armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Աբգար Յովհաննիսեան

Աբգար Յովհաննիսեան (30 Մայիս 1908(1908-05-30), Թիֆլիս, Ռուսական Կայսրութիւն - 3 Դեկտեմբեր 1991(1991-12-03)), հրապարակախօս, թարգմանիչ, հասարակական գործիչ եւ Փիլիսոփայական գիտութիւններու ակադեմիայի ակադեմիկոս։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Թիֆլիս։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ. ապա ընդունուած է Գերմանիոյ Լայպցիկի համալսարանի փիլիսոփայութեան կաճառի տնտեսագիտական բաժինը, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1878 թուականին։
Ուսումը աւարտելէ ետք, մինչեւ իր մահը Յովհաննիսեան իբրեւ կառավարիչ աշխատած է Թիֆլիսի վարկային կազմակերպութիւններէն մէկուն մէջ։ 1879-1880 թուականներուն Յովհաննիսեան եղած է Թիֆլիսի հայկական թատրոնի տնօրէն:
Յովհաննիսեան 1976 թուականին Թիֆլիսի մէջ ստեղծած եւ ապա մինչեւ 1881 թուականը նախագահած է «Թիֆլիսի հայերէն գիրքերու հրատարակութեան ընկերութիւն»ը:
Տպագրութեան կողքին զբաղած է գրականութեամբ. 1876-1881 թուականներուն հրատարակած է «Փորձ» հանդէսը, իսկ 1882-1898 թուականներուն՝ «Արձագանգ» թերթը, որուն մէջ «Մալխաս» գրչանունով հրատարակած է յօդուածներ ու գրութիւններ:իբրեւ
Յովհաննիսեան մեծ մասնակցութիւն բերած է Պերլինի համալսարանին կողմէ հրատարակուած «Հանդէս հայագիտութեան» ժողովածուներու պատրաստման գործին:
Տպագրութեան ու գրականութեան կողքին Յովհաննիսեան զբաղած է նաեւ թարգմանութեամբ. ֆրանսերէն եւ գերմաներէն լեզուներէն հայերէնի թարգմանած է շատ մը յայտնիներու գործերը: Անոր լաւագոյն աշխատնքներէն մէկն է 1902 թուականին հրատարակուած գրող եւ հրապարակախօս Րաֆֆիի «Խաս փուշ» աշխատութեան ֆրանսերէն թարգմանութիւնը, ինչպէս նաեւ «Բիբի Շարաբանի»ի գործերը:
Ձայնալարերու Հանգիստ

Ձայնալարերու Հանգիստ կամ Ձայնի Հանգիստը այն է, որ վոկալի տատանումները հանգստանում են, սովորաբար մարդիկ այդ ժամանակահատվածում չեն կարողանում խոսել եւ երգել, այն վիրուսային վարակների հետեւանքով, որոնք ձայնի մեջ խթան,խռպոտություն են առաջացնում, ինչպիսիք են գրիպը, կոկորդաբորբը:
Ձայնալարերու հանգիստի նպատակն է արագացնել բուժումը։Կը կարծուի թէ ձայնալարերու հանգիստը, նշանակալից կերպով կ՛արագացնէ բուժումի ժամանակը, հարբուխէ մը ետք: Այսուամենայնիւ, ընդհանրապէս տարածուած է այն իրողութիւնը թէ եթէ անձ մը պիտի յաղորդակցի կամ խօսակցի, պէտք է որ խօսի եւ ոչ թէ փսփսայ։Այստարակարծիքին պատճառը այն է, որ մաս մը կը հաւատան թէ, պարզապէս, փսփսանքը թոյլ չի տար, որ ձայնը հանգստանայ եւ այս մէկը ունի վաս ազդեցութիւններ, մինչդեռ ուրիշներ կը հաւատան, թէ փսփսուքը կրնայ յաւելեալ ճնշում բանեցնել կոկորդին:
Տ. Խորէն Քհնյ. Ըպրըգճեան

Տ. Խորէն Քհնյ. Ըպրըգճեան, (Ծնած է 1824֊ին վախճանած՝ 1904֊ին)։

Ծնած է Քիլիս 1824֊ին, քիլիսցի ծնողքէ։
Իր նախնական ուսումը ստացած է քանի մը տիրացուներու շունչին տակ։
Առտու եւ իրիկուն եկեղեցի յաճախելով սորված է հայերէն, քիչ մը գրաբար, շարական երգել, աղօթքներ ու եկեղեցական գիրքեր կարդալ։
Պատանի հասակին, ան մտած է կեանքի ազատ ասպարէզ եւ հետեւած՝ պղնձագործութեամբ։ Յարատեւ աշխատանքով յաղթահարած է դժնդակ պայմաններն ու նիւթական կոկիկ գումար մը խնայելէ ետք, պատրաստուած է ամուսնութեան։ Ընտրած է իր կեանքի ընկերը ու պսակուած Քիլիսի մէջ։
Քիլիսցի ազգայինները ու հայրենակիցները զինք ընտրած են քահանայութեան թեկնածու։ Ժողովուրդի փափաքին ընդառաջելով, ան կը պատրաստուի ձեռնադրութեան։
Քահանայական ձեռնադրութիւնը տեղի կ՛ունենայ Քիլիսի Ս. Յովհաննէս եկեղեցւոյ մէջ, 1884-ին վերակոչուելով  Տ. Խորէն։
Տ. Խորէն հոգեւոր հովիւ նշանակուած է Ս. Յովհաննէս եկեղեցւոյ ծխական ընտանիքներուն։
Վախճանած է 1904֊ին, ութսուն տարեկանին։
Թաղման կարգն ու վերջին օծումը տեղի ունեցած է Ս. Յովհաննէս եկեղեցւոյ մէջ եւ մարմինը ամփոփուած է եկեղեցւոյ բակը։(1)


== Աղբիւր ==
1֊ Յուշամատեան Քիլիսի Հայոց։
Մունիր Մուհանտ Մոհամետի

Մունիր Մուհանտ Մոհամետի (արաբ․՝ منير مهند محمدي‎‎; ֆր.՝ Munir Mohand Mohamedi); ծնած է 10 Մայիս 1989-ին, Մելիլիա, Սպանիա)` Մարոքոյի ֆութպոլիստ, «Նումանսիա» եւ Մարոքոյի հաւաքականի դարպասապահ: 2018-ի ֆութպոլի աշխարհի առաջնութեան անդամ:


== Ակումբային ընթացք ==
Մոհամետը սպանական «Սեուտա» ակումբի սան է, սակայն բարձր մրցակցութեան պատճառով ան կը խաղար միայն կրկնօրինակներու հետ: 2009-ին Մունիրը տեղափոխուեցաւ «Ալմերիա», բայց այնտեղ ան խաղցաւ փոխարինող: 2010-ին Մոհամետը միացած է իր հայրենի քաղաքի «Մելիլիա» ակումբին: 15 Մայիս 2011-ին «Քատիսա»-ի հետ խաղին ան իր պարտաւորութիւնը նուաճեց Սեկունտա Բ-ին: 2012-ին Մունիրը դարձաւ խումբի հիմնական դարպասապահը: 2014-ի ամրան Մոհամետը կնքեց պայմանագիր «Նումանսիայի» հետ: 19 Հոկտեմբերին «Լաս Պալմասի» դէմ խաղին ան նուաճեց Սեկունտայի իր պարտաւորութիւնը:


== Միջազգային ընթացք ==
28 Մարտ 2015-ին, Ուրուկուէյի հաւաքականի հետ ընկերական խաղի ժամանակ, Մոհամետը Մարոքոյի հաւաքականի համար ելոյթ ունեցաւ: 2017-ին Մունիրի հաւաքականը մասնակցած է Գապոնի մէջ Ափրիկէի բաժակին: Մրցաշարին խաղցած է Տոկոյի, Կոտ տ'Իվուարի հաւաքականի, Եգիպտոսի հաւաքականի եւ Քոնկոյի հաւաքականի դէմ:
2018-ին Մոհամետը մասնակցութիւն ունեցած է Ռուսաստանի մէջ 2018 ֆութպոլի աշխարհի առաջնութեան:


== Ելոյթներու վիճակագրութիւն ==


=== Միջազգային վիճակագրութիւն ===
Կաղապար:Updated


== Արտաքին յղումներ ==
Վիճակագրութիւնը soccerway
Դիտարկում sports.ru
Կաղապար:BDFutbol
Կաղապար:Nft
sports.ru
Կաղապար:BDFutbol
Կաղապար:Nft
Բիւզանդիան Քոմնենոսներու Թագաւորութեան Ժամանակ

Բիւզանդական կայսրութիւն կամ բիւազնթիա, պատմաբաններու կողմէնբնականօրէն ոգտագործուող եզրոյթ է, որ նկարագրած է միջնադարեան Հռոմեական հունախօս կայսրութիւնը։ Վերջեինս 395 թուականին բաժնուած է արեւմտեան եւ արեւելեան հատուածներու։ Ի տարբերութիւն Արեւմտեան Հռոմեական Կայսրութեան, որը կըրծանեցաւ 476 թուականին, բուզանդական կայսրութիւնը գոյատեւեց մինչեւ 1453 թուականը, երբ այն նուաճեցին թուրք-օսմանները։
Բիւզանդական կայսրութեան պատմութեան 1081-1185 թուականներէն մինչեւ ինկած ժամանակահատուածը կը կոչուի «կոմենոսեան դարաշրջան», քանի որ այդ մէկ տարուայ ընթացքին այն կառաւարուած է Կոմենոսներու հարստութեան կողմէ։ Հարստութիւնը ունեցաւ 5 ներկայացուցիչ (Ալեքսիոս Ա, Հովհաննես Բ, Մանուիլ Ա, Ալեքսիոս Բ եւ Անդրոնիկոս Ա), որորնց օրերով կայսրութիւնը ունեցաւ նշանակալից, բայց վերջիվերջոյ անաւարտ ռազմական, տարածքային, տնտեսական եւ քաղաքական դիրքի վերականգնում։
Այս դարաշրջանին Բիւզանդիան խաղաց կարեւորագոյն դեր խաչակիրներու արշաւանքներուն եւ ունեցաւ ահռելի մշակութային եւ քաղաքական ազդեցութիւն Եւրոպայի, Մերձաւոր Արեւելքի եւ Միջերկրական ծովի Վազանի երկիրներուն մէջ։ Ալեքսիոս Ա-ը ունեցաւ կարեւորագոյն դեր խաչակիրներու արշաւանքներու կազմակերպման գործին մէջ, իսկ Հովհաննես եւ Մանուիլ Կոմնենոսները ունեցան մեծ ազդեցութիւն նոր ստեղծուած խաչակիրներու պատմութիննեէրու նկատմամբ։
Այս դարաշրջանը Բիւզանդիոյ եւ Արեւմտեան Եւրոպայի միջեւ կապերու զարգացման կարեւորագոյն փուլն է։ Վենետիկցի եւ այլ իտալացի վաճառականները դարձան մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլսի բնակիչներ (մօտ 60-80,000), եւ անոնց ու բազմաթիւ լատին վարձականներու շնորհիւ բիւզանդական, գիտական եւ արդիւնաբերական նուաճումները, մշակոյթը եւ գրականութիւնը տարածուեցան Արեւմտեան Եւրոպայով։ Այս ամենը ունեցան նշանակալից եւ երկարատեւ ազդեցութիւն լատինական Արեւմուտքի վրայ։
Կոմնենոսները մեծ դեր խաղացին նաեւ Փոքր Ասիայի կյանքին մէջ։ վերանուաճելով թերակղզիի մեծ մասը՝ անոնք երկու դարով հետաձգեցին թուրքերու առաջախաղացքը։ Այս ժամանակաշրջանին կառուցուած ամռութիւնները մեծ ազդեցութիւն ունեցան Փոքր Ասիոյ ռելիէֆի կերտման գործին վրայ։
Գրիգոր Մարկոսեան

Գրիգոր Մարկոսեան (1821, Իզմիր, Անատոլիայի էլայեթ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1888․)
Գրիգոր Մարկոսեան ծնած է 1821–ին Զմիւռնիոյ մէջ։ Իր հայրը հարուստ վաճառական մըն էր։ Գրիգոր նախ Մեսրոպեան վարժարանին աշակերտեցաւ. յետոյ Ռուսիա գնաց եւ Մոսկուայի մէջ քաջ ուսաւ ռուսերէն եւ պարսկերէն։ անգլերէն արդէն լաւ գիտնալով ռուսիայէն Անգլիա գնաց, ուր ժամանակ մը Անգլիական վաճառատան մը մէջ պաշտօնավարեց։ Պոլիս գալով Կիրիտլի Մուսթաֆա փաշային զաւակներուն ուսուցիչ եւ յետոյ անոր միջոցաւ Սպարապետի դրան պաշտօնեայ եղաւ, անկէ առաջ ալ Արտաքին գործոց նախարարուեան Թարգմանութեան դիւանին մէջ պաշտօն ունէր Ապրօ Սա ակ ԷՖ.ի հետ։ Խրիմի պատերազմէն առաջ իբրեւ իշխան Մէնչիքով Պոլիս եկաւ իր պատմական կարեւոր պատգամաւորութեամբ, որ ատեն Րիֆաթ փաշա Արտաքին գործոց նախարար էր, Գրիգոր ԷՖ. ալ Օսմանեան կառավարութեան կողմէ ռուսերէնի թարգման եղաւ ու այդ հանգամանքով ներկայ գտնուեցաւ Արեւելեան մեծ պատերազմին բանակցութեանց։ Թէեւ Մարկոսեան Գրիգոր ԷՖ. 19 տարիներ օսմ. կառավարութեան ծառայած էր. սակայն մեզ համար աւելի կարեւորութիւն ստացած է իր ազգային ծառայութիւններով։ Մարկոսեան Գրիգոր երիտասարդ մըն էր, երբ հաստատուեցան Հոգեւոր եւ Գերագոյն ժողովներն, որոնք փոխանցական դրութիւն մը եղան Ամիրայական ու Սահմանադրական Ազգային վարչութեան։ Այն ատեններն երիտասարդ անգամ մը ունենալ գերագոյն Ժողովին մէջ շատ փափաքելի բան մը չէր, բայց քանի մը տարուան մէջ արդէն կը խօսուէր իզմիրցի խմբակին մասին, որոնք երեք յառաջդիմասէր երիտասարդներէ կը բաղկանային՝ Մարկոսեան, Սահակ Ապրօ եւ Մինաս Մինասեան։ 1852–ին Ապրօ եւ Մարկոսեան կը հիմնէին «Նոյեան Աղաւնի» շաբաթաթերթը, որուն Ա. թիւը կը հրատարակուէր 28 Փետրուար 1852–ին, յօդուածներուն մեծ մասը կը գրէր Մարկոսեան։ 1852–ի Սեպտեմբերին թերթը իր սեփական տպարանը ունեցաւ եւ ծաւալը աւելի մեծցուեցաւ։ Բ. տարուան սկիզբը 1853–ի Մարտ 14–ին թերթին տպարանը փոխադրուած։ Վերջին թիւը (74), 1853 Օգոստոս 8–ին հրատարակուեցաւ, ուրկէ վերջ յայտարարութիւն մըն ալ հրատարակեցին, որուն մէջ խմբագիրները կը ծանուցանէին թերթերուն դադարումը․ «երբոր տեսանք մեր ի սէր ազգիս յանձնառու եղած ծանր եւ անշահախնդիր աշխատութիւննիս, այսպէս օրէ օր կը դառանար ե՛ւ թանկագին ժամանակնուս կորուստը ե՛ւ մեր քաշած անհանգստութիւնները պարապը ելնելէն զատ՝ անոնցմէ աւելի նիւթական կորուստներ ալ ընելու սկսանք, այն ժամանակ աւելի ընտիր համարեցինք շաբաթաթերթիս հրատարակումը մեր յօժար եւ ազատ կամօք առ այժմ դադարեցնել»։
Տէւ Փաթէլ

Տէւ Փաթէլ (5 Դեկտեմբեր 1990(1990-12-05), Լոնտոն, Միացեալ Թագաւորութիւն) Անգլիացի դերասան մըն է: Փաթէլի ծնողքը Քէնյացի ու Հնդիկ եղած են: Փաթէլ սկսած է իր դերասանական ասպարեզը, երբ ան փոքր էր եւ ստանցնած էր իր դպրոցի թատերական ներկայացման իբրեւ Անտրու Ակուչիք Twelfth Night ներկայացման մէջ, ինչի համար ստացած է «ամէնէն լաւ դերասանը» տիտղոսը: Ան յաճախած է Whitmore High School դպրոցը, ուր միշտ կը գովուէր իր թատրոնի ուսուցիչներուն կողմէ: Իբրեւ պատանի, ան նաեւ կը մարզուէր մարտական արուեստի զիրէն ներս, եւ դարձած է երրորդ 2004 Action International Martial Arts Association World Championships խաղաշարքին մէջ, Տուպլինի մէջ, Իրլանտա:


== Դերեր ==


=== Ֆիլմ ===


=== Հեռուստաշարներ ===


=== Ելեկդրոնային Խաղեր ===


== Մրցանակներ եւ Պաշտօնակարոգումներ ==


=== Յաղթած ===
2008 Black Reel Award – "Best Actor" – Միլիոնատէրը Ետնախորշէն (անգլերէն՝ Slumdog Millionaire)
2008 Black Reel Award – "Best Breakthrough Performance" – Միլիոնատէրը Ետնախորշէն (անգլերէն՝ Slumdog Millionaire)
2008 British Independent Film Award (BIFA) – "Most Promising Newcomer" – Միլիոնատէրը Ետնախորշէն (անգլերէն՝ Slumdog Millionaire)
2008 National Board of Review (NBR) Award – "Best Breakthrough Performance" –Միլիոնատէրը Ետնախորշէն (անգլերէն՝ Slumdog Millionaire)
2008 Washington D.C. Area Film Critics Association (WAFCA) Award – "Best Breakthrough Performance" – Միլիոնատէրը Ետնախորշէն (անգլերէն՝ Slumdog Millionaire)
2009 Critics' Choice Award – "Best Young Performer (Actor/Actress)" –Միլիոնատէրը Ետնախորշէն (անգլերէն՝ Slumdog Millionaire)
2009 Richard Attenborough Film Award – "Best Breakthrough" – Միլիոնատէրը Ետնախորշէն (անգլերէն՝ Slumdog Millionaire)
2009 Richard Attenborough Film Award – "Rising Star of the Year" – Միլիոնատէրը Ետնախորշէն (անգլերէն՝ Slumdog Millionaire)


=== Պաշտօնակարգուած ===
2008 Black Reel Award – "Best Ensemble" – Միլիոնատէրը Ետնախորշէն (անգլերէն՝ Slumdog Millionaire)
2008 Detroit Film Critics Society Award – "Best Newcomer" –Միլիոնատէրը Ետնախորշէն (անգլերէն՝ Slumdog Millionaire)
2009 BAFTA Award – "Best Actor in a Leading Role" –Միլիոնատէրը Ետնախորշէն (անգլերէն՝ Slumdog Millionaire)
Evening Standard British Film Awards 2009
Դաւիթ Աբրահամովիչ

Աբրահամովիչ Դաւիթ, ծնած է 30 Յունիս 1839-ին իր հայրենական կալուածոց մէջ ի Թարկօվիցա: Վարժական ուսմունքներն աւարտած է Սթանիսլավուվի մէջ եւ ապա առանձնաբար շարունակած: Շատ երիտասարդ տարիքին՝ հրապարակական կեանքի մէջ մտած է, յորում, զանց չնելով իր հողագործական վիճակին պատքերն, լուրջ եւ նշանական դեր մը կատարած է: Քսանըհինգ տարիներէ աւելի Լվովի վիճակային ժողովին նախագահ եղած է. 1875-ին Աւստրիոյ երեսփոխանական խորհրդարանի անդամ եղած եւ նոյնին պատկանած է մինչեւ 1918: 1907-ին վերջերը Փրանկիսկոս Յովսէփ Աւստրիոյ կայսրը զինքը Կալիցիոյ համար նախարար անուանած է: Գործիչ մը եղած է կալուածավարկի եւ Կալիցիայի հողագործական ընկերութեան մէջ, յորում դերնախագահի պաշտօնն վարած է: Կալիցիոյ Աւագաժողովին անդամ ընտրուած է դեռ երեսուն տարուան հասակին եւ շարունակած նոյն պաշտօնը մինչեւ 1918, այսինքն մինչեւ վերականգնումը լեհական պետութեան: 1919-ին ինքնաբերաբար Վարշաւիոյ լեհական Աւագաժողովին անդամ ընտրուած է: Ըլլայ Խորհրդարանի, ըլլայ Աւագաժողովին մէջ. Որուն յանձնախումբին նախագահն էր, շատ գործունեայ եղած է, զանազան կարեւոր խնդիրներու մէջ յաճախ տեղեկագրողն ըլլալով: Նշանաւոր հանդիսացած է իր աշխարհատես խելամտութեամբը հողագործական եւ տնտեսական եւ ի մասնաւորի տուրքերու վերաբերեալ խնդրոց մէջ, ըլլալով միեւնոյն ատեն հմուտ եւ կարող քաղաքագէտ մը: Վախճանած է 24 Դեկտեմբեր 1926-ին, արդիւնալից քաղաքացւոյ անջինջ  յիշատակը թողլով: Իր հողային կալուածները ձգած է Լվովի մէջ հայ եւ լեհացի աղքատ տղոց համար կրթական հաստատութեան մը շինութեան համար: Ըստ իր բաղձացած եւ ձգած կտակին՝ նոյն նպատակաւ կառուցուած է հոյակապ շէնք մը, որուն գտնուած փողոցին անունը, անոր յիշատակը յաւերժացնելու համար քաղաքապետութիւնը Աբրահամովիչներու փողոց յորջորջել տուած է: Ասկից զատ Քրաքովիայի թանվարանին նուիրած է իր թանկագին նկարներն եւ արուեստակերտ գործուածները: Ուսանող երիտասարդաց համար թոշակներ սահմանած է, թողլով նոյնպէս մեծ եւ կարեւոր գումար մը Լվովի Հայոց աթոռանիստ եկեղեցւոյն նորոգութեանցը համար:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Ա., էջ 28:
Յովհաննէս Տօնիկեան

Հովհաննես Տոնիկյան (մօտ 1890, Ամասիա, Սեբաստիոյ նահանգ - 1915, Ամասիա), հայ բժիշկ։
Ծնած է մօտ 1890 թուականին Սեբաստիոյ նահանգի, Ամասիոյ գաւառի Ամասիա քաղաքին մէջ։ 1915 թուականին աւարտել է Կ. Պոլսոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը։ Աշխատած է որպէս բժիշկ։
Սպանուած է 1915 թուականին Ամասիոյ մէջ՝ մօտ 25 տարեկան հասակին։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ։ Այբբենական համառօտ անուանացանկ (1688-1940),Ի Սթանպուլ, 1940։
Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Միսաք Մանուշեան

Միսաք Գէորգ Մանուշեան (1 Սեպտեմբեր 1906, Ատըեաման , Թուրքիա - 21 Փետրուար 1944, Ֆորթ Մոն Վալերիան, Ֆրանսա), հայ բանաստեղծ, ֆրանսական դիմադրութեան շարժման մարտիկ, հակաֆաշիստ եւ Ֆրանսայի ազգային հերոս։


== Կենսագրութիւն ==
Միսաք Մանուշեանը ծնած է 1906 թուականին Արեւմտեան Հայաստանի Ատըեաման գիւղաքաղաքին մէջ։ Հայրը կը զոհուի 1915 թուականին Մեծ Եղեռնի ժամանակ, մայրը՝ գաղթի ճանապարհին։ Միսաքը եղբօր հետ կը յայտնուի Սուրիաի մէջ։ 1920 թուականին, Լիբանանի Ճիւնի քաղաքի Հայ Ազգային որբանոցը կ'ըլլայ կրթութեան առաջին օթեւանը Միսաքին ու իր աւագ եղբօր Կարապետին։ 1925 թուականին կը տեղաբոխուին Ֆրանսա, սկիզբը Մարսել ապա՝ Փարիզ։ 1930 թուականին Սեմայի հետ կը հրատարակէ «Ջանք» գրական ամսագիրը։ Կ'աշխատի Սիթրոեն գործարանին մէջ, 1937 թուականին՝ թողարկի մէջ «Զանգու» շաբաթաթերթը, կը գրէ բանաստեղծութիւններ։ 1935 թուականին ՀՕԿ, իսկ 1937-ին կեդրոնական վարչութեան անդամ։ Կնոջ՝ Մելինէ Մանուշեանի հետ կը մասնակցի հակաֆաշիստական դիմադրութեան շարժմանը։ 1943 թուականին Մանուշեանի գլխաւորած խումբը մօտ 30 կը հարձակին գործին գերմանական օկուպանտների վրայ։ 1943 թուականին Նոյեմբերին, Մանուշեանը կը ձեռբակալուի եւ տանջանքներու կ'ենթարկուի եւ երեք ամիս անց, 1944 թուական փետրուար 21-ին, իր խումբին 21 անդամներու հետ միասին մահապատիժի կ'ենթարկուին Փարիզի Սուրէն արուարձանի Ֆորտ Մոն-Վալերյեն ամրոցին մէջ։ Մանուշեանին հետ մահու կը շնորհուի Պատուոյ Լեգէոն շքանշանը։ Անոր իր խումբի անունով կ'անուանեն փողոցներ եւ հրապարակներ Փարիզի, Մարսելի, Վալանսեի եւ Երեւանի մէջ։


== Կարմիր ազդ ==

Մանուշեանի խումբը վարկաբեկելու նպատակով գերմանական տիրող ղեկավարութիւնը 15000 օրինակով շարժման աֆիշ կը թողարկէ։ Տխրահռչակ «Կարմիր պլակատը» ցոյց կու տայ, որ գերմանացիներու դէմ կը պայքարին ոչ ֆրանսացիները։ Այնտեղ գրուած է՝ Մանուշեան, խումբի ղեկավար, հայ, 56 յարձակում, 150 զոհ, 600 վիրաւոր։


== Ստեղծագործութիւններ ==
Մանուշեանի բանաստեղծութիւնները կը տպագրուին սփիւռքահայ մամուլի 1930-ականներու սկիզբներուն։ Վաղ շրջանի ստեղծագործութիւններուն կը տիրապետեն անձնական մտածումներն ու ապրումները։ Հետագային նաեւ կը գրէ աշխատաւոր մարդու ցաւի ու բանուորական պայքարի, դէպի հայրենիք սիրոյ մասին։ 
Բազմաթիւ հայրենասիրական, քաղաքական եւ քնարական բանաստեղծութիւններու («Պայքար», «Ընդվզում», «Նամակ Հայաստանէն», «Ամբոխի կանչը» եւ այլն) հեղինակ է։


== Յիշատակի յաւերժացում ==
Երեւանի աւագանու 2014 ապրիլ 30-ի որոշմամբ Երեւան քաղաքի Արամի, Փաւստոս Բուզանդի, Եզնիկ Կողբացի փողոցներու եւ Մաշտոցի պողոտաի միջանկեալ հատուածին մէջ՝ ՀՀ շարքային քաղաքացիներու կողմէն անուանուած «Մաշտոցի պուրակը» կ'անուանակոչուի Միսաք Մանուշեանի անունով, որու դէմ հանդես կ'ըլլայ բազմաթիւ քաղաքացիներ։
Երեւանի Քանաքեռ-Զեյթուն համայնքին մէջ գտնուող թիւ 48 հիմնական դպրոցը 1963-64 ուսումնական տարուանին կը կոչուի Միսաք Մանուշեանի անունով
Ֆրանսաի Ռոնի սու Բուա քաղաքի կեդրոնական փողոցներուն մէկը կը կոչուի Միսաք Մանուշեանի անունով


== Տե՛ս նաեւ ==
Ֆրանսահայ պոեզիա


== Գիրքեր ==
Բանաստեղծութիւններու ժողովածու, 1946 թուականին, Փարիզ
Իմ երգը (բանաստեղծութիւններ), 1956 թուականին, Հայպետհրատ, Երեւան


== Արտաքին յղումներ ==
Միսաք Մանուշեան բանաստեղծը (ֆր.)
Սամուէլ Շմաւոնեան

Սամուէլ Ստեփանի Շմաւոնեան (հաւանաբար 1856, Պոլիս - 1916, Հալէպ), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է հաւանաբար 1856 թուականին Կոստանդնուպոլսոյ Հայնի թաղամասին մէջ։ Կ. Պոլսոյ հանրայայտ վերապատուելի Ստեփան Շմաւոնեանի որդին։
Նախնական կրթութիւնն ստացած է ծննդավայրին մէջ։ 1872 թուականին մեկնած է ԱՄՆ, ուր միաժամանակ աշխատած եւ ուսանած է՝ Քալիֆորնիոյ համալսարանի բժշկական ֆակուլտետի մէջ։ Համալսարանի 1500 ուսանողներէն միակը եղած է, որ ուսումն աւարտած է ոսկէ մետալով։ Մի քանի տարի աշխատած է զանազան բշժկական հիմնարկներու մէջ եւ հմտացած՝ մասնագիտութեան մէջ։
1885 թուականին վերադարձած է Հալէպ՝ հիւանդ քրոջը, տիկին Ռեբեքա Մարգարեանին բուժելու նպատակով։ Քրոջ ապաքինումէն ետք, հաստատուած է Հալէպի Քասթ Ալ–Հաճար թաղամասը, ուր բացած է իր սեփական հիւանդանոցն ու աշխատած։ Կարճ ժամանակ անց մեծ համբաւ ձեռք ձգած է քաղաքի՝ քրիս­տո­նեայ, մահ­մե­տա­կան եւ հրեայ բնակչութեան շրջապատէն ներս։
Ամուսնացած է պոլսեցի՝ Աղաունի Արամեանի հետ։ Զաւակներ չեն ունեցած։ Աշխոյժ մասնակցութիւն ունեցած է քաղաքին մէջ իրականացուող՝ ազգային, եկեղեցական, կրթական եւ այլ ազգանպաստ միջոցառումներուն։ Նիւթապէս օգնած եւ բարոյապէս քաջալերած է՝ 1909 թուականին, Հալէպի «Աղյոլ» թաղամասի մէջ, դարմանատուն հիմնող սասունցիներուն։ Միաժամանակ աշխատելով այդ դարմանատան մէջ, քննած է հիւանդներուն, հսկած մաքրութեանն ու կարգուկանոնին։ Եղած է ՀԲԸՄ–ի 1910 թ.–ի՝ Հալէպի մէջ հիմնուած մասնաճիւղի, հիմնադիրներէն մէկն ու վարչութեան ցմահ ատենապետը։
1915 թուականին՝ հայերու տարագրութեան եւ Մեծ Եղեռնի ընթացքին, ձգելով գործերը, բարի հրեշտակի մը պէս՝ ընդունած, կերակրած ու հագցուցած է աքսորեալ ազգակիցներուն։ Երբ վերապատուելի Ահարոն Շիրաճեանն ստանձնած է որբանոց-ապաստարան բանալու գործը, բժիշկը դարձած է անոր առաջին բարերարը՝ 200 հնչիւն ոսկի, պատկառելի գումար նուիրաբերելով։
Հալէպի Ազիզիէ թաղամասին մէջ, աւետարանական՝ Էմմանուէլ եկեղեցւոյ կառուցման համար, նուիրաբերած է 300 Օսմանեան ոսկի։ Ըլլալով աւետարանական համայնքի անդամ՝ մշտապէս ներկայ եղած է եկեղեցւոյ կարեւոր ժողովներուն ու ջանացեր՝ խօսքով, խորհուրդներով ու գործով օգտակար դառնալ եկեղեցական, կրթական ու հասարակական միջոցառումներուն։
1916 թուականին, թուրքական կառավարութիւնը վտանգաւոր նկատած է ՀԲԸՄ-ի գործունէութիւնը։ 1916 թուականին Ճեմալ փաշան հրաման արձակած է կախաղան բարձրացնել բժշիկին՝ որպէս վտանգաւոր ընկերութեան պարագլուխ, սակայն հայ եւ մուսուլման բնակչութիւնը միասնաբար դիմած է կառավարութեանը եւ կարցած է մահապատժէ փրկել սիրելի բժիշկին կեանքը։
1916 թուականին՝ հազիւ բեկանուած մահավճիռը, վարակուած է տիֆով ու մի քանի օր անց մահացած՝ մօտ 60 տարեկան հասակին։
հակառակ անկայուն քաղաքական իրավիճակին, հալածանքներուն ու աքսորին, բազմազգ թափորը թաց աչքերով ուղեկցած է բժշկի դագաղը։
Բժիշկ Սամուէլ Շմաւոնեան՝ նախօրօք գիտակցած էր, որ իր դէմ մահուան վճիռ արձակուած է։ Երբ կը խնամումէր տիֆով հիւանդ քրոջը՝ Արուսեակ Մարգարեանին, շարունակ կրկնած է. «Ինքս պէտք էի ըլ­լալ թի­ֆու­սէ վա­րա­կո­ւո­ղը, պի­տի նա­խընտ­րէի հի­ւան­դու­թե­ամբ մեռ­նիլ, քան թէ կա­խա­ղա­նի վրայ»։


== Գրականութիւն ==
Մարգարեան-Սինանեան Ա., Տոքթ. Սամուէլ Շմաւոնեան, «Գե­ղարդ» սուրիահայ տարեգիրք, Ե. գիրք, Հալէպ, 1996։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Սքաութ Թիւֆէնքճեան

Սքաութ Թիւֆէնքճեան (3 Նոյեմբեր, 1977, Պոսթըն, ԱՄՆ) Ամերիկահայ նկարա-լրագրող է, Պրուքլին, Նիւ Եորք: Ան ճանչցուած է ԱՄՆ Նախագահ Պարաք Օպամայի նկարներով իր դէպի նախագահութեան ճամբու ճանապարհի ընթացքին: Անոր գործը յաճախ կ'անդրադառնայ հայ սփիւռքի կեանքը:


== Վաղ կեանք եւ ուսում ==
Թիւֆէնքճեան ծնած է Պոսթըն, Մասըչուսէթս, Ամերիկահայ հօր մը (Ալըն, փաստաբան) եւ Իրլանտա-Ամերիցակի մօր մը (Պէթի): Ան հասակ նետեց Ուիթմըն շրջանին մէջ, Մասըչուսէթս:Ան ստացած է Պսակաւոր վկայականը քաղաքագիտութեան ոլորտին մէջ Եէյլ Համալսարանէն, 2000 թուականին:


== Ասպարեզ ==
2006 թուականէն 2008, ան հետեւեցաւ Պարաք Օպամայի քայլերը դէպի ԱՄՆի նախագահութիւն երբ դեռ են պարզապէս ԱՄՆի Ծերակուտական է: Թիւֆէնքճեան նկարեց 12 հազարէ աւելի նկարներ այդ երկու տարուան ընթացքին: Ան հրատարակեց գիրք մը այդ նկարներէն ընտրուած հաւաքածոն ներկայացնել, վերնագրուած Այո Կրնանք՝ Պարաք Օպամայի Պատմական Նախագահական Ճանապարհը (անգլ՝ Yes We Can: Barack Obama's History-Making Presidential Campaign), հրատարակուած 2008 թուականի Դեկտեմբերին, որ նախածախեց առաջին 55,000 օրինակները ծախման թուականէն ամիս մը առաջ իսկ:2012 թուականի Օգոստոսին, Թիւֆէնքճեան նկարեց Միշէլ եւ Պարաք Օպամայի փաթթուելու նկարը, որ գործածուեցաւ Օպամայի Ֆէյսպուքի եւ Թուիթըրի էջերուն համար իր երկրորդ յաղթանակի գիշերը, 6 Նոյեմբեր, 2012 թուականին: Այդ նկարը դարձաւ ամէնէն շատ «լայք» եղած նկարը Ֆէյսպուքի պատմութեան մէջ, եւ ամէնէն շատ բաժնուած նկարը Թուիթըրի պատմութեան մէջ:


== Գիրքեր ==
Yes We Can: Barack Obama's History-Making Presidential Campaign (2008)
There Is Only the Earth: Images from the Armenian Diaspora Project, Melcher Media, 2015. A photojournalist's study of the Armenian diaspora on its 100th anniversary.


== Անձնական կեանք ==
2010 թուականին, Թիւֆէնքճեան եւ Նէյթ Շէնքըն կ'ամուսնանան: Շէնքըն աւարտած է Եէյլ եւ Քըլամպիա համալսարաններէն, եւ նախկին լրագրող է:


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտօնական կայքէջը
Նկարներ Աքաութ Թիւֆէնքճեանի «Միայն Աշխարհը Կայ» (անգլ.՝ There is Only the Earth") գիրքէն
Buzzflash.com-ի հետ հարցազրոյց
"Armenian roots and traveling with Obama – interview with photojournalist Scout Tufankjian", news.am, 19 Նոյեմբեր, 2012
A Photographer Documents Post-war Artsakh: Scout Tufankjian spent a month in post-war Artsakh to witness the controversial ceasefire that would involve the removal of lands from the sovereignty of the Republic of Artsakh. Գրած է՝ Հրակ Վարդանեան, Hyperallergic, 28 Փետրուար, 2021:
Հարցազրոյց Շանթ ՀՏ-ի «Հայտնի Հայեր» ծրագրէն
Կոնզալեզ, Տէյվիտ, "Following the Global Armenian Diaspora", The New York Times, 24 Ապրիլ, 2014
Գրիգոր Արեշեան

Գրիգոր Արեշեան (1949, Երեւան - 3 Օգոստոս 2020, Երեւան ), Հայաստանի Հանրապետութեան նախկին պետական նախարար, Հայաստանի Ամերիկեան համալսարանի փրոֆեսոր եւ աշխարհահռչակ հնագէտ։


== Կենսագրութիւն ==
Փրոֆ. Գրիգոր Արեշեան ծնած է 1949-ին, Երեւան: Մեկնած է ԱՄՆ, ուր դասաւանդած է Շիքակոյի եւ Լոս Անճելըսի (UCLA) համալսարաններուն մէջ ։
1987-1991ին վարած է Հայաստանի Գիտութիւններու ակադեմիոյ Հնագիտութեան հիմնարկի փոխտնօրէնի պաշտօնը: 1991-1992ին եղած է Հայաստանի Հանրապետութեան պետական նախարար :
Փրոֆեսոր Արեշեան մեծ աւանդ ունի հայագիտութեան, հնագիտութեան եւ պատմութեան բնագաւառներուն մէջ: Ան գլխաւորած է հնագիտական տարբեր պեղումներ, որոնցմէ են նաեւ՝ Վայոց Ձորի մարզի Արենի-1 կոչուող քարայրին պեղումները, ուր յայտնաբերուած է արդէն աշխարհին յայտնի 5500-ամեայ ոտնամանը:


== Աղբիւրներ ==
Մահացեր է աշխարհահռչակ հնագէտ Գրիգոր Արեշեանը


== Արտաքին յղումներ ==
Գրիգոր Արեշեան