armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ներսէս Դանիէլեան

Ներսէս եպս. Դանիէլեան, (16 Մայիս 1868, Եարփուզ - 1915), ուսուցիչ, վարդապետ, առաջնորդ:


== կենսագրութիւն ==
ծնած է Եարփուզ (Մարաշ) Մայիս 1868-ին: Ուսումը աւարտած է Սամաթիոյ Սահակեան վարժարանը 1886-ին, նախապէս 1883-ին աշակերտելով Սիսի մայրավանքին: Շրջանաւարտելէ ետք ուսուցչութիւն կ’ընէ Ատանայի մէջ։ 1890-ին Վեհապետեան Մկրտիչ եպ.էն վրդ. կը ձեռնադրուի: Մինչեւ 1895 Առաջնորդական փոխանորդ Իսկէնտէրունի: Հայկական դէպքին՝ իբր Զէյթունի ապստամբութիւն կազմակերպող՝ 1896-ին 7 ամիս կը բանտարկուի Հալէպ: Ներման արժանանալով՝ կ’աքսորուի Դամասկոս: Յետոյ Օրմանեան պատրիարքի բարեխօսութեամբ կը բերուի Պոլիս ուր 1898էն սկսեալ պատրիարքին անձնական քարտուղարութիւնը կ’ընէ եւ 10 տարի Սկիւտարի քարոզութիւն: Երկիցս կը ձերբակալուի եւ 8 Յուլիս 1905-ին Եըլտըզի դժոխային մեքենային դէպքին պատճառաւ դարձեալ կը ձերբակալուի եւ Վեհապետեան սրբայանի հետ 3 գիշեր ի դիպահոջ կը մնայ Եըլտըզ՝ ուրկէ ազատ կ’արձակուի: 1907-ին Կիլիկիոյ Ս. կաթողիկոսին եւ Օրմանեան պատրիարքի երաշխաւորութեամբ Սիս կ’ուղեւորի: Կիլիկիոյ ջարդէն ետքը Մարաշի եւ Էրզինի պատերազմական ատեանի առջեւ կը դատուի իբր գործակից Մուշեղ եպ.ի: Հակառակ իր սահմանադրասէր զգացումներուն՝ որով Հաճընի ինքնապաշտպանութեան առթիւ 600 Իսլամներու կեանքը պաշտպանած էր, երեքուկէս ամիս բանտերու մէջ տառապելէ ետք ազատ կ’արձակուի:
Դանիէլեան Եպ. իբրեւ գրող՝ հետեւող եղած է Մկրտիչ Խրիմեանի, որմէ վարձատրուած լանջախոչով: Սսական Վարդ ծածկանունը ընդունած է Հայրիկէն: Կը ստորագրէր նաեւ Սսական վարդապետ: 1910-ին Հաճընէն Ատանա փոխադրուած է Առաջնորդական պաշտօնով: 1914-ին Եսզղատ կը մեկնի իբրեւ Առաջնորդ: Եպիսկոպոս ձեռնադրուած է 1911 Մարտին: Եղած է Ս. Գ. Հնդակեան՝ շատ կանուխէն: Ներսէս եպ. Դանիէլեան զոհ եղած է Եոզղատի արիւնալի սպանիդին:
Աշխատակցած է շատ մը թերթերու երկերն են՝ Կեանքը Առանց Հաւատքի քարոզգիրքը եւ Կաթիլ մը Ջուր Այրած Սրտերու՝ հրատարակուած: Անտիպներ՝ Կեանքը Առանց Յոյսի եւ Առանց Սիրոյ, Կաթողիկոսութիւն Հայոց Կիլիկիոյ, Կիլիկիոյ Հայոց Գաւառաբարբառը, Արիւնոտ Ծրար, Սրտի Սփոփանք, Վերջին Լեւոնի Ողբերգը:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Գ., էջ 582:
Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի, Կ. Պոլիս, 1919, էջ 81-82, հատուած 607։
Լուկանսքի Ժողովրդական Հանրապետութիւն

Լուկանսքի Ժողովրդական Հանրապետութիւն (ռուս.՝ Луганская Народная Республика) կամ ԼԺՀ (ռուս.՝ ЛНР), ինքնահռչակ պետություն, Ուկրաինայի արեւելքը։ Ճանչցուած է Ռուսիոյ, Հարաւային Օսեթիայի եւ Տոնեցքի Ժողովրդական Հանրապետութեան կողմէ: Բոլոր այլ Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան անդամները այս շրջանը կը համարեն իբր Ուքրանիոյ մաս կազմող տարածաշրջան: Ուքրանիա զայն կը համարէ իբր գրաւած տարածք։ Լուկանսքի Հանրապետութեան տարածքը՝ 8352,6 ք. քմ, բնակչութիւնը՝ 1 197 100։ Այստեղ կը գործածուին Գրիվնան, Ռուսական ռուպլին, Եւրոն եւ ԱՄՆ տոլարը։
Փետրուար 21-ին Ռուսիոյ նախագահ Վլատիմիր Փութին Լուհանսքի եւ Տոնեցքի ժողովրդական հանրապետութիւններու անկախութիւնը ճանչցաւ եւ Փետրուար 22-ի արաւոտեան յայտարարեց Ռուս խաղաղապահներու մուտքը երկու հանրապետութիւններուն մէջ:
Արմէն ճամբար («Քամփ Արմէն», Պոլիս)

«Քամփ Արմեն» հայկական ճամբար, հայ աղքատ եւ որբ սաներու պատսպարան․ հիմնուած 1961-ին, Թուզլա, Պոլիս։


== Պատմական ակնարկ ==
Արմէն Ճամբարը, ծանօթ՝ «Քամփ Արմէն» եւ կամ իբրեւ Թուզլայի հայկական որբանոց անունով, կը հիմնուի 1961-ին, երբ Հայ Աւետարանական Եկեղեցույ հիմնադրամը (Կետիկփաշա շրջանի եկեղեցական խորհուրդ) կը գնէ Պոլսոյ Թուզլայի շրջանին մէջ 8․552 ք․ քմ․ տարածք մը, որպէսզի ծառայէ իբրեւ ամառնային ճամբար հայկական դպրոցի հայ աղքատ եւ որբ սաներու համար։  Հոն պատսպարան գտած են, հասակ նետած եւ ուսում ստացած են մօտաւորապէս 1500 հայ մանուկներ, պատանիներ, (մեծամասնութիւնը Ցեղասպանութենէն փրկուած գաւառի ընտանիքներու զաւակներ), որոնք հետագային Պոլսահայ համայնքին մէջ ներդրում բերած են, ինչպէս օրինակ՝ Հրանդ Տինք, անոր տիկինը՝ Ռաքէլ Տինք եւ շատ ուրիշներ։  Ճամբարի շէնքը կառուցուած է եւ մնացեալ հողատարածքին ծառատնկումը եղած է այդ իսկ տղոց ջանքերով, աշխատանքով։ 
«Քամփ Արմէն» ճամբարին նպատակը եղած է պահպանել հայ ժողովուրդի ինքնութիւնը՝ մշակոյթն ու լեզուն։
Տարիներ ետք, Թուրքիոյ իշխանութիւնները, ապօրինի գործողութիւններով, ճամբարը կը խլեն հայ համայնքէն (1979), կը ծախեն ու 2015 սկիզբներուն կ՛ որոշեն շէնքը փլել ու վերածել հասոյթ բերող կեդրոնի մը։  Հակառակ սեփականատիրոջ փափաքին՝ զայն ամբողջութեամբ վերադարձնել իր իրաւատիրոջ, Պոլսահայ աւետարանական համայնքին:


=== Ընդիմութիւն եւ Պայքար ===
Թրքական պետութեան այս որոշումին, կը հակադարձեն հայ երիտասարդներ, գլխաւորութեամբ «Նոր Զարթօնք» շարժման եւ այս ուղղութեամբ կազմուած «Արմէն Ճամբարի զօրակցութեան շարժում»ին։
2015-ի գարնան, հայ երիտասարդներ տեսնելով հայ համայնքին լռութիւնը՝ թրքական իշխանութիւններու որոշումին հանդէպ եւ կալուածքին մէջ ոտք կոխած քանդիչ մեքենաներուն կողմէ «Քամփ Արմէն»ի մասամբ կործանումը, կացութիւնը իրենց ձեռքը կ՛առնեն։  6 Մայիսէն ի վեր, «Նոր Զարթօնք»ի եւ «Արմէն Ճամբարի զօրակցութեան շարժում»ի անդամներ ու համակիրներ կալուածքին մէջ հերթական դրութեամբ հսկում կը կատարեն․ պահակ կը կենան ճամբարին փլուզումին դէմ:  Պոլսոյ մէջ, պայքարը կը ծաւալի եւ նոյնիսկ տարբեր ազգերէ անձնաւորութիւններ կը զօրակցին, որպէսզի փրկուի «Քամփ Արմէն» ճամբարը։
Խաղաղ դիմադրութիւնը մօտաւորապէս չորս ու կէս ամիս կը տեւէ։  


=== Ճամբարը հայ համայնքին կը վերադարձուի ===
2015, 27 Հոկտեմբերին, Թուզլա շրջանի հայկական ճամբարը, կը վերադարձուի բուն տիրոջ՝ Կէտիկ Փաշայի Աւետարանական եկեղեցւոյ հիմնադրամին:


== «Քամփ Արմէն»ի երիտասարդական կեդրոն ==
Պոլսոյ քաղաքապետ՝  Էքրեմ Իմամօղլու, «Ակօս» թերթի հիմնադիր-խմբագրապետ Հրանտ Տինքի սպանութեան 14-րդ տարելիցին առիթով, 2021 19 Յունուարին, կը յայտնէ թէ Պոլսոյ քաղաքապետական խորհուրդին միաձայն որոշումով, Թուզլայի  հայկական որբանոցը, ուր Տինք անցուցած է իր մանկութիւնը, պիտի վերածուի «Քամփ Արմէն» ճամբար անունով երիտասարդական կեդրոնի։  Կ՛աւելցնէ նաեւ, թէ սկսած են ճամբարի վերականգնման ճարտարապետական նախագիծի աշխատանքները։
        


== Արտաքին յղումներ ==
Էքրեմ Իմամօղլու(անգլերէն)
«Քամփ Արմէն» կազմակերպութիւն(անգլերէն)
«Նոր Զարթօնք» կազմակերպութիւն(անգլերէն)
Փիղ

Փիղ (լատիներէն՝ Elephantidae), ան կը պատկանի կնճիրաւոր կաթնասուն խոշոր կենդանիներու ընտանիքին։ Փիղի մարմինին բարձրութիւնը կը հասնի մինչեւ 3.5 մ.։ Մարմինին ծայրամասերը սիւնաձեւ են։ Իւրաքանչիւր մատ ունի եղունգանման սմբակ։ Վերին շրթունքը եւ քիթը իրարու միանալով կ'առաջանայ երկար եւ շարժող կնճիթ, որուն վերջաւորութեան կը տեղաւորուի քթանցքները եւ մատի նման ելուստներ։ Փիղը իր կնճիթը կ'օգտագործէ շօշափելու, հոտառութեան եւ բռնելու։ Այժմ կը հանդիպինք Ափրիկէի եւ Ասիոյ մայր ցամաքներու տարածքին։


== Նկարագրութւն ==
Փիղերը ընկերային կենդանիներ են, յաճախ կը կազմին էգերէն եւ ձագերէն կազմուած խումբեր, որոնք կը գլխաւորէ ամենէ ծեր եւ փորձառու փիղը: Արուները կը կազմեն առանձին խումբեր: Հասուն արուն կրնայ ժամանակաւորապէս միանալ էգերու հօտը, եթե հոն կայ գոնե մէկ հատ բեղմնաւորումին պատրաստ էգ:


=== Ականջներ ===

Փիղերու ականջներն ունին հաստ հիմքեր եւ բարակ եզրեր։ Ականջախեցիները կը պարունակին  բազմաթիւ արիւնատար անօթներ՝ մազանօթներ։ Անոնց ներսը թափանցող արիւնը ջերմութիւնը կը յաղորդէ շրջակայքին, այդպիսով իրականացելով մարմինի ջերմակարգաւորումը։ Ականջախեցիների մակերեւոյթի մեծ մակերեսը փիղերուն թոյլ կու տայ արդիւնաւետ ազատուիլ ջերմութեան աւելցուկէն։ Ականջներու թափահարումը կը մեծցնէ սառեցման արդիւնաւետութիւնը։ Աւելի շոգ պայմանները բնակուող աֆրիկէական փիղերը հնդկական փիղերու համեմատ ունին աւելի մեծ ականջախեցիներ։ 
Փիղերու լսողութեան ծածկոյթը կը գտնուէ ցածր յաճախութիւնների տիրոյթի մէջ, ամենաշատ զգայունակութիւնը 1 կՀց-ի շրջանն է։


== Հետաքրքրական Տեղեկութիւններ ==
Փիղերը ունին սուր յիշողութիւն: Անոնք յաճախ կ՛այցելեն իրենց նախասիրած վայրերը: Ըստ նկարիչ գիտնականներու, փիղերու խումբ մը 25 յաջորդական տարիներ, ամէն Նոյեմբերին այցելած է նոյն շրջանի ծառը:
Բոլոր անասունները իրար հետ կը հաղորդակցին տարբեր ձեւերով: Կարգ մը փիղեր շատ շատախօս են: Հեռուն գտնուող այլ փիղերու հետ հաղորդակցելու համար անոնք շատ բարձր ձայնով կը գոռան:
Փիղերը ունին մտածելու կարողութիւն եւ այս մէկը փաստուած է Թայլէնտի մէջ կատարուած՝ Փիղերու Բոլօ խաղին ընթացքին: Երբ փիղը տեսած է, որ մի քանի փորձէ ետք, իր տէրը չի կրնար հարուածել գնդակը, փիղը իր կնճիթով վերցուցած է գնդակը եւ տուած իր տիրոջ:
Փիղերը հոգածու անասուններ են: Անոնք իրենց սէրը կ՛արտայայտեն փաթթուելով իրար ինչպէս նաեւ զիրար կ՛առաջնորդեն իրենց կնճիթներով:
Փիղերը կ՛օգնեն իրարու: Հետաքրքրական է, որ երբ կրկէսի մը անհանգիստ փիղը ընկղմած է, բոլոր միւս թիղերը իրենց կնճիթներով փորձած են փրկել զինք, իսկ երբ բոլոր փորձերը ապարդիւն անցած են այլ փիղ մը իր ամբողջ գլուխը մխրճած է ջուրին մէջ եւ դուրս հրած ընկղմող փիղը:
Թաքնա

Թաքնա (Թաքանա) (սպ.՝ Tacna), քաղաք Փերուի հարաւը, նոյնանուն նահանգին վարչական կեդրոնն է։ Կը գտնուի Չիլիի սահմանէն 35 Քմ. հեռաւորութեան վրայ։ 1836-1839 թուականներուն եղած է Փերու-Պոլիվիական մայրաքաղաքը։
Սկիզբը կոչուած է Սան Փեթրօ տը Թաքնա: Ժողովուրդը ճանչցուած է իբրեւ հայրենասէր ժողովուրդ: Քաղաքին մէջ բազմաթիւ  յուշարձաններ եւ փողոցներ անուանուած են Փերուի անկախութեան պայքարի հերոսներուն (1821-1824) եւ Խաղաղական ովկիանոսի պատերազմի (1879-1883) հերոսներուն անուններով: Թաքնայի բնակիչները սպաներէնով յայտնի են tacneños անունով:


== Բնակչութիւն ==


== Քոյր քաղաքներ ==
Կաղապար:Country data Արգենտինա Մենդոսա, Արգենտինա
Կաղապար:Country data Չիլի Իկիկե, Չիլի
Կաղապար:Country data Բոլիվիա Լա Պաս, Բոլիվիա
Կաղապար:Country data Պերու Լիմա, Պերու
Կաղապար:Country data Պերու Պունո, Պերու
Կաղապար:Country data Էկվադոր Ամբատո, Էկվադոր
Կաղապար:Country data Չիլի Արիկա, Չիլի
Ներսէս Ա. Քհնյ. Պապեան

Ներսէս Ա. Քհնյ. Պապեան, աւազանի անունով՝ Գէորգ։ Ծնած է Այնթապ, այնթապցի ծնողներէ, 1887-ին։
Նիւթական համեստ պայմաններու մէջ ապրող ընտանիքի մը զաւակը եղած է։ Հայրը զոհուած է 1895-ի ջարդերուն։ Ապագայ եկեղեցականը մեծցած է բարեպաշտ եւ ուսումնասէր իր մօր գուրգուրանքին տակ։
1892-1896-ին յաճախած է Այնթապի Ազգ. Վարժարանը, զոր աւարտելէ ետք, ընդունուած է Այնթապի Ադենական Երկրորդական Վարժարանը, որուն խնամակալութիւնը հոգացած է դպրոցական բոլոր ծախսերը։ 1903-ին ան փայլուն նիշերով աւարտած է երկրորդականը։
1903-1906 ստանձնած է ուսուցչական ասպարէզը եւ երեք տարի պաշտօնավարած է Ադենական ու Ազգ. Հայկազեան վարժարաններուն մէջ։ Իր ուսման ծարաւը յագեցնելու համար, ուսուցչութենէն խնայած գումարով յաջողած է Ամերիկեան Գոլէճ յաճախել երկու տարի՝ 1907-1908-ին: Դժբախտաբար, նիւթական դժուարութեանց պատճառով ընդհատած է ուսումը եւ հետամուտ եղած է աշխատանքի՝ մօր եւ կրտսեր եղբօր ապրուստը ապահովելու համար։
1908-ին, Կրօնական Ժողովի որոշումով, ան ղրկուած է Երուսաղէմի Ժառանգաւորաց Վարժարանը, ուր իբրեւ միաբան-ուսուցիչ ծառայած է վանքին մէջ։ 1909-ին, Երուսաղէմի պատրիարք Յարութիւն Վեհապետեանէն ստացած է ուրարակիրի աստիճան։
1910-ին վերադարձած է Այնթապ ու կրկին Կրօնական Ժողովի որոշումով ղրկուած է Ճիպին իբրեւ ուսուցիչ եւ տնօրէն տեղւոյն Ազգ. Վարժարանին:
Ան Ճիպինի մէջ ունեցած է փայլուն գործունէութիւն։ Իր նախաձեռնութեամբ ու ջանքերով բացուած է աղջկանց համար վարժարան մը։ Ապա, նորոգել տուած է տեղւոյն Ս. Նիկողայոս եկեղեցին, որուն հասոյթով կառուցանել տուած է դպրոցական յարմարութիւններով օժտուած շէնք մը, երիցատուն մը եւ պարտէզ մը։ Իր կազմակերպած աշխատանքներով ու կատարած բարեփոխութիւններով ծաղկեցուցած է յետամնաց գիւղը, որուն իբրեւ գնահատանք հետագային կոչուած է նոյն գիւղի քահանայութեան։
Ան վերադառնալով իր ծննդավայրը, կեանքի ընկեր ընտրած է Ա. Պասմաճեան ընտանիքի դուստր Նեկտարը, որուն հետ պսակուած է Այնթապի Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ մէջ, 30 Յուլիս 1913-ին։ Ունեցած է չորս զաւակ՝ Երուանդ, Բիւզանդ, Օննիկ, Լուսածին։
Տարիներու իր ծառայութեան ու անխոնջ աշխատանքին համար պարգեւատրուած է լանջախաչով Սահակ Բ. Կաթողիկոսէն, 25 Մարտ 1939-ին, իսկ 12 Նոյեմբեր 1945-ին աւագութեան տիտղոս ու պատիւ ստացած է Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոս Գարեգին Ա. Յովսէփեանցէն:
Դժբախտաբար, Տէր Ներսէս սկսած է տառապիլ արիւնահոսութենէ։ Հիւանդութիւնը զինք հանգիստ չէ ձգած։ Բժշկական դարմանումները ապարդիւն անցած են։ Լիբանան հաստատուելէ երեք տարի ետք, ան աչքերը յաւիտեան կը փակէ աշխարհին՝ 1956-ին։
Թաղման կարգն ու վերջին օծումը կատարուելէ ետք, մարմինը կ'ամփոփուի Ֆըրն Շըպէքի Ազգ. Գերեզմանատան մէջ։
The Hitman's Bodyguard

The Hitman’s Bodyguard (հայ.՝ Մարդասպանին Թիկնապահը) արկածախնդրական եւ զգայացունց տիպի Ամերիկեան ֆիլմ մըն է: Այս ֆիլմին նիւթը կը ներկայացնէ աշխարհի ամէնէն լաւ թիկնապահին արկածախնդրութիւնները, երբ ան նոր անձ մը կը ստանձնէ պաշտպանելու: Իր նպատա՞կը. նոր մարդասպան յաճախորդը անվտանգ հասցնել ՄԱԿ-ի Արդարութեան Միջազգային Դատարան դատավարութեան:Ֆիլմը նախ ցուցադրուեցաւ Հոնկ Քոնկի մէջ 10 Օգոստոսին եւ հետզհետէ ուրիշ երկիրներու մէջ ալ սկսաւ սփռուիլ շարժապատկերի տարբեր պաստառներու վրայ. ԱՄՆ-ի մէջ առաջին անգամ ցուցադրուեցաւ 18 Օգոստոսին: Ֆիլմին բեմադրիչն է Փաթրիք Հյուզ, հեղինակը՝ Թոմ Օքանըր: Լեզուն անգլերէնով է: Ֆիլմին պիւտճէն $30 միլիոն էր, սակայն շահը $143 միլիոն:


== Գլխաւոր Դերասաններ ==
Սամուէլ Ճէքսըն, նշանաւոր իր հռչակաւոր «Pulp Fiction» ֆիլմի մէջի դերով, ինչպէս նաեւ ուրիշ մօտաւորապէս 100 այլ ֆիլմերու իր դերերով եւ Golden Globe մրցանակներով:
Սալմա Հայէք, Լիբանանեան ծագումով Մեքսիքացի, սիրուած կին դերասանուհի տասնեակ մրցանակներով. իր ամէնէն նշանաւոր դերերը են «Grown Ups» (հայ.՝ Չափահասները) եւ «Savages» (հայ.՝ Վայրենիներ) ֆիլմերուն մէջ. Լիբանանեան ծագումով մեկնելով ան բեմադրեց «The Prophet» (հայ.՝ «Մարգարէն») ֆիլմը, Լիբանանցի յայտնի փիլիսոփայ Ժըպրան Խալիլ Ժըպրանի նոյն անուամբ գիրքին վրայ հիմնուած:
Ռայըն Ռէնըլտզ, Քանատացի հանրածանօթ դերասան, ճանչցուած իր «The Proposal» (հայ.՝ առաջարկը) եւ «Deadpool» ֆիլմի դերերով: Ան ամուսնացած է հռչակաւոր դերասանուհի Պլէյք Լայվլիի հետ եւ երկուքը միասին կը նկատուին Հոլիվուտի ամէնէ շատ սիրուած զոյգը:
Շարճա

Շարճա (արաբերէն՝ لشارقة‎ Ալ Շարիքա) - տարածքով 3-րդ քաղաքը ՄԱԷ-ի մէջ, Շարջայի Էմիրութեան վարչական կեդրոնը։
Բնակչութիւնը՝ 519 հազար մարդ (2003)։


== Պատմութիւնը ==
Շարջայի ներկայիս շրջանին մէջ, բնակած են շատ հին ժամանակներէ։ Առեւտուրի ծաղկումը XIX դարուն դարձուց քաղաքը կարեւորագոյն նաւահանգիստի։


== Աշխարհագրութիւնը ==
Կը գտնուի Պարսից ծոցի ափին, մայրաքաղաք Ապու Տապիէն հիւսիս-արեւելք, Տուպայի եւ Աժմանի հարեւանութեամբ։ Վերջին 20 տարիներու ընթացքին քաղաքը բաւական ընդլայնուած է, հաւաքելով իր մէջ մերձքաղաքային բնակավայրերը։ Հիմա Շարջան կը զբաղեցնէ 70 քմ² տարածք, արդիւնաբերական թաղամասերը հիւսիսէն եւ արեւելքէն ձգուած են մի քանի քիլոմեթրով դէպի անապատ։ Քաղաքին կեդրոնը սակայն մինչ օրս կը մնայէ մոտիկ ծոցին։


== Փոխադրակամիջոց ==
Քաղաքին մէջ կը գտնուի նաւահանգիստ եւ խոշոր միջազգային օդակայան, որ կը գործէ 1932 թուականէն։


== Կրօն ==
Էմիրութեան եւ քաղաքին մէջ կը գործեն ամենաաւանդական մուսլումանական երեւոյթները ամբողջ երկրի մասշտաբով։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		


== Յղումներ ==
Շարջա - ՄԱԷ-ի հանգստավայրերը
Քրիսթըն Ռիթըր

Քրիսթըն Ալիս Ռիթըր (անգլերէն՝ Krysten Alyce Ritter, 16 Դեկտեմբեր 1981(1981-12-16), Բլումսբերգ (Փենսիլվանիա), Փենսիլվանիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), ամերիկացի դերասանուհի, երաժիշտ եւ նախքին գեղեցկուհի մըն է: Ռիթըրը ամէնէն շատ ճանչցուած է իր Ճէյն Մարկոլիս դերով AMC կայանի տրամա Breaking Bad հեռուստաշարին մէջ, Քլոուի դերով ABC կայանի կատակերգական Don't Trust the B---- in Apartment 23 հեռուստաշարին մէջ, ինչպէս նաեւ Ճէսիքա Ճոնզ դերով Netflix ընկերութեան տրամա իր անունով հեռուստաշարին մէջ։ Ան դերեր ստանցնած է տարբեր ֆիլմերու մէջ, ինչպէս What Happens in Vegas (2008), 27 Dresses (2008), Confessions of a Shopaholic (2009), She's Out of My League (2010), Veronica Mars (2014), եւ Big Eyes (2014): Ան նաեւ ստանցնած է երկրորդական դերեր հեռուստաշարներու մէջ, ինչպէս Gilmore Girls, Gossip Girl, Gravity, 'Til Death, եւ Veronica Mars:
Կցական բարդութիւն

Կցական բարդութիւն, բարդ բառերը, որոնք կազմուած են երկու բառերու կցումով։ Օրինակ՝ այսօր, այնչափ, նաեւ, ոչինչ, ամենուրէք, ելևէջ եւ այլն։
Կցական բարդութիւններու մէջ կցում կը կատարուի՝

եւ, ու շաղկապներով՝ ցիրուցան, ասուլիս, եռուզեռ, քարուքանդ, սուսուփուս,առևտուր, ահուդող, ախուվախ, տարուբերել, որեւէ, ինեւէ, ինչևէ, ինչեւիցէ, յարեւնման, սուտումուտ եւ այլն։
Նախդիրներով՝ խառնիխուռն, սարիվեր, պատնիվեր, միառմի, օրըստօրէ, հետըզհետէ, գլխիվայր, զառնիվայր, զառնիվեր, մէկէնիմէկ եւ այլն։
Առանց շաղկապի՝ ամենուրեք, այսինքն, թերեւս, նաեւ, այլևս,կէսօր, նոյնքան, որչափ եւ այլն
1736 թուական

1736 թուական, նահանջ տարի, 18րդ դարու 36րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1736 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1736 մահեր
Տիգրան Աբգարեան

Աբգարեան Տիգրան (20 Օգոստոս 1877(1877-08-20), Նոր Ջուղա, մարզ 5, Սպահան, Իրան - 31 Հոկտեմբեր 1950(1950-10-31), Նոր Ջուղա, մարզ 5, Սպահան, Իրան), խմբագիր ու գրող։


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է 1877 թուականին 2 Օգոստոսին Նոր Ջուղա, որդի Դաւթի: Նախնական ուսումը տեղւոյն կաթոլիկներուն վարժարանը կը ստանայ ու յետոյ Կենդրոնական ազգային դպրոցը կ՛անցնի, որուն լրիւ ընթացքը կ՛աւարտէ 1895 թուականին, ուր 42 տարի իբրեւ ուսուցիչ կը պաշտօնավարէ: Իբրեւ դաստիարակ մտաւորական եւ դրամշակ՝ Նոր Ջուղայի մէջ յարգուած ու սիրուած համեստ գործիչ մը եղած է եւ բազմաթիւ գրական, բարեգործական, թատերական եւ այլն վարչութեանց անդամ ընտրուած:
1911 թուականին ի վեր կը վարէ Նոր Ջուղայի Ս. Ամենափրկիչ վանքի, Հայոց Առաջնորդարանի եւ Համայնական Խորհուրդի քարտուղարութեան եւ դիւանապետութեան պաշտօնը: Պատանի հասակէն աշխատակցած է «Նոր դար», «Մշակ», «Մուրճ», «Ջանգ», «Նոր Ջուդայի լրաբեր», «Հայաթերթ», «Տարազ», «Արտեմիս», «Հովիտ», «Վերածնունդ» եւ այլն թերթերու: Նոր Ջուղայի Հայոց դպրոցի, թատրոնի եւ տպագրութեան ու մամուլի մասին քանի մը գրքոյկներ հրատարակած է: Նոր Ջուղայի ժողովրդական բանահիւսութեան մասին ունի երկհատոր եւ շատ արժէքաւոր ուսումնասիրութիւն մը, որ անտիպ կը մնայ:
1925-ին Նոր Ջուղայի մէջ տօնուեցաւ ուսուցչական գործունէութեան 30-ամեայ յոբելեան:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վրդ. Պոտուրեան, Ա․ հատոր, էջ 13:
Ռոպերթ Աթայեան

Ռոպերթ Աթայեան  (20 Նոյեմբեր 1915(1915-11-20), Թեհրան, Իրան - 5 Մարտ 1994(1994-03-05) կամ 4 Մարտ 1994(1994-03-04), Լոս Անճելըս, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ) հայ երաժշտագէտ եւ ՀԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1961)։
Հայ բանաստեղծի, արձակագիրի, թարգմանիչի, հասարակական գործիչի՝ Արշակ Աթայեանի որդին է, Ռաֆայել եւ Արմէն Աթայեաններու եղբայրը։


== Կենսագրութիւն ==
1941 թուականին աւարտած է Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական երաժշտանոցը։ 1944 թուականէն սկսեալ դասաւանդած Է նոյն երաժշտանոցին մէջ, իսկ 1977 թուականէն ետք եղած է երաժշտութեան տեսութեան վարիչ։
Ուսումնասիրած է հայկական ժողովրդական եւ միջնադարեան երաժշտութիւնը, խազային նոթագրութիւնը, կազմել եւ խմբագրել Կոմիտասի երկերու ակադեմական հրատարակութիւնը, գրել գործիքային եւ ձայնական երկեր, մշակել ժողովրդական երգեր եւ միջնադարեան մեղեդիներ։
Մարտիրոս Գասէլեան

Մարտիրոս Գասէլեան (Մարտիրոս Աղբայ) (1881, Շար, Օսմանեան կայսրութիւն - 27 Նոյեմբեր, 1968, Մոնտեվիդէօ, Ուրուգուայ), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Մարտիրոս Գասէլեան ծնած է 1881–ին Շար գիւղին մէջ, հաճընցի ծնողներու աղքատ ընտանիքի մէջ։ Հետագային անոր հաճընցի հերոս տոքթոր Մարտիրոս կամ Մարտիրոս Աղբայ կոչած են։ Մանկութենէն սկսած է աշխատել՝ հովիւ-խաշնարած, հողագործ։
1914–ին Համաշխարհային Առաջին պատերազմը երբ սկսաւ ծառայութեան մտած է թրքական բանակին մէջ։ Կոստանդնուպոլսոյ մէջ նկատելով պատանիին՝ զինք ուղարկած են զինուորական հիւանդանոցին մէջ աշխատելու համար։ Հիւանդանոցին մէջ ծառայելու ընթացքին դարձած է վիրաբոյժի օգնականը։ Ցուրացնելով հիւանդներուն խնամելու եւ տարրական բժշկական օգնութիւն ցոյց տալու սկզբունքները՝ շուտով դարձած է անուանի հիւանդապահ։ Չանաքալայի ռմբակոծութեան ժամանակ վիրաւորուած է ու կորսնցուցած է իր մէկ աչքը։ Հիւանդանոցին մէջ բուժուելէ ետք կրկին վերադարձած է իր ծառայութեան՝ հիւանդանոցին մէջ։ 1918– ի պատերազմը աւարտելէ ետք ստացած է հաւատարիմ ծառայողի վկայական։
1918–ին վերադարձած է Ատանա։ Ատանայի մէջ թրքական ոստիկանութեան կողէն քանի մը անգամ ձերբակալուած է, սակայն վկայականի շնորհիւ ազատ արձակուած է։ Այնուհետեւ տեղափոխուած է Հաճըն եւ գտած է հօրեղբօր որդի Սիմոնին, որուն թուրքերը չէին տեղահանած իրենց գիւղերու միակ կլայագործը ըլլալու պատճառով։ Աշխատած է Սիմոնի մօտ՝ որպէս օգնական։ Գաղթած հաճընցիներու եւ շարցիներու վերադառնալէն ետք մեկնած է իր ծննդավայր Շար գիւղը, վերականգնած է պապենական օճախը եւ զբաղած է հողագործութեամբ։ 1920–ին քեմալական յարձակման եւ Շար գիւղի պաշարման ժամանակ ցերեկները հիւանդներուն ու վիրաւորներուն բուժած է, իսկ գիշերները՝ ճակատը պաշտպանած։
Շար գիւղի անկումէն ետք խումբ մը զինուորներու հետ բարձրացած է լեռները եւ թուրքերու դէմ կռուելով հասած է Հաճըն։ Հաճընի մէջ բժիշկ Տիրան Թերզեանի հրաւերով մնացած է հիւանդանոցին մէջ եւ զբաղած է հիւանդ ու վիրաւոր մարտիկներու բուժմամբ։ Այնուհետեւ որպէս բժիշկ, միացած է Ռումլուի յարձակումին կռուող զինուորներուն։ ճակատամարտի ժամանակ ծանր վիրաւորուած է Վարդան Ճերեճեանի թեւը։ Մարտիրոսը, հմտօրէն անդամահատելով թեւը, զայն մահէն փրկած է։ Հետագային Վարդանը ստացած է «Կուրօ» մականունը, ինչպէս եղած էր ֆրանսացի անուանի զօրավար Կուրօն։ Այդ օրուընէ ի վէր Մարտիրոսին կոչած են դոկտոր։ Փոխ հրամանատար Արամ Կայծակը զայն տոած է տոքթորի վկայագիր։
1925–ին վերստին ամուսնացած է այրի տիկին Կիւլիզար Գույումճեանի հետ, որուն երկու զաւակներուն պահեց ու դաստիարակեց հարազատ հօր պէս։ Հետագային ընտանիքով տեղափոխուած է Ուրուգվայ եւ հաստատուած է Մոնտեվիդէօ քաղաքին մէջ։ Այստեղ ստեղծած են սեփական տուն եւ նպարավաճառի խանութ։ Այս զոյգը հետագային ունեցած է եւս երեք աղջիկ ու մէկ տղայ՝ Խուանին։ Մշտապէս հետաքրքրուած է Խորհրդային Հայաստանի վիճակով։ Մահացած է 27 Նոյեմբեր 1968–ին։ Թաղուած է Մոնտեվիդէօյի Նորթէ գերեզմանոցին մէջ։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։


== Գրականութիւն ==
Մխճեան Մ. «Հաճընցի հերոս շարցի տոքթ.», Բուենոս Այրես, «Նոր Հաճըն», 1969, հ. 1-2
Wordle

Wordle կայքէջային բառի խաղ մըն է, ստեղծուած Ճոշ Ուարտըլի կողմէ: Խաղցողները պէտք է կռահեն 5-տառնոց բառ մը 6 փորձերով:
Մոխրագոյն տուփիկ մը կը նշանակէ թէ այս տառը չկայ բառին մէջ, դեղին տուփիկը կը նշանակէ թէ տառը կայ բայց կը գտնուի տարբեր տուփիկի մէջ, եւ կանաչ տուփիկը կը նշանակէ թէ տառը կայ բառին մէջ, եւ ճիշդ տուփիկին մէջ է: Խաղը շատ նման է Mastermind խաղին, սակայն Wordle խաղը կը նշէ որ տառերը ճիշդ են, որոնք ոչ: Ամէն օր նոր բառ մը կայ, եւ այդ բառը նոյնն է բոլոր խաղցողներուն համար: Խաղցողները կրնան իրենց արդիւնքը բաժնել զմայլիկներով:
Wordle խաղին արեւմտահայերէն տարբերկը գոյութիւն ունի՝ Բառիկ:
Մեսրոպ Նուպարեան

Մեսրոպ Նուպարեան (3 Դեկտեմբեր, 1842, Զմիւռնիա - 4 Ապրիլ 1929, Մարսել), թարգմանիչ, բառարանագիր, հրապարակագիր։


== Կենսագրութիւն ==
Առաջին թարգմանութիւնները տպագրած է «Արշալոյս Արարատեան» թերթին մէջ եւ մասնակցած է «Երկասէր» մանկական հանդէսի հիմնադրութեան (1855)։ Հրապարակախօսական եւ գիտական հոդուածներով աշխատակցած է արեւելահայ եւ սփիւռքահայ մամուլին։ «Ծաղիկ», «Արեւելեան մամուլ», «Մետիորա», «Հայ գրականութիւն», «Հայաստանի կոչնակ» եւ այլ պարբերականներու մէջ առաջ քաշած է հայ ժողովուրդի ազգ․ զարթոնքի եւ առաջադիմութեան հարցեր։
1877 թուականին հայերեէն թարգմանած է «Մարսելյեզը»։ Պրոպականդած է Սովետական Հայաստանի նուաճումները, կոչ արած նպաստելու անոր տնտ․ շինարարութիւնը։ «Իմ մանկական յիշատակներէս» («Արեւելեան մամուլ», 1893-1894) յուշագրութիւնները նուիրուած են Մեսրոպեան վարժարանին, արեւմտահայ առանձին գործիչներու (Ա․ Փափազեան, Հ․ Տէտէեան, Գ․ Կոստանեան եւ ուրիշներ)։ Նուպարեանի թարգմանութեամբ լւյս տեսած են Ֆ․ Շատոբրեանի («Ոգի քրիստոնէութեան», 1862), Ռասին-ի («Դատասերք», 1863), Վ․ Հիւկօ-ի («Նոդր-Տամ Փարիզի», Հիւկօ 1-3, 1871-1872), Ժ․ Մոլիէր-ի («Կատակերգ», հ․ 1- 2, 1905), Ֆ․ Նանսէնի («Դէպի բեւեռ», 1906), Յո․ Գիոթէ-ի («Ֆաուստ»՝ «Մեդէորային մէջ», 1880- 1881, առանձին գիրքով՝ 1909), Վ․ Շեյքսպիրի («Ռոմեո եւ Ջուլիետ», 1912) եւ այլ ստեղծագործութիւնները։ Մեծ է Նուպարեանի վաստակը հայ բառարանագրութեան մէջ։ «Բառարան ֆրանսերէն-հայերէն աշխարհիկ» (1892, վերատպութիւն՝ 1955, Պէյրութ), «Առձեռն բառարան ֆրանսերէն-հայ աշխարհիկ» (1911), «Գրպանի բառարան ֆրանսերէն-հայերէն» (1928) եւ այլ գործերու մէջ Նուպարեան ստեղծած է 5- 6 հզ․ նոր բառեր, որոնցմէ շատերը քաղաքացիութիւն ստացած են։ Բառարանները ունին ասացուածքներու, աշխարհագրական ու դիցաբանական անուններու հաւելումներ։ Նուպարեան ընտրուած է (1913) ֆրանս․ ակադեմիա-ի պաշտոնակալ։


== Աղբիւրներ ==
«Դիմաստուերներ», Հրանդ Ասատուր, 1921, էջ 189-197։
Թորոս Ռոսլինի Յուշարձան (Երեւան)

Թորոս Ռոսլինի յուշարձան, կը գտնուի Երեւանի կեդրոնը՝ Մեսրոպ Մաշտոցի պողոտայի վերջնամասին՝ Մատենադարանի հարակից հրապարակին մէջ, տեղադրուած է 1967-ին։ Յիշուած է  Երեւանի Կեդրոն վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ։


== Հեղինակներ ==
Քանդակագործ՝ ՀՀ վաստակաւոր նկարիչ Արշամ Շահինեան


== Տուեալներ ==
Յուշարձանը կառուցուած է բազալտով, բարձրութիւնը 3,4 մեթր է։ Մատենադարանի գլխաւոր մուտքի դռնէն դէպի ձախ երրորդ արձանն է։


== Պատմութիւն ==
XIII դարու երկրորդ կիսուն,  կիլիկեան հայ մանրանկարիչ եւ գրիչ, Հռոմկլայի գրչատանն աշխատած Թորոս Ռոսլինի յուշարձանը տեղադրուած է 1967 թուականին Մատենադարանի մուտքի մօտ։


== Պատկերասրահ ==

		
		


== Տե՛ս նաեւ ==
Մեսրոպ Մաշտոցի Յուշարձան (Երեւան)
Անանիա Շիրակացու Յուշարձան (Երեւան)
‎Գրիգոր Տաթեւացիի Յուշարձան (Երեւան)
‎Մխիթար Գոշի Յուշարձան (Երեւան)
‎Մովսէս Խորենացիի Յուշարձան (Երեւան)
‎Ֆրիկի Յուշարձան (Երեւան)


== Արտաքին յղումներ ==
Հուշարձանների տեղեկատվական շտեմարան
1787 թուական

1787 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 87րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1787 ծնունդներ


== Մահեր ==
Անյայտ օրով՝
Գրիգոր Խալդարեան (ծն.անյայտ), հրատարակիչ, թարգմանիչ եւ բառարանագիր Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1787 մահեր