armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
325 (թիւ)

325 (երեք հարիւր քսանհինգ) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 324-ի եւ 326-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
երեք ձեւով երկու քառակուսիներու գումար է՝ 324=12+182=62+172 =102+152
 Alt   325  գործադրելիս կը ստացուի E գլխատառը
տարուայ 325րդ օրն է Նոյեմբեր 22-ը (նահանջ տարիներուն՝ Նոյեմբեր 21-ը)
325 Հայտելպերկէ աստեղնեակի կարգային թիւն է
Մարիամ Միրզախանի

Մարիամ Միրզախանի (12 Մայիս 1977(1977-05-12), Թեհրան, Իրան - 14 Յուլիս 2017(2017-07-14), Սթենֆորտ, Քալիֆորնիա, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), ամերիկաբնակ իրանցի յայտնի թուաբանագէտ։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Միրզախանի ծնած է Իրանի Թեհրան քաղաքը։ Յաճախած է Թեհրանի «Բացառիկ Տաղանդներու Զարգացման Ազգային Կազմակերպութիւն»ը (National Organization for Development of Exceptional Talents)։ 
Ան եղած է մրցունակ, հետեւաբար, յաճախ դարձած է ուշադրութեան կեդրոնը՝ միջազգային ասպարէզին մէջ, իր մաթեմատիկական ընդունակութիւններով։
1999 թուականին ան Իրանի (Թեհրան) Շարիֆի արուեստագիտական համալսարանէն ստացած է պսակաւոր արուեստի կոչում, իսկ 2004 թուականին` Հարվըրտի համալսարանէն մաթեմատիկայի գծով դոկտորի աստիճան:
Միացեալ Նահանգներ բնակող իրանցի գիտնականը դասախօսած է Սթանֆորտ համալսարանին մէջ, կեանքին վերջին 4 տարիներուն ան տառապած է քաղցկեղէ։
Մարիամ Միրզախանի ամուսնացած է ազգութեամբ չեխ Ժան Վանտրակի հետ, ունեցած է աղջիկ մը, անունը` Անահիտա:


== Պարգեւներ եւ մրցանակներ ==
Ոսկէ մետալ, 1994 թուականին, Հոնկ Քոնկ,
Ոսկէ մետալ 1995 թուականին, Թորոնթօ,
«Ֆիլտսովեան Մրցանակ»ի դափնեկիր, 2014 թուականին։ Միրզախանին առաջին կինն է եւ առհասարակ առաջին իրանցին, որ արժանացած է «Ֆիլտսովեան Մրցանակ» մետալին, որ համազօր է թուաբանագիտութեան նոպելեան մրցանակին: Անիկա կը տրուի 40 տարեկանէն վար թուաբանագէտներու, որոնք ուսողութեան ոլորտին մէջ կարեւոր նուաճում արձանագրած են:
Քանկպաշի (Չինաստան)

Քանկպաշի (չին.՝ 康巴什区), չինական ամէնէն մեծ ուրուական քաղաքը, կը գտնուի Օրտոս շրջանին մէջ, ուր յայտնաբերուած է ածուխի հարուստ հանքավայր: 
Քաղաքին մէջ կան հազարաւոր տուներ, անհրաժեշտ ենթակառոյցներ` օդակայան, հանրային պարտէզներ, թատերասրահներ, փողոցներուն մէջ քանդակներ եւ թանգարան: Շինարարութիւնը սկսած է 2001 թուականին: Բնակչութեան թիւը հասած է մէկ միլիոնի: 
Ներկայիս այնտեղ կ’ապրի նախատեսուած բնակչութեան միայն 2 առ հարիւրը․ Չինաստանի մէջ ամէն տարի կը կառուցուին նոր քաղաքներ, սակայն, հակառակ բնակչութեան բարձր խտութեան, այդ շէնքերէն շատերը դատարկ կը մնան:
Յովհաննէս (Աբխազիոյ արքայ)

Յովհաննէս Շաւլիանի (վրաց.՝ ივანე შავლიანი՝ Իոանի Շաւլիանի) Աբխազիոյ թագաւոր 879-880 թուականներուն: Ծագած է Շաւլիանիներու տոհմէն, նշանաւոր էր որպէս բռնապետ. 879 թուականին գահի օրինական ներկայացուցիչ Կէորկի Ա.-էն խլած էր գահը, ապա իր ժառանգորդը նշանակած էր որդիին՝ Ատրներսեհին:


== Տե՛ս նաեւ ==
Աբխազիոյ արքաներու ցանկ


== Ծանօթագրութիւններ ==

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Հաջորդականություն2
Մեսրոպեան Վարժարան (Լիբանան)

Հայ Կաթողիկէ Մեսրոպեան Բարձրագոյն վարժարանը կը գործէ Պէյրութի հայահոծ արուարձանին՝ Պուրճ Համուտի մէջ, Լիբանան։ Հիմնադրուած է 1939-ին, որպէս նախակրթարան, հրամանով Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկէ Հայոց Կաթողիկոս  Գրիգոր Պետրոս ԺԵ. Աղաճանեանին։ Վարժարանի առաջին պատասխանատուներն էին հայր Պօղոս Արիս եւ հայր Պօղոս Պզտիկեան։ 1973-ին վարժարանը ունեցաւ իր աւարտական բաժանամունքը, որ յաջորդեց միջնակարգի բացման՝ 1962-ին։
Մեսրոպեան Վարժարանին կից կը գործէ Արուեստից Վարժարանը,  հիմնադրուեցաւ հայր Եղիա Եղիայեանի կողմէ, 1983-ին։ Ան վերակազմաւորուեցաւ եւ արդիականացաւ 1993-ին։
1939 թուականէն հաշուած, Մեսրոպեանը ունեցած է աւելի քան 10,000 աւարտական։ Մեսրոպեան վարժարանը 2001-2014 տարիներուն հրատարակած է Մեսրոպեան Լրաբեր աշակերտական ամսագիրը։ 2014-ին սկսաւ գործել Մեսրոպեան Լրաբեր աշակերտական պլոկը, ուր կը ներկայացուին աշակերտներու գրական-գեղարուեստական եւ ուսումնասիրական գործերը։


== Աղբիւրներ ==
http://mesrobian.com/
http://mesrobianlraper.weebly.com/
Ցխինվալիի Հայերը

Ցխինուալիի Հայերը, հայերը Ցխինուալի մէջ կը բնակին հին ժամանակէ ի վէր։ 19-20-րդ դարերուն, Ցխինուալի բնակչութեան մեծամաստութիւնը կը կազմէին հայերը եւ հրէաները։


== Կրոն ==
Ցխինուալի մէջ գոյութիւն ունի հայկական Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին, սակայն հիմա կ'օգտագործուի իբր ուղղափառ տաճար։


== Բնակչութիւն ==
Համաձայն պաշտօնական վիճակագրական տուեալներուն, 1804 թուականին Ցխինուալի մէջ կը բնակէր 116 հայկական ընտանիք, 41 վրացական, 16 օսական եւ 6 հրէայկան։ 1897 թուականին վրացի հասարակական գործիչ Ալ. Ալազնիսփիրելին «Ծնոբիս Պուրծելի» թերթով կը գրէր, որ Ցխինվալը հրէաներու եւ օսէրու քաղաք է, իսկ վրացիները եւ հայերը կը կազմէն ընդհանուր բնակչութեան չորրորդ մասը։
Իսկ վիճակագրական տուեալները ցոյց կու տան թէ 1917 թուականին Ցխինվալի մէջ կար արդէն 346 հրէական ընտանիք, 310 վրացական, 160 հայկական եւ 80 օսական։ Այդ տուեալները չեն հակասեր Ցխինվալի այն ժամանակուայ բնակչութեան թիվին տուեալներուն. 5033 հոգի, որոնցից 553 օս (9%), 2130 հրէայ (40%), 1660 վրացի (30%) եւ 674 հայ(10,3%)։


== Ծանօթագրութիւններ ==
 
Կաղապար:Հայկական սփյուռք
132 էթրա աստղակերպ

132 Էթրա․ կը պատկանի Աստղակերպերու Գլխաւոր Գօտիին։ Բացարձակ մեծութեամբ աստղակերպ է, այդպէս ինչպէս հաստատուած է Արեգակնային Դրութեան համար։


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==
Աստղակերպը կը յայտնաբերուի 1873-ին ամերիկացի աստղաբան Ճէյմս Քրէյկ Ուացընին կողմէ James Craig Watson։ Ան աստղակերպին կու տայ յունական դիցաբանութենէն Թիսէասի մօր անունը՝ Էթրա։   Անոր արտակեդրոն ծիրը բաւական մեծ ըլլալով, արեւամերձ կէտը ընդհանրապէս Արեւուն աւելի մօտիկ կը գտնուի քան թէ Հրատ մոլորակը։
Անոր յայտնաբերումէն ետք, 132 Էթրա մարդու աչքէն կը կորսուի (որովհետեւ դիտարկումները անբաւարար էին) եւ կը վերայայտնուի 1922-ին։ 132 Էթրային տրամագիծը 42,87 քլ․ է, իսկ լոյսի կորագիծը երկարաձեւ եւ կամ անկանոն ձեւ կը ցուցնէ։


== Անուանում ==
Էգէասին կողակիցը եւ Թիսէասի մայրը՝ Էթրա, Թրիզինայի փոքրիկներուն թուաբանութիւն կը դասաւանդէր, ինչպէս նաեւ աղիւսակին (հաշուետախտակին άβακας) գործածութիւնը եւ այդ ժամանակի թիւերուն գրելաձեւը։ Իր թուաբանութեամբ զբաղիլը կը վկայեն Վիթրուվիուս (Vitruvius, Ք․Ա․ 80-15), Մենակիուս (Menagius, 1613-1692) եւ Թիթուս Լիվիուս (Titus Livius, Ք․Ա․59 - 17)։


== Տե՛ս նաեւ ==
3092 Իրոտոթոս աստղակերպ
238 Հիփաթիա աստղակերպ
1647 Մենելաոս աստղակերպ
659 Նեսթոր աստղակերպ
911 Աղամեմնոն աստղակերպ    


== Արտաքին յղումներ ==
Վիթրուվիուս(անգլերէն)
Մենակիուս(անգլերէն)
Թիթուս Լիվիուս(անգլերէն)
Անանիա Սանահնեցի

Անանիայ Սանահնեցի (ծ. թ. անհտ – XI դ. 70-ական թթ.), մատենագիր, մեկնիչ, դաւանաբան։ Եղած է Հաղպատ-սանահնի միաբանութեան անդամ, աշակերտած է Դիոսկորոս Սանահնեցիին։ Անանիայ Սանահնեցիի երկերը կարեւոր դեր կատարած են հայ աստուածաբան-դաւանաբանական մտքի զարգացման եւ մեկնողական գրականութեան մէջ։ «հակաճառութիւն ընդդէմ երկաբնակացէ հակաճառական-դաւանաբան. աշխատութիւնը հեղինակը շարադրած է Պետրոս Ա Գետադարձ կաթողիկոսի կարգադրութեամբ եւ աւարտած Խաչիկ Բ Անեցի կաթողիկոսի օրով: Դաւանական ամենազանազան խնդիրներուն նուիրուած այս երկը բաղկացած է 14 ճառէ, որոնց խորագիրներն կ'արտացոլեն անոնց բովանդակութիւնը («սակս անխտիր հաղորդելոյէ, «վասն Մեծի Հինգշաբթինէ, «առ ապականացու ասողան է զմարմինն Տէառնէ, «վասն պատկերապաշտիցէ, «վասն բաժանմանն Վրացէ եւն): Երկը աստուածաբանականէն զատ ունի աղբիւրագիտական նշանակութիւն: Արժէքաւոր են յատկապէս Անանիայ Նարեկացիի «հաւատարմատե-ի, ինչպէս նաեւ եկեղեցւոյ հայրերու զանազան երկերու տարբեր հատուածները, որոնց ամբողջական բնագրերը մեզ չեն հասած: Պետրոս Ա Գետադարձիի պատուերով 1055-ին Անանիայ Սանահնեցին շարադրած է Պողոս առաքեալի 14 թուղթերու մեկնութիւնը («մեկնութիւն չորքետասան թղթոցն Պօղոսի առաքելոյնէ), որտեղ հեղինակը օգտուած է Եփրեմ Ասորիի, Յովհան Ոսկեբերանի, Կիւրեղ Ալեքսանդրացիի եւ այլոց համաբնոյթ աշխատութիւններէն: Մեկնաբանական միւս երկերը` «մեկնութիւն Մատթէիէ եւ «մեկնութիւն Աւետարանին Եօւհաննուէ, հեղինակը գրած է Դիոսկորոս Սանահնեցիի պատուերով: Անանիայ Սանահնեցիի այս երկերը յետագային իբրեւ դասագիրք կիրառուած են վանական դըպրոցներուն եւ վարդապետարաններուն մէջ։ Անանիայ Սանահնեցին գրած է նաեւ ճառագրական եւ ներբողական գործեր («յաղագս Եօւհաննու Մկըրտչիէ, «ի խաչելութիւն Պետրոսիէ, «ներբողէան ասացէալ ի սուրբ Կաթողիկէ եկեղեցիէ): Հեղինակ է նաեւ տոմարական աշխատութեան մը, որուն մէկ հատուած պահպանուած է Վարդան Այգեկցիի «արմատ հաւատոյէ դաւանաբանական աշխատութեան մէջ»:


== Գրականութիւն ==
Տեր-Մինասեան Երուանդ, Հաղպատ եւ Սանահին վանքերը (967–1300),- «Արարատ», 1901, էջ 271–277, 338–344։
Օրմանեան Մ., Ազգապատին ընթացքին, հտ. 1, Կ.Պոլիս, 1912։
Անասեան Հ., Հայկական մատենագիտութիւն, հտ. Ա, Երեւան, 1959։
Քյոսեեան Հ., Աստուածաբանական բնագրեր, Ուսումնասիրութիւններ, 1, Անանիա Սանահնեցի, Ս. Էջմիածին, 2000։
Conybeare F. C., A Catalogue of the Armenian Manuscripts in the British Museum, L., 1913, p. 339.


== Աղբիւր ==
, [{{{յղում}}} Քրիստոնեայ Հայաստան հանրագիտարան], Երեւան, ««Հայկական Հանրագիտարան հրատարակչութիւն ՊՈԱԿ»», 2002, էջ 46-47 — 1076 էջ։Կաղապար:Հայրաբանութիւն
39 (թիւ)

39 (երեսունինը)՝ կենտ երկնիշ բնական թիւ մըն է 38-ի եւ 40-ի միջեւ


== Թուագիտութիւն ==
 A001358  տասնհինգերորդ կիսապարզ թիւն է
 A034964  հինգ հատ յաջորդական պարզ թիւերու գումար է՝ 39=3+5+7+11+13
3-ի առաջին երեք աստիճաններու գումարն է՝ 39=31+32+33


== Գիտութիւն ==
իթրիոն քիմիական տարրի (39Y) ատոմային թիւն է
Լէյթիսիա (39 Laetitia) աստեղնեակի կարգահամարն է


== Այլ ==
Microsoft Windows-ի  Alt   39 -ի գործադրումով կը ստացուի ' «ապաթարց» նշանը
39-ը ճափոնցիներու համար համացանցին մէջ ունի «շնորհակալություն» նշանակութիւնը, ճափոներէն 3 (սան) եւ 9 (քիւ) նման հնչողութեան շնորհիւ անգլերէն thank you-ին
+39-ը Իտալիա զանգելու միջազգային հեռախօսային քոտն է


== Օրացոյց ==
տարուայ 39րդ օրն է Փետրուար 8-ը
1939 թուական


== Արտաքին յղումներ ==
Prime Curios! 39 Prime Pages-էն (անգլերէն)
1821 թուական

1821 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 21րդ տարին


== Դէպքեր ==
21 Մարտ՝ 1821-ի սկիզբ Յունաստանի Յեղափոխութեան: Յոյն ապստամբները կը գրաւեն Քալավրիթա աւանը (Պեղոպոնեզ)։
23 Մարտ՝ 1821-ի Յունաստանի Յեղափոխութիւն: Քալամաթա քաղաքին ազատագրում (Պեղոպոնեզ)։
25 Մարտ՝ 1821-ի Յունաստանի Յեղափոխութեան ծագման աւանդական թուական։  Պաշտօնապէս ճանչցուած իբրեւ օսմանեան կայսրութեան դէմ Յունաստանի ապստամբութեան ծագման օր։
27 Մարտ՝ 1821․ Յոյները կը յաղթեն օսմանցիներուն Քարիթենա կռիւին (Պեղոպոնեզ)։
3 Ապրիլ՝ 1821․ Սփեցես կզղիին բնակիչները կ՛ապստամբին։
10 Ապրիլ՝ 1821․ Յոյներու ապստամբութեան դէմ օսմանցիները կը հակադարձեն։ Կախաղանով մահապատիժի կ՛ենթարկեն․ Պոլսոյ մէջ Տիեզերական Պատրիարք՝ Ղրիղորիոս Ե․ եւ յաջորդաաբար՝ Նիքոմիտիոյ Աթանասիոս, Եփեսոսի Տիոնիսիոս եւ Աղիալուի Էվղենիոս առաջնորդները։  Էգէական Ծովուն արեւելեան կողմը գտնուող Փսարա կղզին ապստամբութեան դրօշ կը բարձրացնէ։
24 Յունիս՝ օսմանցիները Կրետէ կղզիին մայրաքաղաք Իրաքլիոյի բնակչութեան ջարդը կը ձեռնարկեն
28 Յուլիս՝ 1821․ Փերուն իր անկախութիւնը կը յայտարարէ։
15 Սեպտեմբեր՝ 1821․ Կուաթեմալա, Էլ Սալվատոր, Հոնտուրաս, Նիքարակուա եւ Քոսթա Րիքա երկիրները կը ձերբազատուին Սպանիոյ լուծէն եւ իրենց անկախութիւնը կը հռչակեն։
27 Սեպտեմբեր՝ 1821․ Մեքսիքօն իր անկախութիւնը կը հռչակէ։


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1821 ծնունդներ

Անյայտ օրով՝
Յովհաննէս Քեաթիպեան (նաեւ՝ Մարգար Յովհաննէս, մ.1882), հասարակական գործիչ
Նիկողոս Զօրայեան (մ.1859), հայ տնտեսագէտ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1821 մահեր

5 Մայիս՝  1821․ Նափոլէոն Ա․ Կայսրը կը մահանայ աքսորի մէջ, Ատլանտեան Ովկիանոսի Ս․ Հելլեն կղզիին մէջ։
Անդիմիլոս

Անդիլոս (յունարէն՝ Αντίμηλος), կը գտնուի Եգէական ծովու Քիքլատես կղզեխումբին հարաւ-արեւմուտքը, Միրթեան ծովուն Միլոս կղզիին արեւմուտքը ։  Անբնակ, հրաբխային, ժայռոտ եւ դարվար կղզի, բարձրագոյն կէտը 671 մ․ բարձրութիւն ունի։ Տարածութիւնն է 8,801 քլ․²։ 
Տեղացիները՝ Միլոսցիները, զայն Էրիմոմիլոս կ՛ անուանեն, այդպէս ինչպէս Միջնադարին ծանօթ էր, իսկ հնադարին՝ Էֆիրա կամ Էֆորա։  Հնագիտական պեղումները կը փաստեն թէ կղզին բնակուած է նախապատմական ժամանակաշրջանէն։ 
Գրեթէ ամբողջ կղզին մաս կը կազմէ Նաթուրա-Բնութիւն 2000 (NATURA Φύση 2000) գօտիին։ Քիքլատեսի բնապահպանման տարածք հռչակուած շրջաններէն է եւ գաղթող թռչուններուն ապաստանարան է։   Կը հիւրասիրէ քարայծներու հազուագիւտ տեսակ մը՝ (Capra aegagrus pictus) նման Կրետէի կղզիին վրայ ապրող տեսակին, ինչպէս նաեւ սեւաւոր քարաբազէներ եւ օձաւորներու հազուագիւտ տեսակ մը՝ «macrovipera schweizeri», ծանօթ իբրեւ «Միլոսի օձ» (οχιά της Μήλου)։
Կղզին այցելելու համար, պէտք է ունենալ Քիքլատես Թիրա Տնօրէնութեան յատուկ արտօնագիր։


== Պատկերասրահ ==

		
		
  


== Տե՛ս նաեւ ==
Միլոս
Քիմոլոս
Փոլիէղոս
Վերլուծական Փիլիսոփայութիւն

Վերլուծական փիլիսոփայութիւն. փիլիսոփայական հետազօտութիւններու ժամանակակից ուղղութիւն մը, որ փիլիսոփայութեան խնդիրը կը համարէ լեզուի վերլուծութիւնը, այսինքն՝ լեզուական արտայայտութիւններու իմաստի ճշգրիտ ըլլալը եւ լեզուական ձեւերու մէջ արտայայտուած մտածողութեան տրամաբանական կառուցուածքի հստակացումը: Վերլուծական փիլիսոփայութիւնը կը գտնէ, որ աւանդական փիլիսոփայութեան հարցերը, ճանաչողութեան ընթացքին ծագող իմացաբանական դժուարութիւնները եւ տրամաբանական հակասութիւնները (մասնաւորապէս տարաբանութիւնները (paradox)) լեզուի ոչ ճշգրտութեան եւ տրամաբանական կառուցուածքի անյստակութեան հետեւանք են: Գոյութիւն ունի վերլուծական փիլիսոփայութեան երկու տարատեսակութիւն:


== Երկու Տարատեսակութիւն ==


=== Տրամաբանական Վերլուծութիւն ===
Տրամաբանական վերլուծութեան փիլիսոփայութիւնը լեզուի վերլուծութեան համար էականօրէն կ'օգտագործէ ժամանակակից տրամաբանութեան միջոցները՝ տրամաբանական ճշգրտութեան տիպարին համապատասխանող իտէալական լեզուների կառուցումը, որոնց մէջ կ'ապահովէ մտքի լեզուական արտայայտութեան եւ անոր տրամաբանական կառուցուածքի համընկնումը այս ծրագրի համար իբրեւ նախատիպ կը ծառայէ թուաբանական կշռադատութիւններու ճշգրիտ ըլլալը տրամաբանական եղանակով ձեւականացուած լեզուներու կառուցման միջոցով: Այս ծրագիրը, որ մշակած էին Պ․ Ռասեչը եւ Լ․ Վիդկընշթայնը, որդեգրած են նէո-դրականութիւնը (Ռ․ Գառնըբ, Հ․ Ֆայկլըն) եւ նէո-ձեռներիցութիւն (Ու․ Քուայն, Ն․ Կուտմըն): 


=== Լեզուաբանական Վերլուծութիւն ===
Լեզուաբանական վերլուծութեան փիլիսոփայութիւնը (լեզուաբանական փիլիսոփայութիւն, սովորական լեզուի վերլուծութեան փիլիսոփայութիւն) կը մերժէ ձեւական տրամաբանական արհեստական լեզուներու համապատասխանութիւնը վերլուծութեան խնդիրներուն եւ ուշադրութիւնը կը փոխադրէ բնական լեզուներու վրայ, որովհետեւ անոնց մէջ կ'իրականանայ ճանաչողութիւնը, անոնց մէջ կ'ամրագրուին անոր արդիւնքները: Ուստի իմացաբանական-տրամաբանական հարցերու առաջացումը վերլուծական փիլիսոփայութեան այս տարատեսակութիւնը կը կապէ լեզուական մակարդակներու առանձնայատկութիւններու եւ լեզուներու իմաստաբանական տարբերութիւններու հետ: Լեզուական արտայայտութիւններու իմաստի ճշգրիտ ըլլալը նկատի կ'առնուին անոնց գործածութիւնները կենդանի խօսքով:


== Յաւելեալ ==
Վերլուծութեան ոլորտի մէջ կը ներգրաւուին ճանաչողութեան նաեւ այնպիսի բնագաւառներ (աշխարհայեացք, բարոյագիտութիւն, գեղագիտութիւն), որոնք չունին ճշգրիտ գիտութիւններու տիպարով համակարգուած տեսական կառուցուածք: Լեզուաբանական փիլիսոփայութիւնը տարածք գտած է գլխաւորապէս Անգլիայի մէջ, Լ․ Վիդկընշթայնի ուշ աշխատութիւններու ազդեցութեամբ (Ճ․ Ռայլ, Ճ․ Օսթըն, Պ․ Ադրոսըն): Ամբողջութեամբ վերցուած վերլուծական փիլիսոփայութենէն, մերժելով վերացական բնազանցական մտածելակերպը, փիլիսոփայութիւնը կը յանգեցնէ լեզուատրամաբանական եւ մեթոտաբանական հետազօտութիւններու:
Մուհամմետ Ապտըլ Ուահապ

Մուհամմետ Ապտըլ Ուահապ, (արաբերէն՝ محمد عبد الوهاب‎, 13 Մարտ 1904, 13 Մարտ 1910, 1907, 1913, մոտ. 1900 կամ 1897, Գահիրէ, Եգիպտոսի խեդիվատ, Գահիրէ) 20-րդ դարու եգիպտացի երգիչ եւ երգահան է: Ան ստեղծած է Ya Beladi երգը, որ եղաւ Լիպիային ազգային քայլերգը 1951 թուականէն մինչեւ 1969 թուական: Ան նաեւ յօրինեց Թունիսին եւ Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններուն ազգային քայլերգները, ինչպէս նաեւ բազմաթիւ Եգիպտական ազգային երգեր:


== Կենսագրութիւն ==

Մուհամմետ Ապտըլ Ուահապը ծնած է 1902 թուականին, Գահիրէ, Եգիպտոս՝ Պապ էլ Շերիյահ անունով թաղամասի մը մէջ ու ներկայիս հոն կը գտնուի իր յուշարձանը: Ան իր երաժիշտի մասնագիտութիւնը սկսաւ փոքր տարիքէն եւ իր առաջին համերգը ժողովուրդին առջեւ կատարեց 7 տարեկանին: Իսկ 13 տարեկանին թողարկեց իր առաջին արձանագրութիւնը։


== Ֆիլմերու գործընթացքը ==

1933 թուականին, Մուհամմետ Ապտըլ Ուահապը սկսաւ յօրինել իր ոճով արաբական երգեր: Ան նաեւ մասնակցեցաւ Ֆրանսական երաժշտական ֆիլմի մը մէջ։ 1933 թուականէն մինչեւ 1949 թուական ան հրատարակեց 8 երաժշտական ֆիլմեր: Անոր ֆիլմերը կը ներկայացնեն արաբական աւանդութիւնն ու մշակոյթը: Ան մասնակցութիւնը բերաւ իր ֆիլմերէն մէկուն մէջ (The White Flower) որ մինչեւ այսօր Եգիպտոսի բազմաթիւ բեմերուն վրայ կը ցուցադրուի:
Ապտուլ Ուահապը հրատարակած է աւելի քան 1820 երգեր եւ կը նկատուի Եգիպտական նորագործական երաժիշտներէն մէկը:
Մուհամմետը մահացաւ սրտի արկած է 4 Մայիս, 1991 թուականին:


== Ֆիլմեր ==
Որպէս դերասանThe White Rose (1933)
Doumou' el Hub (Love's Tears) (1936)
Yahya el Hub (Long Live Love) (1938)
Yawm Said (Happy Day) (1939)
Mamnou'a el Hub (Love Is Forbidden) (1942)
Rossassa Fel Qalb (A Bullet in the Heart) (1944)
Lastu malakan (I'm No Angel) (1947)
Յոնիական ծով

Յոնիական Ծով  (հին յուն․՝ Ἰόνιον Πέλαγος, Իոնիոն, յուն․՝ Ιόνιο Πέλαγος [iˈonio ˈpelaɣos], իտալ.՝ mar Ionio [mar ˈjɔːnjo]), Միջերկրական Ծովու կեդրոնական մասը՝ Պալքանեան ու Ափենինեան թերակղզիներու եւ Սիցիլիա, Քիթիրա ու Կրետէ կղզիներուն միջեւ։ Հիւսիսէն Օթրանթոյի նեղուցով միացած է Ատրիաթիկ ծովին, արեւմուտքէն Մեսինայի նեղուցով` Թիրենեան ծովին։ 

Մակերեսը 169 հազար քմ ² է, իսկ խորութիւնը կը հասնի մինչեւ 5121 մեթր։ Միջերկրական Ծովուն ամենախորունկ մասը Յոնիական ծովուն մէջ գտնուող Քալիփսօ խորամասն է 5,267 մեթր խորութեամբ, Պելոպոնեսի արեւմուտքը գտնուող Փիլոս ծովեզերիայ քաղաքէն հարաւ արեւմուտք։
Խոշոր ծոցերը՝ Փաթրայի, Կորնթոսի, Օթրանթոյի։
Ծովուն արեւելքը կը գտնուին Յոնիական կղզիները։
Գլխաւոր նաւահանգիստները՝ Փաթրա, Քերքիրա (Յունաստան), Թարանթօ, Քաթանիա (Իտալիա)։


== Անուանում ==
Անուանումը ստացած է յոնիացիներէն. հին յունական ցեղի անունէն։ Այդ ցեղը կը բնակէր Ատիկէի, Էվիայի մէկ մասին, Հիոս, Սամոս, Նաքսոս եւ այլ կղզիներու մէջ։
Ք.Ա. 11րդ մինչեւ Թ․ դարերուն ընթացքին Յոնիացիներ կը գաղթեն եւ գաղթօճախներ կը ստեղծեն Փոքր Ասիոյ թերակղզիի արեւմտեան ափի միջին մասին (Յոնիա մարզը), Սեւ եւ Մարմարա ծովերու ափերը։
Թեհրան

Թեհրան, Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան մայրաքաղաքը։ Կը գտնուի Ալ Պորզ լեռներու հարաւային նախալեռներուն մէջ։ Բնակչութիւնը՝ 8 693 706 մարդ (2016)։


== Պատմութիւն ==
Կ՛ենթադրուի, որ հիմնուած է 9-րդ դարուն Ռէյ քաղաքին մօտ, որպէս փոքրիկ բնակավայր։ Թեհրանի մասին, որպէս քաղաքի առաջին յիշատակութիւն, կը վերաբերի 12-րդ դարուն։ 1785-էն Իրանի մայրաքաղաքն է։ Որոշ հետազօտողներ անունը ստուգաբանած են որպէս «հարթավայր», ոմանք ալ՝ «մաքուր կամ գեղեցիկ քաղաք»:


== Բնակչութիւն ==


== Կրթութիւն ==
Թեհրան՝ Իրանի տարածքին, ամենամեծ կրթական համայնքն է։ Ներկայիս կան մօտ 50 մեծ գոլէճներ եւ համալսարաններ՝ Մեծ Թեհրանի մէջ։ Սամուէլ Մայքըլ Ճորտընի (Samuel M. Jordan) եւ այլոց ջանքերով, Թեհրանի մէջ բացուեցաւ՝ «Թեհրանի Ամերիակեան Գոլէճ»ը (American College of Tehran)։ Թեհրանի ամէնէն յայտնի համալսարններն են՝ Թեհրանի համալսարանը, Թեհրանի բժշկական գիտութիւններու համալսարանն ու Շարիֆ արուեստագիտութեան համալսարանը։


== Պատկերասրահ ==
13 Սեպտեմբեր

13 Սեպտեմբեր, տարուան 256-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 257-րդ) օրն է։


== Դէպքեր ==
1822, կը վերջանայ Սփեցեսի նաւամարտը (1822) կամ Նաֆփլիոյի նաւամարտ եւ կամ՝ Արմաթայի նաւամարտ (յուն․՝ Ναυμαχία των Σπετσών կամ Ναυμαχία του Ναυπλίου)․ յոյներուն եւ օսմանցիներուն միջեւ տեղի ունեցած վճռական նաւամարտ, Յունական 1821-ի Ապստամբութեան ընթացքին։
1922, կը սկսի Իզմիրի պաշարումը եւ հրկիզումը թրքական զօրքերէն
1988․ «Քոսթա Րիքայի Ազգային մարզադաշտ»ին մէջ (Սան Խոսէ, Քոսթա Ռիքա) տեղի կ՛ ունենայ Մարդու Իրաւունքներ, Հի՛մա շարժումին նուիրուած համաշխարհային շրջապտոյտին 7-րդ համերգը


== Ծնունդներ ==
1959, Սեւադա Գրիգորեան, հայ նկարիչ։
1887, Բագրատ Արազեան, ճարտարապետ (մահ.՝ 1957)։


== Մահեր ==


== Տօներ ==
Պեռոկալ

Պեռոկալ (սպ.՝ Berrocal), քաղաք եւ համայնք, Սպանիոյ մէջ։ Ան մաս կը կազմէ Անտալուս ինքնավար մարզի Ուէլւայի նահանգին։ Համայնքը կը գտնուի Կուէնկա-Մինէրա գաւառի կազմին մէջ։ Տարածքը 126 ք.մ. է։ Բնակչութիւնը՝ 358 մարդ (ըստ 2010 թուականի մարդահամարի տուեալներուն)։ Մարզը կառավարման կեդրոնէն կը գտնուի 79 ք.մ. հեռաւորութեան վրայ։


== Բնակչութիւն ==


== Ծանօթագրութիւն ==


== Արտաքին յղումներ ==
Berrocal — Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía
- Web oficial del Ayuntamiento de Berrocal
1 Սեպտեմբեր

1 Սեպտեմբեր, տարուան 244-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 245-րդ) օրն է

Տարուայ աւարտին կը մնայ 121 օր


== Դէպքեր ==
1920՝ Ֆրանսան յայտարարեցաւ Պէյրութ մայրաքաղաքով Լիբանան պետութիւն ստեղծելու մասին
1939` Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի առաջին օը
1951՝ Լոնտոնին մէջ բացուեցաւ առաջին սիւփըրմարքեթը


== Ծնունդներ ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1 Սեպտեմբերի ծնածներ

1889՝ Վահան Թոթովենց (սպաննուած 1938, Երեւան) գրող
1906՝ Միսաք Մանուշեան (Missak Manouchian, մ.1944, Ֆրանսա) հայազգի բանաստեղծ
1919՝ Յակոբ Փափազեան (մ.1997) հայագէտ
1970՝ Շահէ Քէշիշեան , երաժիշտ, խմբավար ‎‎
1990՝ Մելանի Ռընէ (Mélanie René), զուիցերացի երգչուհի, երգահան
1995՝ Մունիր Էլ Հատատի (Munir El Haddadi), սպանացի ֆութպոլիստ ‎‎


== Մահեր ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1 Սեպտեմբերի մահացածներ


== Տօներ ==
 Ուզպեքիստան՝ Անկախութեան օր (Խորհրդային Միութենէ, 1991)
Լուիզ Մանուկեան Սիմոն

Լուիզ Մանուկեան Սիմոն (անգլերէն՝ Luise Manoogian Simone 19 Մայիս, 1933, Տիթրոիթ, Միշիկըն, Միացեալ նահանգներ - 18 Փետրուար 2019) հայ-ամերիկեան բարերար։ Ան Հայկական բարեգործական ընդհանուր միութեան (ՀԲԸՄ, անգլերէն՝ AGBU) նախագահը եղած է 1989-2002 թուականներուն։
Լուիզ Մանուկեան ծնած է Տէտրոիթ։ Անոր հայրը յայտնի հասարակական գործիչ, Հայաստանի հանրապետութեան ազգային հերոս, բարերար Ալեք Մանուկեանն է, որ մեծ ներդրում ունեցած է աշխարհի հայութեան համախմբման գործին մէջ։
1989 թուականին դարձած է ՀԲԸՄ նախագահ իր հօր յաջող նախագահութենէ ետք։ 1962 թուականին անոր ծնողքը հիմնադրած են «Լուիզ-Սիմոն Մանուկեան» հիմնադրամը, որ յետագային վերանուանուեցաւ «Մանուկեան Սիմոն» հիմնադրամ։ 2007 թուականին $ 1.2 միլիոն ֆինանսաւորեցաւ Միշիկընի համալսարանի հայ ուսանողները 1979 թվականին։ 1979 թուականին Լուիզ Մանուկեանը ծառայութեան է անցած է Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան արեւմտեան թեմին, եղած է առաջին կին ծառայողը։
2000 թուականին Լուիզը եւ իր եղբայր Ռիչըրտ Մանուկեանը 2 միլիոն տոլլար նուիրաբերած են Երեւանի Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ շինարարութեան։


== Անձնական Կեանք ==
Լուիզ Մանուկեան ամուսնացած է Արման Սիմոնին հետ եւ ապրած՝ Մէնհէթըն։ Լուիզ Մանուկեան Սիմոնն ունի մեկ աղջիկ՝ Քրիսթինէ, եւ երկու տղայ՝ Դաւիթ եւ Մարք։


== Ծանօթագրութիւններ ==

։
Յարութիւն Սվաճեան

Յարութիւն Սվաճեան (1831, Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1874, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն)՝ 19-րդ դարու հայ յառաջադէմ մտաւորական, «Մեղու» պարբերականի հիմնադիրն ու խմբագիրը։


== Կենսագրութիւն ==
Սվաճեան ծնած է Պոլիս։ Ան թէպէտ չէ կարողացած ստանալ կանոնաւոր կրթութիւն, սակայն ինքնաշխատութեամբ ձեռք բերած է լայն տեսական պատրաստութիւն ու դարձած է արեւմտահայ յառաջադէմ մտաւորականութոան ականաւոր ներկայացուցիչը։ Սվաճեան համարձակօրէն կը պայքարէր կղերա-ֆէոտալական հոսանքի եւ այլ հակաժողովրդական, պահպանողական խումբերու դէմ։ Այդ պատճառով ալան բազմիցս հալածանքներու ենթարկուած է թուրք պաշտօնեաներու, ազգադաւ հայ հարուստներու ու մտաւորականների կողմէ։ Եղած է Միքայէլ Նալբանդեանի համախոհը։
Սվաճեան Կ.Պոլսոյ մէջ՝ 1856-ին, հիմնած եւ խմբագրած է «Մեղու» պարբերականը (1856-1874)։ «Մեղու» պարբերականին մէջ հատարակած է Նալբանդեանի յեղափոխական դյառաջադիմական գաղափարներով տոգորուած յօդուածները։
Սվաճեանի խմբագրած «Մեղու»ն արեւմտահայ իրականութեան մէջ կարեւոր դեր կատարած է ինչպէս հակաժողովրդական հոսնքներու դէմ մղած պայքարին մէջ, այնպէս ալ աշխարհիկ գրականութեան ստեղծման, գիտութեան, լուսաւորութեան ու կրթութեան տարածման գործին մէջ։ Միքայէլ Նալբանդեան յայտարարած է. 

1872-1874 թուականներուն «Մեղուն» շարունակած է հրատարակել Յակոբ Պարոնեանը։


== Գրականութիւն Յ. Սվաճեանի մասին ==
Հայ նոր գրականութեան պատմութիւն, հատոր 2 (հատորին մէջ զետեղուած է «Յարութիւն Սվաճեան» գլուխը, որ գրած է Ասատուր Ասատրեանը), Երեւան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1962, 516 էջ։
Ասատուր Ասատրեան, Յարութիւն Սվաճեան, Երեւան, 1967, 238 էջ։


== Աղբիւրներ ==
Թ. Գ. Ճուհարեան «Հայ Գրականութիւն», 1990 թ, «Լոյս» հրատարակչութիւն։
Արսէն Ճանեան

Արսէն Ճանեան (10 Յունուար 1938(1938-01-10), Վագըֆ), հայ բանաստեղծ։


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է Իսքենտերուն, Մուսատաղի Վագըֆ գիւղը՝ Տեղւոյն նախակրթարանը աւարտելէ ետք եկած է Պոլիս, իբրեւեւ Դպրեվանքի սան։
Մխիթարեան լիսէն աւարտած է 1960 թուականին։ Ապա վկայուած է Իսթանպուլի Հսմալսարանի փիլիփոյական եւ մանկավարժական ճիւղերէն, եւ կը զբաղի ուսուցչութեամբ։
Սկսած է բանաստեղծութիւն գրել լիսէի ուսանողութեան շրջանին։
Այժմ կ'ապրի Հայաստան:


== Գործերէն ==
Պոլսոյ մէջ հրատարակած է հետեւեալ բանաստեղծութեանց գիրքերը. 

«Արեւուն Տակ» (1962),
«Հովին Հետ» (1969),
«Ես Գալիս Եմ Իմ Պապի Գրկից» (2010)։


== Մարցանակներ ==
Արժանացած է 1967-1968 տարեշրջանին՝ «Սարգիս Պողոսեան» մրցանակին։