Արեւմտեան Հայաստանի Վտարանդի Կառավարութիւն

Արեւմտեան Հայաստանի Վտարանդի Կառավարութիւն (հայ.՝ Արևմտյան Հայաստանի վտարանդի կառավարություն, անգլերէն՝ Western Armenia Government in Exile, թրք.՝ Batı Ermenistan Sürgün hükûmeti), պաշտօնապէս՝ Արեւմտեան Հայաստանի Կառավարութիւն Արեւմտեան Հայաստանի տարածքի նկատմամբ անկախութիւնը պահանջող կազմակերպութիւն, որ հռչակուած է Արեւմտեան Հայաստանի Հայերու Ազգային Խորհուրդի կողմէ։:


== Պատմութիւն ==


=== Ակունքներ ===

Համաձայն որոշ աղբիւրներու, Արեւմտեան Հայաստանի Վտարանդի Կառավարութեան կազմավորման գաղափարը կը պատկանի Արցախեան պատերազմի հերոս, ազատամարտիկ Լէոնիտ Ազգալդեանին, սակայն Արեւմտեան Հայաստանի Վտարանդի Կառավարութեան հիմնադրումի գաղափարը հայկական հանրային ատենաբանութեան մտաւ միայն 2000-ականներու սկիզբին, երբ մէկ շարք երկիրներու մէջ՝ Հայաստան, Ռուսիա եւ Ամերիկայի Միացիալ Նահանգներ, Եւրոպա, սկսեցաւ ձեւավորվիլ արեւմտահայերի վտարանդի կառավարութիւն հիմնադրելու հաւակնութիւններ ունեցող կազմակերպութիւններ:

ՀայաստանԱրցախեան պատերազմի աւարտէն ետք՝ 2004 թուականին Շուշիի արեւմտահայերու ժառանգ հանդիսացող շարք մը ազատամարտիկներ հիմնած են Արեւմտեան Հայաստանի Հայերու Ազգային Խորհուրդ կազմակերպութիւնը, որուն նպատակն է հայերու հայրենադարձութիւնը Արեւմտեան Հայաստան, Հայոց Ցեղասպանութան ճանաչումը, Թուրքիոյ Հանրապետութեան կողմէ տարածքային եւ բարոյական փոխհատուցում: 2007 թուականէն Արեւմտեան Հայաստանի Հայերու Ազգային Խորհուրը կ՛առաջնորդուի ազատամարտիկ Արմենակ Աբրահամեանը:

ԱՄՆ2005 թուականին Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու մէջ Մ․ Սոսիկեանը հիմնադրած է Արեւմտեան Հայաստանի Պաշտպանութեան Կոմիտէն: 2015թվականին ԱՄՆ ում հիմնվել է Արևմտյան Հայաստանի Սահմանադիր Գերագույն Իրավարար Ատյան և Արևմտյան Հայաստանի Ակադեմիա կառույցները, որոնց հիմնադիր Նախագահը Սուրիկ Ղազարյանն է։ Կառույցներըը գրանցված են ՄԱԿ-ի կենտրոնական գրասենյակում։

ՌուսիաՌուսիոյ Դաշնակցութիւն Արեւմտեան Հայաստանի Վտարանդի Կառավարութեան հիմնադրման խնդրով զբաղուող գործիչներէն է Կարէն Միքայելեանը, ուր խումբ մը հայ մտաւորականներ եւ հետ 2001 թուականին առաջարկուեցաւ Զուիցերիոյ Լոզանի կամ Ֆրանսայի Սեւր քաղաքներէն մէկուն մէջ կազմակերպել Արեւմտեան Հայաստանի հայութեան հիմնադիր համագումար: Գաղափարը գործադրուեցաւ 2013-2016 թուականներուն, երբ Ֆրանսայի մէջ ձեւաւորուեցաւ Արեւմտահայերու Ազգային Համագումարը, որու ղեկավար ընտրուեցաւ Ռուսաբնակ հրամանատար Նորատ Տէր-Գրիգորեանցը: 2017 թուականին Արեւմտահայերու Ազգային Համագումարէն առանձնացաւ եւ իր կառոյցը ստեղծեց Ս․ Սարադարեանը (Զուիցերիա): Ռուսիոյ Արեւմտեան Հայաստանի գաղափարը գլխաւորապէս տարածած է Հիւսիսափայլ թերթը:


=== Հիմնադրութիւն ===
Վերջապէս, 2011 թուականի Փետրուարի 4-ին Ֆրանսայի մէջ՝ դեռ 2004 թուականին Շուշիի մէջ հիմնադրուած Արեւմտեան Հայաստանի Հայերու Ազգային Խորհուրդի հռչակագրի մէջ յայտարարուած է Արեւմտեան Հայաստանի Վտարանդի Կառավարութեան կազմաւորման մասին, զոր մինչեւ այսօր կը հանդիսանայ որոշակի յաջողութիւններու հասած եւ արեւմտահայերու շահերու ներկայացման հիմնական կառոյցը: 
Այդպէսով, 2011 թուականի Փետրուար 4-էն սկսեալ գործող Արեւմտեան Հայաստանի Վտարանդի Կառավարութիւնը արդէն ընդունած է Արեւմտեան Հայաստանի Սահմանադրութիւնը, Արեւմտեան Հայաստանի դրօշակը, Արեւմտեան Հայաստանի զինանշանը եւ Արեւմտեան Հայաստանի օրհներգը:


== Ղեկավար կազմ ==
Արեւմտեան Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահն էր Արամ Մկրտչյան: Արեւմտեան Հայաստանի Վտարանդի Կառավարութեան առաջին վարչապետն էր Արամ Մկրտչեանը։ Նոր վարչապետն է Գառնիկ Սարգիսեանը։


== Հետաքրքրական փաստեր ==
2015 թուականի Մայիսին եւ նոյն թուականի Յունիս 1-ին ձեւաւորուած է Արեւմտեան Հայաստանի Ոտնագնդակի Դաշնակցութիւնը (կամ ֆութպոլի ֆետերացիան), իսկ նոյն թուականի Յունիս 1-ին ան կ՛անդամակցի Անկախ Ոտնագնդակային Ընկերակցութիւններու Դաշնակցութեան (Անկախ ֆութպոլային ասոցիացիաների կոնֆետերացիա) (ConIFA)։ Կը գործէ Արեւմտեան Հայաստանի ոտնագնդակի ազգային հաւաքականը:


== Պատկերասրահ ==

		
		


== Տե՛ս նաեւ ==
Արեւմտեան Հայաստան


== Այլ աղբիւրներ ==
Արեւմտեան Հայաստանի պետութեան սահմանադրութիւն, Երեւան, «Շուշի հիմնադրամ», ISBN 978-9939-9084-5-8։


== Արտաքին յղումներ ==
Արեւմտեան Հայաստանի Կառավարութեան Պաշտօնական կայքէջ
Արեւմտեան Հայաստանի Պետական Հեռուստատեսութեան կայքէջ
Հանդիպում քննարկում «Արեւմտեան Հայաստանի  իրաւաքաղաքական կառոյցների գործունէութիւնը, ի՞նչ անել» թեմայով։
Արեւմտեան Հայաստանի հայերի եւ Արեւմտեան Հայաստանի իրաւունքների պաշտպանութեան իրաւական–քաղաքական միասնական փաթեթ