Երկուորեակ (համաստեղութիւն)

Երկուորեակ (լատ.՝ Gemini), կենդանակերպ համաստեղութիւններէն։ Երրորդ աստղագուշակը։ Նշանն է՝ ։ Արեւը կ'անցնէ Երկուորեակի աստղերուն կողմէն Մայիս 21-էն Յունիս 21-ի միջեւ, հետեւաբար այս ամսաթիւներուն ծնած անհատներուն աստղը երկուորեակ կ'ըլլայ։


== Պատմութիւն ==
Համաստեղութիւնը յիշատակած է Արիսթոտելեսը, որ Μετεωρολογικά (1 343b30) աշխատութեան մէջ նշած է, որ դիտարկած է Իւպիտերը Երկուորեակ համաստեղութեան աստղի մը քովը, որ այնուհետեւ զայն իրենով ծածկած է: Ասիկա Երկուորեակին մասին առաջին յիշատակութիւնը եղած է: 1990-ին հրատարակուած աշխատութեան մը մէջ կը նշուէ, որ նկարագրած աստղը Երկուորեակին 1-ը եղած է եւ դէպքը Ք.ա. 337-ին դեկտեմբեր 5-ը տեղի ունեցած է:
Կլաւդիոս Պտղոմեոս «Երկուորեակ» ներառած է իր «Ալմակեսթ» աստղային երկինքին հաւաքածուին մէջ:
Յայտնի է, որ, երբ Ուիլիըմ Հէրշելը (William Hershel) 1781-ին բացայայտեցաւ Ուրան մոլորակը, անիկա Փրոբուս (Երկուորեակի η) աստղին մօտ կը գտնուեր, իսկ 1930-ին Քլայտ Թոմպօ (Clyde Tombauh) բացայայտեցաւ Պլուտոն գաճաճ մոլորակը Վասադ (Երկուորեակի δ) աստղին մօտ:
Հին յոյները կը համարէին, թէ Երկուորեակ համաստեղութեան երկու ամենավառ աստղերը երկինքին վրայ յայտնուած Կաստոր եւ Պոլիդեւքես (Պոլլուքս) երկուորեակ եղբայրներն են: Յունական դիցաբանութեան մէջ Երկուորեակներ կը շաղկապէին առասպելին մը հետ, որ կը պատմէ Լետային որդիներ Քասդորի եւ Բոլիտեւքեսի մասին, ովքեր երկուսով արկոնաւորդներ եղած էին: Փօլիդեւքես (Փոլլուքս) Զեւսին որդին եղած էր, երբ ան Լետան գայթակղած էր, այն դէպքին, երբ Կաստոր՝ Սպարտային արքայ եւ Լետայի ամուսին Թինտարեւսի զաւակը: Կաստոր եւ Փոլլուքս նաեւ դիցաբականական կապ մը ունեցած էին Ելմոյի կրակին հէտ, որպէս նաւաստիներուն պաշտպան: Կաստորին մահանալէն ետք Փոլլուքսը աղերսեց իր հայր Զեւսին, որ Կաստորը պարգեւէ անմահութիւն եւ ան ատիկա ըրաւ՝ միաւորելով անոնց երկինքին վրայ:


== Դիրքը ==
Երկուորեակը կը գտնուի Ցուլ համաստեղութեան արեւելքին եւ Խեցգետին համաստեղութեան արեւմուտքին։ Աւգոստոսին կէսերուն Երկուորեակը կը յայտնուէ հորիզոնի արեւելքին երկայնքով, առաւօտը՝ արշալոյսէն առաջ:Երկուորեակը դիտելուն համար ամենայարմար ժամանակները Յունուարէն մինչեւ Փէտրուար ամիսներուն է, երբ անիկա մեր գլխավերեւը կը գտնուի: Ապրիլ եւ Մայիս ամիսներուն համաստեղութիւնը կ'երեւայ հորիզոնին արեւմուտքին անմիջապէս մայրամուտէն ետք:
Երկնակամարին մէջ համաստեղութիւնը գտնելուն ամենադիւրին եղանակը անոր երկու ամենավառ Կաստոր եւ Փոլլուքս աստղերը գտնելն է: Գլխաւոր աստղերն են՝ Փոլլուքսը (փայլը՝ 1.16) եւ Կաստորը (փայլը՝ 1.59): Համաստեղութեան մէջ Արեգակը կը գտնուի Յունիս 20-էն մինչեւ Յուլիս 20-ը:


=== Աստղերը ===
Համաստեղութիւնն ունէ անզէն աչքով տեսանելի 85 աստղ
Ամէնավառ աստղ Փօլլուքսն է, եւ երկրորդը՝ Կաստորը: Ճոհան Պայէրը (Johann Bayer) սխալ ընելով, 1603-ին Քասդորին «Ալֆա» մականունը տուաւ
Երկուորեակի α (Կաստոր)՝ ունէ երկրորդ պայծառութիւնը՝ Պոլլուքսէն ետք: Աստղերու համակարգ մըն է, կը գտնուի Երկիրէն 52 լոյս-տարի հեռաւորութեան, անզէն աչքով կ'երեւայ որպէս 1.6 մագնիթուտով կապոյտ-ճերմակ աստղ: Երկու սպեկտրալ-պինըրի կ'երեւան 1.9 եւ 3.0 մագնիթուտներով 470 տարի պարբերութիւնով: Համակարգի մաս կը կազմէ նաեւ լայն տեսականիով կարմիր թզուկ մը:
Երկուորեակի β (Պոլլուքս)՝ Երկուորեակին ամենէ վառ աստղն է՝ նարնջագոյն հսկայ աստղ 1.2 մագնիտուտով, Երկիրէն 34 լոյս-տարի հեռավորութեան: Պոլուքսն ունէ իր շուրջը պտտուող մոլորակ մը, ինչպէս Երկուորեակի երկու այլ աստղեր՝ HD 50554-ը եւ HD 59686-ը:


=== Այլ Տեսիլներ ===

Երկուորեակին նայելը կը նշանակէ նայիլ Ծիր Կաթինի միջով, հետեւաբար, կան համեմատաբար հեռաւոր տիեզերքի երեւելիքներ: Եսքիմոյ եւ Մէտուզա միգամածութիւնները Մեսիէյին M35 երեւելիքը եւ Geminga-ն այն երեւելիքներն են, որ առաւել ուշադրութիւն կը պահանջեն:
Էսքիմոս եւ Մէտուզա միգամածութիւններ երկուքով մոլորակային միգամածութիւններ են, մէկը՝ Երկիրեն մօտ 2 870, միւս՝ 1 500 լոյս-տարի հեռաւորութեան վրայ: M35-ը բաց աստղաբոյլ մըն է, որը 1745-ին բացայայտեցաւ զուիցերացի աստղագէտ Ժան Ֆիլիբ տը Շիզոյ: Եւ Geminga-ն չեզոք աստղ մըն է՝ Երկիրէն մօտ 500 լոյս-տարիին վրայ:

Մեսիե 35-ը մէծ, երկարաւուն, 5 մագնիթուտով աստղաբոյլ մըն է, ունէ մօտ 0, 2 քառ.աստ. մակերես՝ Լիալուսինին չափով: Անոր բարձր մագնիթուտը ցոյց կը տայ, որ M35-ը մութ երկինքին մէջ տեսանելի է անզէն աչքով: M35-ին 200 աստղերը շղթայաձեւ խումբով են, որոնք կը ձգուին աստղաբոյլին միջով, ան Երկիրեն 2000 լոյս-տարիին վրայ կը գտնուի: Երկուորեակին մէկ այլ բաց աստղաբոյլ մըն է NGC 2158, որ կ'երեւայ սիրողական աստղադիտակով, Երկիրեն մօտ 12 000 լոյս-տարիին վրայ է:Էսքիմոս միգամածութիւնը, կամ՝ Ծաղրածուին Դեմքով միգամածութիւնը (NGC 2392) 9, 2 մագնիթուտով է, Երկիրեն կը գտնուի 4 000 լոյս-տարիին վրայ:  Պզտի սիրողական աստղադիտակով կ'երուայ անոր կեդրոնական աստղը, իր շուրջի կապտա-կանաչ ձուածիրային սկաւառակին հէտ միասին: Ան իր միմոսին անունն ստացած է դիմակ հագած երեսին նմանութեան համար:


==== Ասուպներու Ցնցուղ ====
Կէմինիտները յայտնի վառ ասուպներու ցնցուղ մըն է, որուն բարձրակէտը դեկտեմբեր 13-14-ին կ'ըլլայ: Առաւելագոյն հոսքը կը կազմէ ժամը հարիւր ասուպներ, ինչը անոր կը դարձնէ ամենէ հարուստ ասուպներու ցնցուղէն մին:


== Պատկերասրահ ==

		


== Արտաքին յղումներ ==
Աստղերու Մասին Ian Ridpath-ին Հեքիաթները՝ Gemini (Անգլերէն)
APOD (Օրուայ Աստղագիտական Պատկեր)A Spring Sky Over Hirsau Abbey
The Eskimo Nebula from HubbleՀամաստեղութիւններու Ուղեցոյց՝ Gemini Constellation (Անգլերէն)