armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Միջին Արեւելքի Արուեստի Թանգարան (Երեւան)

Միջին Արեւելքի արուեստի թանգարան (անգլ.՝ Near East Museum, Yerevan), սփիւռքահայ նկարիչ Մարկոս Գրիգորեանի նուիրած հաւաքածոյի հիման վրայ ստեղծուած թանգարան Երեւանի մէջ:
Եղիշէ Չարենցի անուան գրականութեան եւ արուեստի թանգարանին մէջ գործող թանգարանին մէջ ներկայացուած են հողարուեստի ուղղութեան հիմնադիր, նկարիչ, գորգանկարիչ Մարկոս Գրիգորեանի հեղինակային ստեղծագործութիւնները եւ անոր՝ 1993-ի Հայաստանին նուիրաբերուած հաւաքածոն։


== Պատմութիւն ==
Թանգարանը ունի 3 ցուցասրահներ, ուր ներկայացուած են Մար­կոս Գրի­գո­րեանի՝ պարսկական, հայկական, եւրոպական կիրառական արուեստի նմուշներ, գեղանկարներ, գորգեր, հողանկարներ, Ն.Ք. 4-րդ հազարամեակէն մինչեւ 20-րդ դարը ընդգրկող արուեստի շուրջ 2500 ցուցանմուշներ, կը գերակշռեն Իրանի տարբեր նահանգներու մշակութային արժէքներ, զրահադաշտական պաշտամունքային առարկաներ, Էլամի խեցեղէնի, վաղ պրոնզէ դարու խեցեղէնի, իսլամական միջնադարեան արուեստի բացառիկ նմուշներ, պարսկական եւ հայկական հնագիտական իրեր, միջնադարեան ձեռագրեր, իրանական մանրանկարչութիւն, ուշ միջնադարեան ղաջարական կերպարուեստի նմուշներ, ազգագրական իրեր։
Մարկոս Գրիգորեանը հաւաքածոյի զգալի մասը ձեռք բերած է Իրանի մէջ ապրելու տարիներուն եւ 1993-ին այն տեղափոխածէ Հայաստան:


== Գրականութիւն ==
Earth Works, Grigorian, 1989, New York.
The Contemporary Armenian Carpet, Near East Museum, 1999


== Արտաքին յղումներ ==
Մարկոս Գրիգորեանի ստեղծագործութիւնները «Միջին Արեւելքի արուեստի թանգարան» ցուցադրութեան առանցքին մէջ են
Զարթօնքի գրական շարժման ձեւաւորումը

Զարթօնքի գրական շարժման ձեւաւորում, բուն գրական շարժումը կը ձեւաւորուի՝ աստիճանաբար զտուելով ազգային ընդհանուր շարժումէն, հասունացման հոլովոյթով մը, 1860 թուականէն ետք։
Ինքնին բնական՝ այս հոլովոյթը ենթակայ եղած է մի քանի գործօններու.-
1.- Զոյգ կայսրութիւններու քաղաքական մշակութային ճնշումները կը կաշկանդեն գործիչներն ու ժողովուրդը, քիչ մի ազատ ձգելով միայն գրականութիւնը՝ իբր ազգային ինքնութեան «անվնաս» դրսեւորում։ Որոշ հին գործիչներ կ՛ամփոփուին գրականութեան շուրջ, իսկ նորերը՝ «Զարթօնք»ի սերունդի «երկրորդ ալիքի» դէմքերը արդէն կը կազմաւորուին, իբրեւ՝ աւելի գրական դէմքեր։
2.- Եւրոպայէն եկող մշակութային ոճը վիպապաշտ է, զգացական, իսկ տիրող գրական ձեւը՝ քնարերգութիւնը։
3 Կրթութեան տարածումը աւելի ու աւելի համեստ խաւեր կը բանայ արեւմտեան մշակոյթին։ Չքաւորութեան եւ «ազգի վիճակին» կրկնակի տխրութիւնը բնականօրէն պիտի գտնուի վիպապաշտ ոճի արտայայտութեամբ մը՝ զգացական, յաճախ եւ յոռետես։
4.- Գրական շարժման սկզբնաւորումը, Պոլսոյ եւ Զմիւռնիոյ հայութեան մօտ, տեղի կ՛ունենայ բաւական արագ։ Բուն երկրի հայութիւնը անշուշտ չի կրնար հետեւիլ եւ ծնող գրականութիւնը մասամբ կ՛ըլլայ «քաղաքի գրականութիւն», բայց պահելով հայրենասիրական ուժեղ լիցք սնանելով գաւառէն։
5.- Արեւելահայութեան մէջ, շարժումը կը սկսի աւելի դանդաղ, Մոսկուայէն Թիֆլիս, ապա՝ Շուշի, Երեւան ու գաւառական այլ կեդրոններ։ Քաղաքական տանելի պայմաններ, գաւառի հետ մօտիկութիւն եւ ազատ կապ՝ արեւելահայ գրականութեան կու տան բնաշխարհի, «հողի գրականութեան» կնիք։
Կը հետեւին նմուշներ՝ Զարթօնքի սերունդի բանաստեղծական գործէն, խմբուած երեք բնաբաններու մէջ՝ «Մարդկային Հոգի եւ Բնութիւն», «Կեանք եւ Մահ», «Ազգ, Հայրենիք, Պայքար»։ Բնաբաններ՝ որոնք 1860-1870 թուականներուն մեր մէջ ունին յստակ վիպապաշտ ձեւաւորում։
Յակոբ Ս. Անասեան

Յակոբ Ս. Անասեան (15 Մայիս 1904, Արզական – 29 Յունուար 1988, Լոս Անճելըս), հայ պատմաբան, մատենագէտ եւ բանասէր:


== Կենսագրութիւն ==
Ուսումը ստացած է Վենետիկի Ս. Ղազարի բարձրագոյն վարժարանին մէջ:
1947 թուականին կը ներգաղթէ Խորհրդային Հայաստան, հաստատուելով Երեւան:
1947էն պաշտօնի կը կոչուի ՀՍՍՀ Գիտութիւններու Ակադեմիայի պատմութեան ինստիտուտին մէջ իբրեւ գիտաշխատող:
Յ. Անասեան ամբողջապէս կը նուիրուի գիտական աշխատանքի:
Ան հանդէս կու քայ որպէս հմուտ պատմաբան-աղբիւրագէտ, մատենագէտ ու բանասէր:
Իր գիտական գործունէութեան ընթացքին, Յ. Անասեան ի յայտ կը բերէ 17րդ դարու արեւմտահայ ազատագրական շարժումներու մասին նոր փաստեր:
Իր հետազօտութեանց գլխաւոր առանցքը դարձնելով 17րդ դարու ազգային-ազատագրական շարժումներն ու լեհ-թրքական յարաբերութիւններու պատմութիւնը՝ հրատարակեց բազմաթիւ յոդուածներ եւ ուսումնասիրութիւններ:
Նշանակալից են Յ. Անասեանի բնագրագիտական հրապարակումները:
Ան գիտական շրջանառութեան մէջ դրած է Բիւզանդիոյ անկումի շրջանին եւ 17րդ դարու լեհ-թրքական յարաբերութիւններու պատմութեան վերաբերող հայկական աղբիւրները եւ Վարդան Այգեկցիի «Արմատ Հաւատոյ» երկը:
Միացեալ Նահանքներ արտագաղթելով, այցելու դասախօս կը դառնայ Եու. Սի. Էլ. Էյ. Համալսարանի Նարեկացիի անուան հայագիտական ամբիոնին:
Յ. Ս. Անասեան կը մահանայ 1988-ին, Միացեալ Նահանքներ:


== Գործեր ==
Յ. Անասեանի գրչին կը պատկանին.

«Հայկական Մատենագիտութիւն» (Ա. Հատոր, Երեւան, 1959),
«Հայկական Աղբիւրներ Բիւզանդիայի Անկման Մասին» (Երեւան, 1957),
«17րդ Դարի Ազատագրական Շարժումները Արեւմտեան Հայաստանում» (Երեւան, 1961),
«Յովհաննէս Կամենացի, Պատմութիւն Պատերազմին Խութինու» (Երեւան, 1964),
«Վարդան Այգեկցին՝ իր նորայայտ երկերի լոյսի տակ» (Վենետիկ, 1969):


== Աղբիւրներ ==
Ա. Հ. Թոփալեան, Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Հատոր ԺԱ., Պէյրութ, 1991, էջ 309-310
Զարթօնքի շարժման նախապատմութիւն

Զարթօնքի շարժման նախապատմութիւն, արդէն 18-րդ դարու կէսէն (1750), քաղաքական եւ ընկերատեսական այս հոլովոյթին կ՛ընկերանայ մշակութային խմորում մը։ Այդ պատճառաւ ալ 1750-1890 հարիւրամեակը կը նկատենք հայկական ազգային-մշակութային Զարթօնքի նախապատրաստական շրջան։ Հայ գաղութները, եւրոպական վերածնունդին ու հետեւող լուսաւորութեան դարու (շուտով նաեւ ֆրանսական յեղաբոխութեան) ազդեցութեան տակ մասնակցած են այդ երկար պատրաստութեան։ Սկսած է գրաբար լեզուի ուսումնասիրութիւնը. ճամբայ ելած է թարգմանական, ապա ինքնագիր գործերու հրատարակումը։ Մէկ կողմէն լոյս տեսած են առաջին հայերէն թերթերը, միւս կողմէն սկսած են բացուիլ դպրոցներ կազմուիլ մշակութային եւ այլ տիպի միութիւններ՝ «ընկերութիւն»ներ։
Հայկական տպարան 1512
Կիւդեսպերկի գիւտէն հազիւ 50 տարի ետք, 1512–ին, Վենետիկէն Պոլիս, Զմիւոնիա, Էջմիածին եւ Հնդկաստան, կը տարածուէր հայկական տպագրութիւնը. կը ձուլուէին հայերէն տպագրական տառեր, մամլոյ մեքենան կը սկսէր դառնալ։ Ուրեմն, անիկա 1750-1800–ին բաւական զարգացած էր, բայց մնալով առաւելաբար՝ արտասահմանին մէջ։ Պատմական Հայաստանի մէջ առաջին անգամ գործելու կը սկսի 1854 թուականին։
Ուրեմն, երբ մարզ ալ մարզ կը քննենք 1850–ին թափ առած մեր ազգային մշակութային զարթօնքը, չենք կրնար անտեսել շարժման նախապատմութիւնը, այսինքն՝ նախորդող հարիւրամեակի խմորումները։
Գաղափարախօսութիւն

Գաղափարախօսութիւն (յուն․՝ ιδεολογία, ծագած է ιδεα - «նախատիպ», «գաղափար» եւ λογος - «բառ», «միտք», «ուսուցում» բառերէն), գաղափարներու եւ հայեացքներու համակարգ, կ՛արտացոլէ հասարակութեան տարբեր խաւերու, խումբերու վերաբերմունքը իրականութեան հանդէպ, կ՛արտայայտէ անոնց արմատական շահերը, մտայնութիւնը եւ պահանջները։


== Հասկացութեան պատմութիւն ==
«Գաղափարախօսութիւն» եզրը սկսած է կիրառուիլ Ֆրանսայի մէջ 18-րդ դարու վերջը Տեսդուդ տէ Թրանսիի կողմէ, որ Էթիէն Պոննոթ տը Քոնտիլլաքի հետ միասին կը փորձէր ստեղծել գիտութիւն մը՝ գաղափարներու ձեւաւորման ընդհանուր սկզբունքներու ու մարդկային գիտակցութեան հիմքերու մասին։ Իբրեւ Ջոն Լոքի զգացական իմացաբանութեան հետեւորդ՝ տէ Թրանսի գործածութեան մէջ դրաւ այս եզրը՝ գաղափարներու մասին ուսմունքը բնորոշելու համար։ Ան գաղափարախօսութիւնը կը բնորոշէր իբրեւ զգայական փորձէն առաջացած գաղափարներու ծագման ընդհանուր օրինաչափութիւններու մասին ուսմունք։ Այս ուսմունքը պէտք է հանդէս գար գիտական եւ հասարակական կեանքի մէջ՝ իբրեւ կողմնորոշման հիմնական սկզբունք։ Այդ պատճառով տէ Թրանսին գաղափարախօսութեան մէջ կը տեսնէր բարոյականութեան հիմունքներու, քաղաքականութեան, իրաւունքի մասին գիտելիքներու համակարգ։
Տեսդուդ տէ Թրանսի ու Քոնտիլեաք կը փորձէին ազդել Նափոլէոնի վարած քաղաքականութեան վրայ։ Նափոլէոնի պատճառով «գաղափարախօսութիւն» բառը ձեռք բերաւ նուաստացնող իմաստ, որ կարծրացած է մինչեւ մեր օրերը։
Արեւելեան Թեմ (ԱՄՆ)

Արևելեան թեմը կազմաւորուած է 1927-ին, Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գևորգ Ե Սուրենեանցի հայրապետական գոնդակով։ Մինչ այդ ԱՄՆ-ի հայ համայնքը միավորուած էր մէկ թեմի մէջ՝ ստեղծուած 1898-ին, Ամենայն հայոց կաթողիկոս Մկրտիչ Ա Վանեցու գոնդակով։ Կենդրոնն էր Ուստր քաղաքը, 1923-ին՝ պոստոնը, իսկ 1927-ին՝ Նիու Յորք։ Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գևորգ Ե Սուրենեանցի գոնդակով (1927) ԱՄՆ-ի արմ. նահանգներն ընդգրկուած են նոր՝ Արմ. թէմի մեջ, իսկ արլ., հվ., հվ-արմ. և կենտր. նահանգները մնացած են Արլ. թէմի իրավասության ներքո։ Կենտրոնը մնացել է Նյու Յորքը։ Այժմ (2001) ԱՄՆ Արևելյան թեմը ընդգրկում է ԱՄՆ-ի 21 նահանգների 64 եկեղեց. համայնքներ։ Թեմի տարածքում է գտնվում ԱՄՆ-ի առաջին հայկական եկեղեցին՝ Ս. Փրկիչը, որը կառուցուած է 1891-ին, Ուստրույի մէջ։ 1902-ին Մկրտիչ Ա Վանեցին հաստատուած է ի գործադրութիւն հայ ժողովրդեան Ամերիկայի սահմանադրութիւնը, որ այժմ յայտնի է որպես Կանոնադրութիւն Ամերիկայի (Արլ. թեմ) Հայաստանեաց եկեղեցիի։ 1898-ից այսօր թէմն ունեցած է 11 առաջնորդ։ Առաջինը Յովսեփ արք. Սարաճեանն էր, 1939–44-ին՝ Գարեգին արք. Յովսեփեանը (հետագային՝ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոս), 1966–90-ին՝ Թորգոմ արք. Մանուկեանը (այժմ՝ Երուսաղէմի հայոց պատրիարք)։ Թէմի առաջնորդանիստ Մայր տաճարը՝ Ս. Վարդանը, 1968-ին օծած է Ամենայն հայոց կաթողիկոս Վազգէն Ա Պալճեանը։ Թէմին են պատկանում շուրջ 42 եկեղեցիներ՝ Յունյըն Սիթիում՝ Ս. Խաչ (1907), Ուոթըրվլիթի մէջ Ս. Պետրոս (1916), Չելթենհեմի մէջ՝ Ս. Երրորդութիւն (1917), Սաութ Միլուոքիում՝ Ս. Հարութիւն (1924), Նիո բրիթընիի մէջ Ս. Յարութիւն (1925), Չիկակոյի մէջ՝ Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ (1926), Սաութֆիլդի մէջ՝ Ս. Յովհաննես (1931), Վաշինգտոնի մէջ՝ Ս. Մարիամ (1963) ևն։ Թէմի Յովանու ներքոյ հիմնուած են շարք մը կրթ. հաստատութիւններ։ Նիո Յորքի մէջ, 1961-ից իգործ եղած է Տիրան արք. Ներսոեանի նախաձեռնութեամբ ստեղծուած Ս. Ներսես ընծայարանը (ճեմարանը), որը պատրաստոած է հոգևոր սպասաւորներ (դաստիարակ, ծխատեր քահանայ ևն)։ Ընծայարանն ունի ԱՄՆ-ի Արլ., Արմ. և Կանադայի թէմերու կողմէն ընտրուած խնամակալ մարմին, որուն նախագահն է Արլ. թեմի առաջնորդը։ Կրօնական դաստիարակութեան բաժանմունքը և Հայ դպրոցներու կրթական կենդրոնը ստեղծուած են դասագիրքեր և պատրաստուած ուսուցիչներ թէմի դպրոցներու համար։ Կրտսերներ ոունի ծխերու մէջ, աշխատանք կատարած է հայ հաւատքի պահպանման համար
Յարութիւն Եսայեան

Յարութիւն Եսայեան քհ., ուսուցիչ եւ յեղափոխական, ծնած է Էֆքէրէ 1867-ին։ Թալաս եւ Մերսին ուսուցչութիւն ըրած. 1895-ին մտած է Արմաշի վանքը։ 1897-ին իբր յեղափոխական Էտիրնէ կ՚աքսորուի, 9 ամիս բանտարկութենէ ետք Տարսոն կ՚երթայ եւ քահանայ կը ձեռնադրուի եւ կարճ ատեն մը Պէյլանի մէջ պաշտօնավարելէ ետք Հալէպ կը փոխադրուի։ 1916-ին կը բանտարկուի ու մեծապէս օգտակար կը հանդիսանայ տեղահան ազգայնոց, որոնք Հալէպ կը թափին զինադադարէն ետք։ Պատուուած է լանջախաչով եւ ծաղկեայ փիլով եւ 1926-ին Աւագութիւն արժանացած է կաթողիկոսական կոնդակով։ Հմուտ եւ նախանձայզ եկեղացական մ՚եղած է, 1927-ին կրօնական պաշտամունք կատարած ատեն կը մահուան  եւ կը թաղուի եկեղեցւոյ բակը (Ալպ.)։


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վրդ. Պոտուրեան,Պուքրէշ, 1939, էջ 692
Այիոս Անտրէաս, Քալիմնոս

Այիոս Անտրէաս (յուն․՝Άγιος Ανδρέας), հարաւային Էգէականի անբնակ կղզիակ, Տոտեքանիսա։ Կը գտնուի Քալիմնոսի հարաւի ափերէն քանի մը մեթր հեռու։   


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==
Այիոս Անտրէաս կը գտնուի Քալիմնոսի հարաւային ծովափները, ցամաքէն քանի մը մեթր հեռու։ Տարածութիւնն է 0,03 քլ․²։  Կը պատկանի Քալիմնոսի քաղաքապետութեան։ Կղզիակը անունը առած անոր դիմացի ափերուն վրայ գտնուող համանուն վանքէն։
Սիմոն Քրքեաշարեան

Սիմոն Միսակի Քրքեաշարեան (7 Դեկտեմբեր 1923(1923-12-07), Աթէնք, Յունաստան - 1 Մայիս 2011(2011-05-01)), հայ պատմաբան, թարգմանիչ, բանասիրական գիտութիւններու մասնագէտ (1982), ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ (2000), Հռոմի «Տիբերինա» ակադեմիոյ թղթակից անդամ (1987), ԽՍՀՄ գրողներու միութեան անդամ 1977-էն։


== Կենսագրութիւն ==
Սիմոն Քրքեաշարըան, ծնած է Աթէնք։ 1941-1945 թուականներուն մասնակցած է Յունաստանի դիմադրական շարժման։ 1944-1946 թուականներուն սորված է Աթենքի ազգային համալսարանի մէջ։ 1946-ին Աթէնքի մէջ լոյս տեսած է Քրքեաշարեանի յունարէն գրած «Ցայգալոյս» բանաստեղծութիւններու անդրանիկ ժողովածուն։ 1947-ին, հայրենադարձած է։ 1954-ին, աւարտած է Երեւանի Խաչատուր Աբովեանի անուան հայկական մանկավարժական հիմնարկըը: Որպէս Հայաստանի ԳԱԱ պատմութեան հիմնարկի շրջանավարտ, սորված է Լենինգրադի համալսարանին մէջ։ 1948-1950 թուականներուն Երեւանի թիւ 48 դպրոցի ուսուցիչ եղած է, 1955-1958 թուականներուն՝ Հայպետհրատի թարգմանիչ, 1962-1968 թուականներուն՝ ՀՀ ԳԱԱ պատմութեան հիմնարկի կրտսեր, 1968-1986 թուականներուն՝ աւագ, 1986-1990 թուականներուն՝ առաջատար, 1990-1992 թուականներուն՝ գլխաւոր գիտաշխատող։ Հիմնական աշխատութիւնները հին Հայաստանի հասարակական կը վերաբերի, տնտեսական եւ քաղաքական պատմութեանը, աղբիւրագիտութեան։ Բազմաթիւ թարգմանութիւններ կատարած է հին յունական աղբիւրներէն։ 1966-1975 թուականներուն եւ 1996-ին դասաւանդած է Երեւանի պետական համալսարանին մէջ, 1976-1992 թուականներուն՝ Էջմիածնի Գէւորգեան ճեմարանին մէջ։ 1977-էն սկսեալ ԽՍՀՄ Գրողներու միութեան մէջ եղած է, 1987-էն՝ Հռոմի «Տիբերինա» ակադեմիոյ թղթակից անդամ:


== Ստեղծագործություններ ==
Հիմնական աշխատութիւնները հին Հայաստանի հասարակական, տնտեսական եւ քաղաքական պատմութեան եւ աղբիւրագիտութեան կը պատկանի։ Բազմաթիւ թարգմանութիւններ կատարած է հին յունական աղբիւրներէն։ Միաժամանակ հին ու նոր հեղինակներու մեծարժէք ստեղծագործութիւններու հայերէն թարգմանութիւնը կատարած է։ Անոր թարգմանութեամբ Երեւանի թատրոններուն մէջ Եւրիպիդեսի «Իփիգենիա Ավլիսում» բեմադրուած է, Սոֆոկլեսի «Անտիգոնե», ողբերգութիւնները, Արիստոֆանեսի «Լիլիստրատե» կատակերգութիւնը։
Քրքեաշարեան շատ ուշագրաւ նկատումներ ունի Շամիրամի պատմութեան վերաբերեալ։ Անոր կարծիքով, Շամիրամի մասին Խորենացիի պատմածները իրենց հիմքին մէջ Դիոդորոսի երկի ընդարձակ պատումը ունին։ Ըստ պատմաբանի՝ արդէն 5-րդ դարուն Դիոդորոսի գրադարանէն շատ գիրքեր կորսուած էին, եւ Խորենացի անոր երկէն հատուածաբար օգտուած է։ Անոր կարծիքով Դիոդորոսի երկն ազդուած է Խորենացիի աշխարհայացքի վրայ՝ հեթանոսական ժամանակներու նշանաւոր պատմական անձերուն աստուածացնելու աւանդոյթի ընկալումներուն մէջ։
Շամիրամի «Կախեալ պարտէզներու» մասին ան կը գրէ.


== Մրցանակներ ==
ՀԳՄ Եղիշէ Չարենցի անուան մրցանակի, 1986
Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի եւ ՀԳՄ «Կանթեղ» թարգմանական մրցանակ, 2003
Սուրճի Միջազգային Օր

Սուրճի Միջազգային Օր, սուրճի սիրահարներու համար 1 Հոկտեմբերը սուրճի տօն է, որ սահմանելու որոշումը ընդունուած է Մարտ 2014-ին, իսկ տօնին առաջին պաշտօնական նշման ամսաթիւը եղած է 1 Հոկտեմբեր 2015-ը, որ գործարկուած է Միլանոյի մէջ, միջազգային Սուրճի կազմակերպութեան համաձայնութեամբ:


== Սուրճի Միջազգային Օրեր ==
Տրական

Տրական հոլով, գոյականի տրական հոլովը կը ցուցնէ այն առարկան «որուն բան մը կը տրուի» կը մատուցի որուն կը յանգի գործողութիւնը։
Տրական հոլովը կը պադասխանէ որուն ինչին (ինբանի) հարցումներուն։ Գիրք մը տուի Պետրոսին« հանդիպեցայ ընկերոջս Մօտեցայ գիւղին նախադասութեանց մէջ Պետրոսին ընկերոչս գիւղին գոյականները տրական հոլով են կը պատասխանենորուն (պետրոսին ընկերոջս) ինչ բանի կամ ինչին (գիւղին) հարցումներուն եւ տուի հանդիպեցայ« մօտեցայ ստորոգեալներուն լրագումն են (անուղղակի խնդիր)։ Տրական հոլովը ձեւով նման սեռականին։ Ասոնք իրարմ է զանազաներու համար պիտք է գիտնալ «որ տրականնը գոյականի լրացում չի կրնար ըլլալ» ան բայի լրացում կ՛ըլլայ։ բերուած նախադասութեանց մէջ տրական հոլովով դրուած բառերը բայց լրացում են։ Տրական հոլովի հիմնական պաշտօններն են մատուացման եւ յանգման անուղղակի խնդիրները։ Ան իր անձը նուիրեց հայրենիքին« իրերը յանձնեցի տիրոջ նախադասութեանց մէջ հայրենիքին« տիրոջը բառերը տրական հոլով են եւ մատուցման անուղղակի խնդիր։ Պիտի փարիմ շքնաղ լանջքիդ ցորեն արտով ծփուն նխադասութեան մէջ լանջքիդ բառը դրուած է տրական հոլովով եւ յանգման անուղղակի խնդիր է։ Ընթերցումը կ՛օքնէ մեր զարգացման նախադասութեան մէջ զարգացման բառը յանգման անուղղակի խնդիր է։ Տրական հոլովով կը դրուին նաեւ նախադասութեան այլ անդամներ։ Մարդ մը նստեր է քարին նախադասութեան մէջ քարին բառը գրուած է տրական հոլովով եւ տեղի պարագայ է։ Տրական հոլովով կրնայ դրուիլ նաեւ ժամանակի պարագան։
Պէթ Պէհըրզ

Պէթ Պէհըրզ (անգլերէն՝ Beth Behrs, ծնած՝ 26 Դեկտեմբեր 1985, Լանքասթըր, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ) Ամերիկացի դերասանուհի եւ երգչուհի մըն է, ամէնէն շատ ճանչցուած է իր Քարոլին Չանինկի դերով CBS ընկերութեան 2 Broke Girls (2011—ներկայ) հեռուստաշարին մէջ:


== Վաղ Կեանք ==
Պէհըրզ ծնած է Լանքասթըրի մէջ, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ, իբրեւ անդրանիկ զաւակը Տէյվիտ Պէհըրզի՝ համալսարանի տնօրէնութեան գրասենեակի պաշտօնեայ մը, եւ Մորին Պէհըրզի՝ առաջին դասարանի/նախակրթարանի ուսուցչուհի մը: Ան ունի փոքր քոյր մը ով 6 տարեկան աւելի փոքր է իրմէ: Պէհըրզ կը փոխադրուի Լինչպըրկ, Վիրճինիա, ԱՄՆ, 1989-ին, ու ան իր պատանեկութիւնը կ'անցնէ: Ան սկսաւ մաս կազմել թատերական ներկայացումներու մէջ երբ ան 4 տարեկան էր. ան նաեւ ոտնագնդակ խաղացող էր: Անոր երկրորդական վարժարանը եղած է E.C. Glass High School ուսումնարանը:
15 տարեկանին, Պահըրզը կը տեղափոխուի ընտանիքին հետ Մարին Քաունթի, Քալիֆորնիա, ԱՄՆ: Ան կը սկսի յաճախել Tamalpais High School վարժարանը 2001-ին, եւ կ'ընդունուի մակարդակաւոր տրամայի/թատերական խմբակի մը մէջ: Պէհըրզ կը յաճախէ American Conservatory Theater ուսումնարանը Սան Ֆրանսիսքոյի մէջ, եւ կ'ունենայ իր առաջին թատրեական Dangling Conversations: The Music of Simon and Garfunkel ներկայացումը, ինչպէս նաեւ Korczak’s Children եւ A Bright Room Called Day թատրոններուն մէջ։ Ան լաւապէս մարզուած է իբրեւ երգչուհի մը:
Պէհըրզ կը փոխադրուի Լոս ԱՆճելըս, Քալիֆորնիա, ԱՄՆ, 2004-ին, որպեսզի յաճախէ UCLA School of Theater, Film and Television ուսումնարանը: 2005-ին, ան ստանցնեց Սէնտի Տամպրաուսքիի դերը Grease երաժշտային թատրոնին մէջ Սան Ֆրանսիսքոյի մէջ՝ Ray of Light Theatre թատերասրահ: Ան նաեւ թագադրուած է Մարին Քաունթի շրջանի գեղեցկուհին 2006-ին: Ան սկսաւ փորձել ստանցնել դերեր երբ ան երկրորդականի վերջին տարուայ մէջ էր 2008-ին, ինչպէս նաեւ աւարտելէն ետք Քննադատական Փիլիսոփայութեան պաշտօնով: Ան ստացաւ մրցանակ մը, որ իր կրթադոշակը կը վճարէ բոլորովին, որուն անունն է Young Musician's Foundation Vocal Scholarship:


== Դերեր ==
18 Մարտ

18 Մարտ, տարուան 77-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 78-րդ) օրն է

Տարուան աւարտին կը մնայ 288 օր


== Դէպքեր ==
1241՝ մոնկոլներն առաջին անգամ կը ներխուժեն Լեհաստան
1314՝ Փարիզին մէջ խարոյկին վրայ կ'այրեն տաճարականներու 23րդ եւ վերջին վարպետ Ժաք տեօ Մոլէնը
1596՝ լեհ թագաւոր Սիկիզմունտ III Վազան մայրաքաղաքը Քրաքովէն կը տեղափոխէ Վարշաւա
1949՝ Երեւանին մէջ սկսեց երթեւեկել առաջին թրոլիպիւսը
1965՝ խորհրդային տիեզերագնաց Ալեքսէյ Լեոնովը առաջին անգամ դուրս եկաւ բաց տիեզերք
1989՝ Եգիպտոսին մէջ Քեոփսի բուրգի շրջակայքին յայտնաբերոիեց 4 400 տարեկան մումիա
2004՝ Երկիրէն աննախադէպ մօտ (43 հազար քմ) կ'անցնէ ասստղակերպը


== Ծնունդներ ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:18 Մարտի ծնածներ

1864՝Թորոս Թորամանեան (մ.1934), հայ նշանաւոր ճարտարապետ
1879` Տոքթ. Վարազդատ Գազանճեան (Varaztad Kazanjian, մ.1974, Պոսթըն), ամերիկացի հայազգի վիրաբոյժ
1928` Լէնարթ Քարլեսոն (Lennart Carleson) շուէտացի թուաբանագէտ
1982՝ Քորնիլիըս Սմիթ (Cornelius Smith, Jr.), ամերիկացի դերասան


== Մահեր ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:18 Մարտի մահացածներ

1933՝ Լեւոն Ասմարեան (ծն.1922, Արմաւիր), գրականագէտ
1996՝ Օտիսէաս Էլիթիս (ծն․1911)
2014՝ Արա Շիրազ (ծն.1941), քանդակագործ


== Տօներ ==

Կաղապար:Country data Արուբա Արուպա՝ Դրօշի եւ հիմնի օր
 Ֆրանսա Ֆրանսա՝ Փարիզի քոմունայի օր (1872-էն)
Ֆարմաքոնիսի

Ֆարմաքոնիսի (յուն․՝ Φαρμακονήσι ), հարաւային Էգէականի անջրդի եւ ժայռոտ կղզի, Տոտեքանիսա։  Կը գտնուի Փոքր Ասիոյ արեւմուտքի ափերուն մօտիկ՝ 5,5 ծովային մղոն։ Անոր հիւսիսը կը գտնուին Աղաթոնիսի, արեւմուտքը Լիփսի, հարաւ-արեւմուտքը Լերոս եւ հարաւը Քալիմնոս եւ Իմիա կղզիները։  


== Անուն ==
Հնադարաին, կղզին կոչուած է Ֆարմաքուսա։  Այս անունը առած է, որովհետեւ կղզիին տարածքին կ՛ աճին դեղագործութեան մէջ գործածուող բոյսեր։  Պարբերաբար կոչուած է նաեւ Ֆարմաքոս, Ֆարմաքօ․ «ֆարմաքօ» (φάρμακο) = դեղ։
Հնադարին, Իփոքրաթիս (Հիփոքրաթիս) յաճախ Ֆարմաքոնիսի կ՛ այցելէր, որպէսզի դեղագործական բոյսեր հաւաքէ։ 


== Աշխարհագրութիւն ==
Տարածութիւնն է 3,866 քլ․², իսկ բնակչութեան թիւն է 10։  Կը պատկանի Լերոսի քաղաքապետութեան։
Երուանդ Քասունի

Երուանդ Քասունի (2 Փետրուար 1937(1937-02-02), Հալէպ),  հայ պատմաբան, լեզուաբան, մանկավարժ։ Պատմական գիտութիւններու դոկտոր (1974):


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Հալէպ։ Աւարտած է Պէյրութի Հայկազեան գոլէճը (համալսարանը), միաժամանակ հետեւած է Պէյրութի Սեն ժոզէֆ համալսարանի հայագիտական ամբիոնի դասընթացներուն։
Հայոց լեզու և գրականութիւն դասաւանդած է Պէյրութի եւ Հալէպի ուսումնական հաստատութիւններու մէջ, 1970-1988 թուականներուն դասաւանդած է Հայ ժողովուրդի պատմութիւն՝ Հայկազեան գոլէճի մէջ։
1978-1994 թուականներուն եղած է գոլէճի հայագիտական ուսման կեդրոնի տնօրէն, 1994-1995  թուականներուն՝ ՀԲԸՄ «Երուանդ Հիւսիսեան» հայագիտական ամբիոնի վարիչ, 1970  թվականին հիմնած է «Հայկազեան հայագիտական հանդէսը», 1991–էն եղած է «Պատանեկան արձագանգ» և «Ջանասէր» ամսաթերթերու պատասխանատու խմբագիր։
Աշխատութիւնները կը վերաբերին Հայաստանի հին շրջանի եւ Կիլիկեան Հայաստանի պատմութեան հարցերուն։
1671 թուական

1671 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 71րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1671 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1671 մահեր

Աստուածատուր Տարօնեցի (ծն.անյայտ), Երուսաղէմի պատրիարք
1618 թուական

1618 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 18րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1618 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1618 մահեր
66 (թիւ)

66 (վաթսունվեց)՝ զոյգ երկնիշ բնական թիւ մըն է 65-ի եւ 67-ի միջեւ


== Յատկութիւններ ==
11րդ եռանկիւնի թիւն է
երեք պարզ թիւերու արտադրեալ ըլլալով սեպային թիւ է՝ 66=2×3×11
տիսփրոսիոն քիմիական տարրի 66Dy ատոմային թիւն է
Մայեա (66 Maja) աստեղնեակի կարգահամարն է
Microsoft Windows-ի  Alt + 66 -ի գործադրումով կը ստացուի B տառը
գլխիվայր շրջելիս կը ստացուի 99 թիւը
+66-ը Թայլանտ զանգելու միջազգային քոտն է
«Վաթսունվեցը» թղթախաղի մը անուն է
66-ը Ֆրանսայի Արեւելեան Փիրէնէյներ տարածքի կարգային թիւն է
տարուայ 66րդ օրն է Մարտ 7-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մարտ 6-ը)
1966 թուական
Համբարձում Վարժապետեան

Համբարձում Վարժապետեան, ծնած է Թալաս, 1866-ին։


== Կենսագրութիւն ==
Կանուխէն որբացած է ու տարուած Պոլիս եւ դրուած Սբ. Փրկիչ Որբանոցը։ Ապա տքնաջան ոնքնաշխատութեան շնորհիւ, կ՝երթայ մինչեւ Վիէննա, ուր կը վերջացնէ Էքօլ Թէքնիք տ՛էնժէնիէօրը որպէս մեքենագէտ Պոլիս վերադառնալով, եղած է պատասխանատու տնօրէնը մըքենականացած մէծ ջրաղացքի մը։ Ապա գացած է Պոգրսա, ուրկէ անցած Իզմիր եշ ինք բերած է 1924-ին։ Մեռած է 24 Օգոս.1900-ին հաստատուած է Պէյրութ: Լիբանանի եւ Սուրիոյ բազմաթիւ քաղաքներուն մէջ կառուցուած է զանազան մեքենական ջրաղացներ։ Տէր Զօրի ելեքտրականութիւնը առաջին անգամ ինք բերած է 1924-ին։ Մեռած է 24 Օգոս. 1932-ին Պիթիաս, ուր օդափոխութեան համար գացած էր։
Տոհմային դաստիարակութեան եւ ազգային արժանիքներու հաւատացող հայ մեն էր Համբարձում Վարժապետեան, եւ իր ջանքերուն շնորհիւ զաւակներոն ալ մեծցան հայեցի դաստիարակութեամբ։ Օտար շրջանակի մէջ ինկած փոքրիկ հայ գաղութի մը դիմագիծը պահել որքա՛ն դժուար ըլլալը մենք լաւ գիտենք։ Հատառակ բազում խոչնդոտներու, Համբարձում հայեցի դաստիարակութիւն մը տուաւ իր զաւակներուն։ Ունեցաւ չորս զաւակ, մէկ աղջիկ եւ երեք մանչ.- Արամ, Վահրամ, Հրանդ եւ Թագուհի (Տիկ. Աճէմեան):
Առաքել Ալթուն-Տիւրրի

Առաքել Ալթուն-Տիւրրի (1840 - 1886), հայ խմբագիր։
Ծնած է Աղեքսանտրիոյ մէջ։ Առաքելի հայրը Արիստակէս Ալթուն-Տիւրրի մեծ դիրք ունէր Եգիպտոսի մէջ, իսկ երբ հայրը Պոլիս կը մեկնի, կը բնակի Խասգիւղ, ուր Առաքել կը յաճախէ ներսէսեան վարժարանը եւ կ՛ըլլայ ժամանակին ուսումնականներէն մին։ Կնքահայրը եղած է Եուսուֆեան Պօղոս պէյ։ Եղբայրը Յակոբ Ալթուն Տիւրրի մին էր Ասիական ընկերակցութեան հիմնադիրներէն։
Առաքել՝ տակաւին 20 տարեկան երիտասարդ հասակին, կը հիմնէ թատրոն մը Խասգիւղի մէջ։ Այն ատեն հրաման չըլլալով թատրոնի արտօնութիւնը առնել Փիլիպոս եւ Մկրտիչ Կէլկէլեան ամիրաները կը խոստանան Առաջին հայ թատրոնը կը բացուի, չեն ան կը շինուի եւ առաջին ներկայացումը կ'ըլլայ Երուանդ Առաջին թատերախաղը էքչեանի եւ Բ. Մալաքեանի առաջնորդութեամբ։ Ահագին բազմութիւն կը լեցուի թատրոնին մէջ եւ մեծ ընդունելութիւն կը գտնէ այդ առաջին թատրրոնը, որուն երաժշտագետը եղած էր Տիգրան Չուկաճեան (1858-9)։ Սակայն նոյն շաբաթը թատրոնի կը գոցեն քանի արտօնագիրը գազինօի համար էր։ Առաքել Ալթուն-Տիւրրի նաեւ Եւրոպա կը ճամբորդէ եւ գլխաւոր քաղաքները կը պտըտի տեսնելու գործեր։
Քաղաքական ժողովի անդամ էր, նաեւ եղած էր Ազգային Երեսփոխան, Միացեալ ընկերակցութեան հիմնադիր միացնելով կարգ մը ընկերութիւններ ինջպէս Կիլիկեան, Այրարատեան եւայլն։ Կը մահանայ 1886 թ.։