armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Բրուտեան

Բրուտեան, հայկական մականուն:


== Մականունը կրողներ ==
Աբրահամ Բրուտեան (1883-1915), դերասան, գրող:
Արշակ Յովհաննէսի Բրուտեան (1864-1936), երաժիշտ, մանկավարժ, երգահաւաք, խմբավար, նկարիչ:
Գէորգ Աբէլի Բրուտեան (1926-2015), փիլիսոփայ:
Գէորգ Արշակի Բրուտեան (1888-1952), գեղանկարիչ։
Գրիգոր Բրուտեան (1955), աստղաֆիզիկոս, տոմարագէտ:
Լիլիթ Գէորգի Բրուտեան (1953), լեզուաբան:
Յակոբ Պետրոսի Բրուտեան (1909-?), մշակութային գործիչ:
Մարգարիտ Արամի Բրուտեան (1922-2002), երաժշտագէտ։
Միքայէլ Յարութիւնի Բրուտեան (1860-1931), մշակութային գործիչ:
Պօղոս Բրուտեան (-1915), դեղագործ։
Վարդան Բրուտեան (19-20-րդ դարեր), գրող:
Վարուժան Կարապետի Բրուտեան (1939), ինքնաշխատ կառաւարման համակարգերու բնագաւառի գիտնական:
Վաչէ Բրուտեան (ծնած է Հալէպ, 1953-ին), Հրապարակագիր, խմբագիր:
Առաքել Կ. Սիվասլեան

Առաքել Կ. Սիվասլեան (1859-1915)
Բրօֆ Առաքել Կ. Սիվասլեան ծնած է Մունճուսուն գիւղը ( Կեսարիա) 1859 Յունիսին: Պ. Ա. Աստիճանով Մարզուանի Գոլէճէն ընթացաւարտ՝ ուսուցիչ կը կարգուի հոն. Եւ 1890-1894-ին հետեւելով Ամերիկայի Գարլթոն համալսարանին աստեղագիտութեան եւ ուսողութեան ճիւղերուն՝ Ph. D. Տիտղոսը կ՛ստանայ « Արեգակնային դրութեան մէջ շրջան ընող գիսաւորնէրուն ծիրերը » պատրաստած է իր ուսոմնասիրութեամբ (որուն ընկերացող քարտէսը մաս կազմած է ամերիկեան Աստէղագիտութեան դասագիրքի մը: Անցնէլով Մարզուան, յիշեալ ճիւղերուն ուսուցչապետ կը կարգուի: Հեղինակ ժողովըրդական Աստեղագիտութեան մը ( Թրք.) զոր Պօլսոյ ամերիկ. Միսիօնարութիւնը լոյս ընծայեց: Գիտ. Յօթուածագիր զանազան թերդթերու: - Թոգատի մօտ՝ Չիֆթլիկ կոչուած տեղը նահատակ 1915 Օգոստոսին: - Երկու զաւակ ունի Ամերիկա:


== Աղբյուրներ ==
Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի, Տպագրութիւն Օ. Արզուման, 1919, Պոլիս, Էջ 69
Պետրոս Պալթազարեան

Պետրոս Պալթազարեան (10 Մարտ 1866(1866-03-10), Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 9 Յունուար 1953(1953-01-09), Պոլիս, Թուրքիա), հայ դերասան։


== Կենսագրութիւն ==
Պալթազարեան ծնած է Սամրաթորմուք (Պոլիս, որ բաւական հայաշատ գիւղ մը եղած է։ 6 տարեկանին կը յաճախէ թաղին ազգային վարժարանը, սակայն դպրոցը աւարտելէ առաջ կը վտարուի, իբրեւ անառակ, անուղղայ։ Արհեստ սորվելու համար հայ ոսկերիչի մը աշկերտը կ՛ըլլայ։ Ապա, կ՛ունենայ նոր վարպետներ եւ վեց տարի կը հետեւի ոսկերչութեան։
Տասնութ տարեկանի, իր ծննդավայր գիւղին մէջ, կը հիմնէ հայկական բարեսիրաց ընկերութիւնը, որ կ՛ունենայ տասնամեայ գործունէութիւն։
Միշտ բեմով յափշտակուած ըլլալուն պատճառով, մինչեւ 24 տարեկան, կը փորձէ արհեստի մը տիրանալ, սայկայն չի յաջողիր։
Ան միշտ կախարդուած էր Պետրոս Ադամեանի արուեստով։ 1888-ին ներկայգտնուելով Ադամեանի ներկայցումներուն, վճռապէս, կ՛որոշէ նուիրուիլ բեմին։ Միեւնոյն շրջանին կը դիմէ Ադամեանին, սակայն, իր խնդրանքը կը ձգձգուի։
1889-ին, Պետրոս Մաղաքեանի կողմէ՝ Պոլսոյ «Հայրենիք» օրաթերթին մէջ տրուած կոչին ի պատասխան, Պալթազարեան կը ներկայանայ Մաղաքեանի աշխատանոցը։ Հաւնելով դերասանին ձայնը, առոգանութիւնն ու արատասանութեան ձեւը, զինք կը յանձնէ պատասխանատու դեր մը։ Այսպիսով, անոր կեանքին մէջ կը բացուի նոր ճանապարհ։ 1989-ի Նոյեմբերին կը բեմադրուի թատերախաղը։
Պալթազար կ՛ընկերանայ Մաղաքեանի կազմած խումբին, որ չորսամեայ գործունէութենէ ետք կը մեկնի Ֆիլիպէ։ Կը պատրաստեն թրքերէն ներկայացումներ, սակայն կ՛ունենան անյաջող աւարտ․ ուստի ան կը վերադառնայ հայրենի տուն՝ մէկ տարի լքելով բեմը։
1890-1891-ի թատերաշրջանը կ՛անցնէ Թովմաս Ֆասուլեաճեանի խումբին հետ։ Խումբով յաջորդաբար կը մեկնին թէքիրտաղ, Սելանիկ եւ Սկիւպ։
Ապա, Պոլիս կը վերադառնայ ու կը մտնէ Մնակեան թատերախումբը։ Այնտեղ կը մնայ քանի մը շրջան ու կը ստանձնէ տրամաթիկ բաւական կարեւոր դերեր։
Երանոս Չափրաստի եւ Գոհարիկ Շիրինեանի հետ, գլխաւոր սիւներէն մէկը կ՛ըլլայ Ռէշատ Ռըտվանի կազմած ֆրանսական նոր կատակերգութիւններու խումբին մէջ։


== Աղբիւրներ ==
«Թատերական Դէմքեր», Նշան Պէշիկթաշլեան, 1965 Անթիլիաս, էջ 903-930։
Ատա Սալաս

Ատա Սալաս (1965, Կասերես (Էստրեմադուրա), Էստրեմադուրա, Սպանիա), սպանացի բանաստեղծուհի, թարգմանչուհի։


== Կենսագրութիւն ==
Ատա Սալասը ծնած է 1965-ին Կասերեսի մէջ (Սպանիա)։ Աւարտել է Էսդրեմատուրայի համալսարանի University of Extremadura բանասիրական բաժինը։ Կը դասաւանդէ սպաներէն եւ գրականութիւն։


== Ստեղծագործութիւն ==
Թարգմանած է Ռոպեր Տեսնոսի բանաստեղծութիւնը։ Շարք մը ազգային մրցանակներու դափնեկիր։


== Ընտրեալ երկեր ==
Arte y memoria del inocente, Cáceres, Universidad de Extremadura, 1988։
Variaciones en blanco, Madrid, Hiperión, 1994 (Հիպերիոն հրատարկության մրցանակ, [1])։
Ծարավ/ La sed, Madrid, Hiperión, 1997։
Lugar de la derrota, Madrid, Hiperión, 2003։
Alguien aquí։ Notas acerca de la escritura poética, Madrid, Hiperión, 2007։
Սա լռություն չէ/ Esto no es el silencio, Madrid, Hiperión, 2008 (Քորթոպա քաղաքի մրցանակ)։
No duerme el animal։ Poesía 1987—2003, Madrid, Hiperión, 2009 (բանաստեղծութիւններու հաւաքածոյ)
Ashes to ashes: catorce poemas a partir de catorce dibujos a partir de T։ S։ Eliot, Mérida, Junta Regional de Extremadura, 2010
El margen, el error, la tachadura: de la metáfora y otros asuntos más o menos poéticos, Badajoz, Diputación de Badajoz, 2010 (эссе о поэзии)
Limbo y otros poemas, Valencia, Pre-Textos, 2013


== Արտաքին յղումներ ==
Página dedicada a Ada Salas en la Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes
Ada Salas: poemas en torno a la creación poética
La compositora Mercedes Zavala ha puesto en música algunos poemas de La sed
En esta dirección se puede escuchar la obra de Mercedes Zavala Variaciones en blanco, inspirada en la obra de Ada Salas
Հերա (աստուածուհի)

Հերա (Իրա) (հին յունարէն՝ Ἥρα), հին յունական աստուածուհի, ամուսնութեան եւ ընտանիքի հովանաւոր, մայրութեան եւ բարոյական մաքրութեան սրբազան դիցուհի։ Քրոնոսի եւ Րէայի երրորդ դուստրը, Զեւսի կինը եւ քոյրը։ Նաեւ Տիմիթրայի, Էսթիայի, Զեւսի (Տիաս) եւ Փոսիտոնասի քոյրը։  Համարուած է վրիժառու, խանդոտ եւ կռուարար կին մը։ Անոնք չէին սիրեր Ողիմպոսը։ Ամուսինը միշտ կը դաւաճանէր զինք, որուն պատճառով ապօրինի երեխաներու մեծ քանակ մը յառաջացած էր։ Զեւսին կողմէ պարտուած Քրոնոս բերնէն դուրս կը թափէ մեծ աստուածուհի Հերան իր եղբայրներուն եւ քոյրերուն հետ միասին, մայրը՝ Հրեան, կը տանի երկրին ծայրը՝ ալեհեր Ովկիանոսին մօտ։ Հոն, Հերան կը դաստիարակէ Թեմիսը։ Հերա երկար ատեն Ողիմպոսէն հեռու կ'ապրի, անդորրութեան ու լռութեան մէջ։ Շանթարձակ մեծն Զեւս կը տեսնէ զինք, կը սիրէ եւ կը փախցնէ Թեմիսի քովէն։


== Ծանօթագրութիւն ==
Մաճկալաշէն

Մաճկալաշէն, գիւղ Արցախի Հանրապետութեան Մարտակերտի շրջանին մէջ։ Կը գտնուի հանրապետութեան հարաւ-արեւելեան հատուածը, Մարտունի կեդրոնէն 25 քմ հեռաւորութեան վրայ, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտէն` 54 քմ: Ամարասի վանքը կը գտնուի Մաճկալաշէն գիւղին մօտ։
Շրջանը հարթավայրային է, ունի 1128.4 հա տարածք, որմէ 925.79 հա գիւղատնտեսական, իսկ 144.82 հա անտառային հողեր են: 
Մաճկալաշէն գիւղի սահմանէն կը հոսի Վարանդայ գետին վտակը: Մաճկալաշէն գիւղի բնակչութեան թիւը՝ 2005-ին, կը կազմէր 546։ Ունի 146 տնտեսութիւն․ բնակչութիւնը հիմնականօրէն կը զբաղի գիւղատնտեսութեամբ` անասնապահութեամբ եւ հողագործութեամբ:
Նախիջեւան (քաղաք)

Նախիջեւան (ազրպ.՝ Naxçıvan [Նախչըվան], հին յուն․՝ Naksuana [Նաքսուանա]), քաղաք Ատրպէյճանի մէջ, Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութեան մայրաքաղաքը։ Կը գտնուի Նախիջեւան գետի (Նախիչեւանչայ) գետի աջ ափին։ Այստեղ կը գտնուի երկաթուղի կայան Երեւան - Պաքու չգործող ուղիի վրայ։ Կայ օդանաւակայան։


== Քաղաքի պատմութիւն ==
Նախիջեւանը նախապէս կը մտնէր Մեծ Հայքի Վասպուրական աշխարհի կազմի մէջ։


== Այլ անուանումներ ==
Նախիջեւան քաղաքի անուան յունարէն բառացի թարգմանութիւնը Ափովաթիրիոն է, որը գործածեր է Ղուկաս Ինճիճեանը՝ Ափովատիրիոն  ձեւով


== Յայտնի անձինք ==
Զարիկ Աթանեսեան (հայ մանկավարժ)
Ռուբէն Հախնազարեան (հայ գինեգործ)
Համբարձում Սայատեան (հայ ճարտարագէտ)
Վասակ Խուտավերտեան (հայ թատերագիր)
Աստղիկ Բատալեան (հայ համաճարակաբան)
Համօ Պաղտասարեան (հայ նկարիչ)
Կարապետ Քարամեան (հայ պատմաբան)
Հասմիկ (հայ դերասանուհի)
Հմայակ Արծաթպանեան (հայ գեղանկարիչ)
Խաչիկ Մուտտուսի (հայ սպա, ներքին գործերու նախարար)
Գառնիկ Պետրոսեան (ՀՀ գիւղատնտեսութեան փոխնախարար)
Արտաշէս Հայ-Արտեան (հայ դերասան եւ ղեկավար)
Գրո (հայ խորհրդային հոգեբոյժ)
Պետրոս Նախիջեւանցի (հայ գրող)
Խեչօ (հայ ֆիտային)
ԳԷորգ ՏԷր-ԳասպարԵան (խորհրդային բանակի զօրավար)
Հեյտար Ալիեւ (Ատրպէյճանի նախագահ)


== Արտաքին յղումներ ==
ՆԱԽԻՋԵՒԱՆԻ ԻՍՍՀ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՅՈւՇԱՐՁԱՆՆԵՐԸ
Առաքել Խնտամեան

Առաքել Խնտամեան (1856, Սկիւտար Պոլիս - 1912), երկրաչափ։


== Կենսագրութիւն ==
Բնիկ Պոլսեցի, ծնած Սկիւտար 1856- ին։ Ապտիւլ Համիտի օրով խումբ մը երիտասարդներու հետ Թրք․ կառաւարութեան կողմէ կը ղրկուի Ռուսիա երկրաչափութիւն ուսանելու։ Երեսուն հոգինոց խումբէն լոկ 14-ը կը յաջողին, որոնցմէ մին կ՝ ըլլայ Առաքել Խնտամեան եւ կը ստանայ իր երկրաչափի վկայականը։ 1895-1903 ին պաշտօնավարած է նախ Երուսաղէմ, ապա 1904 ին Պէյրութ եւ հուսկ յետոյ Հալէպ՝ 1907 ին։ Կը փոխադրուի Պոլիս եւ 1912 ին որպէս պաշ մուհէնտիզ (գլխաւոր երկրաչափ) կ՝ ուղարկուի Գոնիա, ուր մահը վրայ կը հասնի ճիշդ Ա․ Անտհ․ Պատերազմի յայտարարութենէն քանի մը օր առաջ երբ ոտիկաններ եկած էին զինք ձերբակալելու եւ աքսորելու որպէս ականաւոր հայ մը։ Կ՝ըսուի թէ Պէյրութէն դուրս թարիք ճէտիտէ (նոր ճամբայ) մեծ պողոտան Առաքել Խնտամեանի գործն է։


== Անձնական կեանք ==
Երկրորդ կնոջմէն՝ Սօֆիէն (դուստրը Տիգրան Քիւչիկեանի, պետական դեղագործ Պէյրութի) կ՛ունենայ 4 զաւակ որոնց տարեցն է Պրն․ Պիմէն Խնտամեան։ 1914-ին Առաքել Խնտամեանի երեք զաւակները կը գտնուէին Լիբանան։ Իր երկրորդ մանչ զաւակը՝ Պրն․ Եդուարդ Խնտամեան, շրջանաւարտ Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի Առեւտրական ճիւղէն, որ երկար ժամանակ Երուսաղէմ ապրելէ ետք, նոյն թուականին հաստատուած է Ամման։
Վահրամ Արծրունի

Վահրամ Արծունի (1857, Երզնկա - Երեւան), վաստակաւոր ուսուցիչ, տնօրէն եւ հիմնադիր վարժարանի:
Ծնած է 1857 թուականին Երզնկայի մէջ։ Նախնական ուսումը (1881-1892) Ակնայ Կամարակապ գիւղին մէջ ստանալէ յետոյ անցած է Պոլիս, ուր յաճախած է կայսերական գեղաարուեստական վարժարանը, Ղալաթիոյ Կեդրոնականը եւ Օսմանեան լիսէն: 1896-ին Կեդրոնական Ուսմն․ Խորհուրդոյ ատենապետ Կարապետ Իւթիւճեանի խորհուրդով սկսած է ուսուցչութիւն ընել: 43 տարի (մինջեւ 1938) աշխատած է իբրեւ տնօրէն-ուսւցիչ։ Պաշտօնավարած է Կ․ Պոլիս, Ռոտոսթօ, Ֆիլիպէ, Ատրիանապոլիս, Սիվրի Հիսար, Տարտանել, Պէյրութ, եւ Աղեքսանդրիա՝ ազգային վարժարաններու մէջ։
1936-1937 Աղեքսանդրիոյ մէջ հիմնած է Թարգմանչաց Վարժարանը, ի յիշատկ Աստուածաշունչի թարգմանութեան եւ Հայ Գիրերու գիւտին։ Աշխատակցած է գլխաւորաբար հետեւեալ թերթերուն, «Արեւելք», «Մասիս», «Բիւզանդիոն», «Սուրհանդակ», «Մանզումէի Էֆքեար», «Ազատամարտ», «Հայ Դպրոց», «Ժամանակ», Եգիպտոսի «Արեւ» եւ «Յուսաբեր»։ Գրած է նաեւ Journal des Balkans եւ Echo de Bulgarie օտար թերթերուն մէջ։ 1924 թուականին Երուսաղէմի Դուրեան Պատրիարքէն ստացած է ուսուցչապետի վկայական։
Ներգաղթած է դէպի Հայաստան եւ Էջմիածնի ճեմարանին մէջ գրաբարի եւ հին մատենագրութեան դասերը ստանձնած է: Միեւնոյն ատեն աշխատած է Երեւանի թանգարանին մէջ ուսումնասիրութիւններ կատարելով: Վախճանած է Երեւանի մէջ 1949 թ. սեպտեմբերի 1-ին, թաղուած է Թոխմախի գերեզմանատան մէջ:


=== Երկեր ===
Հայրենիգը Եւ Իր Բնական Զինակիցները
Հայ Դպրոցը (մանկ․ թատերգութիւն)
Գրափունջ
Կենցաղագիտութիւն
Պատերազմական Յուշեր
Գիտութեան Դասագիք


== Աղբիւրներ ==
«Հայ Հանրագիտակ», Հ․ Մկրտիչ Վարդ․ Պոտուրեան, Պուքրէշ 1938, Բ․ հատոր, էջ 284։
Սուրէն Այվազեան

Սուրէն Այվազեան (9 Յունուար 1915, Խնձորեսկ - 20 Մայիս 1981, Երեւան), հայ արձակագիր։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Գորիսի շրջանի Խնձորեսկ գիւղը 9 Յունուար, 1915-ին: Աւարտած է Պաքուի համալսարանի բանասիրական բաժինը:
1942-ին աշխատած է Կապան, ուրկէ բանակ զօրակոչուած է: 1942-45 թուականներուն մասնակցած է Բ. համաշխարհային պատերազմին։

Վերադարձած է Կապան, աշխատած Քաջարանի հանքագործական արդիւնաբերութեան գործարանէն ներս, ապա մեկնած էժ Պաքու, ուր աշխատած է հայերէն լոյս տեսնող «Կոմունիստ» թերթի խմբագրատունէն ներս: 1953-ին տեղափոխուած է Երեւան: 
Այվազեանի պատմուածքներու առաջին ժողովածուն հրատարակուած է 1932-ին:
Մահացած է Երեւան, 20 Մայիս, 1981-ին: Թաղուած է Խնձորեսկ գիւղի մէջ:


== Գործերը ==
Իր գործերէն են․

«Անաւարտ գորգ»,Պաքու,1947, 128 էջ
«Զանգեզուրեան պատմուածքներ»,
«Ճակատագիրն հայոց» ծաւալուն վէպին մէջ Այվազեան կը ներկայացնէ ԺԷ. դարու հայ ազատագրական շարժման մեծ երախտաւոր Իսրայէլ Օրիի գործունէութիւնը:
«Խորաձորցիք», Պաքու, Ազերնեշր, 1951, 248 էջ։
«Լեռնեցիներ» (վէպ), Երեւան, Հայպետհրատ, 1955, 455 էջ։
«Խիղճը» (պատմուածքներ), Երեւան, Հայպետհրատ, 1957, 268 էջ։
«Տուր ձեռքդ, կեանք» (վիպակ, պատմվածքներ), Երեւան, Հայպետհրատ, 1959, 282 էջ։
«Անշէջ կրակների կղզին» (վիպակ, պատմուածքներ, զրոյցներ), Երեւան, Հայպետհրատ, 1960, 163 էջ։
«Տուր ձեռքդ, կեանք», երկրորդ մաս, Երեւան, Հայպետհրատ, 1961։
«Տուր ձեռքդ, կեանք» (վէպ), Երեւան, Հայպետհրատ, 1962, 327 էջ։
«Հովիւը», Երեւան, Հայպետհրատ, 1963, 40 էջ։
«Բարի առաւօտ» (վէպ), Երեւան, Հայպետհրատ, 1964, 476 էջ։
«Ջաղացի ճանապարհին» (պատմուածք), Երեւան, Հայպետհրատ, 1964, 48 էջ[4]։
«Ճակատագիրն հայոց» (վէպ), Երեւան, «Հայաստան», 1966, 800 էջ։
«Ճակատագիրն հայոց» (վէպ), Երեւան, «Հայաստան», 1967, 800 էջ։
«Բարձունքի վրայ», Երեւան, «Հայաստան», 1970, 24 էջ։
«Կայ եւ յետմահու կեանք» (վիպակներ, պատմուածքներ, մանրապատումներ), Երեւան, «Հայաստան», 1971, 376 էջ։
«Գարունս ձիւների տակ» (գրական մանրապատումներ), Երեւան, «Հայաստան», 1972, 100 էջ։
«Առաւօտ լուսոյ» (վէպ), Երեւան, «Սովետական գրող», 1976, 572 էջ։
«Խնձորեսկ» (վէպ), Երեւան, «Սովետական գրող», 1982, 492 էջ։
«Ասուր, հէյ Ասուր» (վիպակ), Երեւան, «Սովետական գրող», 1985, 216 էջ։
«Ճակատագիրն հայոց» (վէպ), Երեւան, 1989:Այվազեանի պատմուածքները թարգմանուած են ռուսերէնի:
Աճման

Աճման, 'Աժման' (արաբերէն՝ عجمان‎‎‎), քաղաք Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններու մէջ, Աճմանի Էմիրութեան վարչական կեդրոնը։
Բնակչութիւնը 490 035 մարդ (2017)։ Բնակչութեամբ 5-րդ քաղաքը ՄԱԷ-ու մէջ։
Հին ժամանակներուն յայտնի էր որպէս ձկնորսական կեդրոն, ինչպէս նաեւ մարգարիտի հանքավայր։ Սակայն, մինչեւ վերջին ժամանակները կը համարուէր փոքր քաղաք։ Միայն վերջերս քաղաքը սկսաւ արագորէն զարգանալ՝ շնորհիվ իրեն դրաձի մեծագոյն քաղաքները՝ Տուպայ եւ Շարջա։
Քաղաքը կը գտնուի Պարսից ծոցի ափին, Շարջայէն մի քանի քիլոմեթր հեռաւորութեան վրայ, Շարջա եւ Տուպայ քաղաքներուն հետ 2 միլիոն բնակչութիւն կազմելով։
Քաղաքին մէջ կայ նաւահանգիստ։
Աժմանը միակ էմիրութիւնն է, որուն մէջ չի յայտնաբերուիր նաւթ։ Սակայն Աժմանը աւելի յայտնի է իր նաւաշինական գործունէութեամբ, որտեղ մինչեւ օրս հնագոյն ձեւերով կը կառուցեն հին արաբական առագաստանաւեր եւ ժամանակակից նաւեր։
Քաղաքը յայտնի է նաեւ իր Ազգային պատմական թանգարանով։ Կարելի նաեւ տեսնել քառակուսի աշտարակը, Ալ-Նուամի մզկիթը եւ ուղտերու մրցավազքի յարթակը։


== Արտաքին յղումներ ==
Աջման - ՄԱԷ-ի հանգստավայրերը
Իննա Թումանեան

Իննա Սուրէնի Թումանեան (ռուս.՝ Инна Суреновна Туманян, 10 Սեպտեմբեր, 1929, Մոսկուա, Ռուսիոյ ԽԴԸՀ – 10 Յունուար, 2005, Մոսկուա, Ռուսիոյ դաշնութիւն), խորհրդային հայ բեմադրիչ, սցենարիստ, ՌԴ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (2000), ԽՍՀՄ կինեմատոգրաֆիստների միութեան անդամ։


== Կենսագրութիւն ==
Իննա Թումանեանը ծնած է 1929 թուականին Մոսկուայի մէջ։ 1952 թուականին աւարտած է Մոսկուայի պետական համալսարանի փիլիսոփայութեան բաժինը, իսկ 1962 թուականին՝ [[ՎԳԻԿ Կենսագրութիւն Իննա Թումանեանը ծնած է 1929 թուականին Մոսկուայի մէջ։ 1952 թուականին աւարտած է Մոսկուայի պետական համալսարանի փիլիսոփայութեան բաժինը, իսկ 1962 թուականին՝ ՎԳԻԿ-ի բեմադրիչի բաժինը (Գրիգորի Ռոշալի արուեստանոցը)։ Անոր գրեթէ ամբողջ ստեղծագործական ուղին կապուած է Գորկի անուան մանկապատանեկան ֆիլմերու կինոստուդիայի հետ։ Առաջին ֆիլմը նկարահանած է 37 տարեկան հասակին: Իննա Թումանեանը առաջին ոչ պետական «Զոդիակ» կինոստուդիայի ղեկավարն էր, ուրկէ ծնունդ առած են ժամանակակից ռուսական կինեմատոգրաֆի շատ բեմադրիչներ եւ պրոդիւսերներ։
Մահացած է 2005 թուականին։ Թաղուած է Մոսկուայի Տրոեկուրովսկի գերեզմանոցին մէջ։


== Ֆիլմագրութիւն ==


=== Բեմադրիչ ===


=== Սցենարիստ ===


=== Դերերը կինոյի մէջ ===
Մանթովա

Մանթովա (Մանթուա, իտալ.՝ Mantova), քաղաք հիւսիսային Իտալիոյ մէջ, իտալական Լոմպարտիա տարածաշրջանին մէջ, համանուն նահանգին վարչական կեդրոնն է։ Քաղաքին մէկ կողմէն միւսը կը հոսի Մինչօ գետը։ Քաղաքին քրիստոնեայ սուրբ հովանաւորն է՝ Սուրբ Անսելմոսը։ Քաղաքին օրը կը նշուի Մարտ 18-ին։ Մանթովայի մէջ ծնած է Վերկիլիոսը (հին հռոմէացի բանաստեղծ)։ Բնակչութիւնը՝ 49 409 մարդ (1 Յունուար 2018)։


== Բնակչութիւն ==
Հրանդ Ասատուր

Հրանդ Ասատուր (22 Օգոստոս 1862(1862-08-22), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 5 Յունիս 1928(1928-06-05), Պոլիս, Թուրքիա), հայ բանասէր։ Տաճկահայ գրագէտ-հրապարակախօս։
Ծնած է Կ․ Պոլիս, 10 Օգոստոս 1862-ին։ Կրթութիւնն ստացած է «Մեզպուրեան Վարժարանի»ն եւ «Ռոպէրթ Գոլէճի»ն մէջ, ուր աւարտելով 1873-ին՝ նուիրուած է գրական-բանասիրական աշխատանքին։ Գրած է բանաստեղծութիւններ, որոնք լոյս տեսած են 1879-ին «Պատանեկան ներշնչումներ» խորագրով։ Նոյն թուականին առանձին գիրքով լոյս տեսած է անոր «Սահմանադրութիւն Եւ Հայ Ժողովուրդը» գրքոյկը։
1881-ին մեկնած է Փարիզ, ուրկէ աշխատակցած է «Մասիս» պարբերականին։ Հոն հետեւած է ու ստացած՝ իրաւաբանական ուսումն, ուր 1884-ին ուսման շրջանն աւարտելով վերադարձած է Կ. Պոլիս։ Արաքս ստորագրութեամբ «Արեւելք» օրաթերթին մէջ հրատարակած է իր փարիզեան տպաւորութիւնները «Կեանքը ի Ֆրանսիա» խորագրով։ 1892-ին Գրիգոր Զօհրապի հետ խմբագրած է «Մասիս» գրական հանդէսը։ 1898-1908-ին պաշտօնավարած է Կ. Պոլսոյ Կեդրոնական վարժարանէն ներս, որպէս՝ գրականութեան եւ աշխարհաբար լեզուի դասատու։ Իր տիկնոջ՝ Զապէլ Ասատուրի (Սիպիլ) հետ կազմած է լեզուի եւ գրականութեան դասագիրքեր՝ «Աշխարհաբարի Գործնական Քերականութիւն»ը եւ «Թանգարան» (տարրական, միջին եւ բարձրագոյն դասընթաց), որոնք արժանացած են մի քանի տպագրութեան։
1899-էն յետոյ Հրանդ Ասատուր սկսած է զբաղիլ լուրջ ուսումնասիրութիւններով։ Անոր գրաւոր գործերը ցրուած են «Մանզումէի Էֆքեար», «Թերճիւմանի Էֆքեարի», «Մասիս», «Արեւելք» թերթերուն մէջ, որոնք հաւաքուած, մի քանի հատորներ կրնան կազմել։
Կեանքի վերջին տասնամեակին զբաղած է արեւմտահայ թատրոնի պատմութեամբ: Գրած է այդ պատմութեան առաջին շրջանին վերաբերող մի քանի ուշագրաւ յօդուածներ, որոնք լոյս տեսած են Ազգային հիւանդանոցի «Ընդարձակ Տարեցոյց»ներուն մէջ (1925, 1926, 1927), որ իր ճոխ բովանդակութեամբ ո՛չ տաճկահայերուն ու ոչ ալ ռուսահայերուն մէջ նմանը եղած է. անոր մէջ կրնանք գտնել ամենաճշգրիտ տեղեկութիւները բոլոր պետութիւներու մասին: Հայոց եկեղեցւոյ նուիրապետութեան ահագին տեղ տուած է, վիճագրական տեղեկութիւններ համայն հայոց եկեղեցեիներուն մասին։
1921-ին Կ. Պոլսոյ մէջ լոյս կը տեսնէ անոր «Դիմաստուերներ» գիրքը, որ կը պարունակէ արեւմտահայ շարք մը գրողներու եւ հասարակական գործիչներու գրական դիմանկարները։
Մեր բոլորին պատի ու ծոցի օրացոյցներուն հրատարակիչներու գլխաւոր աղբիւրը ան է։ Հրանդ Ասատուր թարգմանած է Վիքթոր Հիւկոյի «Դամրանակները»։


== Աղբիւրներ ==
Թ. Աատեան, «Ժամանակակից Դէմքեր», 1937, Ա. հատոր:
Հայր Մկրտիչ Վրդ. Պոտուրեան, «Հայ Հանրագիտակ», Պրուքէշ 1938, Հատոր Բ., էջ 220-221:
Բալա Մելիքեան

Բալա Գրիգորի Մելիքեան (31 Հոկտեմբեր 1888(1888-10-31), Շուշի, Ելիզավետպոլ Նահանգ, Ռուսական Կայսրութիւն - 22 Մայիս 1935(1935-05-22)), հայ թառահար:


== Կենսագրութիւն ==
Բալա Մելիքեան յատուկ երաժշտական կրթութիւն չէ ստացեր, իր երաժշտական ճաշակն ու ունակութիւնները ձեւաւորուրե եւ զարգացեր են Շուշիի ժողովրդա-երաժշտական միջավայրին մէջ, հօր՝ այդ ժամանակ արդէն նշանաւոր թառահար Գրիգոր Մելիքովի (1859-1929 թուականներ) ազդեցութեամբ։ Տասնինը տարեկանին Բալա Մելիքեանը արդէն ճանչցուած թառահար էր եւ իր գործունէութեամբ կապուած էր նաեւ Պաքուի, Թիֆլիսի ու Երեւանի երաժշտական կեդրոններուն։ Վիրթուոզ թառահար, մուղամներու անզուգական կատարող Մելիքեանը իր կազմակերպած գործիքային համոյթներու համերգներով հանդէս եկած է (որպէս մենակատար եւ նուագակցող) նաեւ Մոսկուայի  ու Լենինկրատի մէջ:
Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Քրաքով)

Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան, խաչքար-յուշակոթող Լեհաստանի Քրաքով քաղաքի Սուրբ Նիքոլայի եկեղեցիի բակէն ներս։


== Պատմութիւն ==
Խաչքար-յուշակոթողը տեղադրուած է 2004 թուականի ապրիլի 17-ին՝ 1915 թուականի Հայոց Ցեղասպանութեան, ինչպէս նաեւ 1921-1944 թուականներուն ուքրանական ազգայնականներու կողմէ սպանուած հայ եւ լեհ զոհերու յիշատակին։ Յուշարձանը կառուցուած է լեհահայ համայնքի եւ Քրաքովի վանքի վարդապետ Թադէուշ Իսահակեան-Զալեսքիի նախաձեռնութեամբ։ Բացման արարողութեան ներկան գտնուած են շուրջ 400 մարդ՝ Լեհաստանի մէջ ՀՀ դեսպանի, կարտինալ Ֆրանցիսկ Մաչարսկիի գլխաւորութեամբ։
Լեհաստանի խորհրդարանը Հայոց Ցեղասպանութիւնն ընդունած է 2005 թուականին։


== Արտաքին յղումներ ==
Քրաքովի Ցեղասպանութեան յուշարձանի բացման արարողութեան տեսերիզը:
Վահան Զանոյեան

Վահան Զանոյեան, սփիւռքահայ գործարար, գրող եւ բանաստեղծ։


== Կենսագրական գիծեր ==
Ան մեծցած է Լիբանան: Ապրած է ԱՄՆ, Զուիցերիա եւ Պահրէյն: իր բարձրագոյն ուսումը ստացած է նախ Պէյրութի Հայ Աւետարանական քոլեճէն եւ Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանէն, ապա ուսումը շարունակած է Ամերիկայի մէջ՝ յաճախելով Փենսիլվենիոյ համալսարանը:
Պէյրութի ամերիկեան համալսարանին եւ Փենսիլվանիոյ համալսարանին մէջ ուսանած Զանոյեան կատարած է ռահվիրայի աշխատանք անցած չորս տասնամեակներուն` քարիւղ արտադրող երկիրներու քաղաքական տնտեսութեան եւ այդ երկիրներու զարգացման ընթացքի գործնական վերլուծումի ծիրին մէջ։ Ան անդամ է Արտաքին յարաբերութեանց խորհուրդին: Ան ունի հրատարակուած բազմաթիւ մասնագիտական յօդուածներ ուժանիւթի յատուկ մամուլի էջերուն մէջ, ինչպէս նաեւ տուած է անհամար դասախօսութիւններ եւ կարդացած ճառեր` նոյն նիւթը արծարծող արհեստավարժներու գիտաժողովներուն ընթացքին:


== Աշխատութիւններ ==
Ան հեղինակ է երկու բանաստեղծական հատորներու՝ 

«Վերադարձ»՝ 2010-ին,
«Եզրէն Դուրս»՝ 2011-ին:Ան խորապէս ազդուած Հայաստանէն դուրս մարմնավաճառութեամբ զբաղող երիտասարդ աղջիկներով. հանդիպելով անոնց ու լսելով իրենց սրտցաւ պատմութիւնները՝ ան գրած է երկու վէպերը՝ 

«Հեռաւոր Մի Տեղ»՝ 2013-ին,
«Օհանավանքի Աղաւնիները»՝ 2014-ին:Զանոյեան եղած է միջազգային ուժանիւթի փորձագէտ եւ խորհրդատու՝ բազմաթիւ Միջազգային քարիւղի ընկերութիւններու, դրամատուներու եւ կարգ մը հանրային ընկերութիւններու:
Իր նիւթի վերլուծումներուն Վահան Զանոյեան սկսած է․ 

Առաջին վէպը՝ «A Place Far Away»ը, հրատարակուած է 2013-ին, ապա թարգմանուած է արեւելահայերէնի «Հեռաւոր Մի Տեղ» խորագրով:
Գուսան Հայկազուն

Գուսան Հայկազուն( 1951 թուականի 20 Ապրիլ , Արտաշատ, Հայկական ԽՍՀ), իսկական անունը Գագիկ Ստեփանի Նազարեան, հայ գուսան, երգահան, երգերու հեղինակ, «Հայկազունք» երաժշտական համոյթի գեղարուեստական ղեկավար, Հայաստանի Հանրապետութեան մշակոյթի վաստակաւոր գործիչ, Արցախեան պատերազմի մասնակից, «Երկրապահ» կամաւորներու միութեան անդամ։


== Կենսագրութիւն ==


=== Վաղ տարիներ ===
Գագիկ Ստեփանի Նազարեանը ծնած է 1951 թուականին 20 Ապրիլին Արտաշատ քաղաքին մէջ, Հայկական ԽՍՀ։ Ընտանիքին մէջ կար նաեւ երեք քոյր։ Արմատները Պարսկահայքի Խոյ քաղաքէն են։ Վաղ հասակին կորսնցուցած է իր հայրը։
Արդէն դպրոցական տարիներուն սկսած է գրել հայրենասիրական եւ սիրային երգեր։ Ըստ գուսանի, Րաֆֆի Յարութիւնեան անունով դասատուի շնորհիւ է նաեւ, որ ան սկսաւ հայրենասիրական երգեր գրելու։ Աւարտած է դպրոցը 1967 թուականին, ատկէ ետք ընդունուած է Երեւանի շինարարական տեխնիկումը։ Մասնագիտութեամբ շինարար-ինժեներ է։
Ըստ գուսանի, իր ստեղծագործութիւնները պայքարի կոչ են եւ այնտեղ «լացելու» մոտիւներ չկան
Իր «Հայկազունք» երաժշտական համոյթի հետ ամէն տարի Հայաստանի աւելի քան 40 դպրոցներուն մէջ համերգներ է կու տայ ինչպէս նաեւ տարին քանի մը անգամ սփիւռքին մէջ։


== Արցախեան Շարժում ==
Մասնակցած է Արցախեան պատերազմին Արտաշատի «Երկրապահ» ջոկատին Մհեր Սաղաթելեանի հրամանատարութեան տակ։ Մարտական գործողութիւնները սկսած է Երասխ գիւղէն, եղած է նաեւ Գետաշենէն, Կապանէն, Գորիսէն, Բերձորէն։ Ծանր մարտերուն չի մասնակցիր, քանի որ իր հրամանատարը նախընտրած է, որ գուսանը շարունակէ նոր երգեր գրել։ Շատ երգեր գրած է անմիջապէս մարտի դաշտէն։ Ըստ գուսան Հայկազունի, ան մէկ անգամ տեսած է մինիին։ Յետագային, մոտիկ շփուած է Մելքոնեանի կնոջ՝ Սեդայի հետ եւ մինչեւ հիմա կապ պահած է անոր ընկեր՝ Ալէք Ենիգոմշեանի հետ։ Առաջին օրերուն միանալով Արցախեան շարժմանը, մեկ շաբաթուայ ընթացքին գրած է իր առաջին՝ «Հայեր, միացէ՛ք» երգը։ Առաջին անգամ կատարած է այն 17 Մայիս 1988 թուականին։


== Երգեր ==
Գրած է եւ կատարած է աւելի քան հարիւր երգ, որոնցմէ աւելի քան 10 երգ ՀՀ Պաշտպանութեան Նախարարութիւնը ընդունած է որպէս բանակային քայլերգ

Հայեր, միացէք
Գետաշէն
Հպարտ գնացեք (1992)
Մուսա լեռան
Վերականգնվիր, Կիլիկիա
Պիտի գնանք (1989)
Մաղավուզի Կարոյի երգը
Պարիր, արցախցի
Մոնթէ Մելքոնեան


== Ընտանիք ==
Հայրը՝ Ստեփան Նազարեան։ Ունի երեք քոյր, երեք որդի (որոնցմէ Սիփան Նազարեանը՝ Սիփանը Հայկազունը, երգիչ է) եւ մեկ դուստր։


== Պարգեւներ ==
Հայաստանի Հանրապետության մշակոյթի վաստակաւոր գործիչ
ՀՀ Սփիւռքի նախարարութեան Ոսկէ մետալ եւ շնորհակալագիր


== Հետաքրքիր փաստեր ==
«Պիտի գնանք» երգը (1989) գուսան Հայկազունի համար ամենասիրածն է իր երգերէն։
Գուսանը ծանօթ չէ նոտաներուն, չունի երաժշտական կրթութիւն, չի կատարեր ոչ մէկ երաժշտական գործիքով


== Արտաքին յղումներ ==
Գուսան Հայկազունի անձնական էջը Ֆեյսպուքի մէջ
«Արա՛, Գագո՞ն ով է…այդ  մեր պապերի երգն է…»
«Սելը չի ճռռում, սելվորն է ճռռում». Գուսան Հայկազունի մեկնաբանութիւնը Սահակ Սահակեանի հետ հարցազրոյցի վերաբերեալ
167 (թիւ)

167 (հարիւր վաթսունեօթ)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ մըն է 166-ի եւ 168-ի միջեւ


== Յատկութիւններ ==
 A000040  երեսունիններորդ պարզ թիւն է
 A006567  տասներեքերորդ զրապ թիւն է
 A007770  քսանեօթներորդ ուրախ թիւն է
 A005385  իններորդ ապահով պարզն է
կիրառութիւններ
167 Ուրտա աստեղնեակի կարգային թիւն է
Microsoft Windows-ի  Alt + 167 -ի գործադրումով կը ստացուի կիւրեղեան з (զէ) տողատառը
Տարուայ 167րդ օրն է Յունիս 16-ը (նահանջ տարիներուն՝ Յունիս 15-ը)