մինչեւ աւելի քան +20 °C հասարակացի վրայ կէսօրին։ Միջին ջերմաստիճանը կը կազմէ −50 °C։
Մարսի մթնոլորտը, որ հիմնականօրէն կազմուած է ածխաթթու կազէ, չափազանց նոսր է։  Մակերեւոյթին վրայ ճնշումը 160 անգամ փոքր է երկրէն։ Մարսի բարձրութիւններուն մեծ տարբերութեան պատճառով ճնշումը մակերեւոյթին վրայ շատ կը փոխուի։ Մթնոլորտին մօտաւոր հաստութիւնը կը կազմէ 110 քմ։
ՆԱՍԱ-ի տուեալներով (2004), Մարսի մթնոլորտը 95,32 %-ով կազմուած է ածխաթթու կազէ, ինչպէս նաեւ այնտեղ կան՝ 2,7 % ազօդ, 1,6 % արկոն, 0,13 % թթուածին, 0,021% ջուրի գոլորշի, 0,08 % շմոլ կազ, ազօդի օքսիտ (NO)՝ 100 ppm, նէոն (Ne)՝ 2,5 ppm, կիսածանր ջուր - ջրածին-դեյտերիում-թթուածին (HDO)՝ 0,85 ppm, քրիպթոն (Kr)՝ 0,3 ppm, քսենոն (Xe)՝ 0,08 ppm (կազմուածքը բերուած է ծաւալային մասերով)։
Ամերիկեան ԱՄԿ «Ուիքինկի» (1976) իջնող սարքէն ստացուած տուեալներուն համաձայն, Մարս մթնոլորտի կազմին մէջ յայտնաբերուած էր 1–2 % արկոն, 2–3 % ազօդ, եւ 95 % ածխաթթու կազ։ Համաձայն սովետական  «Մարս-2» եւ «Մարս-3» ԱՄԿ-ներու տուեալներուն, իոնոսֆերայի վարի սահմանը կը գտնուի 80 քմ բարձրութեան վրայ, առաւելագոյն էլեկտրոնային խտացումը 1,7×105 էլեկտրոն/սմ3 տեղակայուած է 138 քմ բարձրութեան վրայ, միւս երկու մաքսիմումները տեղակայուած են 85 եւ 107 քմ վրայ։
Մարս մթնոլորտի հետազօտութիւնը 8 եւ 32 սմ ռատիոալիքներու մէջ, կատարուած «Մարս-4» ԱՄԿ-ով 1974-թ փետրուար 10-ին, ցոյց տուաւ մոլորակի գիշերային իոնոսֆերայի առկայութիւնը իոնիզացիայի գլխաւոր մաքսիմումով 110 քմ բարձրութեան վրայ եւ 4,6×103 էլեկտրոն/սմ3 էլեկտրոններու խտացումով, ինչպէս նաեւ երկրորդական մաքսիմումներով 65 եւ 185 մք բարձրութիւններուն վրայ։


== Գետեր ==
Հրատի վրայ կան ցամքած գետերու հուներու ապացոյցներ։


== Հող ==
Հրատի հողը միատեսակ չէ տարբեր վայրերու մէջ։


== Աղբիւրներ ==
Մշակութային Իմ Առաջին Հանրագիտակս, Տիեզերք, Արամ Սեփեթճեան եւ Լեւոն Թորոսեան, Սիփան Հրատարակչութիւն. Պէյրութ
1657 թուական

1657 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 57րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1657ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1657 մահեր
1689 թուական

1689 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 89րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1689 ծնունդներ

Մոնթեսքեոյ (ֆրանսերէն՝ Charles-Louis de Seconda, մ.1755), ֆրանսացի գրող, իրաւագէտ եւ փիլիսոփայ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1689 մահեր
Փեփսի

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Խմիչք


== Փեփսի ==
«Փեփսի-Գոլա» (անգլերէն՝ Pepsi-Cola), կամ պարզապես «Փեփսի», ոչ ալգոհոլային գարպոնացուած քաղցրահամ զովացուցիչ ըմպելիք, այն կը վաճառուի ամբողջ աշխարհի մէջ։ «Փեփսի-Գոլա» առեւտրային ապրանքանիշի իրավունքները կը պատկանին ամերիկյան «Փեփսի-Գոլա» ընկերութեան։
«Փեփսի»-ն արտադրվում է նաեւ Հայաստանի մէջ «Ջերմուկ Ինթերնեյշնլ» ընկերության «Փեփսի Կոլա Բոթլեր Հայաստան» գործարանի մէջ։


=== Ազդեցութիւնը օրգանիզմի վրայ ===
Չնայած Փեփսի-Կոլայի վնասակար ազդեցությունը հաստատուած չէ, բայց ան միանշանակ օգտակար չէ օրկանիզմի վրայ։ Սկիզբը ըմպելիքը կը պարունակէր Փեփսին հորմոն եւ կը վաճառվուէր չգազավորուած ջրով։ Ամենայն դեպս խորհուրդ չի տրուիր օգտագործել այն ստամոքս-աղիքային հիվանդութիւններով տառապող մարդոց։ Վնասակար ազդեցութիւն կունենայ երիկամունքներու վրայ։ Առաջացնում է գալսիումի տեֆիսիտ մարդու օրգանիզմի մէջ։ Խուսափելու համար այս բոլոր հնարավոր հիվանդութիւններէն կարելի է պարզապես չօգտագործել կամ սահմանափակել Փեփսի-Կոլայի օգտագործումը։


== Արտաքին Յղումներ ==
Փեփսի Արմենիա
Պաշտօնական կայք
1809 թուական

1809 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու իններորդ տարին


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1809 ծնունդներ

		
		
		
Յունուար 19՝ Էտկար Ալլան Փոյ (անգլերէն՝ Edgar Allan Poe, մ.1849), ամերիկացի գրող
Փետրուար 12՝
Չարլզ Տարուին (անգլերէն՝ Charles Robert Darwin, մ.1882), անգլիացի բնագէտ
Էյպրըհամ Լինքոլն (անգլերէն՝ Abraham Lincoln, մ.1865), Միացեալ նահանգներու 16րդ նախագահը
Հոկտեմբեր 15՝ Խաչատուր Աբովեան (մ.1848), արեւելահայ աշխարհաբար գրականութեան հիմնադիր


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1809 մահեր

Օգոստոս 2՝ Յովսէփ Էմին (Էմին Էմինեան, ծն.1726), ազգային-ազատագրական պայքարի գործիչ
Բարսեղ Թուղլաճեան

Բարսեղ Թուղլաճեան (1 Ապրիլ 1933(1933-04-01), Պոլիս, Թուրքիա - 12 Դեկտեմբեր 2016(2016-12-12), Պոլիս, Թուրքիա), պատմաբան, թարգմանիչ, բառարանագէտ, բանասէր եւ գրող։ Հաստափոր ու մեծահասակ բազմաթիւ թրքերէն հատորներու, երկլեզու աշխատասիրութիւններու եւ հանրագիտարաններու հեղինակ։ Հանրանօթ դէմք թէ՛ թուրք, թէ՛ հայ եւ թէ՛ օտար շրջանակներու մօտ։


== Կենսագրութիւն ==
Թուղլաճեան ծնած է Պոլիս, 1933-ին։ Հայեցի կրթութիւնն կը ստանայ Կիպրոսի Մելգոնեան վարժարանէն, 1946-51։ Այնուհետեւ Ամերիկա անցնելով (Միշիկընի Համալսարան), կը հմտանայ անգլերէնի մէջ ու Պոլիս վերադարձին (1955)՝ իբրեւեւ անգլերէնի դասատու կը պաշտօնավարէ տարբեր դպրոցներու մէջ։


== Գրական ասպարէզ ==
Շարքը երկար է իր հրատարակած հատորներուն (քսանէ աւելի), որոնք կը յատկանշուին մանաւանդ իրենց ճոխ նկարազարդումներով եւ պատմական հազուագիւտ վաւերագիրներով։
Ան վարպետ մըն էր հանրագիտարանային գործերու գրառումին մէջ, տարիներու երկայնքին շարունակ կը հաւաքէ եւ իր արխիւին վրայ կ'աւելցնէ փաստաթուղթեր, լուսանկարներ, տուեալներ, գիրքերու կողքեր, հին թերթերու նմոյշներ ու ամէն ինչ՝ որ իր հրատարակութիւններուն կրնար նպաստել։ Ան նաեւ պրպտումներ կը կատարէ թրքական արխիւներու մէջ։
Պատրաստած է թրքերէն-անգլերէն տարաբնոյթ բառարաններ (գիտական, տնտեսական, իրաւաբանական, բժշկական բառերու)։ Իրեն կը պատկանին նաեւ հարագիտարանային բնոյթի գործեր, ինչպէս՝ «Օքիանուս» (Ովկիանոս) եռահատոր հանրագիտարան-բառարանը, նաեւ թանկարժէք գիրքեր՝ Մարմարա ծովու կղզիներուն, Պոլսոյ հայոց եկեղեցիներուն, Տատեան ամիրաներու ընտանիքին, ծովանկարիչ Այվազովսկիին, արեւմտահայոց մշակութային եւ հրատարակչական գործունէութեան՝ «Արեւմտեան աշխարհի հայերը» (Պաթը էրմէնիլէրի, 5 հատորանի), օսմանցի պալատական կիներու մասին, եւայլն։
Թուղլաճեան իր գործերը գրած է ընդհանրապէս թրքերէնով, ու հետեւաբար՝ թուրք մշակոյթի՛ն է որ ծառայած է գլխաւորաբար։ Բայց ան ամէն առիթով հայ ժողովուրդի տաղանդնե՛րն ալ ճանչցուցած է օտարներուն (թրքերէնով կամ անգլերէնով)։


== Աղբիւր ==
Գառնիկ Ստեփանեան (1973), «Կենսագրական բառարան», հատոր Ա., Երեւան: «Սովետական գրող», էջ 378։
Հայկական Վրանածաղիկ

Հայկական Վրանածաղիկ (Convolvulus armena), վրանազգիներու ընտանիքէն բոյսի տեսակ, որ ծանօթ է իր շեփորաձեւ մանուշակագոյն, կապոյտ եւ վարդագոյն ծաղիկներով եւ իր մագլցուն տունկով։
Հայկական վրրանածաղիկը կ՛աճի Մուշի եւ Այնթապ տարածքին։


== Նկարագրութիւն ==
Հայկական վրանածաղիկը բազմամեայ բոյս է։ Ունի բաց վարդագոյն, մանուշակագոյն եւ կապոյտ ծաղիկներ, որոնք ունին 2-5 սմ. լայնութեամբ տրամագիծ։ Բոյսը կը սկսի ծաղկիլ ամրան եւ ծաղիկներ կը բանայ մինչեւ աշուն։


== Գրականութիւն ==
Պապէսեան Յովհաննէս (1961), «Հանրագիտակ», Կաթողիկութիւն Հայոց Մեծի Տանն Կիլիկիոյ, Անթիլիաս, Լիբանան, էջ 12։
gardenia.net/plant/Convolvulus%20Althaeoides-Mallow-Bindweed
Հեղնար (անձնանուն)

Հեղնար, հայկական իգական անուն։ Առաջացած է հայերէն ժողովրդական եղնար՝ «էգ եղնիկ» բառէն։ Յիշատակուած է 1653-ին թուականը անյայտ յիշատակարանի մը մէջ։ 1701 թուականին յիշատակուած է Եղինար ձեւով։
Սուրբ Թադէոս-Բարդուղիմէոս մայր տաճար (Պաքու )

Պաքուի Սուրբ Թադէոս-Բարդուղիմէոս մայր տաճար (ազրպ.՝ Müqəddəs Faddey və Varfolomey Kilsəsi) կամ Պուդագովսկի եկեղեցի (ազրպ.՝ Budaqov kilsəsi), Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ կոթող էր Պաքուի մէջ։ Եկեղեցին կը գտնուէր Դիմիտրովա-Բոնդարնայա-Շամսի Պատալպեյլի փողոց։
Պաքուեցի մեծահարուստ Ենովք Պուտաղեանի կտակած միջոցներով Պաքուի կեդրոնը հայկական եկեղեցի կառուցելու համար 1898 թ.-ին Սանկտ Պետերբուրգի ճարտարապետներու կայսերական ընկերութիւնը կը յայտարարէ մրցոյթ։ 28 Փետրուար,1907-ին մրցոյթին ներկայացուեցան հինգ նախագիծեր, որոնցմէ մէկն ալ Հովհաննէս Քաջազնունիի նախագիծն էր։ Հունիսի 4-ին կը ստացուի  ժիւրիի պատասխանը, որուն համաձայն յաղթող կը ճանաչուի Գաբրիէլ Տեր-Միքայելեանի նախագիծը, իսկ երկրորդ տեղը՝ ճարտարապետ Պետրովսկու նախագիծը։ Սակայն Պուտաղեանի ժառանգները դժգոհ կը մնան  արդիւնքէն, եւ 7 Յունիսին անոնք  պատուէրը կ՛ուտան Քաջազնունիին։
2 Օգոստոսին ան կ՛ըսկսի  եկեղեցւոյ շինարարական աշխատանքները։ Շինարարութեանը կը հետեւէր շինհրապարակի կառուցուած փայտէ տնակէն։ Եկեղեցւոյ կառուցման պիւտճէն, ըստ նախնական նախագիծի, կազմած է 300 հազար ռուպլի, սակայն ժառանգուած գումարը ընդամէնը 200 հազար էր, այդ պատճառով Քաջազնունին կը կատարէ որոշ փոփոխութիւններ, մասնաւորապէս եկեղեցւոյ տարողունակութիւնը 1500 մարդոցմէն կը  պակսեցնէ 1000-ի։ Հակադաշնակցական քրէական հետապնդումներու պատճառով, 1911 թուականին Քաջազնունին ստիպուած կ՛ըլլայ մեկնիլ երկրէն, չկարողանալով անձամբ յսկել եկեղեցւոյ շինարարութիւնը։
Իր բացակայութեան ընթացքին շինարարութեանը կը հետեւի եւ աւարտին կը հասցնէ ճարտարապետ Նիկողայոս Պայեւը։ 1914 թուականին կը կայանայ եկեղեցւոյ օծման արարողութիւնը, որմէ յետով Ենովք Պուտաղեանի աճիւնը, որ ժամանակաւորապէս հողին յանձնուած էր հայկական հին գերեզմանատանը, կը տեղափոխուի եւ կը վերայուղարկաւորուի նորակառոյց եկեղեցւոյ բակին մէջ, ինչպէս նախօրոք յայտարարած էր հայկական եկեղեցւոյ աւագ քահանայ Ղեւոնդ Տէր-Աստուածատուրեանը:


== Աղբիւրներ ==
«Հովհաննես Քաջազնունին` Պաքուի Հայոց եկեղեցւոյ ճարտարապետ», յօդուած, հեղինակ՝ Հայկ Մարտիրոսյան.


== Տես նաեւ ==
Հայերը Բաքվում


== Արտաքին հղումներ ==
Բաքվի հայոց եկեղեցին
Հայկական Յիշողութեան Ազգային Կեդրոն

Հայկական յիշողութեան ազգային կեդրոն (ֆր.՝ Le centre national de la mémoire arménienne (CNMA) փաստավաւերագրական կեդրոն, գրադարան Ֆրանսայի Տեսին քաղաքին մէջ՝ նուիրուած Հայոց պատմութեան ու Հայոց ցեղասպանութեան։


== Պատմութիւն ==
Կեդրոնի բացման արարողութեան մասնակցած են Ֆրանսայի նախագահը, Ֆրանսուա Օլանտի ներկայացուցիչը՝ Մշակոյթի եւ հաղորդակցութեան նախարար տիկին Օրելի Ֆիլիփեթթին, Հայաստանի սփիւռքի նախարար Հրանոյշ Յակոբեանը, ֆրանսացի հիւրեր, հայ համայնքի ներկայացուցիչներ։
Հայկական յիշողութեան ազգային կեդրոնի ստեղծման աջակցած են Բուլլուկեան հիմնադրամը, Լիոնի եւ Տեսինի տեղական ինքնակառավարման մարմինները՝ Մեծ Լիոնը, Ռոն-Ալփի շրջանը, Ռոնի ընդհանուր խորհուրդը, Տեսինի եւ Մեզիոյի քաղաքապետարանները։
Հայկական յիշողութեան ազգային կեդրոնի նախագահն է Ժիւլ Մարտիրոսեանը, տնօրէնը՝ Կատիա Պուտոյեանը։


== Գործունէութիւն ==
Կազմակերպութիւնը փաստավաւերագրական կեդրոն է, ուր կը պահուին 110․000 փաստաթուղթ եւ 12․000 գիրք, հայկական պատմութեան առնչուող նիւթեր, ինչպէս նաեւ Ֆրանսայի եւ եւրոպական այլ երկիրներու մէջ ապրող հայ մշակութային գործիչներու ստեղծագործութիւններ։ Կեդրրոնի նպատակն է՝ ֆրանսահայերու ազգային ինքնութեան պահպանումը, Ցեղասպանութեան եւ անոր հետեւանքներու վերացման ուղղութեամբ տարուող հետազօտութիւններու իրականացումը, ինչպէս նաեւ ֆրանս-հայկական մշակութային կապերու զարգացումը եւ կեդրոնի միջոցով հայկական ժառանգութեան վերականգնումն ու հարստացումը։
Նիքոլաս Բոկոզէ

Յովակիմ Գրիգորի Նիքոլաս Բոկոզէ (անգլերէն՝ Joachim Gregory Nicholas Pogose, - 1876, Տաքքա, Բենգալյան նախագահություն, Բրիտանական Հնդկաստան, Բրիտանական կայսրութիւն), հայ վաճառական եւ զամինտար (տեղական կառավարիչ) Տաքայի մէջ 1868 թուականէն սկսեալ (ժամանակին Հինտուստան, հիմա՝ Պանկլատէշ)։ Տաքայի 5 հայ զամինտարներէն մէկը եղած է։ Կարեւոր անձնաւորութիւն մը եղած է Տաքայի հայ գաղութին մէջ։ Տաքայի քաղաքապետարանի 9 անդամներէն մէկը՝ 1874–75 թուականին։ Բաժնետէր՝ Տաքայի Դրամատան (Dhaka Bank):
Ուսանած է Տաքայի Գոլէճական Վարժարանին մէջ եւ ապա Տաքայի Գոլէճին մէջ։ 12 Յունիս 1848-ին, Պոկոզէ հիմնած է «Pogose Anglo Vernacular School»ը ապագային վերանուանելով Բոկոզէ Վարժարան (Pogose School), առաջին անձնական վարժարանը Տաքայի մէջ եւ վարժարանի տնօրէնը մինչեւ 1855։ Նաեւ հիմնած է «Weis House» տունը որ այժմ Պուլպուլ Լալիթաքալա Աքատեմիի կեդրոնն է։  
Բոկոզէ ամուսնացած է Մարիամ Աւտալին (ծ. 1825/26), որ Յովհաննէս Աւտալի դուստրն էր՝ Կալկաթայի Հայ Գոլէճի տնօրէնն էր։ Նիքոլաս եւ Մարիամ ունեցան են 10 զաւակներ, որոնցմէ ծանօթ են Գրիգորի Յովակիմ Բոկոզէն (ծ. 1845/46), Ճոն Բոկոզէն (ծ. 1850-51), Նիքոլաս Յովակիմ Բոկոզէ (ծ. 1852/53) եւ Փոլ Բոկոզէ (ծ. 1853/54):
Մահացած է 1876 թուին, թաղուելով Տաքայի Նարինտա Քրիստոնէական Գերեզմանին մէջ։


== Աղբիւրներ ==
Banglapedia: The Armenians
The Armenian heritage of Bangladesh
Մարմարաշէն

Մարմարաշէն, ունեցած է նաեւ Ախամզալու, Աղհամզալու, Արմզալու, Լուկաշին, Մարմարիկ անուանումները։ Գիւղ Արարատի մարզին մէջ, Մասիս քաղաքէն 6 քմ. հարաւ-արեւելք։ Մարզկեդրոնէն 20 քմ. հեռաւորութեան վրայ կը գտնուի։ Մարմարաշէն  վերանուանուած է 1967-ին։


== Կլիմայ ==
Գիւղը կը գտնուի Արարատեան դաշտին մէջ, ծովու մակերեսէն 855 մ. բարձրութեան վրայ։ Կլիման չոր, խիստ ցամաքային է։ Ձմեռը կը սկսի Դեկտեմբերի կէսերուն, յունուարեան միջին ջերմաստիճանը կը տատանի -3-էն -5°C։ Ամառը տեւական է՝ Մայիսէն մինչեւ Հոկտեմբեր, օդին միջին ամսական ջերմութիւնը կը հասնի 24-էն 26°C-ի, իսկ առաւելագոյնը՝ 42°C-ի։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումներու քանակը 250-300 մմ. է։ 


== Բնակչութիւն ==
Բնակիչներուն նախնիները եկած են Պարսկահայաստանէն՝ Խոյ եւ Սալմաստ գաւառներէն 1828-1829 թուականներուն։ Նախապէս գիւղը ունէր խառն բնակչութիւն, իսկ այժմ բնակչութեան ազգային կազմը միատարր դարձած է։ Ըստ 2005-ի ազգային վիճակագրական ծառայութեան տուեալներուն, գիւղին բնակչութեան թիւը հասած է 3260-ի։ Տղամարդիկ կը կազմեն 49%, կիները՝ 51%։


== Տնտեսութիւն ==
Համայնքին տնտեսութեան մասնագիտացման ճիւղը գիւղատնտեսութիւնն է, համախառն բերքին մեծ մասը կու տայ բուսաբուծութիւնը: Գիւղատնտեսական հողերը կը կազմեն շուրջ 496հա: Համայնքին հողերուն հիմնական մասը կ'օգտագործուին իբրեւ վարելահողեր` զբաղեցնելով շուրջ 340հա: Ունի պտղատու եւ խաղողի այգիներ, համապատասխան կազմելով 23հա եւ 14 հա: Մարդիկ կը զբաղին այգեգործութեամբ, խաղողագործութեամբ, դաշտավարութեամբ եւ բանջարաբուծութեամբ: Կը զբաղին կաթնամսատու անասնապահութեամբ եւ թռչնաբուծութեամբ:
Համայնքին հիմնախնդիրներուն մէջ կարեւոր է ոռոգման ջուրի հիմնախնդիրը եւ գիւղին մէջ ճամբաներու վերանորոգումը:
1590 թուական

1590 թուական, ոչ նահանջ տարի, 16րդ դարու 90րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1590 ծնունդներ

Անյայտ օրով՝
Խաչատուր Կեսարացի (մ.1646), կրթական-հասարակական գործիչ
Մատթէոս Ծարեցի (հոլ.՝ Matheos van Tsar, մ.1661, Ամսթերտամ), հայկական տպագրութեան հիմնադիր
Առաքել Դաւրիժեցի (մ.1670, Վաղարշապատ), պատմագիր եւ եկեղեցական գործիչ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1590 մահեր
Հայաստանի Բժշկագիտութիւն (հանդէս)

Հայաստանի բժշկագիտութիւն, կը տպագրուին տեսական եւ գործնական բժշկութեան վերաբերեալ նիւթեր։


== Աղբիւր ==
Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ
1587 թուական

1587 թուական, ոչ նահանջ տարի, 16րդ դարու 87րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1587 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1587 մահեր
Գէորգ Բրու­տեան

Գէորգ Բրու­տեան (14 (26) Հոկտեմբեր 1888, Գիւմրի, Երեւանի նահանգ, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն - 26 Դեկտեմբեր 1952(1952-12-26), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), հայ գեղանկարիչ։ 20-րդ դարու առաջին կէսի հայկական  գծանկարչութեան աւագ սերունդի ներկայացուցիչներէն։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Ալեքսանդրապոլ, երաժիշտ-ազգագրագէտ Արշակ Բրուտեանի ընտանիքին մէջ։ Ընդհանուր մասնագիտական կրթութիւնը ստացած է Ալեքսանդրապոի մէջ, մասնագիտականը՝ Թիֆլիս՝ Օ. Շմերլինկի նկարչական դպրոցին մէջ։
Խորհրդային իշխանութեան առաջին տարիներուն կազմակերպած է Լենինականի կերպարուեստագէտներու միութիւնը, 1921 թուականին եղած է գեղարուեստական արուեստանոցի հիմնադիրներէն եւ մանկավարժներէն մին։
1937 թուականին տեղափոխուած է Երեւան։ Նկարած է հանրապետական թերթերու եւ ամսագիրներու համար, ստեղծած քաղաքական աֆիշներ։ Ծաւալած է նաեւ լայն քաղաքացիական, հասարակական գործունէութիւն։
Writings on the Wall

Writing’s on the Wall Սեմ Սմիթի երգն է, որ դարձաւ Ճէյմս Պոնտի «007: Spector» ֆիլմին երգը։ Երգը վաճառքի դուրս եկած է 25 Սեպտեմբեր 2015-ին։ Երգին յեղինակներն են Սեմ Սմիթը եւ Ճիմի Նէյպսը։ Այս երգը երաժշտական քննադատողներու կողմէ արժանացած է տարբեր գնահատականներու։ «Writings on the Wall» երգը Ճէյմս Պոնտի ֆիլմերուն առաջին երգն էր։


== Քննադատութիւն ==
«Writings on the Wall» երգը երաժշտական քննադատողներու կողմէ արժանացած է տարբեր գնահատականներու։ The Guardian օրաթերթը գրած է, որ Սեմ Սմիթի «Writings on the Wall» երգը կը նմանի Ատելի «Skyfall» երգին։ The Daily Telegraph ամենօրիա թերթը երգը նկարագրեց որպէս՝ «Ճէյմս Պոնտի հսկայական Պալատ»։ Digital Spy երաժշտական կայքը երգին 5-էն 3 միաւոր տուաւ։


== Շարքեր ==