armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ժերար Տէտէեան

Ժերար Շառլ Տէտէեան (4 Փետրուար 1942(1942-02-04), Նանթ), հայ բանասէր, պատմաբան։ Գիտութեան դոկտոր՝ պատմութեան գծով (1990), փրոֆէսոր (1991)։ ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանեան անդամ (2004)։
Հայազգի ֆրանսացի գրականագէտ Շառլ Տէտէեանի որդին է։


== Կենսագրութիւն ==
1962-1966 թուականներուն ուսանած է Փարիզի էգոլ Նորմալ Սիւբերիորի, Սորպոնի (դասական լեզուներ եւ գրականութիւն) եւ Արեւելեան լեզուներու ազգային դպրոցի (հայերէնը՝ Ֆէյտիի ղեկավարութեամբ) բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւններու մէջ։ 1969 թուականէն սկսեալ Մոնբելիէի Փոլ Վալերի համալսարանին մէջ դասաւանդած է ընդհանուր պատմութիւն (միջնադար)։ 1994 թուականէն Երեւանի պետական համալսարանի պատուաւոր դոկտոր է, 1966 թուականէն՝ Մոնբելիէի գիտութեան եւ գրականութեան ակադեմիայի անդամ։
Գիտական ուսումնասիրութիւնները կը վերաբերին միջնադարեան Հայաստանի, մասնաւորապէս հայ-բիւզանդական յարաբերութիւններու պատմութեան։ Ֆրանսերէնի թարգմանած է եւ ընդարձակ յառաջաբանով ու ծանօթագրութիւններով հրատարակած Սմբատ Սպարապետի «Տարեգիրքը» (1980 թ)։ Համահեղինակ է «Հայոց պատմութիւն» (1982 թ, ֆրանսերէն) գրքի։ Բազմաթիւ առիթներով այցելած է Խորհրդային Հայաստան։
Առողջապահական թերթ

Առողջապահական թերթ, միամսեայ հանդէս։ Լոյս տեսած է 1881-1884-ին, Երեւանի մէջ։ Խմբագիր-հրատարակիչն էր Լեւոն Տիգրանեանը։ Բժշկական առաջին հանդէսն է հայ իրականութեան մէջ։ Տպագրած է ժամանակի ականաւոր բժիշկներու յօդուածները, թարգմանական նիւթեր ռուսական եւ եւրոպական բժշկական հանդէսներէն։ Առողջապահական թերթը տարածուած է Երեւանի, Մոսկուայի, Թիֆլիսի, Իրանի, հայաբնակ այլ վայրերու մէջ։
Թերթին հրատարակիչն ու խմբագիրը եղած է բժիշկ Լեւոն Տիգրանեանը: Եթէ նկատի չառնուին մինչ այդ Պոլիս հրատարակուած «Աստղիկ Արեւելեան» (1861) «Փունջ» (1860) եւ «Կիլիկիա» (1861) հանդէսները, որոնք չունէին զուտ բժշկական ուղղութիւն, ապա «Առողջապահական Թերթ»ը կարելի է նկատել առաջին բժշկական հանդէսը հայ իրականութեան մէջ:
Բժիշկ Լեւոն Տիգրանեանի կողմէ բժշկական հանդէսին հրատարակումը մեծ եւ մինչ այդ չտեսնուած երեւոյթ էր հայ իրականութեան մէջ: Ահա այդ է պատճառը, որ հանդէսը ջերմ ընդունելութիւն գտած է հայ ընթերցողներուն կողմէ:
«Առողջապահական Թերթ»ը ո՛չ միայն տարածուած էր Երեւանի մէջ, այլեւ` Մոսկուայի, Թիֆլիսի, Քիեւի, Էրզրումի, Ալեքսանդրապոլի, Էլիզավետապոլի, Հին Նախիջեւանի, Քութայիսի եւ հայաբնակ այլ վայրերու մէջ:
Հանդէսը առաջին տարին տպագրուած է 480 օրինակ եւ ոչ միայն փակած է իր ծախսերը, այլեւ դրամական որոշ օգուտ տուած է խմբագիր-հրատարակիչին: Այդ ժամանակներուն, ինչպէս յայտնի է, առանց նիւթական վնասի որեւէ պարբերականի հրատարակումը հայ իրականութեան մէջ այնքան ալ դիւրին գործ մը չէր: 
1881-ին նշանաւոր փրոֆեսոր Վերխովը Թիֆլիս գտնուած շրջանին, տեսնելով «Առողջապահական Թերթ»ին առաջին թիւը, զարմացած է, որ հայերէնով առողջապահական հանդէս կը հրատարակուի: Ան կը յայտնէ, որ նման հանդէսի մը հրատարակումը ապացոյց է, որ հայերը կը գտնուին զարգացման բարձր աստիճանի վրայ:
«Առողջապահական Թերթ»ը մեծ դեր է կատարած Հայաստանի մէջ բժշկական գիտելիքներու տարածման ասպարէզին մէջ: Հանդէսը չէ բաւարարուած բժշկութեան վերաբերեալ ընդհանուր բնոյթ կրող յօդուածներ տպագրելով: Դրականն այն է, որ հոն տպագրուած բոլոր յօդուածները բխած են կեանքէն առնուած ճշգրիտ խնդիրներէ:
Հանդէսին առաջին թիւով դրուած է անոր ծրագիրը.

«Պետական կարգադրութիւնը ժողովուրդին առողջութեան վերաբերութեամբ»,
«Առողջապահական յօդուածներ աշխարհիկ ոճով, ժողովուրդին առողջապահական պայմանները, բժշկական արհեստը ժողովրդի մէջ, բժշկականութիւնը ժողովրդականացրած,
«Բժշկական մատենախօսութիւն»,  «Խառն լուրեր»,
«Յայտարարութիւններ»:Հանդէսը երեւան բերած է սնոտիապաշտութեան, վատառողջ կենցաղի, ինքնաբուժութեան այն բոլոր երեւոյթները, որոնք տեղ գտած էին Հայաստանի բնակչութեան շրջաններուն մէջ, ցոյց տուած է անոնց բացասական ազդեցութիւնը մարդոց առողջութեան վրայ:
Հանդէսին միւս արժանիքն ալ այն է, որ հոն տպագրուած յօդուածները գրուած են ժողովուրդին հասկնալի աշխարհաբար լեզուով: Այս պարագան հնարաւորութիւն տուած է հանդէսին` տարածուելու ժողովրդական լայն զանգուածներուն մէջ:
Տպագրուած են յօդուածներ` անձնական առողջապահութեան, հիւանդին առաջին բուժական օգնութիւն ցոյց տալու, հիւանդութիւններու տարածումը կանխելու, դպրոցական առողջապահութեան, մարմնակրթանքի եւ այլ հարցերու մասին:
Արթօ Պէրպէրեան

Արթօ Պէրպէրեան, ծնած եւ մահացած է Իստամպուլ։ Բան-Կալթիի Մխիթարեան Լիսէէն ետք, աւարտած է Պետական Գեղարուեստից Ակադեմեայի բեմական արուեստի բաժինը։ Ստանձնած է Իսթանպուլի արհեստավարժ բազմաթիւ թատրոններու բեմայարդարումներու աշխատանքը։ Որպէս բեմայարդար ճարտարապետ աշխատակցած է հեռատեսիլի զանազան ժապաւէններու, ինչպէս՝ Լիւթֆիւ Աքատի «Էօմեր ՏէյֆէտտինՀիքայէլէրի» եւ Հալիտ Ռէֆիղի «Եօրկուն Սավաշճը» հեռատեսիլի շարքերը։ Աշխատակցած եւ գործակցած է թուրք թատրոնի գրեթէ բոլոր յայտնի անուներուն հետ՝ Կէնճօ Էրքալ, Էնկին Ճէզզար, Կիւլրիզ Սուրուրի, Անի Էփէքգայա, Աթիլլա Տօրսայ, Ալլի Փոյրազօղլու, Մեթին Սէրէզլի եւ Ալթան Էրպուլաք։ Մխիթարեան, կեդրոնական, Պեզճեան եւ Գարակէօզեան Սանուց Միութիւններու մէջ բեմադրած է թատերական ներկայացումներ, ինչպէս՝ Ճոն Սթայնպէքի, Ակաթա Քրիսթիի, Անթոն Չեխովի, Նէճաթի Ճումալըի, Հալտուն Թանէրի եւ Ճոն Ֆոլսի յայտնի թատերգութիւնները։ Մխիթարեան Սանուց Միութեան բեմին վրայ, մեծ յաջողութեամբ ներկայացուցած է իր գրած եւ բեմադրած Oyun թատերախաղը։
Իր հայերէն ներկայացումներն են՝ Լեւոն Շանթի Հին Աստուածներ, Արմէն Տիգրանեանի Անուշիկ եւ իր հեղինակած Հայա, Պօքօմէտի եւ Սէբաստաքիւս թատերապարերը։ Յետ մահու, իր տիկնոջ եւ մտերիմ բարեկամներուն ջանքերով ներկայացուեցաւ, իր իսկ պատրաստած Քաջ Քիշոտ եւ Տոն Նազար թատերապարերը։
Իր թատերական երկերն են՝ Մկոյի Պատմութիւն, Պոքոմէտի եւ Սեբաստաքիւս։ 2000-ին յետ մահու հրատարակուեցաւ իբրեւեւ շարժանկարի սենարիօ գրի առած թրքերէն վիպակը՝ Անտիքա Կէջէն Կունլէրի խորագրով։ Իր հայերէն արձակին լաւագոյն նմոյշը կը կազմէ Ռոպէր Հաստէճեան Գրական Գործունէութեան 40 Ամեայ Հանգրուանին յուշամատեանին համար գրած «6.35-ի Անտեսանելի Ճմբորդը» խորագրեալ յուշագրութիւնը։
Մոմեր Վառելու Սովորութիւններ

Մոմը վառելու եւ փչելու ծէսին ճշգրիտ ծագումն ու նշանակութիւնը անյայտ է, սակայն կան բազմաթիւ տեսութիւններ:


=== Յունական Ծագման Պատմութիւն ===
Տարեդարձի կարկանդակներու վրայ մոմեր տեղադրելու աւանդոյթը բացատրելու առաջին տեսութիւնը կը վերագրուի վաղ յոյներուն, որոնք իւրաքանչիւր լուսնային ամսուան վեցերորդ օրը մոմեր կը վառէին Աթենա աստուածուհիին ծննդեան օրը խորհրդանշելու համար։ Անոր պտղաբերութեան վերահսկողութեան եւ տարեդարձի կարկանդակներու վրայ մոմեր վառելու ավանդոյթին միջեւ կապը, սակայն, չէ հաստատուած:
Տօնական զարդերու շարքին Սուրբ Ծննդեան մոմը պարտադիր է, որ վառի հաւատացեալներու տուներէն ներս:
Հայերու մօտ՝ Վառող մոմը հայ հաւատացեալներուն համար առաջին հերթին կը խորհրդանշէ Քրիստոսը եւ ապա` քրիստոնէութիւնը. «Ես եմ աշխարհի լոյսը», ըսած է Քրիստոս:
Քրիստոնեայ ժողովուրդներուն մէջ մոմը կը խորհրդանշէ խաղաղութիւնը, ներողամտութիւնը, ուրախութիւնը եւ անշուշտ` լոյսը:
Ֆրանսայի մէջ սեղանին զետեղուած 3 մոմերը կը խորհրդանշեն Սուրբ Երրորդութիւնը:
Բրիտանիոյ մէջ սեղանին կը զետեղուի դալար ճիւղով զարդարուած կարմիր երկար մոմ մը, որ կը փոխարինէ կոճղը: Մոմը վառելու յատուկ արարողութիւն կայ, իսկ մարելու պարագային տան անդամները կը զգուշանան գէշ պատահարէ մը:
Իրլանտայի մէջ վառած մոմեր կը զետեղուին պատուհաններու եզրին` երեք մոգերուն ճամբան լուսաւորելու համար:
Դանիոյ մէջ երկու մոմ կը վառեն, մէկը կը խորհրդանշէ հայրը, միւսը` մայրը: Առաջինը, որ կը մարի, կը պարզէ, թէ նախ ո՛վ պիտի մահանայ…
Մեր օրերուն տօնական սեղանները զարդարող մոմերը առ հասարակ կ'ըլլան ոսկեգոյն, ճերմակ, բայց մանաւանդ` կարմիր: Ստորեւ կը ներկայացնենք զարդարուած մոմերու հետաքրքրական տարբերակները, որոնցմէ կրնաք ներշնչուիլ եւ, ինչո՞ւ չէ, պատրաստել մէկ քանին:
Պերճ Ֆ. Սապպաղեան

Պերճ Ֆարեսի Սապպաղեան, ծնած է Հալէպ, 18 Օգոստոս, 1918-ին:Հնագէտ էր եւ հմուտ մասնագէտ դրամագիտութեան:


== Կենսագրութիւն ==
Ան իր նախակրթութիւնը կը ստանայ Հալէպի Ազգային Հայկազեան Վարժարանին մէջ,իսկ միջնակարգ ուսումը՝ տեղւոյն Ֆրեր Մարիսթներու դպրոցին մէջ։ Տարի մի Հայկազեանի մէջ Ֆրանսերէն լեզու դասաւանդելէ ետք, կը նետուի առեւտրական ասպարէզ, եւ պաշտօնի կը կոչուի «Էֆրիքըն Ըսթըրն» ընկերութեան մէջ։ Իր ասպարէզի գծով ան կը հետամտի բարձրագոյն ուսման, Լոնտոնի մէջ հետեւելով առեւտրական եւ օրէնսդրական դասընթացքներուն: Ապա՝ Հալէպի մէջ կը հիմնէ իր սեփական առեւտրական գրասենեակը, որուն տնօրէնի պաշտօնը կը վարէ միաժամանակ:
Անկախ իր ընտրած ասպարէզէն, Պերճ Սապպաղեան կանուխէն հետաքրքրութիւն կը ցուցաբերէ դրամագիտութեան եւ պատմագիտութեան հանդէպ: Ինքնաշխատութեամբ, կամ մասնաւոր ուսուցիչներու հսկողութեամբ՝ հայերէնի կողքին ան կը տիրապետէ արաբերէն, անգլերէն, Ֆրանսերէն, Գերմաներէն լեզուներուն, ինչպէս նաեւ կը ծանօթանայ հին ասորերէնին: Տարի մը կը խմբագրէ Հալէպ «Եփրատ» օրաթերթը: Դեռ երիտասարդ, կ'աշխատակցի Արտաւազդ Արք. Սիւրմէեանի աշխատասիրած «Պատմութիւն Հալէպի Հայոց» եռահատոր երկին՝ անգլերէն լեզուէ թարգմանութիւններ կատարելով հեղինակին համար: Ժամանակի ընթացքին սակայն ան իր հմտութիւնը կը խորացնէ դրամագիտութեան մէջ, դառնալով Մերձաւոր Արեւելքի, ու յատկապէս, արաբական աշխարհի այդ մարզին ծանօթ ու փնտռուած մասնագէտներէն մէկը: Աշխոյժ մասնակցութիւն բերելով մէկտեղ Հալէպահայ մշակութային կեանքին, որուն մղիչ ու ղեկավար ուժերէն մէկն է ան քառասունական եւ յիսունական թուականներուն, միաժամանակ կը հանդիսանայ հայ-արաբ մշակութային գործակցութեան գլխաւոր օղակներէն մէկը:Անդամ՝ Սուրիոյ Հնագիտական Ընկերակցութեան, մաս կը կազմէ անոր վարչութեան, մինչեւ վերջ մնալով այդ մարմնին նախաձեռնող ու գործօն անդամներէն մէկը:
Հակառակ իր կուտակած գիտական մեծ պաշարին, բծախնդիր ու զուսպ՝ Պերճ Սապպաղեան կը մնայ ժլատ, գրիչի տէր մարդ: Սակայն եթէ գիրի ճամբով գիտական-ստեղծագործական իր խօսքը կը մնայ սահմանափակ էջերու մէջ, բանաւոր կերպով սակայն՝ ան տարբեր ծաւալ ու տարողութիւն կ'ունենայ: Սուրիոյ Հնագիտութեան Ընկերակցութեան նախագահ Սաատ Քաուաքիպիի վկկայութիւնը լաւագոյն գրաւականն է վետոյիշեալ իրողութեան.պերճ Սապպաղեան «Հնագէտ էր եւ հմուտ մասնագէտ դրամագիտութեան: Հալէպ քաղաքը, աւաղ, կորսնցուց իր լաւագոյն աղբիւրը, որուն կը դիմէին բոլոր անոնք, որոնք լուսաբանութեան պէտք ունէին»:
Պերճ Սապպաղեանի թիւով սակաւ դրամագիտական յօդուածները գլխաւորաբար կը մնան «Հայկազեան Հայագիտական  Հանդէս»ի եւ Հալէպի «Գեղարդ-Սուրիահայ Տարեգիրք»-ի էջերուն մէջ:
Պերճ Սապպաղեան կը մահանայ 12 Յուլիս, 1982-ին, Հալէպ:


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Պէյրութ 1982-1984, էջ(361-362)
Ազատ Հայք

Ազատ Հայ, Հայաստանի ազատագրութեան հայ գաղտնի բանակի համակիր Հիւսիսային Ամերիկայի Հայկական ժողովրդային շարժման պաշտօնաթերթ։ Հրատարակուած է Քանատայի մէջ։ Մինչեւ 1981 –ը լոյս տեսած է «Ազատ Հայ» անունով, իսկ 1981-էն ետք՝ «Հայաստան—Ազատ Հայ»։ Թերթը երկլեզու եղած է՝ հայերէն եւ անգլերէն, չափսրը՝ 21.5 x 28 սմ, շարադրանքը մեքենագրուած, տպագրութիւնը՝ օֆսէթ եղանակով։ Խմբագրի պաշտօնը զբաղեցուցած է Յարութիւն Գէորգը, որու ձերբակալութենէն ետք թերթի տպագրութիւնը դադրած է։ Տպագրած է խմբագրականներ, ՀԱՀԳԲ–ի եւ ՀԺՇ–ի հաղորդագրութիւններ, տեղեկութիւններ հայ քաղաքական բանտարկեալներու, Թուրքիոյ, քրտական շարժման եւ այլնի։


== Տես նաեւ ==
Հայաստանի Ազատագրութեան Հայ Գաղտնի Բանակ


== Արտաքին յղումներ ==
Գէորգ Քհնյ. Տօնաթոսեան

Գէորգ Քհնյ. Տօնաթոսեան, աւաղանի անունով՝ Թօկօ, որդի Արմենակի եւ Եղիսաբէթի, ծնած է արարկիրցի ծնողքէ, Անտիոնքի մէջ, 1907-ին։
Հայրը՝ Տէր Արմենակ, Անտիոքի հոգեւոր Հովիւը, ունեցած է 6 զաւակներ՝ Մարիամ, Արաքսի, Աննա, Անահիտ, Թօկօ եւ Տիգրան։
Ան նախակրթութիւնը ստանալ է ետք Հալէպի Ազգ Հայկազեան Վարժարանէն ներս, փափաքած է եկեղեցական ըլլալ։ Ազգայիններու ջանքերով ղրկուած է Երուսաղէմի Սրբոց Յակոբեանց դպրեվանքը։ Իր դասընկերներէն եղած է Երուսաղէմի Պատրիարք՝ Տ. Եղիշէ Արք. Տէրտէրեանը։ իբրեւեւ նահատակ քահանայի զաւակ, Ան արժանացած է տեսչութեան եւ դպրեվանիցիներուն մասնաւոր հոգածութեան ու գուրգուրանքին։
Թօկօ իր կեանքի ընկերը ընտրած է Քերոբ եւ Մարգրիտ Պեհլիվանեանի դուստրը՝ Զարուհին, որուն հետ պսակուած է 1931-ին, ձեռամբ Տ. Նշան քահանայ Մարգարեանի։ Ունեցած է մէկ զաւակ՝ Էլիզապէթ։
Գէորգ Քհնյ. Տօնաթոսեան մինչեւ վերջ լոյս հոգիով քահանայագործած է գիւղին մէջ։ Ատոր համար ալ ան սիրած ու սիրուած է համայն ժողովուրդէն՝ ե՛ւ քրիստոնեայ զոյգ համայնքներէն, ե՛ւ պետական շրջանակէն, ե՛ւ Առաջնորդէն ու ազգայիններէն։
Ան իր ետին ձգած է 12 տարիներու տնօրէնութեան, ուսուցչութեան ու քահանայութեան կարճ, բայց գործունէութեամբ բեւում ու իրագործումներով հարուստ վաստակ մը, ինչպէս նաեւ Ճէզիրէի Հայ գաղութին սրտին մէջ վառ պահած՝ տիպար հոգեւորականի անմեռ յիշատակը:
Արտաշէս Բ. Կարինեան

Արթաշէս Բալասիի Կարինեան (Գաբրիէլեան), ծնած է Պաքու, 24 Նոյեբմեր, 1886-ին:


== Կենսագրութիւն ==
1905-ին կ'աւարտէ ծննդավայրի միջնակարգ դպրոցը ու կ'անցնի Բեթերսպուրկ, ու մուտք կո գործէ տեղւոյն համալսարանի իրաւաբանական բաժանմունքը, որուն ընթացքը կ'աւարտէ 1910-ին: Ապա կը վերադառնայ Պաքու, եւ սակայն քաղաքական պատճառներով կը դատապարտուի հեռանալ քաղաքէն: 1918-ին Ա. Կարինեան կրկին կը վերադառնայ Պաքու: Ապա կ'անցնի Մոսկուա, ուր աշխատանքի կը կոչուի Ազգութիւններու կոմիսարիատին կից Հայկական գործերու կոմիսարիատի բաժնի վարիչի պաշտօնով: Այստեղ ան միաժամանակ կը խմբագրէ «Կոմինիստ» ամսագիրը եւ «Կարմիր Դրօշակ» թերթը: Ապա: 1924-ին կը հաստատուի Երեւան, ուր մինչեւ 1930 կը ստանձնէ պետական մէկէ աւելի պատասխանատու պաշտօններ: 1929-1930 թուականներուն կը խմբագրէ «Անդրկովկասի Ժողովրդական Տնտեսութիւն»(ռուսերէն) եւ «Նոր Ուղի» պարբերականները: 1941-էն սկսած, Ա. Կարինեան ամբողջապէս կը նուիրուի գիտական աշխատանքի: 1943-ին պաշտօնի կը կոչուի գիտութիւններու Ակադեմիայի Գրականութեան Ինստիտուտին մէջ՝ իբրեւեւ աւագ գիտաշխատող, ուր ապա իրեն կը վստահուի բաժնի վարիչի պաշտօնը: 1956-ին կ'ընտրուի Հայաստանի Գիտութիւններու Ակադեմիայի ակադեմիկոս: 1960-1963 թուականներուն կը վարէ Ակադեմիայի Հասարակական Գիտութիւններու բաժանմունքի ակադեմիկոս քարտուղարի, իսկ 1963-1965 թուականներուն ՝ Ակադեմիայի փոխ նախագահ պաշտօնները:
Հասարակական ու գիտական իր ծառայութիւններուն համար Ա. Կարինեան կը պարգեւարտուի «Լենին»ի, «Հոկտեմբերեան Յեղափոխութեան», «Աշխատանքային Կարմիր Դրօշ»ի շքանշաններով, իսկ 1976-ին, ան կ'արժանանայ «Սոցեալիստական Աշխատանքային Հերոս»կոչումին:
Հարուստ է Ա. Կարինեանի գրականագիտական, պատմագրական ու մատենագիտական վաստակը: Առանձին հատորներով լոյս տեսած են անոր՝ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ ԵՒ ԿԵԱՆՔ (1906), ԻՄԲԵՐԻԱԼԻՍՏԱԿԱՆ ՊԱՏԵՐԱԶՄԸ ԵՒ ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ (Երեւան, 1924), ՍՏԵՓԱՆ ՇԱՀՈՒՄԵԱՆ (Երեւան, 1925), ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԵՒ ԱԶԳԱՅԻՆ ՇԱՐԺՈՒՄՆԵՐ ԱՆԴՐԿՈՎԿԱՍԻ ՄԷՋ 1905-ԻՆ (Երեւան, 1924), ՄԻՔԱՅԷԼ ՆԱԼԲԱՆԴԵԱՆԸ ԵՒ 19-ՐԴ ԴԱՐԻ 60-ԱԿԱՆ ԹՈՒԱԿԱՆՆԵՐՈՒՆ ՈՒ ՌՈՒՍ ԱՌԱՋԱՏԱՐ ԳՈՐԾԻՉՆԵՏԵ (Երեւան, 1949), ԳՐԱԿԱՆ ԱՐՁԱԳԱՆԳՆԵՐ (Երեւան, 1955), ԱԿՆԱՐԿՆԵՐ ՀԱՅ ՊԱՐԲԵՐԱԿԱՆ ՄԱՄՈՒԼԻ ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆ (Երեւան, Ա. Հատոր, 1956, Բ. Հատոր, 1960), ԳՐԱԿԱՆ-ՔՆՆԱԴԱՏԱԿԱՆ ՅՕԴՈՒԱԾՆԵՐ (Երեւան, 1962), ՅՈՎՀԱՆՆԷՍ ԹՈՒՄԱՆԵԱՆ (Երեւան, 1971), ԵՂԻՇԷ ՉԱՐԵՆՑ (Երեւան, 1972), ԺՈՂՈՎՈՒՐԴՆԵՐԻ ԵՂԲԱՅՐՈՒԹԵԱՆ ԴՐՕՇԻ ՆԵՐՔՈՅ (Երեւան, 1976), ՄԵԾ ՀՈՒՄԱՆԻՍՏ-ԳՐՈՂ ՅԱԿՈԲ ՊԱՐՈՆԵԱՆԸ (Երեւան, 1979) աշխատասիրութիւնները:
Արտաշէս Կարինեան կը մահանայ 29 Մային 1982-ին Երեւանի մէջ:


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Պէյրութ 1982-1984 ,էջ (360-361)
Սրբոց Վարդանանց Նահատակաց Եկեղեցի (Եռաբլուր)

Սրբոց Վարդանանց Նահատակաց եկեղեցի, Հայ առաքելական եկեղեցի Հայաստանի Հանրապետութեան Երեւանի Մալաթիա-Սեբաստիա համայնքին մէջ` Երեւան-Էջմիածինի մայր պողոտայէն աջ՝  Եռաբլուր բարձունքին վրայ։


== Պատմութիւն ==
Եռաբլուրի Սրբոց Վարդանանց Նահատակաց եկեղեցւոյ կառուցման աշխատանքները սկսած են 1994 թուականին  Գարեգին Ա Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի եւ Վազգէն Սարգսեանի նախաձեռնութեամբ։ Եկեղեցւոյ կառուցման հովանաւորներն են ամերիկաբնակ Հրաչ եւ Վիգդորիա Ոսկանեանները։ Եկեղեցին օծուած է 1998 թուականին  Տէր Գարեգին արքեպիսկոպոս Ներսիսեանի ձեռամբ։
Եկեղեցւոյ շուրջ աստիճանաբար համայնք մը ձեւաւորուեցաւ` կազմուած այն զոհուած ազատամարտիկներու ծնողներէն, որոնց շիրիմներն ամփոփուած են Եռաբլուր Պանթէոնին մէջ, դրացի տարածքի բնակչութենէն, ծառայող զինվորներուն։ Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի կարգադրութեամբ եկեղեցւոյ իւրաքանչիւր կիրակի, տաղաւար տօներուն, Մեռելոց օրերուն, Սուրբ Վարդանանց եւ Սուրբ Սարգիս Զորավարի տոներուն Սուրբ Պատարագ կը մատուցուի։


== Պատկերասրահ ==
Մատթէոս Դարբինեան

Մատթէոս Դարբինեան, գրագէտ, ծնած է 1889-ին Շամշատին գաւառակի Թովուզ (Տաուշ) գաղաքի մէջ: Հայրը չքաւոր գեղացի արհեստաւոր (դարբին), ուսմանց չափազանց սէր ունեցող, ամէն ջանք ի գործ գրած է որ իր որդին Թիֆլիսի մէջ ուսում ստանայ:
Դարբինեան 1900-ին Ներսեսեան դպրոցը կը մտնէ, որուն լիակատար դասընթացքը կ’աւարտէ 1908-ին: Բազմանդամ ընտանիքի հոգը թոյլ չի տար որ աւելի բարձրագոյն ուսման հետեւի, այդ պատճառաւ կը պարապի ուսուցչութեամբ՝ մինչեւ 1915: 1918-ին կը յաջողի մտնել Անդրոկովկասեան Համալսարանի պատմա-լեզուաբանական ֆաքիւլդէն, բայց չ’աւարտեր ընթացքը, ֆաքիւլդէին փակուելուն պատճառաւ:
Դարբինեան իր գրական փորձը սկսած է դպրոցական հասակին, 1907-ին, Թիֆլիսի մէջ լոյս տեսնող Խաթաբալա երգիծաթերթին մէջ կը տպագրուին իր գրութիւնները, իսկ առաջին մանկական պատմուածքը լոյս կը տեսնէ Թիֆլիսի մէջ լոյս տեսնող Հասկերի մէջ: «Խաթաբալա»ի մէջ ստորագրած է Զնդանեան իսկ Հասկերի մէջ Մատթէոս:  Բաւական զգալի դադարէ ետք Դարբինեան 1916-ին Թիֆլիսի Պայքար թերթին մէջ կը սկսի երեւալ Ասլան ծածկանունով: Բացի մանկական պատմուածքներէ, հէքեաթներէ, լէկինտաներէ, առակներէ եւ ստանաւորներէ՝ Դարբինեան կը սկսի գրել նաեւ տրամադիկական գրուածքներ: Անոր առաջին Բիէսը՝ Մինիսդրներ՝ որուն մէջ կը ծաղրուին Անդրոկովկասեան Հանրապետութեանց նախկին «տէրեր«ը – Մենշեւիկները, Դաշնակցականները եւ Մուսաֆաթիստները,-  ամէն տարի մի քանի անգամ կը բեմադրուի դպրոցներու, մանկական թատրոններու եւ ակումբներու բեմերուն վրայ: Կը տպագրուի Կոմսոմոլ բիէսը, եւ դեռ ունի երեք ձեռագիր բիէսներ:
Դժբախտաբար Դարբինեանի պատմուածքներու ժողովածուն առանձին գրքով լոյս չէ տեսած, որոնց շատերը դասագրքերու մէջ մտած են եւ ոմանք ալ օտար լեզուներով (ռուսերէն, վրացերէն) թարգմանուած են:
Դարբինեանի ամենախոշոր ու արժեքաւոր աշխատութիւնն է Կիկոս վիպակը, որուն երկու մասը լոյս տեսաւ Նորքի մէջ, իսկ ամբողջը՝ Խ. Հայաստանի Պետհրատի հրատարակութեամբ՝ առանձին գրքով: Նոյն Պետհրատը լոյս կ’ընծայէ Ջաղացպան Անտոնը վիպակը, որուն նիւթ առնուած է ընդայատակեայ աշխատանքներու կեանքէն: Բացի իր հեղինակութիւններէն Դարբինեան ռուս եւ օտար հեղինակներէ թարգմանած է պատմուածքներ, վէպիկներ եւ երկու բիէս:
Այս րոպէիս (1930) Խ. Հայաստանի Պետհրատը տպագրութեան է յանձնած Մ. Դարբինեանի հետեւեալ գրքերը. Զարթնող գիւղը (պատմուածքներու ժողովածու) եւ Ջաղացպան Անտոնը (վիպակ): Դարբինեան ներկայիս կ’ապրի միմիայն գրական աշխատանքով:
Հիմնադիրն է եղած Վրաստանի Պրոլետ գրողներու հայկական բաժնին, որուն մէջ գործականապէս աշխատողն է հիմա:
Մ. Դարբինեան խմբագրած է 1921-ին Կարմիր Աքլոր «երգիծաբանական սատիրական» շաբաթաթերթը (Թիֆլիս), որմէ 6 թիւ լոյս տեսած է: 1922-1923-ին Թիֆլիսի մէջ լոյս տենող Դարբնոց «գրական գեղարվեստական, քննական» ամսագրին «Խմբագրական Կոլլեգիա»ի մաս կազմած է նոյնպէս 1925-ի Հայրենաշեն «հրատարակություն Հայաստանի օգնությանն Կոմիտեյի Վրաստանում» Թիֆլիսի մէջ լոյս տեսնող «Խմբագրական Կոլլեգիա»: Իր հեղինակութիւնն է Սալգին ու Բուլդին պատմուածքը, որ առանձին հատորով լոյս տեսած է Երեւանի մէջ:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ  Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր  Գ., էջ 592:
Միջերկրածովեան Խաղեր 1955

1955-ի Միջերկրածովեան խաղեր, թիւով երկրորդ Միջերկրածովեան մարզական խաղեր, որ տեղի ունեցած է 15 Յուլիսէս մինչեւ 25 Յուլիս 1955-ը ինկած ժամանակահատուածին Ֆրանչիստական Սպանիոյ Պարսելոնա քաղաքին մէջ։ Մասնակցած են թիւով 1,135 աթլետներ 10 պետութիւններէ։ Մասնակից հաւաքականներն էին Եգիպտոսը, Ֆրանսան, Յունաստանը, Իտալիան, Լիբանանը, Մոնաքօն, Մալթան, Սպանիան, Սուրիան եւ Թուրքիան։ Նախատեսուած էր 102 մետալներ 19 տարբեր մարզաձեւերու համար։
Ամենաշատ քանակութեամբ մետալներ վաստակած է Սպանիան, սակայն որպէս հիւրընկալող երկիր չէ ճանչցուած յաղթող։ Առաջին տեղը զբաղեցուցած է Ֆրանսան, երկրորդը՝ Իտալիան, իսկ երրորդ պատուով հորիզոնականը՝ Եգիպտոսը։ Մրցոյթները անցկած են Պարսելոնայի օլիմպիական մարզադաշտին մէջ։ 1929-ին կառուցուած մարզական բաղադրեալը առաջնութեան ընդառաջ վերակառուցուած է։
Համաեւրոպական այս խաղերու խորհրդանիշը համարուող Միջերկրական ծովի ջուրով պատկերանիշը այս առաջնութեան ընթացքին օգտագործուած է առաջին անգամ։


== Մասնակից ազգեր ==
Ստորեւ ներկայացուած են 1955-ի Միջերկրածովեան խաղերու մասնակից պետութիւնները, իսկ փակագիծերուն մէջ նշուած են հաւաքած մետալներու քանակը։

Եգիպտոս
Ֆրանսա (278)
Յունաստան (73)
Իտալիա (195)
Լիբանան (34)
Մալթա (4)
Մոնաքօ (14)
Սպանիա (287)
Սիրիա (41)
Թուրքիա (40)


== Մարզաձեւեր ==
Միջերկրածովեան խաղերու մարզաձեւերն են`
Եւրոպայի Դրօշ

Եւրոպայի դրօշ, կը պատկերէ ժամացոյցի թուատախտակի նմանութեամբ շրջանաձեւ դասաւորուած 12 ոսկեգոյն հնգաթեւ աստղի տեսքով։ Ի սկզբանէ կը համարուէր Եւրախորհուրդի դրօշը։


== Նշանակութիւն ==

9 Դեկտեմբեր 1955-ին Եւրախորհուրդի նախարարներու կոմիտէի որոշման պաշտօնական մեկնաբանութեան մէջ դրօշի ընդունման մասին կ՚ըսուի հետեւեալը.

25 Սեպտեմբեր 1953-ին Եւրախորհուրդի խորհրդակցութեան ժամանակ առաջարակուեցաւ ընդունիլ կապոյտ ֆոնի վրայ 15 ոսկեգոյն աստղէ բաղկացած դրօշը, որ խորհուրդանշելու էր Եւրախորհուրդի անդամներու թիւը։
Այդ առաջարկը արժանացաւ Գերմանիոյ դիմադրութեան, քանի որ այդ կը նշանակէր ճանչնալ Սաարը՝ իբրեւ անկախ պետութիւն (այն 15 անդամներէ մէկն էր)։ Միւս կողմէ, Սաարը եւ Ֆրանսան ժխտեցին 14 աստղի տարբերակը, քանի որ այդ ժամանակ Սաարի մէջ կը նկատուէր անկախանալու ձգտում։ 13 թիւը շատերը կ՚ընկալէին իբրեւ դժբախտութեան թիւ։ 10-ը՝ իբրեւ Եւրամիութեան հիմնադիրներու թիւ, կը խոչընդոտէր միութեան բացութեան գաղափարին։ Ի վերջոյ համաձայնութեան եկան 12 թիւի շուրջ՝ իբրեւ կատարելութեան խորհուրդանիշ:


== Տարածուած սխալներ ==

		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Emblems (անգլերէն)
Մարմնակալ

Մարմնակալ, եկեղեցական քառանկիւն ճերմակ մաքուր կտաւ կամ դաստարակ, որ Պատարագի ատեն ծածկոցներուն վրայ ու սկիհին եւ մաղզմային տակը կը փռուի, թէ՛ ի պատիւ սրբութեան եւ թէ՛ սրբագործուած նշխարին փշուրները հաւաքելու նպատակով: Անիկա մածան նիւթով կը լուացուի ու կ'արդուկուի:
Մարմնակալը երկիւղով կը գործածուի, որովհետեւ անոր վրայ կը դրուի Յիսուսի Ս. Մարմինն ու Արիւնը: Անիկա կը խորհրդանշէ պատանքը, որմով խաչեալ Քրիստոսը փաթթած ու տեղաւորած են գերեզմանին մէջ։ Ս. Պատարագին սկիզբը քահանան զայն կը փռէ սկիհին եւ մաղզմային տակը, ապա Ս. Պատարագի աւարտին՝ զայն կրկին կը ծալէ ու կը դնէ սկիհին վրայ կամ յատուկ տեղ մը:


== Աղբիւրներ ==
Աւետաբեր, 1997, Պէյրութ, Լիբանան.
Յակոբ Տէր Յակոբեան

Յակոբ Տէր Յակոբեան (Յ․ Իրազեկ,1881, Վերին Ազա, Նախիջևանի գավառ, Երեւանի նահանգ, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն - 19 Յունիս 1953(1953-06-19), Թեհրան, Իրան), պետական գործիչ, Հայաստանի Հանրապետութեան խորհրդարանի աւագ քարտուղար, հասարակական գործիչ, գրող, ՀՅԴ կուսակցութեան անդամ:


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է 1881-ին, Գողթան գաւառի վերին Ազա գիւղը: Կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի եւ ապա Էջմիածնի Գէորգեան ճեմարանին մէջ:
Ճեմարանի ուսումը աւարտելէ ետք նուիրուած է ուսուցչական ասպարէզին, միաժամանակ ստանձնած է ազգային եւ կուսակցական պատասխանատու պարտականութիւններ` Կովկասի եւ Իրանի մէջ:


== Գործունէութիւն ==
1916-1917 թուականներուն պաշտօնավարած է Սալմաստի մէջ:
Ռուսիոյ Փետրուարեան յեղափոխութենէն ետք 1917-ին, վերադարձած է Կովկաս․ լծուած է՝ կուսակցական, կրթական եւ պետական-հասարակական աշխատանքներու` մասնակցելով Երեւանի, Ալեքսանդրապոլի (Գիւմրի) ու Անդրկովկասի գիւղացիական համագումարներուն եւ Հայաստանի մէջ տեղի ունեցած հետագայ բոլոր շարժումներուն:
Ընտրուած է Երեւանի ՀՅԴ Կեդրոնական կոմիտէի եւ Հայոց ազգային խորհուրդի անդամ, աշխատած է համագործակցական (կօօպերատիւ) շարժման մէջ` ժողովրդականացնելով եւ տարածելով այդ շարժումը իր գրութիւններով եւ գործնական մասնակցութեամբ:
5 Օգոստոս 1919-էն մինչեւ 2 դեկտեմբեր 1920, ընտրուած է Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան անդրանիկ խորհրդարանի անդամ եւ իբրեւ առաջին քարտուղար:
Հայաստանի բռնագրաւման օրերուն ան մնացած է Երեւան` բախտը կապելով ժողովուրդի ճակատագրին: Շուտով ան կրկին աշխատանքի լծուած է` իբրեւ Փետրուարեան ապստամբութեան առաջնորդներէն մէկը եւ 18 փետրուարին ապստամբ ուժերու հետ իջած է Կոտայքէն Երեւան:
Փրկութեան կոմիտէի կառավարութեան մէջ ստանձնած է պարէնաւորման նախարարի պաշտօնը, սակայն ամբողջ ժամանակ մնացած է Ղամարլուի ճակատը` իբրեւ հսկող ու ղեկավարող եւ թեւ ու թիկունք կռուող ժողովրդային ուժերուն:
Փակուելով Հայաստանի առաջին անկախ հանրապետութեան պատմութեան էջը, ժողովրդային ուժերը` հետապնդուած Կարմիր բանակէն, անցած են Պարսկաստան: Ան Արաքսը անցնողներուն վերջինը եղած է:
Թաւրիզի մէջ մեծ դեր կատարած է` իբրեւ Հայաստանի վերջին կառավարութեան ներկայացուցիչ:
Տէր Յակոբեան կրկին ընտրած է ուսուցչութեան ասպարէզը եւ երկար տարիներ ղեկավարած է տարրական եւ միջնակարգ դպրոցներ` Իրանի քանի մը քաղաքներու մէջ:
1946-էն մինչեւ 1950 ստանձնած է Պաղտատի ազգային դպրոցներու տեսուչի պաշտօնը, ապա ստիպուած եղած է վերադառնալ Թեհրան:
Աշխատակցած է` «Յուսաբեր»-ին, զոյգ «Հայրենիք»-ներուն, «Վէմ»-ին, «Այգ»-ին, «Ալիք»-ին, «Նաւասարդ»-ին եւ «Լոյս»-ին եւ այլ թերթերու ու պարբերականներու` Յ. Իրազեկ գրական անունով:
Յակոբ Տէր Յակոբեան, 19 Յունիս 1953-ին, սրտի կաթուածով յանկարծամահ եղած է:


== Տե՛ս նաեւ ==
Յովհաննէս Քաջազնունի
Լեւոն Շանթ
Սիրական Տիգրանեան
Վահան Նաւասարդեան