Ճէյմս Պաղեան

Ճէյմս Ֆիլիփ Պաղեան (անգլերէն՝ James Philipp Bagian, 22 Փետրուար 1952(1952-02-22), Ֆիլատելֆիա, Փենսիլվանիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), Ամերիկահայ երկրաչափ, մարզիկ, բժշկագէտ, առաջին հայ տիեզերագնացը։


== Կենսագրութիւն ==


=== Ծագում ===
Ճէյմս Ֆիլիփ Պաղեան ծնած է 22 Փետրուար 1952-ին, ԱՄՆ-ի Փենսիլվենիա նահանգինՖիլատելֆիա քաղաքին մէջ։ Նախնիներուն մականունը եղած է Կունտեպաղեան, բայց ԱՄՆ-ի ներգաղթային ծառայութեան աշխատակիցները կրճատած են եւ դարձուցած՝ Պաղեան։
Ճէյմս Պաղեանի հօր մեծ հայրը՝ Նազարէթ Կունտեպաղեան, Միացեալ Նահանգներ գաղթած է 1913-ին Արաբկիրէն։ Ամուսնացած է ԱՄՆ-ի Մալատիա նահանգին մէջ, աւելի շուտ՝ (1908-ին), գաղթած Սաթենիկին հետ։ Ճէյմս Պաղեանի հայրը՝ Ֆիլիփը, ինչպէս նաեւ անոր եղբայրներն ու քոյրերը հարիւր տոկոսով հայ են, ծնած ԱՄՆ-ի մէջ։ Ճէյմսին մայրը Գերմանուհի է։ 
Հայրը օդաչու եղած է։


=== Կրթութիւն ===
Յաճախած է Ֆիլատելֆիոյ կեդրոնական միջնակարգ դպրոցը։
1969-1973 թուականներուն ուսած է «Drexel» համալսարանին մէջ՝ ստանալով երկրաչափի դիրքը։ Ապա ուսումը շարունակած է «Thomas Jefferson» համալսարանին մէջ եւ 1977-ին, ստացած է բժշկական գիտութիւններու բժիշկի կոչումը։


=== Աշխատանքային գործունէութիւն ===
1974-1978 թուականներուն մասնակած է բազմաթիւ մրցոյթներու, իսկ 1982-ին ներառուած է ԱՄՆ-ի տիեզերագնացներու խումբին կազմին մէջ։
1973-ին իբրեւ երկրաչափ աշխատանքի անցած է Պրիսթոլ քաղաքի «3Մ» գործարանին մէջ։
1976-1978 թուականներուն ԱՄՆ ռազմածովային փորձարարական կեդրոնին (Մերիլենտ նահանգ) երկրաչափը եղած է։
1978-ին իբրեւ վիրաբուժ եւ բժիշկ, աշխատած է Լէոնիտ Ճեքսընի անուան կեդրոնին մէջ՝ միաժամանակ ուսանելով ԱՄՆ Ռազմական ուժերու թռիչքային վիրաբուժութեան եւ ԱՄՆ Ռազմական ուժերու տիեզերական բժշկութեան դպրոցներուն մէջ։
1986-ին ստացած է մասնագիտական երկրաչափի դիրքը, իսկ 1987-ին՝ տիեզերանաւի բժիշկի դիրքը։
Յուլիս 1980-ին, իբրեւ տիեզերագնաց սկսած է աշխատիլ ՆԱՍԱ-ին մէջ (Ամերիկեան ազգային տիեզերական գործակալութիւն)։
Պաղեան ունեցած է տիեզերական բժշկութեան տիտղոսը, եղած է ՆԱՍԱ-ի Օդաչու-վիրաբուժներու միութեան, Ամերիկացի երկրաչափ միութեան, Ալֆա եւ օմեկա Տիեզերագնացներուն եւ այլ կազմակերպութիւններու անդամ։


=== Թռիչք տիեզերանաւով ===
13-18 մարտ 1989-ին, որպէս բժշկակենսաբանական մասնագէտ, առաջին անգամ թռիչք կատարած է ամերիկեան տիեզերանաւով։ Ան մարդկային գործօններու, շրջակայ միջավայրի եւ տիեզերանաւորդներու բժշկութեան վերաբերեալ բազմաթիւ աշխատութիւններու հեղինակ է։
Ճէյմս 337 ժամ անցուցած է տիեզերքի մէջ։
Այժմ Պաղեանը կը զբաղի կենսաբժշկական աշխատանքներով եւ կը ղեկավարէ «բուսակերներու առողջութեան պահպանման» ազգային կեդրոնը։


=== Ընտանիք ===
Հայ տիեզերագնացը ամուսնացած է ամերիկացի Տանթ Պենսընին հետ։ Ունին չորս զաւակ։


=== Պարգեւներ ===
Իր գործունէութեան համար Պաղեան պարգեւատրուած է ՆԱՍԱ-ի մետալով,
տիեզերագնացութեան միջազգային վկայականով,
տիեզերական հիւանդութիւններու բուժման ձեւերու մշակման մետալով,
1989 եւ 1991 թուականներուն դէպի տիեզերք կատարած թռիչքներուն համար՝ ՆԱՍԱ-ի մրցանակներով։


== «Տիսքաւըրի» (STS-29) ==
Թռիչք՝ 13 Մարտ, 1989-ին, 14։57։00 UTCՎայրէջք՝ 18 Մարտ, 1989-ին 14։35։51 UTC
Անձնակազմ

 ԱՄՆ (ՆԱՍԱ)։ Մայքլ Քոուտս (2) - հրամանատար,
 ԱՄՆ (ՆԱՍԱ)։ Ճոն Պլահա (1) - օդաչու,
 ԱՄՆ (ՆԱՍԱ)։ Ճէյմս Պաղեան (1) - թռիչքին ծրագիրին մասնագէտ - թիւ 1,
 ԱՄՆ (ՆԱՍԱ)։ Ճէյմս Պակլի (3) - թռիչքին ծրագիրին մասնագէտ - թիւ 2,
 ԱՄՆ (ՆԱՍԱ)։ Ռոպuրթ Սպինկեր (1) -թռիչքին ծրագրի մասնագէտ -թիւ 3:STS-29 ի անձնակազմը լրիւ յանձնուած էր 61-H արշաւախումբի կազմին, բայց 1988-ին, թռիչքին ծրագիրին թիւ 1 մասնագէտը կը նշանակուի Ճէյմս Պաղեանը։


== «Քոլումպիա» (STS-40) ==

Թռիչք՝ 5 Յունիս, 1991-ին 13։24։51 UTCՎայրէջք՝14 Յունիս, 1991-ին 15։39։11 UTC
Անձնակազմ

 ԱՄՆ (ՆԱՍԱ)։ Պրայըն Օ' Քոննըր (2) - հրամանատար,
 ԱՄՆ (ՆԱՍԱ)։ Սիտնի Քուտիերրես (1) - օդաչու,
 ԱՄՆ (ՆԱՍԱ)։ Ճէյմս Պաղեան (2) - թռիչքի ծրագիրի մասնագէտ - թիւ 1,
 ԱՄՆ (ՆԱՍԱ)։ Թամարա Ճերնիգան (1) - թռիչքի ծրագիրի մասնագէտ - թիւ 2,
 ԱՄՆ (ՆԱՍԱ)։ Մարկարեդ Սետտոն (2) - թռիչքի ծրագիրի մասնագէտ - թիւ 3,
 ԱՄՆ (ՆԱՍԱ)։ Էնտրիւ Կեֆֆնի (1) - օգտակար բեռներու մասնագէտ - թիւ 1,
 ԱՄՆ (ՆԱՍԱ)։ Միլլի Հիւզ-Ֆուլֆորտ (1) - օգտակար բեռներու մասնագէտ - թիւ 2:


== Արտաքին յղումներ ==
Ճէյմս Պաղեանին կենսագրութիւնը (անգլերէն)
ՆԱՍԱ-ի պաշտօնական կայք. կենսագրութիւն (անգլերէն)