armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Տիգրան Փէշտիմալճեան

Տիգրան Փէշտիմալճեան (1837, Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 3 Դեկտեմբեր 1894(1894-12-03), Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն), հայ բժիշկ, հասարակական եւ քաղաքական գործիչ, հրապարակախօս, փաշա։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Խասգիւղի մէջ։ Հայրը՝ Սահակ աղա Փեշտիմալճեան, պոլսահայութեան յայտնի էր իր ուսումնասէր եւ ազգօգուտ գործերով։
Տիգրան, նախնական կրթութիւնը Ս. Ներսէսեան վարժարանի մէջ ստանալէն ետք՝ 1851-ին, կ՛երթայ Փարիզի Մուրատեան վարժարանը, ուր Գաբրիէլ Վ. Այվազովսկիի տեսչութեան տակ իր շրջանը աւարտելով 4 տարիի չափ ալ Լուի լը Կրան Լիւսիէնի մէջ աշակերտլով 1858-ին կը ստանայ գիտութեանց Պաչըլրիէի աստիճանը. ապա՝ 1861-ին, Փարիզի բժշկական Համալասարանին դասընթացքին հետեւելով 1867-ին տոքթորութեան վկայագիրն ստացաւ, յաջող կերպով անցնելով իր test-ը։


== Գործունէութիւն ==
Անմիջապէս Պոլիս վերադարնալով 1869 Փետրուար 19-ին Պոլսյ կայսերական բժշկական ընկերութեան անդամ ընտրուած է, որուն նախագահի պաշտօնը վարած է 1877 Փետր. 15-էն մինչեւ 1878 Փետուար 15։ Անդամ էր Գաղզիոյ Առողջաբանական ընկերութեան։ Փէշտիմալճեան գեղեցիկ ու խղճամիտ գործունէութիւն մը ունեցած է թէ՛ բժշկութեան եւ թէ՛ հանրային ու ազգային կեանքին մէջ ու գնահատուած ո՛չ միայն Ազգային շրջանակին մէջ, այլ բոլոր օտարազգի պաշտօնակիցներէ եւ հասարակութիւններէ։
Երկար տարիներ Ազգ. Երեսփոխան եղած է եւ քաղաքական ժոլովոյ անդամ՝ 1872-ի ՎԱրչութեան մէջ։
Տոքթ. Փեշտիմալճեանի կենսագրութեան ամէնէն ուշագրաւ դրուագներէն մէկն ալ, անկասկած, իր ունեցած առաջնակարգ դերակատարութիւնն էր Թուրք Կարմիր մահիկի ծննդոցին մէջ։ 1877-ին, իր յամառ ջանքերուն շնորհիւ է, որ կը հիմնուի Թուրք Կարմիր մահիկը, որ այդ օրերուն կը կոչուէր «Հիլալի ահմեր», իսկ այժմ վերանուանուած է «Թիւրք գզըլայ»:
Կայսրը գնահատելով Փէշտիմալճեանի տաղանդը 1884-ին իր խորհդատու բժիշկը անուանած եւ 1892-ին փաշայութեան (միրիմիրան) տիտղոսը շնորհած է։
Միշտ սատարող եղած է բարենպատակ հաստատութեանց. մասնաւոր գուրգուրանք մը ունէր իրեն ծննդավայր Խասգիւղի եւ Նէրսէսեան վարժարանին վրայ։


== Հրատարակութիւններ ==
Աշխատած է Թրքահայ եւ Ռուսահայ թերթերու եւ ունի 3 հեղինակութիւններ որոնք են՝

These de Doctirat,1867
Առողջապահութիւն եւ տածումն առաջին եւ երկրորդ մանկութեան, 3 հատոր 1880։
Պատմութիւն մարդկային պատուաստման, 1883։Մահացած է 1894-ի Դեկտեմբեր 3-ին եւ թաղուած՝ Շիշլիի Գերեզմանատունը։
Իր մահը խորհրդաւոր պարագաներու մէջ տեղի ունեցած է եւ ինք նկատուած է Համիտեան զոհերէն մէկը։


== Աղբիւր ==
Յիշատակարան, Վ.Գ. Զարդարեան, Ա. հատոր, Կ. Պոլիս 1910, էջ 84:
Մկրտիչ Աշճեան

Մկրտիչ Աշճեան (Կոսկոս) (19-րդ դար, Տրապիզոն - անհայտ), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Տրապիզոնի նահանգի կեդրոն Տրա­պի­զոն քաղաքին մէջ։ Բժշկական կրթութիւն ստացած է ու Տրապիզոնի մէջ որպէս վիրաբոյժ աշխատած է։ 1877 - 1878 թթ., Ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ, որպէս զինուորական վիրաբոյժ ծառայած է Օսմանեան բանակին։ Ղայըխճի (նաւավար) Մեհմեդի նաւակով փախած ու հասած է Սուխում, տեղի ՀՅԴ կոմիտէին զեկուցելով՝ երկրի մէջ տիրող կացութեան մասին։ Իսկոյն կոմիտէն Տրապիզոնի շրջանի հայութիւնը նաւերով Կովկաս տեղափոխման որոշում կը կայացնէ։ Սակայն գերմանական նաւատորմը կը սկսի ռուսական ծովեզերքը ռմբակոծել, զոր ծրագիրի յաջողութեան արգելք կը հանդիսանայ։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։


== Գրականություն ==
Թորլաքեան Միսաք, «Օրերուս Հետ», Պէյրութ, 2001։
Աթոս լեռ

Աթոս լեռ կամ Աֆոն (յուն․՝ Ἄθως, կամ՝ Άγιο Όρος - «Սուրբ լեռ»), կը գտնուի Խալքիտիքի թերակղզիին արեւելեան կողմը («երրորդ ոտքը»), նեղ ցամաքամասի մը վրայ, որ Եգէական Ծովուն մէջէն դուրս ցցուած է, արդի Սելանիկի ճիշդ արեւելքը։ Անիկա հիւսիսային Յունաստանի մէջ անհարթ հրուանդան մըն է, որ ծովէն ուղղաձիգ կը բարձրանայ՝ հասնելով 2,032 մեթր բարձրութեան։ Ընդհանուր տարածութիւնը՝ 335,637 քմ² է։


== Պատմական ակնարկ ==
Հին ժամանակներէ ի վեր Աթոս սուրբ վայր մը նկատուած է։ Յունական դիցաբանութեան մէջ անիկա չաստուածներու բնակավայրը եղած է, Օլիմփոս Լեռը անոնց բնակավայրը ըլլալէն առաջ։ Մեծն Կոստանդինէն որոշ ժամանակ մը ետք, Աթոս քրիստոնէական եկեղեցիներուն համար սուրբ վայր մը դարձած է։ 

Աթոսի անհարթ եւ մեկուսացած բնոյթը խստակեաց կեանք մը վարելու յարմար վայր մըն է։ Դարերու ընթացքին, անիկա Ուղղափառ աշխարհի չորս կողմերէն կրօնասէր մարդիկը հրապուրած է, Յոյներ, Սերպեր, Ռումանացիներ, Պուլկարացիներ, Ռուսեր եւ ուրիշներ՝ որոնք բազմաթիւ վանքեր կառուցանած են, իրենց եկեղեցիներով ու համայնքներով։ Ասոնցմէ 20–ը մինչեւ օրս գոյատեւած են։
Առասպելի մը համաձայն, երբ «կոյս» Մարիամ Յովհաննէս Աւետարանիչի ընկերակցութեամբ Կիպրոս կ’երթար Ղազարոսը այցելելու, անակնկալ ու զօրաւոր փոթորիկի մը բռնուելով Աթոսի վրայ էջք կատարած է։ Լերան գեղեցկութեամբ ապշած, ան Յիսուսէն խնդրած է, որ զայն իրեն տայ։ Աթոս նաեւ ճանչցուեցաւ որպէս «Սուրբ Կոյսին Պարտէզը»։ Բիւզանդական շրջանի կիսուն, դուրս ցցուած ամբողջ ժայռոտ մասը կոչուած է՝ Սուրբ Լեռ։ Այս անուանումը պաշտօնական կերպով որդեգրուեցաւ ու վաւերացուեցաւ Հ.Դ. 1046–ին, Կոստանդին Թ. Մոնոմախոս Կայսրին վճիռով։


== Աթոսը իբրեւ Սուրբ լեռ ==
Քրիստոնեայ Ուղղափառ աշխարհի ամենէն սուրբ լեռն է։ Անոնցմէ շատերուն համար, Աթոս «սուրբ լեռ»ը ուխտագնացութիւն մը կատարելը, փափաքելի երազ մըն է։ 

Կ’ըսուի թէ կրօնական այս վայրը իր «սրբութիւնը» կը պարտի կնոջ մը, սակայն 1,000 տարիէ ի վեր անոր վանականներն ու ճգնաւորները, ամբողջ թերակղզին արգիլուած շրջան յայտարարած են իգական սեռի պատկանող բոլոր արարածներուն՝ մարդոց ու անասուններուն համար, ներքինիները կամ անմօրուքներն ալ ներառեալ։ 
Վերջին շրջանին, անմօրուք տղամարդոց եւ կարգ մը էգ անասուններու նկատմամբ օրէնքը մեղմացած է, սակայն կիներուն մուտքը տակաւին խստօրէն արգիլուած է Աթոսի ծովեզերքէն մինչեւ 500 մեթր հեռաւորութեան վրայ։


== Ներկայիս ==
Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմէն ետք, Աթոսը ինքնավար շրջան դարձած է, 1926–ին վաւերացուած պայմանագրութեամբ մը։ Տարիներ շարունակ անկում արձանագրելէ ետք, հոն բնակող վանականներուն թիւը 2,000–է աւելի է։
Վանքերէն իւրաքանչիւրը իր ուրոյն ագարակներու, մատուռներու, եւ բնակավայրերու ցանցը ունի։ Ճգնաւորներուն ամենահեռաւոր սրբարանը կը գտնուի Գարուլիա բնակավայրին մէջ, Աթոս Լերան գագաթին գլխու պտոյտ պատճառող խարակներուն վրայ թառած։ Հոն, խումբ մը առանձին հիւղակներ կան, որոնց կարելի է հասնիլ միայն խրթին արահետներու, քարէ աստիճաններու եւ շղթաներու միջոցաւ։ Աթոսի վրայ, վանականները կը շարունակեն իրենց վաղեմի առօրեայ սովորական արարողութիւնները կատարել, գործածելով բիւզանդական ժամացոյցը։


== Պատկերասրահ ==
Լիմա

Լիմա (սպ.՝ Lima), Պերուի մայրաքաղաք եւ խոշորագույն քաղաքը, ինչպես նաեւ Լիմա դեպարտամենտրի կէտրոնը։ Լիմա քաղաքը Պերուի տնտեսական, քաղաքական եւ մշակութաին կէտրոն։ Քաղաքի տարածքը՝ 804 կմ², իսկ արվարձաններով՝ 4310 կմ²։
Թարիրիա

Կաղապար:Տեղեկաքարտ միապետ
Թարիրիա, Վանի թագաւորութեան թագուհի՝ Ուրարտական տիրութեան արքայ Մենուայի կինը:


== Կենսագրութիւն ==
Վանի թագաւորութեան անուանապէս յայտնի միակ թագուհին Թարիրիան է՝ որ եղած է ուրարտական տիրութեան հզօրագոյն արքաներէն Մենուայի կինը: 
Թարիրիան եղած է Էրեբունի քաղաքի (ներկայիս Երեւան) հիմնադիր Արգիշտի Ա. արքայի մայրը։ Ան ալ յայտնի է Մենուա արքայի միայն մէկ արձանագրութիւններէն, որ յայտնաբերուած է Արեւմտեան Հայաստանի Կատեպանաց գիւղի մօտ (Վան քաղաքէն հարաւ)։ Արձանագրութիւնը կը տեղեկացնէ, որ արքան խաղողի այգի նուիրած էր իր տիկնոջը եւ այն անուանակոչել անոր անունով։ Ժամանակին ենթադրուած  է, որ Թարիրիան Մենուայի դուստրն է, քանի որ անոր անունէն առաջ դրուած որոշիչ գաղափարագիրը մեկնաբանուած էր իբրեւ «աղջիկ, դուստր»։ Սակայն հետագային ճշդուեցաւ, որ այդ որոշիչ գաղափարագիրը նշանակած է «տիկին»։
Մեզի հասած է Վանի թագաւորութեան թագուհիի առնուազն մէկ պատկեր, որ առկայ է Իշփուինի արքայի ընտանիքի՝ գերագոյն աստծոյն երկրպագելու տեսարանի մէջ։ Այդ Վանի շրջանէն յայտնաբերուած պրոնզէ թիթեղ է՝ պատկերներով եւ (hieroglyphic) մեհենագիր մեհենագրութիւններով: Ան այժմ կը պահպանուի Ժընեւի Պուտինի թանգարանի մէջ։ Թագուհիի գլխավերեւը երկու մեհենագրերով նշուած է նրա անունը, որը, սակայն, վերծանուած չէ։


== Տե՛ս նաեւ ==
Վանի թագաւորութիւն
Պետրոպավլովսկ Կամչատկայի

Պետրոպավլովսկ Կամչատկայի (1822-1924 թւականները՝ Պետրոպավլովսկի նաւահանգիստ), քաղաք Ռուսաստանի Կամչատկաի մարզի կեդրոնը։ Հիմնադրուած է 1740 թւականին։
Նավահանգիստ է, ձկնորսական բազա։ Բնակչութիւնը 182 հազար է։ Կան նավանորոգման, տնաշինական եւ շինանոյթերի գործարաններ։


== Բնակչութիւն ==
Կարմիր Խաչի եւ Կարմիր Մահիկի Միջազգային Շարժում

Կարմիր խաչ (պաշտօնապէս՝ Կարմիր խաչի եւ կարմիր մահիկի միջազգային շարժում), տարբեր երկիրներու մէջ կամաւոր ընկերութիւններ, որոնք պատերազմի ժամանակ կը կազմակերպեն օգնութիւն ռազմագերիներուն, վիրաւոր եւ հիւանդ ռազմիկներուն, խաղաղ պայմաններու մէջ բնական աղետներէն տուժածներուն եւ վարակիչ հիւանդութիւններով տառապողներուն։ Ատրպէյճանի, Թուրքմենստանի, Ուզբեկստանի, Տաճիկստանի, Աֆղանստանի, Թուրքիոյ եւ Պակաստանի մէջ՝ կը կոչուի «Կարմիր մահիկ», Իրանի մէջ՝ «Կարմիր առիւծի եւ արեւի ընկերութիւն»։


== Պատմութիւն ==
Կարմիր խաչի և Կարմիր մահիկի միջազգային օրը կը նշուի Մայիսի 8-ին: 1859թ. Յունիսի 24-ին Հիւսիսային Իտալիայի Սոլֆերինոյ քաղաքի մօտ կը բախին ավստրիական կայսրութեան և Ֆրանկո-սարտինեան միութեան զորքերը: Քանի  մը ժամ անց արդէն մարտի դաշտին վրայ 40 հազար վիրաւոր և զոհ կար:
Զուիցերիացի վաճառական Անրի Դյիւնանը (1828թ. մայիսի 8 - 1910 հոկտեմբերի 30) դէպի Ալժեր ճամբորդութեան ճանապարհին պատահաբար այս դեպքերուն ականատես կը դառնայ: Տեղաբնիկներու օգնութեամբ Դիւնանը կը փորձէ օգնել վիրաւորներուն:
Ցնցված այս դեպքերէն ան կ'ընդհատէ ճամբորդութիւնը, կը վերադառնայ Ժընև`   տպաւորութիւնները շարադրելով «Յիշողություններ Սոլֆերինոյի մասին» գԻրքԻՆ մէջ: 
Գրքում Դիւնանն կ'առաջարկէ իւաքանչիւր երկրի մէջ հիմնել կազմակերպութիւն մը, որը պատերազմի ժամանակ զինուած ուժերու բուժանձնակազմին օգնող կամաւորներ կը պատրաստէր, պետութիւններուն կ'առաջարկէ համաձայնութեան գալ զինուած ընդհարումներու ժամանակ վիրաւորներուն օգնութեան մասին դրոյթներու շուրջ:
Այս գաղափարները կեանքի կոչելու նպատակով 1863թ. փետրվարի 9-ին Զուիցերիոյ մէջ  Զուիցերիացի հինգ քաղաքացի կը հիմնեն «Հինգի կոմիտէն»որու նշանաբանն էր ՝«Հիւանդ ու վիրաւոր մարտիկներու խնամատարութեան կոմիտէ», որն այնուհետև կը վերածուի Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտէի: Կոմիտէն Կարմիր խաչի և Կարմիր մահիկի միջազգային շարժման հիմնադիր մարմինն է:
Յաջորդ տարին, սկսած են կազմակերպուիլ «Կարմիր խաչի» ազգային ընկերութիւններ, հետագային հիմնադրուած է միջազգային «Կարմիր խաչ»ը, ստեղծուած անոր միջազգային կոմիտէն։ 1965-ի կանոնադրութեամբ միջազգային «Կարմիր խաչի» գերագոյն օրգանը կոնֆերանսն է, որ կը գումարուի չորս տարին մէկ, իսկ կոնֆերանսներու միջեւ ինկած ժամանակաշրջանին՝ մշտական յանձնաժողովը։ Հայաստանի «Կարմիր խաչի» ընկերութիւնը հիմնադրուած է 1921 թ.։ Քաղաքներուն ու մեծ բնակավայրերուն մէջ, կազմակերպած է մասնաճիւղեր, կապ հաստատած՝ հայկական գաղութներու հետ։ Հիմնած է դարմանատուներ, շտապ օգնութեան դրութիւն, համավարակի հիւանդներուն օգնող բուժկէտեր։ Կազմակերպած է բժշկական ջոկատներ եւ ուղարկած շրջանները՝ բծաւոր տիֆի, տրախոմայի, վեներական հիւանդութիւններու դէմ պայքարելու։ Բացած է հիւանդանոցներ, ծննդատուներ. երկրաշարժի ժամանակ կ'օգնէ տուժածներուն։
Շարժման կազմին մէջ  են նաև Կարմիր խաչի և Կարմիր մահիկի ազգային ընկերութիւններու ֆեդերացիան և 186 անդամ երկրներու ազգային ընկերութիւնները: 1963թ. Ժընևի համաժողովին կ'որոշուի աշխարհի բոլոր երկիրներուն մէջ Կարմիր խաչի Ազգային ընկերութիւններ ստեղծելու մասին:
1983-ին կազմակերպութիւնը ճանչցուեցաւ Կարմիր Խաչի եւ Կարմիր Մահիկի կազնակերպութիւն անունով. 1991-ին սկսաւ ճանչցուիլ որպէս Միջազգային Կարմիր Խաչի եւ Կարմիր Մահիկի կազմակերպութիւն 


== Խորհրդանշանի Այլ Տարբերակներ ==
Ալաուիներ

Ալաուիներ, Ալաուի համայնքը իսլամ կրօնքի մէկ մասնաճիւղն է:Ալաուիները կը հետեւին շիա իսլամի 12-րդական դպրոցին, սակայն իրենց հաւատքին մէջ կ՛որդեգրեն համահաշտական տարրեր: Ալաուիները իմամ Ալին(Ալի պին Ապի Թալըպ) կը մեծարեն, իսկ «ալաուի» եզրը կը նշանակէ Ալիի հետեւորդ, կամ «ալիական»:
Կը կարծուի, թէ ալաուի համայնքը Թ. դարուն հիմնադրուած է Իպն Նուսայրի կողմէ: Հէնց այս պատճառով ալաուիները երբեմն «նուսայրի» կ'անուանուին, թէեւ վերջերս այս եզրը նսեմացուցիչ իմաստով կը գործածուի:
Այսօր ալաուիները Սուրիոյ ազգաբնակչութեան մօտաւորապէս 11%-ը կը կազմեն, ասկէ զատ՝ Լիբանանի հիւսիսը եւ Թուրքիոյ մէջ նշանակալից փոքրամասնութիւն կը կազմեն: Ղաժար գիւղի եւ Կոլանի բարձունքներուն վրայ ալ ալաուիներու բնակչութիւն կայ: Ալաուիները մեծամասնութիւն կը կազմեն Սուրիոյ ծովեզերեայ շրջաններն ու անոնց մերձակայ գիւղերը, ուր կը կենակցին սիւննիներուն, քրիստոնեաներուն եւ իսմայիլիներուն:
Ալաուիները յաճախ կը շփոթուին Թուրքիոյ ալեւիներուն հետ, որոնք կրելով հանդերձ նոյն անունը՝ կը զատորոշուին լեզուական արաբախօս ալիականներէն: Ալաուիները արաբախօս են, կեդրոնացած են առաւելաբար Սուրիոյ մէջ, ինչպէս նաեւ Լիբանանի հիւսիսն ու Սուրիոյ հետ սահմանակից՝ Թուրքիոյ հարաւ-կեդրոնական շրջանները, մինչդեռ ալեւիները կեդրոնացած են Թուրքիոյ մէջ, թրքախօս եւ քրտախօս են, անմիջական կապ չունին ալաուիներուն հետ:


== Արմատներ ==
Ալաուիներուն ծագումը վիճարկելի է: Տեղական բանահիւսութեան համաձայն՝ ալեւիները 11-րդ իմամ Հասան Ալասքարիին եւ անոր սանին՝ Իպն Նուսայրին հետեւորդներուն շառաւիղն են: 19-րդ եւ 20-րդ դարերուն, կարգ մը արեւմտեան աղբիւրներ համարած են, թէ ալաուիները սերած են միջինարեւելեան հին ժողովուրդներէ, ինչպիսիքն են՝ արամացիները, քանաանները, հիթիթները եւ մարատաները(ճարաճիմաները):
Քնարաւան

Քնարաւան, գիւղական համայնք Արցախի Շահումեան շրջանին մէջ։ Կը գտնուի հանրապետութեան հիւսիսային հատուածին մէջ, Քարվաճառէն 32 Քմ հեռաւորութեան վրայ, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտէն՝ 130 քմ հեռաւորութեան վրայ։ Համայնքը ունի գիւղապետարան,  բուժաշխատող մը եւ հիմնական դպրոց մը՝ 25 աշակերտներով։ Համայնքը բարձր լեռնային է, ունի 5053 հեկտար տարածութիւն։ Ակնաբերդ համայնքին սահմանային գօտիով կը հոսի Տրտու գետին վտակը դէպի Սարսանգի ջրամբար։


== Բնակչութիւն ==
Քնարաւան համայնքը ունի 76 բնակիչ։ Բնակչութիւնը գլխաւորաբար կը  զբաղի գիւղատնտեսութեամբ՝ անասնապահութեամբ եւ հողագործութեամբ։


== Աղբիւրներ ==
Յակոբ Ղահրամանեան, ՏԵՂԵԿԱՏՈւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան վարչատարածքային միաւորների սոցիալ-տնտեսական բնութագրերի, Երեւան, Ճարտարագէտ, 2015:


== Արտաքին յղումներ ==
Armenia-Karabakh highway construction launches 
Քնարաւան
Անատոլի Սոլովյանենկո

Անատոլի Սոլովյանենկո (25 Սեպտեմբեր 1932(1932-09-25), Տոնեցք, Ուկրաինական ԽՍՀ, Խորհրդային Միութիւն - 29 Յուլիս 1999(1999-07-29), Կոզին, Օբուխովի շրջան, Կիևի մարզ, Ուքրանիա), երգիչ, ԽՍՀՄ ժողովրդական արուեստագէտ (1975)։
Գաբրիէլ Անսուրլեան

Գաբրիէլ Անսուրլեան Ղազարի (1885, Մալաթիա, Թուրքիա - 1915, Ուռհա, Թուրքիա), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Գաբրիէլ Անսուրլեան ծնած է 1885 թուականին Խարբերդի նահանգի Մելիտինէի (Մալաթիա) գաւառի կեդրոն Մելիտինէ քաղաքին մէջ։ Ծնողները՝ Ղազար եւ Գոհար Անսուրեանները, վաղաժամ մահացած են, եւ ան մեծցած է Յովսէփ հօրեղբօր խնամքի տակ։ 1895 թուականի՝ հայկական կոտորածներու ժամանակ, զոհուած է նաեւ հօրեղբայրը, եւ Գաբրրիէլ մնացած է որբ։
Նախնական կրթութիւնն ստացած է ծննդավայրի Ս. Երրորդութիւն վարժարանին մէջ։ 1903 թուականին ուղարկած է Կարին եւ անվճար ուսանած՝ Սանասարեան վարժարանէն ներս։ 1906 թուականին աւարտելով ուսումը, վերադարձած է Մելիտինէ եւ ուսուցչութեամբ զբաղած՝ Մայր վարժարանին մէջ՝ դասաւանդելով քիմիա, բուսաբանութիւն, թուաբանութիւն, տոմարակալութիւն եւ բնագիտութիւն։ Միաժամանակ, եղած է Մելիտինէի ՀՅԴ կոմիտէի քարտուղարը։
1909 թուականի Ատանայի Եղեռնը սթափեցուցած է Մելիտինէի մտաւորականներէն շատերուն, եւ Գաբրիէլը, խումբ մը գաղափարակից երիտասարդներու հետ, լծուած է Մելիտինէի ինքնապաշտպանութեան գործին։ Ընկերներու հետ ռումբ պատրաստելու ընթացքին՝ վերջինս, պայթած ու վնասած է Գաբրիէլի աջ ձեռքը։
Ուսուցչութեամբ զբաղելու ընթացքին, կապուչին աբանահայր մը Սելեսթինի մօտ ֆրանսերէն ուսանած է։ 1910 թուականին մեկնած է Պէյրութ եւ ընդունուած Սեն Ժոզէֆ ֆրանսական համալսարանի բժշկական բաժինը։ 1911 թուականին, նշանուած է հայ օրիորդի մը հետ։ Ուսումն աւարտած է 1914 թուականի ամրան։
1915 թուականի Մայիսին, Պէյրութի մէջ, ձերբակալուած է՝ իր ծննդավայրը ուղարկուելու համար։ Սպանուած է նոյն տարուան ամրան՝ Եդեսիոյ մօտ կամ Մելիտինէի բանտին մէջ՝ 30 տարեկան հասակին։ Այլ տուեալներով՝ վերապրած է։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։


== Գրականութեան ==
Կարոյեան Գասպար «Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները)», Պոսթըն, 1957
Խաչատրեան Լուսինէ եւ Բաբլումեան Արփինէ «Ցուցակ Հայոց ցեղասպանութեան զոհերի (1915-1923 թթ.)», հ. 2, Խարբերդի նահանգ, Երեւան, 2004։
Հենրի Ֆինիս Լինչ

Հենրի Ֆինիս Պլոս Լինչ (18 Ապրիլ 1862(1862-04-18), Լոնտոն, Մեծն Բրիտանիոյ եւ Իրլանտայի Միացեալ Թագաւորութիւն - 24 Նոյեմբեր 1913(1913-11-24), Քալիէ): Ան Անգլիացի հայագէտ, աշխարհագէտ, ճանապարհորդ եւ հասարակական-քաղաքական գործիչ մըն է։
Հայաստան կատարած երկու ճամբորդութիւններուն (1893-1894 եւ 1898) ընթացքին, Հենրին իր հաւաքած նիւթերուն հիման վրայ գրած է երկար ճանաչում մը՝ «Հայաստան» աշխատութիւնն ու ստեղծագործութիւնը (1901, հայերէն համառօտ թարգմանութիւն՝ 1913-1914), որ կազմուած է երկու հատորներէ «Ռուսական Հայաստան» եւ «Տաճկահայաստան»։ Այս ստեղծագործութիւնը կը պարունակէ արժէքաւոր տեղեկութիւններ Հայաստանի պատմութեան, աշխարհագրութեան, ժողովրդագրութեան, հայ բանահիւսութեան վերաբերեալ վիճակագրական նիւթերուն մասին։ Լինչը գրած է Հայաստանի քաղաքականութեան, Հայերուն հալածանքին, հայ եկեղեցիին եւ հայոց լեզուին մասին։
Հենրի նաեւ հետաքրքրուած է Հայկական հարցով։ Լինչը ըլլալով Անգլիական խորհրդարանի անդամ (1906 թուականէն սկսեալ)՝ քննադատած է քաղաքականութիւնը, ու խորհրդարանին ծանօթացուցած եւ ներկայացուցած է Հայկական հարցը եւ հայ ժողովուրդին իրաւունքներու պաշտպանութեան կարեւորութիւնը։
Անոր մահէն քանի մը օր առաջ, Հենրին Անգլիական մամուլին մէջ հրատարակած է իր «Բաց նամակ»-ը՝ հայկական բարենորոգումներուն վերաբերեալ։
Լինչ մահացաւ 24 Նոյեմբեր, 1913 թուականին, Քալէ քաղաքին մէջ, Ֆրանսա:


== Աշխատութիւններ ==
Հայաստան, ճամբորդութիւններ եւ ուսումնասիրութիւններ, «Ռուսական Հայաստան», (1901), հատոր 1:
Հայաստան, ճամբորդութիւններ եւ ուսումնասիրութիւններ, «Տաճկահայաստան», (1901), հատոր 2:


== Երկեր ==
Армения։ очерки и этюды, т. 1-2 Тифлис, 1910.
Հայկական Աշխարհ

Հայկական Աշխարհ, գրական, մանկավարժական եւ կրօնական ամսագիր, որ լոյս տեսած է 1864-1871, 1874-1879 թուականներուն, Թիֆլիսի, Շուշիի, Գանձակի, Պաքուի, Երեւանի մէջ։ Խմբագիր-հրատարակիչ Խորէն Ստեփանէ (Ստեփան Ստեփանեան)։


== Պատմութիւն ==
Ծանօթացուցած է գրական կեանքի իրադարձութիւններուն, տպագրած նիւթեր Հայաստանի պատմութեան, աշխարհագրութեան, հայոց լեզուի ու գրականութեան վերաբերեալ։ Աջակցած է եւ ուղղութիւն տուած հայ մանկավարժներու գործունէութեան, անդրադարձած կանանց կրթութեան ու դաստիարակութեան հարցերուն։ Ներկայացուցած է Վիսարիոն Բելինսկիի, Նիկոլա Դոբրոլիւբովի, Դ․ Պիսարեւի եւ այլոց մանկավարժական հայեացքները։
Հանդէսին մէջ տեղ գտած են Գրիգոր Արծրունիի յօդուածներն ու հաղորդումները, Մկրտիչ Պէշիկթաշլեանի, Պ․ Մադաթեանի (Սէիադ) բանաստեղծութիւնները, ռուս եւ եւրոպական հեղինակներու գործեր։
Լայն տեղ յատկացուցած է հայ եկեղեցւոյ, անոր պատմութեան, հայ աստուածաբանութեան հարցերուն, շեշտած կրթուած հոգեւորականներ ունենալու անհրաժեշտութիւնը։ Աշխատակցած են Զ․ Գրիգորեանը, Ռուբէն Հասան-Ջալալեանը, Հ․ Քուչուբեկեանը, Հ․ Առաքելեանը եւ այլք։
1864-1965-ին կոչուած է «Հայկական Աշխարհի Կռունկ»։ «Կռունկ Հայոց Աշխարհին» ամսագրի շարունակութիւնն է։
Կայսր

Կայսր, Լեւոն Շանթի թատերախաղերէն, գրուած՝ 1916 թուականին։


== Նկարագրութիւն ==
Կենդանի տիպարներով, լաւ կառոյց ունեցող թատերգութիւն մըն է «Կայսր»ը, որ կը ներկայացնէ անհանգիստ եւ իշխանատենչ հոգիներու, չյագեցող ախորժակներու պայքարը:
Նիւթը առնուած է Բիւզանդական կայսրութեան տասներորդ դարու դէպքերէն: Թէոֆանօ կայսրուհիի մեղսակցութեամբ զօրավար նիկեֆոր կը սպաննէ նախկին կայսրը եւ ինք գահ կը բարձրանայ, բայց Թէոֆանօ կայսրուհին միշտ ծարաւի կը մնայ նոր փառքի եւ հեղինակութեան: Կրկին դաւադրութիւն տեղի կ'ունենայ եւ այս անգամ գահ կը բարձրանայ հայազգի զօրավար Օհան Գուրգէն (Յովհաննէս Չմշկիկ), որ Թէոֆանօ կայսրուհիին չի վստահիր եւ զայն կղզի մը կ'աքսորէ: Օհան Գուրգէն իր սիրտը կը յանձնէ Հաննա հայ իշխանուհիին, բայց հայ օրիորդը կը մերժէ թագուհի դառնալ, որպէսզի մնայ միշտ ցանկալի:


== Երկին Նպատակը ==
Լեւոն Շանթ այս տրամայով ո՛չ թէ պատմութիւնը ներկայացնել նպատակադրած է, այլ պատմութեան այժմէացումով հաստատել իր ժամանակաշրջանի յոռետեսութիւնը։


== Աղբիւրներ ==
«Արդի Հայ Գրականութիւն», գեղապաշտ շրջան (1900-1915), Մուշեղ Իշխան, Պէյրութ 1984:


== Ծանօթագրութիւններ ==

Կաղապար:Վիքիքաղվածք
Կեդրոն Վարչական Շրջանի Պատմութեան Եւ Մշակոյթի Անշարժ Յուշարձաններու Ցանկ

Կեդրոն վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկ (Երեւան) , այս յօդուածը  կը ներկայացնէ Երեւան քաղաքի Կեդրոն վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի յուշարձաններու ցանկը։ Ցանկին մէջ ներառուած է ընդամէնը 458 յուշարձան (232 միաւոր)։

 


== Տես նաեւ ==
ՀՀ պատմութեան Եւ Մշակոյթի անշարժ Յուշարձաններու Ցանկ


== Արտաքին յղումներ ==
ՀՀ մշակոյթի նախարարութեան յուշարձաններու տեղեկատուական շտեմարան
Գերզգայութիւն

Գերզգայնութիւնը մէկ հիւանդութիւն չէ, այլ զանազան հիւանդութիւններու խմբաւորում է: Թուելով օրինակները տարբեր գերզգայնութիւններու, օրինակ՝ թոքերու հետ առնչուած գերզգայնութիւնը ազման է, մորթի հետ կապուածը՝ էքզեմա, քիթի հետ՝ քթային անցքերու բորբոքում, աչքի հետ՝ աչքի արտաքին թաղանթի բորբոքում եւ այլն:


== Գերզգայնութիւն բառի սահմանում ==
«Ալերժի» բառը առաջին անգամ 1906-ին գործածուած է գերմանացի Քլեմէնզ Վօն Փիրքէ Clemens von Pirquetանունով բժիշկի մը կողմէ:
Ազմա- Թոքերու հետ առնչուած գերզգայնութիւնը ունի իր ժառանգական ազդակը: Ենթական շնչելով գերզգայնութիւն յառաջացնող նիւթը, պատճառ կը դառնայ Ազմայի գոյացման, որուն կ՛ընկերակցի շունչի նեղութիւն եւ սուլոց:Ըստ աշխարհագրական դիրքի եւ երկրի կլիմայական պայմաններուն, աշխարհի մէկէն տասնութ առ հարիւր բնակչութիւնը կը տառապի Ազմա- թոքերու գերզգայնութենէ:
Գերզգայնութիւն յառաջացնող նիւթերը կրնան ըլլալ փոշին, ինչպէս նաեւ ծաղիկներու փոշին, անասուններու մազը, տարբեր փետուրները, բուրդը, գորգը, տարբեր խաղալիքները, իրերը, ինչպէս նաեւ մուշտակը, անուշահոտը եւ այլն:
Նոյնանման նիւթեր կրնան յառաջացնել նաեւ քիթի գերզգայնութիւնը: Ախտանշանները կ՛ըլլան քիթի քերուըտուքը, փռնգտալը:Քիթի գերզգայութիւն ունին մօտաւորապէս աշխարհի քսան առ հարիւր բնակչութիւնը:
Իսկ եթէ նոյն նիւթերը աչքի մօտ ըլլան, տեղի կ՛ունենայ աչքի գերզգայնութիւնը:
Մորթի պարագային գերզգայնութիւնը կը յառաջանայ, երբ ենթական եւ նիւթը շփում կ՛ունենան իրարու հետ: Նշեալ նիւթերը կրնան յառաջացնել գերզգայնութիւն, ինչպէս՝ օճառը, լուացքի դեղը:Մորթի գերզգայութիւն ունին մօտաւորապէս աշխարհի քսան առ հարիւր բնակչութիւնը:

Ուտելիքներէ յառաջացող գերզգայնութիւնը կրնայ պատճառել մորթի քարտէսի նման ճերմակ եւ վարդագոյն երեւոյթը:Ուտելիքներու հանդէպ գերզգայութիւն ունին մօտաւորապէս աշխարհի վեց առ հարիւր բնակչութիւնը:
Երբ գերզգայնութիւնը առկայ է, մարմինը կը հակադարձէ արտադրելով հակամարմիններ: Հակամարմիններու գլխաւորը IgE տեսակն է:
Այս բաժինով կարելի է նշել նաեւ «Մասթ» բջիջները, ինչպէս նաեւ Հիսթամինը:
Արեան քննութիւններու ճամբով կարելի է ստուգել քանակը IgE-ներու, ինչպէս նաեւ անոնց զանազան տեսակները՝ մանրամասնօրէն ներկայացնելով ցանկը գերզգայնութիւն յառաջացնող տարբեր նիւթերու:
Դեղերու հետ առնչուած գերզգայնութիւն ալ գոյութիւն ունի, յատկապէս՝ Փենիսելինը (Penicilin): Ենթական որեւէ մէկ ժամանակ կրնայ ունենալ Փենիսելինի նկատմամբ գերզգայնութիւն, ինչպէս նաեւ հետագային կրնայ անհետանալ այդ գերզգայնութիւնը: Այս պարագային, երբ Փենիսելինը պիտի տրուի ենթակային մկանային սրսկումի ճամբով, պէտք է ատիկա ըլլայ շատ զգուշօրէն եւ անմիջական բուժօգնութեան պայմաններու ներքեւ:


== Ծանօթագրութիւն ==
1. McConnell, Thomas H. (2007). The nature of disease : pathology for the health professions. Baltimore, Mar.: Lippincott Williams & Wilkins. p. 159. ISBN 978-0-7817-5317-3.
2."Types of Allergic Diseases". NIAID. May 29, 2015. Retrieved 17 June 2015.
3."Environmental Allergies: Symptoms". NIAID. April 22, 2015. Retrieved 19 June 2015.
363 (թիւ)

363 (երեք հարիւր վաթսուներեք) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 362-ի եւ 364-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 A127336  ինը յաջորդական պարզերու գումար է՝ 363=23+29+31+37+41+43+47+53+59
 Alt   363  գործադրելիս կը ստացուի k տողատառը
3-ի աստիճաններու գումար է՝ 363=31+32+33+34+35
չորս ձեւերով երեքական քառակուսիներու գումար է՝ 363=112+112+112=52+72+172=12+12+192=132+132+52
տարուայ 363րդ օրն է Դեկտեմբեր 29-ը (նահանջ տարիներուն՝ Դեկտեմբեր 28-ը)
363 Պադուա աստեղնեակի կարգային թիւն է
Վրթանէս Ասկերեան

Վրթանէս Ասկերեան (1720, Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1810), հայ բանասէր։
Ծնած է Կ․ Պոլիս, 1720 թուականի Մարտի 15-ին։ 1830 թուականին, զինք ուղարկած են Վենետիկ, Մխիթարեաններու Ս. Ղազար վանքը, իսկ 1743 թուականին վարդապետ ձեռնադրուած։
Վենետիկի մէջ ստանալով կրթութիւն, հմտացած է յատկապէս լատիներէնի մեջ։ Ունեցած է գրական-բանասիրական գործունեութիւն։ Կազմած է լատիներթն-հայերէն բառարաններ։ 1782-ին Վենետիկի մէջ լոյս կը տեսնէ անոր կազմած «Մշտնջենաւոր Պարզատոմար»ը։
Ունի բազմաթիւ թարգմանութիւններ, որոնցմէ յիշատակութեան արժանի են «Իմաստասիրութիւնը» (Վենետիկ, 1825), «Պատմութիւն Հռոմէական» բազմահատոր աշխատութիւնը (1816-1817) եւ այլ թարգմանութիւններ։


== Աղբիւրներ ==
Հայր Մկրտիչ Վրդ․ Պոտուրեան, «Հայ Հանրագիտակ», Պուքրէշ 1938, հատոր Բ․, էջ 229։