Մինաս Բժշկեան

Հայր Մինաս Բժշկեան (15 Հոկտեմբեր 1777(1777-10-15), Տրապիզոն, Օսմանեան Կայսրութիւն - 26 Նոյեմբեր 1851(1851-11-26), Վենետիկ, Աւստրիական Կայսրութիւն), հայ բանասէր, մանկավարժ, պատմաբան, ազգագրագէտ, երաժշտագէտ, Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութեան անդամ։


== Կենսագրութիւն ==
Հայր Մինաս Բժշկեան ծնած է Տրապիզոն, 15 Հոկտեմբեր 1777-ին։ Վարդապետ ձեռնադրուած է Ս. Ղազարի մէջ, 1804-ին։  Շուտով, միաբանութիւնը զինք ղրկած է Թուրքիա՝ կրթական առաքելութեամբ։ Շրջան մը գործած իր ծննդավայրին մէջ, շրջան մըն ալ Պոլիս:
1825-ին հեռացած է Թուրքիայէն ու հաստատուած՝ Ղարասու-բազար (Խրիմի թերակղզին), որպէս տեղւոյն հռոմէադաւան հայերու հոգեւոր հովիւ։ Շուրջ քսան տարի գործած է հոն, անդադար շարունակելով իր կրթական ու գրական աշխատանքները։
Իբրեւ լեզուագէտ, զբաղած է քերականական հարցերով։ Հայ հին ձայնագրութեան եւ երաժշտական խազերու մասնագէտ եղած է։
Բազմաշնորհ վարդապետը վախճանած է Վենետիկ, 1851-ին։


== Հրատարակութիւններ ==
Հայր Մինաս Բժշկեան եռանդուն կողմնակից էր աշխարհաբարի։ Պոլիս ապրած ժամանակաշրջանին աշխարհաբարով թատերգութիւններ գրած է՝ դպրոցական բեմերու համար։ Այդ թատերգութիւններէն ոմանք իր իսկ հսկողութեամբ ներկայացուած են Տիւզեաններու Գուրուչէշմէի ապարանքին մէջ, 1815-ին։
Բժշկեանի գլխաւոր մտասեւեռումը պատանիներու դաստիարակութիւնն էր։ Այդ հիմամբ ալ, 1815-ին հրատարակած է «Ճեմարան գիտելեաց» դասագիրքը, ուր կը խօսէր գիտութեան եւ արուեստներու տարբեր ճիւղերուն մասին։
1818-ին հրատարակած է «Հմտութիւն մանկանց» աշխարհաբար դասագիրքը (չորս մասերով):

1818-ին Բժշկեան ֆրանսերէնէ կատարած է «Առակք Եզովբոսի» 540 էջանի հայերէն թարգմանութիւնը (1818), որ քանիցս վերատպուած է։ Այս գիրքն ալ, նախորդներուն նման, տպուած է Վենետիկի մէջ։ Նոյն տարին, լոյս տեսած է ֆրանսերէնէ թարգմանած Ռոպենսոն Գրուզոյի պատմութիւնը, 600 էջ, աշխարհաբարով:
1817-1818 տարիներուն, Հ. Բժշկեան առիթ ունեցած է երկար ճանապարհորդութիւն մը կատարելու Սեւ ծովու ամբողջ երկայնքին՝ Տրապիզոնէն սկսեալ մինչեւ Պոլսոյ ափունքը։ 1819-ին առանձին գրքով հրատարակած է իր ուղեգրութիւնը՝ «Պատմութիւն Պոնտոսի, որ է Սեւ ծով» հատորը։

Այս ուղեգրութիւնը Հրանդ Տէր Անդրէասեանի կողմէ թրքերէնի թարգմանուած ու տպուած է 1967-ին, Պոլիս, «Karadeniz Kıyıları Tarih ve Coğrafyası 1817-1819» անունով։
1830-ին, Լեհաստան կատարած իր քննական մէկ ճամբորդութեան տպաւորութիւնները հաւաքած է «Ճանապարհորդութիւն ի Լեհաստան» հատորին մէջ (1830), նկարագրելով վերջալոյսն ու մաշումը լեհահայ պատմական համայնքին, որուն նախահայրերը Անիէն եկած էին։
1838-ին, մշակած ու հրատարակած է «Սրբազան պատմութիւն» խորագրեալ երկհատոր գործ մը, ուր կը խօսի քրիստոնեայ եկեղեցւոյ սկզբնաւորման ու օրէնքներուն, ինչպէս նաեւ Հռոմի քահանայապետերու պատմութեան մասին՝ Պետրոս Առաքեալէն մինչեւ Գրիգոր ԺԶ. պապը (1830-ական թուականներ)։
Հ. Բժշկեան ունի ռուսերէնի քերականութեան նուիրուած հայերէն աշխատասիրութիւն մը (1828), նաեւ՝ հայերէնի քերականութեան ռուսալեզու դասագիրք մը (1840)։ Քերականական այլ ձեռնարկ մըն ալ ինքզինք կը բացատրէ իր վերնագրով իսկ,- «Քերականութիւն բազմալեզու, յորում բովանդակին սկզբունք արաբացի, պարսիկ, օսմանեան եւ թաթար բարբառ, հանդերձ ծանօթութեամբք այլ եւ այլ լեզուանց» (1844)։ Ասոնց կողքին, գրած է կենսագրական բառարան մը՝ նշանաւոր դէմքերու մասին ամփոփ տեղեկութիւններով (1850)։


== Աղբիւրներ ==
ՄԻՆԱՍ ԲԺՇԿեԱՆ ՄԱՆՈՒԿԻ
Համշէնական Ինքնութիւնը Օսմանեան Փաստաթղթերում
Հայր Մինաս Բժշկեան, Պատմութիւն Պոնտոսի
Հայր Մինաս Բժշկեան. Երաժշտութիւն…
Հայր Մինաս Բժշկեան 1836 Պատմութիւն Վարուց Ռօպէնսօնին Քրիւզօէ
Հ. Մինաս Բժշկեան - Երաժշտութիւն 1815
"Բժշկյան,%20Մինաս%20Մանուկի,"  ԵՊՀ Գրադարանի քարտարան Բժշկեան, Մինաս Մանուկի,"'
"Բժշկյան%2C%20Մինաս%20Մանուկի%2C" Ճանապարհորդութիւն ի Լեհաստան եւ յայլ կողմանս բնակեալս ի Հայկազանց սիրելոց ի նախնեաց Անի քաղաքին / Շարագրեալ Տն.Հ. Մինասայ Բժշկեանց.
ԲԺՇԿԵԱՆ ՄԻՆԱՍ Ճեմարան գիտելեաց: Արդեամբք ազնուական Յակոբ Չէլէպիյի Տիւզեան: