armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ճասթին Պիպըր

Ճասթին Պիպըր (անգլերէն՝ Justin Drew Bieber, 1 Մարտ 1994), քանատացի երգիչ եւ երգահան եւ դերասան։ Պիպըրի տաղանդը առաջին անգամ յայտնաբերած է իր ներկայիս ղեկավար Սքութըր Պրաունը 2007 թուականին, Պիպըրի եութեուպեան հոլովակը դիտելով։ Պրաունը տպաւորուեցաւ հոլովակով եւ կապուեցաւ Պիպըրի մօր՝ Փեթթիին հետ, յայտնելով աշխատիլ Պիպըրի հետ։
Համոզելով Փեթթիին՝ Պրաունը կազմակերպեց հանդիպում Պիպըրի եւ Աշըրի միջեւ՝ Միացեալ նահանգներու Ճորճիա նահանգի Աթլանթա մէջ։ Պիպըրը պայմանագիր ստորագրեց ՌԲՄԳ (Ռայմընտ Պրաուն Մետիա Կրուփ)-ի հետ եւ իրեն Այլընտ Ռեքորտզ-էն ձայնագրման պայմանագիր առաջարկուեցաւ ձայնագրութեան գործադիր Լ,Ա, Ռեիդ-ի կողմէն։ Ճասթին Պիպըրը սկսաւ իր առաջին ներկայացումը 2009-ին Նոյեմբերին, EP, My World-ի մէջ։ Ան դարձաւ առաջին արուեստագէտը, որ իր 7 երգերով մտաւ Պիլլպոարտ Հոթ 100 (Billboard Hot 100): Մարտին 2010-ին Պիպըրը հրապարակած է My World 2.0 (Իմ աշխարհը) երկարատեւ խտասալիկ: Անկէ ետք ան հրատարակեց իր "Baby" տեսահոլովակը, որ ունեցաւ ամենաշատ դիտումները ու դիսլայքերը եութեուպի մէզ։
Ան կատարեց իր առաջին շրջակայութիւնը My world tour եւ Never say never խտասալիկով։ 2011 թ-ին ան հրապարակեց իր Mistletoe երգը, որ Բիլլբոարդ 200-ում գրաւեց առաջին դիրքը։ Յունիսին 2012-ին ան տարածեց 3-րդ խտասալիկը (Believe):
Եւգինէ Եփրեմեան

Եւգինէ Եփրեմեան-Տը Կրեֆին (1934, Պէյրութ, Լիբանան), քանատահայ քանդակագործ, գեղանկարիչ։
Ծնած է ծնած է Պուրճ Համուտի Նոր Մարաշ թաղին մէջ: Աւարտելէ ետք Սահակեան բարձրագոյն վարժարանը, յաճախած է Աքատեմի Լիպանեզ տէ Պօզա՛ր, քանդակի բաժին, ապա մեկնած է Փարիզ ու աշխատած` Էքոլ Նասիոնալ Սիւփերէօր տէ պօ զ՛ան-ի մէջ, աշակերտելով երկու նշանաւոր արձանագործներու` Քութիւրիէրի եւ Քոլամարինիի:
60-ականներուն ամուսնացած է ու ընտանեօք մեկնած` Քանատա, ուր կ'ապրի ու կը ստեղծագործէ:
Եւգինէ իրագործած է բազմաթիւ նշանաւոր անձերու կիսանդրիները` Փարիզ եւ Քանատա:


== Ստեղծագործութիւններ ==
Ջրկիր կանայք,
Մայր եւ որդի,
Թմբկահարը,
Հանգստացող կինը,
Մայրը երեխայի հետ,
Կոմիտաս Վարդապետ Սողոմոնեանի քանդակը,
Ամուսնին՝ Տան տը Կրեֆի, դիմաքանդակը,
Զարեհ Որբունիի դիմաքանդակը,
Երգահան Կարպիս Ափրիկեանի դիմաքանդակը։


== Ցուցահանդէսներ ==
Տուած է անհատական ցուցահանդէսներ` Մոնրէալ, Փարիզ, Թորոնթօ, Օթավա եւ Նիւ Եորք` արժանանալով բարձր գնահատանքի:
Մասնակցած է հետեւեալ սալոններուն.

Գերիրապաշտ սալոն, Փարիզ,Արձանագործութեան միջազգային սալոն-թանգարան Ռոտենի մէջ, Փարիզ,
Աշնանային սալոն եւ Ապրող Արուեստ, Մոնրէալ,
Հայ արուեստագէտներու սալոն, Մոնրէա։23 անձնական ցուցահանդէսներ տուած է 2007-էն մինչեւ 2015 թուական, զանազան երկիրներու մէջ: Իր գործերը կը զարդարեն բազմաթիւ հաւաքածոներ եւ կը գտնուին թանգարաններու մէջ:
Աղուդիի Մահարձան

Աղուդիի Մահարձան (Աղիտուի կոթող-մահարձան), 7-րդ դարու հայկական միջնադարեան ճարտարապետական յուշարձան, Սիւնիքի մարզի Աղուդի գիւղին մօտ։

Սիսեանի շրջանի Աղուդի գիւղին մօտ կը բարձրանայ հոյակապ մահարձան մը, որ կառուցուած է 6-րդ դարու վերջերուն կամ 7-րդ դարու սկիզբներուն: Կը գտնուի Սիսեան քաղաքէն 4 քմ. դէպի արեւելք:


== Պատմութիւն ==
Իշխանանիստ գիւղ եղած է Աղուդին: Աւանդութիւնը կ՛ըսէ, որ պարսիկներու մարզպանը իր մօտ կը կանչէ Սիւնեաց երեք իշխանները` նպատակ ունենալով ձերբակալել զանոնք: Սակայն հայ իշխանները կը նախազգան մարզպանին մտադրութիւնը եւ կը մերժեն:
Մարզպանը մեծաթիւ զօրքով կը հասնի Աղուդի: Հայերը կը յաղթեն, բայց կռուի ընթացքին զոհ կ՛երթան երեք հայ իշխանները: Աղուդցիները կը կառուցեն գեղեցիկ դամբարանատուն մը, ուր կ'ամփոփուին հայրենասէր իշխաններուն աճիւնները: Սակայն անոնց փառքը յաւերժացնելու համար գետնափոր դամբարանատունը ճոքր կ՛երեւի աղուդցիներու աչքին:
Հողը կրնայ ծածկել դամբարանատունը, կը մտածեն անոնք, իսկ հայրենի երկրի համար զոհուածներու յիշատակը պէտք է հասցնել սերունդներուն:
Դամբարանատան վրայ կը կառուցուի երկյարկ, աշտարակաձեւ մահարձան մը: Երկրորդ յարկի երեք գեղեցիկ կամարները կը խորհրդանշէին այն, որ դամբարանատան մէջ թաղուած է երեք մարդ:
Յետագային մահարձանի երկրորդ յարկի կամարները փուլ կու գան, եւ կը մնան միայն կողասիւները: Բայց այդ վիճակին մէջ ալ Աղուդիի մահարձանը սքանչելի է: Ան հին հայկական ճարտարապետութեան բարձրարժէք կոթողներէն է:
Սիւնեաց հայրենասէր իշխաններուն անունները չեն գրուած կոթողին վրայ։ Ճիշդ է, անցորդը այսօր կրնայ մահարձանին վրայ կարդալ քանի մը տողեր` շրջակայքի մէջ կատարուած շինարարութեան մասին: Սակայն այդ տողերը քանդակուած են յետագային եւ նշանաւոր դամբարանատան հետ առնչութիւն չունին:
Գաբրիէլ (անձնանուն)

Գաբրիէլ աստուածաշնչային ծագումով արական անուն է, սերած է Գաբրիէլ հրեշտակապետին անունէն, թարգմանաբար կը նշանակէ «այր Աստուծոյ»։

Լատինագիր ձեւը՝  KAPRIYEL 
Անունէն կազմուած մականուն՝ Գաբրիէլեան


== Անունը Կրողներ ==
Գաբրիէլ Այվազովսկի (1812 Թէոտոսիա-80, Թիփղիս) եկեղեցական եւ հանրային գործիչ, ՄՄ անդամ,
Գաբրիէլ Անսուրլեան (1885-1915) բժիշկ,
Գաբրիէլ Եղիազարով (Гавриил Егиазаров, 1916, Պաքու - 1988 Մոսկուա) ֆիլմի բեմադրիչ,
Գաբրիէլ Երանեան (1827-62) երաժշտագէտ, երգահան,
Գաբրիէլ Թագւորեան (ծն.1884) գրագէտ,
Գաբրիէլ Տէր-Միքելեան (Гавриил Тер-Микелов, 1874, Սթաւրոփոլ - 1949, Թպիլիսի) ճարտարապետ
Գաբրիէլ Նորատունկեան (Gabriel Noradunkyan, 1888, Կ.Պոլիս - 1936, Փարիզ) ՕԿ պետական գործիչ,
Գաբրիէլ Պատկանեան (1812-89, Սեն Փեթերսպուրկ) բանաստեղծ, արձակագիր, պատմաբան,
Գաբրիէլ Սունդուկեան (1825, Թիփղիս - 1912, Թիփղիս) թատերագիր:


== Այլ Լեզուներով ==
արաբերէն՝ Gabriel‎
ալպաներէն՝ Xhebraili
արաբերէն՝ جَبْرائيل‎
ազրպ.՝ Cəbrayıl
թրք.՝ Cebrâîl, Cebrail
իտալ.՝ Gabriele, Gabriella (իգական)
լաթիշ․՝ Gabriels
լիթ.՝ Gabrielius
հունգարերէն՝ Gábriel, Gábor
ճափ.՝ ガブリエル Կապուրիերու
յուն․՝ Γαβριήλ
պելառուսերէն Гаўрыіл
պարս․՝ جبرئيل
պուլկար․՝ Гавраил
ռուս.՝ Гавриил, Гаврил, Гаврила
վրաց.՝ გაბრიელი
քորէայերէն՝ 가브리엘
ուքր.՝ Гавриїл
ֆրանսերէն՝ Gabriel
Փոքր Ասիա

Փոքր Ասիա (յուն․՝ Μικρά Ασία), Անատոլիա (յուն․՝ Ανατολία, թրք.՝ Anadolu), թերակղզի Ասիոյ արեւմուտքը, ժամանակակին Թուրքիոյ տարածքին մեծ մասը։ Երկայնքը արեւմուտքէն արեւելք կը կազմէ աւելի քան 1000 քմ, լայնքը՝ 400-էն 600 քմ։ Տարածքը կը կազմէ 506 հազար քմ։
«Անատոլիա» բառը յունարէնով կը նշանակէ արեւածագ, արեւելք։ Անատոլիա յաճախ կը կոչեն Թուրքիոյ ասիական հատուածը (ի տարբերութիւն Րումելի կամ Րոմիլիա՝ (յունարէն) Ρούμελη կամ Ρωμυλία, որ Թուրքիոյ եւրոպական մասն է)։


== Աշխարհագրութիւն ==
Փոքր Ասիոյ ափերը կ'ողողեն Սեւ, Էգէական, Մարմարա եւ Միջերկրական ծովերուն ջուրերը։ Ինչպէս նաեւ Վոսփորի եւ Տարտանելի նեղուցներուն ջուրերը, որոնք կը բաժնեն Ասիան եւ Եւրոպան։ Թերակղզին, ի տարբերութիւն ասիական միւս թերակղզիներուն, դէպի արեւելք կ'երկարի։ Փոքր Ասիոյ արեւելեան սահմանը իբրեւ ֆիզիքաաշխարհագրական գօտի կը համարուի Միջերկրական ծովու Իսքենտերուն ծոցէն հարաւ, ապա 40 0 Միջերկրականի եւ Վանայ լիճի միջեւ ինկած տարածքները։ Իսկ հիւսիսէն սահմանագիծը կը համընկնի Ճորոխի ստորին հոսանքին հետ։ Փոքր Ասիոյ ափերուն շրջակայքը տեղակայուած են Կիպրոս, Ռոտոս եւ այլ կղզիները։
Թերակղզիին մեծ մասը կը զբաղեցնեն Փոքրասիական բարձրաւանդակին կիսանապատները իսկ արեւելքէն՝ Հայկական լեռնաշխարհը։ Փոքրասիական բարձրաւանդակին ներքին մասը կը զբաղեցնէ Անատոլիական սարահարթը, որ եզերուած է հիւսիսէն Պոնտական լեռներով, հարաւէն՝ Տաւրոսեան։ Ափերուն երկայնքով նեղ հարթավայրեր են՝ միջերկրածովային բուսականութեամբ։ 

Փոքր Ասիա անջատուած է Պալքանեան Թերակղզիէն, որուն իբրեւ արդիւնք ձեւաւորուած են Մարմարա եւ Էգէական ծովերը, Տարտանելի եւ Վոսփորի նեղուցները։ Կոտրատման հետեւանքով յառաջացած են հրաբխականութիւն եւ արեւմտեան հատուածին մէջ ուժեղ երկրաշարժային երեւոյթներ։ 

Պոնտական լեռները, գրեթէ ամէնուր, կտրուկ կը բարձրանան սեւծովեան ծովափին երկայնքին, որոշ տեղեր միայն ձգելով նեղ ծովափեր։ Հոն համեմատաբար մեծ են Սամսունը եւ Սինոպը։

Տաւրոսի լեռները նոյնպէս քիչ կտրատուած են, նեղ ափերով, բայց որոշ տեղեր կան լայն հարթավայրեր։ Հոն համեմատաբար մեծ ծոցերէն են Մերսինը եւ Իսքենտերունը, ուր մեծ են Լիկիական եւ Կիլիկեան թերակղզիները։


== Տե՛ս նաեւ ==
Փոքր Ասիա
Նեղոս (թերթ)

«Նեղոս», շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1889 թուականին, Ալեքսանդրիոյ մէջ (ընդամէնը՝ 18 համար)։ Հրատարակիչներ՝ Անտօն Ռշտունի, Ղեւոնդ Փափագեան։ Խարազանած է եգիպտահայ մեծատուններու եւ Կոստանդնուպոլսոյ Ազգային ժողովի թուրքամէտ քաղաքականութիւնը։
Յովհաննէս Ալխազեան

Յովհաննէս Ալխազեան (2 Փետրուար 1881(1881-02-02), Վան, Վանի Նահանգ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1958, Փարիզ), հայ նկարիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Նախնական կրթութիւնը ստացած է տեղւոյն Ամերիկեան վարժարանը՝ որուն օրուն տնօրէնն էր ծանօթ հայասէր միսիոնար Տր. Րէյնըլտ: Յետոյ անցած է Կովկաս եւ 1898-1904 յաճախած է Թիֆլիսի նկարչական վարժարանը: 1904-ին մեկնած է Փարիզ եւ աշկերտած է տեղւոյն Գեղարուեստական վարժարանին, փրոֆ. Քորմոնի արուեստանոցին մէջ:
Ալխազեան որ երկար ատենէ ի վէր առաջնակարք նկարիչ մը կը ճանչցուի. Վերջին տարներո ինքզինք նուիրած յաւետ դաշտանկարչութեան եւ այդ պատճարաւ ալ այցեքած է Եւրոպայի ծայրագոյն հիւսիսէն սկսեալ մինչեւ հարաւային բոլոր մասերը:
Ալխազեան 1911 թուականէն սկսեալ ամէն տարի կը ցուցադրէ իր նկարները Societé Nationale des Beaux Artsի մէջ։ Ալխազեան անդամ է նաեւ Փարիզեան նկարչական եւ քանդակագործական ընկերութեան եւ կը մասնակցի անոր ամէն տարուան ցուցահանդէսներուն:
Ալխազեան իր նկարներուն ցուցադրութիւնը ըրած է ո՛չ միայն Ֆրանսայի զանազան քաղաքներու մէջ՝ այլ եւ Լոնտոն, Պրիւքսել Անվերս եւայլն: Ֆինլանտական տեսարանները գեղեցկօրէն ներկայացնող իր կարեւոր նակարներէն մին 1917-ին գնուեցաւ Փարիզի Լիւքսեմպուրկի թանգարանէն ուր կը գտնուէր ադ ժամանակ: «Վաղահաս Ձիւն» նկարը որ 1926 թուականին ցուցադրուած է՝ քննադատներու մասնաւոր ուշադրութիւնը իր վրայ հրաւիրելով ներբողալի տողերու արժանացած է:
Ալիս Պինէ, որ նկարչուհի մըն է գեղարուեստական քննադատական յօդուածներ յաճախ գրած է, հետեւեալ կերպով կ'արտայայտուի Ալխազեանի մասին.- 


== Գործեր ==
Ալխազեանի գործերէն են՝

«Սպիտակ գիշեր Ֆինլանտայի մէջ»
«Ձմրան արեւևը»
«Գիւղը ձիւնի տակ»
«Ջրաղացը Ավենի վրայ»
«Վենետիկի մօտ»
«Լուարա գետի ափերը»
«Վաղ գարուն»
«Տեսարան Փրովանսէն»
«Կամուրջ Թոլիտոյի մէջ»
«Նաւակներ»
«Այծեր»


== Ցուցահանդէսներ ==
Ֆրանսայի մէջ անհատական ցուցահանդէսներ ունեցած է (1918, 1920, 1922)։


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938 Պուքրէշ, Ա․ հատոր, էջ 69։
Տըլէ Եաման

«Տըլէ Եաման» (արեւելահայերէն՝ «Դլե Յաման») հայերէն հին երգ։ Մաս կը կազմէ Հայ Ժողովրդական Երաժշտութեան: Կը խօսի տխուր սիրոյ մը պատմութիւնը։ Հայր Կոմիտաս երգը գրի առած ու վերամշակած դաշնամուրի համար։ Ընդհանուր կերպով նաեւ կը նուագուի տուտուկով։ Հարիւրաւոր տարբերակներով մեկնաբանուած է։ Ամենէն նշանաւորը կը մնայ Լուսինէ Զաքարեանի մեկնաբանութիւնը։
Թերեզա Միրզոյեան

Թերեզա Միրզոյեան (11 Օգոստոս 1922(1922-08-11), Վանաձոր, Ալեքսանդրապոլի գավառ, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Անդրկովկասի ԽՖՍՀ - 7 Օգոստոս 2016(2016-08-07)), հայ տաղանդաւոր քանդակագործ, արձաններու եւ գեղարուեստական քանդակներու հեղինակ:


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է Ղարաքիլիսա, որ այժմեան Վանաձոր քաղաքն է: Երբ չափահաս դարձած է, ան Ղարաքիլիսայէն մեկնած է նախ Թիֆլիս՝ ուսանելու Թիֆլիսի Անդրկովկասեան ճարտարապետութեան ուսումնարանին մէջ, իսկ 1946 թուականին աւարտած է Թիֆլիսի գեղարուեստի ճեմարանը, որմէ ետք մեկնած է Ռուսաստան: 1946-1967 թուականներուն կատարելագործուած է Ռուսաստանի մէջ՝ նշանաւոր քանդակագործներ Վերա Մուխինայի եւ Նիքոլայ Տոմսքիի մօտ: 


== Գործունէութիւն ==
1940-ականներու վերջերէն, արուեստագիտուհին սկսած է մասնակցիլ հանրապետական, միութենական եւ միջազգային ցուցահանդէսներու, արժանացած է կոչումներու եւ պարգեւներու, ստացած է արուեստի վաստակաւոր գործիչի, վաստակաւոր նկարիչի կոչումներ:
Միրզոյեանի արուեստին մէջ կը գերակշռեն սիրոյ, մայրութեան եւ գարնան թեմաները: Անոր գործերը ցուցադրուած են Ռուսաստան, Վրաստան, Պուլկարիա, Լիբանան, Լեհաստան, Գերմանիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ, Ռումանիա եւ այլ տեղեր, ուր ո՛չ միայն հայ համայնքը, այլեւ տեղի արհեստավարժ արուեստի ներկայացուցիչները բարձր գնահատած են Խորհրդային Միութեան մէջ ստեղծագործող հայուհին, որուն արուեստը նկատած են նուրբ, միաժամանակ՝ զօրաւոր ըսելիք ունեցող, վառ զգացողութիւններ պարգեւող:


== Գործերը ==
Միրզոյեանի գործերէն են․

Ջուլհակուհին» (զետեղուած՝ Կիւմրիի մէջ),
Հայրենական պատերազմի հայ հերոս Յունան Աւետիսեանի կիսանդրին,
«Ողբ»ը,
Չարենցաւան քաղաքի մուտքի յուշակոթողը,
Անուշի եւ Սարոյի քանդակը՝ Թումանեանի տուն-թանգարանին մէջ,
Աստուածաշնչեան թեմայով՝ «Վիշապայաղթ հրեշտակապետ Միքայէլը» եւ այլ արձաններ։Իսկ ամենանշանաւորը Երեւանի կեդրոնը դրուած արձանն է, որ իւրօրինակ ճակատագրի արժանացած է:


== Պատկերասրահ ==
Ջերգիզ Ժամհարեան

Ջերգիզ Խաչիկ Ժամհարեան (7 Սեպտեմբեր 1903, Պիթլիս, Թուրքիա - 22 Սեպտեմբեր 1984, Երեւան, ՀԽՍՀ), խորհրդային հայ բեմադրիչ, սենարիստ, ՀԽՍՀ վաստակաւոր արուեստագէտ (1940)։


== Կենսագրութիւն ==
Ջերգիզ Ժամհարեան ծնած է 1903-ին Պիթլիսի մէջ։ 1915-ին  Եղեռնէն փրկուելով՝ կը փախչի Երեւան։ 1922-1925 թուականներուն կ'ուսանի ԵՊՀ իրաւաբանական բաժանմունքէն ներս։ 1928-ին կը սկսի աշխատիլ «Հայֆիլմ»ի մէջ, իբրեւ բեմադրիչ-ղեկավար։ 1930-ին կ'աւարտէ ՎԳԻԿ-ի ղեկավարութեան (թատրոնի) մասնաճիւղը։ 1936-1950 թուականներուն կ'աշխատի Լենինականի (այժմ՝ Գիւմրի),Կիրովականի (այժմ՝ Վանաձոր) դրամատիկական թատրոններուն մէջ իբրեւ բեմադրիչ։ 1950-ին՝ Հայաստանի վաւերագրական ֆիլմերու աշխատանոցին բեմադրիչը։


== Ֆիլմագրութիւն ==


=== բեմադրիչ ===


=== Սենարիստ ===
Խնձորեսկի Ճօճուող Կամուրջ

Խնձորեսկի Ճօճուող Կամուրջ, կամուրջ Սիւնիքի մարզի Խնձորեսկ գիւղին մէջ, Գորիս-Ստեփանակերտ մայրուղիի աջ կողմը, խոր ձորի զառիվարի լանջերուն եւ սարահարթի վրայ։


== Պատմութիւն ==
Կամուրջը կը գտնուի Սիւնիքի մարզի Խնձորեսկ գիւղին մէջ։ Իրարու կը միացնէ հին Խնձորեսկիի երկու «ափերը»` Հին եւ Նոր Խնձորեսկները, ուր կ՛երեւին Խնձորեսկիի չորս եկեղեցիները եւ «Ինը մանուկի» աղբիւրը։
Կամուրջը կառուցուած է 2012 թուականին խնձորեսկցիի գործարար Ժորա Ալեքսանեանի հովանաւորութեամբ եւ նախաձեռնութեամբ։ Ան կառոյցը կը նուիրէ իր ծնողներուն՝ Հայկ եւ Թամարա Ալեքսանեաններիու յիշատակին։ Կամուրջը կառուցուած է ձեռքի աշխատանքով եւ որեւէ թեքնիկական միջոցներ չեն օգտագործուած:

Կամուրջէն կը բացուի տեսարան մը դէպի ձոր, ուր կը գտնուի Սուրբ Թադէոս եկեղեցին, որուն բակը թաղուած է Մխիթար Սպարապետը։ Կամուրջի միւս ծայրը քարայրային քաղաքն է՝ իր բազմաթիւ տուն-քարանձաւներով ու «առանձնատներով»։


== Տուեալներ ==
Կամուրջի երկարութիւնը 160 մեթր է, բարձրութիւնը՝ 63 մ․, ծանրութիւնը՝ 14 թոն։ Կամուրջը միաժամանակ կրնայ «սպասարկել» միջին ծանրութիւն ունեցող շուրջ 700 մարդ։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Խնձորեսկի ճօճուող կամուրջը կը կշռէ 14 թօն, տեսանիւթ
Նիկոլ Պէզճեան

Նիկոլ Պեզճեան (11 Սեպտեմբեր 1955(1955-09-11), Հալէպ), միջազգային մրցանակներու դափնեկիր, ֆիլմարուետի աշխարհին մէջ շարժապատկերի գործիչ, Փիէսի եւ շարժանկարի  բնագիր գրող, հանրածանօթ բեմադրիչ:Ֆֆիլմարտադրութեան եւ ուսումնասիրութեան մասնագէտ: Անոր պատմողական, վաւերագրական եւ հայեցակարգային ֆիլմերը ցուցադրուած են բազմաթիւ միջազգային փառատօներու եւ ժամանակակից արուեստի նուիրուած ձեռնարկներու ընթացքին, եւ այնուհետեւ գնահատուած է հեղինակաւոր մրցանակներով:


=== Կենսագրութիւն ===
Նիկոլ Պեզճեանը ծնած է 1955 թուականին, Հալէպ։ 17 տարեկանին  տեղափոխուելով Պոսթըն ԱՄՆ՝ ուսաներ է Նիւ Եորքի տեսողական արուեստներու դպրոցին ( BFA School of Visual Arts) մէջ, ապա ութ տարի բեմադրիչի եւ ֆիլմարտադրիչի մասնագիտութիւն ստացեր է MFA Լոս Անճելըսի UCLA համալրսարանէն Քալիֆորնիայի համալսարանի մէջ ։

ԱՄՆ-ի տարբեր քաղաքներուն մէջ  բեմադրեր է հայերէն եւ անգլերէն ներկայացումներ, մասնաւորապես՝ յիշարժան է 1976-ին Ուոթըրթաունի մէջ անոր ներկայացուցած Շիրվանզադէի «Պատուի համար» փիէսի հայերէն բեմադրւթիւնը։ 1994 թուականին Նիկոլ Պեզճեանը հանդիսատեսի դատին  յանձներ է իր լաւագոյն աշխատանքը «Սիսեռ»  շարժապատկերային ֆիլմը։
2012 թուականին Կօշիկներս Պոլիս ձգեցի ֆիլմը ներկայացուցեր է «Ոսկէ ծիրան» միջազգային կինոփառատօնի «Հայկական համայնապատկեր» ծրագրին մէջ։
1997-ի գարնան, Նիկոլ Պեզճեան Լիբանան տեղափոխուած է:
1997-2000-ին` Պէյրութի «Ֆիուչըր» միջազգային հեռուստակայանի գործադիր արտադրիչ: Բեմադրեր է շարք մը թատերական ներկայացումներ եւ շարժապատկերներ ԱՄՆ-ի եւ Լիբանանի մէջ:
Պէզճեան գերդաստանը 19-րդ դարէն սկսեալ մեծ ներդրում ունեցած է Հայ աւետարանական եկեղեցւոյ կեանքին մէջ, ըլլալով նոյնիսկ հիմնադիրներէն Այնթապի քոլեճին»:


=== Միջազգային փառատօներու Մրցանակին արժանացած ===
Պէզճեան 2015ին արժանացած է «Ոսկէ առիւծ» մրցանակին Վենետիկի երկամեայ (Venice Biennale) փառատօնին՝ հայկական տաղաւարին իր մասնակցութեամբ: 2002ին՝ «Ոսկէ արծիւ» մրցանակին Ռոթերտամի Արաբական Ֆիլմի փառատօնին, 2002ին՝ «Ոսկէ Փանտա» մրցանակին Չինաստանի Sichuan փառատօնին, նոյնպէս 2002ին՝ «Ոսկի Ալէֆ» մրցանակին Պէյրութի Միջազգային փառատօնին:


=== Ֆիլմագրութիւն ===
Բեմադրիչ, հեղինակ եւ ֆիլմարտադրիչ Նիկոլ Պէզճեան Ընտրուած ֆիլմերը
Broken Dinners, Postponed Kisses:    2018
Me Water Life:  2017
Temple of Light: 2016
After This Day:   2016
Կաթ, Մեխակ ու Երգ Րենական 2012 ( Milk, Carnation & a a Godly Song 2012)
Canakayna:   2015
«Նոյն դարպասը», (վաւերագրական), 2014 (The Same Gate 2014)
«Շնորհակալութիւն, տիկնայք եւ պարոնայք», 2014 (Thank You, Ladies, & Gentlemen 2014) 
Հայրենի հող 2008 (Home/Land:  2008)
Կօշիկներս Պոլիս ձգեցի (ֆիլմ, 2011 (I left My Shoes in Istanbul 2011)
Աւիւն 2003 (Verve 2003)
Roads Full of Apricots 2001 
Muron:  2002
Սիսեռ (1992) (Chickpea 1992)
Մոխրագոյն ձիու ժամը (1984)  (Hour of the Gray Horse)
Մի ժայռ, մի պարան եւ մի ծառ
Օճախ Քարմենական 1982
Դահլիճը


== Աղբիւրներ ==
Ֆիլմեր Նիկոլ Պեզճեան
ԱՐԺԷՔՆԵՐ. Մտերմիկ զրոյց բեմադրիչ, հեղինակ, ֆիլմարտադրիչ եւ միջազգային մրցանակներու դափնեկիր Նիկոլ Պէզճեանի հետ
biennale4  Nigol Benzjian
Nigol Bezjian’s Ceaseless Search for Truth and Discovery — An Interview
Ռաքքա Նահանգ

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Վարչական միավոր
Ռաքքա նահանգը կը գտնուի Սուրիոյ հիւսիս-կեդրոնը, Եփրատ գետին հիւսիսի ափին, 200 ք.մ. Հալէպի արեւելքէն։ Ռաքքայի տնտեսութիւնը հիմնուած է ցանքի եւ նաֆտի վրայ։ Ռաքքա քաղաքը շատ կարեւոր է Իրաքի եւ Լեւանտի Իսլամական Պետութեան համար եւ կը համարուի իրենց մայրաքաղաքը։ Ռաքքային մէջ կայ փոքր Պատմական թանգարան, կը կոչուի Ռաքքայի թանգարան, ամենայայտնի շուկան կը կոչուի Շաւիներու շուկայ։


== Անուն եւ ծագում ==
Ռաքքան ծագումը կ՛ենթադրուի 242 կամ 244 ք.ա. սկիզպը կոչուած էր Քալինիոքս, Բիւզանդական կայսրութեան ժամանակ զինուորական եւ վաճարականութեան կեդրոն էր։ 639 թ. իսլամական զօրքերը գրաւեցին եւ կոչուեցաւ Ռաքքա։


== Ռաքքա նահանգի քաղաքներ ==
Ռաքքա
Սաւրա
Թլ Ապյատ
Մաըտն
ԷԼ Իսա


== Ռաքքայի պալատներ ==
3 ք.մ. անդին Ռաքքայէն եւ Պապ Բաղտատի Հիւսիսային կողմը գտնուեցաւ 3 պալատներու հէտքեր, որոնցմէ մէկը (Մոգըդասէմ պալատ)՝ մեծ պալատ է, տարածքը 168 մ., հասակը՝ 74 մ., լայնութիւնը՝ մայր մուտքը պալատին հիւսուսային կողմը կ՛իյնայ եւ կը կազմուի 3 աշտարակներէ։


== Պատմական թանգարան ==
1981 թ. բացուեցաւ Ռաքքայի ժողովրդաին թանգարանը Հին Սարայի մէջ, շէնքը կը բաղկանայ 2 յարկերէ, մայր մուտքին կը գտուի սիրուն խճանկար XV դարէն։


== Հարգալէ պալատ ==
Հարգալէ պալատ կամ Հարգալէ պալատներ։ Կը գտնուի 6 կ.մ. անդին Ռաքքայէն Եփրատ գետին վրայ, պալատը շինուած է իբր յիշատակ արաբներուն մեծ յաղթութեան Հռոմեացիներուն, որոնք Հարգալէ քաղաքը ազատագրեցին։ Հարուն Ալ-Րաշիտը շինած էր պալատը։
Սեւան Նշանեան

Սեւան Նշանեան (թրք.՝ Sevan Nişanyan, 21 Դեկտեմբեր 1956(1956-12-21), Պոլիս, Թուրքիա), պոլսահայ մտաւորական, ճամբորդող լրագրող, հետազօտող եւ ճարտարապետ։


== Կենսագրութիւն ==
Ճարտարապետ Վաղարշ Նշանեանի որդին է։ Շրջանաւարտ եղած է Բանկալթի Վիեննական Մխիթարեան Վարժարանէն (1968), ապա Նիշանթաշը Ըշըք Լիսէյի միջնակարգի բաժինէն (1971), յետոյ Ռոպէրթ Ամերիկեան Քոլէճէն (1974): Իր բարձրագոյն ուսումը ստացած է՝ ԱՄՆ-ը, Եյլի Համալսարանի փիլիսիփայութեան բաժինէն (1979): Քոլումպիա Համալսարանի մէջ քաղաքագիտութեան ճիւղը աշխատութիւններ ըրած է սակայն չլմնցուց իր աւարտաճառը «փիլիսոփայութեան վարդապետ» (PhD) աստիճանի համար:
Կը տիրապետէ բազմաթիւ լեզուներու։
1985-ին վերադարձած է Թուրքիա՝ զինուորական ծառայութեան համար։ Հետագայ երկու տասնամեակներուն հանդէս եկած է իբրեւ մասնագէտ ճամբորդական լրագրող եւ ուղեցոյցներու խմբագիր։ Լրագրող Թոմաս Կոլցի հետ համատեղ հրատարակած է շարք մը ուղեցոյցներ Թուրքիոյ շրջաններու մասին։ Գրած է նաեւ «American Express» ուղեցոյցներ Աթէնքի, Փրակի, Վիեննայի եւ Պուտափեշտի մասին։
2004-ին ստացած է Թուրքիոյ մարդու իրաւունքներու կազմակերպութեան մրցանակ։ Բանտարկուած է 16 տարի, 7 ամիս ժամկէտով թրքական կառավարութիւնը քննադատելուն համար։ 14 Յուլիս 2017-ին բանտէն փախուստ տուած է։ 26 Յուլիս 2017-ին Յունաստանին մէջ կեցութեան արտօնագիր ստացած է:
1994-ին Նշանեան գրած է «Սխալ Հանրապետութիւն» (թրք.՝ Yanlış Cumhuriyet) գիրքը, ուր կը ներկայացնէ Թուրքիոյ Հանրապետութեան հիմնադրման առասպելները։


=== Index Anatolicus ===
2010-ին Նշանեան հրապարակած է թրքացման քաղաքականութեան պատճառով փոխուած Թուրքիոյ 16.000-էն աւելի տեղանուններով «Index Anatolicus»-ը, ուր ներկայացուած են թրքականի փոխարինուած հազարաւոր աւանդական անուններ, հիմնականին մէջ՝ յունական, հայկական, քրտական, ասորական եւ արաբական ծագումով:


== Բանտարկութիւն ==
Նշանեան հեղինակ է բազմաթիւ գիրքերու եւ ուսումնասիրութիւններու` լեզուական եւ կրօնական նիւթերով, որոնց համար ալ 17 տարուան արգելափակման ենթարկուած ապօրինի շինարարութեան անհիմն մեղադրանքներով: Անոր արգելափակումը եղած է  քաղաքական շարժառիթով: Ան իր բանտախուցին մէջ եւս շարունակած է խորհրդածել, ստեղծագործել եւ գրել: Բանտին մէջ ան ամբողջացուցած է թրքերէնի մասին իր բառարանային լուրջ ուսումնասիրութիւնը:


== Արտաքին Յղումներ ==
Քարին Քարաքաշլը

Քարին Քարաքաշլը (թրք.՝ Karin Karakaşlı, ծնած՝ 1972, Իսթանպուլ), իսթանպուլահայ բանաստեղծուհի, արձակագիր, թարգմանիչ, խմբագիր։


== Կենսագրութիւն ==
Քարին Քարաքաշլը ծնած է 1972-ին, Իսթանպուլ։ Նախակրթութիւնը ստացած է Քատըգիւղի Արամեան-Ունճեան վարժարանին մէջ, աւելի վերջ յաճախած է Ս․ Գէորգ Աւստրիական քոլեճը։ Ապա ընդունուած է «Պողազիչի» համալսարանի թարգմանութեան բաժինը։ Համալսարանական տարիներուն իսկ կը սկի ստեղծագործել՝ պատմուածքներ գրելով։
Հիմնադրութենէն սկսեալ աշխատակցած է «Ակօս» շաբաթաթերթին, ուր այժմ կը վարէ նաեւ փոխխմբագիրի պաշտօն։
Որպէս հայերէնի ուսուցիչ պաշտօնավարած է Կեդրոնական վարժարանին մէջ եւ թարգմանութեան վերաբերեալ դասախօսած՝ «Ետիթեփէ» համալսարանէն ներս։


== Գիրքերը ==
Benim Gönlüm Gümüş («Արաս» հրատարակչութիւն), (2009, բանաստեղծութիւն)
Ay Denizle Buluşunca (վէպ)
Gece Güneşi (Günışığı Kitapları), 2011
Türkiye’de Ermeniler: Cemaat, Birey, Yurttaş («Պիլկի» համալսարանի հրատ․, (2009, ուսումնասիրութիւն) Կիւնայ Կէօքսու Էօզտողանի, Ֆիւսուն Իւսթելի եւ Ֆերհաթ Քելթելի հետ)
Can Kırıkları (2002, պատմուածքներ)
Müsait Bir Yerde İnebilir Miyim? (2005, վէպ)
Cumba (2009, խոհագրութիւն)
Yetersiz Bakiye (2015, պատմուածք)


== Թարգմանութիւններ ==
Anita Brookner’den Özel Bir Görüş (1997)
Péter Esterházy’den Hrabal’in Kitabı (1998)


== Մրցանակներ ==
«Եաշար Նապի Նայըր» երիտասարդական մրցանակ - 1998
«Կենճլիք» գրատան պատմուածքի երրորդ մրցանակ - 1994
«Կենճլիք» գրատան առաջնութեան մրցանակ -1995
Վալանթին Մազլում

Վալանթին Մազլում (1914, Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 2000, Պոլիս, Թուրքիա), դաշնակահար։


== Կենսագրութիւն ==
Նախակրթութիւնը Պէզազեան վարժարանին մէջ ստանալէ ետք, երկրորդական ուսումը շարունակած է ֆրանսական վարժարանին մէջ։ Ապա անցած է Փարիզ՝ կատարելագործելու համար իր երաժշտական ուսումը։ Միաժամանակ հետեւած է Սորպոնի համալսարանի գրականութեան դասընթացքներուն։ Աւարտած է «École Normale de Musique»ը եւ ստացած ուսուցման լիսանս։ 
1939-ին վերադարձած է Իսթանպուլ։ Փարիզի եւ Իսթանպուլի մէջ մասնակցած է երաժշտական ձեռնարկներու եւ տուած է համերգներ, եւ մասնակցած՝ հեռատեսիլի յայտագիրներու։ 
1952էն ի վեր նուիրուած է երաժշտական ուսուցման։ Երաժշտական գործունէութեան կողքին, ան զբաղած է նաեւ գրականութեամբ։ Իր արձակ գրութիւններով աշխատակցած է «Քուլիս» ամսաթերթին: Գրութիւններէն մաս մը ամփոփուած է Երազի Նման... խորագրեալ գրքոյկի մը մէջ։ Իր ջանքերով եւ Երուանդ Կոպէլեանի խմբագրութեամբ 1995-ին լոյս տեսան իր քրոջ, ողբացեալ նկարչուհի-գրագիտուհի՝ Ֆիմի Մազլումի արձակ էջերը՝ Բանախօսութիւններ եւ թարգմանածոյ աշխատասիրութիւնները՝ «Անձեր Եւ Անցքերը»։
Իր հրատարակած գործերէն՝ «Երազի Նման...» (արձակ էջեր), Իսթանպուլ, 1993։
Սմբատ (անձնանուն)

Սմբատ, հայկական արական տարածուած անուն։ 
Գործածական է նաեւ վրացիներու մէջ (վրաց.՝ სუმბატ)

Լատինագիր ձեւը՝  SUMPAD 
Անունէ ստեղծուած մականուն՝ Սմբատեան


== Անունը Կրողներ ==
Սմբատ Բիւրատ (1862-Զէյթուն-1915) արձակագիր, հրապարակախօս
Սմբատ Լպուտեան (ծն.1958 Երեւան) ճատրակի վարպետ
Սմբատ Տէր Կիւրեղեան անգլերէն՝ Sumbat Der Kiuregian 1913-99) նկարիչ
Սմբատ Մէլիք Ստեփանեան (1879-1940) տնտեսագէտ
Սմբատ Շահազիզ  (1840 Աշտարակ, Ռուսիոյ Կայսրութիւն-1907 Մոսքով)  բանաստեղծ, հրապարակախօս


== Տե՛ս նաեւ՝ ==
Կիլիկիոյ Սմբատ Սպարապետ (1208-76)
Սեւանա Չաքրեան

Սեւանա  Չաքրեան (, Ֆրանսա) Ֆրանսահայ երաժիշտ, երգահան, եւ դասատու: Թէեւ մարզուած դասական երաժշտութեան ոլորտին մէջ, անոր երաժշտական ասպարեզը մեծաւ մասամբ հիմնուած է հայկական ազգագրական երաժշտութեան շուրջ:2012 թուականին, ան համա-հիմնադրեց Collectif Medz Bazar բազմազգի երգի խումբը, որոնք կը վերամշակէին միջին արեւելեան եւ պալքանեան երաժշտութիւն դէպի ճէզ, հիփ-հոփ, եւ նոյնիսկ լատինական ազդեցութիւններ: Խումբին մէջ Չաքրեան կ'երգէ եւ կը նուագէ:
2015 թուականին կը փոխադրուի Հայաստան եւ կը հիմնէ «Ծափ Ծափիկ» ծրագիրը գիւղական շրջաններու մանկավարժական մշակոյթը երգի ճամբով բարելաւելու նպատակով:
Ան նաեւ հիմնեց «Տա Լայլ» երգիչներու կառավարման հաստատութիւնը:26 Մայիս 2021 թուականին հիմնեց Jinj երաժշտական խումբը Գոր Թատեւոսեանի հետ: