armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Դեղաբանութիւն

Դեղաբանութիւն, գիտութիւն, որ կ՛ուսումնասիրէ մարդու եւ կենդանիներու անդամներու վրայ դեղանիւթերու եւ կենսաբանօրէն աշխոյժ այլ նիւթերու ազդեցութիւնը։ Այդ նպատակով կ՛օգտուին հետազօտման տարբեր ձեւերէն։ Մարդու մարմնի կազմուածքին վրայ դեղանիւթերու ազդեցութեան վերաբերեալ տեղեկութիւնները, որոնք կը ստացուին բուժիչ նպատակով անոնց օգտագործման արդիւնքով, կը կազմեն դեղաբանութեան յատուկ բաժին՝ բուժարանական դեղաբանութիւն։ Դեղաբանութիւնը սերտօրէն կապուած է դեղանիւթերու մասին տարբեր, առաջին հերթին՝ դեղագործական, գիտութիւններու (օրինակ՝ դեղագործական քիմիագիտութեան) եւ դեղագիտութեան (գիտութիւն բուսական եւ կենդանական, ծագման դեղանիւթային հումքի մասին):


== Զարգացման պատմութիւն ==

Մեծ թիւով շումերական սեպագիր կաւէ տախտակներ բժշկական դեղատոմսեր կը պարունակէ։
Հին յոյն Տիոկլես Կարիսթացին (Ք․Ա. 4-րդ դար) առաջիններէն էր, որ ուսումնասիրեց բոյսերու բուժական յատկութիւնները։ Ան այդ վերնագրով գրած է շարք մը աշխատութիւններ։


=== Հայաստան ===
Դեղագործութեան զարգացումը ՀՀ-ի մէջ պայմանաւորուած է 1922-ին, Գ. Մետնիկեանի նախաձեռնութեամբ, ԵՊՀ բժշկական ասպարէզին մէջ դեղաբանութեան ամպիոնի կազմակերպմամբ։ 1965-ին ամպիոնին կից բացուած է սրտանօթային համակարգի դեղաբանութեան հարցային տարրալուծարանին մէջ։ 1968-ին համանուն տարրալուծարան ստեղծուած է Լ. Յովհաննիսեանի անուան սրտաբանութեան հիմնարկին մէջ։ Դեղաբանութեան զարգացման նպաստած է նաեւ 1963-ին Ս. Տովլաթեանի նախաձեռնութեամբ կազմակերպուած փորձարարական, բուժումի եւ գործարանական արտադրման տարրալուծարանը։
Սկզբնական շրջանին ուսումնասիրուած են հանքային ջուրերու ազդեցութեան մեքենականութիւնը ստամոքսաղիքային համակարգի շարժողական պաշտօններու վրայ (Գ. Մետնիկեան, Ս Միրզոեան)։ ԽՍՀՄ հայրենական պատերազմի եւ յետպատերազմեան տարիներուն, շարք մը դեղանիւթերու փոխարինողներու ստացման անհրաժեշտութենէն ելլելով, դեղաբանութեան ամպիոնը ՀՀ Բուսաբանութեան հիմնարկի հետ համատեղ ուսումնասիրած է հանրապետութեան բուսական, պաշարները եւ յայտնաբերած աւելի քան 65 կալաքարաձեւ բոյսեր։ Փորձարարական, հետազօտութիւններով բացայայտուած են բուսական ծագման հակամանրէական, շնչառութեան եւ արեան շրջանառութեան խթանիչներ, արեան ճնշումը իջեցնող, միզամուղ, արիւնահոսութիւնը դադարեցնող դեղանիւթեր։ ԵՊԲՀ դեղաբանութեան ամպիոնը ԵՊՀ-ի եւ Կենսագիտական հիմնարկի հետ մշակած է նիւթի կառուցուածքի կապը անոր դեղաբանական, ազդեցութեան հետ։ Հետազօտուած են ստամոքսաղիքային համակարգի պաշտօններու վրայ։ Կարեւոր են նաեւ հակախոցային նոր դեղանիւթերու որոնման եւ անկէ առաւել աշխոյժ պատրաստուկներու ազդեցութեան մեքենականութեան ուսումնասիրութիւնները։
Է. Գաբրիելեանի ղեկավարած գիտահետազօտական խումբը կ՛ուսումնասիրէ անօթարիւն համակարգի պաշտօնական հաւասարակշռութեան խանգարումները զանազան արտակարգ եւ որոշ ախտաբանական վիճակներուն մէջ (պարբերական հիւանդութիւն, անօթային հիւանդութիւններ), ինչպէս նաեւ բացայայտուած խանգարումներու հնարաւոր բժշկականութիւնը, այդ թուին՝ ժողովրդական բժշկութեան մէջ աւանդաբար օգտագործուող դեղաբոյսերէն ստացուող բուսական պատրաստուկներու օգնութեամբ։


== Ծանօթագրութիւններ ==

Կաղապար:ՀԲՀ
1646 թուական

1646 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 46րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1646 ծնունդներ

Խաչատուր Կեսարացի (ծն.1590), կրթական-լուսաւորական գործիչ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1646 մահեր
Սեն Արեւշատեան

Սեն Սուրենի Արեւշատեան (կամ՝ Արեւշատյան, 7 Յունուար, 1928 – 25 Յուլիս, 2014) հայ  ակադեմիկոս, որուն գործը նուիրուած էր հին հայկական փիլիսոփայութեան եւ պատմութեան: Ան նաեւ մասնագիտացած էր միջնադարեան գրութիւններու եւ գիտական թարգմանութիւններու ոլորտին մէջ: Իր հետազոտութիւնները յատկապէս կեդրոնացած էին 5րդ դարու փիլիսոփայ Դաւիթ Անյաղթին շուրջ: Ան Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Երեւանի Մատենադարանի տնօրէնն էր 1982 թուականէն 2007 թուական:
Արեւշատեան անդամ էր Փարիզի մէջ Միջազգային Արարատ Ակադեմիոյ 1993 թուականէն ի վեր, ինչպէս նաեւ անդամ էր Միջազգային Բնական եւ Ընկերային Գիտութիւններու Ակադեմիոյ: Ան հիմնադիրն ու ատենապետն էր Հայաստանի Մշակութային Հիմնադրամին (1986–1989), ինչպէս նաեւ պարգեւատրուած է Երեւանի Պատուաւոր Քաղաքացիի տիտղոսը: Արեւշատեան պարգեւատրուած է Աշխատանքային Կարմիր Դրօշի Շքանշանը:


== Գիտական գործերու ցանկ ==
«Դավիթ Անհաղթ (Անյաղթ), Մեկնութիւն ի վերլուծականն Արիստոտելի» Երեւան 1967
«Փիլիսոփայական գիտության ձեւավորումը հին Հայաստանում (V-VI-րդ դդ)» Երեւան - 1973
«Արիստոտելը եւ հայ փիլիսոփայությունը։ Հոդվածների ժողովածու»
«Դավիթ Անհաղթ», Երեւան - 1980
«Գլաձորի համալսարանը միջնադարյան Հայաստանի լուսավորության կենտրոն, Երեւան - 1984
«Հայ Փիլիսոփայության պատմություն։ Հին շրջան եւ վաղ միջնադար», Երեւան - 2007
«Սուրբ Գրիգորի վարդապետությունը», Երեւան - 2007
«Գրիգոր Տաթեւացի. Սողոմոնի առակների մեկնությունը», Երեւան - 2009
Философские взгляды Григора Татеваци. Ер. - 1957 (ռուսերէն)
Давид Непобидимый (Анахт). Определения философии - (ռուսերէն)
Анания Ширакаци. Космография. Ер -1962 (ռուսերէն)
Role of David the Invincible in the development of ancient Armenian philosophy, Երեւան -1980 (անգլերէն)
Ձուածեղ

Տապակած հաւկիթ, եւրոպական խոհանոցի ուտեստ։ Հիմնական կը պատրաստուի տապակի մէջ, մէկ կամ մի քանի հաւկիթներով։ Ըստ հին տուեալներուն՝ տապակած հաւկիթը անպայման պետք է ամբողջական ըլլայ, այսինքն՝ դեղնուցը պետք չէ պատռուի եւ առանձնանայ սպիտակուցէն։ Իսկ խառնած ձուածեղի համար, հետեւաբար, ձուերը կը խառնեն, զոր այս ուտեստը կը մօտեցնէ ֆրանսական դասական օմլեթին։ ԽՍՀՄ-ի երկրներու մէջ օմլեթ կը պատրաստէին, որուն համար անհրաժեշտ եղած է ամպայման հաւկիթ, ալիւր եւ կաթնամթերք։
Որոշ երկիրներու մէջ տապակած հաւկիթը կ'ուտեն միայն լոլիկով։ Սկիզբը կտրատուած լոլիկը կը տապակեն, ետքը կ՛աւելացնեն անհրաժեշտ քանակութեամբ խառնուած ձու։
Վերջին տարիներուն ձուածեղը դարձած է այնքան համաշխարհային ուտեստ, որուն մէջ կ՛աւելացնեն ո՛չ միայն լոլիկ, այլ նաե՛ւ պանիր, պէյքըն, երշիկ, տապակած միս, սունկ, սոխ, տապակած բանջարեղէն եւ այլն՝ տարբեր համադրութիւններով ու տարբերակներով։
177 (թիւ)

177 (հարիւր եօթանասունեօթ)՝ կենտ եռանիշ բնական թիվ մըն է 176-ի եւ 178-ի միջեւ


== Յատկութիւններ ==
 A001358  յիսունեօթներորդ կիսապարզ թիւն է
 A076980  Լէյլանտի թիւ է՝ 177=27+72
177° է կանոնաւոր 120-անկիւնիի ներսի անկիւններէն ամեն մին
կիրառութիւններ
177 Իրմա աստեղնեակի կարգային թիւն է
Microsoft Windows-ի  Alt + 177 -ի գործադրումով կը ստացուի ▒ նշանը
Տարուայ 177րդ օրն է Յունիս 26-ը (նահանջ տարիներուն՝ Յունիս 25-ը)
Հաուըրտ Հիւզ

Հաուըրտ Ռոպարտ Հիւզ (անգլերէն՝ Howard Robard Hughes Jr., 24 Դեկտեմբեր 1905(1905-12-24)[…], Հիւսթըն, Թեքսաս, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ - 5 Ապրիլ 1976(1976-04-05)[…], Հիւսթըն, Թեքսաս, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ) Ամերիկացի տնտեսագէտ, առեւտրական, դրամարկու, ֆիլմի արտադրիչ եւ ֆիլմի բեմադրիչ: Իր ժամանակին ան նկատուած էր իբրեւ աշխարհի ամէնէն նիւթապէս յաջող անձը: Ան սկզբնականօրէն ճանչցուած էր իբրեւ ֆիլմի արտադրիչ, որմէ ետք ան դարձեալ դարձաւ ճանչցուած օդանաւային ճարտարարուեստի աշխարհին մէջ։ Աւելի ուշ, ան ճանչցուած էր իր տարօրինակ ապրելակերպին համար, ինչ որ վատացաւ իր շարունակական ցաւէն որուն պատճառն էր օդանաւի արկած է:
Անոր հռչակը սկսաւ վաղ 1920ական թուականներուն ԱՄՆ-ի ֆիլմի աշխարհին մէջ, երբ բարձր պիւտճէյով լաւ մակարդակի ֆիլմեր արդադրեց, ինչպէս The Racket (1928), Hell's Angels (1930), եւ Scarface (1932): Այս բոլորէն ետք ան տնօրինեց RKO ֆիլմի ընկերութինը:
Հյուզը հիմնեց Hughes Aircraft Company օդաաւային ընկերութիւնը 1932-ին, գործի առնելով բազմաթիւ ճարտարապետներ եւ ձեւաւորողներ: Ան կ'անցնէ 1930ականները օդանաւային նոր մրցանիշներ կոտրած է, ինչպէս նաեւ շինած է Hughes H-1 Racer եւ H-4 Hercules (Spruce Goose) օդանաւները: Ան ստանցնեց եւ բարելաւեց Trans World Airlines ընկերութիւնը, որմէ ետք ան գնեց Air West ընկերութիւնը եւ զայն վերանուանեց Hughes Airwest: Հյուզ նաեւ կար Flying թերթին «51 Հերոսները Օդանաւային Սաւառնումի» ("51 Heroes of Aviation"), տեղադրուած 25րդ դիրքին վրայ: Այսօր ան իր անուամբ ունի «Հաուըրտ Հյուզի Բժշկական Ուսումնարան»-ը (Howard Hughes Medical Institute):
Արմիանսք

Արմիանսք (անցեալին՝  Արմիանսքի Պազար, ուքրաներէն՝ Армянськ), քաղաք է Խրիմի հիւսիսային մասին մէջ։ Քաղաքը հիմնադրուած է հայերու կողմէ, 1730-ականներուն, ըստ որոշ աղբիւրներու՝ 1736 թուականին: 2012 թուականի տուեալներով, Արմիանսք քաղաքին մէջ բնակած է 22.468 մարդ: Խրիմի հիւսիսային շրջանին մէջ գտնուող, կարեւոր մարտավարական վայրին մէջ, որ կը կապէ Խրիմը ցամաքին հետ, կը գտնուի քիմիական արդիւնաբերութեան կեդրոն նկատուող քաղաքը` Արմիանսքը:
Խրիմի մէջ առաջին հայերը յայտնուած են Ը. դարուն: Խրիմը այդ ժամանակ Բիւզանդական կայսրութեան կազմին մէջ եղած է, եւ հայերը՝ ըլլալով հպատակներ, կայսրութեան տարբեր քաղաքներէ տեղափոխուած են Խրիմ:
Հայերու գաղթի առաջին հոսքը տեղի ունեցած է  ԺԱ. դարու կէսին: Խրիմի հայերը մեծ գաղութ հիմնած են եւ պահպանած՝ աւանդութիւններն ու սովորութիւնները:
Անցեալին  Արմիանսքի Պազար անունը կրող այս քաղաքը կատարած է նաեւ մաքսային գործառոյթներ: Ի տարբերութիւն միւս քաղաքներուն` Արմիանսք ամէնէն  երիտասարդ քաղաքն է թերակղզիին մէջ, որ եղած է նաեւ նշանաւոր հայ ծովանկարիչ Էմանուէլ Մահտեսեանի ծննդավայրը:
1879 թուական

1879 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 79րդ տարին


== Դէպքեր ==
Հոկտեմբեր 22՝ ածխածնացուած քուղ օգտագործելով Թոմաս Էտիսընը (անգլերէն՝ Thomas Edison) կը փորձարկէ առաջին լուսաւորող անոթը
Պոլսոյ մէջ կը հիմնուի Ազգանուէր Հայուհեաց Ընկերութիւնը


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1879 ծնունդներ

Յունիս 7՝ Արշակ Ալպոյաճեան (մ.1962), բանասէր, գրագէտ
Փետրուար 5՝Յովհաննէս Ադամեան (մ.1932, Լենինկրատ), ճարտարագէտ, գիւտարար
Մարտ 14՝ Ալպերթ ԱնիկաշթԱնիկա (գերմաներէն՝ Albert Einstein, մ.1955), հրեայ ծագումով գերմանացի տեսաբան բնագէտ
Մարտ 18՝ Վարազդատ Գազանճեան (անգլերէն՝ Varaztad Kazanjian, մ.1974), հայազգի ամերիկացի վիրաբոյժ
Սեպտեմբեր 13 Բագրատ Արազեան (մ.1957), ճարտարապետ
Դեկտեմբեր 26՝ Արմէն Տիգրանեան (մ.1950, Թպիլիսի), երաժշտահան
Օրը յայտնի չէ՝
Յարութիւն Չաքմաքճեան (մ.1973)
Արամ Մանուկեան (իսկ.անունը՝ Սարգիս (Սերկէյ) Յովհաննիսեան, մ.1919), պետական գործիչ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1879 մահեր

Փետրուար 5՝ Յովհաննէս Ամերիկեան (ծն.1843), ռուսահայ դերասան
Ապրիլ 27՝ Ստեփանոս Նազարեան (ծն.1812), արեւելագէտ, գրականագէտ
Օգոստոս 20՝ Յովսէփ Վարդանեան (ծն.1815), գրող, պատմաբան
Ազգային Սահմանադրութիւն

Հայոց ազգային սահմանադրութիւն կամ Հայ ժողովուրդի կարգաւորումը 1863-ին Օսմանեան կայսրութիւնը հաւանութիւն տուած է «Օրէնսգիրքի կանոնակարգ»-ին, որ բաղկացած էր 150 յօդուածներէ, մշակուած էր պոլսահայ մտաւորականներու կողմէ: Վերջինս կը սահմանէր պատրիարքի լիազօրութիւնները եւ նորաստեղծ Ազգային Ժողովը։ Այս օրէնսգիրքը տակաւին գործօն է Սփիւռքի մէջ։1853-ի սկսած է Ազգային Սահմանադրութեան պատրաստութիւնը։ Համայնքին ղեկավարները զայն հաստատած են 1860-ին, իսկ Օսմանեան կառավարութեան վաւերացումէն ետք,1863-ին, գործադրութեան դրուած է։ Սահմանադրութեան մէջ նախատեսուած օրէնքները, որոնք օրուան ամէնէն յառաջադէմ գաղափարներուն վրայ հիմնուած էին, կը կարգաւորէին հայ եկեղեցւոյ եւ հայ Ժողովուրդին ներքին կեանքը։ Սահմանադրութիւնը Զարթօնքի կարեւոր մէկ արտայայտութիւնն էր, որ կ՚ապահովէր եւ կ՚ամրապնդէր Հայ Եկեղեցւոյ ժողովրդավար հիմքերը եւ աշխարհականներու դերը՝ եկեղեցւոյ եւ ժողովուրդի վարչական գործերուն մէջ։
Հաթթի Հումայունի (1856) կազմակերպութեան նպատակն էր հաւասարութիւն բերել ազգերու միջեւ, նաեւ դժգոհութիւն կը յայտնէր Հայոց պատրիարքարանին մէջ։ Հաթթի Հումայունէն առաջ, Պատրիարքարանը ո՛չ միայն հոգեւոր համայնքի առաջնորդն էր, այլ նաեւ անոր աշխարհիկ առաջնորդը։ Պատրիարքը կրնար եպիսկոպոսները եւ անոնց իրաւասութիւնները երկարաձգել։ Յեղափոխականները կը ցանկային վերացնել ընկճուածութիւնը՝ ստեղծելով նոր «Ազգային կանոնակարգ» մը։ Օրէնսգիրքին կանոնակարգը զօրակոչուած էր հայ մտաւորականներուն կողմէ (բժիշկ՝ Նահապետ Ռուսինեան, բժիշկ՝ Սերուիչէն, Նիկողոս Պալեան, Գրիգոր Օտեան եւ Գրիգոր Մարկոսեան)։ Անոնք կը ձգտէին սահմանել պատրիարքին լիազօրութիւնները։
Վերջապէս խորհուրդը 24 Մայիս 1860-ին, կ'ընդունի կարգաւորման նախագիծը եւ զայն կը ներկայացնէ Օսմանեան կայսրութեան Գերագոյն դատարանին (Պապը Ալի)։ Գերագոյն դատարանը հրովարտակով մը կը վաւերացնէ ու կարգ մը փոփոխութիւններ կը կատարէ 17 Մարտ 1863-ին: Անիկա կ'ըլլայ արդիւնաւէտ։
Հայոց պատրիատքը կը սկսի կիսել իր լիազօրութիւնները հայկական սահմանադրութեան հետ, եւ Ազգային սահմանադրութիւնը կը սահմանէ զայն։
Անիկա կը սահմանէ հայերուն վիճակը պետութեան մէջ, ինչպէս նաեւ ունէր կանոնակարգեր, որոնք կը սահմանէին պատրիարքին հեղինակութիւնը։ Ազգային Սահմանադրութիւնը յառաջադէմ հայերու կողմէ կը դիտուէր որպէս կարեւոր իրադարձութիւն։ Անիկա կը փորձէր  սահմանել հայ ժողովուրդը որպէս ժամանակակից ազգ։ Այն բարեփոխումները, որոնք կը կատարուին՝ կը հասցնեն այն արդիւնքին, որ անհատ եւ խմբովին հայեր ցոյցեր կատարեն ընդդէմ քիւրտերու անարդարութիւններուն։ Սկիզբը յարաբերութիւնները լաւ ընթացած են մինչեւ 1860-ականներ, երբ օսմանեան կառավարութիւնը կը ճզմէ քրտական դիմադրութիւնը եւ ընդհանրապէս կարիքը չեն ունենար հայերու օգնութեան, եւ կայսրութիւնը կը դառնայ աւելի պատասխանատու հայկական պահանջատիրութեան առումով։


== Արտաքին յղումներ ==
Կաղապար:Քոյրյղումներ

«Armenian National Constitution»։ British Library Endangered Archives Programme
1844 թուական

1844 թուական, նահանջ տարի, 19րդ դարու 44րդ տարին


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1844 ծնունդներ

Մարտ 16՝ Նորայր Բիւզանդացի (մ.1916), հայագէտ, բանասէր
Հոկտեմբեր 15՝ Ֆրիտրիխ Նիցչէ (գերմաներէն՝ Friedrich Nietsche, մ.1900), գերմանացի փիլիսոփայ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1844 մահեր

Անյայտ օրով՝
Ադամ Ազբար (ծն.1816), հայ գուսան
Լութֆի Լեւոն Հալէպլեան

Լութֆի Լեւոն Յարութիւնի Հալէպլեան (նաեւ՝ Հալապլեան, Հալէպեան, 1882 (1884), Այնթէպ, Այնթէպի գաւառ, Հալէպի նահանգ - 1915, Մուշ), հայ վիրաբոյժ, ՀՅԴ անդամ։
Ծնած է 1882 (1884) թուականին, Այնթէպի մէջ՝ հայ աւետարանական Հարութիւն եւ Լուսիա Հալէպլեաններու ընտանիքին մէջ։ Ընտանիքը ունեցած է երկու զաւակ, որոնք աւարտած են գոլէճ ու համալսարան։ Լութֆին աւարտած է Այնթէպի առեւտրականներու նախակրթարանը։ 1902 թուականին աւարտած է ամերիկացի միսիոներներու Այնթէպի կեդրոնական Թուրքիոյ գոլէճը եւ ստացած է «պսակաւոր արուեստից» վկայական։ 1907-ին (1909), վկայուած է որպէս վիրաբոյժ Պէյրութի Ամերիկեան բժշկական համալսարանէն։
1907 թվականին վերադարձել է Այնթէպ եւ ծնողներին կարճատեւ այցելելուց հետո մեկնել է Մելիտինե (Մալաթիա) եւ աշխատել որպես բժիշկ։ Լավ տիրապետելով Թուրգերէնին` շահել է նաև թրքուհի հիվանդների համակրանքը։
1911 թուականին. գերմանական վաճառականական ընկերութեան մը խնդրանքով մեկնած է Գերմանիա եւ Պերլինի հիւանդանոցներուն մէջ հմտացած վիրաբուժութեան մէջ, պատրաստուած է վերադառնալ եւ որպէս վիրաբոյժ աշխատած է Կարնոյ բացուելիք գերմանական հիւանդանոցին մէջ։ 1913 թուականին վերադարձած է Այնթէպ եւ շարունակած է զբաղիլ բժշկութեամբ։ Եղած է ՀՅԴ անդամ։
Առաջին համաշխարհային պատերազմն սկսելէն ետք` 1914 թուականի ամրան, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ ուղարկուելով Երզնկայի շրջան ու կը ծառայէ թուրք բանակին մէջ՝ նշանակուելով բժշկապետ Երզնկա շրջանի Մեզէ զինուորական հիւանդանոցին մէջ։
1915 թուականի սկիզբը, նախազգալով հայերուն սպառնացող մոտալուտ վտանգը, զինք կոչած են Սըր Թապիպ Լութֆի։ 1915 թուականին ձերբակալուած, բանտարկուած ու աքսորուած է։
1915 թուականի Յուլիսի սկզիբներուն, Կարինէն Երզնկա երկարած ճամբուն վրայ՝ Բաբերդ չհասած, Մուշի Քոբ (Կոպ) լեռան ստորոտին 32-րդ զօրաբաժինի սպայ՝ Մեհմեդ Ալիի հրամանով, իրեն ընկերակցող թուրք սպայի եւ թուրք զինուորներու ձեռքով եղերական եւ բարբարոս ձեւով սպանուած է բժիշկ Յովհաննէս Թերզեանի հետ միասին։
Եղած է ամուրի։ Քոյրը եւ փեսան՝ տէր եւ տիկին Լ. Լեւոնեանները, տարագրութեան գողգոթայէն վերապրելով, բնակութիւն հաստատած են ԱՄՆ-ի Մասաչուսեթսի Ուոթըրթաուն քաղաքին մէջ։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Սթամպուլ, 1919։
Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ. Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (1688-1940),Սթանպուլ, 1940։

Սարաֆեան Գ., Պատմութիւն Անթէպի հայոց, հ. Բ., Լոս Անճելըս, 1953։
Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթըն, 1957։
Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965),պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
Յուշամատեան Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան, Ալբոմ-ատլաս, Բ. հատոր, Գոյամարտ, 1914-1925, Լոս Անճելըս, 2001։
Քէստենեան Հ., Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն Շրջանաւարտ Եւ Մեծ Եղեռնին Նահատակուած Հայ Բժիշկներ, «Ազ­դակ», 0111-2012։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Քէյթ Պըրթըն

Քաթրին «Քէյթ» Պըրթըն (10 Սեպտեմբեր 1957(1957-09-10)[…], Ժընեւ, Զուիցերիա) Ամերիկացի դերասանուհի մըն է՝ զաւակն է դերասաններ Ռիչըրտ Պըրթընի եւ Սիպիլ Քրիսթոֆըրի: Հեռուստաշարներու մէջ՝ Պըրթընը ստացած է լաւ քննադատութիւններ իր Շոնտա Ռայմզի ստեղծած դերերուն մէջ, ինչպէս իբրեւ Էլիս Կրէյ Grey's Anatomy հեռուստաշարին մէջ, եւ նաեւ իբրեւ քաղաքական անձնաւորութիւն Սէլի Լէնկսթըն Scandal հեռուստաշարին մէջ She has been nominated for three Primetime Emmy Awards and three Tony Awards.:
Սալման Պըն Ապտել Ազիզ Ալ Սէուտ

Սալման Պըն Ապտել Ազիզ Ալ Սէուտ (արաբերէն՝ سلمان ابن عبد العزيز آل سعود‎‎) ծնած է 31 Դեկտեմբեր 1935-ին՝ Սէուտական Արաբիոյ մայրաքաղաք Ռիատի մէջ։ Սէուտական Արաբիոյ Թագաւորը դարձած է իր մեծ եղբոր՝ Ապտալլահ Պըն Ապտուլ-Ազիզ-Ալ-Սաուտի մահէն ետք։ '


== Կենսագրութիւն ==
Սալման Պըն Ապտել Ազիզ Ալ Սէուտ ծնած է 31 Դեկտեմբեր 1935-ին Սէուտական Արաբիոյ Մայրաքաղաք Ռիատի մէջ։ Ան արքայ՝ Ապտել Ազիզ Պըն Սէուտի 25-րդ տղան է։ Սալմանը սկզզբնական կրթութիւնը ստացած է Ռիատի Արքայազներու դպրոցին մէջ, որտեղ կրնային ուսանիլ միայն Արքայ Ապտել Ազիզ Պըն Սէուտի երեխաները։


== Աշխատանքային Գործունէութիւն ==
Երբ Սալման Պըն Ապտել Ազիզ Ալ Սէուտ 19 տարեկան էր Ապտել Ազիզ Պըն Սէուտ թագաւորը զինք նշանակեց Սէուտական Արաբիոյ Մայրաքաղաք Ռիատի Էմիրի (քաղաքապետ) ներկայացուցիչ։ Ետքը 1955 թուականին արքայ Ապտել Ազիզ Պըն Սէուտը՝ Սալմանին նշանակեց Ռիատի քաղաքապետ։


== Ռիատի Նահանգապետ ==
1963 թուականի Փետրուարին Սալման Պըն Ապտել Ազիզ Ալ Սէուտ նշանակուեցաւ Ռիատի Նահանգապետ։ Ան այդ պաշտոնը ղեկավարեց մինչեւ 2011 թուական (Շուրջ 48 տարի)։ Անոր կառավարման օրօք Ռիատը միջին քաղաքէն դարձաւ հսկայական քաղաք։ Ան կը զբաղէր զբօսաշրջիկներու գրաւչութեամբ եւ երկրին ներդրումներով։ Ան կ'աջակցէր աշխարհա-քաղաքական եւ տնտեսական կապերու ամրապնդմամբ՝ արեւմուտքի հետ։ 2011 թուականի Յունուարին ան յանձնարարեց միջոցներ ձեռնարկել մուրացկաններու դէմ, որոնք կը փորձէին օգտուիլ արաբներու առատաձեռնութիւնէն։


== Պաշտպանութեան Նախարար ==
2011 թուաականի Նոյեմբերին Սալման Պըն Ապտել Ազիզ Ալ Սէուտ նշանակուեցաւ Սէուտական Արաբիոյ Պաշտպանութեան նախարար։ Ան այդ պաշտօնը ստանձնեց իր աւագ եղբօր Սուլթանի մահէն ետք։ Սալման այդ ժամանակ դարձաւ Անվտանգութեան խորհուրդի անդամ։ 2012 թուականի Ապրիլ ին Սալման այցելեց Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ՝ հանդիպելով նախագահ Պարաք Օպամայի հետ: Ապա այցելեց Մեծ Բրիտանիա հանդիպելով Վարչապետ Տէյվիտ Քամերոնի հետ կնքելով շարք մը ռազմական պայմանագիրեր։ Սալման Պաշտպանութեան նախարարի պաշտօնէն հեռացաւ 2012 թուականի Յունիսին, իր աւագ եղբայր Նայէֆ Պըն Ապտել Ազիզ Ալ Սէուտի մահէն ետք եւ դառնալով Սէուտական Արաբիոյ գահի ժառանգորդ՝ ստանձնեց վարչապետի պաշտօնը։


== Արքայ ==
23 Յունուար 2015-ին մահացաւ Սաուտան Արաբիաոյ Ապտուլլահ Պըն Ապտել Ազիզ Ալ Սէուտը։ Ըլլալով գահի ժառանգորդ Սալման Պըն Ապտել Ազիզ Ալ Սէուտ դարձաւ Սէուտական Արաբիոյ թագաւոր։ Սալմանի Արքայ դառնալէն ետք գահի ժառանգորդ դարձաւ անոր կրտսեր եղբայր Մուքրին Պըն Ապտել Ազիզ Ալ-Սաուտը։ Մուքրին նաեւ ստանձնեց Սէուտական Արաբիոյ վարչապետի պաշտոնը։ Սալման Պըն Ապտել Ազիզ Ալ Սէուտը որպէս Սէուտական Արաբիոյ նոր արքայ, 30 միլիառ ԱՄՆ Տոլար բաժնեց Սէուտական Արաբիոյ բնակիչներուն պարգեւներու տեսքով։ Անոր հրամանով բոլոր պետական ծառայողները, թոշակառուները եւ ուսանողները ստացած են երկու ամսուան աշխատավարձ։ Բացի Այդ ան մարեց 500 000 պարտքատէրերու պարտքերը։


== Աղբիւրներ ==
Սալման Պըն Ապտել Ազիզ
Սալման Պըն Ապտել Ազիզ
Սալման Պըն Ապտել Ազիզ
Էլպիս Կեսարացեան

Էլպիս Կեսարացեան, (1830, Պոլիս, Պէշիկթաշ - 1911 Աղեքսանտրիա):
Թուրքիոյ առաջին կին լրագրողը կը համարուի:
1862-1863 թուականներուն կը հրատարակէ առաջին հայերէն կնոջական պարբերականը՝ «Կիթառ»ը:
Սեռերու անհաւասարութեան պատճառները վերլուծող ու հաւաքականութեան զարգացման համար կիներու ազատութեան անհրաժեշտութիւնը մատնանշող առաջին կին գրողն է:


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1830-ին, Պոլսոյ Պէշիկթաշ թաղին մէջ: 
Իր ամբողջ կեանքին ընթացքին կ'աշխատի կիներու դաստիարակութեան համար եւ անհրաժեշտ կը համարէ հաւաքականութեան զարգացման համար կիներու ազատութիւնը։
Կրթութիւնը ստացած է Օրթագիւղի եւ Պէշիկթաշի հայկական վարժարաններուն մէջ։
1872-ին ուսուցչութեամբ զբաղած է Մաքրուհեաց վարժարանին մէջ։ Աշխատակցած է պոլսահայ մամուլին։ 
1861-ին հիմնած է «Կիթառ» պարբերականը, ուր իր յօդուածները ստորագրած է Էլպիս Կեսարացեան Ե. Կ. Տ. Հայուհի։ Փաստօրէն կը հանդիսանայ հայ առաջին կին խմբագիրը։ 
Հայ առաջին կնոջական թերթը՝ «Կիթառ»ը լոյս կը տեսնէ ընդամէնը 7 ամիս եւ կը դադրի՝ նիւթական դժուարութիւններու պատճառով։ Ամսագիրին առաջին թիւը լոյս կը տեսնէ 1 Օգոստոս 1862-ին, Պոլսոյ մէջ, որուն նշանաբանն էր՝ «Մեր հրաւէրը հայ կիներուն»։ 
«Կիթառ»ի առաջին իսկ ամսագիրին մէջ Էլպիս Կեսարացեան կնոջ իրաւունքներու վերաբերեալ 4 յօդուած կը հրապարակէ. «Ուղերձ երիտասարդ կանանց», «Ծառայութիւն հասարակութեան», «Հայրենասիրութեան ոգի» եւ «Իրաւունքներ ունենալը յանդգնութիւն չէ»։  
Էլպիս Կեսարացեանի անձնական կեանքին մասին գրեթէ ոչինչ յայտնի է։ 
Էլպիս Կեսարացեան այնուհետեւ շուրջ 15 տարի հեռացած է գրական հրապարակէն։ 1879-ին լոյս ընծայած է «Նամականի առ ընթերցասէր հայուհիս» գրքոյկը, ուր զետեղուած են անոր խրատական եւ մանկավարժական յօդուածները։
Մահացած է 1911-ին, Աղեքսանտրիա, 80 տարեկանին:

Անոր խօսքերէն՝Կանայք նման են սոխակներուն, որոնք փոխանակ ինքնուրոյն երգելու, թոյլ կու տան ագռաւ-տղամարդոց հպարտութենէն փքանալու։


== Տե՛ս նաեւ ==
Սրբուհի Տիւսաբ
Զապէլ Եսայեան
Հայկանուշ Մարք
Զապէլ Ասատուր
Տիանա Աբգար
Արաբական Գարուն

«Արաբական Գարուն»‎‎ (արաբերէն՝ الربيع العربي‎) ինչպէս նաեւ՝ «արաբական գարուն եւ ձմեռ», «արաբական զարթոնք», «համաարաբական յեղափոխութիւն», «արաբական ապստամբութիւններ», ցոյցերու եւ հանրահաւաքներու յեղափոխական ալիք Մերձաւոր Արեւելքի եւ Հիւսիսային Ափրիկէի մէջ, որ սկսած էր արաբական երկիրներուն մէջ 18 Դեկտեմբեր2010-ին։ Ան սկսաւ Թունիսի, Եգիպտոսի եւ Եմենի մէջ տեղի ունեցած յեղափոխութիւններէն եւ շարունակուեցաւ Լիպիոյ մէջ ու Սուրիոյ մէջ՝ քաղաքացիական պատերազմի տեսքով։ Վերջինս կը շարունակուի մինչ այժմ, իսկ Լիպիոյ մէջ աւարտեցաւ 2012 թուականին՝ իշխանափոխութեամբ։
Անոր յաջորդեցին քաղաքացիական ապստամբութիւնը Պահրէյնի մէջ, զանգուածային բողոքի ցոյցերը Ալճերիոյ։ Բողոքի ցոյցեր տեղի ունեցած են նաեւ Իրաքի, Յորդանանի մէջ, Մարոքի մէջ եւ Օմանի մէջ։ Ինչ կը վերաբերի Քուէյթի, Լիբանանի, Մորիթանիոյ, Սէուտական Արաբիոյ, Սուտանի եւ Արեւմտեան Սահարայի մէջ տեղի ունեցած սակաւաթիւ հանրահաւաքներուն, ապա անոնք էական նշանակութիւն չեն ունեցած եւ ոչինչով չեն աւարտած։
Բողոքի ցոյցերու ընթացքին կ'օգտագործուէին քաղաքացիական դիմադրութեան քարոզչութեան բոլոր մեթոտները՝ գործադուլներ, ցոյցեր, երթեր եւ հանրահաւաքներ, ինչպէս նաեւ կազմակերպութիւններու համար հասարակական լրատուամիջոցներու օգտագործումը, տեղեկատուութեան փորձերու նկատմամբ պետական հալածանքները եւ համացանցային գրաքննութիւնը։
Շատ ցոյցեր կը հանդիպէին իշխանութեան բռնի արձագանքին։ «Ժողովուրդը կ'ուզէ իշխանութեան անկումը» արաբերէն՝ الشعب يريد إسقاط النظام‎՝ այս կարգախոսը ցուցարարներու հիմնական կարգախոսն դարձած էր արաբական աշխարհի մէջ։
Ան սկսաւ Թունիսի մէջ 18 Դեկտեմբեր2011-ի իրադարձութեամբ, երբ Մուհամմատ Պուազիզի անունով երիտասարդ մը ինքնահրկիզուեցաւ՝ ի նշան բողոքի ոստիկանական կաշառակուրծի եւ դաժան վերաբերմունքի դէմ։ Թունիսի ցոյցերու յաջողութեամբ անկարգութիւններու ալիքը տարածուեցաւ Ալճերիոյ, Յորդանանի, Եմենի եւ Եգիպտոսի մէջ, իսկ աւելի ուշ՝ այլ երկիրներու մէջ։ Ամենազանգուածային եւ կազմակերպուած ցոյցերը տեղի կ'ունենային «Զայրոյթի օրը»՝ որպէս կանոն ուրբաթ օրը՝ կեսօրուայ աղօթքէն ետք։ Ցոյցերը առաջացուցին նմանատիպ անկարգութիւններ տարածաշրջանէն դուրս։
2012 թուականի մայիս ամիսի դրութեամբ յեղափոխութիւնները 4 երկիրներու ղեկավարներու տապալման հասցուցին։ Թունիսի նախագահ Զէյն ալ-Ապիտին պըն Ալին 14 Յունուար2011-ին յեղափոխութենէն ետք փախավ Սէուտական Արաբիա։ Եգիպտոսի նախագահ Հոսնի Մուպարաքը 11 Փետրուար2011-ին՝ 18-օրեայ զանգուածային բողոք-ցոյցերէն ետք հրաժարական տուաւ՝ աւարտելով իր 30-ամեայ նախագահութիւնը։ Եմենի նախագահ Ալի Ապտալլահ Սալեհը 27 Փետրուար2012-ին հեռացաւ իշխանութենէն՝ ցգելով այն նոր նախագահին, որ պէտք է ընտրուէր վաղաժամկէտ ընտրութիւններու արդիւնքով։ Նախկին լիպիական առաջնորդ Մուամմար Քատտաֆին գահընկեց եղաւ 23 Օգոստոս2011-ին, երբ Ազգային Անցումային խորհուրդը իր ձեռքին մէջ կեդրոնացուց Պապ Ալ-Ազիզը։ Ան սպաննուեցաւ 20 Օգոստոս2011-ին իր հայրենի Սիրթ քաղաքին մէջ, երբ Ազգային Անցումային խորհուրդը քաղաքը վերցուց իր հսկողութեան տակ։
Տարածաշրջանին մէջ այդ անկարգութիւններու արդիւնքով որոշ առաջնորդներ յայտարարեցին հրաժարական տալու մտադրութեան մասին՝ իրենց կառավարման ժամկէտն աւարտելէն ետք։