Համակարգչային Պատմութեան Թանգարան

Համակարգչային պատմութեան թանգարան (անգլերէն՝ Computer History Museum), 1996-ին ԱՄՆ-ի Քալիֆորնիա նահանգի Մաունթին Վիու քաղաքին մէջ հիմնադրուած թանգարան։ Թանգարանը նուիրուած է տեղեկատուական դարաշրջանի հաշուողական արհեստագիտութեան պատմութիւններու եւ նմուշներու պահպանման ու ներկայացման, հաշուողական յեղափոխութեան ուսումնասիրութեան ու հասարակութեան վրայ անոր ունեցած ազդեցութեան։


== Պատմութիւն ==
Թանգարանին ստեղծման պատմութիւնը սկիզբ կ'առնէ 1968-ին, երբ ամերիկացի ելեկտրական արհեստագիտութեան պատասխանատու Կորտըն Պէլ կը սկսի պատմական հաւաքածուն կազմելու որոնողական աշխատանքները։ Նոյն ժամանակաշրջանին ուրիշները կը փորձէին պահպանել Whirlwind համակարգիչը։ Թանգարանային նախագիծի առաջին ցուցադրումը տեղի կ'ունենայ 1975-ին, «Digital Equipment Corporation»-ի նախասրահի վերարկուներու հանդերձարանին մէջ։ 1978-ին թանգարանը (այժմ՝ Թուային Համակարգիչներու Թանգարան (TDCM)) կը տեղափոխուի Մասաչուսէթսի Մալպարաու քաղաքի «Digital Equipment Corporation»-ի նախասրահը։ 1979-ին Թուային Համակարգիչներու Թանգարանին մէջ (TCM) առաջին դասախօսութիւնը կը կարդայ Մորիս Ուիլքս։
1982-ին Թուային համակարգիչներու թանգարանը կը միաւորուի Պոսթընի համակարգչային թանգարանին եւ 1984-ին կը տեղափոխուի Պոսթընի  Թանգարանային նաւակայան։
1996/1997 թուականներուն Սիլիքոն Հովիտին մէջ կը ստեղծուի Թուային Համակարգիչներու Թանգարանի պատմութեան կեդրոն (TCMHC)։ ՆԱՍԱ-ն կերրոնի համար տարածք կ'ապահովէ Մոֆֆեթ զինուորական օդակայանի տարածքին մէջ (հին շէնքը, որ նախապէս եղած է ռազմածովային կահոյքի կեդրոնատեղի) եւ Թուային Համակարգիչներու Թանգարանէն մեծ թիւով նմուշներ կը տեղափոխուին այնտեղ
1999-ին Թուային Համակարգիչներու Թանգարանն ու պատմութեան կեդրոնը կը միաւորուին եւ թանգարանը կը դադրի գործելէ։ Հոն գտնուող ցուցանմուշները 2000-ին կը տեղափոխուին Թուային Համակարգիչներու Թանգարանի պատմութեան կեդրոն։ Թուային Համակարգիչներու Թանգարան անուանումը 2000-ին կը պահպանէ Պոսթընի Գիտութեան Թանգարանը, իսկ Թուային Համակարգիչներու Թանգարանի պատմութեան կեդրոնը կը փոխէ իր անունը եւ կը դառնայ Համակարգչային Պատմութեան Թանգարան (CHM)։
2003-ին հանրութեան համար կը բացուի Համակարգչային Պատմութեան Թանգարանի նոր շէնքը, ուր նախապէս կը գտնուէր Silicon Graphics-ը։


== Հաւաքածոյ Եւ Ցուցադրութեան Տարածք ==

Համակարգչային Պատմութեան Թանգարանը ունի աշխարհի հաշուողական արհեստագիտութեան մեծագոյն եւ ամէնէն նշանակալի հաւաքածոն (Գերմանիոյ Պատերպորն քաղաքի Հայնց Նիքստորֆ թանգարանին մէջ կը ցուցադրուին աւելի շատ նմուշներ, սակայն ունի աւելի փոքր փոքր հաւաքածոյ)։ Հաւաքածոն կը ներառէ եզակի ու հազուագիւտ առարկաներ, օրինակ՝ Cray-1 գերհամակարգիչը, ինչպէս նաեւ Cray-2, Cray-3, Եութայի թէյամանը, Neiman Marcus ընկերութեան 1969-ի խոհանոցային համակարգիչը, Apple I-ը,  Google-ի առաջին սերունդի ուէպ-սըրվըրներու նմուշներ։ Հաւաքածոն կը ներառէ շուրջ 90000 նմուշ՝ լուսանկարներ եւ ֆիլմեր, ինչպէս նաեւ 1200 մ ցուցակագրուած փաստաթղթաւորում եւ քանի մը հարիւր կիկապայթ ծրագրային ապահովում։ Համակարգչային պատմութեան թանգարանի բանաւոր պատմութեան ծրագիրը հաշուողական, ցանցային պատմութեան վերաբերեալ կ'իրականացնէ տեսա-հարցազրոյցներ (2016-ի տուեալներով եղած են շուրջ 700)։
2300 մ 2 տարածք գրաւող «Հեղափոխություն. Հաշվողական Տեխնիկայի Առաջին 2000 Տարիները» ցուցահանդէսը  բացուած է 13 Յունուար 2011-ին։ 20 սրահներու մէջ կը ներկայացուի հաշուողական արհեստագիտութեան պատմութիւնը աբակէն մինչեւ համացանց։ Ցուցադրութեան ամբողջ հաւաքածոն հասանելի է նաեւ առցանց։


== Անդամներ ==
Համակարգչային Պատմութեան Թանգարանի անդամները  բացառիկ իրենց գաղափարներով փոխած են աշխարհը եւ իրենց ազդեցութիւնը ձգած են ապրող իւրաքանչիւր մարդու վրայ։ Թանգարանի առաջին անդամը եղած է Կրէյս Հոփերը (1987)։ 2015-ի տուեալներով, անդամներուն թիւը կը հասնի 70-ի՝

Կրէյս Հոփեր, 1987
Ճեյ Ֆորեսթըր, 1995
Կապոր Միչ, Թէն Օլսըն, 1996
Տենիս Ռիչչի, Քէն Թեմփսըն, Ճոն Պեկուս, Սթիւ Ուոզնիաք, 1997
Ճին Ամտալ, Տոնալտ Կնութ, Կորտըն Մուր, 1998
Ալան Քէյ, Ճոն Մաքարթի, Քոնրատ Ցուզէ, 1999
Ֆրենսիս Էլիզապէթ Ալեն, Ուինթըն Սերֆ, Թոմ Քրիլպերն, 2000
Ֆրետերիք Պրուքս, Ճին Սամեթ, Մորիս Ուիլքս, 2001
Կեշք Չարլզ, Ճոն Ուարնոք, Ճոն Քոք, Միտ Քարվըր, 2002
Թիմ Պերնըրս Լի, Տէյւիտ Ուիլըր, Կորտըն Պել, 2003
Տանիէլ Պրիքլին, Ռոպերթ Ֆրենքսթոն, Նիքլաուս Վիրթ, 2004
Փօլ Պերան, Տուկլաս Էնկելպըրտ, Ալան Շուկարթ, Այվեն Սազերլենտ, 2005
Չարլզ Անթընի Ռիչըրտ Հաուըր, Էլիըթ Ռոպըրտ, Պաթլըր Լեմփսոն, Լի Մարվին, 2006
Ճոն Հենեսի, Տէյւիտ Փաթերսըն, Մարիս Չանկ, Չարլզ Թեքըր, 2007
Ճին Պարթիկ, Ռոպերթ Պետքալֆ, Լինուս Թորվալտս, 2008
Ֆետերիքքօ Ֆաճին, Թետ Հոֆ, Մազոր Սթենլի, Շիմա Մասաթոշի, Տոնալտ Տ. Չամպերլին, Ռոտերթ Էւերեթ, 2009
Ուիթֆիլ Տիֆի, Մարթին Հելման, Ռալֆ Մերքլ, Պիլ Ճէյ, 2011
Ֆերնանտօ Խոսէ Քորպաթօ, Էտուըրտ Ալպերթ Ֆէյկենպաու, Սթիւ Ֆարպըր, Սոֆի Ուիլսըն, 2012
Էտ Քեթմըլ, Հէրի Հասքի, Ռոպըրթ Թէյլըր, 2013
Լին Քոնվէյ, Ճոն Քրաուֆորտ, Այրվին Մ. Ճէյքըպս, 2014
Պիորն Ստրաուստրուպ, Չարլզ Ուիլիամ Պախման, Էւելին Պերեզին, 2015
Տէյվ Քաթլըր, Լի Ֆելսընշտէյն, Ֆիլ Մուրպի, 2016


== Տես Նաեւ ==
Սիլիքոնի Հովիտ
Հաշուողական Թեքնիքի Պատմութիւն
Գիտութեան Թանգարան (Պոսթըն)


== Գրականութիւն ==
Bell, Gordon (2011). Out of a Closet։ The Early Years of the Computer [x]* Museum. Microsoft Technical Report MSR-TR-2011-44.