armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Վրացերէն

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Լեզու արւմտ.
Վրացերէն (ինքնանուանումը՝ ქართული ენა քարթուլի էնա), քարթվելական լեզվախումբի լեզու։ Վրաստանի պաշտօնականն լեզուն է եւ Կովկասի որոշ ազգութիւններու գրական լեզուն։
Վրացերէն կը խօսի Վրաստանի բակչութիւնը եւ մի քանի հարիւր հազարը՝ այլ երկիրներուն մէջ, հիմնականին Ռուսիոյ, ԱՄՆ-ու, Իրանի եւ Թուրքիոյ։


== Դասակարգում ==
Վրացերէնը առաջատար լեզուն է Քարթվելական լեզուաընտանիքի, որուն մէջ կը մտնեն նաեւ սուաներէնը, մինկրելերէնը եւ լազերէնը։


== Քերականութիւն ==


=== Բառակազմութիւն ===


=== Թուական Անուններ ===
Վրացերէնի մէջ թիւերուն անունները կը կառուցուեն պարզ անուններէն, որոնք տասներկուսն են՝ 1-ერთი (էրթի), 2-ორი (օրի), 3-სამი (սամի), 4-ოთხი (օթխի), 5-ხუთი (խութի), 6-ექვსი (էքվսի), 7-შვიდი (շվիտի), 8-რვა (րվա), 9-ცხრა (ցխրա), 10-ათი (աթի), 20-ოცი (օցի) եւ 100-ასი (ասի):
11-էն մինչեւ 19 թիւերու անունները կը կազմուեն 1-էն մինչեւ 9 թիւերու անուններուն կցելով. առջեւէն՝ թ («աթիի» կրճատ ձեւը) եւ ետեւէն՝ մէտի (=աւելի): Որոշ պարագաներուն նախածանցուած թ-ն արմատական թուականի առաջին բաղաձայնի հետ միաձուլուելով կը ձեւաւորէ նոր բաղաձայն մը՝ թ+ս→ց, թ+շ→չ, թ+ց→ց, կամ յառաջ կը բերէ արմատի առաջին բաղաձայններու փոխատեղութիւն՝ թ+րվ→թվր:
11-თერთმეტი (թէրթմետի), 12-თორმეტი (թորմետի), 13-ცამეტი (ցամետի), 14-თოთხმეტი (թոթխմետի), 15-თხუთმეტი (թխութմետի), 16-თექვსმეტი (թեքվսմետի), 17-ჩვიდმეტი (չվիտմետի), 18-თვრამეტი (թվրամետի) եւ 19-ცხრამეტი (ցխրամետի):


==== Շաբթուայ անունները ====
Շաբթուայ առաջին չորս օրերու անուններու կառուցուածքը կը նմանի նոյնի հայերէնին՝

երկուշաբթի-ორშაბათი (օրշապաթի)
երեքշաբթի-სამშაბათი (սամշապաթի)
չորեքշաբթի-ოთხშაბათი (օթխշապաթի)
հինգշաբթի-ხუთშაბათი (խութշապաթի)


=== Գոյական Անուններ ===
Գոյականներու ժամանակային կամ տարածական կապերը արտայայտելու համար կը կիրառուեն ածանցներ ու կապային բառեր, որոնք ունեն իրենց նշանակութիւնները՝

-վիթ՝ պէս, նման (պավշվիվիթ՝ երեխայի նման)
-զէ՝ վրայ
-թան՝ քովը
-թան էրթատ՝ հետ, միասին (տետասթան էրթատ՝ մայրիկին հետ միասին)
-շի՝ մէջ, ներս (քալաքշի՝ քաղքին մէջ)
-տան՝ (որեւէ մի տեղ)-էն
-կան՝ (որեւէ մի անձ, առարկայ)-էն
կամօ՝ պատճառաւ (շենս կամօ՝ քու պատճառաւ)
կարտա՝ բացի
կարէշէ՝ առանց (մշոպլեպիս կարէշէ՝ առանց ծնողքի)
-թվիս՝ համար (մեգոպրեպիսթվիս՝ ընկերներուն համար)
միեր՝ (միջոց)-ով
մակիվրատ՝ փոխարէն
-ցին՝ առաջ, միչեւ, դիմաց
-մտէ՝ մինչեւ (խուալամտէ՝ մինչեւ վաղը)


=== Դերանուններ ===
Աղիւսակին մէջ բերուած են բոլոր վեց անձնական դերանուններու խոնարհումները՝

Ինչպէս կ'երեւի աղիւսակէն, երրորդ դէմքի բոլոր ձեւերը, բացառութեամբ ուղղականի, կը ներկայացուեն երկու տարբեր եղանակներով՝ դերանունի սկիզբին ի-ով կամ՝ առանց: Լրացուցիչ ի-ն ունի «ուղղութեան» նշանակութիւն:
420 (թիւ)

420 (չորս հարիւր քսան) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 419-ի եւ 421-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 A034963  չորս յաջորդական պարզերու գումար է՝ 420=101+103+107+109
 Alt   420  գործադրելիս կը ստացուի կիւրեղեան д տողատառը
420 Պերթոլտէ աստեղնեակի կարգային թիւն է
E420-ը սննդային յաւելանիւթ է
4:20-ը քանապիս ծխելը կը նշանակէ
Աստղիկ Գանթարճեան

Աստղիկ Գանթարճեան (1852, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1 Մայիս 1884(1884-05-01), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն), անդրանիկ հայ դերասանուհի։ Զաւակն էր Սահակ Գանթարճեանի, որ Կ. Պոլսոյ մէջ կառքերու գործարան ունէր, եւ քոյրը՝ հռչակաւոր դերասանուհի Սիրանոյշի։
Ծնած է Կ. Պոլիս, Բերա թաղին մէջ։ 1871-ին աւարտելով իր թաղի Օրիորդաց վարժարանը 16 տարեկան հասակով բեմ կը բարձրանայ Վերդեանի խումբին մէջ եւ առաջին անգամ կը խաղայ Մոլիէռի «Տօն Ժուան»ի մէջ, երկրորդ կնոջ դերը։ Իսկ երկրորդ թատերաշրջանի Մաղաքեանի թատերախումբը կը մտնէ, որուն խնամեալն էր Յակոբ Պալեան։ Կը սկսի խաղալ Միջագիւղի թատրոնին մէջ։ 1879-ին Սիրանոյշի հետ Տփխիս (Թիֆլիս) կը հրաւիրուի, խաղալով  իշխան Ամատունիի խումբին մէջ։ Երկու տարի ետք, 1880-ի վերջերը կը վերադառնայ Կ. Պոլիս եւ կը սկսի խաղալ տեղական թատերախումբերուն մէջ։ Դերեր կատարած է Տփխիս, Զմիւռնիա, Պրուսա, Ատրիանուպոլիս, Սալոնիկ եւ այլ հայաբնակ գաւառաքաղաքներ։
Մահացած է Կ. Պոլիս, 16 Մայիս 1884-ին ստամոքսի հիւանդութեամբ եւ թաղուած՝ Բերայի գերեզմանատան մէջ։


== Աղբիւրներ ==
Թատերական Դէմքեր, Նշան Պէշիկթաշլեան,  Խմբ.՝ Պ. Սնապեան, Անթիլիաս-Լիբանան, 1969, էջ 609։
Առաջին Բոյժ Օգնութիւն

Առաջին բուժ օգնութիւն, hիւանդ կամ վնասուածքի ենթարկուած անհատին օգնելու նպատակով կիրառուած անմիջական դարմանումը կը կոչուի Առաջին բուժ օգնութիւն:


== Բոյժ օգնութեան տեսակները ==
Ինքնօգնութիւն, երբ անհատը բուժ օգնութիւն կը կատարէ ինք իր անձին նկատմամբ:
Առաջին օգնութիւն, երբ անհատը բուժ օգնութիւն կը կատարէ այլ անձի նկատմամբ:Տնային դարմանումը օգնութիւն է եւ ոչ առաջին բուժ օգնութիւն: Այն կը կիրառուի աննշան վնասուածքներու եւ ոչ լուրջ վիճակներու ժամանակ:
Սարգիս Մելիքսեթեան

Սարգիս Մելիքսեթեան, (5 Սեպտեմբեր 1899, Գանձակ - 3 Նոյեմբեր 1980, Երեւան), հայ թատերագէտ, գրականագէտ, արուեստագիտութեան բժիշկ, ՀՍՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1956), ԽՍՀՄ գրողներու միութեան անդամ 1934-էն։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Գանձակ քաղաքին մէջ։ Աւարտած է Թիֆլիսի Ներսիսեան դպրոցը։ Լրագրական գործունէութիւնը սկսած է 1921-ին, Թիֆլիսի մէջ։ Յետոյ փոխադրուած է Երեւան, երկու տարի աշխատած է Ժողովրդական կոմիսարներու խորհուրդին մէջ որպէս գիտելիքներու բաժնի վարիչ, իսկ 1923-25-ին՝ «Խորհրդային Հայաստան» թերթի խմբագրութիւնեան բաժնի մէջ վարիչ։ 1925-30-ին՝ գեղաշխի արհեստակցական միութեան նախագահ, 1930-35-ին՝ «Հայկինօ»ի սցենարական բաժնի վարիչ, ապա նախագահ-խմբագիր տեղակալ։ Հետագային աշխատած է որպէս խաղացանկային կոմիտէի նախագահ, արուեստի գործերու վարչութեան թատերական բաժնի վարիչ, 1935-49-ին՝ Հայաստանի թատերական թանգարանի խմբագիր, միաժամանակ՝ 1935-37-ին Երեւանի թատերական տեխնիկումի խմբագիր, 1938-42-ին արուեստի գործերու վարչութեան տրամատուրգիայի գծով գլխաւոր խորհրդատու։
1944-47-ին եղած է Երեւանի թատերական հիմնարկի թատերագիտական բաժնի ղեկավարը, 1947-49-ին՝ ամպիոնի վարիչ նոյն հիմնարկին մէջ։ 1950-54-ին աշխատած է ՀՍՍՀ ԳԱ արուեստի մէջ որպէս աւագ գիտաշխատող։ 1954-63-ին գրականութեան եւ արուեստի թանգարանի արուեստի բաժնի վարիչն ու գիտնական քարտուղարն էր։ 1963-80-ին եղած է Եղիշէ Չարենցի անուան գրականութեան եւ արուեստի թանգարանի խմբագիրը։ 1954-ին «Յովհաննէս Աբելեան» թեմայով պաշտպանած է եւ ստացած արուեստագիտութեան թեկնածուի աստիճան։ 1971-ին «Սովետական թատրոնի պատմութիւնը» թեմայով պաշտպանած է եւ ստացած՝ արուեստագիտութեան տոքթորի աստիճան։ Ռուսերէն լոյս է տեսած անոր «Մեր թատրոնի ուղին» (Երեւան, 1940) գիրքը։ Պարգեւատրուած է Աշխատանքային կարմիր դրօշի շքանշանով։ Մահացած է 1980-ին։


== Ս. Մելիքսեթեանի երկերու մատենագրութիւն ==
Քիթ Մաթոն, Երեւան, Պետհրատ, 1925։
Պատմուածքներ ապահովագրութեան մասին (գիրքի մեջ մտնող ապահովագրութեան մասին փիեսը փոխադրած է Ս. Մելիքսեթեանը), Երեւան, * * * * Պետհրատ, 1926։
Երեւանի պետական թատրոն, Երեւան, Պետհրատ, 1933։
Անաթեմայէն մինչեւ աշխատանքի շքանշան, Երեւան, Պետհրատ, 1934։
Թատերական ակնարկներ, Երեւան, Հայպետհրատ, 1946։
Գէորգ Չմշկեան, Երեւան, Հայպետհրատ, 1953։
Յովհաննէս Աբելեան, Երեւան, Հայպետհրատ, 1954։
Ուրուագծեր սովետահայ թատրոնի պատմութեան, ՀՍՍՀ ԳԱ, Երեւան, 1960։
Մտերմական Շիրվանզադեն, Երեւան, Հայպետհրատ, 1964։
Մեծ արուեստի ուժը, Երեւան, Հայկական թատերական ընկերութիւն, 1968։
Կեանք եւ բեմ, Երեւան, Հայկական թատերական ընկերութիւն, 1970, 328 էջ։
Շեքսպիրը եւ մերոնք, Երեւան, Հայկական թատերական ընկերութիւն, 1974, 222 էջ։


== Աղբիւրներ ==
(1981) Գրական տեղեկատու։ Երեւան։ «Սովետական գրող», էջ 304։
Մայա Անճելու

Մայա Անճելու (ANN-jəl-oh, ծնած Մարկրիթ Աննի Ճոնսըն, անգլ.՝ Maya Angelou կամ Marguerite Annie Johnson4 Ապրիլ 1928(1928-04-04)[…], Սենթ Լուիս, Միզուրի, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ - 28 Մայիս 2014(2014-05-28)[…], Ունիստոն-Սեյլեմ) Ամերիկացի բանաստեղծ, յիշատակագիր, վիպագիր, եւ քաղաքական գործօն: Ան հրատարակած է 7 ինքնակենսագրական գործեր, 3 շարադրութիւններու հաւաքածոներու գիրքեր, քանի մը բանաստեղծական գիրքեր, ինչպէս նաեւ բազմաթիւ թատերագիրներ, ֆիլմեր եւ հեռուստաշարներ 50 տարուայ ընթացքին: Ան արաժանացած է տասնեակաւոր մրցանակներու եւ 50է աւելի պատուոյ վկայականներ: Անճելուն ամէնէն շատ ծանօթ է իր ինքնակենսագրականներով, որոնք կը կեդրոնանան իր մանկութեան եւ երիտասարդութեան տարիներուն վրայ: Իր առաջին գիրքը, վերնագրուած «Գիտեմ Ինչու Վանդակուած Թռչունը Կ'երգէ» (անգլ.՝ I Know Why The Caged Bird Sings), հրատարակուած 1969 թուականին, իրեն արժանացուց համաշխարհային հռչակի:
Սեպուհ Պաղտոյեան

Սեպուհ Պաղտոյեան (ծն.՝ 1952 Պէյրութ), Համահայկական խաղերու համաշխարհային խորհուրդի անդամ, Արարատ մարզական միութեան Հիմնադիր նախագահ, (ՄԱԿի) մէջ՝ թմրեցուցիչներու հսկողութեան բաժնին մէջ աշխատող, բանաստեղծ, «Հրայրք» շաբաթաթերթի խմբագիր: ներկայիս հաստատուած է Վիեննա, Աւստրիա։


== Կենսագրութիւն ==
Սեպուհ ծնած է 1952 թուականին, Լիբանան: 1958ի եղբայրասպան, միջկուսակցական կռիւներու հետեւանքով Սեպուհի հայրը ստիպուած եղած է գոցելու իր կօշիկի գործարանը  եւ փոխադրուիլ Դամասկոս։ Սեպուհ մանկութիւնը անցուցած է աղքատութեան մէջ։Իր վրայ շատ մեծ դրական ազդեցութիւն ունեցած է մեծ հայրը, Կարապետը որ պատմած է ցեղասպանութեան մասին, փոխանցած է ցաւը։


== Կրթութիւն ==
Նախնական կրթութիւնը ստացած է Շամլեան-Թաթիկեան եւ Հայ Աւետարանական քոլեճին մէջ՝ Պէյրութ։ Փոքր տարիքէն իսկ մասնակցած է ազգային կեանքին որպէս սկաուտ՝ ՀՄՄ եւ ՀԵԸ Զարեհ Նուպար:
Երկու ուսուցիչներ շատ մեծ ազդեցութիւն ձգած են Սեպուհի վրան:Անգլերէնի ուսուցչուհին, տիկին Ռութ Աճեմեանը, որ Սեպուհի մօտ արթնցուցած է ընթերցասիրութեան սէրը, եւ Հայերէնի ուսուցիչ պարոն Վարդգէս Թութիկեանը, որ արթնցուցած է Հայոց պատմութեան, գրականութեան սէրը։ Պատանի տարիքէն ընդգրկուած է «Խօսնակ պատանեկան» թերթի խմբագրութեան մէջ։
Ուսանած է նաեւ միջազգային յարաբերութիւններ։


== Ասպարէզ ==
Դպրոցը աւարտելէ ետք անցած է գործի Լիբանանեան օդանաւային ընկերութեան (MEA) մօտ։ 1976 թուականին հաստատուած են Վիեննա՝ Աւստրիայ, ուր կ'ապրին մինչեւ այսօր։
1992 թուականէն սկսեալ կ՛աշխատի միացեալ ազգերու կազմակերպութեան (ՄԱԿի) մէջ, թմրեցուցիչներու հսկողութեան բաժնին մէջ (ODCCP)։
Իր աշխատանքի բերումով մեծ փորձառութիւն շահած է, այցելած է 60 երկիրներ, կազմակերպած է եւ մասնակցած հարիւրաւոր համագումարներու:


== Ազգային գործունէութիւն ==
Վիեննա հաստատուելէ ետք կ՛ունենայ բեղուն ազգային գործունէութիւն։
Գործունեայ վարչական անդամ կ'ըլլայ Աւստրիոյ Հայ ուսանողական միութեան, ՀԲԸՄի Վիեննայի մանաճիւղին, Հայ առաքելական եկեղեցւոյ, Հայաստան Հիմնադրամի Աւստրիոյ մանաճիւղին:
Հիմնադիր նախագահն է Արարատ մարզական միութեան: Անդամ համաեւրոպական եւ Համահայկական խաղերու համաշխարհային խորհուրդի անդամ՝ որոնց շնորհիւ հազարաւոր Հայ երիտասարդ/ուհիներ զիրար կը ծանօթանան, ընկերային կապեր կը ստեղծեն եւ կը ծանօթանան հայրենիքին։


== «Հրայրք» շաբաթաթերթը ==
1984-1988 թուականներուն իր փեսային, Հրայր Կարապետեանի հետ միասին հրատարակած են «Հրայրք» շաբաթաթերթը։


== Հրատարակութիւն ==
Հրատարակած է բազմաթիւ յօդուածներ, պարգեւատրուած է բազմաթիւ շքանշաններով։
Վերջերս հրատարակած է իր ինքնակենսագրութիւնը անգլերէն լեզուով:“The Adventurous Life of Sebouh Baghdoyan A Universal Armenian“:: Այս գիրքը  սփիւռքի մէկ բեկորին, Սեպուհ Պաղտոյեանի պատմութիւնն է, որ կը փոխանցուի սերունդէ-սերունդ որպէս պատմութիւն եւ պատգամ:


== Աղբիւրներ ==
«Հայուն Երազը» Սեպուհ Պաղտոյեան, «Հրայրք» Շաբաթաթերթ, Վիէննա, 30 Ապրի 2009
«Հայ Մօր Կաթը» Սեպուհ Պաղտոյեան, «Հրայրք» Շաբաթաթերթ, Վիէննա, 9 Մայիս 2009
խաղերու մասնակիցները Ծիծեռնակաբերդ այցելեցին
Մենք սփիւռքահայերէն կը խօսինք, Սեպուհ Պաղտոյեան
Վազգէն (անձնանուն)

Վազգէն, պարթեւական ծագումով հայկական արական տարածուած անուն։ 

Լատինագիր ձեւը՝  VAZKEN 


== Անունը Կրողներ ==
Վազգէն Ա. (1908 Պուքրէշ-1994) Հայաստանեայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցի 130րդ կաթողիկոս
Վազգէն Անդրէասեան (Vazken Andréassian, 1903 Օսմանեան Կայսրութիւն-1995) ֆրանսահայ ճարտարագէտ
Վազգէն Շուշանեան (1902 Ռոտոսթոյ-1941) ֆրանսահայ գրող, բանաստեղծ
Վազգէն Եսայեան (1908 Կարին-1978 Աթէնք) բանաստեղծ, արձակագիր
Վազգէն Սարգսեան (1959-սպ.1999) ռազմական եւ քաղաքական գործիչ
Վազգէն Կ. Չալոյեան (1905 Ալեքսանտրափոլ-1981) գրականագէտ
Վազգէն Ա. Յակոբեան (1913-1982) պատմագէտ


== Շարժագրական ==
Վազգէն Փափազեան (սպ.1915) բժիշկ, «Մայրիկ» ֆիլմի գործող անձերէն
Nothing but the Beat

Nothing but the Beat` Դաւիթ Կեդայի հինգերորդ սդուտիական ալպոմը, թողարկուած 2011 թուականին:


== Ալպոմին Մասին ==
Դաւիթ Կեդայի խօսքերով Nothing but the Beat-ը ձայնի չափերու նոր զարգացումն է: Ալպոմին ձայնագրման հրաւիրուած են Էյքոնը, Նիքի Մինաժը, Ֆլօ Ռայտան, Will.i.am-ը, Ne-Yo-ն, Թիմպարլենտը, Քրիս Պրաունը, Lil Wayne-ն, Snoop Dogg-ը, Աշերը, Ճեսսի Ճէյը, Սիան, Թայո Գռուզը, Ludacris-ը: Ալպոմը կազմուած է երկու սկաւառակներէ. առաջինը` «Duet Material», երկրորդը` «Artistic practical solo material»:


== Nothing but the Beat 2.0 ==
7 Սեպտեմբեր 2012 թուականին թողարկուած է Nothing but the Beat ալպոմին լրացումը: Ան կը ներառէ իր մէջ 7 նոր երգեր` «She Wolf (Falling to Pieces)»,  «Play Hard»,  «Wild One 2»,  «Just One Last Time»,  «In My Head» եւ «Every Chance We Get We Run», «What the F***»: Նախորդ երգերէն որոշ երգեր խմբագրուած են:


== Երգացանկ ==


=== 2.0 ===


== Հիթ-շարքեեր ==


=== Հաւաստագիրեր ===


== Թողարկման պատմութիւն ==


== Արտաքին յղումներ ==
Կաղապար:Քույրհղումներ

Կաղապար:YouTube user
Դաւիթ Կեդա Billboard.com կայքին մէջ
Just Give Me a Reason

«Just Give Me a Reason», ամերիկեան երգչուհի Փինք-ին երգը։ Երգը կը համարուի անոր վեցերորդ սդուտիանական «The Truth About Love» ալպոմի երրորդ երգը։ Ձայնագրուած է «Fun» խումբին վոգալիսդ՝ Նէյթ Ռիւսին հետ։ Երգը գլխաւորած է շարք մը շարքեր տարբեր երկիրներու մէջ։ Տեսահոլովակը նկարահանուած է 2012 թուականի Նոյեմբերին։ «Just Give Me a Reason» դարձած է Փինքի 40-րդ երգը, որ Billboard Hot 100-ի մէջ յայտնուած է առաջին տասնեակին մէջ։ Իսկ մէկ շաբաթ ետք դարձած է Փինքի երրորդ երգը, որ գրաւած է առաջին տեղը, այսպիսի նման էին «So What» (2008) եւ «F**kin’ Perfect» (2011) երգերը։ ԱՄՆ-ի մէջ երգին աւելի քան 3 միլիոն պատճէն վաճառուած է։
Երգին տեսահոլովակը 2013 MTV Video Music Awards մրցանակաբաշխութեան մէջ «Լաւագոյն համագործակցութիւն» անուանակարգին մէջ ստացած է մրցանակ։


== Երգացանկ ==
Թուային Ներբեռնում1. «Just Give Me a Reason» — 4։02

Գերմանական CD1. «Just Give Me a Reason» — 4։02
2. «Are We All We Are» (Live from Los Angeles) — 3։32


== Ձայնագրութեան Մասնակիցները ==
Փինք - հեղինակ, վոգալ
Նէյթ Ռիւս - հեղինակ, վոգալ
Jeff Bhasker - հեղինակ, արտադրիչ, ստեղնաշարային գործիքներ
Anders Mouridsen - կիթառ
John X. Volaitis - Earthstar Creation Center ձայնագրութեան նախապատրաստող
Toni Maserati - ուղղումներ
Justin Hergett - օգնական
James Krausse - օգնական


== Շարքեր ==


=== Տարեվերջի Շարքեր ===


== Թողարկում ==
Ագրիկ Քէրէսթէճեան

Ագրիկ Քէրէսթէճեան ― Ծն․Իզմիր 1883-ին եւ հոն ստացած իր ուսումը։ Երկար ատեն ծառայած է թուրք մամուլին, գլխաւորաբար «Թասֆիրը էֆքեար»ի խմբագրութեան։ Տարագրուած՝ լրագրող եւ իթիլաֆական մը ըլլալուն, Հայ հռոմէական, Բերայէն, կը ճանչնցուէր նաեւ «Գէորգ ֆէրիտ» յորջորջումով։


== Աղբիւրներ ==
Յուշարձան, Կ․Պոլիս, 1919 էջ 45․
Նուագարաններ

Նուագարաններ (Instruments): Նուագելու համար պատրաստուած տարբեր ձեւի եւ ծաւալի յատուկ գործիքներ:
Անոնց զարգացումը ընթացած է երաժշտութեան, կատարողական արուեստի եւ նուագարանաշինութեան վարպետութեան զարգացման զուգահեռ:
Հնագոյն նուագարանները պատրաստուած էին քարէ, ոսկորէ, փայտէ, կաշիէ եւ կաւէ: Ժամանակի ընթացքին այդ նուագարաններու մէկ մասը դադրած է գործածութենէ, մէկ մասն ալ ցարդ պահպանուած է նախնական ձեւով. օրինակ՝ կայրակը, եղջիւրը եւայլն: Բազմաթիւ ուրիշ նուագարաններ ալ աստիճանաբար կատարելագործուելով յաջողութեամբ կը գործածուին մեր օրերուն:
Իւրաքանչիւր ժողովուրդ ստեղծած է իր ինքնապիտ նուագարանները, սակայն երբեմն միեւնոյն նուագարաններ տարբեր ժողովուրդներու քով տարբեր անուններ կրնան ունենալ:
15-րդ դարէն սկսած են կազմաւորուիլ արհեստավարժ նուագարանները, որոնք ունին համեմատաբար բարդ կառուցուածք եւ արտայայտչական աւելի հարուստ հնարաւորութիւններ:


== Նուագարաններու Դասակարգ ==
Ձայնը կը յառաջանայ որեւէ առաձգական մարմինի թրթռացումէն, որ փոխանցուելով օդի մասնիկներուն, կը տարածուի ու կը հասնի մեր ականջը: Նուագարաններու պարագային այդ առաձգական մարմինը կրնայ ըլլալ ձգուած լարը, ձգուած կաշին, կամ փողի մէջ գտնուող օդի սիւնը եւայլն: Ձայնարտադրումի այս սկզբունքն ալ կը հանդիսանայ նուագարաններու դասակարգի հիմքը՝ լարային, փողային (փչողական), ստեղնային, հարուածային, ելեկտրական եւ ելեկտրոնային:


== Լարային Նուագարաններ ==
Լարային նուագարաններ (Les Cordes, The Strings) հնչեցնելու համար թրթռացումի մէջ կը դրուին լարեր: Լարերու թրթիռ կարելի է յառաջացնել լարին հարուածելով, մատի կսմիթով, հարիչով եւ աղեղը լարին վրայէն սահեցնելով:
Ըստ հնչեցման ձեւին՝ լարային նուագարանները կը բաժնուին երկու խումբի՝ 
1. Կսմիթայիններով (Pince, Plucked)- տաւիղ, թառ, սազ, քանոն, ուտ, Guitar, Balalaika, Mandolin, եւայլն.

2. Աղեղնայիններով (Les Arches, The bows)- ջութակ (Violin), ջութ (Alto, Viola), թաւջութակ (violoncello , Cello), բամբթաւջութակ (Contrebasse, Double Bass), քամանչա, քամանի եւայլն: Լարային նուագարանները ունին խմբային եւ մենակատարային գործածութիւն:


== Փողային նուագարաններ ==
Փողային նուագարաններու հնչիւնի արտադրումը կը կատարուի փողին մէջ գտնուող օդի սիւնի թրթռացումներու շնորհիւ:
Փողային նուագարանները մաս կը կազմեն Symphonique, Jazz, Էսթրատային նուագախումբերու կազմին: Այդ նուագարաններով կը կազմեն նաեւ փողային նուագախումբեր եւ տարբեր համոյթներ՝ քառեակներ, հնգեակներ եւայլն: Անոնք կը գործածուին նաեւ որպէս մենակատարային նուագարաններ:
Փողային նուագարանները կը բաժնուին երկու խումբի՝ փայտեայ փողային եւ պղնձեայ փողային:
Ժամանակակից փողային նուագարանները, բացի պղինձէ եւ փայտէ, կը պատրաստուին նաեւ այլ նիւթերէ՝ ապակիէ, տարբեր մետաղներէ եւ արհեստական տարբեր նիւթերէ:


== Փայտեայ փողային նուագարաններ ==
Փայտեայ փողային նուագարանները ըստ հնչեցման ձեւի կը բաժնուին երկու խումբի՝ սուլող եւ լեզուակային:
Սուլող փողային նուագարաններու պարագային օդի սիւնի թրթռացումները կը յառաջանան, երբ փչելու հետեւանքով օդի հոսանքը ուժեղ կը դպչի յատուկ անցքի կարծր եզրին, օրինակ՝ բլուլը, սրինգի ընտանիքին պատկանող տեսակները եւայլն:

Լեզուակային փողային նուագարաններու օդի սիւնին թրթռացումները կը յառաջանան պիպիչի թրթռացումներու հետեւանքով՝ Hautbois , Basson, տուտուկ, զուռնա եւայլն:


== Աղբիւրներ ==
Աղբիւր՝ Երաժշտութիւն Պատմութիւն եւ Տեսութիւն, Նարդուհի Էքիզեան-Մարկոսեան, Պէյրութ 2007, էջ 87-90
Բալու (քաղաք)

Բալու, քաղաք եւ ընդհանրապէս այս գաւառակի գիւղերու հայերու քաղաքական գործունէութեան սկզբնաւորութիւնը սերտօրէն կապուած է Պոլսոյ հետ, ուր կ՝ապրէին հոծ թիւով գաւառացի պանդուխտներ։ Գիտենք օրինակ, որ տակաւին 1889-էն սկսեալ օսմանեան մայրաքաղաքին մէջ կազմուած Հնչակեան կուսակցութեան ընդհատակեայ խումբերուն անդամներէն շատեր բալուցի պանդուխտներ են, որոնք նաեւ կարեւոր դեր կը խաղան նոյն կուսակցութեան կազմակերպած եւ Սուլթան Ապտուլ Համիտի իշխանութեան դէմ ուղղուած Պապը Ալիի ցոյցին մէջ։ Օսմանեան իշխանութիւնները բռնութեամբ կը հակազդեն այս ցոյցին, կը սպանուին ու կը ձերբակալուին բազմաթիւ ցուցարարներ. անոնցմէ ոմանք բռնի կը վերադարձուին իրենց հայրենի գիւղերն ու քաղաքները։ Այս վերջին խումբերուն մէջ եղած են նաեւ բալուցի պանդուխտներ, որոնք կ'ենթադրուի կարեւոր դերակատարութիւն կ'ունենան իրենց ծննդավայրերուն մէջ քաղաքական ընդյատակեայ կազմակերպութիւններ ստեղծելու գործին մէջ։ Հնչակեան առաջին գործիչներու այս խումբին մաս կազմած է նաեւ Ազարիկ Գոլոյեան, որ Բալուի Ձէթ գիւղէն էր եւ այս տարիներուն ուսուցչութիւն կ'ընէ գաւառակին զանազան դպրոցներուն մէջ։
Այս տարածքէն ներս հնչակեան մէկ այլ յայտնի գործիչ մըն է Պետրոս Վարժապետեանը (Պետրէ)։ Ան ծնած է 1870-ին Բալուի Սագրաթ գիւղին մէջ։ Գիւղին վարժարանը աւարտելէ ետք, կ'ուղարկուի Պոլիս՝ իր բարձրագոյն ուսումը ստանալու համար։ Այստեղ է որ ան կ'անդամակցի Հնչակեան կուսակցութեան, կը մասնակցի Պապը Ալիի ցոյցին, ապա կ'անցնի Միացեալ Նահանգներ։ 1906-ին զինք դարձեալ կը գտնենք իր հայրենի գիւղին մէջ, ուր կը շարունակէ քաղաքական իր ընդյատակեայ գործունէութիւնը։ Նոյնպէս Բալուի Խարակետան (Խարակերի՞կ) գիւղէն է հնչակեան մէկ այլ գործիչ՝ Գրիգոր Երեմեանը։
1908-ի Օսմանեան Սահմանադրութեան հռչակումէն ետք, Հ.Յ.Դաշնակցութիւնը քաղաքին մէջ կ'ունենայ իր սեփական ակումբը։ Այստեղէն կ'անցնին դաշնակցական զանազան գործիչներ, որոնց շարքին Ռուբէն Զարդարեան եւ Տիգրան Պոնափարթեան (Խարբերդէն), Կարօ, կամ Քեաֆիր Հէմզօ (Մուշէն), Բարսեղ Շահպազ (Տիարպեքիրէն)։
Գարուն

Գարուն, տարուան չորս եղանակներէն մէկը։ Ձմրան՝ յաջորդող, իսկ ամրան՝ նաորդող եղանակը։ Գարունը տարուան ամենամեղմ եղանակը կը նկատուի, որուն կը յաջորդէ Ամառը։ Գարնան ծաղիկները կը բացուին եւ օդը կը մեղմանայ։ Գարունը անցումային ժամանակաշրջան մըն է, երբ օրուան լուսաւորութիւնը ու օդի ջերմաստիճանը աստիճանաբար կ՛աւելնան։ Իսկ բուսականութեան եւ կենդանական համակարգային ընթացքը կ՛աշխուժանայ։ Ինչպէս տարուան բոլոր եղանակները, Գարունը եւս կը բաղկանայ երեք ամիսներէ, հիւսիսային կիսագունդի շրջաններուն մէջ՝ Մարտ, Ապրիլ եւ Մայիս, իսկ հարաւային շրջաններուն մէջ՝ Սեպտեմբեր, Հոկտեմբեր եւ Նոյեմբեր։


== Պատկերասրահ ==
Ռինիա (կղզի)

Ռինիա (յուն․՝ Ρήνεια) Էգէական Ծովուն Քիքլատես կղզեխումբին արեւելեան կողմը գտնուող ամայի կղզի, Սիրոս կղզիին արեւելքը, Միքոնոսին հարաւ-արեւմուտքը, Տիլոս կղզիին արեւմուտքը եւ Նաքսոս կղզիին հիւսիս-արեւելքը։ 


== Աշխարհագրութիւն ==
Տարածութիւնն է 13,904 քռ․քլմ․, ծովեզր 43 քլմ․։ Ունի բերրի հովիտներ։ Այժմ դարձած է Միքոնոսի հօտերու արօտավայր։  Վարչականօրէն Միքոնոս քաղաքապետութեան կը պատկանի։ 


== Պատմութիւն ==
Կղզին առաջին անգամ բնակուած ըլլալու է Ք․Ա․ 5-րդ հազարամիակին։  Հնադարեան տարիներուն կղզին բարգաւաճած է դրացի Տիլոս սրբավայրի շուքին տակ։  Ք․Ա․ 530-ին, Սամոսի (յունական կղզի Էգէական ծովուն հարաւ-արեւելքը, Թուրքիոյ ափերուն դիմաց) բռնատէրը՝ Փոլիքրաթիս, կղզին կը գրաւէ եւ կը նուիրէ Տիլոս սրբավայրի Ափոլոնաս աստուծոյ նուիրուած տաճարին։  Այս պատմական եղելութիւնը առաջին արձանագրութիւնն է Ռինիայի մասին։  Կղզին ունէր նաեւ բուժարան մը․ հոն կու գային Տիլոսէն հիւանդներ, որոնք կը հեռացուէին կղզիէն։ 
Երբ Պելոպոնեղեան պատերազմի առաջին տարիներուն (Ք․Ա․ 425 -426) Աթենացիները կը պարտադրեն Տիլոսի մաքրագործումը, կը վճռեն թէ ոչինչ պիտի ծնի կամ մեռնի կղզիին վրայ։  Ռինիա կը վերածուի մեռեալ կղզիի մը։  Մեր ժամանակակից տարիներուն Ռինիայի արօտավայրերը կ՛ արածեն  Միքոնոսի հովիւներուն հօտերը։


== Հնագիտական պեղումներէն գտնուած իրեր ==

		
		
		
		
		
		
		
 


== Արտաքին յղումներ ==
Պելոպոնեսեան պատերազմ(անգլերէն)
Խորհրդային Շինարարութիւն

«Խորհրդային Շինարարութիւն», խորհրդային շրջանի հայկական երկշաբաթաթերթ, ամսագիր։ Հանդիսացած է ՀՍԽՀ Կենտգործկոմի (ԿԳԿ), այնուհետեւ՝ ՀՍԽՀ ԿԳԿ-ի եւ Երեւանի քաղխորհրդի, վերջը՝ ՀՍԽՀ ԿԳԿ-ի եւ արդարադատութեան ժողկոմատի օրգանը։ Լոյս տեսած է 1928-1929, 1932-1934 թթ.-ին, Երեւանում։ Խմբագիրներ՝ Ռ. Դաշտոյեան, Կ. Վռամ։
Խորհրդային քարոզճութեան դիրքերէն փորձած է նպաստել քաղաքացիական գիտակցութեան բարձրացման, լուսաբանած խորհրդային շինարարութեան անցուդարձը, շեշտած գիւղխորհուրդներու դերը տեղական մարմիններու աշխատանքին մէջ, բարձրացուցած գիւղական եւ քաղաքային խորհուրդներու նպատակները պարզաբանող հարցեր։ «Խորհրդային Շինարարութիւնը» ներկայացուցած է նաեւ սովետական արդարադատութեան գործունէութիւնը, անդրադարձած մշակութային յեղափոխութեան, պատմական յուշարձաններու պահպանութեան հարցերուն։ Տպագրած է ՀՍԽՀ ԿԳԿ-ի շրջաբերականները, որոշումները։
Ամիրխանեան

Ամիրխանեան, հայկական մականուն։


== Մականունը կրողներ ==
Աբրահամ Յարութիւնի Ամիրխանեան (1838-1913), թարգմանիչ, մանկավարժ, բանասէր։
Արարատ Ամիրխանեան (1966-1994), հայ ազատամարտիկ։
Համօ Ազիզի Ամիրխանեան (1906-1986), հայ գրականագէտ, լրագրող։
Նաթան Աբրահամի Ամիրխանեան (1872-1949), հայ կոմպոզիտոր, խմբաւար, երգեհոնահար, մանկավարժ։
Շաւարշ Մեհրապի Ամիրխանեան (1894-1959), հայ յեղափոխական, կուսակցական եւ պետական գործիչ, խմբագիր։
Ռոբպերտ Բաբգէնի Ամիրխանեան (ծն. 1939), հայ կոմպոզիտոր։
Սերգէյ Սուրէնի Ամիրխանեան (1962-1994), հայ ազատամարտիկ։
Վէաչեսլաւ Ալեքսանդրի Ամիրխանեան (ծն. 1953), հայ ռեժիսոր, սցենարիստ եւ դերասան։
Ֆրունզէ Աբրահամի Ամիրխանեան (1937-2004), հայ հնչիւնային օպերատոր, ռեժիսոր:
Նատալիա Ամիրխանեան (1862-1921) ծանօթ է իբրեւ հայ յեղափոխական գործիչ։
Համանուագ

Համանուագ, ծաւալուն բազմամաս նուագախմբային ստեղծագործութիւն է:
16-17-րդ դարերուն Իտալիոյ մէջ «Sinfonia» կը կոչուէին մեծ խմբերգերու եւ պարային Suite-ներու նախանուագները, իսկ 18-րդ դարու սկիզբը՝ Opera-ի նախերգանքը:
Դասական շրջանի սկզբնաւորութեան Symphonie-ն կը դառնայ համերգային ինքնուրոյն սեռ: Symphonie-ն մեծ մասամբ բաղկացած է 4 մասէ՝ արագ-դանդաղ-պարային-արագ (կան նաեւ չորսէն քիչ կամ աւելի մասեր ունեցող Symphonie-ներ): Համանուագի զարգացման համար կարեւոր դերակատարութիւն ունեցած են՝ Հայտըն, Մոցարթ եւ յատկապէս Պեթհովըն: Հայտըն մշակած է դասական համանուագի հիմնական սկզբունքները (գրած է 104 համանուագ), սակայն Պեթհովըն խորացուցած է անոր բովանդակութիւնը եւ ընդլայնած է ծաւալը՝ դարձնելով զայն նուագարանային երաժշտութեան ամէնէն կատարեալ ձեւը:


== Աղբիւրներ ==
«Երաժշտութիւն, Պատմութիւն եւ Տեսութիւն»,Նարդուհի Էքիզեան-Մարկոսեան, 2017, Պէյրութ։