armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Սահակդուխտ

Սահակդուխտի (կամ՝ Սահակադուխտ, 7-րդ դար - 8-րդ դար), 8-րդ դարուն յայտնուած առաջին հոգեւոր երգի հեղինակ, երաժիշտ եւ հոգեւոր երաժշտութեան դասատու հայ կինը։ Դուին մայրաքաղաքի կաթողիկոսարանի Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ Սահակ Երեցի դուստրը եւ Ստեփանոս Սիւնեցիի կրտսեր քոյրը:


== Կենսագրութիւն ==
Սահակդուխտի ծննդեան եւ մահուան ճշգրիտ թուականները անյայտ են: Ան սերած է գրասէր ընտանիքէ եւ ուսանած ու կրթուած է Դուինի կաթողիկոսարանի շրջապատէն ներս, ստացած է կանոնաւոր ու բազմակողմանի կրթութիւն:
Սահակդուխտ մեծապէս ազդուած է իր եղբօր հեղինակութենէն եւ անոր բանաստեղծական ու երաժշտական պատրաստութենէն: Ստեփանոս գործնապէս օգտակար դարձած է քրոջը՝ սորվեցուցած է բանաստեղծութիւն, երաժշտութիւն ու զարկ տուած անոր ընդունակութեան զարգացման:
Սահակդուխտ ինքզինք նուիրած է կուսութեան, մենութեան եւ առանձնութեան: Ան ձգած է աշխարհիկ կեանքը, դիմած է ճգնութեան եւ ապաստան գտած է պատմական  Գառնիի մօտակայ ձորի մը քարայրներուն մէջ, հետը տանելով միայն իր սեփական տան քնարը:
Ապաստանած է այն վայրը, ուր իրմէ 400 տարի առաջ Տրդատ թագաւորի քոյրը՝ Խոսրովիդուխտ անցուցած էր իր կեանքը:Ան հմուտ եղած է ոչ միայն երաժշտական արուեստին մէջ, այլեւ շատ լաւ իմացած է շարականները, յատկապէս «Մեծացուսցէ»ներու տեսակը, ուր կը փառաբանուի Մարիամ Աստուածածինը:


== Գործերը ==
Սահակդուխտի գրչին կը վերագրուի Մեծի պահոց շրջանի Խաղաղական ժամուն երգուող «Սրբուհի Մարիամ, սափոր ոսկի…» սկսող շարականը։
Սահակդուխտի միւս ստեղծագործութիւնները յայտնի չեն: Կ'ենթադրուի որ մեզի հասած շարականներու յատկապէս «Մեծացուսցէ»ներու մէկ մասը անոր գրչին արգասիքն է: Որոշ բանասէրներու ենթադրութեամբ անոր կը պատկանի նաեւ Վահան Գողթնացիին նուիրուած յայտնի շարականը, որ աւանդաբար կը վերագրուի Վահան Գողթնացիի քրոջ՝ Խոսրովիդուխտին:


== Երաժշտութիւնը որպէս դարմանամիջոց ==
Սահակդուխտ եղած է նաեւ հոգեպէս խանգարուած եւ ջղային վիճակի մատնուած անհատները աղօթքով եւ երաժշտութեամբ դարմանող առաջին կինը հայ իրականութեան մէջ: Ան հիւանդները դարմանած է երաժշտութեամբ՝ հաւատալով, որ երաժշտութիւնը կը ներշնչէ, կը հանդարտեցնէ եւ կ'աշխուժացնէ հիւանդը ինչպէս նաեւ կը սնանէ անոր գիտակցութիւնը եւ կը պահէ անոր ամբողջութիւնը արթուն եւ լաւ վիճակի մէջ:
Սահակդուխտ նկատուած է առաջին հայ կին բանաստեղծը, երաժիշտը, երաժշտութեան ուսուցչուհին եւ հոգեբուժը․ հետաքրքրական է Սահակդուխտի երաժշտութեան օգտագործումը բժշկութեան մէջ:
Սահակդուխտի  մասին տեղեկութիւնները մեզի հասած են պատմիչ Ստեփանոս Օրբելեանէն, Ղեւոնդ Ալիշանէն, Մանուկ Աբեղեանէն, բժիշկ Վահրամ Թորգոմեանէն, Նորայր եպիսկոպոս Պողարեանէն, Գրիգոր Յակոբեանէն, Յակոբ Քէօսէեանէն, Շահան Արծրունիէն եւ այլ աղբիւրներէ:


== Մահ ==
Իր մահէն ետք իր գերեզմանը դարձած է ուխտատեղի հաւատացեալներու համար: Տոքթ. Վահրամ Թորգոմեան զինք նկատած է հոգեբուժ եւ առաջին կինը, որ երաժշտութիւնը օգտագործած է որպէս դարմանամիջոց:
Սահակդուխտէն ետք Հայաստանի զանազան շրջաններուն մէջ դարեր շարունակ եւ մինչեւ այսօր երաժշտութեան գործածութիւնը կիրարկուած է տարբեր ձեւերով շատ մը հիւանդներու դարմանումի գործընթացին մէջ:
Սթիվըն Չպոսքի

Սթիվըն Չպոսքի (անգլերէն՝ Stephen Chbosky, ծնած 25 Յունուար, 1970), ամերիկացի բեմադրիչ, գրող եւ թատերագիր: Յայտնի դարձած «The Perks Of Being A Wallflower» վէպը գրելէն ետք, ինչպէս նաեւ նկարահանած է համանուն ֆիլմ՝ գրքի հիման վրայ:


== Կենսագրութիւն ==
Չպոսքին ծնած է Փենսիլվէնիայի Փիթսպըրկ քաղաքին մէջ: Անոր մայրը՝ Լիան, հարկային տեսուչ է, իսկ հայրը՝ Ֆրետ Չպոսքին, մետաղային ընկերութեան մը CFO եւ խորհրդատու: Չպոսքին ունի Սթէյսի անունով քոյր Ան մեծցած է կաթողիկէ միջավայրի մը մէջ:: Դեռահաս տարիքին Չպոսքին լաւ կ'ուսումնասիրէ դասական գրականութիւն, սարսափներ եւ երեւակայական գրականութիւն": Անոր արուեստին վրայ մեծ ազդեցութիւն է ձգած են Սալինկըրի «The Catcher In The Rye» գիրքը, ինչպէս նաեւ Ֆիդզճէրըլտի «Tennessee Williams»-ը:: Չպոսքին երկրորդական դպրոցը աւարտած է 1988 թուականին, որմէ ետք հանդիպած է Սթիւարթ Սթըրնին` թատերագիր «Rebel Without a Cause» 1955-ի ֆիլմին, որուն մէջ Ճէյմզ Տինը դերակատարութիւն ունեցած է:


== Արտաքին յղումներ ==
Սթիվըն Չպոսքի
Սթիվըն Չպոսքի
Յունական Մակեդոնիոյ Դրօշ

Յունական Մակեդոնիոյ դրօշ (յուն․՝ Σημαία της Μακεδονίας), Յունաստանի ամենամեծ երկրամասի՝ Մակեդոնիոյ ազգային դրօշը:
Այն կըներկայացնէ կապոյտ ֆոնի վրայ գտնուող վիրջինեան աստղ՝ ճառագայթող տասնուեց շողերով: Այն կը կիրառուի Յունաստանի Հանրապետութեան երեք ծայրամասերուն մէջ (Արեւելեան Մակեդոնիա, Կեդրոնական Մակեդոնիա եւ Արեւմտեան Մակեդոնիա) եւ անոնց  կազմի մէջ մտնող տարածաշրջանային միաւորներուն՝ անուանակարգերուն:
Այն նաեւ յունական մակեդոնացիներու ազգային խորհրդանիշն է: Այս դրօշը կ՚օգտագործուի նաեւ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու ու Աւստրալիոյ համամակեդրոնական շարժումներուն մէջ, ինչպէս նաեւ առեւտրական-տնտեսական հիմնարկութիւններուն։
Հարաւսլաւիոյ անկումէն եւ Հիւսիսայն Մակեդոնիոյ տարածքին Մակեդոնիոյ Հանրապետութեան ստեղծումէն ետք նոյն դրօշը, որոշակի փոփոխութիւններով դարձած է նորաստեղծ պետութեան ազգային խորհրդանիշերէն մէկը: Մակեդոնիոյ Հանրապետութեան դրօշի վրայ կապոյտ ֆոնը փոխարինուած է կարմիրով:
Պելճիքայի Զինանշան

Պելճիքայի զինանշանի ներկայիս տեսքը հաստատուած է 17 Մարտ 1837-ին, արքայական հրամանագիրով, որ նաեւ կը նկարագրէ զինանշանին տարբեր չափերու հետ կապուած մանրամասնութիւնները։ Ըստ Պելճիքայի Սահմանադրութեան 193-րդ (նախապէս՝ 125-րդ) յօդուածին, «Պելճիքայի ժողովուրդը կ՛ընդունի կարմիր, ոսկեգոյն եւ սեւ գոյները իբրեւ պետական զինանշանին գոյները, Պելճիքայի առիւծն ու «Միասնութիւնը ուժ կու տայ» կարգախօսը»։


== Մեծ զինանշան ==

Սեւ վահանին վրայ պատկերուած է ոսկեգոյն, ծառս կանգնած առիւծ, կարմիր ճանկերով եւ դուրս ցցուած կարմիր լեզուով (Պելճիքայի առիւծ)։ Վահանին վերը հատուածը տեղակայուած է ոսկեգոյն սաղաւարտ՝ բացուած երեսկալով։ Սաղաւարտին վրայ տեղադրուած է մեծ դքսութեան թագ, որուն ետին կը գտնուին գայիսոնները, մէկը` «Արդարութեան ձեռքով», իսկ միւսը՝ առիւծով։ Վահանը կը պատէ Լեոպոլտի շքանշանի ոսկի շղթան։ Վահանը բռնած առիւծները պահած են նաեւ պելճիքական դրօշակները ոսկիէ ձողերու վրայ։ Ներքեւը կը գտնուի կարմիր ժապաւէնը։ Անոր վրայ ոսկի տառերով գրուած է «Միասնութիւնը ուժ կու տայ» (L’UNION FAIT LA FORCE ֆրանսերէնով կամ EENDRACHT MAAKT MACHT հոլանտերէնով)։ Այս ամբողջը տեղակայուած է ոսկիէ ծոպերով եւ վրձիններով պատմուճանի վրայ։ Պատմուճանը կը պահեն կղաքիսները եւ այն պսակուած է մեծ դքսութեան թագով։ Պատմուճանին վրայ բարձրացուած են 1837-ի դրութեամբ Պելճիքայի բոլոր մարզերուն դրօշակները  (մարզերու քանակի փոփոխութիւնը չէ ազդած զինանշանին վրայ)։
Մեծ զինանշանը հազուադէպօրէն կ՛օգտագործուի։ Այն կը զարդարէ օրէնքներու կնիքները եւ միջազգային պայմանագրերը:


== Փոքր զինանշան ==

Պելճիքայի կառավարութեան կողմէ օգտագործուող Փոքր զինանշանը կազմուած է սեւ վահանի վրայ պատկերուած առիւծէ, խաչուած գայիսոններէ, կարգախօսէ, թագէ, Լեոպոլտի շքանշանէ։


== Արտաքին յղումներ ==
Պելճիքայի պետական խորհրդանիշները
Նաթալիա Թենա

Նաթալիա Կասթիայն Տենա (1 Նոյեմբեր 1984(1984-11-01), Լոնտոն, Միացեալ Թագաւորութիւն), բրիտանացի դերասանուհի եւ երգչուհի, «Molotov Jukebox» երաժշտական խումբի մենակատար։ Կինոիի մէջ առաւելապէս յայտնի է Նիմֆադորա Թոնկսի դերով Հարի Փոթերի մասին ֆիլմերէն եւ Օշայի դերով Գահերի խաղը հեռուստասերիալէն։


== Կենսագրութիւն ==
Վաղ տարիներ
Նաթալիան ծնած է 1 Նոյեմբեր 1984-ին Սուրէյ կոմսութեան մէջ սպանացիներ՝ Մարիա Տենի եւ Խեսուս Տենի ընտանիքին մէջ։ Ազատ կը տիրապետէ սպաներէնը։ Դերասանական ընդունակութիւնը արտայայտուած է վաղ տարիներէն։ Ինը տարեկան հասակին ընդունուած է թատերական արուեստանոց, ուր մեծ ոգեւորութեամբ խաղցած է անգլիական դասականներու ստեղծագործութիւններու բեմականացումներուն մէջ։ Առաջին դերը եղած է Ուիլեամ Շեքսպիրի Ջուլիետան։ Հարի Փոթերի մասին ֆիլմերուն մէջ նկարահանուելով համաշխարհային ճանաչում ձեռք բերած է, բայց բեմը չէ ձգած եւ «Royal Shakespeare Company» արուեստանոցի բեմին մէջ 2008 թուականին «Օթելլո» ողբերգութեան մէջ խաղցած է Դեզդեմոնայի դերը։
Կարիերա
2001 թուականին Նաթալիան առաջին անգամ խաղցած է «Բժիշկներ» բրիտանական հեռուստասերիալի քանի մը հանգրուաններուն մէջ։ Այս դերէն ետք անոր հրաւիրած են նկարահանուելու երեւոյթ «Իմ տղան» շարժապատկերին մէջ, որուն յաջորդեցին «Սիրոյ հիանալի արուեստը», «Տիկին հենդերսոնը կը ներկայացնէ» շարժապատկերները եւ «Կեանքէն ետք» շարքը:
Վանք գիւղ (Մարտակերտ)

Վանք, գիւղ Արցախի Մարտակերտ շրջանին մէջ` կեդրոնէն 53 քմ հարաւ-արեւմուտք` 1100 մեթր բարձրութեան վրայ։ Տարածութիւնը՝ 2237 քառ.մ։
Բնակչութիւնը կը զբաղի անասնապահութեամբ եւ ծխախոտագործութեամբ։
Ունի միջնակարգ դպրոց, մշակոյթի տուն, ակումբ, հիւանդանոց եւ ծննդատուն։
Գիւղին արեւմտեան կողմը, բլուրին վրայ կը գտնուի Գանձասար վանքը (ԺԳ. դար, որմէ յառաջացած է գիւղին անունը), շրջակայքը՝ Իշխանաբերդը (Խոխանաբերդ), Թարխանաբերդը (ԺԲ. դար), Դարպասներ պալատ-ամրոցը (ԺԳ. դար), Պառաւաձորի զոյգ եկեղեցինըեր (ԺԳ. դար), Վաճառ գիւղաքաղաքը (ԺԲ.-ԺԳ. դարեր), Նատարին բերդը (ԺԳ. դար), Համամի եղցէն եւ այլ պատմական յուշարձաններ։


== Վանք գիւղը Արցախեան պատերազմին ընթացքին ==
1988-ի վերջը Վանքին մէջ կազմաւորուած է կամաւորական ջոկատ մը, Սեպտեմբեր 1992-ին ջոկատին հիմքին վրայ ստեղծուած է գումարտակ մը, որ մասնակցած է գիւղին եւ Մարտակերտի Քաշաթաղի շրջաններու ինքնապաշտպանական եւ ազատագրական մարտերուն։ Վանք գիւղէն է նահատակ հրամանատար Յ. Յակոբեանը։


== Պատկերասրահ ==
Խեւսուրեթի

Խեւսուրեթի, Խեւսուրեթիա (վրաց.՝ ხევსურეთი), պատմական շրջան Վրաստանի հիւսիս-արեւելքին մէջ։ Խեւսուրեթիի բնակիչները խեւսուրներն են (վրաց.՝ 'ხევსურები')՝ վրացիներու ազգագրական խումբ, որ աւանդաբար բնակած են բարձր լեռնային համայնքներուն մէջ, ուր դասային տարբերութիւն գոյութիւն չէ ունեցած։ Միջնադարուն եւ աւատատիրական ժամանակաշրջանին խեւսուրները ազատուած են հարկերէն, սակայն պարտաւոր էին պահպանել Վրաստանի հիւսիսային սահմանները։ Քարթլիի եւ Կախեթի վրայ արշաւանքներու ժամանակ խեւսուրները զորքեր ուղղարկած են Քարթլի եւ Կախեթի թագաւորներուն օգնութեան։ Խեւսուրները կարեւորագոյն դեր կատարած են 1659-1660 թուականներուն Բախտրիոնեան ապստամբութեան ժամանակ։
Չնայած անոր, որ խեւսուրները կը դաւանեն քրիստոնէութիւնը եւ վրացական եկեղեցւոյ հետեւորդներ կը համարուին, խեւսուրներու կեանքին մէջ կարեւոր դեր կը կատարեն հնամյա մինչքրիստոնէական աւանդոյթները։ 1876 թուականին հանրայայտ գերմանացի ճանապարհորդ Գուստավ Ռադէն, ըլլալով Խեւսուրեթիի մէջ, գրեց «Chewsuren und ihr Land» (Kassel, 1878) գիրքը, որ Խեւսուրեթին ներկայացուց արեւմտեան ընթերցողին։ Խեւսուրեթիի նշանաւոր վայրերէն են Շատիլի եւ Մուցո գիւղերը՝ իրենց միջնադարեան ամրոցներով, ինչպէս նաեւ Խախմաթի, Ախիելի եւ Լեբաիս Կարի ամրութիւնները։
Խեւսուրները միջինէն բարձր հասակ ունին, կապոյտ, երբեմն՝ կանաչ աչքեր եւ բաց գոյնի մազեր։
1950-ական թուականներուն խեւսուրներուն հարկադրաբար կը տեղափոխուէին հարթավայրեր, որուն պատճառով շատ բարձր լեռնային գիւղեր դատարկուած են։
Խեւսուրներու հիմնական զբաղմունքը խոշոր եղջերաւոր անասուններու բուծումն է, ոչխարաբուծութիւնը եւ հողագործութիւնը, հացահատիկային կուլտուրաներու մշակումը։
Խեւսուրները վարպետօրէն կը մշակեն բուրդը. Կտորներ կը կարեն եւ գուլպաներ կը գործեն։ Բացի այդ՝ զարգացած է կարուձեւի արհեստը, ծառեր կտրելը, դարբնագործութիւնը։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Խեւսուրեթիի նկարագրութիւն
Պերցով Վ.։ «Ամպերը վերէն եւ ներքեւէն»։ // Աշխարհի շուրջը, №2 (2533),փետրուար 1970։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2012-03-04-ին։ արտագրուած է՝ 2011-5-23
Թիֆլիսի Պատանի Հանդիսատեսի Հայկական Թատրոն

Կաղապար:Տեղեկաքարտ թատրոն
Թիֆլիսի պատանի հանդիսատեսի հայկական թատրոն, առաջին հայկական մանկական թատրոնը, որ ստեղծուած է Թիֆլիսի մէջ։ Գործած է 1927 թուականէն մինչեւ 1945 թուականը։


== Պատմութիւն ==
Թիֆլիսի պատասի հանդիսաստեսի հայկական թատրոնը հիմնադրուած է 1927 թուականին՝ որպէս մանկապատանեկան թատրոն, որուն ղեկավարը եղած է Արշակ Բուրջալեանը: 1929 թուականին վերակազմաւորուած է Պատանի հանդիսատեսի թատրոնի:
Փակուած է 1945 թուականին։


== Բեմադրութիւններ ==
Ս. Մթուարաձէի եւ Բ. Գամրեկելու «Արսէն Մարաբղելի»
Ֆրիդրիխ Շիլլերի «Սեր եւ խարղաւանթ»
Գաբրիէլ Սունդուկեանի «Խաթաբալա»
Յովհաննէս Թումանեանի «Չախ-չախ թագաւորը»


== Գլխաւոր Բեմադրիչներ ==
Արմէն Արմէնեան
Ալեքսանտր Աբարեան
Ստեփան Քափանակեան


== Դերասաններ ==
Բաբգէն Ներսէսեան
Ծ. Վրոյր
Հ. Խաչատուրեան
Շ. Գրիգորեան
Ս. եւ Լ. Ալիխանեաններ
Գ. Փաշեան
Դիմակաւոր Խոլահաւ

Կապտադէմ Խոլահաւ, դիմակաւոր խոլահաւ (լատ.՝ Sula dactylatra) թռչուն մըն է խոլահաւերու ընտանիքէն, կ'ապրի արեւադարձային ծովերուն մէջ։


== Նկարագրութիւն ==
Դիմակաւոր խոլահաւը սպիտակ թռչուն մըն է՝ թեւերու սեւ ծայրերով, սեւ պոչով եւ դէմքին մութ գոյնի դիմակով։ Էգը եւ արուն կը տարբերին անով, որ արուին կտուցը դեղին է, իսկ էգինը` կանաչադեղնաւուն։ Երիտասարդ թռչուններուն գլուխը եւ ստորին մասը նարնջագոյն են, իսկ անոնց մարմինն ու վիզը ճերմակ են։ Դիմակաւոր խոլահաւին մարմինին երկայնքը 75-էն 85 սմ է, թեւերուն բացուածքը՝ 160-էն 170 սմ, կշիռքը՝ 1,2-էն 2,2 քկ։ Խոլահաւերու (Sula) ընտանիքին ամէնէն մեծ տեսակն է։ Ծովուն մէջ թռչունը լռակեաց է, բոյնին մէջ անիկա սուր է եւ ողջոյնի սուլիչ կոչ մը կ'արձակէ։
Դիմակաւոր խոլահաւին թռիչքը կը բնութագրուի թեւերու ուժեղ, համաչափ թափահարումներով. անիկա անընդհատ կը սաւառնի։ Սովորաբար կը թռչին 7 մեթրէն աւելի բարձրութեան վրայ, թռիչքը արագ է եւ կրնայ հասնիլ մինչեւ 70 քմ/ժ արագութեան։


== Տարածութիւն ==
Դիմակաւոր խոլահաւը տարածուած է աշխարհի արեւադարձային ովկիանոսներուն մէջ: Տարածագօտին կը տարածուի հարաւի մէջ՝ մինչեւ Աւստրալիա, Հարաւային Ափրիկէ եւ Հարաւային Ամերիկա, հիւսիսի մէջ՝ մինչեւ Մեքսիքական ծոց եւ Միացեալ Նահանգներու հարաւ-արեւելք: Տարածագօտին, հաւանաբար, կապուած է թռչող ձուկերու տարածագօտիին հետ։ Այս տեսակին հազուադէպօրէն կարելի է հանդիպիլ Արեւմտեան Եւրոպայի մէջ:

Թռչնաբաններու միջազգային միութիւնը կ'առանձնացնէ չորս ենթատեսակ.

Sula dactylatra personata, կը բազմանայ Կեդրոնական եւ Արեւմտեան Խաղաղական Ովկիանոսին մէջ:
Sula dactylatra dactylatra, կը բազմանայ Քարիպեան ծովուն մէջ եւ Ատլանտեան Ովկիանոսին քանի մը կղզիներուն մէջ, ինչպիսիք են Համբարձման կղզին եւ Թոպաքօն:
Sula dactylatra melanops, կը բազմանան Հնդկական Ովկիանոսին արեւմտեան հատուածին մէջ:
Sula dactylatra tasmani (հոմանիշներ՝ Sula tasmani, Sula dactylatra fullagari), կը բազմանայ Լորտ Հաու եւ Կերմաթեկ կղզիներուն մէջ:Թռչուններ բնադրող գաղութները կը գտնուին արեւադարձային կղզիներու մէջ՝ օղակղզիներուն մէջ, որոնք սովորաբար կը գտնուին ցամաքամասին ափերէն հեռու։ Ամէնէն շատ կ'ապրին Լորտ Հաու կղզիին մէջ։


== Վարքագիծ ==

Դիմակաւոր խոլահաւը հիանալի սուզորդ մըն է, որ մեծ արագութեամբ կը սուզուի ջուրին տակ։ Կը սնանի գլխաւորաբար փոքր ձուկերով, ինչպէս՝ թռչող ձուկերով։ Իբրեւ կանոն, անոնք իրենց որսը կուլ կու տան դեռ ջուրին տակ գտնուած ատեն։


== Բազմացում ==
Դիմակաւոր խոլահաւը բոյն կը շինէ փոքր գաղութներու մէջ։ Ան 1-2 ճերմակ ձու կը դնէ մերկ աւազոտ գետին վրայ։ Երկու ծնող թռչուններն ալ ձուերուն վրայ թուխսի կը նստին 45 օր՝ զանոնք ծածկելով իրենց ոտքերուն թաղանթներով։ Դրուած երկու ձուերէն սովորաբար միայն մէկը կ'աճի։ Եթէ երկուքն ալ  աճին, ապա քանի մը օր առաջ դուրս եկած ճուտիկը բոյնէն դուրս կը մղէ միւս ձուն։

		
		
		
		


== Գրականութիւն ==
Marchant, S.; Higgins, P.G., eds. (1990). "Sula dactylatra Masked booby". Handbook of Australian, New Zealand & Antarctic Birds. Volume 1: Ratites to ducks; Part B, Australian pelican to ducks. Melbourne, Victoria: Oxford University Press. pp. 763–72. ISBN 0-19-553068-3
Կարապետ Տէմիրճեան

Գրիգոր Տէմիրճեան (Արեւմտեան Հայաստան, Սեբաստիոյ վիլայէթ, Ազի­զի­էի գաւառակ, Պիւնեան - 1915), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Կարապետ Տէմիրճեան ծնած է Արեւմտեան Հայաստանի Սեբաստիոյ վիլայէթի Ազի­զի­էի գաւառակի Պիւնեան գիւղաքաղաքին մէջ։ Բժշկական կրթութիւն ստացած է եւ Կ. Պոլսոյ մէջ որպէս բժիշկ աշխատած։ Եղած է ՍԴՀԿ-ի անդամ։ 1915 թուականին Կ. Պոլսոյ մէջ ձերբակալուած է ու բանտարկուած՝ Տէպօ բանտին մէջ։
Ի թիւս 36 ձերբակալուածներու, տարուած է Անքարայի նահանգի Կեսարիոյ գաւառի Էվերեկ աւանի բանտը, ուր ենթարկուած է հարցաքննութեան։ Ապա խիստ հսկողութեան տակ տեղափոխուած է Կեսարիոյ բերդը՝ դրուելով պատերազմական ատեանի տրամադրութեան ներքոյ։
Աքսորի ճամբուն վրայ սպանուած է կամ մահացած՝ ժանտախտէ։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։


== Գրականութիւն ==
Գալֆայեան Կարապետ աւագ քահանայ, Գիրք Ելից հայոց, Պէյրութ, 1955։
Հաբէլեան Դաւիթ

Հաբէլեան Դաւիթ, Արզնցի, եղբայր Հարպիկի որ 1051-ին Արզնի բերդր երկար ատեն պաշտպանեց Մոմոմախ կայսեր Պեռող զօրավարին յարձակման դէմ: Պեռոզ դաւաճանութեամբ բերդին տիրելէն ետք Դաւիթը իր երկու եղբայրներուն հետ Պոլիս տարաւ: ( Մատթէոս Ուռհայեցի):


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանտրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վրդ. Պոտուրեան, 1939, Տպ. Պուքրէշ, Էջ 602
Վարդգէս (Յովհաննէս Սէրէնկիւլեան)

Վարդգէս, բուն անուն՝ Յովհաննէս Սէրէնկիւլեան, (1871, Կարին - 11 Ապրիլ 1915, Մեծ Եղեռնի զոհ), հայ ազգային-ազատագրական շարժումի գործիչ, Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան անդամ։
Նախնական կրթութիւնը ծննդավայրին մէջ ստանալէ ետք, կը զբաղի ուսուցչութեամբ։ 1890-ին կը մասնակցի Կարնոյ Մայիսեան ցոյցին եւ կը ձերբակալուի ու ապա ներման կ’արժանանայ։ 1890-ի վերջաւորութեան, կ’երթայ Պոլիս, ուր կը վարէ ուսուցչական պաշտօններ, որոնցմէ յիշատակելի է Կէտիկ Փաշայի ազգային վարժարանի իր տեսչութիւնը։
1892-ին կը միանայ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան եւ իր գործունէութիւններուն հետեւանքով կը բանտարկուի։ Մաս կը կազմէ Բաբգէն Սիւնիի ղեկավարութեամբ Պանք Օթոմանի գրաւման։ «Ժիռօնտ» պահականաւով կը ղրկուի Մարսէյ, ապա՝ Ժընեւ, Պուլկարիա եւ Կովկաս։ Հոկտեմբեր 1899-ին կ’անցնի Վան, ուր վերստին թաքուն կերպով կը նուիրուի յեղափոխական գործին։ 5 Յունուար1903-ին մատնութեան կ’ենթարկուի, սրունքէն վիրաւոր կը ձերբակալուի եւ մահուան կը դատապարտուի, բայց ֆրանսական բարեկամներու ազդեցութեամբ վճիռը կը վերածուի ցկեանս թիապարտութեան։ 1907-ին Արղընի Մատէն, իսկ յաջորդող տարին Տիարպէքիր՝ բանտէ բան կը փոխադրուի։ Սահմանադրութեան հաստատումով ազատ կ’արձակուի եւ Սկիւտարէն կ’ընտրուի ազգային երեսփոխան, իսկ մէպուս՝ իր ծննդավայրին։ Օսմանեան խորհրդարանին մէջ անկեղծ եւ անվերապահ խօսքերով բոլոր առիթներուն պաշտպանած է հայութեան իրաւունքները եւ դարձած է պատուհաս մը թուրք ազգայնամոլներու աչքին։ 11 Ապրիլի Մեծ Կարաւանէն ետք, կ’աքսորուի Գրիգոր Զօհրապին հետ։


== Աղբիւրներ ==
Յուշարձան ապրիլ տասնմէկ, Թէոդիկ, Կ․ Պոլիս, 1919, «Արզուման» հրատարակչատուն http://greenstone.flib.sci.am/gsdl/collect/hajgirqn/book/hushardzan1919_index.html
Հմայեակ Քէշիշեան

Հմայեակ Քէշիշեան Խաչերի (1887, Մարաշ, Մարաշի գաւառ, Հալէպի նահանգ, Օսմանեան կայսրութիւն- 1915, Քելլիկ գիւղի մօտ, Կարսի շրջան), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1887 թուականին Օսմանեան կայսրութեան, Հալէպի նահանգի, Մարաշի գաւառի կեդրոն՝ Մարաշ քաղաքին մէջ։
Դեղագործ-բժիշկ Խաչեր Քէշիշեանի կրտսեր որդին է։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի թաղային վարժարանէն ներս, միջնակարգը՝ ամերիկացի մի­սի­ո­ներ­նե­րու Մարաշի «Ակա­դե­մի» բարձրագոյն վարժարանէն ներս։ 1909 թուականին աւարտած է ամերիկացի միսիոներներու Այնթէպի Կեդրոնական Թուրքիոյ գոլէճը։ 1909 թուականին մեկնած է Կ. Պոլիս՝ բարձրագոյն կրթութիւն ստանալու նպատակով։ 1915 թուականին աւարտած է Կ. Պոլսոյ Օսմանեան համալսարանի բժշկական բաժինը։
1915 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ ուղարկուած 4-րդ զօրաբանակին մէջ ծառայելու որպէս զինուորական բժիշկ՝ հարիւրապետի աստիճանով։ 1915 թուականին Կարսի շրջանի Քելլիկ գիւղին մօտակայքը, վերէն եկած հրամանի համաձայն, սպաննուած է իթթիհատական ազգայնամոլ իր իսկ հրամանատարի հրամանով կամ անոր իսկ արձակած գնդակով՝ 28 տարեկան հասակին։ Այդ ժամանակ, թուրք սպաները եւս, գնդակահարած են 18 հայ զինուորական բժիշկներ։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
Գալուստեան Գրիգոր Հ., Մարաշ, Նիւ Եորք, 1934։
Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ։ Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (16881940), Սթանպուլ, 1940։
Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթըն, 1957։
Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
Գալուստեան Գրիգոր Հ., Մարաշ կամ Գերմանիկ եւ հերոս Զէյթուն, Նիւ Եորք, 1988։
Եարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն Սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թրքերէն), Սթանպուլ, 2001։


== Աղբիւր ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Աւետարանոց

Աւետարանոց (նախապէս՝ Չանախչի), գիւղ Արցախի Հանրապետութեան Ասկերանի շրջանին մէջ`կեդրոնէն 38 քմ հարաւ։ Եղած է Վարանդա գաւառին կեդրոնը եւ մելիքներու նստավայրը։ Կը գտնուի Քիրս լերան ստորոտը` 1200 մ. բարձրութեան վրայ։ Տարածութիւնը՝ 800 հեկտար։ Բնակչութիւնը՝ 1150 (2003)։ Կը զբաղին երկրագործութեամբ, անասնապահութեամբ եւ այգեգործութեամբ։ Ունի միջնակարգ դպրոց (Ի. Աթաեանի անուան), մշակոյթի տուն, հիւանդանոց եւ դարմանատուն։ Աւետարանոցին եւ շրջակայքին մէջ պահպանուած են Ս. Աստուածածին եկեղեցին (ԺԳ. դար), Ս. Նշան Կուսանաց անապատ (ԺԵ. դար), Սրբոց Ղեւոնդեանց վանքերը, Վարանդայի մելիքներու գերեզմանները, Մելիք-Շահնազարեաններու ապարանքները եւ տոհմական դամբարանները, բազմաթիւ խաչքարեր եւ այլն։
Գիւղին յուշարձաններուն մէջ իւրայատուկ տեղ կը գրաւէ Կուսանոց անապատը: Անիկա կը գտնուի  գիւղին հարաւ-արեւմուտքը` բլուրի մը վրայ: Արեւմուտքէն անիկա պաշտպանուած էր պարիսպով, որմէ պահպանուած են կիսաւեր աշտարակները:
Եկեղեցւոյ մուտքին վերի արձանագրութեան համաձայն` անիկա կառուցուած է 1616-ին: Ժամանակին հոս  հոգեւոր-մշակութային կեդրոն մը եղած է, որու մասին կը վկայեն ինչպէս գրաւոր աղբիւրները, այնպէս ալ հին վանքին մնացորդները (Ե-Է. դարեր պազիլիք): Այդ աւերակներուն տեղ հիմնուած է անապատ՝ Գայեանէի վանք անունով՝ 1616-ին եւ կեդրոնական եկեղեցին` 1651-ին:
Միջնադարուն բնակավայրը շրջապատուած է հզօր պարիսպներով:Կարգ մը տեղեր պահպանուած են կառոյցներու մնացորդներ: 


== Պատմութիւն ==
Ըստ Սարգիս Ջալալեանցի՝ Ե. դարուն Վաչէ Բ. արքան, ինքզինք Քրիստոսի Աւետարանին նուիրելով,  Աւետարանոց կու գայ եւ ճգնաւորի կեանք մը կ'ապրի: Այս դէպքէն ետք գիւղը կը կոչուի Աւետարանոց: 
ԺԹ. դարու վերջը Ե.Լալաեան Աւետարանոցին մասին կը գրէ.


== Աւետարանոցը Արցախեան պատերազմին ընթացքին ==
1990-ին Աւետարանոցին մէջ կազմաւորուած է կամաւորական ջոկատ մը (հրամանատար՝ Յ. Ստեփանեան), որմէ ետք 1991-ի վերջը վաշտ մը ստեղծուած է։ Աւետարանոցի հրամանատարներ եղած են Յ. Ստեփանեանը, Ա. Ղարամեանը, Արցախի Հանրապետութեան «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով պարգեւատրուած են Յ. Ստեփանեանը, Ա. Համբարձին Մէջեանը, յետմահու՝ Ա. Հայրապետեանը, Մ. Յովսէփեանը եւ Կ. Գադեանը։ Գիւղէն զոհուած է 12 ազատամարտիկ։
Ձիթողցոնց տուն-թանգարան

Ձիթողցոնց տուն-թանգարան, Գիւմրիի ժողովրդական ճարտարապետութեան, քաղաքային կենցաղի եւ ազգային ճարատարապետութեան թանգարան, ուր ներկայացուած է Գիւմրիի առօրեան, մշակոյթն ու պատմութիւնը։ Կը գտնուի քաղաքին կեդրոնը։
Ընդգրկուած է Գիւմրիի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ:


== Պատմութիւն ==
Գիւմրիի ժողովրդական ճարտարապետութեան եւ քաղաքային կենցաղի թանգարանը հիմնադրուած է 1984 թուականին։
Ձիթողցեան չորս եղբայրները գաղթած են Արեւմտեան Հայաստանի Ձիթող գիւղէն եւ 1872 թուականին Ալեքսանդրապոլի մէջ կառուցած են այդ ժամանակի համար նշանակալի այս առանձնատունը։


== Ցուցադրութիւն ==
Թանգարանի ցուցասրահներուն մէջ ներկայացուած են 19-րդ դարու 60-ական թուականներէն մինչեւ 20-րդ դարու 20-ական թուականները երկարած ժամանակահատուածի Ալեքսանդրապոլի ինքնավարութիւնը, առաւել տարածում գտած արհեստները, հասարակական կենցաղն ու հոգեւոր մշակոյթը։ Թանգարանի ցուցասրահներուն մէջ վերականգնուած են նաեւ գիւմրեցի արհեստաւորի եւ ունեւոր խաւի բնակարաններու ներքին տեսքը։
Ցուցադրութիւնը կ'ընդգրկէ Ալեքսանդրապոլ քաղաքի ընկերային-տնտեսական, հասարակական-քաղաքական եւ մշակութային կեանքի զարգացումի պատմութիւնը 19-րդ դարու 30-ական թուականներէն մինչեւ 20-րդ դարու 20-ական թուականները երկարած ժամանակաշրջանին:


== Հասցէ ==
Թանգարանը կը գտնուի Գիւմրիի Յաղթանակի պողոտային թիւ 47 հասցէին:


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Ձիթողցոնց տուն-թանգարան
Թանգարաններու միջազգային օրը Գիւմրիի ձիթողցոնց տուն-թանգարանին մէջ
Վազգէն Սարգսեան

Վազգէն Զաւէն Սարգսեան (5 Մարտ 1959 - 27 Հոկտեմբեր 1999 ), հայ հասարակական - քաղաքական եւ ռազմական գործիչ, արձակագիր, ՀՀ վարչապետ (11 Յունիս 1999), «Միասնութիւն» դաշինքի համանախագահ, «ՀՀ Ազգային Հերոս», «Արցախի հերոս», «Ոսկէ արծիւ» շքանշանի ասպետ,:


== Կենսագրութիւն ==
Վազգէն Սարգսեան ծնած է ՀԽՍՀ Արարատի շրջանի մէջ (ներկայիս՝ ՀՀ Արարատի մարզ) Արարատ գիւղ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է հայրենի գիւղի միջնակարգ դպրոցին մէջ, որու շրջանը աւարտելէ ետք, 1976-ին ընդունուած է եւ 1983-ին աւարտած՝ Ֆիզիքական մշակոյթի հայկական պետական դպրոցը։ 1979-1983 թուականներուն եղած է բնագիտութեան ուսուցիչ հայրենի Արարատ գիւղի միջնակարգ դպրոցին մէջ, որմէ ետք, հանգամանքներու բերումով, ԽՍՀՄ ԶՈՒ-ու մէջ զինուորական ծառայութեան ներում շնորհուած է իրեն։ 1983-1986 թուականներուն եղած է Արարատի շաղախի գործարանի՝ համայնավարական երիտասարդական միութեան քարտուղար։ 1985-ին եղած է Հայաստանի Գրողներու միութեան անդամ։ Աշխատակցած է «Գարուն» ամսագրին՝ իբրեւ գովազդային-քարոզչական բաժնի վարիչ (1986-1989)։ 1990 - 1995 ընտրուած է Հայաստանի Գերագոյն խորհուրդի պատգամաւոր, որու ընթացքին՝ 1990-1992 հանդիսացած է Գերագոյն Խորհուրդի պաշտպանութեան եւ ներքին գործերու մշտական յանձնաժողովի նախագահ, 1991-1992-ին ՀՀ պաշտպանութեան նախարար, 1992-1993-ին ՀՀ նախագահի խորհրդական պաշտպանութեան հարցերու գիծով, ՀՀ սահմանամերձ գօտիներուն մէջ ՀՀ նախագահի յատուկ ներկայացուցիչ, 1993-1995-ին ՀՀ պաշտպանութեան, ազգային անվտանգութեան եւ ներքին գործոց նախարար։ 1995-ին կրկին նշանակուած է ՀՀ պաշտպանութեան նախարար: 
1999 թուականին եղած է ՀՀ վարչապետ։


== Ծանօթագրութիւններ ==
 
Կաղապար:Արցախի ազգային հերոսներ