armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Գէորգ Վարժապետեան

Գէորգ Վարժապետեան (1895, Պաղտատ- 12 Հոկտեմբեր 1947, Աթէնք), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1895 թուականին Պաղտատ` վի­րա­բուժի ըն­տա­նի­քի մէջ։ Պա­տա­նե­կու­թեան տա­րի­նե­րն ան­ցած են Հալէպի մէջ։ Աւար­տած է Հա­լէպի ազ­գա­յին վար­ժա­րա­նը, այնուհետեւ Հա­լէ­պի Ֆրեր­նե­րու միջ­նա­կարգ դպրո­ցը։ Ուսանած է Դամասկոսի բժշկական վարժարանէն ներս։ 1916 թուականին ու­սու­մը շա­րու­նա­կած եւ աւար­տած է Կոստանդնուպոլսոյ բժշկական համալսարանը եւ ստա­ցած՝ բժշկի վկա­յա­կան։
1916 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմին, զօ­րա­կոչուած է թր­քա­կան բա­նակ եւ Անատոլիոյ տար­բեր հիւան­դա­նոց­նե­րու մէջ ծա­ռա­յած՝ որ­պէս զին­ուո­րա­կան բժիշկ։ Գե­րի վերց­ուած է անգ­լի­ա­կան զօր­քին կող­մէն։ Որ­պէս ռազ­մա­գե­րի անգ­լի­ական հի­ւան­դա­նո­ցին մէջ ծա­ռա­յած է վի­րա­բոյժ։ 1918 թուականին` պատերազմի աւարտէն ետք, ազատուած է գերութենէ։ Այնուհետեւ ծառայած է Կ. Պոլսոյ, Տարտանելի եւ Մայտոսի մէջ։
1923 թուականի հաստատուած է Յունաստանի Սելանիկ (Թեսաղոնիկէ) քաղաքին մէջ, ուր եւ աշխատած է մինչեւ իր կեանքի վերջը։ Սելանիկի մէջ ունեցած է իր սեփական հիւանդանոցը։ Եղած է հմուտ եւ բազմաշնորհ վիրաբոյժ, սիրուած ու յարգուած քաղաքացի։
1947 թուականին եղած է, Յունաստանի Սելանիկ քաղաքէն դէպի Խորհրդային Հայաստան, ներգաղթող կարաւանները կազմակերպող յանձնախմբի ղեկավարը։ 1947 թուականի Հոկտեմբեր 12-ին Աթէնքի մէջ յանկարծամահ եղած է՝ Եւրոպա կատարած ճամփորդութենէն վերադառնալու ժամանակ։ 1947 թուականի Հոկտեմբեր 19-ին թաղուած է Սելանիկի գերեզմանատան մէջ։ Եղած է 52 տարեկան։


== Գրականութիւն ==
Գէորգեան Կարօ, Ամէնուն Տարեգիրքը, Պէյրութ, 1960։


== Տե՛ս նաեւ ==
Կարապետ Ղազարեան
Սելանիկ


== Աղբիւր ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Արմենակ (բժիշկ)

Արմենակ, հայ բժիշկ, դեղագործ։


== Կենսագրութիւն ==
Արմենակ ծնած է Պրուսա նա­հան­գի կեդրոն Պրուսա քաղաքին մէջ։ Դեղագործական կրթութիւն ստացած է եւ դեղագործութեամբ զբաղած։
1915 թուականին գնդակահարուած է Պրուսա քաղաքի մօտակայ Ատըրնազ գիւղին մէջ։


== Գրականութիւն ==
Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Արարատ (այլ կիրառումներ)


====== Արարտ անուամբ էջեր ======
Արարատ (ժապաւէն)
Արարատ (քաղաք, Աւստրալիա)
Արարատ (ամսագիր)
Սամարիա կիրճ (Կրետէ)

Սամարիա կիրճ․ կը գտնուի Կրետէ կղզիին արեւմտեան մասը, Խանիա նահանգին հարաւը։  


== Պատմական տեղեկութիւններ ==
Անունը առած է Սամարիա գիւղէն, որ այժմ ամայի է։  Օսմանեան բռնիշխանութեան ժամանակաշրջանին, հոն յաճախ ապաստան գտած են տեղացի բնակչութիւնն ու յեղափոխական մարտիկները։


== Աշխարհագրական տեղեկութիւններ ==
Սամարիայի կիրճը երկուքի կը բաժնէ Լեֆքա Օրի լեռնաշղթան (Սպիտակ լեռներ)։  Ունի երկու բնական մուտքեր․ հիւսիսային մուտքը կը սկսի Օմալոս լեռնադաշտէն՝ 1227 մ․ բարձրութիւն, կ՛երկարի 16,7 քմ․ եւ կը յանգի չոր հովիտի մը, ծովու մակերեսին հաւասար, Այիա Րումելի գիւղին ծովեզերքը, ուր է նաեւ անոր հարաւային բնական մուտքը։ 
Երկարութեամբ, Եւրոպային երկրորդն է։  Անոր ամենանեղ մասը 3 մ․ լայնք ունի։ 
Սամարիային կիրճէն անցքը վտանգաւոր է մանաւանդ ձմեռուան եղանակին վաղ առաւոտեան կամ ուշ իրիկուան ժամերուն, որովհետեւ յաճախակի են հողի սահանքները։   Այդ պատճառով, կիրճը այցելուներուն համար բաց է 1 Մայիս-էն մինչեւ 15 Հոկտեմբեր, առտուան ժամը 7։00-էն մինչեւ կէսօրուան ժամը 3։00։  Ժամը 15։00-էն ետք եւ մինչեւ մայրամուտ, այցելուներուն կ՛արտօնուի քալել միայն 2 քմ․ ըլլայ այդ հիւսիսային մուտքէն, ըլլայ՝ հարաւէն։ 


== Բնապահպանում ==
1962-ին Սամարիա Կիրճը Ազգային Պուրակ յայտարարուած է եւ 1981-էն կը պահպանուի Եունեսքոյէն իբրեւ «Կենսոլորտի Պահեստ» շրջան։ Անոր բաձրադիր ուղղաձիգ ապառաժներուն վրայ կ՛ ապրի Քրի-քրին։Պուրակին մէջ արգիլուած է գիշերել, խարոյկ վառել եւ կամ լողալ կիրճին հարաւային մուտքի ուղխներուն։


== Անցքը ==
Ամէն ամառ, տասնեակ հազարներով զբօսաշրջիկներ կիրճը կ՛ այցելեն ու կ՛ ապրին աննման արկածախնդրութիւն մը։  Ուղղեւորութիւնը ընդհանրապէս կը սկսի լեռնադաշտէն ու կը յանգի Այիա Րումելի։  16 քմ․ քարքրոտ ու դժուարանցելի կիրճը ոտքով կտրելէ ետք, ճանապարհորդները ընդհանրապէս կը զովանան Կրետէի հարաւային ծովուն ջուրերուն մէջ։


== Պատկերասրահ ==
Սահակ Ա. Քհնյ. Շահվէքիլեան

Սահակ Ա. Քհնյ. Շահվէքիլեան, ծն.՝ 1830, Պարսկաստան - 1901)։


== Կենսագրութիւն ==
Սահակ Ա. Քհնյ. Շահվէքիլեան, կեանքի պայմաններու բերումով, երիտասարդ տարիքին, ծնողքին հետ կը լքէ Պարսկաստանը ու կը գաղթէ Հալէպ։
Ան շուտով կը յարմարի նոր քաղաքի պայմաններուն եւ ուսումնական պատրաստութեամբ ու աշխատասիրութեամբ, կեանքի ազատ ասպարէզ կը մտնէ։ Տարիներու խնայութեամբ կը պատրաստուի ամուսնութեան։ Իր կեանքի ընկերը կ'ընտրէ ակնցի Մատաթեաններուն դուստրը, որուն հետ կը պսակուի Հալէպի Սուրբ Քառասնից Մանկանց եկեղեցւոյ մէջ։
1870-ին, երբ Տէր Մկրտիչ Արքեպիսկոպոս Քէֆսիզեան Բերիոյ Թեմի առաջնորդ կ'ընտրուի, կրօնական ժողովն ու ազգային իշխանութիւնը կ'առաջարկեն, որ Շահվէքիլեան՝ արժանաւոր այս երիտասարդը՝ քահանայ ձեռնադրուի Սուրբ Քառասնից Մանկնաց եկեղեցւոյ։ Նորընտիր առաջնորդը առանց ձգձգելու, ամենակարճ ժամանակամիջոցին կ'որոշէ ձեռնադրել զայն, որպէսզի Հալէպի գաղութն ու եկեղեցին օժտէ երիտասարդ հոգեւորականով։
Տէր Սահակի քահանայական ձեռնադրութիւնը տեղի կ'ունենայ 1870-ին, Սուրբ Մանկանց եկեղեցւոյ մէջ, ձեռամբ Տէր Մկրտիչ Արքեպիսկոպոս Քէֆսիզեանի, օծակից ունենալով Տէր Մեսրոպ քահանայ Աճէմեանը։
Իր ուսումնական կարողութիւնն ու պատրաստութիւնը եւ ինքնաշխատութեամբ հարստացուցած գիտելիքներն ու ընդհանուր զարգացումը՝ Առաջնորդին ու ազգային իշխանութեան ուշադրութեան առարկան կը դառնան։
1883-ին, այդ օրերու դպրոցներու ուսումնական մակարդակով՝ Հալէպի ազգային վարժարանին ուսուցիչ եւ փոխտեսուչ կը նշանակուի։
1876-ին, Տէր Սահակ անդամ կ'ընտրուի Բերիոյ Թեմի գաւառական ու կրօնական ժողովներու։ Ժամանակ մը ետք, Տէր Պետրոս Վարդապետի օրով, ան կը դառնայ կրօնական ժողովի ատենապետ։ Իսկ աւելի ուշ՝ ազգային իշխանութիւնը իրեն կը վստահի առաջնորդական փոխանորդի դժուարին պաշտօնը, զոր կը վարէ ձեռնհասօրէն, լեզու գտնելով իր գործակից ժողովականներուն հետ։ Ան շրջան մըն ալ կը վարէ Աղքատաց Հոգաբարձութեան նախագահի պաշտօնը։
Տէր Սահակի միակ որդին էր՝ Նիկողոս Շահվէքիլեանը։
Ճորճ Քրամպ

Ճորճ Հենրի Քրամպ (անգլերէն՝ George Crumb, 11 Հոկտեմբեր 1929, ԱՄՆ) 20–րդ դարու ժամանակակից դասական երաժշտութեան ամերիկացի երգահան։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1929-ին Չարլստըն, Արեւմտեան Վիրճինիայի մէջ։ Սկսաւ յօրինել փոքր տարիքէն։ Ուսումը առաւ Չարլստընի Mason College of Music-ի մէջ, ուրկէ ստացաւ նաեւ իր պսակաւորի աստիճանը։ Ստացաւ իր մագիստրոսութեան աստիճանը Իլինօյի Համալսարանէն եւ շարունակեց աշխատիլ Պօրիս Պըլէչըրին քով Berlin Hochschule für Musik-ի մէջ։ Րոս Լի Ֆինիին հետ աշխատելէ ետք դոկտորականը ստացաւ Միշիկընի Համալսարանէն։
Քրամպին արձանագրութիւնները բաւականաչափ ծախուելով հանդերձ ան նախընտրեց ապրուստը ապահովել ուսուցչութենէ։ 1958-ին երգահանութեան ու դաշնակի բրոֆեսօրը եղաւ Գոլորատոյի Համալսարանին: 1997-ին Փենսիլվանիայի Համալսարանի պաշտօնէն քաշուելով հանգստեան կոչուեցաւ եւ շարունակեց յօրինել։
Ան յաճախ համերգներ սարքող երգահաններէն մին եղաւ ու աշխարհի չորս կողմերուն մասնակցեցաւ զանազան փառատօներու, իր հետաքրքրական ավանկարտ ոճին շնորհիւ։
Ճորճ Քրամպի երաժշտութիւնը կը միացնէ արեւմտեան ժողովրդական երգերը, շարականները ու ոչ-արեւմտեան ոճերը։ Ան մեծապէս կ՛օգտագործէ խորհրդանշական, միստիք ու թատերական տարրերը։
Քրամպ ստացաւ պատուակալ դոկտորական բազմաթիւ համալսարաններէն, նոյնաժամանակ ունի անհամար մրցանակներ։


== Մրցանակներ ==
Ճորճ Քրամպի ստացած մրցանակներէն մի քանին․

Բուլիցերի մրցանակ, 1968
ՈՒՆԵՍԿՕ-ի (Միացեալ Ազգերու Կրթութեան, Գիտութեան եւ Մշակոյթի Կազմակերպութիւն) Միջազգային Երգահաններու Ծրագրի մրցանակը
Քաննի Դասական մրցանակ, 1998
Կրեմմի մրցանակը, 2001
Միւզիգըլ Ամերիկա Տարուան Լաւագոյն Երգահանը, 2004


== Յօրինումները ==
Ճորճ Քրամպի յօրինումներէն մի քանին․

Three Early Songs (1947)
Sonata (1955)
Variazioni (1959)
Black Angels (1970),
Vox Balaenae (1971)
Makrokosmos 1,2 (1972,1973)
Music for a Summer Evening (1974)
Star-Child (1977),
Eine Kleine Mitternachtmusik (2001)
Otherworldly Resonances (2002)
American Songbook (The River of Life, A Journey Beyond Time, Unto the Hills, The Winds of Destiny) (2001-2004)
Կարէն Դեմիրճեանի Յուշարձան (Երեւան)

Կարէն Դեմիրճեանի յուշարձան, կը նախատեսուի կառուցել Երեւանի մէջ՝ Կարէն Դեմիրճեանի անուան մարզահամերգային համալիրի մերձակայ տարածքին մէջ։


== Հեղինակներ ==
Քանդակագործ՝ Սարգիս Բաբայեան


== Տուեալներ ==
Արձանը կը պատրաստուի պրոնզէ։ Բարձրութիւնը ՝ 3 մեթր 60 սմ, պատուանդանի բարձրութիւնը՝ 1,40-1,60 մեթր։


== Պատմութիւն ==
Երեւանի աւագանիի 30 Ապրիլ 2014-ի որոշմամբ Երեւան քաղաքի Արամի եւ Բուզանդի փողոցներու՝ Սարեան փողոցէն մինչեւ Մաշտոցի պողոտայ ինկած հատուածները անուանակոչուած են Հայաստանի ազգային հերոս, պետական, քաղաքական գործիչ Կարէն Դեմիրճեանի անունով։ Աւագանին որոշած էր նաեւ Կարէն Տեմիրճեանի յիշատակը յաւերժացնող յուշարձանը Երեւանի Մաշտոցի պողոտայի թիւ 15 եւ թիւ 17 շէնքերու միջանկեալ հատուածին մէջ գտնուող այգիի՝ Մաշտոցի պողոտային հարակից հատուածին մէջ տեղադրելու մասին որոշումը։ Արձանը կը պատրաստուէր Արցախի սպիտակ մարմարէ, բարձրութիւնը պէտք է ըլլար3 մեթր 70 սմ։
Յուշարձանը կը քանդակէր Տիգրան Արզումանեանը։ Ըստ անոր՝ արձանի բարձրութիւնը պէտք է ըլլար 3,7 մեթր։ Հեղինակը սկիզբը ցանկացած է յուշարձանի բացումը կատարել Կարէն Տեմիրճեանի սպանութեան տարելիցի օրը՝  27 Հոկտեմբերին։ Սակայն յետագային շրջանառուած է այլ ամսաթիւ՝  17 Ապրիլ 2016ը՝ Կարէն Տեմիրճեանի ծննդեան օրը, թէպէտ եղած է նաեւ Տեմիրճեանի 85-ամեակի՝ 2017 թուականի նոյն օրը արձանը բանալու վերաբերեալ տեսակէտ։ Ի վերջոյ այդ օրն ալ պէտք է կայանար արձանի բացումը։ Սակայն յուշարձանը նշուած վայրին մէջ այդպէս էլ չտեղադրուեցաւ։
Կարէն Տեմիրճեանի յուշարձանը պէտք է տեղադրուի նոր վայրի մէջ՝ Լենինգրադեան փողոցը` Կարէն Տեմիրճեանի անուան մարզահամերգային համալիրի մօտ։ Տեմիրճեանի ընտանիքի խնդրանքով փոխուած է նաեւ քանդակագործը. արձանի հեղինակը պիտի ըլայ Սարգիս Բաբայեանը։ Յուշարձանի էսքիզն արդէն պատրաստ է։ Այն պիտի ըլլայ պրոնզէ, բարձրութիւնը` 3,60 մ։ 1,40-1,60 մ բարձրութեամբ պատուանդանը պիտի ունենաայ թեքահարթակի տեսք, որ նման է համալիրի աստիճաններուն։ Տեմիրճեանը կը պատկերուի դէպի ժողովուրդը իջնելու ժամանակ։ Տեղադրման ամսաթիւը պիտի որոշուի Երեւանի աւագանիի նիստին։
Ռոպըրթ Զիլճեան

Ռոպըրթ Զիլճեան (14 Յուլիս 1923(1923-07-14), Պոսթըն, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ - 28 Մարտ 2013(2013-03-28), Պրանսուիք, Քամբերլենդ շրջան, Մեն, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), ծնծղաներ արտադրող համաշխարհային խոշորագոյն ընկերութիւններէն «Sabian Cymbals» ընկերութեան հիմնադիրը։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Պոսթըն։ Հայրը՝ Աւետիս Զիլճեան, որ 1909-ին Թուրքիայէն գաղթած էր Միացեալ Նահանգներ, 1927-ին նամակ ստացած է իր հօրեղբայր Արամէն, որմէ կը տեղեկանար, որ ժառանգորդ կը դառնար Զիլճեաններու աւելի քան 300ամեայ ընտանեկան գործին։
1928-ին, Աւետիս, եղբայրը՝ Բիւզանդ, եւ հօրեղբայրը՝ Արամ, սկսած են ծնծղաներ արտադրել Քուինսիի մէջ (Մասսաչուսէթս), իսկ յաջորդ տարի «Աւետիս Զիլճեան ընկ.» կազմուած է։ Ռոպըրթ՝ Աւետիսի կրտսեր տղան, 14 տարեկանին աշկերտ եղած է ընտանեկան գործարանին մէջ։
Բ. Աշխարհամարտին, Ռոպըրթ Զիլճեան ծառայած է ամերիկեան բանակին մէջ, իսկ վերադարձին՝ աւարտած է Տարթմութ գոլէճը։ Վերադառնալով «Զիլճեան» ընկերութիւնը, ստանձնած է Եւրոպայի մէջ առեւտուրի գործը եւ յաճախ ճամբորդած իր կնոջ՝ Ուիլիի հետ, որուն հետ ամուսնացած է 1951ին։
Զիլճեան ծնծղաներու առեւտուրը մեծապէս օգտուած էր ճազի վայելած ժողովրդականութենէն։ Գործերը անհամեմատօրէն աւելի մեծ տարողութիւն ստացած են 1964-ին, երբ Պիթըլզներու անդամներէն Ռինկօ Սթառը այդ ծնծղաները կը գործածէր խումբի ելոյթին՝ «The Ed Sullivan Show» հեռատեսիլի հռչակաւոր յայտագրի ընթացքին։
Հսկայ պահանջարկին հետեւած է արտադրութեան դանդաղումը, զոր դարմանելու համար երկրորդ գործարան մը բացուած է Նիւ Պրանսուիքի մէջ (Քանատա), 1968-ին։


== «Սապեան» ընկերութիւնը ==
Ընտանեկան աւանդութեամբ, ընկերութեան պետը գաղտնիքները միայն անդրանիկ որդիին կը փոխանցէր, բայց Աւետիս Զիլճեան այդ տեղեկութիւնները հաղորդած է երկու որդիներուն՝ Արմանին եւ Ռոպըրթին։
1977-ին, Արման նշանակուած է ընկերութեան նախագահ, իսկ հօր մահէն ետք՝ 1979-ին, ստացած է ընկերութեան շահաբաժնի մեծամասնութիւնը։ Ռոպըրթ յետոյ ըսած է, թէ ասիկա «սոսկալի հարուած մըն» էր, որովհետեւ ինք կը վարէր գործի 80 առ հարիւրը։
Եղբօր հետ հակամարտութեան հետեւանքով, Ռոպըրթ բաժնուած է ընկերութենէն, իսկ 1981-ին հիմնած է «Սապեան» ընկերութիւնը քանատական երկրորդ գործարանին մէջ։ Քանի որ իրաւական պատճառներով չէր կրնար ընտանեկան անունը գործածել, որդեգրած է «Սապեան» անունը, իր զաւակներուն՝ Սալլի, Պիլ եւ Անտիի անուններով, որուն կցած է հայկական «եան»ը։
«Սապեան» շուտով մրցակից դարձած է «Զիլճեան»ին, եւ հիմնադրութենէն քառորդ դար ետք, արդէն տարեկան աւելի քան 1 միլիոն ծնծղայ կը ծախէր աշխարհի 120 երկիրներու մէջ։
«Սապեան» ծնծղաները գործածուած են հարուածային գործիքներու շատ նշանաւոր նուագողներու կողմէ։
Ռոպըրթ Զիլճեան շարուանակած է իր ընկերութիւնը վարել մինչեւ վերջին տարիները։


== Արտաքին յղումներ ==
«Սապեանի պաշտօնական կայքէջը։»
Ովկիանոսներու Միջազգային Օր

Ովկիանոսներու միջազգային օր (անգլերէն՝ World Ocean Day), տեղի կ'ունենայ 8 Յունիսին։ Ստեղծուած է 1992-ին՝ Միացեալ ազգերու կազմակերպութեան որոշմամբ, կենսոլորտին յատկացուած Ռիոյի համաժողովին ընթացքին:


== Նպատակը ==
Միջազգային օրուան նշանակման նպատակն է ժողովուրդը գիտութեան հրաւիրելու, թէ որքա՛ն կարեւոր է ճիշդ կերպով վարել ովկիանոսներու հարստութիւններու օգտագործումը: Ան նաեւ առիթ մըն է տեղեկացնելու եւ փոխանցելու «տեւական կեցուածք» մը որդեգրելու փափաքը` փոքրիկներուն ու չափահասներուն մօտ:
Վազգէն Անդրէասեան

Վազգէն Անդրէասեան (10 Ապրիլ 1903(1903-04-10), Հազարի, Օսմանեան Կայսրութիւն - 30 Նոյեմբեր 1995(1995-11-30), Croissy-sur-Seine), ֆրանսահայ ճարտարագէտ։


== Մանկութիւն ==
Վազգէն Անդրէասեան ծնած է Օսմանեան կայսրութեան մէջ, Չմշկածագ քաղաքի մօտիկ Հազարի գիւղը, ուր ապրած է մինչեւ 1915։ Իր մանկութիւնը պատմած է եռահատոր Հազարիապատում գիրքին մէջ։ 1915-ին, Վազգէնը աշակերտ է Չմշկածագի Բարձրագոյն Նախակրթարանին մէջ (տնօրէն. Պօղոս Զէննէյեան)։


== Տեղահանութիւն եւ գաղթ ==
1915-ի Յունիս 13-ին, թուրք ժանտարմները Հազարիի բնակչութեան մէկ մասը կը տեղահանեն, որմէ յետոյ քիւրտերը գիւղը կը թալանեն։ Տեղահանութենէն զերծ մնացած գիւղացիները կ'ապաստանին Տէրսիմի քիւրտերուն քով։ Ձմեռը Ագրակ գիւղին մէջ անցնելէն յետոյ, Վազգէն Անդրէասեանը կ'անցնի Երզնկայ, ուր Վահան Թոթովենցի աշակերտը կ'ըլլայ։ Յետոյ Թիֆլիս կը հասնի, ուր Վահան Թոթովենցին նորէն կը գտնէ, եւ իրեն հետ կ'աշխատի Անդրանիկ զօրավարի "Հայաստան" թերթի խմբագրութիւնը։ Յետոյ կարճ ժամանակով Էջմիածնի ճեմարանի աշակերտ կ'ըլլայ. քանի որ ճեմարանը յեղափոխութեան պատճառով կը փակուի։ Մինչեւ Վլատիկովկաս կը հասնի, յետոյ զինադադարի լուրը առնելով, կը մեկնի Պոլիս։


== Կեանքը Պոլսոյ մէջ ==
Պոլսոյ մէջ կը յաճախէ Ազգային Կեդրոնական Վարժարանը, տնօրէն Գեղամ Գաւաֆեանի օգնութեան շնորհիւ։ Վարժարանը կ'աւարտէ 1923 թուականին։


== Կրկին գաղթ՝ դէպի Ֆրանսա ==
Թուրք ազգայնականներու վերադարձին (1923 թուականին), կ'ապասատնի Ֆրանսա, նախ Մարսէյլ, յետոյ Փարիզ։


== Ուսում ==
Զատիկ Խանզատեանի մեկենասութեան շնորհիւ, կ'ընդունուի École Nationale des Arts et Métiers, Aix-en Provence, որը կ'աւարտէ 1927-ին։


== Մասնագիտական գործունէութիւն ==
Ուսումը աւարտելէն յետոյ, կ'աշխատի Arsenal de l'Aéronautique պետական օդանաւաշինական ընկերութեան համար, որը յետոյ կը դառնայ Nord-Aviation։ Յատկապէս կը մասնակցի փորիձարարական երկու յայտնի օդանաւներու ստեղծման եւ կառուցման, Ժերֆօ եւ Կրիֆֆոն։ Այս վերջինը պատմութեան մէջ կը մտնէ Փետրուար 1959-ին, առաջին անգամ 1643 քմ/ժամ-ի արագութիըւնը անցնելով, յայտնի օդաչու André Turcat-ի ղեկավարութեամբ։


== Հ.Մ.Ը.Մ. ==

Վազգէն Անդրէասեանը սկաուտ է 1913-էն սկսեալ, նախ որպէս Չմշկածագի նորաստեղծ խումբի անդամ, յետոյ 1918-ին որպէս Հ.Մ.Ը.Մ.-ի անդամ։ Յուլիս 1924-ին, կը հիմնէ Մարսէյլի Հ.Մ.Ը.Մ.-ի մասնաճիւղը։ Պատերազմէն յետոյ, Ֆրանսաի հայ սկաուտներու ղեկավարն է։


== Ազգակցական կապեր ==
Վազգէն Անդրէասեանը կապուած էր նահատակ սկաուտ Վահան Չերազին հետ, այս վերջինը ըլլալով իր քրոջ ամուսինը։ Ամերիկահայ գրող Անդրանիկ Անդրէասեանի զարմիկն էր։ Նոյնանուն ֆրանսահայ ջրաբան, Վազգէն Անդրէասեանի մեծ հայրն էր։


== Հրատարակած գիրքեր ==
Հայ սկաուտին առաջնորդը։ Տէր Յակոբեան տպարան, Փարիզ, 1947. 312 էջ։ հոս
Վահան Չերազ եւ իր երգն Հայաստանի։ Սեւան տպարան, Պէյրութ, 1977, 544 էջ։
Անդրանիկ – Պետրոս Մարզպանեան։ Տօնիկեան տպարան, Պէյրութ, 1982, 326 էջ։
Հազարիապատում – հատոր Ա.։ Տօնիկեան տպարան, Պէյրութ, 1985, 316 էջ։ էլեկտրոնային տարբերակ հոս
Հազարիապատում – հատոր Բ.։ Տօնիկեան տպարան, Պէյրութ, 1984, 299 էջ։ էլեկտրոնային տարբերակ հոս
Հազարիապատում – հատոր Գ.։ Տօնիկեան տպարան, Պէյրութ, 1994, 650 էջ։
Hazari ։ vie et survie d'un village arménien après juin 1915, 1995. որպէս էլեկտրոնային գիրք. ֆրանսերէն հոս եւ գերմաներէն հոս


== Արտաքին յղումներ ==
Հ.Մ.Ը.Մ.
Մարաթուկ Լեռ

Մարաթուկ, Մարութայ, լեռ Սասունի մէջ։

Լերան վրայ կառուցուած է Մարութայ Սուրբ Աստուածածին վանքը։ Գարեգին Սրուանձտեանցը լեռը կ՛անուանէ «սուրբ եւ բարեպաշտ» եւ այն Սասունի ամբողջ ժողովուրդին համար՝ առաջին եւ վերջին ամենահաւաստի երդումը դարձած է։
Ըստ աւանդութեան՝ Մարութայի պաշտամունքը խիստ կը զայրացնէր Անտոքին (սար Սասուն գաւառին մէջ, Հայկական Տաւրոսի գագաթներէն մէկը), եւ ան Մարութայ սարին մարտի կը հրաւիրէր։ Մարտի ժամանակ Անտոքը իր կայծակէ թուրով խփել, կը ճեղքէ Մարութայ սարի գլուխը, եւ այդ պատճառով ալ անոր ջղլագլուխ (զոյգ գլուխով) Մարաթուկ կ՛անուանեն։ Անտոքի հարուածէն վիրաւորուած Մարութայ սարը հսկայ ժայռ մը կը պոկէ իր կողերէն եւ կը խփէ անոր։ Ժայռը կը խրուի Անտոքի կուրծքը, կը թաղուի կողերուն մէջ. դուրս կը մնայ միայն ժայռի երկու ջրաղացաքարի չափ կտոր մը, որուն վրայ այժմ ալ կ՛երեւին Մարաթուկի ձեռքի հետքերը։
Յուլիս 2014-ին Սասունի հայերու միութեան նախագահ Ազիզ Դաղչիի խումբը Մարաթուկի Սուրբ Աստուածածին վանքին մէջ նախաքրիստոնէական սեպագրութիւն կը յայտնաբերէ։
Սարիղամիշ

Սարիղամիշ (թրք.՝ Sarıkamış), քաղաք է ներկայիս Թուրքիոյ Կարս նահանգի մէջ։ Նախապէս մտած՝ է Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Վանանդ գաւառի կազմի մէջ։ Քաղաքը յայտնի է որպէս՝ լեռնադահուկային առողջարան։


== Արտաքին յղումներ ==
Սարիղամիշ քաղաքի պաշտօնական կայքը
Էմանուէլ Մաքրոն

Էմանուէլ Մաքրոն (21 Դեկտեմբեր 1977(1977-12-21)[…], Ամյեն, Ֆրանսա), տնտեսութեան նախկին նախարար, 39 տարեկան, «Դէպի առաջ» շարժումի հիմնադիր։ 39 տարեկան Մաքրոն Ֆրանսայի պատմութեան ամէնէն երիտասարդ նախագահն է։
Թթուասեր

Թթուասեր (հին սլաւոներէն՝sъmętana < sъmětati), կաթնաթթուային արտադրանք, որ կը ստանան սերուցքէն եւ մակարդէն: Իւղայնութեան աստիճանը կը տատանի 10-էն մինչեւ 58%: Թթուասերը իրմէ կը ներկայացնէ սերուցք՝ ենթարկուելով կաթնաթթուային խմորեցման: Ֆրանսական եւ սլաւոնական խոհանոցներու աւանդական արտադրանք։ Թթուասերը կ՛օգտագործեն ոչ միայն ուտեստներու մէջ, նաեւ դիմահարդարման համար։


== Տարածումը եւ անուանակարգումը ==

Թթուասերը կը համարուի ռուսերու, ուքրանացիներու, պելառուսերու ազգային ուտեստը։ Այն նաեւ տարածուած է Արեւելեան Եւրոպայի մէջ՝ մերձպալթեան երկրներուն (Լիտուա, Լատուիա, Էսթոնիա), նախկին Արեւելեան Գերմանիայի, Հունկարիոյ, Ռումանիոյի եւ Մոլտովիոյ, նախկին Հարաւ սլաւիայի երկրներուն, նաեւ Ֆինլանտիայի մէջ։
Ֆրանսական սերուցքը կամ քրեմ-ֆրեշը նոյնպէս կը ստացուի պաստերիզացուած սերուցքէ։ Նորմանտիոյ մէջ յաճախ կ՛աւելացնեն թթուասերին քալուատոս եւ կը պատրաստեն ձկան սոուս։
Թթուասեր անուանումը կ՛օգտագործուի միայն Հայաստանի մէջ։ Ռուսաստանի, Ուքրանիոյ, Պելառուսիոյ կ՛օգտագործուի сметана անուանումը, Ֆինլանտիայի մէջ smetana եւ crème fraîche, Գերմանիոյ՝ schmand, սլաւոներէն՝ kisla smetana, Լեհաստանի մէջ՝ śmietana, Չեխիոյ մէջ՝ zakysaná smetana, Ռումանիոյ՝ smântână: Բացի վերոնշեալ երկիրներէն թթուասերը կ՛օգտագործեն նաեւ եւրոպական այլ երկրներու մէջ՝ Ֆրանսայի, Անգլիոյ, Սպանիոյ, Իտալիոյ, Դանիոյ մէջ։ Հունկարիոյ մէջ թթուասերին կ՛անուանեն tejföl կամ tejfel, Էսթոնիայի մէջ՝ hapukoor, Լիտուայի մէջ՝ grietinė, Լատուիոյ մէջ՝ skābs krējums, Սերպիոյ մէջ՝ pavlaka կամ mileram, Պոսնիայի մէջ՝ povlaka, Խորուաթիոյ մէջ՝ kiselo vrhnje:


== Թթուասերը խոհարարութեան մէջ ==
Թթուասերը արեւելաեւրոպական (Ռուսաստան, Ուքրանիա, Պելառուսիայ) խոհանոցին մէջ աւելի տարածուած է օգտագործել որպէս առաջին ուտեստ (Շի, բորշ, մածնաբրդոշ եւ այլն)։ Թթուասերրը մեծաւ մասամբ կ՛օգտագործուի Հայաստանի, Ռուսաստանի եւ ԽՍՀՄ-ի ուրիշ երկիրներու մէջ։ Էսթոնական խոհանոցին մէջ աւելի ճանչցուած է Սելտի ձկան հետ աւելցուող կերակուր, թթուասերը կ՛օգտագործեն նաեւ աւանդական «չորպա» ապուրի մէջ, եւ նոյնպէս մսային ճաշատեսակ «մուսակայի» պատրաստման մէջ։
Մանկավարժական Կրթութիւն

Մանկավարժական կրթութիւն, մանկավարժական հաստատութիւններէն ներս, ուսումնարաններուն եւ համալսարաններուն հանրակրթական դպրոցներու եւ ուսումնա-դսատիարակչական այլ հիմնարկներու համար մանկավարժ, աշխատողներու (ուսուցիչներ, դաստիարակներ եւ այլն) պատրաստման համակարգ։ Մինչ յեղափոխական Ռուսաստանի մէջ տարրական դպրոցներու համար ուսուցիչներ պատրաստող ուսումնական հաստատութիւններու հիմնական ձեւը ուսուցչական սեմինարիաներն էին։ Տարրական դպրոցներու ուսուցիչներ կը պատրաստէին նաեւ իգական երկրորդականներու, իգական թեմական ուսումնարաններու մանկավարժական դասարանները եւ Փեթերսպուրկի իգական մանկավարժական հաստատութիւնը։ Եկեղեցական-ծխական դպրոցներու համար ուսուցիչներ կը պատրաստէին եկեղեցական-ուսուցչական, ինչպէս եւ երկդասեան ուսուցչական դպրոցները։ 1804-ի համալսարանական կանոնադրութեան համաձայն, համալսարաններուն կից ստեղծուեցան 3-ամեայ մանկավարժական հաստատութիւններ։ 14-րդ դարու 60-70-ականներուն բացուեցան համալսարանական տեսակի Բարձրագոյն իգական դասընթացներ։ 1918-1920-ականներուն կազմակերպուեցան մասնագիտացուած դպրոցական, նախադպրոցական եւ մանկավարժական այլ, ոչ մեծ ուսումնական հաստատութիւններ եւ դասընթացներ, որոնք յետագային միաւորուեցան ու վերածուեցան մանկավարժական համալսարաններու։ Մին չյեղափոխական ուսուցչական սեմինարիաները վերակառուցուեցան 4-ամեայ ժողովրդական կրթութեան հաստատութիւններու, միւսները՝ տարրական դպրոցի ուսուցիչներ պատրաստող մշտական գործող մանկավարժական դասընթացներու։ Առաջին խոշոր մանկավարժական խորհրդային համալսարաններէն էր Ն. Կրուպսկայայի անուան կոմունիստական դաստիարակութեան ակադէմիան։ 1918-ին Վ. Ռերիէի Բարձրագոյն իգական դասընթացներու հիման վրայ ստեղծուեցաւ Մոսկուայի 2-րդ համալսարանը, Լենինկրատի մէջ՝ մանկավարժական հաստատութիւնը։ 1920-ականներուն ԽՍՀՄ շարք մը համալսարաններուն մէջ բացուեցան մանկավարժական հմինարէներ։ 30-ականներուն համալսարաններու մանկավարժական եւ այլ բաժիններու հիման վրայ ստեղծուեցաւ մանկավարժական հաստատութիւններ, ինչպէս՝ օտար լեզուներու մանկավարժական ուսումնարաններու ցանց։ ժամանակակից մանկավարժական ուսումնական հաստատութիւններու հիմնական տեսակը մանկավարժական ուսումնարաններն են, արդիւնաբերական-մանկավարժական հաստատութիւնները, մանկավարժական ուսումնարանները եւ համալսարանները։ Դպրոցի ցած դասարաններու ուսուցիչներ, նախադպրոցական հիմնարկներու դաստիարակներ կը պատրաստեն մանկավարժական ուսումնարանները, միջնակարգ դպրոցներու ուսուցիչներ՝ մանկավարժական ուսումնարանները, համալսարանները, ինչպէս նաեւ արուեստներու, ֆիզիկական դաստիարակութեան որոշ ուսումնարաններ։
Սէթ Արսէնեան

Սէթ Արսէնեան (4 Փետրուար 1902(1902-02-04), Վան, Վանի Նահանգ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1988, Լոս Անճելըս, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), հայ հոգեբան, մանկավարժ։ Տոքթ. Փիլիսոփայութեան, այս տիտղոսը ստացած է Գոլորմպիայի համալսարանէն, այդ առթիւ պատրաստած է գիտական հիմունքներու վրայ հաստատուած եւ փորձարկութիւններով ճոխացած մանկավարժական կարեւոր ուսումնասիրութիւն մը՝ զոր գիրքի ձեւով ի լոյսը ընծայած է Գոլոմպիա Համալսարանի Ուսուցչաց Գոլէճի Հրատարակչական մարմինը՝ 1937-ին:


== Կենսագրութիւն ==
Տոքթ. Արսէնեան ծնած է Վան, շուրջ 1900-ին եւ տեղւոյն Նորաշէնի ծխական դպրոցի մէջ ստացած է իր նախնական կրթութիւնը: Յետոյ յաճախած է Երամեան վարժարանը մինչեւ 1915: Այդ տարին Կովկաս գաղթելէ յետոյ աշակերտած է Էջմիածնայ Գէորգեան Ճեմարանին մինչեւ 1916 Փետրուար, որ է անոր փակման թուականը: Անկէ փոխադրուած է Երեւան թեմական վարժարանը՝ զոր աւարտած է 1918-ին: Հայաստանէն Պոլիս անցնելով երեք տարի աշակերտած է Ռոպէրթ Գոլէճի, ուրկէ Պսակաւոր Արուեստից (B. A.) տիտղոսով շրջանաւարտ եղած է 1926-ին: Այս շրջանին ստացած է Ուաշպըրն ուսանողական պարգեւը, որ իւրաքանչիւր տարի կը տրուի բարձրագոյն նիշը առնող աշակերտի: 1926-1930 Ռոպէրթ Գոլէճի մէջ պաշտօնավարած է թէ՝ որպէս ուսուցիչ եւ թէ՝ որպէս արձանագրութեանց օժանդակ պաշտօնեայ: 1930-ին գացած է Նիւ Եորք եւ յաճախած Գոլոմպիա համալսարանը, ուրկէ 1932-ին ստացած է Մագիստրոս Արուեստից (M. A.) տիտղոսը եւ վերջերս ալ Փիլիսոփայութեան Տոքթորայի տիտղոսը (Ph. D.):
Ապա պաշտօնավարած է Թիչըրդ Գոլէճի մէջ, սրպէս մասնաւոր օգնական Մանկավարժական Դպրոցի քարտուղարին: Անդամ եղած է Kappa Delta Pi-ի եւ Ամերիկեան Հոգեբանական Ընկերութեան: Անդամ եղած է Ամերիկահայ Գիտական Միութեան՝ որուն նախագահութիւնը վարած է երկիցս: Աշխատացած է Կովկասի եւ Պոլսոյ բազմաթիւ թերթերուն. Ինչպէս եւ Հայաստանի Կոչնակի: Պատրաստած է երկու ուսումնասիրութիւններ՝ որոնք շուտով լոյս կը տեսած են Բրիտանական եւ Ամերիկեան Հոգեբանական կրկնակ հրատարակութեանց մէջ:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Բ., էջ 302: