armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Հիպոկրատ

Հիպոկրատը կամ Հիպոկրատեսը (յունարէն՝ Ιπποκράτης, Hippokrates), հին յոյն բժիշկ, փիլիսոփայ, հին բժշկութեան բարենորոգիչ, կը համարուի բժշկութեան հայրը։ Ան բժշկութիւնը ձերբազատած է քրմական ազդեցութենէն եւ որոշած անոր ինքնուրույն զարգացման ուղին։ Անոր նշանաբանն է՝ բուժել մարմինը ամբողջութեամբ, ոչ թէ՝ մասամբ։ Հիպոկրատին երդումը տարածուած է աշխարհով մէկ, եւ կ'արտասանուի աշխարհի գրեթէ բոլոր բժշկական համալսարաններու աւարտական հանդէսներուն ընթացքին։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Կոս կղզիին մէջ, բժիշկի ընտանեկան յարկին տակ։ Կ'ենթադրեն, որ ան կը պատկանէր բժիշկներու ժառանգական ընտանիքի 17-րդ սերունդին։ Բժշկական կրթութիւն ստացած է հօր մօտ, ծնողքին մահէն ետք՝ շարունակած Աթէնքի մէջ։ Հետագային շրջած է Յունաստան, Եգիպտոս, Փոքր Ասիա, Լիբանան, Սեւ ծովու ափերուն, սկիւթացիներուն քով եւ ծանօթացած Մերձաւոր Արեւելքի ու Եգիպտոսի ժողովուրդներու բժշկութեան։ Մեզի հասած են Հիպոկրատի շարք մը գործեր, որոնք հին Յունաստանի այլ բժիշկներու գործերուն հետ միատեղ մտած են Հիպոկրատի ժողովածուին մէջ։ Հիպոկրատ կը սորվեցնէր, որ բժիշկը պէտք է բուժէ ոչ թէ հիւանդութիւնը, այլ՝ հիւանդը, ուշադրութիւն դարձնելով կառուցուածքին անհատական առանձնայատկութիւններուն եւ արտաքին միջավայրին վրայ։ Հիպոկրատ կը համարուի բժշկական աշխարհագրութեան նախահայրը։ Հիպոկրատ ըստ սահմանադրութեան մարդիկը բաժնած է 4 խումբի՝  նշելով, որ իւրաքանչիւր խումբ որոշակի հիւանդութիւններու նկատմամբ ունի նախատրամադրուածութիւն։ Հիպոկրատ մշակած է ախտորոշագիտութեան կարեւոր հարցերը, հաստատած հիւանդութեան զարգացման հիմնական շրջանները, ստեղծած ուսմունք կանխագուշակման մասին եւ սկիզբ դրած հիւանդութեան ընթացքի նկարագրման (հիւանդութեան պատմութիւն)։ Հիպոկրատի հիւանդներու հետազօտման ատեն օգտուած է զննման, շօշափման, ընդբախման եւ լսելու ձեւերէ։ Նկարագրած է բազմաթիւ ախտանշաններ։ Հիւանդութեան պատճառները բաժնած է երկու խումբի՝ ընդհանուր, գերազանցապէս արտաքին (կլիմայի, օդի, ջուրի, սնունդի ազդեցութիւն) եւ անհատական (տարիք, սեռ, սովորություններ, ժառանգականութիւն)։ Յառաջ տարած է բուժման սկզբունքներ՝ օգուտ տալ եւ չվնասել, հակադիրը բուժել հակադիրով, օգնել բնութեան եւ, պահպանելով զգուշութիւն, խնայել հիւանդին։ Հիպոկրատ ծանօթ է նաեւ իբրեւ նշանաւոր վիրաբուժ։ Մշակած է վիրակապերու կիրարկման, կոտրուածքներու եւ յօդացաւերու, վէրքերու, թութքի, բուժման եղանակներ։ Հիպոկրատի անուան հետ կը կապեն բժիշկի երդումը։ ժամանակակից բժշկութեան մէջ պահպանուած են շարք եզրեր՝ Հիպոկրատի երդում, Հիպոկրատի ժողովածու, Հիպոկրատի դէմք, Հիպոկրատի եղունգ, Հիպոկրատի աթոռ, եւ այլն։ Նկատի առնելով բացառիկ ծառայութիւնները համաշխարհային բժշկագիտութեան համար՝ Հիպոկրատը կ'անուանեն բժշկութեան հայր։ Հիպոկրատի գործերը նպաստած են նաեւ միջնադարեան Հայաստանի բժշկագիտութեան զարգացման։
Ճորճ Աբրահամ Ժամկոչեան

Ճորճ Աբրահամ Ժամկոչեան ծնած է 1926ին, Պուրճ Համուտի Նոր Մարաշ շրջանը, Լիբանան: 2010 տարեշրջանի ՀՄԸՄի Նաւասարդեան մարզախաղերու Պատուոյ Նախագահ:


== Կենսագրութիւն ==
Ան Աբրահամ եւ Մարիամ  Ժամկոչեաններուն չորս զաւակներէն երկրորդն է: Յաճախած է իր ծննդավայրի, այսինքն Նոր Մարաշի «Քառասուն Մանուկ» ազգային նախակրթարանը:

1972ին ծանօթացած է Մաքրուհի Սագաճեանի հետ, որուն հետ ամուսնանալով ընտանեկան երջանիկ բոյն մը կազմած է: Բախտաւորուած են մէկ հատիկ տղայ զաւակով մը, զոր հօր անունով կոչած են Ճորճ:
Եղբ. Ժամկոչեանի հաստատումով, ինք զանազան արհեստներ փորձելէ ետք, ի վերջոյ, կնոջ հետ բացած է լողազգեստի կարատուն մը, որ մեծ յաջողութիւն արձանագրած է:
2005ին, դժբախտաբար քաղցկեղի հիւանդութենէ տառապելով կը մահանայ Ճորճ Ժամկոչեանի կինը, զինք առանձին ձգելով իր մէկ հատիկ զաւկին հետ:

Ներկայիս Ժամկոչեան հանգստեան կոչուած է եւ կը զբաղի շատ ակումբներ այցելելով:


== Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան շարքեր ==
Երիտասարդ տարիքին մտած է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան շարքերը, կնքահայր ունենալով ազգային գործիչ եւ «Ազդակ» պաշտօնաթերթի նախկին տնօրէններէն Հայկ Պալեանը: Գործած է իր ծննդավայրի Սարդարապատ կոմիտէութեան Օհանջանեան խումբէն ներս:


== Լիբանանի «Ազդակ» տպարանի եւ Պոսթընի  «Հայրենիք» պաշտօնաթերթ  գրաշար ==
Փոքր տարիքին կեանքի ասպարէզ նետուելով, փորձած է զանազան արհեստներ սորվիլ: 1954-56, երկու տարի աշխատած է Լիբանանի «Ազդակ»ի տպարանը, իբրեւ գրաշար:
1956ին, իբրեւ գրաշար հրաւիրուած է Արեւելեան ԱՄՆի Պոսթըն քաղաքը եւ աշխատած է տեղւոյն ՀՅԴ  պաշտօնաթերթ «Հայրենիք»ի մէջ։ Սակայն չհամակերպելով քաղաքի ցուրտ օդին, մէկ տարի անց, 1957ին փոխադրուած է Լոս Անճելըս:


== Նաւասարդեան մարզախաղերու պատուոյ նախագահութիւնը ==
Շաբաթ, 8 Մայիս 2010ին, Պըրմինկհամ Հայ Սքուլի պասքեթպոլի գլխաւոր մարզադաշտին վրայ տեղի ունեցած ՀՄԸՄի Նաւասարդեան 35րդ Մարզախաղերու բացման հանդիսութեան ընթացքին, Շրջանային վարչութիւնը պաշտօնապէս յայտարարեց, թէ 2010 տարեշրջանի Նաւասարդեան մարզախաղերու պատուոյ նախագահութիւնը սիրայօժար ընդունած է ստանձնել ազնուական հայորդի ՀՄԸՄական Ճորճ Աբրահամ Ժամկոչեան:


== Աղբիւրներ ==
Պատուոյ Նախագահ Ճորճ Ժամկոչեան
Գրիգոր Ճանկէօզեան

Գրիգոր Ճանկէօզեան՝ երգիչ ու մենակատար (Baritone Պարիթոն վառ ձայն): Գրիգոր Ճանկէօզեանի նշանաբանն է՝ «Միշտ բարձր ու անաղարտ պահել Հայ Երգը»


== Կենսագրութիւն ==
Գրիգոր Ճանկէօզեան ծնած է Լիբանան: Ներկայիս կը բնակի Քանատա: 1971-1976 կը յաճախէ Լիբանանի Պետական երաժշտանոցը, ուսուցչուհի ունենալով տիկին Արփինէ Փեհլիվանեանը: Աւարտելէ ետք, կը մեկնի հայրենիք կատարելագործելու իր երաժշտական ասպարէզը Երեւանի «Կոմիտաս»-ի անուան երաժշտանոցէն ներս, ուսուցիչ ունենալով Արշաւիր Կարապետեանը: Ան կը վերադառնայ Լիբանան:


== Բարեսիրական մենահամերգներ ==
Գրիգոր Ճանկէօզեան բազմաթիւ բարեսիրական մենահամերգներով ելոյթ ունեցած է Սփիւռքի զանազան գաղութներէ ներս, ինչպէս Լիբանան, Սուրիա, Յորդանան, Միացեալ Նահանգներ ու Քանատա: Յատկանշական են իր վերջին տարիներու յաջորդական համերգները նուիրուած «Հայաստան» Համահայկական Հիմնադրամին:
Որպէս հիւր երգիչ ու մենակատար, ան անխտիր, մասնակցութիւնը բերած է հայկական բոլոր միւթիւններու կազմակերպած զանազան բնոյթի ձեռնարկներուն:


== Պարգեւատրում, Շքանշան եւ Ոսկէ մետալ ==
1978-ին կ'արժանանայ Համազգայինի կազմակերպած «Բարսեղ Կանաչեան» երգի մեծ մրցոյթի առաջին ոսկեայ մրցանակին: Ապա կը հրաւիրուի Հալէպ համերգի մը որու աւարտին կրկին կը ստանայ ոսկեայ մետալ մը Սուրիոյ մշակոյթի նախարարին ձեռամբ:
13 Օգոստոս, 2006-ին, առ ի գնահատանք իր կատարած երաժշտական երկար տարիներու ծառայութեան, թէ Լիբանանի եւ թէ Գանատայի մէջ, ան պարգեւատրուեցաւ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Սուրբ Աթոռի Գահակալ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա. Կաթողիկոսի կողմէ, Կիլիկեան «Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշանով, ձեռամբ՝ Քանատայի Հայոց Թեմի առաջնորդ՝ գերաշնորհ Տեր Խաժակ Սրբազան Արքեպիսկոպոս Յակոբեանի:
Նոյն տարին 2006-ի Հոկտեմբերին, Հայաստանի Անկախութեան տօնին առթիւ Ճանկէօզեան հրաւիրուելով Գանատայի մօտ Հայաստանի Հանրապետութեան Դեսպանատուն, դարձեալ կ'արժանանայ Հայաստանի Հանրապետութեան Մշակոյթի Նախարարութեան ոսկեայ շքանշանին, ձեռամբ դեսպանատան լիազօր հաւատարմատար՝ տիար Արման Յակոբեանի:


== Աղբիւրներ ==
Գրիգոր Ճանկէօզեան
ՀԱՅ ԿՐԹԱԿԱՆ ԵՒ ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ՄԻՈՒԹԵԱՆ 80-ԱՄԵԱԿԻ ՏՕՆԱԿԱՏԱՐՈՒԹԻՒՆԸ ԹՈՐՈՆԹՈՅԻ ՄԷՋ== Արտաքին յղումներ ==
Գուգարք (թերթ)

«Գուգարք», եռօրեայ թերթ Խորհրդային Հայաստանի մէջ, ՀԿԿ Գուգարքի շրջկոմի եւ աշխատաւորներո պատգամաւորներու շրջանային սովետի օրգան։
Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1965 թուականին, Կիրովականի մէջ (այժմ՝ Վանաձոր)։ Կը լուսաբանէր շրջանի արդիւնաբերական եւ գիւղատնտեսական ձեռնարկութիւններու աշխատանքը, կը տարածէր առաջաւոր համարուող փորձը, կը ներկայացնէր շրջանի մշակութային եւ մարզական կեանքը։
«Գուգարք»-ը յաջորդած է «Սոցիալիստական արշաւ» (1931—1952 թուականներ), «Կիրովականի կոլեկտիւ տնտեսական» (1953—1960 թուականներ), «Փարոս» (1962—1963) թերթերուն։
Արարատ Բարսեղեան

Արարատ Բարսեղեան (5 Փետրուար 1913(1913-02-05), Պաքու, Ռուսական Կայսրութիւն - 8 Նոյեմբեր 1987(1987-11-08), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), թատերագիր եւ թատերագէտ։ 1937 թուականին եղած է Խորհրդային Հայաստանի Գրողներու միութեան անդամ։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Պաքու: Նախնական կրթութիւնը ստացած է Պաքուի թիւ 44 հայկական միջնակարգ դպրոցէն։
1931 թուականէն սկսած է դերեր ստանձնել 1920 թուականին Պաքուի մէջ հիմնուած Հայկական Պետական թատրոնին մէջ: Այնուհետեւ հանդէս եկած է Երեւանի, Էջմիածինի, Աշտարակի եւ այլ շրջաններու մէջ, դերեր ստանձնելով Երեւանի Պատանի հանդիսատեսի, Գաբրիէլ Սունդուկեանի անուան եւ Ամօ Խարազեանի անուան թատրոններուն մէջ:


=== Իբրեւ թատերագիր ===
Բարսեղեան 1934 թուականէն սկսեալ զբաղած է նաեւ թատերագրութեամբ։ Իր առաջին գործը՝ «Կամօ»ն 1937-ին արժանացած է Խորհրդային Հայաստանի լաւագոյն ներկայացումներու մրցանակաբաշխութեան երկրորդ կարգի մրցանակին: Մրցանակի արժանացած են նաեւ անոր՝

«Հայ Կինը» (1943),
«Սիրոյ Հովիտ» (1955),
«Վարդենիկ» (1973) թատրերգութիւնները:Զանազան հայկական թատերախումբեր ներկայացուցած են Բարսեղեանի ներկայացումները. ինչպէս՝ 

«Քեզ դժուար է մոռանալ»,
«Փակ դռներ»,
«Ծնունդ»,
«Ընդհանուր բաղնիք»,
«Ազնիւ սրտերի աշխարհում» եւ այլ ներկայացումներ:


=== Աշխատութիւններ ===
Բարսեղեանի թատրերգութիւնները հրատարակուած եւ «Պիեսների ժողովածու» հինգ հատորներէ բաղկացած աշխատութեան մէջ:
Անոր թատրերգութիւններէն շատեր թարգմանուած են ռուսերէնի եւ հրատարակուած «Կոտրուած գարշապարը» («Сломанный каблук») խորագրով:


=== Ուսումնասիրութիւններ ===
Բարսեղեան թատրերգութեան կողքին կատարած է նաեւ ուսումնասիրութիւններ, ուսումնասիրելու Լեւոն Երամեանի, Օրի Բունիաթեանի, Յովսէփ Ոսկանեանի, Ալեքսանդր Յովհաննիսեանի եւ Աստղիկ Երամեանի կեանքերը, որոնք իբրեւ առանձին աշխատութիւններ տպագրուած են թատերագիրի կողմէ:
Հարուածային Բանուոր

«Հարուածային Բանուոր», խորհրդային շրջանի հայկական եռօրեայ, ապա՝ երկօրեայ թերթ։ Հանդիսացած է ՀԱՄԽ-ի եւ արհմիութիւններու կեդրոնական վարչութիւններու օրգանը։ Լոյս տեսած է 1933—1934 թուականներուն, Երեւանի մէջ։ Խմբագիր՝ Ոսկանեան։
Լուսաբանած է հանրապետութեան արդիւնաբերական ձեռնարկութիւններու, գիւղատնտեսական արտելներու, նորակառոյցներու արտադրական եւ արհմիութենական կեանքը, բանուորներու նամակներու ու թղթակցութիւններու օգնութեամբ ֆելիետոններով ու ծաղրանկարներով վեր հանել արտադրութեան տարբեր օղակներու մէջ, աշխատաւորութեան կենցաղին եւ սպասարկման բնագաւառին մէջ տեղ գտած ենթադրեալ թերութիւնները։
Թերթի «Շրջիկ խմբագրութիւնը» գործած է Խորհրդային Հայաստանի խոշորագոյն արտադրական ձեռնարկութիւններու եւ շինհրապարակներու մէջ, օգնած սոցմրցութեան կազմակերպման, ամփոփած անոր արդիւնքները, ընդհանրացուցած առաջաւորներու փորձը։
«Հարուածային Բանուոր»-ը անդրադարձած է միջազգային քաղաքական իրադարձութիւններուն եւ սոցիալիստական շարժման, տպագրած լուրեր բուհերու կեանքէն, մարզական նորութիւններ։
Նայիրի Զարեան

Նայիրի Զարեան (13 (26) Յունուար 1901, Քարակիւնտիւզ - 12 Յուլիս 1969(1969-07-12), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), հայ բանաստեղծ, արձակագիր, թատերագիր, հրապարակագիր եւ թարգմանիչ։
Բուն անունով «Հայաստան Եղիազարեան»։ Ծնած է Վանի Խառակոնիս գիւղը։ 1915-ի Մեծ Եղեռնին կը կորսնցնէ ծնողքը։ Կ'անցնի Երեւան, ուր որբանոց կը մտնէ։ 1918-ին կը մասնակցի Սարդարապատի ճակատամարտին։ Բարձրագոյն ուսումը ստացած է Երեւանի, Մոսկուայի եւ Լենիկրատի (այժմ՝ Փեթերսպուրկ) մէջ։


== Գլխաւոր գործերը ==
«Ջրանցքի Կապոյտ Երկրում», բանաստեղծութիւններու ժողովածու, 1926։
«Հրանուշը», 1925։
«Նոյեմբերեան Օրերին», պոէմ, 1926։
«Ռուշանի Քարափը», պոէմ, 1930։
«Սաքօ Միկինեան», պոէմ, 1935։
«Հացաւան», վէպ, 1937, վերամշկուած՝ 1949։
«Մարտակոչ», 1941։
«Վրէժ», 1942։
«Շիկացած Հոգով», 1943։
Լսէք, դարեր, 1943։
«Ձայն Հայրենական», պոէմ, 1943։
«Արա Գեղեցիկ», ողբերգութիւն, 1946։
«Պարոն Պետրոսն Ու Իր Նախարարները», վէպ, 1958։
«Երկրորդ Կեանք», յուշագրութեան գիրք, 1982։
«Տնամերձ Այգի», 1947։
«Աղբիւրի Մօտ», 1950։
Փորձադաշտ, 1953։
Արտաւազդ Եւ Կլեոպատրա, ողբերգութիւն-պոէմ, 1968։
«Սասնայ Դաւիթը», վերապատում, 1966։
«Սպասում Եմ Քեզ», բանաստեղծութիւններու ժողովածու, 1968։


== Պարգեւներ ==
1935 թուականի Յունուարին «Ստալին» բանաստեղծութեան համար արժանացած է պետական բարձրագոյն պարգեւին՝ Լենինի շքանշանի։


== Գրականութիւն ==
Սուրէն Աղաբաբեան, Նայիրի Զարեան, Երեւան, Հայպետհրատ, 1954, 220 էջ։
Սուրէն Աղաբաբեան, Նայիրի Զարեան, Երեւան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1954, 132 էջ։
Սովետահայ գրականութեան պատմութիւն, երկրորդ հատոր (1941-1964, հատորին մէջ զետեղուած է «Նայիրի Զարեան» հօդուածը, որ գրած է Սուրէն Աղաբաբեանը), Երեւան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1967, 655 էջ։
Դարոնեան Ս., Նայիրի Զարեան։ Կեանքը եւ գործունէութիւնը, Ե., 1982։
Սաֆարեան Վ., Նայիրի Զարեան։ Կեանքը եւ գործունէութիւնը, Ե., 1985։
Չինական աւանդական բժշկութիւն

Չինական աւանդական բժշկութիւն (անգլերէն՝ Traditional Chinese Medicine, TCM) ժամանակէն գիտութիւններու եւ գործնականներու համակարգ, որ սկիզբ առած է Հին Չինաստանի մէջ եւ ի յայտ եկած է մարդու կազմի գործունէութեան ուշադիր դիտարկումէն եւ այդ դիտարկումներէն հետագայ համակարգէն՝ կիրառելով տուեալ տարածաշրջանին բնորոշ յառացոյց, որ կարելի է բնութագրել որպէս գիտութիւն խորհրդանիշներու եւ թիւերու մասին։ Չինաստանի մէջ այն կը դիտէ, որպէս գիտութիւն «կեանքի դաստիարակութիւն» գիտութեան մաս մը («յան շէն սյուե»-養生學), որու մէջ բացի բժշկութենէն կը մտնեն նաեւ հոգեբանական գործնական զանազան ձեւեր (ուշու, ցիգուն, դաո-ին եւ այլն), սննդագիտութիւնը եւ այլն։
1950-ական թուականներու կէսին Չինաստանի մէջ վերածնուած է հնագոյն գիտութիւններու եւ գործնականներու հանդէպ հետաքրքրութիւնը, այդ ժամանակ չինական աւանդական բժշկութիւնը վերջնականապէս դարձած է բժշկութեան այլընտրանքային տեսակ եւ կառավարութեան կողմէն սկսած է ներկայանալ որպէս ազգային հարստութիւն, Չինաստանի խորհրդանիշ, որպէս գիտական բնագաւառ։ 1972 թուականէն յետոյ, երբ սահմանները աւելի հստակ դարձած են, չինական աւանդական բժշկութիւնը լայնօրէն տարածուած է արեւմտեան երկիրներու մէջ։
Չինական աւանդական բժշկութիւնը կը համարուի քննադատութեան գիտական մտադրութիւն հիմքեր չունենալու, այն աւանդական բժշկութեան փոխարէն կիրառելու, հնարաւոր կողմնակի ազդեցութիւններու, կենդանիներու եւ բոյսերու՝ այդ թիւին մէջ նաեւ հազուագիւտ եւ անհետացող տեսակներու ոչնչացման պատճառով բնապահպանական սպառնալիքներու պատճառով, ինչ կարող է հանգեցնել կենդանիներու օրկաններու եւ անոնց վաճառքով զբաղուող ոչ օրինաւոր շուկաներու զարգացմանը։
Կիլիկիոյ Երաժշտական Արուեստ

Երաժշտարուեստը։ Կիլիկիոյ մէջ երաժշտական մշակոյթը սկզբնաւորուած է 10-11-րդ դարերուն՝ բուն Հայաստանէն փոխանցուած երաժշտական բանաւոր եւ գրաւոր աւանդոյթներու հիման վրայ։ ժողովրդական երգ-երաժշտութիւնը ծաղկած է հատկապէս 11-12-րդ դարերուն, նկատելիօրէն ազդած հոգեւոր երգարուեստի վրայ, նպաստած հայ տաղերգութեան ծագմանն ու զարգացմանը եւ այլն։ Գուսան, արուեստին մէջ համալրուած ու կատարելագործուեած է ժողովրդական եւ մասնագիտացուած նուագարաններու միակցութիւնը, զարգացած են հայրենները եւ քնար, ու վիպարգական բանահյուսութիւնը։ Ժողովրդական եւ գուսանական երգերէն սակաւաթիւ նմուշներ պահպանուած են, մեզ հասած նիւթերը հիմնականին կը վերաբերին հոգեւոր երաժշտութեանը։ Անիի անկումէն ամիջապէս ազգային հոգեւոր երգարուեստը ծաղկած է նաեւ Կիլիկիոյ մէջ։ Քիչ աւելի ուշ գրեթէ լիակատար իրագործուած են հայ հոգեւոր մասնագիտացուած երաժշտութեան՝ որպէս միաձայնային արուեստի, պատմական բազմադարեան զարգացման գլխաւոր միտումները։ Ամբողջապէս ազգայնացուած են պաշտամունքն ու պաշտոներգութիւնը՝ քրիստոնէական երաժշտաբանաստեղծական կենցաղաւարող ժանրերու վերջնական հայացմամբ։ Մեղեդային, վիպաքնարականութեան տարրերու շնորհիւ հայ հոգեւոր երաժշտութիւնը դարձած  է քրիստոնէական արուեստի ազգային շքեղ հատուածներէն։ Շարականերգութիւնը հարստացուած է դարձուածքի, զարտուղի, ծանր ու ստեղի տիպի եղանակներով։ 13-րդ դարու 1-ին տասնամեակներուն Սիսի մէջ  ստեղծուած է խազաւոր Շարակնոցի առաւել ամբողջ, խմբագրութիւնը («հյըլկցի»՝ Գրիգոր Խուլի անունով), որ դարձած է Գեւորգ Սկեւռացիի 13-րդ դարու վերջին խմբագրութեան հիմքը։ Ջարգացած են նաեւ «մանրուսման եղանակները», որոնք կը հանդիպին 13-րդ դարէն՝  շարք մը  ուրոյն խմբագրութիւններուն մէջ՝ ժամանակի հեղինակաւոր երաժշտապետներու անուններով («Կոստանդի», «Առաքելցի», «Ասեցի» եւ այլն)։ 13-րդ դարու կեսերուն Սիսի մէջ ստեղծուած  է զարդոլորուն երգեցողութիւններու մէկ այլ մատեան՝ Գանձարանը։ Աւարտին տեսք ստացած են  թուերգի նշաններով Աւետարանը, Խազաւոր Շարակնոցը, Ճաշոցը, Մաշտոցը, Ճառընտիրը եւ այլն։ Վանական համալիրներուն մէջ, անոնց կից բարձրագոյն տիպի դպրոցներուն եւ արուեստանոցներուն մէջ  դաստիարակուած են ժամանակի նշանաւոր երաժիշտ բանաստեղծներ Գրիգոր Գ. Պահլաւունին, Ներսէս Լամբրոնացին, Գրիգոր Սկեւռացին, Գրիգոր Անաւարզեցին եւ ուրիշներ։ Ներսէս Շնորհալիի ստեղծագործութիւնը մեծ ու նշանակալի երեւոյթ է համահայկական, նաեւ համաքրիստոնէական (մանաւանդ՝ արլ. քրիստ.) չափանիշներով։ Կիլիկիոյ՝ հայկական երաժշտամշակութային զարգացման մայրուղիէն դուրս գալէն ետք ալ երկար ժամանակ շարունակուած է անոր աւանդոյթներու ազդեցութիւնը հայ իրականութեան վրայ։ Առհասարակ ուշ միջնադարուն (ընդհուպ մինչեւ 19-րդ դար) հայ գրիչները, երգիչներն ու խազագետներն օգտուած են կիլիկեան ծիսակատարկան մատաններէն եւ աշխատած միաձուլել Կիլիկեան ու բուն Հայաստանի երաժշտական լաւագոյն աւանդոյթները։
29 Յունուար

29 Յունուար, տարուան 29-րդ օրն է։

 28 Յունուար  29 Յունուար  30 Յունուար 


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
1951, Անուշաւան եպս. Դանիէլեան, Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան միաբանութեան անդամ, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու Արեւելեան թեմի առաջնորդ։


== Մահեր ==
2015, Աննա Պոյաճեան, բուսաբան-սնկաբան, Վիեննայի միջազգային համալսարանի պատուաւոր դասախօս (ծն․՝ 1954, Երեւան)։


== Տօներ ==
Վարդան էֆենտի

Վարդանեան էֆենտի (1885, Սեբաստիա - 22 Յունիս 1918), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1885 թուականին, Սեբաստիա։ Աւարտած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական բաժինը։
1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ Պա­ղես­տի­նի հիւանդանոցներէն մէկուն մէջ (մենզիլ) ծառայած է որպէս զինուորական բժիշկ՝ հարիւրապետի աստիճանով։
Մահացած է 1918 թուականի Յունիս 22-ին, հիւանդանոցին մէջ՝ 33 տարեկան հասակին։


== Գրականութիւն ==
Ատաշ Ատնան, 20-րդ դարու նահատակ եղած բժիշկները (թուրքերէն), Թուրքիա, 1997։
Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Աղազար Լազարեան

Աղազար Նազարեթի Լազարեան (3 Ապրիլ 1700(1700-04-03), Նոր Ջուղա, մարզ 5, Սպահան, Իրան - 8 Յունուար 1782(1782-01-08), Մոսկուա, Ռուսական Կայսրութիւն), հայ հասարակական գործիչ է, վաճառական։ Լազարեաններու տոհմի հիմնադիրն է Աղազար։ Եղած է Նոր Ջուղայի կառավարիչը։ Յարութիւն եւ Մանուկ եղբայրներու հետ 1741 թուականին կը հիմնէ ընկերութիւն մը եւ առեւտրական աշխատանքներ կը սկսի Ռուսաստանի հետ։ 1747 թուականէն ետք կը հաստատուին Աստրախանի մէջ, իսկ 1749 թուականին կը տեղափոխուին Մոսկուա, ուր կը գտնեն եւ կը մեծցնեն Ֆրիւնովի մետաքսագործական գործա-ընկերութիւնը։ 1774 թուականին Եկատէրինայ II-ի հրամանով Լազարեաններուն կը շնորհուի ռուս ժառանգական ազնուականներու տիտղոսը։ Աղազար Լազարեանը 1779 թուականին Մոսկուայի մէջ կը կառուցէ հայոց Սուրբ Խաչ եկեղեցին:
6 Սեպտեմբեր

6 Սեպտեմբեր, տարուան 249-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 250-րդ) օրն է։


== Դէպքեր ==
1988. Պուտափեշտի (Հունգարիա) Ֆերենց Փուշքաս մարզադաշտին (Նեփսթատիոն) մէջ տեղի կ՛ ունենայ Մարդու Իրաւունքներ, Հի՛մա շարժումին նուիրուած համաշխարհային շրջապտոյտին 4-րդ համերգը


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==


== Տօներ ==
Թամպօ արուեստը

Թամպօ արուեստը (ճափոներէն՝ 田んぼアート) Ճափոնի մէջ սկիզբ առած արուեստի ձեւ մըն է, ուր մարդիկ տարբեր տեսակի եւ գոյներով բրինձ կը ցանեն՝ բրինձի դաշտերուն մէջ արուեստի գործերու կերպարանքով պատկերներ ստեղծելու համար:


== Պատմութիւն ==
1993 թուականին, Ճափոնի հիւսիսը գտնուող Ինաքատաթէ գիւղին բնակիչները միջոց մը կը փնտռեն իրենց գիւղը վերակենդանացնելու համար: Հնագիտական հետազօտութիւնները այն եզրակացութեան կը յանգեցնէ, որ բրինձը այդ տարածքին մէջ աճեցուած է աւելի քան 2000 տարի։ Այս պատմութիւնը յարգելու նպատակով գիւղացիները քաղաքապետարանին ետեւը բրնձի դաշտ մը կը ստեղծեն:
Բրինձը իրբեւ կտաւ՝ գիւղացիները կը մշակեն։ Կը գործածեն չորս տարբեր տեսակի ժառանգական եւ ժամանակակից բրինձի տեսակներ՝ դաշտին մէջ հսկայ պատկեր ստեղծելու համար: Իսկ ամբողջական պատկեր մը դիտելու համար, 22 մեթր բարձրութեամբ կեղծ ամրոցի աշտարակ մը կը կառուցեն:
Ամէն տարի Ինաքատաթէ գիւղին մէջ տեղի կ'ունենայ արտասովոր եւ ստեղծագործ այս արարողութիւնը: 7000 բնակիչ ունեցող այս փոքրիկ շրջանը կրցած է համաշխարհային ծանօթութիւն ձեռք բերել շատ յատուկ պատճառով մը: Այս հռչակին պատճառը «Թամպօ» անուանուած արուեստն է։

Ամէն տարի՝ Ապրիլին, գիւղացիները կը հաւաքուին ու կ'որոշեն թէ ի՛նչ պիտի ցանեն այդ տարուան համար։ Նախքան ցանելը, գիւղացիները համակարգիչներով պատկերը կը գծագրեն՝ պարզելու, թէ՝ ուր ե՛ւ ինչպէս պէտք է տնկեն բրինձը:
2022-ին փառատօնը ուզած է պատուել արուեստի երկու կնոջական դէմքերու նկարներ. Լէոնարտօ տա Վինչիի 1503-ին աւարտած «Ժոքոնտ»-ը եւ ճափոնցի արուեստագէտ Սէյքի Քուրոտայի 1897-ին գծած «Լէյքսայտ» գեղանկարը:
Տէյվիտ Շուիմըր

Տէյվիտ Լորենս Շուիմըր, (անգլ.՝ David Lawrence Schwimmer, ծնած՝ 2 Նոյեմբեր 1966, Նիւ Եորք, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), ամերիկացի դերասան եւ արտադրող, յայտնի է «Friends» հեռուստաշարին մէջ, Ռոս Կելլերին կերպարով, ինչպէս նաեւ՝ «Madagascar» ֆիլմին մէջ իր ձայնագրութեան մասնակցութեամբ:


== Կենսագրութիւն ==
Տէյվիտ Շուիմըր ծնած է է Նիւ Եորքի մէջ ու 2 տարեկան հասակին իր ընտանիքին հետ տեղափոխուած է Լոս Անճելըս։ Դերասանական առաջին փորձերը կատարած է Beverly Hills երկրորդական դպրոցին մէջ։ 1988 թուականին, Տէյվիտ աւարտած է Հիւսիսարեւմտեան համալսարանը՝ թատերական արուեստի եւ բեմական խօսքի բարձր աստիճանով։
Տէյվիտ Շուիմըրի յայտնի ֆիլմերեն են՝ The Pallbearer (1996), Kissing a Fool (1998), Six Days, Seven Nights (1998), Apt Pupil, Picking Up the Pieces (2000) եւ Band of Brothers (2001)


== Ֆիլմեր եւ դերեր ==


=== Հեռուստաշարեր ===


== Արտաքին յղումներ ==
Էջը IMDb կայքում(անգլերէն)
Ճորճ Սորոս

Ճորճ Սորոս (12 Օգոստոս 1930(1930-08-12)[…], Պուտափեշտ, Հունգարիոյ Թագաւորութիւն) ներդրող, մեծահարուստ գործարար, մարդասէր եւ գրագէտ: Աշխարհի ամէնայաջողակ ներդրողներէն մեկն է: 2017-ի Հոկտեմբերի դրութեամբ անոր կարողութիւնը $ 8 պիլիոն է:
«Սորոսի հիմնադրամի» հիմնադիրն է:


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Պուտափեշտ միջին կարողութեան հրէական ընտանիքին մէջ։ Անոր հայրը՝ Թիւատար Շուարցը դատապաշտպան էր, քաղաքի հրէական ահմայնքի նշնաւոր գործիչ, էսփերանթոյի մասնագէտ եւ գրագէտ: 1936-ին ընտանիքը փոխած է մականունը հունկարական ձեւի՝ Շորոշ (Soros): Աւագ եղբայրը՝ ճարտարագէտ, գործարար եւ մարդասէր Փոլ Սորոսն էր (1926—2013):
1947-ին տեղափոխուած է Լոնտոն, ուր ընդունուած է Լոնտոնի տնտեսական եւ քաղաքական գիտութիւններու դպրոցը եւ յաջողութեամբ աւարտած է երեք տարի անց: Ապա անցած է աշխատելու տնայնական իրերու գործատունէն մը ներսը, որմէ ետք զբաղած է առեւտրական գործով, իսկ 1953-ին տեղ ստացած է «Սինկեր եւ Ֆրիթլանտեր» ընկերութենէն ներս:
1956-էն սկսած է ֆինանսիստի գործունէութիւնը: Ան ժամանեցաւ Նիւ Եորք իր ընկերոջ հօր հրաւերով, որ Ուոլ սթրիթին ուներ պրոքըրական ընկերութիւն: Ան սկսաւ իր գործունէութիւնը արժեթուղթերու առեւտուրով, մինչեւ որ 1963-ին նախագահ Ճոն Քենետին մտցրեցաւ նոր հարկեր արտասահմանեան ներդրումներուն համար եւ Սորոսը փակեցաւ իր պիզնըսը:
Հայկ Ասատրեան

Հայկ Ասատրեան (5 Փետրուար 1900(1900-02-05), Ալաշկերտ, Աղրըի մարզ, Թուրքիա - 13 Յունուար 1956(1956-01-13), Սոֆիա, Պուլկարիա), հասարակական եւ քաղաքական գործիչ, խմբագիր, փիլիսոփայ։


== Կեսագրական գիծեր ==
Ծնած է Ալաշկերտի գաւառի Երից գիւղին մէջ: Սկզբնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին եւ Երեւանի թեմական դպրոցին մէջ, ապա՝ ընդունուած է Պերլինի բարձրագոյն քաղաքական դպրոց, որմէ ետք ուսանած է նաեւ Փրակի համալսարանի փիլիսոփայութեան բաժինը, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1930 թուականին եւ ստացած է փիլիսոփայական գիտութիւններու տոքթորի կոչում:
Համալսարանական աշակերտութեան տարիներուն՝ 1918-1919 թուականներուն Երեւանի մէջ սկսած է հրատարակել «Շանթ» թերթը:
Ասատրեան 1921 թուականին մասնակցած է Փետրուարեան ապստամբութիւններուն եւ ձերբակալումէ ազատելու համար Նժդեհի հետ միասին մեկնած է Թաւրիզ, Եւրոպա եւ ապա անցած է Պուլկարիա, ուր եղած է Սոֆիայի Գէորգ-Մեսրոպ ճեմարանի ուսուցիչ:
Սոֆիայի մէջ Ասատրեանի ջանքերով լոյս տեսած է «Խռովք» գիտական ամսագիրը: Ասատրեան եղած է նաեւ «Ռազմիկ» շաբաթաթերթի հիմնադիր-խմբագիր, ինչպէս նաեւ Նժդեհի հետ միասին հրատարակած է «Ցեղ եւ հայրենիք» ամսագիրը:


== Աշխատութիւններ ==
Ասատրեան իր մտածումներն ու ըմբռնումները հրատարակած է առանձին հատորներով. անոր առաջին գործը՝ «Մտածումներ հայկական ճգնաժամի, հայ յեղափոխութեան եւ Մայիս 28-ի մասին» աշխատութիւնը առաջին անգամ լոյս տեսած է 1933 թուականին, որուն յաջորդած են «Արթնացի՛ր, հայ մարդ», «Ցեղանենգ շէյթանը» եւ այլ աշխատութիւններ:
Իր գիրքերուն մէջ Ասատրեան փորձած է փաստել, թէ հայերը ոչ թէ հնդեւրոպական (արիական), այլ սեմական ծագում ունին եւ անոր մասին հրատարակած է «Հայաստան-Արիական նախադիրք առաջաւոր Ասիայում» գիրքը: