armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Քրիստափոր Իֆատեան

Քրիստափոր Իֆատեան, ծնած է Գամիշլի, 1938-ին, զաւակն է Սեբաստիոյ Զիլէ գիւղի Սէնէքերիմ Իֆատեանի եւ Պիթիաս գիւղի Ռոզա Ֆիլհաննէսեանի։  Ան էր 5 քոյրերու միակ եղբայրը, եւ յաճախած է տեղւոյն Ազգային վարժարանը։


== Կենսագրութիւն ==
Աւարտելէ ետք եկած է Հալէպ եւ 4 տարի ուսած է Ֆրանսական Լայիք երկրորդական վարժարանին մէջ։ Ապա յաճախած է Ազգային Քարէն Եփփէ Ճեմարան եւ 1960-ին եղած է առաջին պետական պաքալորիայի շրջանաւարտներէն։ Այս շրջանին եղած է Հալէպահայ ուսանողական միութեան հիմնադիր եւ վարիչներէն մէկը։
Ճեմարանը աւարտելէ ետք միացած է Հալէպի պետական համալսարանի ճարտարագիտական բաժինին եւ 2 տարի յաճախելէ ետք ընդհատած է ուսումը՝ աշխատանքի լծուելու համար, օգտակար դառնալով իր ընտանիքին։
1960-1963, պաշտօնավարած է Ճեմարանին մէջ իբրեւ այցելու ուսուցիչ ուսողութեան եւ գիտութեան։ 1963-1965, եղած է տնօրէն Ազգային Սահակեան վարժարանի։ 1965-1970, կրկին Ճեմարան դարձած է՝ իբրեւ մնայուն դաստիարակ-ուսուցիչ եւ հաշուապահ։ 1967 Փետրուարին, Գէորգ Տօնապետեանի մեկնումէն ետք, ան կը ստանձնէ տնօրէնութեան պարտականութիւնը, իսկ 1967-1968 տարեշրջանին կը նշանակուի տնօրէն։ Քրիստափոր Իֆատեան եղած է ճեմարանաւարտ առաջին տնօրէնը եւ առաջինը, որ յաչս պետութեան՝ կոչուած է «Վարժարանի տիրոջ ներկայացուցիչ» ու գործակցած է իր օրով նշանակուած պետական տնօրէնին հետ։
1968-1970, կը շարունակէ ըլլալ միջնակարգի թուաբանութեան մնայուն ուսուցիչը։ Երրորդ անգամ եւս, 1972-1975 տարիներուն, ան կը վերադառնայ Ճեմարան ու կը պաշտօնավարէ իբրեւ թուաբանութեան այցելու ուսուցիչ։
1970-ին կը վերադառնայ Հալէպի համալսարանը եւ աւարտելով ճարտարագիտական բաժինը՝ 1975-ին, պետական որոշումով կը նշանակուի Ռաքքայի մէջ ջուրի ընկերութեան ընդհանուր տնօրէն։
1976-ին իր ամուսնութիւնը կնքած է Վարդուհի Հարպոյեանի հետ եւ կազմած ընտանիք մը՝ ընտանիքը եւս փոխադրելով Ռաքքա։ Բախտաւորուած է երկու աղջիկ զաւակներով՝ Շաղիկ եւ Նանօր։
Զաւակները ազգային շունչով մեծցնելու միտումով, 1982-ին Ռաքքայի գործը ձգած ու վերադարձած է Հալէպ՝ աշխատանքի նոր ասպարէզ ընտրելով «Մաամել էլ Տիֆաա»ը, ուր աշխատած է մինչեւ իր հանգստեան կոչուիլը։
Հալէպ փոխադրուելէ ետք ստանձնած է պատասխանատու պաշտօններ։ Երկար տարիներ վարած է Բերիոյ թեմի Դատաստանական մարմինի ատենապետութիւնը. քանի մը շրջան ընտրուած է Բերիոյ թեմի Գաւառական ժողովի անդամ եւ ատենապետ. ընտրուած է նաեւ Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան Ազգային ընդհանուր ժողովի Կեդրոնական վարչութեան անդամ, որպէս Սուրիոյ ներկայացուցիչ։ Ան անդամակցած է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան, իր պատանի տարիքէն։ Երկար տարիներ ստանձնած է ղեկավարութիւնը ՀՅԴի Սուրիոյ Կեդրոնական կոմիտէի։
2001-ին վերջնականապէս կը փոխադրուի Միացեալ Նահանգներ՝ միանալով իր հարազատներուն։ Ան կը շարունակէ մնալ գործունեայ՝ աշխատանք տանելով կուսակցական զանազան յանձնախումբերէ ներս եւ անդամ դառնալով Ս. Սարգիս եկեղեցւոյ հոգաբարձութեան։
2007-ին կ'ամուսնացնէ իր աղջիկը՝ Նանօրը, եւ 2009-ին կը դառնայ մեծ հայր իր անդրանիկ թոռնիկին՝ Քրիստափորին։
Ան կը մահանայ Լոս Անճելըս, 19 Օգոստոս 2013-ին


== Աղբիւրներ ==
ՔրիսՔրիստափոր Իֆատեան Իր Անուանակոչութեան Հաւատարիմ Ղեկավարը
ՄԱՀԱԽՕՍԱԿԱՆ- Քրիստափոր Իֆատեան՝ Իր Անուանակոչութեան Հաւատարիմ Ղեկավարը
1970 թուական

1970 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 70րդ տարին է

Երկրի բնակչութիւնը 3 692 492 000 մարդ կազմած է1967 • 1968 • 1969 • 1970 • 1971 • 1972 • 1973


== Դէպքեր ==


==== Յուլիս ====
04 Յուլիս՝ Պարսելոնի մօտ լերներուն բախուելով  բրիտանական օդանաւի կործանման զոհերը 112


==== Հոկտեմբեր ====
17 Հոկտեմբեր՝ Անուար Սատաթը դարձաւ Եգիպտոսի նախագահ
21 Հոկտեմբեր՝ ամերիկեան ռազմական օդանաւը հարկադիր վայրէջք կատարեց Լենինականի մօտ


==== Նոյեմբեր ====
17 Նոյեմբեր՝ Հաֆեզ ալ-Ասադը դարձաւ Սուրիոյ ղեկավար


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ 1970 ծնունդներ


==== Յունուար ====
13 Յունուար Շոնտա Լին Ռայմզ Shonda Lynn Rhimes ամերիկացի հեռուստաշարներու արտադրիչ, թատերագիր եւ բեմադրիչ
25 Յունուար Սթիվըն Չպոսքի Stephen Chbosky ամերիկացի բեմադրիչ, գրող եւ սենարիստ


==== Փետրուար ====
19 Փետրուար Պէլըմի Եանկ Bellemy Young ամերիկացի դերասանուհի եւ երգչուհի


==== Մարտ ====
28 Մարտ Վինս Վոն Vince Vaughn ամերիկացի դերասան, սենարիստ, արտադրող


==== Ապրիլ ====
18 Ապրիլ Սաատ Հարիրի լիբանանցի քաղաքական գործիչ
29 Ապրիլ Անտրէ Ակասի Andre Kirk Agassi ամերիկացի թենիսիստ


==== Մայիս ====
08 Մայիս Լուիս Էնրիքէ Luis Enrique Martínez García սպանացի ֆութպոլիստ


==== Յուլիս ====
11 Յուլիս Ճասթին Չէյմպըրզ Justin Willman Chambers ամերիկացի դերասան


==== Օգոստոս ====
31 Օգոստոս Ռանիա Ալ-Եասին Rania Al-Yassin Յորդանանի թագուհի


==== Սեպտեմբեր ====
01 Սեպտեմբեր Շահէ Քէշիշեան, երաժիշտ, խմբավար


==== Հոկտեմբեր ====
08 Հոկտեմբեր Սատեք Աման Խան Sadiq Khan պրիթանացի քաղաքական գործիչ, 2016-էն Լոնտոնի քաղաքագլուխը
23 Հոկտեմբեր Աննա Մայիլեան հայ սոփրանոյ երգչուհի
30 Հոկտեմբեր Պիլի Պրաուն Billy Brown ամերիկացի դերասան


== Մահեր ==

 Տե՛ս նաեւ՝ 1970 մահեր 


==== Մայիս ====
01 Մայիս Բիւզանդ Թոփալեան (ծն.1902, Այնթապ, Արեւմտեան Հայաստան) ֆրանսահայ քանդակագործ, նկարիչ


==== Յուլիս ====
18 Յուլիս Միհրդատ Թիրեաքեան (ծն.1885, Կ.Պոլիս) պատմաբան


==== Սեպտեմբեր ====
14 Սեպտեմբեր Լէոն Քոչարեան (ծն.1930, Թպիլիսի) խորհրդային բեմադրիչ


==== Նոյեմբեր ====
09 Նոյեմբեր Շարլ տը Կոլ Charles de Gaulle (ծն.1890) 1959-69-ին Ֆրանսայի նախագահը եղած է


==== Անստոյգ օրով ====
Բագրատ Թեւեան (ծն.1893, Կ.Պոլիս) հայ արձակագիր, թատերագիր


== Նոպէլեան Մրցանակ ==
Ալեքսանտր Սոլժենիցին (ռուս.՝ Александр Исаевич Солженицын, (1918-2003) ռուս արձակագիր, հրապարակախօս


== Արտաքին յղումներ ==
1970-ը Պատմութեան մէջ(անգլերէն)Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1970(անգլերէն)
Սուրէն Նշանեան

Սուրէն Նշանեան (1882 – 5 Սեպ­տեմ­բե­ր 1915), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1882 թուականին, Ան­քա­րա­յի նա­հան­գի Կեսարիոյ գաւառի Կերմիր գիւղին մէջ։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է Կեսարիոյ ազգային վարժարանէն ներս, միջնակարգը՝ Կեսարիոյ Սուրբ Կարապետի վանքին մէջ։
1907 թուական աւարտած է Պէյրութի Սեն Ժոզեֆ Ֆրանսական համալսարանի բժշկական բաժիը։ 1909-11 թուականներուն, օգնական վիրաբոյժ աշխատած է Կ. Պոլսոյ սուրբ Փրկիչ հայոց ազգային հիւանդանոցին մէջ։ 1911 թուականէն ետք, եւս, շարունակած է բժիշկ աշխատիլ։ Աշխատակցած է հայկական մամուլին, հրապարակային բժշկական դասախօսթիւններ դասախօսած է։ Եղած է ՀՅԴ–ի գործիչ։ 1914 թուականին, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ Անքա­րա­յի մէջ որպէս զինուորական բժիշկ ծառայած է։ 1915 թուականի ապրիլին, Անքարայի մէջ, ծառայութեան ընթացքին, ծանրօրէն հիւանդացած է եւ անտանելի յօդացաւերու պատճառով գամուած՝ հիւանդանոցային մահճակալին։ Զեղծարարութեան զրպարտանքով, Անքարայի մէջ, ծանր հիւանդ վիճակին, ձերբակալուած է Իթթիհատի ղեկավարներէն՝ դոկտոր Պէհատտին Շաքիրի կազմած 58 ականաւոր հայ բժիշկներու ցուցակով։ 1915 թուականին, Անքարայէն ծանր հիւանդ, անդամալոյծ, կիսամեռ վիճակի մէջ Կե­սա­րիա տարուած է։ 1915 թուականի Սեպտեմբեր 5-ին, շաբաթ գիշերով, Կեսարիոյ մէջ, առանց դատ ու դատաստանի՝ մեծ դժուարությամբ, կախաղան բարձրացուած է՝ 33 տարեկան հասակին։


== Գրականութիւն ==
Ղազարեան Վահան, Բժշկական եւ առողջապահական տարեցոյց, Կ. Պոլիս, 1914։
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրւած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
Ալպօյաճեան Արշակ, Պատմութիւն հայ Կեսարիոյ, Ա. հատոր, Գահիրէ, 1937։
Ալպօյաճեան Արշակ, Պատմութիւն հայ Կեսարիոյ, Բ. հատոր, Գահիրէ, 1937։
Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատ գամները), Պոսթըն, 1957։
Սահակեան Լիլիկ, Ոճրագործները չխնայեցին նոյնիսկ մարդու կեանքը փրկողներին, «Առող­ջա­պա­հու­թիւն», Երեւան, 1965, թուական 4։
Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
Տէր Յովհաննէսեան Գրիգոր, Պատմագիրք Սիվրի-Հիսարի հայոց, Պէյրութ, 1965։
Թէոդիկ, Յուշարձաննահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
Հին եւ նոր Կեսարիա։ Յուշամատեան, Փարիզ, 1989։
Հայրապետեան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործութեան պատմութիւնից, Երեւան,1990, 221 էջ։
Շահբազեան Յասմիկ եւ Միրզոյեան Անահիտ (կազմողներ), Ցուցակ Հայոց ցեղասպանութեան զոհերի (1915-1923), հ. 3, Անքարայի նահանգ, Երեւան, 2006։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Դաւիթ Մամիկոնեան

Դաւիթ Մամիկոնեան, իշխան, եղբայր Գրիգորի, 744-ին Սմբատ Պտրիկի դէմ կը թշնամանայ եւ 760-ին այս երկու եզբարքը Աշոտ Պատրիկի աչքերը կը հանեն: 786-ին երբ Եզիտ ոստիկանը Պարտաւ երթալով իրեն կանչեց Արծրունի իշխանները (Համազասպ, Սահակ եւ Մերուժան) զանոնք կալանաւորելու դիտմամբ՝ վերջիններս Վասպուրականը Դաւթի յանձնեցին:Եզիտ Արծրունի երեք եղբայրներուն առաջարկեց ուրանալ քրիստոնէութիւնը, Համազասպ եւ Սահակ անգրգուելի մնացին ու նահատակուեցան իսկ Մերուժան իր հաւատքը ուրացաւ եւ երբ Վասպուրական գնաց իշխելու՝ Դաւիթ ընդ առաջ երթալով սպաննեց զայն եւ ինք տիրեց Արծրունեաց իշխանական աթոռին:


== Աղբիւրներ ==
Չամչեան՝ Բ. էջ 407-8
Յակոբ Սանոսեան

Յակոբ Սանոսեան (1894,Այնթապ), շրջանաւարտ Այնթապի Հայ Աւետ. Քիւրքճեան վարժարանէն: Երկու տարի յաճախած Այնթապի Գոլէճը, ինչպէս նաեւ երկու տարի Այնթապի նորաբաց Կիլիկեան Ճեմարանը: Համաշխարհային Ա. Պատերազմին կու գայ Պէյրութի զինուորական Վարժարանը։ Սակայն պատերազմի պատճառաւ եւ տրուած ըլլալով որ դպրոցն ալ կը փոխադրուի Դամասկոս՝ կը հրաժարի։ Ժամանակ մը ետք կը մտնէ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարան, որպէս բժշկականի ուսանող, սակայն զինուորութեան պատճառով կ'ընդհատէ իր ուսումը եւ կ'ապաստանի Լիբանանի լեռները՝ մինչեւ պատերազմի աւարտը։ Կ'ըլլայ Նիր Իսթ Րիլիֆի պաշտօնեայ մինչեւ փակուիլը։ Ապա կը սկսի իր առեւտրական գործը։ Ունեցած է հանրային գործունէութիւն, մանաւանդ Հայ Աւետ. համայնքի շրջանակին մէջ։
2013

2013 թուական, ԻԱ․ դարու 13րդ տարին է


== Դէպքեր ==


==== Սեպտեմբեր ====
8 Սեպտեմբեր․ 98 տարի ետք, Աղթամարի Սուրբ Խաչ եկեղեցւոյ մէջ 6 անձեր կը կնքուին, որոնց մէջ նաեւ նորածին մըԱնյայտ ամսաթիւով՝

Կը հրատարակուի Նաոքի Հիկաշիտայի, ճափոնացի ինքնափակ անձի մը, վերագրուած կենսագրութեան անգլերէնի թարգմանութիւնը՝ «Ցատկելուս պատճառը, 13 տարեկան ինքնափակ տղու մը ներքին ձայնը»


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==
Տաւիտ Սասոլի

Տաւիտ Սասոլի (30 Մայիս 1956(1956-05-30), Ֆլորանս - 11 Յունուար 2022(2022-01-11), Աւիանօ, Պորդենոնե, Ֆրիուլի Վենեցիա Ճուլիա, Իտալիա), իտալացի լրագրող եւ քաղաքական գործիչ։ Իտալիոյ Դեմոկրատական կուսակցութեան անդամ, 2019-էն Եւորպական խորհրդարանի նախագահ։
Ամբողջ թիւ

Ամբողջ թիւ՝ այն թիւն է, որ կրնայ ներկայացուի առանց կոտորակային բաղադրիչի: Այսպէս, 37-ը, 5-ը, 0-ն, -161-ը ամբողջ թիւեր են, երբ 13.71-ը,  Կաղապար:Frac-ը կամ 
  
    
      
        
          
            2
          
        
      
    
    {\displaystyle {\sqrt {2}}}
  -ը՝ ոչ: Ամբողջ թիւերու բազմութիւն իր մէջ կը ներառէ դրական բնական թիւերը՝ 1, 2, 3..., անոնց բացսական արժէքները՝ -1, -2, -3... եւ զերոն:


== Նշանակում ==

Կը նշանակուէ թաւ Z-ով ("Z") կամ գրատախտակի թաւ տէսքով 
  
    
      
        
          Z
        
      
    
    {\displaystyle \mathbb {Z} }
   (Unicode U+2124 ℤ) որ գերմաներէն Zahlen «թուեր» բառէն եկած է:


== Տես նաեւ ==
Բնական թիւ
Կարօ Քահքէճեան

Կարօ Քահքէճեան (24 Մարտ 1962, Հալէպ – 26 Յունիս 1993, Փուշքէն եալ բարձունք, Մարտակերտի շրջան, Արցախ) հռչակաւոր էր Հայկական Ռազմականի հրամանատար եւ մասնակից էր Լերնային Ղարապաղին պատերազմին։ Ան հիմնադրող եւ հրամանատարն էր «Խաչակիրներ» կամաւորական ջոկատին, եւ ճանցուած էր իր ծածկանունով 'Ճերմակ Արջը':
Քահքէճեան այդ հայերէն մէկն էր որ կամաւորական մասնակցեցաւ կռուելու Արցախի մէջ։


== Կենսագրութիւն ==
Քահքէճեան ծնած է 1962-ին Հալէպ, Սուրիոյ մէջ։ Իր մեծհայրը Սահակ որ ճանչուած է իր Նոմ Տը Կեր Ասլան, որ կռուած է Արեւմտեան Հայաստանի եւ Արցախի մէջ Հայերէն ազգային-ազատագրական շարժման ի ժամանակ եւ թիկնապահ Գլխաւոր Դրաստամատ Կանայանի. Աւարտելէն վերջ Հայկական դպորցներէն Հալէպի մեջ եւ Լիբանանի մէջ, փոխադրուիցաւ ընտանիքին հետ Նիճերիա։ 1978, փոխադրուեցաւ Գերմանիա որ ստանայ իր ճարտարապետութեան տիտղոսը։ Աւարտած է Faculty of Mechanical Engineering of Frankfurt Engineering University. Աւարտելէն վերջ ապրեցաւ Ֆրեզնօ, Գալիֆորնիա։
1988 Սպիտակի երկրաշարժէն վերջ Քահքէճեան գնաց Հայաստան առաջին անգամ, ուր ան ազդեց միւթիւններ եւ օգնեց շատցնել սփիւռքը։
Զարդնումի վարագրութիւն Ազերպէյճանի մէջ, Քահքէճեան կազմակերպեց «Խաչակիրներ» ջոկատ եւ մասնակցեցաւ Մարտունի, Հադրուդ, Մարտակերտ, Լաչին եւ Քելպաճար պատրազմներուն։ 'Փուշքէն Եալ' պատըրազմի ատեն ինք պատերազմեցաւ իր ջոկատներուն հետ, պահելով բարձրութիւնը մինչեւ հասնիլը Հայկական ուժերուն։
Քահքէճեան զոհուեցաւ 26 Յունիս, 1993 Մարտակերտի մօտ, մարտերին մէջ մօտ Մաղաւուզ գիւղին։ Ան սպանուեցաւ փոքր զենքով, այդպէս կ'ըսուի իր եղբօրմէն՝ Դրօյ Քահքէճեան, որ ան ալ անդամ էր Խաչակիրներուն միութեան։Կարօ Քահքէճեան թաղուած է Երաբլուր։
Եւրոպական Միութեան Արդարադատութեան Դատարան

եւրոպական Միութեան Արդարադատութեան Դատարան (ֆր. Cour de Justice de l'Union Européenne (CJUE) անգլ.՝Court of Justice of the European Union), առաջ Եւրոպական Համայնքներուն Արդարադատութեան Դատարան, Եւրոմիութեան 7 հիմնարկութիւններէն մէկն է։ Երեք ատեաններէ կազմուած է` Արդարութեան Դատարան, Ընդհանուր Դատարան եւ Հանրային Ծառայութեան Դատարանը։
Աթոռը եւ ատեանները Լիւքսեմպուրկ կը գտնուին։
Դատարանը կը հսկէ Եւրոպական Միութեան օրէնքների լաւ կիրարկութիւնը եւ անոնց մեկնութեան միաձեւութիւնը։ Այս նպատակով կը ստուգէ ԵՄ-ն հիմնարկութիւններուն կանոնադրութիւններու օրինականութիւնը եւ վճիռ կ‘արձակէ դաշնագիրներէն ելած անդամ երկիրներուն պարտականութիւններուն գորձադրելու վերաբերեալ:
նաեւ կը մեկնաբանէ ԵՄ-ին օրէնքները ազգային դատաւորներուն խնդրանքէն:


== Կառոյց եւ կազմակերպութիւն ==


=== Արդարութեան Դատարան ===
Կազմակերպութիւնը հետեւեալն է` 28 դատախազներ, որմէ 1 նախագահ եւ 8 սենեակի նախագահներ, 11 ընդանհուր փաստաբաններ եւ 1 դատարանի դիւանատուն։Դատախազները ընտրուած էն 6 տարուայ համար երկիրներու կառաւարութիւններու կողմեն եւ կրնան վերընտրուիլ։


=== Ընդհանուր Դատարան ===
Ամեն երկիր նուազագույնը 1 դատախազ ունի (2016-ին 38 դատախազներ էին) 6 տարուան համար (նորոքումը կարելի է)։3 տարի 1 կնտրեն իրենց նախագահը եւ 6 տարուան համար դատարանի դիւանատունը։


=== Հանրային Ծառայութեան Դատարան ===
Եւրոպական միութեան Խորհրդարանը կնտրէ 7 դատախազներ 6 տարուան համար (Նորոքուելիք) որոնք կնտրեն դատարանի դիւանատունը։


== ձեռնհասութիւն ==


== Պատմութիւն ==
Դատարանը հիմնադրուած է 1952-ին։

1951-ի Փարիզի Պայմանագիրէն լոյս տեսաւ Ածուխի եւ Պողպատի Եւրոպական Համայնք-ի Արդարադատութեան Դատարանը։
1957-ի Հռոմի Պայմանագիրէն դարցաւ Եւրոպական Համայնքներուն Արդարադատութեան Դատարան։


== Տե՛ս նաեւ ==
Մարդու Իրաւունքներու Եւրոպական Դատարան


== Արտաքին յղումներ ==
CURIA
Մարդկայնութիւն

Մարդկայնութիւնը եզրաբանական իմաստով սէր չի պարունակեր։ Աւելի փիլիսոփայական եւ գիտական հիմք մը ունի։ Աստուածակեդրոն գաղափարը կը մերժուի ու մարդակեդրոն գաղափարը կ՛ընդունուի որպէս հիմք։ Ընդհանրապէս  միաստուածութեան եւ աթէիզմով կը միանայ։ Մարդկայնութիւնը միակ բարոյագիտական դիտողութիւնն է, որ չհաւատար գերբնական ուժերու գոյութեան։ Ըստ մարդկայնութեան, ճշմարիտը գտնել մարդուն յատկութիւնն է։ Սակայն ճշմարիտը գտնելու ճամբուն մեթոտը պէտք չէ ըլլայ միստիկականութիւնը այլ անգիտապաշտութիւնը եւ գիտական ուրիշ մեթոտներ։ Մարդկայնութիւնը լաւատես կը մօտենայ մարդկային կարողութիւններուն։ Ինչպէս նաեւ չի պաշտպաներ մարդկային բնութեան բոլորովին բարի ըլլալուն տեսակէտը։ Մարդկայնութիւնը կը կեդրոնանայ լաւ գործեր կատարելու, լաւ ապրելու եւ ապագային համար մաքուր աշխարհ մը ստեղծելուն։
Մեսրոպ Ծայրագոյն վարդապետ Ճուրեան

Մեսրոպ Ծայրագոյն Վարդապետ Ճուրեան, (1931-2008), հոգեւորական
Հայ Կաթողիկէ զմմառեան միաբան Հայր Մեսրոպ Ծայրագոյն վարդապետ Ճուրեան ծնած է Քեսապ, սուրիա 1931-ին: 1945-1953՝ ուսանած է Զմմառու Նորընծայարանին մէջ, ապա մեկնած Հռոմ, ուր Յիսուսեան հայրերու Գրիգորեան Համալսարանին մէջ հետեւած է իմաստասիրական եւ աստուածաբանական բաձրագոյն կրթութեան: Կուսկարօն քահանայ ձեռնադրուած է 1959-ին, ձեռամբ կարդինալ Աղաճանեանի: Աստուածաբանական ուսումը ամբողջացուցած է Յիսուսեան Հայրերու Պէյրութի Սէն Ժոզէֆ Համալսարանին մէջ։ Հովուական-Ժողովրդապետական եւ կրթական բեղուն գործունէութիւն ծաւալած է Լիբանանի, Սուրիոյ եւ Հռոմի մէջ:Տարիներ շարունակ վարած է Պուրճ Համուտի Հայ Կաթողիկէ Աւետիք Պատրիարքական պաշտօնաթերթին խմբագրութիւնը, միաժամանակ ստորագրելով տարաբնոյթ յօդուածներ:Ճուրեան Վարդապետի գրական ժառանգութիւնը կը բաղկանայ առաւելաբար հոգեւոր-կրօնական ու եկեղեցական տասնեակ մը գիրքերէ ու հարիւրաւոր յօդուածներէ եւ թարգմանութիւններէ:Մատենագիտական իր աշխատանքին հիմնական վաստակը Ցուցակ Զմմառու Մատենադարանի Հայերէն Հնատիպ Գիրգերուն արժէքաւոր աշխատանքն է (լուսատիպով հրատարակուած 1938-ին), որ կ'ընդգրկէ Զմմառու Մատենադարանին մէջ գտնուող 1512-1800 թուականներուն հրատարակուած 335 Հայերէն գիրքերու ամբողջական ցուցակը, վերստուգուած Զարբհանալեանի Հայկական Մատենագիտութիւն եւ Անասեանի Հայ Հնատիպ Գրգի Մատենագիտական Ցուցակ աշխատութիւններուն տուեալներով ու հետեւելով անոնց մեթոտաբանութեան: Բաց աստի, Աւետիքի էջերուն մէջ ցրուած կը մնան Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ պատմութեան նուիրուած իր յօդուածները, որոնք հաւանաբար փոքր մասնիկներն են Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ Պատմութիւնը անտիպ հատորին: Իր թուղթերուն մէջ կը մնայ նաեւ Հայ Ծիսագիտութեան Պատմութիւն հատորի ձեռագիրը: Ճուրեան վարդապետի մահով անիրագործելի մնացին նաեւ Ե.-ԺԵ. դարերու Հայ Եկեղեցւոյ ընդհանուր պատմութիւնը գրելու իր մտադրութիւնը, ինչպէս նաեւ զանազան աշխատանքներ:
Ճուրեան վարդապետ վախճանեցաւ 16 Նոյեմբեր 2008-ին, Զմմառ:


== Աղբիւրներ ==
«Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս», Հատոր Ի.Թ., Պէյրութ, 2009, էջ 444
Լեւոն Գարմէն

Լեւոն Գարմէն (Տէր Ստեփանեան, 1915, Հալէպ - 26 Օգոստոս 1966), բանաստեղծ եւ խմբագիր։
Բնիկ սասունցի Լեւոն Ստեփանեան ծնած է 1915 թուականին Հալէպի մէջ՝ ուր ստացած է իր նախակրթութիւնը Հայկազեան վարժարանէն, իսկ երկրորդական եւ բարձրագոյն ուսումը՝ Անգլիական Գոլէճի մէջ։1930 թուականէն մինչեւ 1960ական թուականներ ապրած է Պաղտատի մէջ (Իրաք): Այդ շրջանին ան, տարիներ շարունակ բարձր պաշտօններ վարած է «Քէյ. Օ. Սի.» քարիւղի ընկերութեան մէջ, նաեւ վարած է ազգային եւ կուսակցական պատասխանատու պաշտօններ։
1966 թուականին կոչուած էր ստանձնելու Պէյրութի «Ազդակ» օրաթերթի խմբագրութիւնը, սակայն կը փակէ աչքերը յանկարծական մահուամբ 1966 թուականին:


== Գրական ասպարէզ ==
Գրականութեան մէջ իբրեւ բանաստեղծ մուտք գործած է 1947-ին` լոյս ընծայելով «Վայրկեաններ» քերթուածներու հատորը, ապա, քանի մը տարի ետք, «Բաբելոնեան տոմարը», որոնք զգայուն բանաստեղծի մը վկայութիւնը բերած են. ան ունի նաեւ հրատարակելի գործերու բազմաթիւ կապոցներ:
1948-էն մինչեւ 1958 վարած է Իրաքի մէջ հրատարակուած «Գոյամարտ» շաբաթաթերթի խմբագիրի պաշտօնը, իսկ 1966 թուականին ընկ. Լ. Ստեփանեան կոչուած էր ստանձնելու Պէյրութի «Ազդակ» օրաթերթի խմբագրութիւնը, երբ փակեց աչքերը` նոյն տարուան օգոստոս 26-ին յանկարծամահ ըլլալով:


== Աղբիւրներ ==
Մինաս Թէօլէօլեան, Դար մը գրականութիւն, հ. հատոր Բ. (Բ. հրատարակութիւն), Հալէպ, էջ 368։
Յովհաննէս Պուճիքանեան

Յովհաննէս Պուճիքանեան (1873, Չնգուշ (Խարբերդ) - 1915) , հրապարակախօս, գրող, քարոզիչ եւ կրթական մշակ։
Խարբերդցի հայ երեք նահատակ մտաւորականներէն մէկը՝ Ռուբէն Զարդարեան, Թեկատինցի եւ փրոֆ. Յովհաննէս Պուճիքանեան։


== Կենսագրութիւն ==
Պուճիքանեան նախնական ուսումը կը ստանայ, ապա բարձրագոյն ուսման փափաքով կ՛անցնի գոլէճ եւ յաջողութեամբ կ՛աւարտէ։ Իբրեւ յառաջադէմ ուսանող՝ գոլէճին կողմէ կ՛ուղարկուի Սկովտիոյ Էտինպըրկի համալսարանը, իր ուսումը կատարելագործելու համար փիլիսոփայական եւ ընկերաբանական գիտութիւններու մէջ։
Ան միւս բոլոր մտաւորականներուն նման զոհ կը դառնայ թրքական եաթաղանին, անտանելի չարչարանքներու ենթարկուելէ ետք։


== Գոծունէութիւն ==
Աւատելէ ետք ան Խարբերդ վերադառնալով կը ստանձնէ աւագ դասախօսի ուսուցչապետի պաշտօն՝ Եփրատ գոլէճէն ներս եւ միեւնոյն ժամանակ կը նշանակուի քարոզիչ: Միեւնոյն հաստատութեան մէջ տարիներով ուսուցչութեամբ կը զբաղի։
Իր լաւ յատկութիւններով այս հայ իտիալապաշտը նկատուած է Խարբերդի Սոկրատը: Ունենալով հմուտ գրիչ իր պաշտօնավարած գոլէճին իր կեանքով իսկ թիկունք կանգնած է: Անոր անունը կապուած է Խարբերդի բարձրագոյն այդ կրթարանին: Իբրեւ քարոզիչ օրինակ դարձած է ներդաշնակելու հոգեւոր ու ազգային արմատը ու դարձած օրինակը ազգային ներդաշնակութեան եւ համագործակցութեան:
Տապկուած միս

Տապակած միս (Կոտլետ), Կոտլետը միսէն պատրաստուած տապակած ուտեստ է, որ կարելի է ուտել հացով, կարմրացրած գետնախնձորով կամ սպիտակ փիլավով։ Լոլիկը աղցաններու մէջ կամ առանձին ևս լավ կ՛ուտվի կոտլետին հետ։


== Բաղադրություն ==
500 գ աղացած միս
3 խոշոր գետնախնձոր (կարտոֆիլ)
1 միջին սոխ
1 խոշոր հավկիթ
Կես թեյի դգալ դեղին կոճ
Մեկ թեյի դգալ Աղ
Մեկ թեյի դգալ սև պղպեղ
քիչ մը կարկանդակի փոշի կամ չոր հացի փշուր կամ ալյուր՝ մեջը թաթխելու համար
Ձեթ տապկելու համար
Ֆրանսախօսութիւն

Ֆրանսախօսութիւն (ֆր.՝ La Francophonie), միջազգային կազմակերպութիւն, ֆրանսախօս երկիրներու համագործակցութիւն։ Կը միաւորէ 58 անդամներ՝ երկիրներ կամ երկիրներու մասեր։ Կազմակերպութեան մաս կը կազմեն նաեւ 26 դիտորդ անդամներ։ Երկրին մէջ ֆրանսերէն լեզուին տիրապետելու մակարդակը եւ Ֆրանսայի հետ ձեւաւորուած մշակութային կապերը կազմակերպութեան անդամագրուելու նախապայման չեն հանդիսանար: Ներկայի իր կարգավիճակով Ֆրանսախօսութեան կազմակերպութիւնը կը գործէ 1970-էն սկսեալ։ Կազմակերպութեան կարգախօսն է «Հաւասարութիւն, փոխլրացում, համերաշխութիւն» (ֆր.՝ «égalité, complémentarité, solidarité»):


== Անուն ==
Ֆրանսախօսութիւն, Ֆրանսախօս եւ Ֆրանսախօս տարածք, շարութային արտայայտութիւններ են, որոնք երբեմն սխալ կը հասկցուին: Անոնք կրնան հոմանիշներ ըլլալ, սակայն շատ պարագաներու կը լրացնեն զիրար:

"francophonie" (ֆրանսախօսութիւն), փոքրատառ "f", կը վերաբերի բնակչութեան եւ մարդոց, որոնք ֆրանսերէն կը խօսին իրենց առօրեայ կեանքին մէջ։
"Francophonie" (Ֆրանսախօս), մեծատառ "F", կը վերաբերի կառավարութիւններու, կառավարական եւ հասարակական կազմակերպութիւններու կամ ղեկավար պաշտօնեաներու, որոնք իրենց աշխատանքին մէջ կ՛օգտագործեն ֆրանսերէն։
"Francophone space", "Francosphere" (Ֆրանսախօս տարածք), կը ներկայացնէ ոչ միայն լեզուական կամ աշխարհագրական իրականութիւն, այլեւ մշակութային ամբողջութիւն, օրինակ`կը նկարագրէ անհատ, որ կը նոյնականացուի ֆրանսախօս մշակոյթներէն մէկու հետ՝ սլաւոններ, լատիներէն, գաղթողներ, Հիւսիսային Ամերիկա կամ Ովկիանիա:


== Տես նաեւ ==
Ֆրանսական Ուսումնարան
Ափրիկեան ֆրանսերէն
Հերսոնիսի, Փեթալյի

Հերսոնիսի (յուն․՝ Χερσονήσι)․ անբնակ կղզի, Փեթալյի, Էվոյիքոս ծոց, Յունաստան։


== Ընդհանուր տեղեկութիւններ ==
Հերսոնիսի Փեթալյի կղզեխումբին երկրորդ մեծագոյն կղզին է։ Տարածութիւնն է՝ 3,8 քլ․² եւ կը գտնուի Էվոյիքոս ծոցին հարաւ-արեւմուտքը։  Բարձրագոյն կէտն է 142 մեթր։ Կը պատկանի Քարիստոս (Էվիա) քաղաքապետութեան։  
Ըստ 2011-ի մարդահամարին կղզին բնակիչ չունի, իսկ 1951-ին ունեցած է՝ 21։
17 Յուլիս

17 Յուլիս, տարուան 198-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 199-րդ) օրն է

Տարուան աւարտին կը մնայ 167 օր


== Դէպքեր ==
1944՝
Սան Ֆրանսիսքոյի ծոցին մէջ նաւերէն բեռնաթափուող զինամթերքի պայթյունէն կը զոհուի 320 մարդ
Մոսքուայի փողոցներով կը տարուէ հիսունեոթ հազար գերմանացի գերիներու խումբը
1955՝ Տիզնիլընտին բացումը Քելիֆորնիոյ մէջ
2007՝ Սան Փաուլոյի օդակայանին մէջ՝ ինքնաթիռի արկածի հետեւանքով, կը զոհուի 199 մարդ։


== Ծնունդներ ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:17 Յուլիսի ծնածներ

1954՝ Ելենա Թոնունց (օրիորդական՝ Քոքալեւսքայեայ, ռուս.՝ Елена Константиновна Кокалевская), ռուս բեմավար, դերասանուհի
1987՝ Տիգրան Համասեան դաշնակահար


== Մահեր ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:17 Յուլիսի մահացածներ

1993՝ Համօ Սահեան (ծն․1914), արեւելահայ բանաստեղծ


== Տօներ ==
Արդարադատութեան համաշխարհային օր
Կաղապար:Country data Ֆինլանդիա Ֆինլանտա՝ Սահմանադրութեան օր
1658 թուական

1658 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 58րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1658 ծնունդներ


=== Անստոյգ օրով ===
Մինաս Վարդապետ Տիգրանեան, հոգեւորական, քաղաքական գործիչ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1658 մահեր
Տրոսիա, Ատիկէ

Տրոսիա (յուն ՝ Δροσιά), Ատիկէ, Յունաստան։ Կը գտնուի Ատիկէ նահանգին հիւսիս արեւելեան շրջանը, Աթէնքէն 23քլ. հեռու։


== Տեղեկութիւններ ==
Տրոսիան՝ բոյսերով լեցուն վայր մըն է, որ կը գտնուի հիւսիսային Ատիկէի շրջանը։ Տիոնիսոյի քաղաքապետութեան տակ միացած են Այիոս Սթեֆանոս, Սթամաթա, Ռոտոփոլի, Տիոնիսօ, Անիքսի եւ Քրիոների շրջանները։ Իր բնակչութիւնը՝ 7186 հոգի է։  Տրոսիա անունը զով կը նշանակէ
Պատմութեան մէջ, Տրոսիան առաջին անգամ բնակուեցաւ Փոքր Ասիոյ գաղթականներէն, որոնք չէին կրնար Աթէնքի ուրիշ տեղերը երթալ։ Շրջանի մէջ շատ անտառներ կան եւ ամառը հրդեհներ կը ծագին, որոնք շատ դժուար կացութեան կը բերեն մարդոց եւ շատ ծառեր կ՚այրին։ Այսպէս քովի լեռներէն վայրի կենդանիներ՝ գայլ, խոզ, կը հասնին մինչեւ տուները։ Ձմեռը շատ ձիւն կու գայ, իսկ ամառը տաք կ՚ ընէ եւ նաեւ զով կ՚ ըլլայ։ Տրոսիային համով պոլսական ճաշերը, բոյսերը, լեռները ու կլիման կ՚ ընեն այս վայրը իւրայատուկ։ Տրոսիան հայերուն համար ծանօթ տեղ մըն է, երբ շատ տարիներ առաջ կ՚ըլլային աշակերտական բանակումներ եւ կը մասնակցէին շատ հայ պատանիներ։ Երկար տարիներ առաջ, ամառուան եղանակին Տրոսիա կը մնար Հայաստանի առաջին հանրապետութեան վերջին վարչապետ Սիմոն Վրացեան։
Արապեան (այլ կիրառումներ)

Արապեան` հայկական մականուն։

Պօղոս Արապեան (1742-1835), հայ տպարանատէր
Վռամշապուհ Արապեան  հայ հանրային-քաղաքական գործիչ, Հայոց ցեղասպանության զոհ
Միքիաս Արապեան (1876-1960), հայ վիպասան