armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ամերիկայի Առաջին Տպարանի Տուն

Ամերիկայի առաջին տպարանի տուն (սպ.՝ Casa de la Primera Imprenta de América), կը գտնուի Մոնետա եւ Լիսենսիատօ Պրիմօ Վերտատ փողոցներու խաչմերուկին՝ Մեքսիքոյի պատմական կեդրոնը։ Այստեղ տեղադրուած է առաջին տպագրական մեքենան կամ տպարանը Նոր աշխարհին մէջ։ Տպագրիչ Խուան Բապլոսը 1539-էն՝ առաջին գիրքի լոյս ընծայուելու մինչեւ իր մահը՝ 1560-ը, այս տպարանին մէջ տպած է առնուազն 35 գիրք։
Ի սկզբանէ տունը կառուցուած է Հերմոնիմօ տէ Ակիլարի նախաձեռնութեամբ 1524-ին եւ կը գտնուէր նախքան սպանացիներու Մեքսիքան նուաճելը ացտեկական Թեմբլօ Մայորա սրբազան տարածք համարուող հողամասի եզրին։

Սպանիոյ թագաւոր Քարլոս Ե.ի եւ Մեքսիքոյի արքեպիսկոպոսի՝ Խուան տէ Սումարակի թոյլատրութեամբ 1539-ին Եւրոպայէն Մեքսիքօ բերուած է առաջին տպագրական սարքը։ Տպարանը հիմնադրուած է աւելի ուշ Զանգակներու տուն (սպ.՝ Casa de las Campanas) անունը ստացած տան, սեւիլիացի հրատարակիչ Խուան Քրոմպերհերի եւ իտալացի տպագրիչ Խուան Բապլոսի (որ այդ տպարանին մէջ աշխատած է տաս տարի՝ վաստակելով միայն ընթացիկ ծախսերու համար) համատեղ ջանքերով։ Անոնք սկսած են եկեղեցւոյ եւ փոխնախագահի հետ կապուած փաստաթուղթերու տպագրութենէն։ Նմանատիպ փաստաթուղթերէն էր «Քրիստոնէական վարդապետութեան յամառօտ եւ հակիրճ շարադրանքը մեքսիքերէնով» կոչուող կատեխիզիսը, որ գրած էր արքեպիսկոպոսը։
Տպարանի փակուելէն ետք տունը բազմիցս ձեռքէ ձեռք անցած է եւ օգտագործուած է տարբեր նպատակներով։ 17-րդ դարուն այն կը պատկանէր Սանթա Տորեսա տէ լա Օրտէն տէ լաս Քարմելաս Ռեֆորմատաս մենաստանին, աւելի ուշ՝ 18-րդ դարուն, այն պատկանած է Տիրամայր Թագաւորական ռազմական շքանշանին, որ կ՚օրհնէ գերութենէ Մեքսիքոյի բնակիչներու փրկագնումը։ 
1847-ինամերիկեան զօրքերը զբաղեցուցած են տունը՝ ոչնչացնելով այնտեղ եղած արխիւները։ Տունը այդ ժամանակ կը պատկանէր քանի մը քաղաքական դէմքերու, օրինակ մէկուն, որ օգտագործած է այն կահոյք պահելու համար։ 20-րդ դարուն այն օգտագործուած է որպէս գրասենեակ, այստեղ գտնուած է նաեւ տպագրական ծառայութիւն մատուցող «Imprenta y Papelería Militar „Marte“» ընկերութիւնը։ Տունը ձեռքէ ձեռք փոխանցուած է մինչեւ 1989, երբ Մայրաքաղաքի ինքնավար համալսարանը ձեռք բերած է այն՝ նպատակ ունենալով վերականգնելու։
Մայրաքաղաքի ինքնավար համալսարանը աշխատած է Պատմական կեդրոնի վերականգնման նախագիծի հետ՝ համագործակցելով Մարդաբանութեան ազգային ինստիտուտի հետ։ Առաջին յարկի մակերեւույթի մօտ 82 սմ խորութեամբ յայտնաբերուած է ացտեկներու  ժամանակաշրջանի քարէ օձի գլուխ։ Հնարաւոր է՝ 16-րդ եւ 17-րդ դարերուն այդ գլուխը տեսանելի եղած է շէնքի բնակիչներուն։
Այժմ տունը կը ծառայէ որպէս Մայրաքաղաքի ինքնավար համալսարանին կից շարունակական կրթութեան կեդրոն։ Այստեղ կան տարբեր ցուցադրական դահլիճներ, գրախանութ, կոնֆերանսներու եւ ուսումնական պարապմունքներու տարածքներ։ 2008-ին տան մէջ բացուած է գիրքի թանգարան, ուր ցուցադրուած են Մեքսիքայի որոշ հին գիրքեր։
Էվրիփու նեղուցի կամուրջներ

Էվրիփու նեղուցի կամուրջներ, Էվրիփու նեղուց, էվոյիքոս ծոց, Յունաստան։


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==
Երկու կամուրջներ Էվրիփու նեղուցը կը ճեղքեն (երկուքն ալ Հալքիտա)․ նոր (բարձր) կամուրջը եւ հին (շարժուն) կամուրջը։ 


=== Հին կամուրջ ===
Հին կամուրջը (կամ շարժուն) կամուրջը կը սահի (կը բացուի), որպէսզի թոյլատրէ նաւագնացութիւնը։  Կը գտնուի նեղուցին ամենանեղ մասը։ 1858-ին կառուցուած «ետ քաշուող» կամուրջը, 1896-ին կը փոխարինուի պտտուող կամուրջով։ Իսկ ներկայ շարժուն կամուրջը կառուցուած է 1962-ին եւ վերանորոգուած է 1998-ին։


==== Պատկերասրահ ====

		
		
		
		


=== Նոր կամուրջ ===
Նոր կամուրջը կամ Էվրիփուս կամուրջը, 395 մեթր երկարութեամբ, կառուցուած է 1992-ին։ Կը գտնուի Հալքիտա քաղաքին հարաւ-արեւմուտքը։  
Կայմապարան կամուրջին երկարութիւնը երկու անցուղիներով միասին (դէպի արեւմուտք եւ դէպի հիւսիս) 694,5 մ․ է, իսկ լայնքը 12,5 մ։   Բարձրութիւնն է 34,5 մ․։   
Կամուրջին կառուցման աշխատանքները սկսան 1985 Մայիսին եւ աւարտեցան 1993-ին։  Բացումը տեղի ունեցաւ 9 Յուլիս 1993-ին։  


==== Պատկերասրահ ====
Անանիա Ծ․ Վրդ․ Հազարապետեան

Անանիա Ծ․ Վրդ․ Հազարապետեան:(Ծնած է՝ Տարէնտէ (Սվազ) 1864-ին): Ան 1888-ին կ'անցնի Երուսաղէմ եւ Ս.Տեղերուն  ծառայած է, որմէ ետք կառավարիչ կը նշանակուի Ժառանգաւորաց Վարժարանին: 1892-ին Վարդապետ կը ձեռնադրուի Յարութիւն Պատրիարքի ձեռամբ:Ան եղած է Երուսաղէմի Միաբան: Ս. Փրկիչ եւ Ս. Աստուածածին Վանքերուն տեսչութեան պաշտօնը վարելէ ետք Համիտեան ջարդերու վաղորդայնին  կը մեկնի Եդեսիա, իբրեւ տեղապահ,ետքը՝ առաջնորդ մինչեւ 1907: Ան նաեւ եղած է Բաբերդի առաջնորդ մինչեւ 1915:


== Աղբիւրներ ==
Յուշարձան 1919, էջ 85:
Բիւրակն Հախվէրտեան

Բիւրակն Հախվէրտեան (4 Հոկտեմբեր, 1985, Լէյտըն), Նիտըրլենտի (Հոլանտայի) հաւաքականի կազմին մէջ, 2008-ի Բեքինի ամառնային ողիմպիական խաղերու ախոյեան։
Կենսագրութիւն
ծնած է Հոլանտայի Լեյտըն քաղաքը Պարսկաստանէն գաղթած հայ ընտանիքի մէջ: Ջրագնդակի առաջին քայլերը առած է ծննդավայրին մէջ, ուր խաղացած է «ZVL» (Zwem Vereniging Leiden) խումբին մէջ։


== Կենսագրութիւն ==
Բիւրակն Հախվէրտեան (4 Հոկտեմբեր, 1985, Լէյտըն), Նիտըրլենտի (Հոլանտայի) հաւաքականի կազմին մէջ, 2008-ի Բեքինի ամառնային ողիմպիական խաղերու ախոյեան։

2000-ին առաջին անգամ կը հրաւիրուի Նիտըրլենտի երիտասարդական հաւաքականին եւ երկու տարի ետք կը դառնայ այդ խումբին խմբապետը։
2004-ին պարբերաբար կը հրաւիրուի երկրի հիմնական հաւաքականին։
2005-ին կը տեղափոխուի յունական «Էթնիկոս» ակումբը, սակայն երեք ամիս ետք, կը վերադառնայ Հոլանտա, ուր պայմանագիր կը կնքէ «Սպիտակ արջեր» ակումբին հետ։
2008-ին Հոլանտայի հաւաքականի կազմին մէջ կը դառնայ Բեքինի ամառնային ողիմպիական խաղերու ախոյեան։
2012-ին կը վերադառնայ իր ծննդավայրը:
2013-ին ջրագնդորդուհիի իր ճանապարհը վերջ կը գտնէ Պարսելոնայի Համաշխարհային ախոյեանութեան մրցաշարքէն ետք:


== Ծանօթագրութիւններ ==
http://www.hayary.org/wph/?p=5727 :
Կարագ

Կարագ, կաթնամթերքային արտադրատեսակ մը, որ կը ստացուի սերուցքի կամ խնոցիացուած կաթի խմորումէն։ Անիկա կ'օգտագործուի թէ՛ որպէս հացի վրայ քսուկ եւ թէ՛  ճաշ պատրաստելու ատեն:
Կարագ պատրաստելու համար շատ կարեւոր է կաթին սննդարար, հեշտ անջատուող, իւրայատուկ եւ որակով օժտուած բաղադրամասը՝ կաթնաիւղը։ ԱՊՀ երկիրներուն մէջ կ'արտադրուի շուրջ 20 տեսակի կարագ՝ 52-82,5% իւղայնութեամբ, 16-35% ջուրի 1-2,5-3,0% չոր իւղազուրկ մնացորդային նիւթի պարունակութեամբ։ Կաթնաիւղը օրկանիզմին մէջ կը մարսուի բարձր՝ 97% գործակիցով, իսկ փլազմայի չոր նիւթերը՝ 94,1%։ Կաթնաիւղի լիարժէքութիւնը պայմանաւորուած է նաեւ անոր մէջ առկայ ճարպալուծ՝ A, E, PP, B1, C կենսանիւթերով եւ կենսաբանական այլ աշխոյժ նիւթերով։


== Կարագներու ապրանքագիտական դասակարգումը ==
Գործարանային եղանակով կովու կաթնասերէն պատրաստուած կարագները, կը ստորաբաժանուին հետեւեալ տեսակներուն՝

վոլոգոտեան,
անալի,
աղած,
սիրողական,
պաշկիրական,
գիւղացիական,
պաթըրպրոտային,
լրացումներով եւ համով,
հալած։


=== Վոլոգոտեան կարագ ===
Բարձր ջերմաստիճաններու մէջ  քաղցր կաթնասերէն պատրաստուած անարատ սերակարագ է։ Ունի ընկոյզի համ եւ հոտ։ Այդ համին եւ հոտին բացակայութեան պարագային կարագը կը դասուի անալի քաղցր սերակարագներու շարքին։ Վոլոգոտեան կարագը կը պատկանի քաղցր կարագներու ընտանիքին։


=== Անալի կարագ ===
Անալի կարագը քաղցր կամ թթու սերակարագ է, որ կը պատրաստեն  կաթնաթթուային ցպիկներու մաքուր մշակումներ աւելցնելու միջոցով կամ առանց անոնց։


=== Աղած կարագ ===
Քաղցր կամ թթու սերակարագ է, որ կը պատրաստուի նոյն ձեւով, ինչպիսին անալի կարագի պարագային, այսինքն՝ սերին կ'աւելցնեն կաթնաթթուային ցպիկներու մաքուր մշակում, սակայն վերջը իբրեւ  լրացուցիչ կը խառնեն միայն կերակուրի աղ։


=== Սիրողական կարագ ===
Կը պատրաստեն քաղցր, թթու եւ անալի, ջուրի քանակը պէտք է ըլլայ 20%-էն ոչ աւելի, իսկ չոր իւղազուրկ մնացորդային նիւթը՝ 2%։


=== Պաշկիրական կարագ ===
Կը հանդիսանայ անալի, քաղցր, թթուային կարագ, որուն մէջ իւղը կը կազմէ 79,5%-էն ոչ պակաս, ջուրի քանակը՝ 18%-էն ոչ աւելի, իսկ չոր իւղազուրկ մնացորդը (ՍՈՄՈ)` 2,5-3%: Ունի բնորոշ քաղցր համ։


=== Գիւղացիական կարագ ===
Քաղցրահամը կ'ըլլայ աղի  կամ անալի, իսկ թթուասերակարագը` միայն անալի։ Իւղին քանակը անալի կարագին մէջ պէտք է ըլլայ 72,5%, իսկ աղիին մէջ՝ 71,5%-էն ոչ պակաս, ջուրին քանակը 25%-էն ոչ աւելի, չոր իւղազուրկ մնացորդը՝ 2,5%։


=== Պաթըրպրոտային կարագ ===
Կ՛ըլլայ անալի, քաղցրահամ։ Իւղիn քանակը կը կազմէ 61,5%-էն ոչ պակաս, ջուրը՝ 35%-էն ոչ աւելի, իսկ չոր իւղազուրկ մնացորդը՝3,5%։


=== Լրացումներով եւ համով կարագ ===
Լրացումներով եւ համով կարագները ունին լայն տեսականի։ Անոնք կրնան ըլլալ քաղցր՝ իւղով, քաղցր՝ տուրմով, մեղրով, հատապտուղներով։


=== Կարագին արատները ===
Կարագը ունի նաեւ արատներ։ Անոնք կրնան ըլլալ անասուններուն տուած վատ կերէն, բնակլիմայական ոչ պատշաճ պայմաններէն եւ այլն։
Կարագի արատներ կը հանդիսանան նաեւ դառն համը, որ կ՛առաջանայ անասունին դառն խոտով կերակրելու կամ այլ պատճառներով։


== Արտաքին յղումներ ==
"Կարագ"
Կարագը եւ իւղը պահելու այլընտրանքային տարբերակ
Գարեգին Նժդեհի Յուշարձան (Երեւան)

Գարեգին Նժդեհի Յուշարձան, հայ պետական եւ ռազմական գործիչ Գարեգին Նժդեհին նուիրուած յուշարձան Երեւանի մէջ։ Կը գտնուի Երեւանի Կենդրոն վարչական շրջանին մէջ՝ Նալպանտեան-Արամի-Բուզանդի-Հանրապետութեան փողոցներուն յարակից զբօսայգիին մէջ։ Յուշարձանը տեղադրուած է 2016 թուականի 25 Մայիսին, պաշտօնական բացումը կատարուած է նոյն տարուայ 28 Մայիսին:


== Հեղինակներ ==
Քանդակագործ` Գագիկ Ստեփանեան
ճարտարապետ` Ասլան Մխիթարեան


== Տուեալներ ==
Արձանն ունի 5 մեթր 70 սանտիմեթր բարձրութիւն:


== Արտաքին յղումներ ==
Գարեգին Նժդեհի արձանը լուրջ արձան է, լուրջ վերաբերմունք կը պահանջէ
Գարեգին Նժդեհի արձանը կը տեղադրուի Կառավարութեան երրորդ շէնքի հարեւանութեամբ
1645 թուական

1645 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 45րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1645 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1645 մահեր
99942 Ապոփիս

99942 Ապոփիս (անգլերէն՝ Apophis, նախապէս յայտնի որպէս 2004 MN4), 370 մեթր տրամագիծով երկրամերձ աստեղնեակ մըն է, 2029 թուականի Ապրիլ 23-ին Երկիրին կամ Լուսինին բախուելու 2.7% հաւանականութեամբ:


== Անունը ==
Անունն ստացած է Յուլիս 19-ին, 2005 թուականի, եգիպտական Ռա արեւի աստուծոյ թշնամի Ապէպէն (յուն․՝ Άποφις):


== Բնութագրական Տուեալներ ==
NASA-ի գնահատականներով տրամագիծը 330 մ է, միջին խտութիւնը՝ 2.6 կ/սմ3, զանգուածը՝ 4×1010: 2029-ի մօտեցման ատենը Ապոփիսի պայծառութիւնը պիտի հասնէ գագաթնակէտին՝ 3.1 մակնեթուտի, անզէն աչքով տեսանելը ըլլալով: Անկիւնային արագւթիւնը պիտի կազմէ ժամուն 42°:


== Տես նաեւ ==
162173 Ռիւկու
101955 Պէնու
1777 թուական

1777 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 77րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1777 ծնունդներ

15 Հոկտեմբեր՝ Հայր Մինաս Բժշկեան (մ.1851, Վենետիկ), բանասէր, մանկավարժ, պատմաբան, ազգագրագէտ, երաժշտագէտ
Ստեփանոս Աղաւնի (մ.1853), պատրիարք


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1777 մահեր

Մկրտիչ Անանեան (ծն.1715), բանասէր, բառարանագիր
Արթուրը Եւ Արգիլուած Քաղաքը

«Արթուրը եւ Արգիլուած քաղաքը», Լիւք Պեսոնի «Արթուր» շարքի երկրորդ գիրքը, ուր կը պատմուի փոքրիկ մինիպուտներու կախարդական երկրրին մէջ տասը տարեկան տղու արկածներու մասին։ Գիրքը լոյս տեսած է 2005 թուականին։ Ռուսաստանի մէջ ընդհանուր առմամբ գիրքի 1,5 միլիոն օրինակ վաճառուած է:


== Ստեղծման պատմութիւն ==
Ի տարբերութիւն այլ գրողներու՝ Լիւք Պեսոնը սկիզբը կը գրէր բեմադրութիւններ ֆիլմերու համար եւ միայն որոշ ժամանակ ետք որոշեց, որ իր կողմէ գրուած ֆիլմի նախագիծը կարելի է վերարտադրել որպէս գիրք։ Վերարտադրանքը տեւեց հինգ տարի, իսկ բեմադրութիւնը բաժնուեցաւ երկու գիրքի։ Վէպը այնքան սիրուեցաւ, որ նախատեսուած երկու գիրքի փոխարէն լոյս տեսաւ չորսը։ Ըստ Պեսոնի՝ գիրքի առաջին մասը կը նկարագրէ իր մանկութիւնը, իսկ Արթուրի կերպարին մէջ (մինչեւ մինիպուտ վերափոխուիլը) նկարագրած է իրեն։ 2004 թուականին Պեսոնը այցելեց Մոսկուա, որպէսզի ներկայացնէ ռուսերէնով լոյս տեսած առաջին երկու գիրքերը՝ «Արթուրը եւ մինիպուտները» եւ «Արթուրը եւ Արգիլուած քաղաքը»:


== Դիպաշար ==
Փոքրիկ Արթուրը, դառնալով մինիպուտ, կ'ուղղուի Արգիլուած քաղաք՝ փրկելու իր պապը եւ թագավորութիւնը ջրհեղեղէն։


== Պաստառի Վրայ Ներկայացում ==
Վէպի գործողութիւնները ցուցադրուած են Արթուրի մասին առաջին ֆիլմին մէջ՝ «Արթուրը եւ մինիպուտները», որուն կենսունակութեամբ զբաղած է ֆրանսական BUF Compagnie ընկերութիւնը։ Համաշխարհային արտաքսումը տեղի ունեցաւ 2006 թուականի 29 Նոյեմբեր-ին։


== Արտաքին յղումներ ==
«Արթուրը եւ Արգելված քաղաքը» — պաշտօնական կայքէջ
«Արթուրը եւ մինիպուտները» երկրպագուներու կայքէջ
Վահան Խորէնի

Վահան Խորէնի (Տէր Գէորգեան, 1884, Բռնակոթ, Զանգեզուրի Գաւառ, Ելիզավետպոլ Նահանգ, Ռուսական Կայսրութիւն - 1920, Գորիս, Հայաստան), հայ հասարակական-քաղաքական եւ պետական գործիչ։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Խորէնին ծնած է Սիսեանի գիւղերէն մէկուն մէջ: Էջմիածնի Գէորգեան ճեմարանը աւարտելէ, գերմանական համալսարաններու մէջ ուսումը կատարելագործելէ եւ պատմափիլիսոփայութեան գիտական տոքթորայի տիտղոսին արժանանալէ ետք ընդգրկուած է ուսուցչական ասպարէզ  (Թիֆլիս), միաժամանակ հոն  խմբագրած է«Աշխատաւոր» թերթը:
1919-ին անցած է Երեւան, խմբագրած է «Հայաստանի Աշխատաւոր»-ը եւ ուր տպագրուած է անոր «Հայրենի նամակներ» յօդուածաշարքը: 
Անկախ Հայաստանի խորհրդարանական երկրորդ գումարման ընտրուած է պատգամաւոր (երեսփոխան) եւ գլխաւորած է խորհրդարանի դաշնակցական պատգամաւորներու խմբակցութիւնը: 
Համայնավար հայերու հակապետական խլրտումներու օրերուն`1920 Օգոստոսին, ղրկուած է իր ծննդավայրը` Զանգեզուր, քաղաքացիական-եղբայրասպան հաւանական կռիւները կանխելու առաքելութեամբ, բայց հոն Խորհրդային իշխանութիւններուն կողմէ դաւադրաբար ձերբակալուած է եւ Գորիսի բանտին մէջ 13 այլ դաշնակցականներու հետ սպաննուած է, 36 տարեկան հասակին:
Կեմերէկ

Կեմերէկ (Կամարակ), 9-րդ դարէն սկսեալ Արեւմտեան Հայաստանի ավաններէն, այժմ Թուրքիոյ Սեբաստիա քաղաքի գիւղաքաղաքներէն է:  16-րդ դարու սկիզբը Կիլիկիա Թագաւորութենէն գաղթած Հայերն ալ հոս հաստատուած են:
Կեմերէկի եօթը թաղերը բաժնուած էին վերի (բարձրադիր) եւ վարի մասերու: Տուները կառուցուած էին սանդղաձեւ: 1913-ին, Կեմերէկի 6762 բնակչութենէն 5212-ը այսինքն 1252 տունի  902-ը Հայ էին: Ս. Աստուածածին, Ս. Գէորգ եւ Ս. Գրիգիր Լուսաւորիչ եկեղեցիները, 500 աշակերտին ժամանած չորս վարժարաններ կը գործէին: Երկար ժամանակ նախ Կեսարիոյ, յետոյ Եօզկաթ առաջնորդութեան կապուած մնաց: Կը կրէր Կապադովկիական անցեալ հետքերը: Խօսակցական հայերէն լեզուն շատ նման էր Կեսարիոյ բարբառին: Բողոքական համայնքը ունէր եկեղեցի մը եւ 100 աշակերտով դպրոց մը: Կեմերէկի մօտակայ շրջակայքը՝ Թօփաչ գիւղի մէջ ալ կար նաեւ դպրոց մը եւ Ս. Սարգիս Եկեղեցին:

Ժողովուրդը կը զբաղուէր արհեստներով, գորգագործութեամբ,  արտադրութեամբ՝ կտաւներ, որակաւոր կերպասի ներկեր, կաշիէ առարկաներ, երկրագործական գործիքներ, արեւտուրով, գիւղատնտեսութիւն եւ անասնաբուծութիւնով: 
1915-ի Մեծ Եղեռնիի ժամանակ հայերը բռնութեամբ տեղահանուել են: Մեծ մասը զոհուած է: Սակաւաթիւ փրկուողներէն ոմանք վերադարձած են Կեմերէկ, ուր 1946-ին կար 245 հոգի՝ 40 տուն: 
Կեմերէկի շառաւիղները կ'ապրին Իսթանպուլ, Երեւան, Երուսաղէմ, Յորդանան, Եգիպտոս, Եւրոպա, Հիսիւս եւ Հարաւ Ամերիկա: 


== Աղբիւրներ ==
Հայկական Համառոտ Հանրագիտարան 2, էջ 653:
Օսմանեան Կայսրութեան Մէջ 1915-է Առաջ, Րայմոնտ Հ. Գէորգեան - Փաուլ Փապուճեան
Ուխտագնացութեան Երգեր

Ուխտագնացութեան երգեր, հայկական Ժողովրդական երաժշտութեան մեջ ընդհանուր առումով՝ ժողովրդական նոյնանուն ծեսի տարբեր պահերը արծարծող քնարական երգերու ամբողջութիւնը, որ կը կազմէ ծիսական ժանրի մէկ բաժինը։ Կ'երգէն սովորական քնարական բնոյթի եղանակներով։
Մասնաւոր առումով՝ զանազան ուխտատեղերու նկարագրութեան եւ գովքի երգերու ամբողջութիւնը, կը կազմէ վիպական ժանրի մէկ բաժինը։ Այդ բաժինին մէջ գլխաւոր տեղը կը գրաւեն «մուրազատու» «Մշո սուլթան» Սուրբ Կարապետ վանքին նուիրուած երգերը (կը կոչուին նաեւ «Սուրբ Կարապետի երգեր»), որոնցմով կարտացոլուի ազատ եւ բարեկեցիկ կեանքի համար աշխատաւոր ժողովուրդի դարաւոր երազանքը։ Սրանց մեղեդիական մարմնաւորումը երկտեսակ է․ հանդարտ-պատմողական բնոյթի կարճաշունչ եղանակով, որուն տարբերակուելով շարունակ կը կրկնուի (պարզ մեղեդիացուած արտասանութիւն), կամ տուն-տուն կառուցուած, վիպական բնոյթի անհատականացուած եղանակով, սկզբի պատմողական-նկարագրական մասին մէջ՝ ասերգային ոճի գերակշռութեամբ, կրկնակային մասին մէջ՝ լայնաշունչ երգային։
Առաջին տեսակը կը շարունակուի հայկական հնագոյն փոքրածաւալ վիպերգերի (օրինակ, «Կարոս խաչ») մեղեդիական ոճը, երկրորդը կը ներկայացնէ «Սասնա ծռեր» վեպի եղանակաւոր երգատեսակներուն զարգացումը (նման յայտնի «Մոկաց Միրզա» երգ-բալլադին)։
Ուխտագնացութեան երգերուն, մասնաւորապէս Ս․ Կարապետի երգերուն, բանաստեղծական տեքստերը բազմիցս կը հրատարակուին (Ա.Սեդրակեանի «Քնար մշեցուոց եւ վանեցուոց», 1874, էջ 6 - 9)։ Եղանակները կը հայտնաբերուին Կոմիտասը։ Կան նաեւ հատուկ ուխտագնացութեան պարեր, ինչպես Կոմիտասի գրառած ու մշակած հանդիսաւոր «Մշո Շորորը»։
Ուխտագնացութեան ան երգերը հայ գեղջկական եւ հին-գուսանական երգաստեղծութեան լավագոյն կը նմուշներուին։ Անոնց լաւատեսական բովանդակութիւնը ոգեշնչող աղբիւր կը դարնայ Բարսեղ Կանաչեանի՝ ժողովրդական խոսքերով գրուած «Նանոր» խմբերգային երաժշտա-դրամատիկական ընդարձակ պատկերուն համար։
Կիկերոն

Մարքուս Թուլիուս Կիկերոն (լատ.՝ Marcus Tullius Cicerō, 3 Յունուար ՔԱ106, Արպինո, Հռոմէական Իտալիա, Հին Հռոմ - 7 Դեկտեմբեր ՔԱ43, Ֆորմիա, Հռոմէական Իտալիա, Հին Հռոմ), հին հռոմեական քաղաքական գործիչ եւ փիլիսոփայ, նշանաւոր հռետոր։
Կիկերոնը ծնած է հեծեալներու դասին (Հին Հռոմի մէջ) պատկանող ընտանիքի մէջ, Արբինէ կոչուած ոչ մեծ քաղաքի մէջ, որ կը գտնուի Հռոմէն հարաւ-արեւելք 100 Քիլոմեթրէն նուազ հեռաւորութեան վրայ մը։ Երբ լրացաւ ապագայ հռետորի 15 ամեակը, անոր հայրը, որ կ'երազէր իր երկու տղաներուն՝ Մարքին եւ Կուինտոսին, տեսնել քաղաքական ասպարէզին մէջ, ընտանիքով տեղափոխուեցաւ Հռոմ, որպէսզի զաւակներուն համար ապահովէ լաւ կրթութիւն։
Փափաքելով դառնալ դատական հռետոր՝ երիտասարդ Մարկոսը կ'ուսումնասիրէ յունական գրագէտներու ստեղծագործութիւնները, կը հետաքրքրուէր յունական գրականութեամբ, կը դասաւանդէր յունական ճարտասանութիւն հանրայայտ հռետորներու մօտ, ինչպէս նաեւ կը լսէր եւ կը մեկնաբանէր հանրայայտ հաւաքավայր՝ Պուբլիոս Սլուպիցիոս Ռուֆոսի ամպիոնէն, ելոյթ ունեցողներուն։
Հռետորը պետք է իմանար հռոմէական օրէնքը, եւ Կիկերոնը կը սորվէր այն ժամանակուան հանրայայտ իրաւաբան Մուցիոս Կուինտոս Սցեվոլայի (հիւպատոս Ք.ա. 95 թ.): Հրաշալի տիրապետելով յունարէնին Կիկերոնը ծանօթացաւ յունական փիլիսոփայութեանը։
Ք.ա. 63 թ. զբաղեցնելով հիւպատոսի պաշտօնը՝ բացայայտած է Կատիլինայի դաւադրութիւնը եւ սպանած անոր դաւակիցներուն։ Քաղաքացիական պատերազմներուն մէջ հարած է նախ Պոմպէոսի կուսակցութեանը, բայց վերջինիս սպանութենէն յետոյ հաշտուած Կեսարի հետ։
Վերջինիս մահէն յետոյ ուժգնօրէն հակառակած է Մարկոս Անդոնիոսին՝ պաշտպանելով Կեսարի զարմիկ Օկտավիանոսին (ապագա Օկտավիանոս Օգոստոս կայսեր)։ Անդոնիոսի եւ Օկտավիանոսի հաշտուելէ եւ անոնց կողմէն Երկրորդ եռապետութիւն կազմելէ յետոյ՝ եռապետներու հրամանով սպանուած է։
Գագաթնակէտին հասցուցած է լատինական պերճախօսական արուեստը։ Անոր ատենախօսութիւններն ու ճառերը օրինակ ծառայած են հետագայ դարերու լատինական եւ եւրոպական ամբողջ հռետորական արուեստին համար։ Պահպանուած է անոր նամակներու մեծ մասը, որոնց միջոցով կարելի եղած է պատկերացոււմ մը կազմել Ք.ա. I դարու կէսերու հռոմէական քաղաքական պատմութեան որոշ դրուագներու վերաբերեալ։
Անոր ճառերուն մէջ՝ «Ընդդեմ Գ. Վեռեսի» (70 թ.), «Ի պաշտպանութիւն Մանիլիոսի օրինագծի» (68 թ.), «Հարդարացում Պ.Սեստիոսի» (56 թ.) պահպանած են կարեւոր փաստեր եւ արժէքաւոր բնորոշումներ ու գնահատականներ, որոնք ցոյց կու տան, որ Կիկերոն արեւելեան իրադարձութիւններու, Հայոց Տիգրան Մեծ արքայի քաղաքականութեան խորաթափանց դիտող էր։ Կիկերոնը Տիգրան Մեծի ժամանակակիցներէն միակն է, որու վկայութիւնները անոր մասին պահպանուած են։


== Աղբիւրներ ==
Ռուբէն Մանասերեան, «Տիգրան Մեծ, Հայաստանի պայքարը Հռոմի եւ Պարթեւստանի դէմ», Երեւան, 1987։


== Արտաքին յղումներ ==
Կիկերոն. Ծերութեան մասին (De Senectute) (յօդուած)
Վահրամ Փափազեան (մարզիկ)

Վահրամ Փափազեան (12 Սեպտեմբեր 1892, Կ.Պոլիս - 6 Մարտ 1986, Փրովիտընս, Ռոտ Այլընտ, ԱՄՆ), օսմանահայ աթլետ, մասնակցած է 1912 թուականի Ամառային Ողիմպիական խաղերու տղամարդոց 800 մ եւ 1500 մ վազքատամրցումին։ Փափազեանը եւ Մկրտիչ Մկրեանը, դարձած են Ողիմպիական խաղերուն մասնակցած առաջին հայ մարզիկները, իսկ յոյն Ալեկոյ Մոուլլոսին հետ միասին դարձած են Օսմանեան կայսրութեան միակ ողիմպիական ներկայացուցիչները։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին Յղումներ ==
1668 թուական

1668 թուական, նահանջ տարի, 17րդ դարու 68րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1668 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1668 մահեր
11 Յունուար

11 Յունուար, տարուան 11-րդ օրն է։

 10 Յունուար  11 Յունուար  12 Յունուար 


== Դէպքեր ==
1693, Սիկիլիոյ եւ Մալթայի երկրաշարժէն 60 000-էն աւելի զոհ
1922, շաքարախտի դէմ ինսուլինի առաջին կիրառութիւնը
1966, Թպիլիսիի մեթրոյի բացումը
1972, Արեւելեան Փաքիստանն իր անունը դարձրաւ Պանկլատէշ


== Ծնունդներ ==
1853, Եորղոս Եաքովիտիս (մ․ 1932), յոյն գեղանկարիչ
1874, Տիգրան Եսայեան (մ.1921) հայ նկարիչ
1915, Մկրտիչ Շահէն Հաճեան (մ․1985) գրող, գիւտարար, նկարիչ
1925, Մարիաննա Տէր Զախարովա (ռուս.՝ Марианна Тер-Захарова, մ.1999) թատերական մանկավարժ


== Մահեր ==
1980, Օննիկ Զաքարեան (ծն․1905), կրթական մշակ, յօդուածագիր, հրապարակախօս եւ ազգային-քաղաքական գործիչ
2002, Հանրի Վերնէօյ (ֆրանսերէն՝ Henri Verneuil, ծն․1920) բեմադրիչ եւ ֆիլմի արտադրիչ


== Տօներ ==

«Շնորհակալ եմ» ըսելու միջազգային օր
Ալպանիա` Հանրապետութեան օր
Մսաշոթ

Մսաշոթ (Լահմաճուն, արաբ․՝ لحم بعجين‎‎, հայ․՝ լոշմիս կամ մսալոշ կամ մսաշոթ), հանրայայտ արեւելեան ուտելիք։ Լահմաճունը կ՛անուանեն հայկական եւ արաբական բիցցա։ Հայկական անուանումը- Լոշմիս։ Ուտելիքին հիմը կը հանդիսանայ բարակ խրթխրթան հացային բլիթ, որու վրայ կը լեցնեն լոլիկ, լոլիկի խիւս, պուլկարական պղպեղ, սոխ, սխտոր, կանաչի, սեւ պղպեղ։ Ճիշդ պատրաստուած լահմաճունը կը կշռէ 150–էն 170 կրամ։
Լահմաճունը Խորհրդային Հայաստան մուտք գործած է 1960-ին հայրենադարձութեամբ՝ Սուրիոյ Հալէպ քաղաքէն։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		


== Գրականութիւն ==
Minaki, Peter,  The Big Book Of Mediterranean Recipes: More Than 500 Recipes for Healthy and Flavorful Meals — 512 p, ISBN 1440579504։
Petrosian, Irina; Underwood, David,  Armenian Food: Fact, Fiction & Folklore — 252 p, ISBN 1411698657։


== Արտաքին յղումներ ==
Պատրաստենք միասին. Լահմաճուն
Սուրճ Արապիքա

Սուրճ արապիքա Սուրճի տեսակ է, նախ ի յայտ եկած է Եթովպիայի լեռներու հարաւ-արեւմտեան լանջերուն։ Այդ յայտնի է որպէս "Արապիայի սուրճի թուփ", "լեռնային սուրճ" կամ "Արապիքա սուրճ". Արապիքա սուրճը կը համարուի սուրճի առաջին տեսակը, որ մշակուած է Եթովպիայի հարաւ-արեւմուտքի մէջ, աւելի քան 1,000 տարի առաջ։
Ճոնաթան Քայթ

Ճոնաթան Քայթ (2 Սեպտեմբեր 1979(1979-09-02), Skokie, Քուք գաւառ, Իլինոյս, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ) Ամերիկացի դերասան, կատակերգակ եւ դերասանականօրէն կապկող մը: Ան ամէնէն շատ ճանչցուած է իր Օլէկ Կոլիշէվսքիի դերով CBS կայանի 2 Broke Girls (2011-ներկայ) հեռուստաշարին մէջ:


== Կենսագրութիւն ==
Քայթ ծնած ու մեծցած է Սքոքի, Իլինոյ, ԱՄՆ, զաւակն է Լին եւ Տէյվիտ Քայթի: Ան յաճախած է Old Orchard Junior High եւ Niles North High School դպրոցները: Ան Դերասանութեան իր վկայականը ստացած է University of Illinois at Urbana–Champaign համալսարանյն:
2011էն ի վեր, Քայթ երկրորդական դեր ստանցնած է CBS կայանի 2 Broke Girls հեռուստաշարին մէջ, իր Օլէկ Կոլիշէվսքիի դերով, տարօրինակ խոհարար մը, որ ճաշարանը կ'աշխատի: Ան նաեւ փոքր դերեր ստանձնած է տարբեր հեռուստաշարներու մէջ, ինչպէս Raising Hope, Kickin' It, American Dad!, The Life & Times of Tim, In the Flow with Affion Crockett, եւ Wizards of Waverly Place: Առաւելաբար, ան ստանձնած է դերեր ծանոցումներու մէջ, ինչպէս AT&T եւ Muscle Milk ընկերութիւններու ծանոցումներուն մէջ:
Իբրեւ կատակերգակ, Քայթը ճանչցուած է իր շուրջ 50 հռչակաւոր անձոնց կապկելու կարողութեամբ. կապկած է շատեր, ինչպէս Թոմ Հենքս, Վինս Վոն, Ռոպըրթ Տաունի, Սեթ Ռոկըն, Մարք Ուալպըրկ եւ Լիամ Նիսըն:
Տիգրան Գասապեան

Տիգրան Ա. Գասապեան (, Տիգրանակերտ - 1915, Կարին, Էրզրումի վիլայէթ, Օսմանեան Կայսրութիւն), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Տիգրանակերտ, հայ առաքելական ընտանիքի մէջ։ 1912 թուականին աւարտած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական բաժինը։
1912 թուականին մեկնած է Ուրֆա եւ աշխատած՝ Գերմանական հիւանդանոցէն ներս։
1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ ծառայած՝ որպէս զինուորական բժիշկ։
1915 թուականին սպանուած է Կարնիոյ զինուորական ծառայութեան ընթացքին։


== Գրականութիւն ==
Քէստենեան Հրաչ, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն Շրջանաւարտ Եւ Մեծ Եղեռնին Նահատակուած Հայ Բժիշկներ, «Ազդակ», 01-11-2012։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
174 (թիւ)

174 (հարիւր եօթանասունչորս)՝ զոյգ եռանիշ բնական թիւ մըն է 173-ի եւ 175-ի միջեւ


== Յատկութիւններ ==
 A007304  երեք պարզ թիւերու արտադրեալ է, հետեւաբար՝ սեպային թիւ է
 A005101  երեսունիններորդ աւելցուկային թիւն է
կիրառութիւններ
174 Փայտրա աստեղնեակի կարգային թիւն է
Microsoft Windows-ի  Alt + 174 -ի գործադրումով կը ստացուի կիւրեղեան о (օ) տողատառը
Տարուայ 174րդ օրն է Յունիս 23-ը (նահանջ տարիներուն՝ Յունիս 22-ը)
Գարուն Նաթանեան

Գարուն Նաթանեան, ծնած է Վան եւ մահացած՝ Իսթանպուլ։ Ոաուցչագործած է Աոեւտրական վարժարանին մէջ։ Աշխատակցած է իսթանպուլահայ եւ սփիւռքահայ մամուլին՝ քերթուածներով, պոէմաներով, թատերակներով եւ թարգմանութիւններով։ Մաս կազմած է Անիւ գրական հանդէսի խմբագրական կազմին։