armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ջրիկ

Ջրիկ, գիւղ Արեւմտեան Հայաստանի մէջ, Պիթլիսի վիլայէթի՝ Մշոյ գաւառին մէջ։ Կը գտնուէր Մուշ քաղաքէն 5-6 քմ հիւսիս՝ Խնուս տանող ճամբուն վրայ։


== Պատմութիւն ==
1915 թուականին՝ Մեծ Եղեռնի ժամանակ, գիւղը ենթարկուած է կողոպուտի, իսկ բնակիչները կոտորուած են կամ տարագրուած։


== Բնակություն ==
1909 թուականին գիւղը ունէր 120 տուն հայ եւ 30 տուն քիւրտ բնակիչ։


== Տնտեսութիւն ==
Բնակչութեան հիմնական զբաղումը եղած է երկրագործութիւնն ու անասնապահութիւնը:


== Պատմամշակութային Կառոյցներ ==
Ջրիկն ունէր եկեղեցի: Գիւղի մօտակայքը կը գտնուէր Ջուրէ Չաուրմա աւերակ ամրոցը։


== Աղբիւրներ ==
«Հայաստանի եւ հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երեւանի Համալսարանի հրատարակչութիւն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Աղբիւրներ ==
«Հայաստանի եւ հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երեւանի Համալսարանի հրատարակչութիւն։


== Տե՛ս նաեւ ==
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն։
Վահրամ Ալազան

Վահրամ Ալազան, (6 (19) Մայիս 1903, Վան, Վանի Նահանգ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 17 Մայիս 1966(1966-05-17), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), բանաստեղծ եւ արձակագիր,


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Վան։ Նախակրթութիւնը ստացած է իր ծննդավայրի Արանքի ծխական դպրոցը յետոյ Կեդրոնականը: 1915-ի ընդհանուր պատերազմին, երբ հայ-թրքական ընդհարումները սկսած են, Յուլիսին Վանի ազգաբնակչութեան հետ Ալազան Կովկաս գաղթած է ու երեւանի մէջ հաստատուած, ուր քանի մը տարի զանազան սեւ աշխատանքներով (ծառայ գինեվաճառի մօտ, կօշկակարի աշակերտ) զբաղելէ ետք 1915-ին տպարան մտած է իբրեւ գրաշար, ուր 6 տարի կը մնայ: 1921-ին սկսած է գրել. աաշխատակցած է «Մուրճ»-ին, «Խորհրդային Հայաստան» եւ հայատառ բոլոր թերթերուն եւ հանդէսներուն: Ալազան մահացած է Մայիս 17, 1966-ին եւ թաղուած է քաղաքային պանդէոնին մէջ։
Տպարանի նախկին բանուոր։ Ունի բասանտեղծութիւններու քանի մը հատորներ, «Հիւսիսային աստղ» խորագիրով վէպ մը  եւ յուշագրութիւններ՝ ժամանակակից գրական եւ հասարակական դէմքերու մասին։
Ալազան գրական հրապարակ իջաւ է 1922-ին, երբ դեռ գրաշար էր։ Անոր առաջին բանաստեղծութիւնները աչքի կը զարնէին անկեղծութեամբ, թէեւ հրապարակախօսական, դատողական բրոյթն աւելի իշխող էր։ Լեզուն պարզ է, պատկերաւոր։ Գրած է եւ մանր, քնարական ու երկարաշունչ քերթուածներ, որոնցմէ արժէքաւորը «Պոէմ պոէտների մասին, գրուած պոէտների համար» գործն է, ուր կ'արծարծէ իրաւ բանաստեղծի գաղափարը։ Ուշագրաւ են եւ արժէքաւոր Ալազանի յուշագրութիւնները, որոնք Հայաստանի նորագոյն անցքերուն ու դէմքերուն կը վերաբերին։


== Աշխատութիւններ ==
Ալազանի առաջին հրատարակած գիրքն է «Տարիների Խաղը», տպուած 1922-ին: «Հետզհետէ՜ Հրաբխապոէզիա», «ԱշԽատանքային», «Օրիորդ Օլգա», «Գիւղի գիշերները», «Երգեր Կառուցման եւ Յաղթանակի», «Մաքառումներ», «ճանապարհից» (վէպ), «Վաթսուներորդ հորիզոնում» (վէպ), «Դասալիքը» (վիպակ): Ալազանը խմբագիր եղած է «Սպագրական Բանուոր» երկշաբաթերթին (1925) եւ «Գրական դիրքերում»ի (1927-1932): Ալազանր Ն. Նորենցի հետ միասին խմբագրած է Արեւմտահայ բանաստեղծներ անտոլոգիան, Պետրոս Դուերեանի «Տաղեր»ը եւ Միսաք Մեծարենցի երկերու լիակատար հրատարակութիւնը: Ալազանի գրուածքները թարգմանուած են ռուսերէն, Թուրքերէն, վրացերէն եւ ուգրաներէն լեզուներու։ Ալազանը կը գրէ թէ արձակ եւ թէ չափածոյ: Իր ուժերը փորձած է նաեւ երգիծաբանութեան եւ հրապարակախօսութեան մէջ։ Ալազանը մէկն է եղած Հայաստանի Պրոլետարական Գրողներու Ասոցիացիայ հիմնադիրներէն, 1923-ին անոր նախագահ ընտրուած է եւ մինչեւ 1929 անոր ղեկավարման աշխատանքներուն մէջ մնացած մինչեւ որ «Հայաստանի Խորհրդային Գրողներին Ֆետերացիա»ն կը կազմակերպուի, որուն առաջին քարտուղար կ'ընտրուի:


== Մրցանակներ ==
Անդրկովկասեան Պրոլետարական Գրողներու Ասոցիացիայի կազմակերպման առաջին օրէն՝ (1972) մինչեւ անոր լուծուիլը՝ (1932) Ալազան այդ Ասոցիացիայի քարտուղարներէն մին կ'ըլլայ: Ալազան ընտրուած է Համամիութենական Պրոլետ-Գրողներու Ասոցիացիայի եւ անոր նախագահութեան կազմին անդամ, ինչպէս նաեւ Յեղափոխական Գրողներու Միջազգային Բիւրոյի վարչութեան անդամ: (Հեղինակութիւն ամսագիր 1935 թ. 7-8, էջ 406): 1937-ին Ալազանն ալ Խ. Հայաստանի Գրողներէն կը շնորհազրկուի իբրեւ «Թրոցկիստ»:
Յակոբ Եափուճեան

Յակոբ Եափուճեան ծնած է 24 Ապրիլլ, 1945-ին, Պէյրութի մէջ։ Իր մահկանացուն կնքեց 3 Փետրուար, 2018-ին Պէյրութ, Լիբանան: Ազգային-կուսակցական գործիչ: ՀՅԴ «Աղբալեան» կոմիտէի անդամ:


== Կենսագրութիւն ==
Յակոբ Եափուճեան ծնած է 24 Ապրիլ, 1945-ին, Պէյրութի մէջ։ Շրջանաւարտ է Համազգայինի «Նշան Փալանճեան» Ճեմարանէն: Աւարտած է Սեն Ժոզէֆ համալսարանի հաշուապահութիւն-տնտեսութիւն բաժինը: Փոքր տարիքէն եղած է ՀՄԸՄ-ի սկաուտական շարքերուն մէջ։ Ուսանողական տարիներուն Զաւարեան Աշակերտական Միութեան եւ ՀՅԴ Զաւարեան Ուսանողական Միութեան մէջ վարած է պատասխանատու պաշտօններ:


== Միութենական գործունէութիւն ==
Յակոբ Եափուճեան, ՀՅԴ Լիբանանի Երիտասարդական Միութեան հիմնադիր Կեդրոնական վարչութեան անդամ եղած է: ՀՅԴ «Աղբալեան» կոմիտէի անդամ եղած է: Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի տարիներուն եղած է ՀՅԴ Լիբանանի Կեդրոնական կոմիտէի անդամ: Ան երկար տարիներ եղած է նաեւ ՀՅԴ Բիւրոյի հաշուապահական-տնտեսական հարցերու խորհրդատու:


== Համազգային Հայ Կրթական եւ Մշակութային Միութեան գործունէութիւն ==
Համազգային Հայ Կրթական եւ Մշակութային Միութեան մէջ Յակոբ Եափուճեան գործունէութիւնը եւս բեղուն եղած է: Համազգայինի հաւատաւոր անդամներէն եղած է` իր ազգային գործունէութեան ամբողջ շրջանին: Յակոբ Եափուճեան Համազգայինի Կեդրոնական վարչութեան անդամ նշանակուած է (նշանակովի շրջանին), մասնակից` Համազգայինի նոր կազմակերպական ձեւի մշակումի աշխատանքներուն, ինչպէս նաեւ մասնակից` բոլոր պատգամաւորական ժողովներուն: Երկու յաջորդական շրջան վարած է Համազգայինի Կեդրոնական վարչութեան ատենապետի պաշտօնը: Ան 3 յաջորդական շրջաններ եղած է Համազգայինի Հիմնադրամներու կառոյցի մարմինի ատենապետ:


== Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան եւ Ազգային կեդրոնական վարչութեան անդամական աշխատանքներ ==
Յակոբ Եափուճեան գործունէութիւնը եղած է նոյնպէս բեղուն: Ան Ազգային կեդրոնական վարչութեան երկար տարիներու անդամ եղած է: Նաեւ` Ազգային կեդրոնական վարչութեան Տնտեսական խորհուրդի անդամ:


== Արամ Ա. Կաթողիկոս Յակոբ Եափուճեանը Յետ Մահու Կը Պարգեւատրէ «Ս. Մեսրոպ Մաշտոց» Շքանշանով ==
Յակոբ Եափուճեան իր ամբողջ կեանքին ընթացքին խորունկ սէր ու երկիւղածութիւն ունեցաւ հայ դպրութեան ու մշակոյթին նկատմամբ, յետ մահու անոր շնորհուեցաւ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան «Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշանը:


== Աղբիւրներ ==
ԿՈՐՈՒՍՏՆԵՐԸ. ԱԶԳԱՅԻՆ-ԿՈՒՍԱԿՑԱԿԱՆ ԳՈՐԾԻՉ ՅԱԿՈԲ ԵԱՓՈՒՃԵԱՆ ԻՐ ՄԱՀԿԱՆԱՑՈՒՆ ԿՆՔԵՑՅԱԿՈԲ ԵԱՓՈՒՃԵԱՆԻ ՅԻՇԱՏԱԿԻՆԱրամ Ա. Կաթողիկոս Յակոբ Եափուճեանը Յետ Մահու Կը Պարգեւատրէ «Ս. Մեսրոպ Մաշտոց» Շքանշանով
Բրինձ

Բրինձը ընտանիքի մը երկարատեւ եւ տարեկան պաշարն է։ Ան ունի 23 տեսակ։
Անոր արմատները կը հասնին 60 ÷ 150 սմ. բարձրութեան։ Ծաղկաբոյլին հասկիկները՝ միածաղիկ են, եւ պտուղին հատիկները՝ թեփոտ։ Տերեւները բաւական լայն են, մուգ կանաչ, եւ ծայրերը փշոտ։
Թեփոտներէ մաքրուած հատիկը, կը պարունակէ 15% ջուր, մօտաւոր 74% բնածխաջրատներ, 8% սպիտակուցներ, 0,4% ճարպեր, 2,1% թաղանթանիւթ եւ 0,5% մոխիր։


== Անունին Ծագումը ==
«Բրինձ» անունը կը ծագի պահլաւերենէ, նոյն ծագումն ունի նաեւ վրացերէն ბრინჯი [պրինճի]-ն: 
Բառը կը գործէ կարգ մը կապակցութիւններու մէջ, սղուած ի-ով՝ բրնձահատիկ, բրնձօղի, բրնձադաշտ:


== Արտադրութիւնը ==
Բրինձի արտադրութիւնը եւ սպառումը կը կատարուի Հարաւարեւելեան Ասիոյ երկիրներուն մէջ։ Այս հիմնական գիւղատնտեսական արդիւնքը գրաւական երաշխիք կը հանդիսանայ այդ երկիրներու գիւղական բնակչութեան համար։ Բրինձի աճման գործով հիմնականօրէն կը զբաղին հող ունեցող փոքր գիւղացի տնտեսութիւնները։ 
Բրինձի աճման համար կը պահանջուի յատուկ պայմաններ։ Աշխատանքները կը կատարուին ձեռքով։ Բրինձի համաշխարհային արտադրութեան 95% բաժինը կը տրուի զարգացող երկիրներուն։ Անոր կէս արտադրութիւնը կ'ապահովեն Չինաստանն ու Հնդկաստանը։


== Սննդային Արժէք ==
Բրինձը հիմնական սնունդ է աշխարհին բնակչութեան կէսէն աւելիին համար: Ասիկա գերակշռող ուտելիքի ուժանիւթի աղբիւր մըն է Ասիոյ եւ Խաղաղ ովկիանոսեան տարածաշրջանին 17, հիւսիսային եւ հարաւային Ամերիկայի՝ 9 եւ Ափրիկէի՝ 8 երկիրներուն համար: Բրինձը կը տրամադրէ աշխարհի սննդային ուժանիւթին 20%-ը, իսկ ցորենը՝ 19%-ը եւ եգիպտացորենը՝ 5%-ը:Բրինձին սննդային արժէքը կախում ունի քանի մը գործօններէ: Ճերմակ, կարմիր, սրճագոյն եւ սեւ բրինձներն ունին իրարմէ տարբեր սննդային արժէքներ: Սննդային արժէքը կախում ունի, աշխարհագրական տարածքին մէջ, կամ ինչպիսի որակի հողերու մէջ աճած է, ինչպէս նաեւ՝ եղանակային պայմաններէ, պարարտացման եղանակներէ եւ թէ ինչ եղանակներով պատրաստուած է:Ճերմակ եւ սրճագոյն բրինձներու բրոթէիններու որակին, հանքանիւթերու եւ կենսանիւթերու, ճարպերու եւ ածխաջրածիններու համեմատական վերլուծութենէ կը պարզուի, որ անոնցմէ ոչ մէկը կը հանդիսանայ սնունդի լիարժէք աղբիւր:Կարմիր, սեւ եւ ճերմակ տեսակի բրինձներու համեմատական ուսումնասիրութիւնը ցոյց կուտայ, որ անոնց մէջ գունանիւթը կրնայ ունենալ սննդային առաւելութիւններ: Կարմիր եւ սեւ բրինձներու օգտագործումը բացայայտուեցաւ, որ կը նուազեցնէ կամ կը դանդաղեցնէ աթերոսքլերոզի զարգացումը, քոլեսթրինի արտադրութիւնը: Սպիտակ բրինձի օգտագործումը սա առաւելութիւնները չեն տուած: Այն եզրակացութեան կը յանգեցնէ, որ ատիկա կրնայ մասնակիաբար պայմանաւորուած ըլլալու է կարմիր ու սեւ բրինձներուն մէջ հակաօքսիտանթներու բացակայութիւնով:


== Արտադրութիւն ==
Ենովք Եղիսէեան

Ենովք եղիսէեան (1912, Գըրշէհիր - ․․․ ), վիրաբոյժ-ատամնաբոյժ։
Ծնած է Գըրշէհիր 1912-ին Կիւրինցի ծնողքէ: Նախնական ուսումը առած է Ատանայի հայկական վարժարաններու մէջ։ Կիլիկիոյ պարպումէն վերջ կը հաստատուի Պէյրութ իր ընտանեկան պարագաներուն հետ: Կը սկսի յաճախիլ քաղաքին Ֆրէրներու դպրոցը, ապա Միսիոն Լայք:
Ընթացաւարտ՝ 1931-ին: Ուսանելով հանդերձ կը զբաղի ատամնաբուժութեամբ: Հանրային առողջութեան տնօրէնութենէն կը ստանայ իր արուեստը ի գործ դնելու արտօնագիրը: Շահած դրամը ի սպաս կը դնէ իր ուսման: Շնորհիւ իր ջանասիրութեան՝ վիրաբուժ-ատամնաբուժ պիտղոսով կը ստանայ իր վկայականը ֆրանսական համալսարանէն։


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վրդ. Պոտուրեան, 1939, էջ 680-681։
Հայկական Մաթեմատիկական Հանդէս

Հայկական Մաթեմատիկական Հանդէսը (անգլերէն՝ Armenian Journal of Mathematics) վերանայուած մաթեմատիկայի գիտական ելեկտրական եւ ազատ մատչելիութեամբ հանդէս է, որ լոյս կը տեսնէ 2008 թուականէն։ Այն կը հրատարակուի Հայաստանի գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի կողմէ՝ միայն առցանց։ Հանդէսը կը հրատարակէ բնօրինակ ներդրումներ, ինչպէս նաեւ վերանայող յօդուածներ, կարճ հաղորդակցութիւններ, թեզեր եւ այլ առարկաներ որոնք կը պարունակեն մանրամասն արդիւնքներու բացատրութիւն, ապացոյցներ, թուային փորձեր եւ օրինակներ։ Անոր նպատակներէն մէկը Հայաստանի մաթեմատիկական հետազօտութեան առաջադիմութեան արտացոլումը, եւ միջազգային ֆորումի ստեղծումն է՝ խթանելու անոր յետագայ զարգացումներուն։
Յօդուածները ընդունուելէն ետք անմիջապէս կը տեղադրուին համացանցին մէջ։ Բոլոր յօդուածները մատչելի են անվճար հնարաւորինս ունկնդիրներուն հասանելի ըլլալու համար։


== Աղբիւրներ ==
Սոցիալիստական Արշաւ (թերթ)

Սոցիալիստական արշաւ, արտադրական-բանուորական 5-օրեայ (յետագային՝ երկօրեայ) թերթ։ ՀԱՍ1ս-ի եւ Արհմիութիւններու կեդրոնական վարչութիւններու մարմին։ Լոյս տեսած է 1930— 1931-ին, Երեւանի մէջ։ Խմբագիր՝ Երուանդ Խոջամիրեան (սկիզբը՝ խմբագրական)։ Յաջորդած է «Աշխատանք» (Երեւան)։ Նպաստած է բանուորներու քաղաքական եւ մշակութային դաստիարակութեան գործի արհմիութիւններու դերի բարձրացման, լուսաբանած է ընկերային մրցութեան եւ հարուածային շարժման ընթացքը հանրապետութեան մէջ, ներկայացուցած է առաջաւոր ձեռնարկութիւնները, ընդհանրացուցած դրական փորձը։
Երիտասարդ ընթերցողը

Երիտասարդ ընթերցողը (ֆրանսերէն՝ La Liseuse), Ժան Օնորէ Ֆրակոնարի նկարը, որը նկարուեր է մօտաւորապէս 1769-ին: Կը պատկանի «Արտասովոր դիմանկարներ» (figures de fantaisie) շարքին՝ արտասովոր համազգեստներով կերպարներ, որոնք նկարուած են ազատ վրձնահարուածներու եղանակով:
Նկարին մէջ պատկերուած է դեղին կիտրոնի երանգով, սպիտակ նուրբ փոթօձիք հագուստով անծանօթ աղջիկ մը, որ նստած է կիսադէմ՝ յենուած մեծ, պատին յենած բարձին: Ձախ ձեռքը հանգիստ դրուած է արմնակալին վրայ, իսկ աջ ձեռքին կայ փոքրիկ գիրք մը: Մազերը մանիշակագոյն ժապաւէնով հաւաքուած են շինիոնի մէջ։ Դէմքն ու հագուստը լուսաւորուած են առջեւէն, պատին աջ կողմը կ'երեւի ստուերը: Դէմքին վարդագոյն երանգները իրեն կու տան վայելուչ նրբութիւն մը: Ֆրակոնար սեւեռուն ուշադրութիւն դարձուցած է աղջկան դէմքին, սակայն զգեստն ու բարձը դիտաւորեալ նկարուած են անփոյթ վրձնահարուածներով, իսկ փոթօձիքը ուրուագծուած է վրձինի ծայրով:
Հաւանաբար երիտասարդ ընթերցողը կը մարմնաւորէ կանացի բնութեան բնական էութիւնը: Ֆոնի մութ պատը հերոսուհիին հետ կը ստեղծէ խոր հակադրութիւն մը՝ ընդգծելով իր կոր մասերը եւ ուրուագիծերը, իսկ շինիոնը եւ երկարաւուն փոթօձիք պարանոցը կ'ուժեղացնեն կերպարին կանացիութիւնը: Արդեօ՞ք աղջիկը կը կարդայ զուարճանքի կամ կրթական նպատակներով, կը մնայ անհասկանալի, քանի որ գիրքին բնագիրը պայմանական է:
Կառուցուածքը եւ տեսարանին տարածքը կը ձեւաւորուին արմնակալին հորիզոնական եւ պատին ուղղաձիգ գիծերով: Զգացումներն ու տրամադրութիւնը կը փոխանցուին գունային լուծումներով: Ֆրակոնար ռոքոքոյի համար օգտագործած է բնատիպ գունային կամմա՝ մեղմ, քնքոյշ երանգներով եւ ոսկեգոյն նրբերանգներով, որ թոյլ կու տայ ստեղծել ջերմութեան, հանդարտութեան եւ զգացմունքային մթնոլորտ մը: Կտաւին կեդրոնը տիրող դեղինը իբրեւ կապ կը ծառայէ յօրինուածքին տարրերուն եւ կառուցուածքին միջեւ վրձինի ազատ եւ վառվռուն պատկերուած հարուածները, զգեստի ընդգծուած ծալուածքները կը կեդրոնացնեն դիտորդին ուշադրութիւնը կերպարին վրայ։ Առջեւի եւ ետեւի մասերուն համար օգտագործուած վրձինի հարուածներու տարբեր թեքնիքները  կ'ուժեղացնեն կտաւին խորութիւնը:
Աշխատանքը կը պատկանի աւելի շուտ ժանրային գեղանկարչութեան, քան դիմապատկերին, եւ անյայտ կը մնան ինչպէս իր նկարելու հանգամանքները, այնպէս ալ պատկերուած կնոջ իրական ըլլալը: Պատկերին ճառագայթային գործիքով նկարագրութիւնը ցոյց տուած է, որ աղջկան գլուխը պատկերուած է սկզբնական տարբերակին վերը, ուր ան կը նայի դիտորդին:
Ակադեմիական աշխատանք մը չըլլալով հանդերձ՝ պատկերը հաւանաբար անցած է քանի մը ֆրանսացի հաւաքիչներու եւ արուեստի ստեղծագործութեան առեւտրականներու ձեռքէն: Երբեմնի արժանահաւատ սեփականատէրերէն մէկը եղած է՝ Թէոտոր Թիւֆիէ (Théodore Tuffier), յայտնի ֆրանսացի վիրաբոյժ։ Մօտաւորապէս 1930-ին պատկերը գտնուած է ԱՄՆ-ի մէջ՝ McCann Erickson գովազդային գործակալութեան հիմնադիր Ալֆրէտ Էրիքսոնի հաւաքածոյին մէջ։ Անոր մահէն ետք՝ 1936-ին, պատկերը ժառանգած է իր կինը՝ Աննա Էտիթ Մաքքան Էրիքսոնը: Աննայի մահէն ետք՝ 1961-ին Ալիսա Մելոն Պրիւսի (ամերիկացի միլիոնատէր Էնտրու Մելոնի  բարձրաշխարհիկ դուստրը, որ յայտնի էր շարք մը թանգարաններու բազմաթիւ նուիրատուութիւններով) նիւթական աջակցութեամբ պատկերը ձեռք բերած է Արուեստի ազգային պատկերասրահը (Ուաշինկթըն):
Արամայիս Մնացականեան

Արամայիս Ն․ Մնացականեան (1911, Փոթի, Քութայիսի նահանգ, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն - 18 Նոյեմբեր 1984(1984-11-18)), խմբագիր։


== Կենսագրութիւն ==
Արամայիս Նաւասարդ Մնացականեան ծնած է Բիւրակն (ՀՍԱՀ-ի Աշտարակի շրջան), 1911-ին։ Նախակրթութիւնն ու միջնակարգի ուսումը ամբողջացնելէ ետք, 1940-ին կ՚աւարտէ Հայկական Մանկավարժական Ինստիտուտի Պատմութեան Բաժանմունքը։ Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի բռնկումով, 1942-ին կը մեկնի ճակատ, ու Ղրիմի ու Անդրկովկասի ռազմաճակատներուն վրայ կը վարէ խմբագրական աշխատանք։ Պատերազմի աւարտին 1945-ին կր ստանայ Պատմական Գիտութիւններու Թեկնածու աստիճան։ 1946-ին զօրացրուելով բանակէն՝ պաշտօնի կը կոչուի Գիտութիւններու Ակադեմիայի Պատմութեան Ինստիտուտին մէջ, ուր կր ստանձնէ Հայ­րենական Մեծ Պատերազմի Պատմութեան բաժնի վարիչի պաշտօնը։
Ապա՝ յաջորդաբար կը վարէ «Լենինական Ուղիով» եւ «Կուսակցական Խօսք» պարբերականները։ Սկսած 1953-էն ան ամբողջութեամբ կը նուիրուի գիտահետազօտական աշխատանքի։
1953-1954 թուականներուն, ան կր վարէ Գիտութիւններու Ակադեմիայի գիտնական քարտուղարի պաշտօնը։ 1954-1958 թուականներուն կը ղեկավարէ Մաքսիզմ-Լենինիզմի Ինստիտուտի Հայկական Մասնաճիւղը, 1957-ին կը ստանայ Պատմական Գիտութիւններու Դոկտոր աստիճանը։ 1958-էն սկսած կը պաշտօնավարէ ԳԱ Պատմութեան Ինստիտուտին մէջ, նախ որպէս աւագ գիտաշ­խատող, եւ ապա՝ իբրեւեւ բաժնի վարիչ: 1966-ին անոր կը շնորհուի Փրոֆեսորի կոչում, 1980-ին ան կը կոչուի ԳԱ Սոցիալիստական Ազգերի Զարգացման ու Մերձեցման Պրոբլեմների Հանրապետական Գիտական Խորհուրդի նախագահի պաշտօնին։
Տարբեր ասպարէզներու մէջ իր տարած աշխատանքներուն համար Ա․ Մնացականեան տարբեր առիթներով կ՚արժանանայ «Կարմիր Աստղ», եւ «Գիտելիք» ընկերութեան բարձրագոյն գնահատանքին՝ Ակաղ․ Վաւելովի շքանշանին, ինչպէս եւ «Ռազմահայրենասիրական Աշխատանքի Գերազանցիկ»ի կոչումին։
Ա․ Մնացականեան կը մահանայ 18 Նոյեմբեր 1984-ին։


== Ստեղծագործութիւններ ==
Հայ ժողովուրդի պատմութեան նորագոյն շրջանի մասնագէտ, Ա․ Մնացականեանի գրչին կը պատկանի տուեալ ժամանակաշրջանի հարցերը յուզող բազմաթիւ յօդուածներ, աշխատասիրութիւններ ու մենագրութիւններ։ Առանձին հատորներով լոյս ընծայած է՝ Հայ Ժողովուրդը Հայրենական Մեծ Պատերազմում, 1941-1945 թուականներուն (Երեւան, 1954), Ալեքսանդր Միասնիկեան (Երեւան, 1955), Ռեւոլիւցիան Անդրկովկասում եւ Ռուսաստանի Պատուիրակները (Երեւան, 1961), Վ․ Ւ․ Լենինը Եւ Հայ Ժողովուրդի Ազատագրական Պայքարը (Երեւան, 1963), Հայ Ժողովուրդի Ողբերգութիւնը Ռուս Եւ Համաշխարհային Հասարակական Մտքի Գնահատմամբ (Երեւան, 1965), Հոկտեմբերի Բարիկադների Վրայ (Երեւան, 1967), Ընդդէմ Պատմութեան Դաշնակցական Նենգափոխութեան (Երեւան, 1976), Մարշալ Բաղրամեան (Երեւան, 1978) աշխատասիրութիւնները։ Իր գրչին կը պատկանի նաեւ Հայ Ժողովուրդի Մեծ Եղեռնը Եւ Ազգային Վերածնունդը («Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի», Պէյրութ, 1965) աշխատութիւնը։


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, խմբագիր Երուանդ Հ․ Քասունի, հատոր Ժ․, Պէյրութ, 1984, էջ 394-395։
Գէորգ Սարաֆեան

Գէորգ Սարաֆեան (1911 - 18 Յունիս 2002), արժանթինահայ թարգմանիչ եւ հանրային գործիչ:


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած էր Ուրֆա 1911-ին: Մեծ եղեռնէն մազապուրծ իր ընտանիքին բեկորներուն հետ վերադարձած էր իր ծննդավայրը 1918-ին, ուր ստացած էր իր նախնական ուսումը: Կիլիկիոյ պարպումէն ետք Սարաֆեան ընտանիքը ապաստանած է Սուրիա. ուր ան իր ուսումը շարունակած է Հալէպի Հայկազեան վարժարանը: Շրջանաւարտ եղած է 1925-ին: Իսկ երկու տարի ետք հաստատուած է Պուէնոս Այրես իր եղբօր ու մօր հետ:
1932-ին խումբ մը ընկերներու հետ. Հայաստանեայց Առաքելական եկեղեցւոյ հոգաբարձութեան ծիրէն ներս հիմնած է առաջին Մշակութային Յանձնախումբը. որ 1936-ին եւ աւելի քան տասնամեակի մը ընթացքին ձայնասփռած է հայկական առաջին ռատիօժամը:
Սարաֆեան աւելի ուշ հոգաբարձութեան ատենադպիր եւ փոխ ատենապետ եղած է, գլխաւորած Կրթական եւ Համազգային Տօնակատարութեանց Յանձնախումբերը: Քանի մը առիթներով եղած է ՀՄԸՄ-ի Պուենոս Այրես մասնաճիւղի ատենապետ:


=== Շքանշաններ ===
1960-ին Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Վազգէն Ա. զինք պատուած է Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչի շքանշանով, իսկ 1976-ին Երուսաղէմի Պատրիարք Եղիշէ Արք. Տէրտէրեան յանձնած է Ս.Գերեզմանի շքանշանը:
Սարաֆեանի բարերարութեամբ 1999-ին շինուած է Հայաստանի Նոր Եդեսիա քաղաքի Ս. Աստուածածին եկեղեցին:


== Աշխատութիւններ ==
1940ականներէն . Սարաֆեան թէ հայերէն եւ թէ ֆրանսերէնէ կատարած սպաներէն թարգմանութիւններով սկսած է աշխատակցիլ Արժանթինի հայ մամուլին: Ուսումնասիրական հատորներու շարքին, ան ֆրանսերէնէ թարգմանած է Հրանտ Թորոսեանի Հայ Գրականութեան Պատմութիւն (1959), նոյն հեղինակէն Հայաստան եւ Հայկական Հարցը (1965) Բ. ընդլայնուած հրատ.՝(1985) Գ. ընդլայնուած հրատ.՝ (1995) եւ Մաղաքիա Արք. Օրմանեանի Հայոց Եկեղեցին (1994):
Սարաֆեան հրատարակած է սպաներէնով չորս ծաղկաքաղ իր ընտրութեամբ ու թարգմանութեանբ - Հայաստան՝ իր Բանաստեղծներուն Ընդմէջէն (1983):
Ան գրած է նաեւ իր կենսագրութիւնը Սպաներէնով որ լոյս տեսած է Եփրատէն մինչեւ Ռիօ Տէ Լա Փլաթա խորագրով (1998) եւ վերջերս հայերէն թարգմանութեամբ հրատարակուած է Երեւանի մէջ:


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, հատոր ԻԲ, Պէյրութ, 2002, Էջ 390:
Արամ Վարդանեան

Արման Վարդանեան (3 Օգոստոս 1930(1930-08-03), Պոլիս, Թուրքիա - 20 Օգոստոս 2015(2015-08-20), Պոլիս, Թուրքիա), պոլսահայ թատերագիր եւ դաշնակահար, Հայաստանի Գրողներու Միութեան անդամ (2012)։


== Կենաք եւ գործունէութիւն ==
ծնած է Պոլիս, 1930-ին: Հայկազն Վարդանեան եւ Սրբուհի Վարդանեան, Արմանի հայրն ու մայրը, 1920-1970 յիսնամեակի պոլսահայ մտաւորականութեան փաղանգին մաս կազմած են իրենց երգարուեստի եւ երաժշտութեան շեշտուած տաղանդով, նաե՛ւ գրականութեան եւ առհասարակ մշակութային կեանքի հանդէպ ցայտուն հետաքրքրութեամբ։
Նախնական ու երկրորդական ուսումը ստացած է Հինդլեան, Վիեննական Մխիթարեան եւ Կեդրոնական վարժարաններուն մէջ:
Համալսարանական ուսումը ստացած է Լոնտոնի եւ Վիեննայի մէջ` հետեւելով թատերական ու երաժշտական դասընթացքներու: Եղած է հմուտ երաժշտագէտ եւ դաշնակահար: 


== Աշխատութիւններ ==
Հրատարակած է բազմաթիւ գործեր, ինչպէս`

«Թոխորը» (1977),
«Մամլեկը» (1977),  
«Ագռաւուկը» (1978),
«Շաղամաթը» (1979),
«Խպլիկը» (1980),
«Ճոկանը» (1980) եւ այլն:Հետագային հրատարակած է հետեւեալ ժողովածուները.

«Խաղ մը», Վենետիկ, (1987),«Ցաւ մը», Պոլիս, (1997),«Լաւ մը», Պոլիս, (2003)։


== Հայաստանի մէջ ==
2000 եւ 2002 թուականներուն Երեւանի Գաբրիէլ Սունդուկեանի անուան թատրոնին մէջ բեմադրուած են իր թատերախաղերը՝ «Ախացել»ն ու «Սակուրը»։


== Մրցանակներ եւ շքանշաններ։ ==
Վարդանեան արժանացած է պետական մրցանակներու. 

2011ի Մայիսին Հայաստանի սփիւռքի նախարար Հրանոյշ Յակոբեան Պոլսոյ մէջ, խումբ մը գրագէտներու կարգին, նախարարութեան «Ուիլիըմ Սարոյեան» շքանշանով պարգեւատրած էր զայն,
21 Սեպտեմբեր 2011-ին, Արման Վարդանեան Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահ Սերժ Սարգսեանի հրամանագիրով արժանացած է «Մովսէս Խորենացի» պետական շքանշանին։
Աբրահամ Խոստովանող

Աբրահամ Խոստովանող, Ե. դարու հայ մատենագիր։ Կը պատկանէր Ղեւոնդեանց խումբին։ Ծննդեան եւ մահուան թուականը անյայտ է։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Տայոց գաւառի Զենակս գիւղին մէջ, որմէ առաջ եկած է իր Զենակեցի կոչումը։ Մասնակցած է Վարդանանց պատերազմին։ Պարսից Յազկերտ արքայի հրամանով 454-ին հայ նախարարներու եւ հոգեւորականներու հետ տարուած է Պարսկաստանի Դենշապուհ քաղաքը, ուր չարչարուած է պարսից կողմէն՝ կտրած են ականջները եւ աքսորած զինք Ասորեստան։ Այնտեղ Աբրահամ Խոստովանող ասորերէնէն թարգմանած է Նփրկերտի Մարութաս եպիսկոպոսի գրած «Վկայք Արեւելից» գործը։ Նփրկերտը ներկայ Մուֆարզին կամ Ֆարզին քաղաքն է, որ պատմական Տիգրանակերտն է՝ Տիարպէքիրը, որ Ամիդն է։ Նփրկերտը կոչուած է նաեւ մարտիրոսաց քաղաք, որովհետեւ հոն Դ. դարուն պարսից երկարակեաց Շապուհ թագաւորին կողմէն նահատակուեցան բազմաթիւ քրիստոնէաներ։ Մարութասի այդ գործը գրական հրաշալիք մըն է։ Մարութաս եպիսկոպոս գրած է կեանքն ու նահատակութիւնը Նփրկերտի եւ Պարսկաստանի բազմաթիւ քրիստոնեաներու, որոնք արիաբար նահատակուեցան քրիստոնէութեան համար։ Աբրահամ Խոստովանող Մարութաս եպիսկոպոսի «Վկայք Արեւելից» գործը թարգմանած է Ե. դարու ընտիր գրաբարով մը ու իր լեզուն այդ թարգմանութեան մէջ կը հանդիսանայ օրինակելի։
Աբրահամ Խոստովանողի լեզուն կրած է Եզնիկ Կողբացիի զօրաւոր ազդեցութիւնը։ Եղիշէ պատմիչ իր պատմութեան մէջ բազմաթիւ տեղեր օգտագործած է Աբրահամ Խոստովանողի թարգմանութիւնը։ Եղիշէի դիւցազներգելու ոճը եւ լեզուն կրած են Աբրահամ Խոստովանողի թարգմանութեան ազդեցութիւնը։ Առաջին անգամ Բաբգէն կաթողիկոս եւ յետոյ ուրիշ բանասէրներ նկատեցին այս ազդեցութիւնը եւ Եղիշէն իր պատմութեամբ դրին Աբրահամ Խոստովանողէն աւելի ուշ։ Աբրահամ Խոստովանող 12 տարի ետք 463-ին ազատելով աքսորէն՝ վերադարձաւ Հայաստան եւ Գիւտ կաթողիկոս զինք ձեռնադրեց Բզնունեաց գաւառի եպիսկոպոս։
Աբրահամ Խոստովանողի կատարած թարգմանութիւնը՝ «Վկայք Արեւելից», երկար ատեն անտիպ մնաց։ 1901-ին միաբան կամ դպիր Գ. Տ. Մկրտիչեան կը սկսի տպագրել Էջմիածինի մէջ եւ հազիւ 1920-ին լոյս կը տեսնէ, իբրեւ յետ մահու հրատարակութիւն։ Դժբախտաբար լոյս տեսնելէն վերջն ալ չտարածուեցաւ։


== Աղբիւրներ ==
Հայկական Սովետական Հանրագիտարան - Հատոր Ա. էջ 41
Ուսումնական Ծրագիր - Հալէպահայ Ուսուցչաց Միութիւն 1950-1960ական թուականներ։
1916 թուական

1916 թուական, նահանջ տարի, 20րդ դարու 16րդ տարին է:


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1916 ծնունդներ

Մայիս 2՝ Գաբրիէլ Եղիազարով (ռուս.՝ Гавриил Георгиевич Егиазаров, մ.1988), խորհրդային ծագումով հայ ֆիլմի նկարիչ
Օգոստոս 10՝ Էռնեսթ (Երուանդ) Տէրվիշեան (անգլերէն՝ Ernest Herbert Dervishian, մ.1984), ամերիկեան բանակի սպայ
Նոյեմբեր 9՝ Գերսամ Ահարոնեան (մ.1981), հրապարակագիր


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1916 մահեր 

Օգոստոս 9՝ Յովհաննէս Հիսարեան (ծն.1827), արձակագիր, մշակոյթի գործիչ
Սեպտեմբեր 11՝ Սուրէն Սպանդարեան (ծն.1882), լրագրող եւ հասարակական գործիչ


==== Անստոյգ ամսաթիւով ====
Գէորգ Ապտուլլահ (ծն.1839, Կ.Պոլիս), լուսանկարիչ-արուեստագէտ
Նորայր Բիւզանդացի (բուն անունով՝ Ստեփան Գազեզեան, ծն.1844), հայագէտ-բանասէր
Քեռի (բուն անունով՝ Արշակ Գաւաֆեան, ծն.1858)