armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Զարեհ Ա. Կաթողիկոս

Զարեհ Ա. (աւազանի անունով՝ Սիմոն, 14 Փետրուար 1915(1915-02-14), Մարաշ, Ատանայի վիլայէթ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 18 Փետրուար 1963(1963-02-18), Անթիլիաս, Մաթնի շրջան, Լեռնային Լիբանանի նահանգ, Լիբանան), Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոս 1956-1963:


== Կենսագրութիւն ==
Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Զարեհ Ա. Կաթողիկոս Ա. ծնած է 1915-ին Մարաշ, Փայասլեան յարկի տակ: 1931-ին եղած է Մեծն Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Անթիլիասի նորահաստատ դպրեվանքին անդրանիկ սաներէն: 1933-1938-ին հետեւած է Պրիւքսէլի համալսարանի հայագիտութեան եւ արեւելագիտութեան դասընթացքներուն:
1939-ին Զարեհ վարդապետ առաջնորդական տեղապահ ընտրուած է Հալէպի թեմին, իսկ առաջնորդ՝ 1943-ին: 1947-ին եպիսկոպոս ձեռնադրուած է երջանկայիշատակ Գարեգին Ա. Յովսէփեան Կաթողիկոսի կողմէ։ Գարեգին Ա. Կաթողիկոսի վախճանումէն ետք (1952), շուրջ չորս տարի տեւած ու Հայաստանեայց եկեղեցին պառակտման եզրին հասցուցած ազգային, քաղաքական եւ գաղափարական բուռն վէճերէ ու հակամարտութիւններէ ետք, 20 Փետրուար 1956-ին Զարեհ Ա. ընտրուած է Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոս: Վախճանած է 18 Փետրուար 1963-ին։ 
Կաթողիկոսական իր պաշտօնավարութեան  եօթնամեայ շրջանին, անանձնական մօտեցումով, ներողամտութեան ոգիով եւ անսահման բարութեամբ ու նուիրումով մեծ ներդրում ունեցած է ընտրութեան նախօրէին եւ անոր յաջորդած պառակտումի դառն էջերը փակելու եւ համերաշխութեան ու միասնականութեան ենթահող պատրաստելու։ Անխախտ հաւատքով փարած է Կիլիկեան Ս. Աթոռի անկախութեան տէր կանգնելու իր կոչումին եւ առաքելութեան: Զարեհ Ա. Կաթողիկոս ­յե­տա­դարձ հա­յեաց­քով ար­ժե­ւո­րած է իր ­ընտ­րու­թեան ի­րա­դար­ձու­թիւնները, անոր 6-րդ ­տա­րե­դար­ձի հան­դի­սութեան ­Կի­լի­կեան Միա­բա­նու­թեան ուղ­ղե­լով իր պատ­գա­մը՝ 20 ­Փետ­րո­ւար 1962-ին.


== Տե՛ս նաեւ ==
Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւն
ՀԵՀՈՄ (Հայ Եկեղեցւոյ Համալսարանական Ուսանողներու Միութիւն)
Արամ Ա. Կաթողիկոս
Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Թանգարան


== Աղբիւրներ ==
Ա. ­Կա­թո­ղի­կոս ­1915-1963
ԵՐՋ. ԶԱ­ՐԵՀ Ա. ԿԱ­ԹՈ­ՂԻ­ԿՈ­ՍԻ ՎԱԽ­ՃԱՆ­ՄԱՆ 50-ՐԴ ԵՒ ԵՐՋ. ԽՈ­ՐԷՆ Ա. ԿԱ­ԹՈ­ՂԻ­ԿՈ­ՍԻ ՎԱԽ­ՃԱՆ­ՄԱՆ 30-ՐԴ ՏԱ­ՐԵ­ԼԻՑ­ՆԵ­ՐՈՒ ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԻ ԵՐԵ­ԿՈՅ
Զարեհ Ա. Կաթողիկոս Փայասլեան (1915-1963)… Հայոց Սրբակեաց Կաթողիկոսի Լուսապսակ Ճակատը
Եսամոլութիւն

Եսամոլութիւնը (անձնասիրութիւն, եսապաշտութիւն, անգլերէն՝ Egoism) ծայրայեղութեան հասած եսականութիւն։ Կը քննուի որոշ «էկօ»ի խնդիրներու մէջ, որոնք կը հետաքրքրեն նաեւ նոյնիսկ հոգեբուժութիւնը:
Հին ժամանակներէն ի վեր կրօնական, փիլիսոփայական, հոգեբանական, տնտեսական եւ կենսաբանական զանազան կարծիքներ արտայայտուած են եսասիրութեան, «ես»ի կարեւորութեան, նաեւ եսամոլութեան մասին։ Կրօնները յաճախ եսամոլութիւնը կը համարեն մեղք կամ չարիք եւ կը կեդրոնանան այլ անհատներու կարեւորութեան վրայ: 


== Եսամոլութիւնը տարբեր բնագաւառներու մէջ ==
Արիստոտել մեղադրած է բոլոր անոնք, որոնք կը մտածէին միայն իրենց շահերու մասին: Այս իրավիճակը ի յայտ կու գայ սեփական անձի հանդէպ սէրը՝ ընկերային գովասանք պահանջող աշխատանքի մէջ:
Իսկ Լուսիուս Սենեքա կը մտածէր «ես»ի մասին: Ան գրած է ինքնապահպանման, ինքնամբռնման մասին եւ զանոնք կը համարէ ինքնագիտակցութիւն, ինչ որ եսամոլութիւն չի համարեր:


=== Տնտեսութեան մէջ ===
Եսամոլութիւնը տնտեսապէս ուսումնասիրուած է Մարքսի նման փիլիսոփաներու կողմէ եւ այդ մէկը բնութագրուած է՝ իբրեւ դրամատիրութեան գերիշխող յատկանիշներէն մէկը։ Ան ըսած է, թէ մարդիկ եսասէր են, սա բնական է, բայց անոնք կ՚ապրին եսամոլութեան մէջ, ինչ որ պայմանաւորուած է շրջակայ միջավայրով:
Էտըմ Սմիթ տնտեսական համակարգը կը սահմանէ՝ որպէս եսամոլութեան նպաստող միջոց: Պեռնար Մանտեւիլ ըսած է. «Ընկերային տնտեսական յառաջընթացը կախեալ է եսամոլութեան թշուառութենէն»:


=== Կենսաբանութեան մէջ ===
Հետաքրքրական է նաեւ եսամոլ բառի օգտագործումը կենսաբանութեան մէջ։ Եսամոլութեան բառի օգտագործումը, որ յայտնի դարձած է Ռիչըրտ Տաուքինսի «Եսամոլական ծինը» գիրքով, կը վերաբերի Տարուինէն սկսեալ եսամոլութեան կենսաբանական գործընթացներուն։


=== Քրիստոնէութեան մէջ ===
Քրիստոնէութեան մէջ եսամոլութիւնը կը համարուի եօթ մեղքերէն մէկը՝ ագահութեան, նախանձի, որկրամոլութեան, զայրոյթի եւ ծուլութեան զուգահեռ: Տանթէի «Աստուածային կատակերգութեան» մէջ կը նկարագրուի «էկօ»ն, որ կը համարուի մահացու մեղքերէն մին։
Ռանի Լի

Ռանի Լի (ֆր.՝ Ranee Lee, 26 Հոկտեմբեր 1942, Պրուքլին, Նիւ Եորք, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), քանատացի ճազ վոքալիստ եւ երաժիշտ, ով կը բնակի Մոնրէալ, Քէպէք: Ան նաեւ դերասան է, հեղինակ, մանկավարժ եւ հեռուստահաղորդավար:


== Կենսագրութիւն ==
Ռանի Լի ծնած է 1942-ին, Պրուքլինի մէջ։ 1970-ին տեղափոխուած է Մոնրէալ: 1970-ականներուն իբրեւ ճազ թմբկահար եւ թենոր սաքսոֆոնիստ շրջագայած է Հիւսիսային Ամերիկայի մէջ։ Յետագային կատարած է Պիլի Հոլիտէյի եւ Lady Day-ի երգերը եւ արժանացած՝ Տորա Մաւոր Մուրի մրցանակին: Հետագային ձայնագրուած է որպէս վոքալիստ՝ 1984-ին թողարկելով իր առաջին «Live At The Bijou» ալպոմը:
Գրած եւ նկարահանուած է Dark Divas, The Musical երաժշտական ժապաւէնին մէջ, որ յարգանքի տուրք է 20-րդ դարու եօթը ամենահեղինակաւոր կին ճազային երգիչներու կեանքին եւ գործունէութեան (Ժոզեֆինա Պէյքէր, Պիլի Հոլիտէյ, Փերլ Պէյլի, Լենա Հորն, Տինա Վաշինկթօն, Էլլա Ֆիցճերալտ, Սառա Վոան):
Ռանի Լիի երգը ներառուած է «Սեւ հոգի» (2002 թ.) շարժուն գծանկարային կարճ ժապաւէնին մէջ:
Ռանի Լի նաեւ մանկական գիրքի հեղինակ է («Nana, What Do You Say?»): Իբրեւ մանկավարժ երկար տարիներ կապուած եղած է Քէպէքի Լաւալ եւ Մաքկիլ համալսարաններու Շուլիչ երաժշտական դպրոցին հետ: Հիւրընկալած է «The Performers» հեռուստատեսային շարքին կողմէ։


== Պարգեւներ, մրցանակներ ==
1988-ին իր երաժշտական եւ դերասանական գործունէութեան համար արժանացած է Մարթին Լիւթեր Քինկ կրտսերի մրցանակին: 2006-ին դարձած է Քանատայի շքանշանակիր: 2004 եւ 2008 թուականներուն արժանացած է Ճազի Մանկավարժներու Միջազգային Ընկերակցութեան մրցանակին: 2010-ին Ranee Lee - Lives Upstairs ալպոմի համար ստացած է Ճունօ մրցանակը:


== Սկաւառակագրութիւն ==
Live at the Bijou (1984)
Deep Song (1989)
The Musicals: Jazz on Broadway (1992)
I Thought About You (1994)
You Must Believe in Swing (1996)
Seasons of Love (1997)
Dark Divas (2000)
Maple Groove (2004)
Just You, Just Me (2005)
Ranee Lee - Lives Upstairs (2009)


=== Աւանդ ===
Stormy Weather: The Music of Harold Arlen (2003) - "The Man That Got Away", "Stormy Weather"


== Արտաքին յղումներ ==
Justin Time (label): Ranee Lee.
Մկրտիչ Աբգար

Մկրտիչ Աբգար(եան) (4 Յունուար 1884(1884-01-04), Նոր Ջուղա, մարզ 5, Սպահան, Իրան - 1967, Թեհրան, Իրան), Խաչիկ վրդ. Առաջնորդ Իրանի Կաթողիկէ Հայոց:


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած 1884 4 Յունուարին՝ Նոր Ջուղայի մէջ։ Նախնական կրթութիւնը կը ստանայ Թեհրանի Ֆրանսական դպրոցը, իսկ բարձրագոյնը՝ Հռոմ «Probaganda»-ի համալսարանը:
1907 Նոյեմբեր 3-ին կաթողիկէ Հայոց եկեղեցիին մէջ քահանայ կը ձեռնագրուի: 
1908 թուականին ուսումը կ'աւարտէ փիլիսոբայութեան եւ աստուածաբանութեան դոկտորի աստիճանով:
1934-ին երբ Հայ Կաթ. Պատրիարքութեան եւ Հռոմի բանակցութեան հետեւանքով Իրանի Կաթողիկէ Հայոց Թեմի վերականգնումը վերջական փուլի կը հասնի, Գեր. Աբգար Նոր Ջուղա կու գայ իբրեւ Հայ Կաթողիկէ թեմի առաջնորդ, ուր նախ նոր եւ հաստատուն հիմերու վրայ կը գնէ տեղւոյն կաթ. Հայոց առաքելութիւնը: Այդ ատենէն Իրանի Կաթողիկէ Հայերը եկեղեցական անկախ եւ ինքնուրոյն վիճակ կը ստանան եւ Հայ կաթ. պատրիարքութեան հովանաւորութեան ներքոյ կը մտնեն:


== Աղբիւրներ ==
Հայր Մկրտիչ Վրդ․ Պոտուրեան, «Հայ Հանրագիտակ», 1938 Պուքրէշ, Ա․ հատոր, էջ 12։
2 Նոյեմբեր

2 Նոկեմբեր, տարուան 306-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 307-րդ) օրն է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
1911՝  Օտիսէաս Էլիթիս․ գրականութեան Նոպելեան մրցանակի դափնեկիր նշանաւոր յոյն բանաստեղծ եւ արձակագիր


== Մահեր ==


== Տօներ ==
1733 թուական

1733 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 33րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1733 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1733 մահեր
Ոչխար

Ոչխար (լատ.՝ Ovis aries), կաթնասուն կենդանի։ Ոչխարը հնագոյն ժամանականերուն ընտելացուած է մարդու կողմէն։ Մարդիկ կ'օգտագործեն ոչխարի բուրդն ու միսը։ Ներկայիս ոչխարի բուրդը՝ աշխարհի տարածքին, ամենաշատ օգտագործուող բուրդն է։ Ոչխարի միսը շատ երկիրներու մէջ կարեւոր հիմնական տեղը կը գրաւէ մարդոց ճաշացանկին մէջ։ Երբեմն կ'օգտագործուի նաեւ ոչխարի կաթը։ Վերջերս, ոչխարները գիտահետազօտական ուսումնասիրութիւններուն մէջ եւս կ'օգտագործուին։
Ոչխարաբուծութիւնը՝ կենդանաբուծութեան այն ճիւղն է, որ կը զբաղի ոչխարներու բուծմամբ։ Ներկայիս ոչխարաբուծութեամբ յայտնի են Չինաստանը, Աւստրալիան, Մեծ Բրիտանիան եւ Նոր Զելանտան։


== Ծագում ==
Ոչխարը մարդու կողմէն ընտելացուած է հնագոյն ժամանակներուն, աւելի քան 8 հազար տարի առաջ ժամանակակից Թուրքիոյ, Սուրիոյ եւ հիւսիսային Միջագետքի տարածքին։ Կ'ենթադրեն, որ ոչխարը մուֆլոնի եւ ուրիալի սերունդն է։


== Ծանoթագրութիւններ ==
1751 թուական

1751 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 51րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1751 ծնունդներ
 

Սեպտեմբեր 5՝ Նիլս Թրէշոու (անգլերէն՝ Niels Treschow, մ.1863), նորվեկացի փիլիսոփայ եւ ազգային գործիչ
Դեկտեմբեր 8՝ Հայնրիխ Ֆիւկեր (գերմաներէն՝ Heinrich Friedrich Füger, մ.1818), գերմանացի եւ աւստրիացի նկարիչ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1751 մահեր
Գրիգոր Բակուրան

Բակուրան, հայ իշխանմ, Կ. Պոլսոյ Ալէքս Ա. կայսեր արքունիքին մէջ, զօրաւոր եւ ճարտար անձ, որ Ալէքսի օգնած էր երբ դեռ ան Բիւզանդիոնի գահը չէր բարձրացած: Ալէքս իր խոստման համաձայն մեծ պատիւներու կը բարձրացնէ Բակարանը։ Երբ Սկիւթացիք շուրջ 1085-ին Յունաց վէայ յարձակեցան՝ զիրենք ընկճելու համար Բակուրանը ղրկեց Ալէքս՝ Վարազ անուն հայ կտրիճ իշխանին հետ, այդ ճակատամարտին մէջ երկու հայ իշխաններն ալ կը սպաննուին։


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիսատ, Ձ.Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, Տպ. Մուքրէշ, 1938, Էջ 339.
Չարլզ Տէմութ

Չարլզ Տէմութ (անգլերէն՝ Charles Demuth, 8 Նոյեմբեր 1883(1883-11-08)[…], Լանկաստեր, Փենսիլվանիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ - 23 Հոկտեմբեր 1935(1935-10-23)[…], Լանկաստեր, Փենսիլվանիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), ամերիկացի նկարիչ, ԱՄՆ նկարչութեան փրէսիշընիզըմի ներկայացուցիչ (փրէսիշընիզըմ նկարչական ոճը կը բնութագրուի վերացական ձեւով, փխրուն Եզրագիծով, կայուն կազմով եւ սովորաբար պատկերելով արդիւնաբերական կամ ճարտարապետական առարկայ (precisionism):


== Կեանք եւ ստեղծագործութիւն ==
Չարլզ Տէմութը ծնած է ծխախոտի առեւտրով զբաղուող ընտանիքի մէջ: Ուսումնասիրած է նկարչութիւն եւ գեղանկարչութիւն Ֆիլատելֆիայի Փենսիլվանիայի գեղարուեստի ակադեմիայի մէջ: Ուսումնառությեն ժամանակ ծանօթացեր է ապագայ բանաստեղծ  Ուիլիըմ Քարլօս Ուիլիըմսի հետ, որու հետ մտերիմ յարաբերութիւններու մէջ էր մինչեւ իր մահը: Աւելի ուշ  Չարլզ Տէմութը իր ուսումը կը շարունակէ Փարիզի մէջ, Քօլարոսի ակադեմիայի մէջ եւ Ժիւլիանի ակադեմիայի մէջ: Փարիզի մէջ ան կ'ընկերանայ նկարիչ Մարստէն Հարթլիի հետ, որուն յաջողուեցաւ ծանօթացնել Տէմութին յայտնի ամերիկացի Քալերիսթ Ալֆրէտ Սթիկլիցի հետ: Նկարիչը կը մտնէ մեծահարուստ Կերթրուտ Սթայնի սրահի մշտական հիւրերու շրջանակի մէջ: ԱՄՆ վերադառնալէն յետոյ, 1926 թուականին  Ա. Սթիկլիցի Intimate Gallery  Նիւ Եորքեան պատկերասրահի մէջ տեղի ունեցաւ նկարիչի առաջին անհատական ցուցահանդէսը: Տէմութը յաճախ կ'այցելէ Նիւ Եորք, ուր ժամանակ կ'անցնէ համասեռականներու (մասնաւորապէս՝ Լաֆայէթի բաղնիքներու) մէջ, սակայն կ'ապրի իր ծնողքին տունը՝ Լանքասթէրի մէջ: Նկարիչը երկար ժամանակ ծանր հիւանդ էր՝ կը տառապէր ազդրի վնասուացքէ եւ շաքարախտէ, որուն հետեւանքով ալ մահացաւ: 
Տէմութը 20-րդ դարու ամերիկեան գեղանկարչութեան շարք մը նշանաւոր կտաւներու ստեղծողն էր: Ոգեշնչուելով Ու. Կ. Ուիլիըմսի Մեծ պատկերը (The Great Figure)  բանաստեղծութեամբ, 1928 թուականին ան կը գրէ իր ամենայայտնի ստեղծագործութիւնը՝ Ոսկեայ № 5 պատկերը: Այս 9 ցուցանակ-դիմանկարներէն մէկն է, որոնք  Տէմութը նկարած է իր ստեղծագործական ընկերներու պատուին՝ (Georgia O'Keeffe) Ճորճիա Օ’Քիֆի, (Arthur Dove) Արթուր Տոուվի,  (Charles Duncan) Չարլզ Սթեֆֆորտ Տունքընի,  (Marsden Hartley) Մարստէն Հարթլի, (John Marin)  Ճոն Մարինի, ինչպէս նաեւ (Gertrude Stein) Կերթրուտ Սթայնի, (Eugene O'Neill) Եուճին Օ'Նիլի, (Wallace Stevens) Ուոլլէս  Սթիվէնսի եւ ՈՒ.Կ. Ուիլիըմսի: Իր միւս նկարներու (Իմ Եգիպտոս (My Egypt)) նկարիչը կը փառաբանէ իր փոքր հայրենիքի՝ Փենսիլվանիայի ճարտարուեստականութիւնը: Այս աշխատանքները դարձած են 20-րդ դարու ամերիկեան արդիապաշտ գեղանկարչութեան վառ դրսեւորումներէն մէկը:


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Գրականութիւն ==
Jonathan Weinberg: Speaking for Vice. Homosexuality in the Art of Charles Demuth, Marsden Hartley, and the First American Avant-Garde. New Haven and London: Yale University Press 1993 (Yale publications in the history of art) ISBN 0-300-05361-4
Stephan Lidl: Art Companies: Bild und Text in William Carlos Williams' Lyrik der 20er Jahre.


== Արտաքին յղումներ ==
Չարլզ Տէմութի ֆոնտ Фонд Ч.Демута (Demuth Foundation)
Արսէն Ջուլֆալակեան

Արսէն Լեւոն Ճուլֆալակեան (8 Մայիս 1987(1987-05-08), Լենինական, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), հայ յունահռոմէական ոճի ըմբշամարտիկ, 2014 թուականի աշխարհի ախոյեան, 2012 թ. Ողիմպիականի արծաթէ մետալակիր։ Եւրոպայի ախոյեան (2009) եւ պրոնզե մետալակիր (2012), աշխարհի արծաթէ (2010) եւ պրոնզէ (2011) մետալակիր։ 2008 եւ 2012 թուականներու Ողիմպիականներու մասնակից։ Միջազգային կարգի Մարզախաղի վարպետ։
2014 թուականի ըմբշամարտի աշխարհի ախոյեան։
Ծնած է Գիւմրի։ Աշխարհի եւ ողիմպիականի ախոյեան, ըմբիշ Լեւոն Ճուլֆալակեանի որդին է։ Հօր ղեկավարութեամբ 1998 թուականէն սկսած է զբաղիլ ըմբշամարտով։ 2001, 2003, 2004 թուականներուբ դարձած է Հայաստանի պատանեկան առաջնութեան ախոյեան։ 2002 թուականին պատանեկան Ողիմպիական խաղերու պրոնզէ մետալակիր, Եւրոպայի պատանեկան առաջնութեան կրկնակի մետալակիր (2003, 2004 թթ.)։ 2004 թուականին Ճանչուած է Եւրոպայի լաւագոյն պատանի մարզիկ։ Եւրոպայի երիտասարդական առաջնութեան պրոնզէ (2005) եւ արծաթէ (2006) մետալակիր։ 2007 թուականին աշխարհի պատանեկան առաջնութեան յաղթող։ 2012 թուականին ճանաչուած է Հայաստանի լաւագոյն մարզիկ։
75 քկ քաշային Արսէն Ճուլֆալակեանի շնորհիւ, 13 տարուան ընդմիջումէն ետք, Հայաստան կրկին ունեցաւ յունահռոմէական ըմբշամարտի աշխարհի ախոյեան. 2014 թուականի Սեպտեմբեր 12-ին Ուզպեքստանի մայրաքաղաք՝ Թաշքենթի մէջ աշխարհի առաջնութեան եզրափակիչին 4։0 հաշուով պարտութեան մատնեց խրուաթ Նեւէն Զուկային եւ հռչակուեցաւ աշխարհի ախոյեան։ Եզրափակիչ հասնելէ առաջ Ճուլֆալակեան յաղթած էր ազրպէյճանցի Էլվին Մուրսալիեւին (9։0), աւստրիացի Ֆլորիան Մաչլիային (12։1), մեքսիքացի Լեւին Էսքոպարին (11։2) եւ վրացի Զուրապ Դաթունաշվիլիին (1։0)։
2015 թուականի Ապրիլ 24-ին Պուլկարիոյ մայրաքաղաք՝ Սոֆիայի մէջ, տեղի ունեցած «Տան Քոլով – Նիքոլա Փեթրովի» անուան ամենամեայ միջազգային մրցաշարքին, 75 քկ քաշային կարգին վաստակած է ոսկէ մետալ:


== Աշխարհի Ախոյեան ==
2014 թուականի Սեպտեմբերին Ուզպեքստանի մայրաքաղաք Թաշքենթի մէջ տեղի ունեցաւ յունահռոմէական ըմբշամարտի աշխարհի առաջնութիւնը։ Մինչեւ 75 քկ քաշային կարգով՝ Արսէն Ճուլֆալակեան Սեպտեմբեր 12-ին հինգ գօտեմարտ խաղալով եւ բոլոր մրցումներն ալ յաղթանակով աւարտելով՝ իր մարզական կենսագրութեան մէջ առաջին անգամ նուաճեց աշխարհի ախոյեանի կոչումը։
Հայաստանի յունահռոմէական ըմբշամարտի հաւաքականի գլխաւոր մարզիչ Լեւոն Ջուլֆալակեանի սանը եզրափակիչին յաղթեց Խրուաթիոյ ներկայացուցիչ Նեւէն Ժուկային եւ Հայաստանին բերաւ առաջին ոսկէ մետալը։ Իրեն համար կը մնայ միայն մէկ, տակաւին չնուաճուած մարզական մէկ բարձրագոյն՝ Ողիմպիական ախոյեանի տիտղոսը։
98 քկ քաշային կարգով հանդէս եկող Արթուր Ալեքսանեան Հայաստանին բերաւ երկրորդ ոսկէ մետալը։


== Պարգեւներ ==
«Հայրենիքին Մատուցած Ծառայութիւնների Համար» 2-րդ աստիճանի մետալ (2012)


== Արտաքին յղումներ ==
Լոնտոն-2012. Հայ օլիմպիականները. Արսեն Ջուլֆալակյան
Գիտնականներ

Գիտնականները այն մարդերն են, որոնք կ'ուսումնասիրեն մեզ շրջապատող աշխարհը եւ կը փորձեն զայն հասկնալ։


== Քիմիագէտներ ==
Քիմիագէտները փորձարկումներ կը կատարեն՝ երեւան հանելու համար, թէ ինչ նիւթերէ կը բաղկանան մեզ շրջապատող իրերը։


== Աստղաբաշխներ ==
Աստղաբաշխները կ'ուսումնասիրեն տիեզերքի աստղերն ու մոլորակները։


== Երկրաբաններ ==
Երկրաբանները կ'ուսումնասիրեն աշխարհի ընդերքին մէջ գտնուող ժայռերն ու մետաղները, ինչպէս նաեւ երկրաշարժներու եւ հրաբուխներու պատճառները։


== Բուսաբաններ ==
Բուսաբանները կ'ուսումնասիրեն բուսական աշխարհը, թէ ինչպէս կ'ապրին ու կը բազմանան բոյսերը։


== Օդերեւութաբաններ ==
Օդերեւութաբանները կ'ուսումնասիրեն հովն ու ամպերը՝ նախատեսել կարենալու համար յառաջիկայ օրերու եղանակը։


== Կենսաբաններ ==
Կենսաբանները կ'ուսումնասիրեն մարդկային մարմինը, բոյսերն ու անասունները։ Կենդանաբանները, բուսաբաններն ու բժիշկները զանազան տեսակի կենսաբաններն են։


== Կենդանաբաններ ==
Կենդանաբաններ կ'ուսումնասիրեն անասունները եւ անոնց ապրելակերպը։


== Բնագէտներ ==
Բնագէտները կ'ուսումնասիրեն մեզ շրջապատող կարգ մը երեւոյթներ, ինչպէս՝ լոյսը, ձայնը, ջերմութիւնը, ուժերն ու անոնց յառաջացուցած շարժումները։


== Աղբիւրներ ==
Մշակութային Իմ Առաջին Հանրագիտարանս, Արամ Սեփեթճեան եւ Լեւոն Թորոսեան, 2001-2002, էջ 4-5
Միհրան Իսպիրեան

Միհրան Իսպիրեան (1873, Սվազ) ուսուցիչ, տեսուչ-դասախօս:


== Կենսագրութիւն ==
Ուսումը կ'ստանայ Հալէպի Ֆրանսական եւ ազգային դպրոցները, յետոյ Սիսի Ժառանգաւորացը՝ 6 տարի: Կը շրջի ամբողջ Կիլիկիա եւ Ասորիք, եւ կ'այցելէ Եգիպտոս ու Ֆրանսա: Հայ եւ Ֆրանսական լեզուներու ուսուցիչ՝ ծննդավայրին ազգային վարժարանը՝ 5 տարի, իսկ տասնեակ տարիներէ ի վեր Ազգային Որբանոցի տեսուչ-դասախօս: Աշխատակից թրքահայ թերթերու՝ Վրոյր, Էսփէրօ, Նարհիմ, Պուէտ, Մուշեղ եւ Տորք ծածկանուններով. Իր հայրենակից գրչի եղբայրը Կարապետ Գաբիկեան կ'ենթադրուի պրծած ըլլալ թուրք եաթաղանէն, աքսորադարձ Սեբաստացիի մը վկայութեանը համեմատ.- Երկերը. Խուցեն դուրս պատկերներ. Սրտի եշեր, Գրական շրաջաններ, Հայաստանի ոգին: Կը թողու գրական եւ բանասիրական գործեր ձեռագիր:


== Աղբիւրներ ==
Յուշարձան Տասնըմէկ Ապրիլ 1919, էջ 59
Գոհարիկ (անձնանուն)

Գոհարիկ, հայկական իգական անուն։ Գոհար անուան փաղաքշական ձեւն է։ Յիշատակուած է 14-րդ դարուն, ինչպէս նաեւ թուականը անյայտ արձանագրութեան մը մէջ:
Լեւ Պայախչեւ

Լեւ Սերգէյի Պայախչեւ (վրաց.՝ ლევ სერგის ძე ბაიახჩევი, 7 Սեպտեմբեր, 1930, Թիֆլիս – 26 Դեկտեմբեր, 1992), վրացահայ գծագրիչ։ Վրացական ԽՍՀ վաստակաւոր նկարիչ։ ԽՍՀՄ նկարիչներու միութեան անդամ։


== Կենսագրութիւն ==
Լեւ Պայախչեւ, ծնած է 1930 թուականին, Թիֆլիսի մէջ, ճարտարագէտ Սերգէյ Պայախչեւի եւ Թ. Դ. Բելաեայի ընտանիքին մէջ։ 1959 թուականին աւարտած է Թիֆլիսի գեղարուեստի ակադեմիան: Անոր շուրջ 60 աշխատանքները կը գտնուին Վրաստանի ազգային թանգարանին մէջ, Թիֆլիսի պատմութեան թանգարանին մէջ, ինչպէս նաեւ բազմաթիւ պատկերասրահներու եւ մասնաւոր հաւաքածուներու մէջ։ Պայախչեւի «Խաչելութիւն» կտաւը կը գտնուի Թիֆլիսի Սուրբ Գէորգ հայկական եկեղեցւոյ մէջ։


== Ցուցահանդէսներ ==
1974 թուականին երկու անհատական ցուցահանդէս ունեցած է Թիֆլիսի մէջ։
1979, 1981, 1983, 1984, 1991, 1997, 2010 (հետմահու) անհատական ցուցահանդէսներ Թիֆլիսի մէջ
1985 անհատական ցուցահանդէս Մոսկուայի մէջ
1991 անհատական ցուցահանդէս Գերմանիայի մէջ։


== Գրականութիւն ==
Мамулов С.С. Армяне в Грузии. Книга вторая. Москва. 2002
Работы тбилисских художников-армян в коллекции Александра Пирадова. Тбилиси. 2005
Տմիթրի Ուզնաձէ

Տիմիթրի Նիկոլայի Ուզնաձէ (վրաց.՝ დიმიტრი უზნაძე, 20 Դեկտեմբեր 1886 Սաքարա (ներկայիս՝ Զեստափոնի շրջանը, Վրաստան) — 12 Հոկտեմբեր 1950, Թպիլիսի), վրացի խորհրդային հոգեբան եւ փիլիսոփայ։ Մշակած է դիրքորոշման ընդհանուր հոգեբանական տեսութիւնը։


== Կենսագրութիւն ==
Տիմիթրի Ուզնաձէ ծնած է 1886 թուականին Դեկտեմբեր 20-ին Սաքարա գիւղին մէջ։ 1905 թուականի յեղափոխութեանը մասնակցելու պատճառով հեռացուած է դպրոցէն։ Նոյն թուականին մեկնած է Զուիյցարիա, ապա Գերմանիա։ Կրթութիւնը ստացած է Լայպցիկի (1909) ու Խարկվի մէջ (1913): Հայրենիք վերադառնալէն ետք՝ 1915-1917 թուականներուն, զբաղուած է մանկաւարժական գործունեութեամբ: Թիբիլիսիի պետական համալսարանի հիմնադիրներէն մէկն է ու այդ համալսարանի պարոն է (1918): Այնտեղ ստեղծած է հոգեբանութեան բաժին։ Վրաստանի Գիտութիւններու ակադէմիայի հոգեբանութեան տնօրէնն է եւ Վրաստանի ԳԱ ակադէմիկոս (1941): 1946 թուականին ստացած է Վրաստանի գիտութիւններու վաստակաւոր գործչի տիտղոսը:
Տիմիթրի Ուզնաձէ մահացած է 1950 թուականի Հոկտեմբեր 12-ին Թիբիլիսի մէջ։ Թաղուած է Թիբիլիսիի պետական համալսարանի բակին մէջ:


== Աշխատութիւններ ==
Տիմիթրի Ուզնաձէ հեղինակած է «Դիրքորոշման հոգեբանութեան հիմնական դրոյթները» (1961) եւ «Դիրքորոշման հոգեբանութեան փորձարարական հիմունքներ» (1966) ախատութիւնները, որոնք կը ներկայացուին ու կը հիմնաւորուին դիրքորոշման՝ որպէս սուբյեկտի ու օբյեկտի միջեւ եղած սահմանի հասկացութիւնը։ Ի յայտ գալով սուբյեկտի պահանջմունքի ու անոր բաւարարման օբյեկտիւ իրաւիճակի հակադրութեան պայմաններուն՝ դիրքորոշումը, ըստ Ուզնաձէի, սուբյեկտի ամբողջական, չտարբերակուած վիճակ է, որ կը նախորդէ իրականութիւնը։


== Երկեր ==
Die metaphysische Weltanschauung W. Ssolowiows mit orientierendem Überblick seiner Erkenntnistheorie, Halle/Saale, 1909.
Ընդհանուր հոգեբանութիւն, 1940 (վերահրատարակվել է 2004 թուականին):
Դիրքորոշման հոգեբանութեան փորձարարական հիմունքներ, 1949:
Психологические исследования. — М., 1966.


== Գրականութիւն ==
Прангишвили А. С. Исследования по психологии установки. — Тб., 1967.
Надирашвили Ш. А. Дмитрий Николаевич Узнадзе (к 100-летию со дня рождения)


== Արտաքին յղումներ ==
Контрастная иллюзия по Узнадзе и расширение ее на 3 и более объектов (ռուս.)
Узнадзе Дмитрий Николаевич — статья из Большой советской энциклопедии (3-е издание)
Դմիտրի Ուզնաձե (1886—1950) Մատենագրություն, «Մեցնիերեբա» հրատարակչություն, Թբիլիսի, 1984 Վրաստանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի կայքում
Ռէյմոնտ Սէթլաքուի

Ռէյմոնտ Սէթլաքուի (3 Յուլիս 1928(1928-07-03), Թէթֆորտ Մայնս, Chaudière-Appalaches, Քեպեք, Քանատա - 14 Հոկտեմբեր 2021(2021-10-14), Թէթֆորտ Մայնս, Chaudière-Appalaches, Քեպեք, Քանատա), Քանատայի ծերակոյտի հայազգի անդամ։
Սէթլաքուին մեծ դերակատարութիւն ունեցած է 2002 թուականին Քանատայի ծերակոյտին կողմէ Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման բանաձեւին ընդունման գծով։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ռէյմոնտ Սէթլաքուին ծնած է Թէթֆորտ Մայնսի մէջ: Զաւակն էր Գալիլ Սէթլաքուիի եւ Նազելի Նաքքաշի: Ան Քէպէգ հաստատուած առաջին հայու՝ Ազիզ Սէթլաքուիի շառաւիղէն էր, որ իր կարգին հիմնած էր «Setlakwe Limited» հաստատութիւնը, երաշխաւորելով շատ մը գաղթականներու կեցութիւնը Քանատա:
Սէթլաքուին իրաւաբանութեան վկայականը ստացած է Լաւալի համալսարանէն: Այնուհետեւ, 2003-ին, Պիշըփ համալսարանը անոր շնորհած է պատուաւոր դոկտորայի վկայական:
Ռէյմոնտը աշխոյժ անդամ եղած է Քանատայի Ազատական կուսակցութեան: 2000 թուականին ան նշանակուած է ծերակոյտի անդամ, ընդմիշտ հպարտանալով Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման 44-րդ բանաձեւի ընդունման գործին մէջ իր ունեցած մեծ ներդրումով:


== Պարգեւներ ==
1996-ին, Քանատայի կառավարիչ Ռոմէօ Լէպլանգի կողմէ պարգեւատրուած է «Order of Canada» շքանշանով, հասարակական կեանքին մէջ իր ունեցած ակնառու աւանդին եւ նուիրումին համար,
իսկ 2016-ին« Քէպէգի նահանգապետին կողմէ՝ «Բացառիկ վաստակ»ի մետալով:
Վահէ (բժիշկ)

Վահէ, հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Բժշկական կրթութիւն է ունեցած եւ որպէս բժիշկ աշխատած։ 1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ, ուղարկուած՝ Կարնոյ ռազմաճակատ եւ որպէս զինուորական բժիշկ ծառայած է։ Կինը՝ Արաքսին, ամուսնոյն հետ մեկնած է Կա­րին։
1919 թուականին դոկտոր Ս. Զարեւանդը այցելած է Չանղըրը եւ հանդիպած Արաքսիին, որ ամուսնացած էր թուրք բժիշկ Զիա պէյին հետ եւ դարձած՝ Միւնիրէ հանըմ։ Կ՛ենթադրուի, որ Զիա պէյ Կարնոյ մէջ սպանած է բժիշկ Վահէին եւ բռնութեամբ անոր կնոջը տիրացած է։


== Գրականութիւն ==
Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթըն, 1957։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Գոհար Մելիքեան

Գոհար Մելիքեան, ծնած է Պէյրութ:


== Կենսագրութիւն ==
Աւարտած է Սահակեան ազգային նաթակրթարանը, դարուհի Յակոբեան Աղջկանց Ամերիկեան Գոլէճը:
Պաշտօնավարած է Դարոգհի Յակոբեան վրժ. մէջ, դասաւանդելով հայերէն լեզու եւ ուսողութիւն։ Հայերէն դասաւանդած է նաեւ Պէյրութի Գոլէժ Փրոսփեսեան-ի մէջ։
1947 թուականին կ՛ամուսնանայ գրագէտ Զարեհ Մելքոնեանի հետ։
Մէջ ընդ մէջ կը հետեւի գրականութեան եւ արուեստի համալսարանական դասընթացքներու, թէ Պէյրութ եւ թէ, յետագային՝ Միացեալ Նահանգներ:
1968 թուականին կը փոխադրուին Միացեալ Նահանգներ ու կը հաստատուին Տիթրոյթ:
Աշխատակցած է Պէյրութի «Ծիածան» գրական ամսագրին. մաս կազմած է անոր խմբագրական մարմնին։ Աշխատակցած է Պոսթոնի «Պայքար» տարեգիրքին։ խմբագրութիւնը վարած է Հ.Բ.Ը.Մ.-ի Ամերիկայի Սանուց Միութեան «Ծիածան» տարեգիրքին:
Ունեցած է գործօն դերեր ազգային կազմակերպութիւններու մէջ։
Ներկայիս կը բնակի Գալիֆորնիոյ Ֆրիմոն քաղաքը։
«Պայքար» տարեգիրքերուն մէջ ստորագրած է գողտրիկ պատմուածքներու շարք մը, իրական կեանքէ առնուած, եւ գրուած իւրայատուկ ոճով: