armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Զարեհ Մոսքոֆեան

Զարեհ Մոսկոֆեան, ( ծնած է 1898, Իզմիթ,Օսմանեան կայսրութիւն - մահացած է Լիոն, Ֆրանսա 1987) եղած է ծագումով հայ օսմանացի գծագրիչ:


== Կենսագրութիւն ==
Ծագումով հայ՝ Մոսկոֆեան ծնած է Իզմիթ։ Իր ուսումը ստացած է Իզմիթի հայկական դպրոցը։ Դէպի Հալէպ իր կատարած շրջապտոյտէն վերադարձին սկսած է զբաղիլ գծանկարութեամբ։ Ան գծեց Կոստանդնուպոլսոյ տեսարանը։ Ապա ան փոխադրուեցաւ Լիոն, Ֆրանսա, ուր շարունակեց իր գործունէութիւնը արուեստի մէջ եւ միեւնոյն ժամանակ ան դարձած էր ուսուցիչ։ Մահացած է 1987-ին եւ դիակը գտնուած է մէկ ու կէս ամիս ետք։ Մոսկոֆեան ճանցուած էր նաեւ իր բարեգործութեամբ հրեաներու հանդէպ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին։


== Ծանոթագրութիւններ ==
1849 թուական

1849 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 49րդ տարին


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1849 ծնունդներ

Դեկտեմբեր 21՝ Պետրոս Ադամեան (մ.1891), դերասան, բանաստեղծ, նկարիչ
Անյայտ օրով՝
Նշան Արծրունի (մ.1895), բժիշկ. գրող, ազգային գործիչ
Զաքար Զաքարեան (մ.1923), ֆրանսահայ նկարիչ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1849 մահեր

Նոյեմբեր 7՝ Էտկար Ալլան Փօ (անգլերէն՝ Edgar Allan Poe, ծն.1809), ամերիկացի գրող
Հոկտեմբեր 17՝ Ֆրետերիք Շոբեն (լեհ.՝ Fryderyk Franciszek Chopin, ծն.1810), լեհ երաժշտահան
Ֆիպոնաչչիի թիւ

Ֆիպոնաչչիի թիւեր կամ Ֆիպոնաչչիի յաջորդականութիւն, թիւերու յաջորդականութիւն մըն է, որուն մէջ առաջին երկու թիւերն են 0-ն եւ 1-ը, իսկ իւրաքանչիւր յաջորդ թիւը հաւասար է նախորդ երկուքի գումարին։ Յաջորդականութիւնը կոչուած է միջնադարեան իտալացի թուաբանագէտ Լէօնարտօ Պիզայեցիի պատուին, ով յայտնի էր  որպէս Ֆիպոնաչչի։Ֆիպոնաչչիի թիւերու յաջորդականութիւնը կը ներկայացուի գիծային 
  
    
      
        
          {
          
            F
            
              n
            
          
          }
        
      
    
    {\displaystyle \left\{F_{n}\right\}}
   եղանակով:

  
    
      
        
          F
          
            0
          
        
        =
        0
        ,
        
        
          F
          
            1
          
        
        =
        1
        ,
        
        
          F
          
            n
          
        
        =
        
          F
          
            n
            −
            1
          
        
        +
        
          F
          
            n
            −
            2
          
        
        ,
        
        n
        ⩾
        2
        ,
        
        n
        ∈
        
          Z
        
        .
      
    
    {\displaystyle F_{0}=0,\qquad F_{1}=1,\qquad F_{n}=F_{n-1}+F_{n-2},\quad n\geqslant 2,\quad n\in \mathbb {Z} .}
  


== Սահմանում ==
Ֆիպոնաչչիի թիւերու հերթականութիւնը կ'որոշուի հետեւեալ կերպ՝

F0 =0
F1=1
Fn =Fn-1+ Fn-2Յաջորդականութեան առաջին անդամներն են՝  A000045  0, 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55, 89 …Ֆիպոնաչչիի յաջորդականութեան աւելի պատկերաւոր տեսքը հետեւեալն է՝

1՝ 1 + 1 = 2
2՝       1 + 2 = 3
3՝             2 + 3 = 5
4՝                   3 + 5 = 8
5՝                         5 + 8 = 13
6՝                               8 + 13 = 21
7՝                                     13 + 21 = 34
8՝                                             21 + 34 = 55
9՝                                                     34 + 55 = 89
...                                   
n՝                                    Fn-2 + Fn-1 = Fn    
                          


== Պատմութիւն ==
Այս թիւերը ներկայացուց 1202 թուականին Լէօնարտօ Ֆիպոնաչչին, ով յայտնի է նաեւ որպէս «Լէօնարտօ Պիզայեցի»։ Սակայն, հենց շնորհիւ 19րդ դարու թուաբանագէտ Լուկասի «Ֆիպոնաչչիի թիւերը» դարձան համընդհանուր օգտագործելի։ Այնուամենայնիւ այդ թիւերը յիշատակուած են աւելի վաղ՝ 1135 թուականին Կոփալան եւ Խեմաչանտրան `1150 թուականին։
Հայաստանի խորհրդարանական ընտրութիւններ (2021)

Հայաստանի խորհրդարանական ընտրութիւններ (2021), Հայաստանի Ազգային Ժողովի 8-րդ գումարման արտահերթ ընտրութիւններ, որոնք տեղի ունեցած են 20 Յունիս, 2021-ին։ Այս ընտրութիւնները նախատեսուած էին 9 Դեկտեմբեր, 2023-ին, սակայն 2020-ի Արցախեան երկրորդ պատերազմէն ետք Հայաստանի մէջ տեղի ունեցած քաղաքական տագնապին պատճառով ընտրութիւնները տեղի ունեցած են աւելի կանուխ։


== Նախապատմութիւն ==
44-օրեայ պատերազմէն ետք, 9 Նոյեմբեր 2020-ին, Հայաստանի վարչապետ Փաշինեան, Ռուսիոյ նախագահ Վլատիմիր Փութին եւ Ազրպէյճանի նախագահ Իլհամ Ալիեւ կը ստորագրեն զինադադարի համաձայնագիր մը: Արցախի տարածութեան 45% արդէն իսկ ազերի զինուած ուժերու կողմէ գրաւուած էր, սակայն այս պայմանագիրին հետեւանքով Արցախի շուրջ 75%-ը կը յանձնուի Ազրպէյճանի: Զինադադարին համաձայնութեան ստորագրման երեկոյեան, Երեւանի մէջ Փաշինեանի եւ համաձայնութեան դեմ մեծ ցոյց մը տեղի կ'ունենայ: Ցուցարարները կը յաջողին մտնել ազգային ժողովին շէնքը:
Յաջորդող քանի մը ամիսներուն, Փաշինեանի հրաժարականը պահանջող ցոյցերը եւ կոչերը չեն դադրիր: 25 Փետրուար 2021-ին Հայաստանի զինուած ուժերու գլխաւոր շտաբ՝ Օննիկ Գասպարեան եւ 40-է աւելի այլ բարձրաստիճան զօրավարներ կը պահանջեն Փաշինեանի հրաժարականը: Փաշինեան այս մէկը իբր պետական հարուած կը նկարագրէ, սակայն բանակի զօրաշարժ տեղի չ'ունենար: Գասպարեան կ'արձակուի իր պաշտօնէն:
25 Ապրիլին Փաշինեան կը յայտարարէ իր հրաժարականը:
10 Մայիսին խորհրդարանը երկրորդ անգամ Փաշինեանը իբր վարչապետ չ'ընտրեր ու Հայաստանի եօթներորդ Ազգային ժողովը կը լուծուի օրէնքի ուժով։
Այսպիսով արտակարգ ընտրութիւններ կը յայտարարուին 20 Յունիսին:


== Ընտրակարգ ==
Պատգամաւորի թեկնածուն պէտք է նուազագոյնը 25 տարեկան ըլլայ, վերջին 4 տարուան ընթացքին պէտք է ունենայ միայն Հայաստանի քաղաքացիութիւն, մշտապէս ապրած ըլլայ Հայաստանի մէջ, ունենայ ընտրական իրաւունք եւ տիրապետէ հայերէն լեզուին։ Հայաստանի Սահմանադրութեան համաձայն, Ազգային ժողովը կ'ընտրուի ամէն 5 տարի եւ պէտք է ունենայ առնուազն 101 պատգամաւոր:


== Կուսակցութիւններ եւ դաշինքներ ==
4 դաշինքներ եւ 23 կուսակցութիւններ կը ներկայացնեն իրենց փաստաթուղթերը Հայաստանի կեդրոնական ընտրական յանձնաժողովին, ընտրութիւններուն արձանագրուելու համար: 2018-ի ընտրութիւններուն հետ բաղդատած, ուր միայն 2 դաշինք եւ 9 կուսակցութիւն մասնակցած էր, թեկնածուներուն թիւը շատ կը բարձրանայ: Բազմաթիւ կուսակցութիւններ եւ դաշինքներ Հայաստանի Արցախեան երկրորդ պատերազմին պարտութենէն ետք կը հիմնուին: 


== Արդիւնքներ ==
Յունիս 21-ին Հայաստանի կենդրոնական ընտրական յանձնաժողովը հետեւեալ արդիւնքները կը յայտարարէ՝ «Քաղաքացիական պայմանագիր» կը ստանայ 53.96% եւ 72 նիստ խորհրդարանի մէջ, «Հայաստան» դաշինքը 18.8% եւ 27 նիստ, իսկ «Պատիւ Ունեմ» դաշինքը 5.23% եւ 6 նիստ:
Հաւով ապուր

Հաւով ապուր, հաւէ պատրաստուող ջրալի ուտեստ է։ Կ՚եփոուի դանդաղ կրակի վրայ։ Արգանակին կարելի է աւելցնել հաւի միսէ փոքր կտորներ, բանջարեղէն, մաքարոնեղէն (լապշա), հատիկաւոր մշակաբոյսեր, ինչպէս՝ բրինձ կամ գարի եւ այլ բաղադրիչներ։


== Պատմութիւն ==
Որոշ ժամանակ առաջ կը կարծէին, որ հաւի արգանակը կազդուրող եւ առողջացնող է. այն խորհուրդ կու տային հիւանդներուն՝ ենթադրելով, որ ապուրները հեշտ կը մարսուին։ Ք.Ա. առաջին դարուն յոյն բժիշկ Տիոսկորիտեսը, իր «De Materia Medica» դեղորայքային բաղադրատոմսերու հաւաքածոյին մէջ գրած է նաեւ հաւով ապուրի մասին։ Աւիցեննան հաւի արգանակը կը համարէր հիւանդներու համար օգտակար, իսկ 12-րդ դարու եւրոպացի հոգեբան, աստուածաբան եւ բժիշկ Մայմոնիտը կը գրէ, որ հաւով ապուրը խորհուրդ կը տրուի որպէս առողջ սնունդ, ինչպէս նաեւ դեղանիւթ[1]։
Հաւով ապուրի դեղային յատկութեան համոզուածութիւնը մտաւ նաեւ արեւմտեան խոհարարութեան աւանդութիւններուն մէջ։ Մասնաւորապէս, հաւով ապուրը յատուկ ձեւով կապուած է եւրոպական խոհանոցի հետ։ Այսպէս, արեւելեան Եւրոպայի մէջ հրեաները հաւը կ՚եփէին Ուրբաթ, իսկ ստացուած արգանակով շաբաթ օրը ապուր կը պատրաստէին, որ այդ ժամանակ կ՚օգտագործուէր որպէս վերականգնող միջոց։ Ապուրի ժամանակակից անուանումներէն մէկը «հրեական Բենզիլպենիցիլին»-ն է։
Հաւով ապուրի բաղադրատոմսը հրապարակուած է առաջին տպագրուած խոհարարական գիրքերուն մէջ, օրինակ, Փլատինի «De honesta voluptate et valetudine» գիրքը (1470)։ Յետագային, ապուրը վերսկսան պատրաստել 16-րդ դարէն։


== Առանձնայատկութիւն եւ բաղադրութիւն ==
Համաձայն ժամանակակից ուսումնասիրութիւններուն՝ հաւի ապուրը կարող է ունենալ հանգստացուցիչ դեղամիջոցի եւ հակաբորբոքային ազդեցութիւն՝ մրսածութեան համար։ Սակայն «Однако ни одно» իրականացուցած ուսումնասիրութիւնները մինչեւ վերջ չեն պարզած, իսկապէս կը փոխուի՞ արդիւնքը հաւով ապուրի օգտագործման պարագային, այն կարեւոր ազդեցութի՞ւն կ՚ունենայ մարդոց մրսածութեան հիւանդութիւններուն ախտանիշի պարագային։
Կախուած պատրաստման եղանակէն՝ ապուրի քիմիական բաղադրութիւնը կարող է զգալիօրէն փոխուիլ։ Բայց ապուրի բուժող յատկութիւնը գիտականօրէն ապացուցուած է։ Ապուրի բաղադրութեան մէջ մտնող սպիտակուցներն ու վիթամինները դրական ազդեցութիւն ունին պեպտիդներու առողջութեան վրայ։


== Արտաքին յղումներ ==
հավով ապուր Archived 2016-11-19 at the Wayback Machine.
հավով եւ բրինձով ապուր
Մոնոմախի թագ

Մոնոմախի թագ, ինքնակալութեան խորհրդանիշ Ռուսաստանի մէջ, ռուսական մեծ իշխաններու թագը։ 
Աւանդութեան համաձայն, բիւզանդիոնի կայսրը՝ Կոստանդին Մոնոմախ, Մոնոմախի թագը (ոսկեայ նրբահիւս սրածայր գլխարկ՝ պսակուած խաչով, սամոյրով, թանկարժէք քարերով, XIV դ․ միջինասիական գործ) ուղարկած է իր թոռանը՝ Կիեւի մեծ իշխան Վլատիմիր Մոնոմախին։ 
Մոնոմախի թագով առաջինը թագադրուած է ցար Իւան IV-ը (1547 թուականին)․ սովորութիւնը պահպանուած է մինչև 1721 թուական, երբ Մոնոմախի թագը փոխարինուած է կայսերական թագով։ 
Այսօր կը պահուի Մոսկուայի Քրեմլին Զինապալատին մէջ։


== Աղբիւրներ ==
Monomakh’s Cap:
Ճիպրալթարի Նեղուց

Ճիպրալթարի նեղուց (արաբերէն՝ مضيق جبل طارق‎, սպ.՝ Estrecho de Gibraltar) նեղ նեղուց մըն է, որ կը կապէ Ադլանտեան օվկիանոսը Միջերկրական ծովուն եւ կը բաժնէ Եւրոպան Ափրիկէէն։ Անուանումը կու գայ Ճիպրալթարէն, որ իր հերթին Արաբերէն Ճաբել Թարէք (նշանակում է Թարէք լեռ") ի պատիւ Թարէք իպն Զիյատի։
Հէրի Փոթըրը եւ Գաղտնիքներու Սենեակը (ֆիլմ)

Հէրի Փոթըրը եւ Գաղտնիքներու Սենեակը (անգլ.՝ Harry Potter and the Chamber of Secrets) բեմադրիչ Քրիս Քոլոմպոսի ֆիլմերէն, որու գլխաւոր դերերը կը մարմնաւորեն  Տենիըլ Ռեքլիֆը, Ռուբերդ Կրինդը, Էմմա Ուաթսընը, Ռիչըրտ Հէրիսը, Ալան Ռիքմանը, Մակկի Սմիթը, Ռոպպի Կոլտրեյնը, Թոմ Ֆելթոնը, Մաթեու Լուիսը, Յեն Հարտը։ Ֆիլմը նկարահանուած է անգլիացի գրող Ճոան Ռոուլինկի համանուն վէպի հիման վրայ։


== Նիւթը ==
Նախքան Հէրի Փոթըրը երթայ հրաշագործութեան դպրոց Hogwarts, անոր կ'այցելէ Տոպին եւ անոր կը տեղեկացնէ վտանգի մասին, որ պիտի պատահի դպրոցին մէջ եւ իրմէ կը խնդրէ որ դպրոց չ'երթայ։ Երիտասարդ հրաշագործը չի հետեւիր Տոպիին խորհրդին եւ կը վերադառնայ դպրոց ու կը ականատեց կ'ըլլայ ա՛դ բոլոր վտանքաւոր դեպքերուն որ Տոպին նշեց: Շուտով Հէրին իր ընկերներուն հետ կը գիտնայ Գաղտնի սենեակի գոյութեան մասին եւ հոն կը գտնէ Ճիննի Ուիզլին ու կը կռուի Պասիլիք օձին հետ ու անոր թոյնով կը վիրաւորուի, բայց Gryffindor-ի թուրը եւ Dumbledore-ի փիւնիկը յայտնուելով, ան կը սպաննէ այդ հսկայ օձին իսկ փիւնիկն ալ կը բուժէ իր վէրքը ու ան կ'ազատէ դպրոցը ըւ Ճիննին:


== Դերերը ==


== Արտաքին յղումներ ==
Հարի Փոթերը և Գաղտնիքների սենյակը IMDb կայքէջին վրայ
Կաղապար:Kinopoisk
Մանկութիւն Չունեցող Մարդիկ

Մանկութիւն Չունեցող Մարդիկ (1955), Ինքնակենսագրական վէպ։
Սփիւռքահայ գրող Անդրանիկ Ծառուկեանի ամենայայտնի գործն է։ Գիրքը կը բաղկանայ իրարու՝ թեթեւօրէն, կապուած պատմուածքներէ, ուր հեղինակը կը պատմէ որբանոցի մէջ ապրած իր կեանքը։
«Մանկութիւն Չունեցող Մարդիկ»ը Սփիւռքահայ գրականութեան ամենածանօթ գիրքերէն է, որ արժանացած է բազմաթիւ վերահրատարակութիւններու, թէ՛ Սփիւռքի զանազան գաղութներուն եւ թէ ալ Հայաստանի մէջ։
Հարցազրոյցի մը ընթացքին, Ծառուկեան ըսած է, թէ՝ «Մանկութիւն Չունեցող Մարդիկ» վէպը իր նախասիրած գիրքն է:


== Նշումներ ==
Լուսաբեր (թերթ)

«Լուսաբեր», ազգային, քաղաքական եւ գրական երկօրեայ թերթ։ Լոյս տեսած է Գահիրէի մէջ, 1904-1908 թուականներուն։ Խմբագիրներ՝ Աբգար Արփիարեան, ապա՝ Վահան Թէքէեան եւ Երուխան Սրմաքեշխանլեան։
«Լուսաբեր»-ը հիմնական ուշադրութիւնը դարձուցած է Օսմանեան կայսրութեան ներքին եւ արտաքին քաղաքական կացութեան, Արեւմտեան Հայաստանի կեանքի եւ, մասնաւորապէս, հայկական հարցի լուսաբանման։ Կարեւորութիւն տուած է համաշխարհային առաջաւոր հասարակական կարծիքը հայանպաստ հունով ուղղելու խնդրին, քննադատած յետադիմական ռուսական հայատեաց մամուլը, որ հայերուն կը ներկայացնէր Թուրքիոյ մէջ քրտերուն կեղեքելու, Ռուսաստանի մէջ՝ միւս ժողւուրդներուն շահագործելու սադրիչ մեղադրանքներ։ Միաժամանակ քննադատած է միջազգային դիւանագիտութիւնը եւ մեծ տէրութիւններուն, որոնք յանուն իրենց շահերու հայկական հարցը կը շահարկեն Թուրքիոյ վրայ ճնշում գործադրելու համար։ «Լուսաբեր»-ի կարծիքով, Եւրոպայի օգնութեամբ ազատագրուելու սին յոյսերէն ձերբազատուիլը հայ ժողովուրդին կը մղէր ապաւինելու սեփական ուժերուն։ Բազմաթիւ հրապարակումներում ցոյց տուած է արեւմտեան Հայաստանի հիմնական բնակչութեան՝ հայերու տնտեսական եւ քաղաքական ծանր դրութիւնը, յորդորած հայրենակիցներուն՝ չլքել երկիրը։ Հայկական հարցի համար կործանարար համարած է Արեւելեան Հայաստանի հայութեան մասնակցութիւնը ռուսական յեղափոխական շարժումներուն, որոնք ոչ մէկ կապ չունէին հայերու կենսական խնդիրներու հետ։
Ռազմիկ Պօղոսեան

Ռազմիկ Պօղոսեան (28 Յունիս 1937(1937-06-28), Քարաձոր, Սպիտակի շրջան - 6 Դեկտեմբեր 2015(2015-12-06), Վանաձոր, Հայաստան), հայ բանաստեղծ։ Հայաստանի գրողների միութեան անդամ (1969)։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Լոռիի մարզի Քարաձոր գիւղին մէջ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ եւ ապա ընդունուած է Երեւանի Պետական մանկավարժական կաճառի պատմութեան բաժինը, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1961 թուականին:


== Վարած պաշտօններ ==
Պօղոսեան ուսումը աւարտելէ ետք՝ 1961 թուականին ստանձնած է Կիրովականի 6-րդ արուեստագիտական դպրոցի տնօրէնի տեղակալի պաշտօնը՝ մինչեւ 1964 թուականը: Ապա Պօղոսեան 1969 թուականին եղած է Հայաստանի Գրողներու միութեան անդամ, իսկ 1974 թուականին ընտրուած է Գրողներու միութեան Կիրովականի բաժանմունքի պատասխանատու քարտուղար՝ մինչեւ 1990 թուականը: 
Պօղոսեան եղած է Վանաձորի թիւ 46 ուսումնարանի տնօրէն, իսկ 2002 թուականէն մինչեւ 2006 թուականը ստանձնած է Ստեփան Զօրեանի տուն-թանգարանին տնօրէնի պաշտօնը: 


== Ստեղծագործութիւններ ==
Պօղոսեան երիտասարդ տարիքէն սկսած է գրել բանաստեղծութիւններ եւ հրատարակած՝ զանազան թերթերու եւ հանդէսներու մէջ:
Անոր առաջին բանաստեղծութիւններու ժողովածուն լոյս տեսած է 1965 թուականին՝ «Գարնանային նուագներ» խորագրով, որուն յաջորդած են «Մի ափ հող», «Կարօտը սահման չունի», «Թռչուններու պարտէզներ» եւ այլ աշխատութիւններ:


== Մրցանակներ ==
Պօղոսեանի «Սիրելիս, երբ գաս...» բանաստեղծութիւնը 1974 թուականին արժանացած է Գրողներու միութեան մրցանակին:
Այլ մրցանակներ․

ՀԳՄ մրցանակ, 1964 ,
ՀԳՄ Սիմոն Սիմոնեանի անուան մրցանակ, 1997,
ՀԳՄ «Գրական վաստակի համար» ոսկէ մետալ, 2007,
«Բնութեան եւ հասարակութեան մասին» միջազգային ակադեմիայի ակադեմիկոս, 2007,
«Մասրածաղկի բոյրը» գրքի համար` ՀԳՄ «Հրանտ եւ Մանուշակ Սիմոնեաններ» հիմնադրամի մրցանակ, 2010,
ՀՀ մշակոյթի նախարարութեան ոսկէ մետալ, 2012։Բանաստեղծը մահացած է 6 Դեկտեմբեր, 2015 թուականին, Վանաձորի մէջ: Շնորհիւ իր վաստակին, ան արժանացած է Հայաստանի Հանրապետութեան մշակութային նախարարութեան ոսկէ շքանշանին:
Լեւոն Գաթրճեան

Լեւոն Գաթրճեան (10 Յուլիս 1940(1940-07-10), Հալէպ - 1 Յուլիս 2022(2022-07-01), Լոս Անճելըս, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), հայ երգիչ։


== Կենսագրութիւն ==
1963-1966 թուականներուն սորված է Պէյրութի Պետական Երաժշտանոցին մէջ։ Ճանչցուած է ժողովրդական եւ աշուղական, յատկապէս ՍայաթՆովայի երգերու կատարումներով։ Հանդէս եկած է համերգներով Եգիպտոսի, Քուէյթի, Իրանի, Կիպրոսի, ԱՄՆ-ի եւ այլ երկիրներու մէջ։ Հայկական երգացանկով հանդէս եկած է Փարիզի «Օլիմբիա» սրահին մէջ։ 1971-էն սկսեալ երգած է նաեւ Հայաստանի մէջ, կատարած է ձայնագրութիւններ եւ մասնակցած է Սայաթ Նովայի նուիրուած փառատօնին, ինչպէս նաեպւ ի նպաստ Արցախի՝ հանդէս եկած է համերգներով (1988):
Հեղինակ է բազմաթիւ երգերու։ «Մելոտիա» ընկերութիւնը 1987-ին հրապարակած է Գաթրճեանի ձայնասկաւառակը։ 1975-էն կը բնակի Լոս Անճելոսի մէջ, ԱՄՆ:
2010-ին համերգային ծրագիրով հանդէս եկած է Հայաստանի եւ Լեռնային Ղարաբաղի մէջ:


== Մրցանակներ ==
Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց շքանշան, 2005։
Քոլարես (Սինթրա)

Քոլարես (փորթուկալերէն`Colares), քաղաքային թեմ (freguesia), Սինթրա, Փորթուկալ։  


== Ընդհանուր տեղեկութիւններ ==

Համայնքը կը գտնուի Փորթուկալի արեւմտեան ծայրագոյն ծովեզրին եւ Եւրոպայի արեւմտեան ծայրակէտին․ Քապօ տա Ղոքա կամ Քապօ տա Ռոքա (Cabo da Roca)։  Կ՛ ընդգրկէ Ալմոսաժենէ, Աթալէա, Ազենհաս տօ Մառ, Ազոյիա, Քոլարես, Էուկարիա, Ճիկարոս, Միւսիֆալ, Փենետօ, Փռայա տաս Մասուս եւ Ուլկէյռա։ Լիզպոնի օդակայանէն 30 քլ․ հեռու է։
Տարածութիւնն է 33․37 քլ², իսկ բնակչութեան թիւն է 7 628։   


== Պատմական ակնարկ ==
Քոլարես, հնադարէն եղած է բնակավայր։  Մասուզ Maçãs գետաբերանին մօտ հռոմէացիներու տիրապետութեան ժամանակաշրջանէն գտնուած արձանագրութիւնը SOLI ET LUNAE CESTIVIUS ACIDIVIS PERENNIS LEG. AVG. PR. PR. PROVINCIAE LUSITANAE  Քոլարեսի ճարտարապետութիւնը կը ցոլացնէ։
ԺԲ․ դարասկիզբին (1108)՝ Նորվեկեան Խաչակրութեան շրջանին, քանի մը ամսուան համար շրջանը կ՛ իյնայ Նորվեկիոյ Սիկըրտ Ա․ Մակնուսըն թագաւորին գերիշխանութեան տակ։  1147-ին, Փորթուկալի առաջին թագաւոր Ալֆոնսօ Էնրիքեսի օրով, Քոլարես մաս կը կազմէ Փորթուկալի թագաւորութեան մինչեւ 1385։  Կը դառնայ կարեւոր կեդրոն երբ թագաւորներէն կը ստանայ քանիցս «ֆորալ» foral  թագաւորական գիրը*։ 
Ֆորալ (Foral կամ Carta de Foral), Փորթուկալիոյ թագաւորներու գիր (ԺԲ․ - ԺԶ․ դարեր)․ նպատակն էր Խորհուրդի մը ստեղծումը, որպէսզի հսկէ վարչութիւնը, սահմանները եւ առանձնաշնորհումները։
1801-ին Քոլարես քաղաքապետութիւնը ունի 1 930 բնակիչ, իսկ 1849-ին՝ 3 341։  1855-ին Քոլարես կ՛ ընդգրկուի Սինթրա քաղաքապետութեան մէջ իբրեւ համայնք։


== Գիւղատնտեսութիւն ==


=== Այգեգործութիւն ===
Որթատունկերը աւազին կը մշակուին Colares DOC 50 լծվար տարածութեան մէջ։  1940-ական թուականներուն այգեստանը 2․500 լծվար տարածութիւն էր եւ 1934 - 1994 միայն համայնքին ընկերակցութեան արտօնուած էր գործածել Colares անունը։
«Ֆիլոքսերա» Phylloxera խաղողի որդը աւազին վրայ չ՛ապրիր, այդ պատճառով Քոլարեսի այգիները, Եւրոպայի հազուագիւտ որթատունկերէն են որ չեն պատուաստուիր։ 


=== Գինեգործութիւն ===
Կարմիր գինին կ՛ արտադրուի մշակուած որթատունկերու 75%-էն՝ Ռամիսքօ տեսակէն Ramisco։  Ճերմակ գինին Մալվազիա malvasia խաղողի տեսակին տեղական մէկ զանազանակէն կ՛ արտադրուի։


== Տեսարժան վայրեր ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
    


== Արտաքին յղումներ ==
Ալֆոնսօ Էնրիքես (յունարէն)
Իպերական թերակղզին
Նորբեկեան խաչակրութիւն (անգլերէն)
Ramisco(անգլերէն)
Malvasia(անգլերէն)
Արմենուհի Թէրզեան

Սրմենուհի Թէրզեան, (1910 – 1992) Ծնած եւ մահացած է Իսթանպուլ։ Յաճախած է Ներսէսեան վարժարան։


== Կենսագրութիւն ==
Զաւակը Երզնկացի ծնողներու, ծնած է Պոլիս-Սկիւտար։ Նախակրթութիւնը եւ երկրորդական ուսումը ստացած է Գընալը Կղզիի Նէրսէսեան ազգային վարժարանին մէջ, ապա ինքնաշխատութեամբ զարգացած է եւ յառաջդիմած է՝ մասնաւորաբար գրական մարզին մէջ։
Իր առաջին քերթուածը՝ Որոշում հրատարակուած է «Մարմարա»՝ օրաթերթի գրական էջին մէջ 1962 թուականին։
1969-1981 պաշտօնավարած է «Մարմարա» օրաթերթի խմբագրատան մէջ որպէս տեւական աշխատակից։ Աշխատակցած է Իսթանպուլահայ մամուլին բանաստեղծութիւններով եւ քրոնիկներով։ Մաս կազմած է Մարմարաի խմբագրական կազմին։ Արժանացած է Սարգիս Պօղոսեանի «Իսթանպուլահայ բանաստեղծներ» մրցանակին։ Օգտագործած է Արիան գրչանունը։


== Ստեղծագործութիւններ ==
Իր գործերն են- 

Հետքեր, քերթուածներ (Պոլիս, 1968)
Մթնշաղ, քերթուածներ (Պոլիս, 1978)
Արիանի Ակնարկէն, արձակ քրոնիկներ (Պոլիս, 1986)։1966-1967 տարեշրջանին արժանացած է Ֆրանսահայ ասմունքող Սարգիս Պօղոսեանի հիմնած՝ «Իսթանպուլահայ Բանաստեղծներու Մրցանակ»ին։
Ա. Թէրզեան ունի զգայուն եւ մշտադալար գրիչ մը։


== Աղբիւրներ ==
Սփիւռքահայ արդի գրականութիւն (խմբ. խմբագրող և համադրող՝ Սեդա Ծաղիկեան-Տէմիրճեան), Միշիկըն էջ 23։
Սուտանի Հայերը

Սուտանի հայկական գաղթավայրը երկար պատմութիւն չունի։ Ան հիմնուած է 19-րդ դարու երկրորդ կիսուն։
Առաջին հայ գաղթականները Սուտան եկած են Արաբկիրէն եւ Ակնէն ու բնակութիւն հաստատած են Խարթումի մէջ։ Գաղթօճախը ստուարացած է Պողօս Նուպարի կառավարութեան տարիներուն (1857-1858))։ ։ Սակայն հետագային գաղթավայրի բնակչութիւնը պակասած է՝ Մեհտիի եւ Խալֆայի կրօնական հալածանքի հետեւանքով։
Սուտան մէջ հաստատուած հայ գաղթականներու առաջին խումբերու հիմնական զբաղմունքը եղած է առեւտուրը եւ արհեստագործութիւնը։ Գտնուած են նաեւ հայեր, որոնք հողամասեր գնած են եւ զբաղուած հողագործութեամբ։
Սուտանի հայկական գաղթավայրը բավականաչափ նոր գաղթականներ ընդունած է 1895-96-ին Համիդեան ջարդերու, հետագային՝ Ատանայի կոտորածներու ժամանակ։ Զանգուածային հայ գաղթականութիւն եկած է Սուտան հատկապէս Մեծ եղեռնի օրերուն եւ Զմիւռնիայի եւ Կիլիկիոյ դատարկումէն ետք։ Սուտան եկող հայ գաղթականները մեծ մասամբ անցած են Եգիպտոսի վրայով, այդ պատճառով Սուտանի հայ գաղթավայրը կը համարուի Եգիպտոսի գաղթավարի մէկ ճիւղը։ Նոր եկած գաղթականութիւնը զգալիօրէն փոխած է Սուտանի հայ գաղթօճախի սոցիալական պատկերը։ Սուտանի հայկական համայնքին մէջ կը սկսին երեւիլ նաեւ հայ մտաւորականներ՝ բժիշկներ, ատամնաբոյժեր, դեղագործներ, գիւղատնտեսներ եւ այլն։
Սուտանի հայ գաղթօճախներոպն մէջ եղած են եւրոպական բարձրագոյն կրթութիւն ստացած եւ շարք մը լեզուներ տիրապետող մարդիկ։ Այդ հանգամանքը հնարաւորութիւն տուած է Խարթումի եւ Օնդուրմանի մէջ ստեղծելու մտաւորականներու կամ, ինչպէս իրենք կ՝ ըսէին «կոլեճականներու» մեծ խմբակ մը՝ մասնագէտ Գր. Ճերենճեանի գլխաւորութեամբ։ Այսօր Սուտանի մէջ կը բնակի շուրջ 2000 հայ։


== Տե՛ս նաեւ ==
Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցի (Խարթում)


== Աղբիւրներ ==
Ա. Գ. Աբրահամեան, Համառոտ ուրուագիծ հայ գաղթավայրերու պատմութեան, հատոր Բ, Երեւան, «Հայաստան», 1967, էջ 77-82։Կաղապար:Հայկական սփյուռք
Տապկուած հաց

Բաննոկ (ինչպէս նաեւ յայտնի է որպէս տապկուած հաց), հնդկական խոհանոցի ազգային ուտեստ, այժմ լայնօրէն տարածուած ԱՄՆ-ի հնդկացիական ցեղերու շրջանին մէջ: Կը ներկայացնէ դրոժային խմորի տափակ կտոր (բլիթ)՝ իւղի կամ ճարպի մէջ տապկուած կամ բոված:
Որպէս խաւարտ՝ տապկուած հացի վրայ սովորաբար կը դրուին բակլաներ, տապկուած միսի խճողակ կամ մանր կտրտած պանիր: Տապկուած հացը՝ այդպիսի խաւարտի հետ միասին, յայտնի է որպէս «հնդկական տակօ» կամ «նաւահօ-տակօ»: Տապկուած հացը, որ կը մատուցուի քաղցր խաւարտով, օրինակ՝ մեղրապատ կամ շաքարի փոշի ցանած, տիպիկ ամերիկեան ուտեստ է՝ յայտնի որպէս «Փիղի ականջ»:
Տապկուած հացը պաշտամունքային դարձած է ԱՄՆ-ի հնդկիկներու մշակոյթին մէջ: Այն հանդիսանում է ոչ իայն տնակն ուտեստ, այլեւ աւանդաբար կը պատրաստուի այնպիսի տօներու համար, ինչպիսին են՝ «պաու-վաու»-ն եւ նահանգներու տօնաւաճառները: 2005-ին տապկուած հացը յայտարարուեցաւ Հարաւային Դակոտա «նահանգի պաշտօնական հաց»:
Ճիշդ այդ նոյն տարին՝ 2005-ին, տապկուած հացի՝ առողջութեան համար վտանգաւոր ըլլալու մասին հարցը հասարակական լայն քննարկումներու առարկայ դարձաւ. խօսքը կը վերաբերէր ԱՄՆ-ի  հնդիկներու շրջանին ճարպակալման եւ շաքարախտի լայն տարածման գործին տուեալ ուտեստի ունեցած դերին: ԱՄՆ-ի գիւղատնտեսութեան նախարարութեան հաղորդմամբ՝ տապկուած հացի սովորական չափաբաժինը կը պարունակէ 700 քալիորիա եւ շուրջ 20 կրամ ճարպ:
Տապկուած հացը նաեւ յայտնի է հարաւամերիկեան խոհանոցին մէջ՝ որպէս «կաչանգայ»։


== Պատկերասրահ ==

		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Encyclopedia of Oklahoma History and Culture - Fry Bread
Recipes for frybread by Tribe or Nation
Navajo Fry Bread History
Fry Bread Facts
More Than Frybread Mockumentary
Fry Bread House Honored Among the Best of the Best — frybread restaurant in Phoenix a winner of 2012 "America's Classics" James Beard Foundation Award.
Diet or Fry It, Gen Huit, Salish Kootenai Nation|Salish
Նալչիք

Նալչիք, (ռուս.՝ Нальчик), քաղաք Ռուսաստանի մէջ։ Բնակչութիւնը՝ 264 835 մարդ (2013), տարածքը՝ 67 ք.մ.²։ Քաղաքը կը գտնուի Նալչիք գետի ափին, որմէ ստացած է իր անուանումը։
Հիմնադրուած է 1724 թուականին։


== Բնակչութիւն ==


== Ազգային կազմ ==
Նալչիքի բնակչութեան ազգային կազմը 2010 թ.-ի տուեալներով.

ռուսեր — 69 106 (28,9 %),
պալքարներ — 29 212 (12,2 %),
օսեթներ — 4 905 (2,05 %),
ուքրանացիներ — 1 932 (0,81 %),
չեչեններ — 1 320 (0,55 %),
հայեր — 1 793 (0,7 %),
չերքեզներ — 1 595 (0,67 %),
վրացիներ — 1 072 (0,45 %),
թաթարեր — 909 (0,38 %),
հրեաներ — 776 (0,32 %),
մնացեալը այլ քաղաքացիներ։


== Քոյր քաղաքներ ==
Կաղապար:Country data Հորդանան Ամման, Յորդանան
 ԱՄՆ Ռենօ, ԱՄՆ
Ազնիւ Պետրոսեան

Ազնիւ Պետրոսեան (8 Յունուար, 1903, Վան, Վանի վիլայէթ, Օսմանեան կայսրութիւն - 27 Դեկտեմբեր, 1971, Երեւան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), կենսաբանական գիտութիւններու տոքթէօր եւ ՀԽՍՀ մանրէաբանութեան հիմնադիրներէն։ ԽՄԿԿ անդամ 1942 թուականէն։  Պարգեւատրուած է «Լենինի շքանշան»ով։


== Կենսագրական գիծեր ==

Ազնիւ Պետրոսեան, ծնած է Վան, Արեւմտեան Հայաստան, 8 Յունուար 1903-ին։ Եղեռնի օրերուն ծնողքը կը կորսնցնէ եւ որբ կը մնայ։  1925-ին աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանի գիւղատնտեսութեան բաժինը։
1923-ին սկսած է աշխատիլ համալսարանի կեդրոնական գիտահետազօտական փորձագիտական աշխատանոցին մէջ։  1944-ին կը կազմակերպէ ՀԽՍՀ ԳԱ երկրագործութեան հիմնարկը։  1932-1952 թուականներուն դասախօսած է Երեւանի համալսարանին եւ Հայկական գիւղատնտեսական Հիմնարկին մէջ։ 1950-1971 թուականներուն Հայաստանի Գիտութիւններու Ակադեմիայի մանրէակենսաբանութեան հիմնարկութեան պատասխանատուներէն է։
Անոր գիտական աշխատանքները կը վերաբերեն Հայաստանի տարածքին հողերու մանրէաբանական հետազօտութիւնները, հողի պարունակութեան բարելաւման, կենսաբանական, բնագիտական ե ուրիշ առանձնայատկութիւններու ուսումնասիրութիւններ։


== Երկեր ==
Գրած էր աւելի քան 60 գիտական աշխատութիւններ՝ նուիրուած հողի եւ գիւղատնտեսութեան մանրէակենսաբանութեան հարցերուն:
1942-ին լոյս կը տեսնէ «Բակտերեալ պարարտանիւթերը եւ անոնց կիրառումը» գործը, Երեւան։


== Պարգեւատրում ==
Պարգեւատրուած է «Լենինի շքանշան»ով։


== Աղբիւրներ ==
Հայկական սովետական հանրագիտարան, տպ․ 1983, Երեւան, հատոր 9, էջ 261
«Ազատ Օր» օրաթերթ, 18-1-2022, էջ 8