armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Յորդանանի Հայերը

Հայերը Յորդանանի մէջ, հայերը Յորդանան հաստատուած են հին ժամանակներէն՝ Խաչակիրներու շրջանէն , Հեթում թագաւորի օրով (ԺԳ. Դար),  սակայն իբրեւ համայնք սկսած են ձեւաւորուիլ 1915-ի Եղեռնէն ետք, մանաւանդ 1950-ական թուականներուն սկիզբը, երբ Տէր Զօրէն , Սուրիայէն եւ այլ վայրերէ գաղթական բեկորներ ապաստան գտած են Յորդանանի զանազան քաղաքներու մէջ՝ Մաան, Փեթրա, Քարաք, Իրպիտ, Զարքա:
Կը յիշուի, որ Քաղաքին մէջ 1928-ին գոյութիւն  ունեցած է հայկական վարժարան մը՝ որբերուն այբուբեն սորվեցնելու  համար: Այնուհետեւ հայ գաղթականները շարժած են դէպի մայրաքաղաք Ամման, ուր 1933-ին գոյութիւն ունեցած է ազգային վարժարան մը (Հեթումեան) եւ մատուռ մը:
Կիւլպէնկեան – Եուզպաշեան  Վարժարան, 1960-ին,  Երուսաղէմի պատրիաքութիւնը կը ձեռնարկէ հայկական վարժարանի շէնքին եւ եկեղեցւոյ կառուցման: Դպրոցը եւ եկեղեցին կը գտնուին շրջանի մը մէջ՝ որ կը կոչուի (Հայ էլ էրմէն), այսինքն՝ Հայկական թաղ: Դպրոցին նախակրթարանի բաժինը կը կոչուի Եուզպաշեան, իսկ մանկապարտէզը՝ Կիւլպէնկեան: Եկեղեցին կը կոչուի Ս. Թադէոս:
Մանկապարտէզը երկու տարուան ընթացք մըն է, իսկ նախակրթարանը ունի 6 դասարաններ: Արաբերէն եւ անգլերէն դասերու կողքին դպրոցին մէջ կը դասաւանդուի հայերէն լեզու եւ կրօն:
Գաղութը սահմանադրական իմաստով հիմնական կառոյց չունի, որովհետեւ եկեղեցին ու դպրոցը սեփականութիւն են Երուսաղէմի Պատրիարքութեան եւ Պատրիարքը կը նշանակէ հոգեւոր հովիւը:
Ս. Թադէոս եկեղեցւոյ մէջ, որ գեղեցիկ ու հայկական ոճով կառուցուած է, ամէն Կիրակի կանոնաւոր կերպով պատարագ կը մատուցուի:
ԱԿՈՒՄԲՆԵՐ ԵՒ ՄԻՈՒԹԻՒՆՆԵՐ, Ամմանի հայկական փոքր գաղութը ունի երկու ակումբներ, որոնք կը գտնուին դէմ դիմաց, երկուքն ալ աշխոյժ գործունէութեամբ, գեղեցիկ կառոյցով եւ զանազան բաժանմունքներով: Ակումբներէն մին կը պատկանի Հ.Մ.Ը.Մ.-ի, միւսը՝ Ա.Մ.Մ.-ի:


== Ծան0թագրութիւններ ==


== Աղբիւրներ ==
Յորդանան էջ 10-11-12-13
1675 թուական

1675 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 75րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1675 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1675 մահեր

Դեկտեմբեր 15՝ Եան Վէրմիր (հոլ.՝ Jan Vermeer, ծն.1632), հոլանտացի նկարիչ
Երուանդ Փամպուքեան

Երուանդ Փամպուքեան (ծն․՝ 1933 Հալէպ (Սուրիա)), հայ պատմաբան, խմբագիր եւ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան անդամ:


== Կենասագրութիւն ==
Ծնած է Օգոստոս 1933-ին, Հալէպ, Սուրիա: 1953-ին, աւարտած է Հալէպի Քարէն Եփփէ ճեմարանը, ուր ստացած է իր երկրորդական ուսումը եւ 1954-ին անցած՝ Վենետիկի Սուրբ Ղազար հայագիտական վարժարան: 1954-էն 1958 ընդունուած է Պելճիքայի «Լուվեն» համալսարանը, ուր ուսանած է ընկերային եւ քաղաքական գիտութիւններու բաժանմունքին մէջ, միաժամանակ հետեւելով Արեւելագիտութեան դասընթացքներու: 1958-էն ի վեր, ան Պէյրութի մէջ եղած Հայոց Պատմութեան եւ հայ մատենագրութեան ուսուցիչ:


=== Գործունէութիւն ===
Երուանդ Փամպուքեան շատ մեծ ներդրում ունեցած է իր ասպարէզին մէջ։ Դասաւանդած է Պէյրութի Համազգայինի Ճեմարանի (1958-2002), Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան դպրեվանքի (1958-1970) եւ Պէյրութի Ազգային Սուրէն Խանամիրեան Վարժարանին մէջ։ Ան նաեւ ստանցնած է տնօրէնութեան պաշտօններ, ինչպէս Ազդակ օրաթերթի (1970-1978) եւ Համազգայինի հայագիտական բարձրագոյն հիմնարկին (1979-2005):
Այս գործերէն անկախ, 2005-էն ի վեր, խմբագրած եւ հեղինակը դարձած է հայոց պատմութեան դասագիրքերու եւ բազմաթիւ այլ ուումնասիրութիւններու: Խմբագրած է Նիկոլ Աղբալեանի «Երկեր»-ու Գ. եւ Դ. հատորները:
Իր ասպարէզին ընդմէջէն, ան նաեւ բեղուն գործունէութիւն ունեցած է ՀՅԴ-ի մէջ, խմբագրելով Հրաչ Տասնապետեանի «Պատմութիւն Հայ Յեղափոխական շարժման եւ Հ. Յ. Դաշնակցութեան» եւ «Հ. Յ. Դաշնակցութեան կառոյցը» գործերը, ինչպէս նաեւ «Նիւթեր Հ. Յ. Դաշնակցութեան Պատմութեան Համար» Ե.-էն ԺԲ. հատորները:
Երուանդ Արզումանեան

Արզումանեան Երուանդ (12 (25) Փետրուար 1909 կամ 10 Փետրուար 1909(1909-02-10), Թաղավարդ գիւղ, Ելիզավետպոլ Նահանգ, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն - 9 Սեպտեմբեր 1990(1990-09-09), Մոսկուա, Խորհրդային Միութիւն), բժիշկ:
Նախնական կրթութիւնը բնագաւառի Եզնիկեան վարժարանի մէջ ստանալէ ետք 1909-ին կ’անցնի Պոլիս՝ ուր կը յաճախէ Բերայի Վենետիկեան Մխիթարեանց դպրոցը: 1912-ին շրջանաւարտ՝ կը մեկնի Վենետիկ, շարունակելու համար իր ուսումը Մուրատ Ռափայէլեան վարժարանին մէջ։ 1915-ին յաջողութեամբ կ’աւարտէ երեք տարուան ընթացքը եւ իբրեւ թոշակաւոր սան հինք տարի կը հետեւի Լոզանի եւ Պազըլի բժշկական համալսարաններու դասըաթացքին: 1902-ին կը տեղափոխուի Հռոմ, եւ յաջորդ տարին կը ստանայ իր բժշկական վկայականը, աւարտական ճառի նիւթ ունենալով «Միջին դարու բժշկութիւնը» (բաւական ընդարձակ ուսումնասիրութիւն մը, որուն մէջ հեղինակը պատմական ընդհանուր ակնարկէ վերջ կը ներկայացնէ հայ հողի յատուկ դեղաբանական բոյսերը, վերլուծելով անոնց բուժիչ յատկութիւնները: (Այս թէզի մասին ամփոփ ուսումնասիրութիւն մը հրատարակած է նոյն տարուան Պոստոնի «Հայրենիք»ներուն մէջ՝ Պատրիկի կողմէ, ինչպէս նաեւ Թէոգիկի «Ամէնուն Տարեցոյց»ին մէջ բանասէր Կ. Գարիկեանի կողմէ):
Թէզը լաւագոյն գնահատութեան կ’արժանանայ Ուսուցչապետական Յանձնաժողովէն:
1922-ին կ’ամուսնանայ Տիկին Լիւսի Սեւումեանի հետ, եւ այդ թուականէն ի վեր կը հաստատուի Իտալիոյ Միլան քաղաքին մէջ:
Բժ. Երուանդ Արզումանեան մէկն է այն եռանդուն մտաւորականներէն որ աշխատած է միշտ ազգային շունչով հրահրել թէ Իտալիոյ ուսանողութիւնը եւ թէ Միլանոյի հայ գաղութը: Ինք եղած է «Համազգային»ի մասնաճիւղին կազմակերպողը եւ Տոքթ. Երուանդ Արզումանեան երկար ատեն Մուրատ Ռափայէլեան նախկին սաներու վաչութեան քարտուղար: Գիտական յօդուածներով երեւցած է թէ՛ հայ եւ թէ իտալական մամուլին մէջ:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Բ., էջ 271:
Քրիստոնեայ Հայաստան Հանրագիտարան

Քրիստոնեայ Հայաստան հանրագիտարան, կրճատ՝ ՔՀՀ, հայալեզու կրօնական հանրագիտարան մըն է։ Նուիրուած է հայոց քրիսունէութեան ընդունման 1700 ամեակին։ Հրատարակուած է 2002 թուականին։ Գիրքը լոյս տեսած է Ամէնայն Հայոց Կաթողիկոս Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ Ներսիսեանի Հայրապետական օրհնութեամբ:


== Քրիստոն Հայաստան հանրագիտարանի խմբագրական խորհուրդ ==
Յովհաննէս Այւազեան (գլխաւոր խմբագիր-տնօրեն),
Հայկ Խաչատրեան (պատասխանատու քարտուղար),
Կոնստանտին Խուդավերդեան
Մուրադ Հասրաթեան
Արտաշէս Ղազարեան (խմբագրութեան վարիչ),
Արամ Սարգսեան (գլխաւոր խմբագիր-տնօրէնի տեղակալ),
Յակոբ Քէոսէեան,
Շահէ արքեպիսկոպոս Աճեմեան,
Եզնիկ եպիսկոպոս Պետրոսեան,
Մեսրոպ քահանա Արամեան
Վլատիմիր Բարխուդարեան

Վլատիմիր Բարխուդարեան (22 Սեպտեմբեր 1927(1927-09-22), Աղքյորփի, Մառնեուլի մունիցիպալիտետ, Վրացական Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Անդրկովկասի ԽՖՍՀ, Խորհրդային Միութիւն - 23 Մարտ 2017(2017-03-23), Երեւան, Հայաստան), պատմաբան, հայագիտութեան մարզի ճանչցուած կազմակերպիչ, գիտութեան վաստակաւոր գործիչ, Հայաստանի Գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի ակադեմիկոս։


== Կենսագրական գիծեր ==
1950-ին աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանի պատմութեան բաժանմունքը:
1954-ին յաջողութեամբ պաշտպանած է թեկնածուական, 1968-ին` դոկտորական ատենախօսութիւնները:
Բարխուդարեանի գիտական գործունէութիւնը ընթացած է հայկական գաղթավայրերու, պատմագիտութեան եւ հայ-ռուսական յարաբերութիւններու հիմնահարցերու մշակման ուղղութեամբ:
Ակադեմիկոս Վլատիմիր Բարխուդարեան երկար տարիներ եղած է Հայաստանի Գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի պատմութեան, հնագիտութեան եւ ազգագրութեան հիմնարկներու, Երեւանի պետական համալսարանի պատմութեան բաժանմունքի, Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Մատենադարանի, Բարձրագոյն որակաւորման յանձնախումբի եւ այլ հաստատութիւններու գիտական խորհուրդներու  անդամ եւ գործուն մասնակցութիւն ունեցած է անոնց աշխատանքներուն:
1707 թուական

1707 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու եոթներորդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1707 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1707 մահեր
Ինտիրա Կանտի

Ինտիրա Կանտի (19 Նոյեմբեր 1917(1917-11-19)[…], Ալլահապատ, Ակրա եւ Ուտհ միացեալ գաւառներ, Բրիտանական Հնդկաստան, Բրիտանական կայսրութիւն - 31 Հոկտեմբեր 1984(1984-10-31)[…], Նիւ Տելհի, Հնդկաստան), հնդիկ քաղաքական գործիչ, Հնդկաստանի երրորդ վարչապետը, ծառայած է՝ 1966-1977)։


== Կեանքը ==
Ինտիրա Կանտիի «քաղաքական գործունէութիւնը» կը սկսի շատ կանուխ, երեք տարեկանին, երբ յաճախ առանձին կը մնար իրենց հսկայ ապարանքին մէջ: Ան իր շուրջ կը հաւաքէր տան ծառաները, երբեմն ալ` իր պուպրիկները եւ աշխուժ ու խանդավառ, հայրենասիրական ճառեր կը խօսէր անոնց:
Ինտիրա Կանտի կը մեծնայ հայրենասիրութիւն եւ անկախութիւն բուրող մթնոլոտի մը մէջ եւ կը սիրէ ու կը «ներշնչուի» այդ մթնոլորտէն: Ազգայնականներու օճախ դարձած իրենց տունը ինքնաբերաբար կը ստիպէ, որ ան հետաքրքրուի քաղաքականութեամբ, ժողովուրդով եւ զանգուածով:
Տասներկու տարեկանին`1929-ին, Կանտի կը հիմնէ մանուկներու կազմակերպութիւն մը՝ «Ման քի Պրիկէյտ» անունով, որուն վեց հազար անդամներուն պարտականութիւնն էր լուր հաղորդել կամաւորներուն եւ ճաշերու պատրաստութեան ու վիրաւորներու խնամքին օգնել:
Ֆերոզ Կանտիի հետ կ'ամուսնանայ 1942-ին: Հազիւ վեց ամիս անցած` քաղաքական խնդիրներով կը ձերբակալուին եւ բանտ կը մնան: Կանտի կը ճաշակէ բանտն ու «լաթիս»-ը (գաւազան): Համբերութեամբ կը տոկայ եւ իր բանտարկութեան տասներեք ամիսներու ընթացքին գրել-կարդալ կը սորվեցնէ անուս բանտարկեալներու:
Անկախութենէն ետք, առանց ուղղակի քաղաքական գործունէութիւն ունենալու, ընկերային կեանքի մէջ մեծ դեր կը խաղայ, մանաւանդ` երեխաներու պաշտպանութեան գործին մէջ: Աւելի ետք կ'ըլլայ անդամ Միացեալ ազգերու գործադիր մարմինին եւ կարեւոր դեր կը խաղայ համաշխարհային գետնի վրայ:
Կանտի Քոնկրես փարթիի նախագահ կ'ընտրուի 1959-ին:
1964-ին` հօր մահէն ետք, կը դառնայ տեղեկատուութեան եւ ձայնասփռումի նախարար:


====== Կանտի՝ Վարչապետ ======
26 Յունուար, 1966-ին Ինտիրա Կանտի կը ստանձնէ վարչապետի պաշտօնը:
Կանտի, 48 տարեկան հասակին` հանգուցեալ վարչապետ Ժաւահարլալ Նեհրուի, Քոնկրեսի կուսակցութեան կողմէ, ձայներու ջախջախիչ մեծամասնութեամբ, կը կոչուի Լալ Պահատուր Շասթրիի դժուար յաջորդութեան:


== Ծանօթագրութիւն ==
Բարսեղ Կեսարացի

Բարսեղ Կեսարացի կամ Բարսեղ Մեծ (Յունարէն՝ Μέγας Βασίλειος կամ Βασίλειος Καισαρείας, շուրջ 330, Կեսարիա - 379, Կեսարիա), ընդհանրական եկեղեցւոյ նշանաւոր հայրապետ, ընդհանրական եկեղեցւոյ տասներկու մեծ վարդապետներէն մէկը, Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ եւ համաքրիստոնէական սուրբ, աստուածաբան, Կապադովկիոյ Կեսարիա քաղաքի արքեպիսկոպոս (370-էն), եկեղեցական գործիչ եւ գրող։ Գրիգոր Նիւսացիի մեծ եղբայրը, Գրիգոր Նիւսացիի եւ Գրիգոր Նազիանզացիին հետ  կը դասուի «երեք մեծ կապադովկիացիներու» եռեակին մէջ։ Անոր կը վերագրուի պատկերակալի յայտնագործումը եւ իր անունը կրող պատարագի կազմումը։ Հեղինակ է մեկնութիւններու, դաւանաբանական գործերու, ճառերու, ներբողներու, քարոզներու, զրոյցներու ու նամակներու (մեզի հասած է 360-էն աւելի նամակ)։


== Ազդեցութիւնը Հայ եկեղեցի վրայ ==
Բարսեղ Կեսարացիի երկերը հայերէն թարգմանուած են Ե. դարէն («Վեցօրեայք», «Պատարագամատոյցք», կանոններ, աղօթքներ)։ «Գիրք հարցողացը», «Պահոց» ճգնակենցաղական հրահանգներու ժողովածուն (կը պարունակէ 33 ճառ) աստուածաբանութեան սիրուած ձեռնարկներ եղած են միջնադարեան վարդապետարաններու մէջ։ Հայ միջնադարեան հեղինակները Բարսեղ Կեսարացիի գործերը ընթերցողին առաւել հասկնալի դարձնելու համար գրած են անոնց մեկնաբանութիւններ (յայտնի են «պատճառ» կամ «լուծմունք» անուններով)։ Կեսարացիի ստեղծագործութիւններէն մեջբերումներ կատարած են իրենց մեկնողական եւ դաւանաբանական բնոյթի երկերուն մէջ Վարդան Արեւելցին («Մեկնութիւն Արարածոց», «Կնիք հաւատոյ»), Անանիա Սանահնեցին («Հակաճառութիւն»), Վարդան Այգեկցին («Արմատ հաւատոյ») եւ այլն։ Կեսարացիի ճառերէն քանի մը հատը պահպանուած են միայն հայերէն թարգմանութեամբ։


== Արտաքին յղումներ ==
Ս. ԲԱՐՍԵՂ ԿԵՍԱՐԱՑԻ «ՊԱՀՈՑ ԳԻՐՔ»
«Հսկիր քո վրայ» Բարսեղ Կեսարացի քարոզը ինքնագիտակցութեան մասին
Աշխատանք (թերթ)

«Աշխատանք», հասարակական-քաղաքական եւ գրական թերթ, եղած է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն կուսակցութեան պաշտօնաթերթ։ Հրատարակուած է Երեւանի մէջ, 1916-1919-ին, Չորեքշաբթի եւ Շաբաթ օրերը, սկիզբը՝ իբրեւ եռօրեայ, իսկ 1919-ին՝ երկօրեայ։ Առաջին համարը լոյս տեսած 4 Մայիս 1916-ին։
Խմբագիրներ՝ Մ. Աւետիսեան, Արամ Մանուկեան, Հմայակ Մանուկեան։
Համարուած է 1909-1915-ին Վանի մէջ լոյս տեսած նոյնանուն թերթի շարունակութիւնը։ Հիմնականին անդրադարձած է արեւմտահայ գաղթականներու ամէնօրեայ հոգերուն ու անոնց վիճակի բարելաւման համար տարուող աշխատանքներուն։ Արտայայտած է դաշնակցականներու տեսակէտները Հայաստանին ու հայ ժողովուրդին վերաբերող հրատապ հարցերուն։ Որոշակի տեղ յատկացուցած է Հայաստանի Հանրապետութեան ներքին քաղաքական ու տնտեսական անցուդարձին։ Յուշագրաւ նիւթեր հրապարակած է 1915-ի Վանի ինքնապաշտպանութեան եւ Վասպուրականի դէպքերուն մասին։ «Աշխատանք»-ը դադրած է լոյս տեսնել  Սեպտեմբեր 1919-ին, ՀՅԴ 9-րդ համագումարէն ետք։
Լեւոն Փանոսեան

Լեւոն Փանոսեան (1870, Կեսարիա, Թուրքիա - 1915), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1870 թուականին, Ան­գա­րա­յի նահանգի, Կեսարիոյ գաւառի կեդրոն՝ Կե­սա­րիա քաղաքին մէջ։ Մասնագիտական կրթութիւն չէ ունեցած, կամ ալ վկայականը ետ վերցուցած են։ Եղած է դեղագործ կամ բժիշկ։ Եղած է Կիւմուշեան վարժարանի հոգաբարձու, հնչակեան կուսակցութեան պատասխանատու գործիչ։ Ըլլալով ամուրի՝ բոլոր ազգային օգտակար գործերուն համար, առատ նուիրատուութիւններ կատարած է։ 1915 թուականին ձերբակալուած եւ բանտարկուած է՝ ի թիւս 38 յեղափոխականներու։ Իրենց 12 ընկերներուն կախաղան հանելնէն երկու շաբաթ ետք, միւս 26 բանտարկեալները աքսորուած են Սեբաստիոյ ճամբով։ 1915 թուականին, տարագրութեան ճամբուն վրայ, Թոմարզայի մէջ կամ Կեմերեկէն հիւսիս ընկած Ղըչալարի Մուտարասըն կոչուած ձորամիջին՝ սպանուած է հողագործ թուրքերուեւ թրքուհիներու մանգաղներով՝ 45 տարեկան հասակին։


== Գրականութիւն ==
Ալպօյաճեան Արշակ, պատմութիուն հայ Կեսարիոյ, Բ. հատոր, Գահիրէ, 1937։
Գալֆայեան Կարապետ ավագ քահանայ, Գիրք ածից հայոց, Պէյրութ, 1955։
Թէոդիկ, հուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985
Շահբազեան Յասմիկ եւ Միրզոյեան Անահիտ (կազմողներ), Ցուցակ Հայոց ցեղասպանութեան զոհերու (1915-1923 թթ.), հ. 3, Անգարայի նահանգ, Երեւան, 2006։


== Աղբիւր ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Ամլութիւն Անպտղութիւն

Ամլութեան մասին պէտք է մտածել, երբ ամուսինները կ’ունենան բնական սեռային յարաբերութիւն եւ երեխայ ունենալու ցանկութիւնը,սակայն կինը չի յղանար մինչեւ մէկ տարի:
Ամլութեան պատճառները կրնան ի ծնէ ըլլալ կամ յառաջացած տարբեր հիւանդութիւններէ, ինչպէս նաեւ նախորդ յղութիւններէն ետք:Ամլութեան պատճառ կրնան ըլլալ թէ` այր մարդը,եւ թէ` կինը:Պատճառները յայտնաբերելու նպատակով պէտք է դիմել մասնագէտ բժիշկի եւ կատարել մարմնական ու յատուկ քննութիւններ:
Սկիզբը կը կատարուի սերմի քննութիւն, որ աւելի դիւրին է, ապա կնոջ ամլութեան պատճառները յայտնաբերող քննութիւնները(Laboratory Findings):
Սերմի քննութիւն կատարելէ առաջ, անձը 2-3 օր պարտաւոր է սեռային յարաբերութիւն չունենալ:Քննութիւնը կը կատարուի սերմի արտադրութենէն ետք մինչեւ 2 ժամ:Սերմի բնական չափանիշներն են` ծաւալը 2-5մլ, քանակը 30-200 միլիոն/մլ, շարժուն սերմնաբջիջներու քանակը` 60-70 տոքոսէն ոչ պակաս:
Այր մարդու ամլութեան(infertility) պատճառները քրնան ըլլալ` սեռային անկարողութիւնը(impotency), գաղտնամորձութիւնը(cryptorchidism),փոշտի երակներու լայնացումը(varicocele), մանկական տարիքին հանդիպող խոզուկ(mumps) հիւանդութենէն ետք յառաջացած բարդութիւնները, ինչպէս նաեւ երիտասարդ տարիներու ունեցած վեներական կամ կարգ մը բորբոքային հիւանդութիւններ:Ամուլ այր մարդուն մօտ առնականութիւնը պահպանուած կ’ըլլայ, եւ ան կը շարունակէ բնականոն կերպով յարաբերիլ:
Ամլութիւն կը յառաջանայ սերմնաբջիջներու հետ կապուած.Aspermia` երբ ընդհանրապէս սերմ չ’արտադրուիր, azospermia` երբ սերմի մէջ սերմնաբջիջ չկայ, oligospermia` երբ սերմնաբջիջներ քան, բայց անոնց քանակը բեղմնաւորման համար բաւարար չէ եւ այլն:
Կնոջ ամլութեան պատճառները բազմազան են.անոնք քրնան ըլլալ սեռային օրկաններու ի ծնէ եղած արատներ, վեներական կամ այլ բնոյթի բորբոքումներ, հորմոններու անբաւարարութիւն, ձուազատման(ovulation)հետ կապուած խանգարումներ, ուռեր, կնոջ անբաւարար սնուցում:
Երբեմն ամլութիւն կը պատահի նաեւ առողջ զոյգերու մօտ, երբ սերմնաբջիջի եւ ձուաբջիջի միջեւ տեղի ունեցող հակազդեցութիւնները քամ կնոջ օրկանիզմին մէջ առկայ հակամարմինները(antibody), անհնար կը դարձնեն բեղմնաւորումը, որոնք պատճառ կըլլան, որ երկար տարիներ միասին ապրած առողջ ամուսիններ զաւակ չունենան:Սակայն, բաժանումէն ետք անոնք առանձին-առանձին ընտանիք կազմելով երկուքն ալ զաւակ կ’ունենան:
Համապատասխան բուժումէ ետք, երբ կինը չի յղանար, կարելի է դիմել արհեստական բեղմնաւորման նորագոյն մեթոտներու, որոնց օգնութեամբ երջանկացած են բազմաթիւ ընտանիքներ:Աւելի քան քառորդ դար անցած է առաջին փորձանօթային(test-tube) մանուքին ծնունդէն:Արհեստական բեղմնաւորման համար կնոջ ձուարաններէն առնուած հասուն ձուաբջիջը տարրլածարանին մէջ կը մեղմնաւորուի այր մարդու սերմին հետ, ապա կը տեղադրուի կնոջ արգանդին մէջ, եւ յղութիւնը կը շարունակուիբնական ընթացքով:
Կը կիրառուի նաեւ արհեստական յղացման մէկ այլ մեթոտ.երբ արական սերմը, որ կրնայ ըլլալ ինչպէս ամուսինին, այնպէս ալ մէկ այլ այր մարդու(donor),յատուկ յարմարանքներու միջոցով կը ներարկուի արգանդին վզիկէն ներս եւ տեղի կ’ունենայ բնական բեղմնաւորում եւ յղութիւն:
Արհեստական բեղմնաւորման պարագային յղութիւններուն 5-25 տոկոսը բազմասաղմ կ’ըլլան:


== Աղբիւրներ ==
"Զգոյշ",Առողջապահական նախազգուշական պարբերաթերթ,Բ տարի,թիւ 2(6),էջ 14 15
53 (թիւ)

53 (յիսուներեք)՝ կենտ երկնիշ բնական թիւ մըն է 52-ի եւ 54-ի միջեւ


== Յատկանիշները ==
 A000040  տասնվեցերորդ պարզ թիւն է
առաջին 53 պարզ թիւերու գումարը է 5830 է, որը 53-ի հարիւրտասնապատիկն է
տասնվեցայինով գրուած 53-ն իր շրջուած տեսքով գրուած 35-ն է
53-ի չորս բազմապատիկներու յատկութիւնները՝  53×7=371=Կաղապար:Hexadecimal, 53×97=5141=Կաղապար:Hexadecimal, 53×1877=99481=Կաղապար:Hexadecimal եւ 53×160760=8520280=Կաղապար:Hexadecimal
եոտ քիմիական տարրի (53I) ատոմային թիւն է
Քալիփսոյ (53 Kalypso) աստեղնեակի կարգահամարն է
Microsoft Windows-ի  Alt + 5  3 -ի գործադրումով կը ստացուի 5 թուանշանը
+53-ը Քուպա զանգելու միջազգային քոտն է
53-ը Ֆրանսայի Մայեն դեպարտամենտի կարգային թիվն է
տարուայ 53րդ օրն է Փետրուար 22-ը
1953 թուական
Վարանդա

Վարանդա (նախկին` Ղարադաղլու), գիւղական համայնք Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան Մարտունիի շրջանին մէջ: Կը գտնուի հանրապետութեան հարաւ արեւելեան հատուածին մէջ։ Մարտունի կեդրոնէն  12,5 քմ հեռաւորութեան վրայ կը գտնուի, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտէն՝ 30 քմ հեռաւորութեան վրայ։ Համայնքը հարթավայրային է, ունի 623,78 հա տարածութիւն, որմէ 410,26 հա գիւղատնտեսական նշանակութիւն, 123,54 հա անտառային հողեր։ Վարանդա համայնքին սահմանային գօտիէն կը հոսի Խանաշէն գետին վտակը։ Համայնքին մէջ կը գործեն գիւղապետարան, բժշկական կեդրոն, կը գործէ Հաղորտիի միջնակարգ դպրոցին Վարանդայի մասնաճիւղը, որ ունի 13 աշակերտ։


== Բնակչութիւն ==
Վարանդա համայնքը ունի 110 բնակիչ: Բնակչութիւնը հիմնականին մէջ կը զբաղի գիւղատնտեսութեամբ՝ անասնապահութեամբ եւ հողագործութեամբ։


== Արտաքին յղումներ ==
Յակոբ Ղահրամանեան, ՏԵՂԵԿԱՏՈւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան վարչատարածքային միաւորների սոցիալ-տնտեսական բնութագրերի, Երեւան, Ճարտարագէտ, 2015:


== Տե՛ս նաեւ ==
Աջակցենք ազատագրուած Վարանդա գիւղի դպրոցին
176 (թիւ)

176 (հարիւր եօթանասունվեց)՝ զոյգ եռանիշ բնական թիւ մըն է 175-ի եւ 177-ի միջեւ


== Յատկութիւններ ==
 A005101  քառասուներորդ աւելցուկային թիւն է
 A007770  քսանութերորդ ուրախ թիւն է
կիրառութիւններ
176 Իտունա աստեղնեակի կարգային թիւն է
 Alt + 176 -ի գործադրումով կը ստացուի ░ պատկերը
Տարուայ 176րդ օրն է Յունիս 25-ը (նահանջ տարիներուն՝ Յունիս 24-ը)
Կաւ

Կաւ, կերպընկալութեամբ օժտուած նստուածքային ապար, որուն մէջ կը գերակշռեն 0, 01 մմ.-էն փոքր մասնիկները։


== Յատկութիւններ ==
Կերպընկալութիւնը կաւի՝ ջուրի հետ ձեւընկալ զանգուած առաջացնելու յատկութիւնն է։ Այդ զանգուածը կը պահպանէ ճնշման տակ իրեն հաղորդած ցանկացած ձեւը, իսկ թրծումէն յետոյ՝ կը ստանայ քարի ամրութիւն։ Կաւի քիմիական գլխաւոր բաղադրամասերն են՝ SiO2 (30-70%), AI2O3 (10-40%) եւ H2O (5-10%), երկրորդականները՝ TiO2, Fe2O3, FeO, MnO, MgO եւ այլն։ Կաւի բաղադրութեան մէջ կարեւոր դեր կը խաղան կաւային հանգային՝ կաոլինիտը, մոնտմորիլոնիտը, հիդրոփայլարները։ Խառնուրդներու մեծ պարունակութեան դէպքին մէջ, կաւը կը փոխակերպուի նստուածքային այլ ապարներու՝ աւազակաւերու, մերգելներու։ Կաւը եւ կաւային թերթաքարերը կը կազմեն երկրակեղեւի նստաուծքային բոլոր ապարներու կէսէն աւելին։


== Առաջացում ==
Կաւը կ'առաջանայ սիլիկատային տարբեր ապարներու հողմահարումէն, հողմահարման նիւթերու՝ ջրաւազաններուն մէջ վերանստեցման ճանապարհով (լճային եւ ծովային կաւ), ջրահոսքերու հուներուն մէջ՝ (ալիւուիալ, պրոլիւուիալ կաւ) եւ սառցադաշտերու միջոցով (մորէնային կաւ)։ Կաւը ունի գործնական խոշոր նշանակութիւն (կ'օգտագործուի թուղթի, ռետինի, կերպընկալի, օծանելիքի արտադրութեան մէջ, մետալուրգիային մէջ, արդիւնաբերութեան այլ ճիւղերուն մէջ) եւ արդիւնահանուած է շատ մեծ քանակութեամբ։


== Օգտագործում ==
Կաւէն կ'արտադրուին կոպիտ խեցեգործական իրեր (ամանեղեն, խողովակներ, աղիւս, կղմինտր եւ այլն), պլաստիկ տեսակներէն՝ անոթներ, արձանիկներ, քանդակներու բնօրինակներ, որոնք կամ կը կտրուին այլ նիւթով (պրոնզ, մարմար, պազալտ, ճենապակի եւ այլն), կամ թրծուած։
Կաւի փափկութիւնը քանդակագործին հնարաւորութիւն կ'ընձեռնէ հասնելու արտայայտչականութեան բազմազանութեան։ Ըստ կարեւորութեան, կազմութեան եւ թեքնիք պահանջներու  առանձնացուած է կաւի չորս խումբ՝ կոպիտ-սերամիկական, հրակաւ եւ դժուարահալ, կաոլիններ, մոնտմորիլոնիտային։


== Տարածուածութիւն ==
Հանքավայրեր կան Ուքրանիոյ մէջ, Ուրալի, Ղրիմի, Ազրպէյճանի, Վրաստանի, Մեծն Բրիտանիոյ, Չինաստանի, Գերմանիոյ, ԱՄՆ-ի, Իտալիոյ մէջ եւ այլն։ Հայաստանի մէջ լայնօրէն տարածուած են կաւի տարբեր տեսակներ։
ՀՀ-ի մէջ տարածուած են կաւի տարբեր տեսակներ։ Յայտնի են Նոյեմբերեանի բենթոնիտային կաւերու ու ցեոլիթներու հանքավայրը, Սարիգիւղի բենթոնիտային կաւերու հանքավայրը եւ այլն:


== Արտաքին յղումներ ==

կաւի մասին յօդուածներ GeoWiki կայքին մէջ (ռուս.)


== Տե՛ս նաեւ ==
Խեցեգործութիւն
Միքլոշ Իպլ

Միքլոշ Իպլ (հունգարերէն՝ Ybl Miklós; 6 Ապրիլ 1814, Սէքեշփեհերվար Székesfehérvár – 22 Յունուար 1891, Պուտափեշտ), տասնիներորդ դարու կէսերէն մինչեւ վերջը Եւրոպայի առաջատար ճարտարապետներէն մեկը եղած է, ինչպէս նաեւ Հունկարիոյ մէջ՝ ամէնաազդեցիկը: Անոր ամէնայայտնի աշխատանքը Հունկարիոյ Ազգային օփերայի տունն է Պուտափեշտին մէջ (1875–84):
Վիեննայի Թեքնոլոկիոյ հաստատութենէն (Politechnikum) ներս աստիճան ստանալէն ետք Իպլ 1832-ին դարձաւ Միհայի Փոլլաքի օգնականը եւ աշխատեց Հէնրիք Քոխի արուեստանոցէն ներս 1836-ի եւ 1840-ի միջեւ։ Այնուհետւ անցաւ Միւնիխ եւ ապա Իտալիա՝ ուսանելու: Վերադառնալէն ետք սկսաւ աշխատել Միհայի Փոլլաքի որդիին հետ համատեղ:
Անոր վաղ, մեծ նախագիծները կը կառուցուէին ռոմանական ոճով, որոնց վրայ կար արեւելեան մոթիֆներու ազդեցութիւնը: Իտալիոյ մէջ ուսանելու հետեւանքը Իտալական վերածնունդի ոճին ազդեցութիւնն էր, որուն ներքոյ մշակեց քանի մը նէո-ռենեսանսական շինութիւններ: Անոր շատ կառոյցներ կայացած են եւ կանգուն են մինչեւ մեր օրերը եւ գերակշիռ տարրեր կը հանդիսանան Պուտափեշտի համայնապատկերին; Ատոնցմէ յայտնիներէն են Սբ.Ստեփանոսի պազիլիքը (1867–91), Ռացի ջերմային բաղնիսը, նախկին Մաքսային պալատը (1871–74), եւ Թագաւորական պալատի գահասենեակը: Ան նաեւ ստեղծած է անհամար եկեղեցիներ առանձնատուներ եւ դղեակներ գաւառներուն մէջ։ 

1953-ին անոր պատուին հիմնուած է ամենամեայ ճարտարապետական մրցանակ:
Միքլոշ Իպլը թաղուած Պուտափեշտի Քերէփեշի գերեզմանատանը:


== Պատկերասրահ ==

		
		
		


== Արտաքին Յղումներ ==
http://www.mek.iif.hu/porta/szint/egyeb/lexikon/eletrajz/html/ABC16235/16239.htm (հունգ.)
Մկրտիչ Քարակոփեան

Մկրտիչ Քարակոփեան (անյայտ, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան կայսրութիւն - 19 Ապրիլ 1916), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Կոստանդնուպոլ­սի, Գա­տը­գիւղ թաղամասի մէջ։ Դեղագործական կրթութիւն ստացած եւ որպէս դեղագործ աշխատած է։ 1910 թուականին Գատըգիւղի մէջ «Քուշ­տի­լի» անունով սեփական դեղատուն ունեցած է։


== Մահը ==
1916 թուականի Ապրիլի 19–ին մահացած է՝ ժանտախտէ։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուած զոերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ.Պոլիս, 1919։
Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
376 (թիւ)

376 (երեք հարիւր եօթանասունհինգ) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 375-ի եւ 377-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 Alt   376  գործադրելիս կը ստացուի x տողատառը
376 Կեօմեթրիա աստեղնեակի կարգային թիւն է
+376-ը Անտորրա զանգելու միջազգային քոտն է
Շախմատի Միջազգային Օր

Շախմատի միջազգային օր (անգլ.՝ International Chess Day), շախմատին նուիրուած ամէնամեայ միջազգային տօն։ Այն կը նշուի 20 Յուլիսին՝ ՖԻԴԷ-ի հիմնադրման օրը։


== Պատմութիւն եւ տօնում ==
Շախմատի միջազգային օրը կը տօնուի 1966-էն։ Տօնի ստեղծման գաղափարը առաջացած է Շախմատի միջազգային դաշնութեան (ՖԻԴԷ) մօտ, որ հիմնադրուած է 20 Յուլիս 1924-ին Փարիզի մէջ։ Ըստ ՖԻԴԷ-ի տուեալներուն՝ 2012-ին աշխարհի մէջ կը հաշուէ 605 միլիոն մեծահասակ, որոնք անընդհատ շախմատ կը խաղան։
Տօնը կը նշուի 178 երկիրներու մէջ։ Այս օրը տեղի կ՚ունենան տարբեր թեմատիկ մրցութիւններ։ Միաժամանակեայ խաղեր տեղի կ՚ունենան նոյնիսկ բանտերու մէջ։
20 Յուլիս 2004-ին Քրեմլի մէջ աշխարհի ախոյեան Անատոլի Քարբովը միաժամանակեայ խաղեր ունեցած է։ Ան խաղցած է պատգամաւոր Վլատիմիր Ժիրինովսքիի հետ։ Անոնք խաղցած էին 150,000 ամերիկեան տոլար արժողութեամբ խաղաքարերով։


== Տես նաեւ ==
Պաշտօնական կայք


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին յղումներ ==
«Շախմատի միջազգային օր» (անգլերեն)։ internationalchessday.com։ արտագրուած է՝ 2015-7-6 
Շախմատի միջազգային օր 2009