armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Սարգիս Կարապետեան

Սարգիս Կարապետի Կարապետեան (նաեւ՝ Սերժօ կամ Սերգէյ Կարապետով, 1795, Մանիսա, Թուրքիա - 1869, Էօ­տէ­միշ, Իզմիրի մարզ, Թուրքիա), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1795 թ.-ին, Զմիւռնիոյ նահանգի Մանիսա քաղաքին մէջ։ Նախնական կրթութիւնէն ետք աւարտած է Զմիւռնիոյ Սբ. Մեսրոպեան վարժարանը։ 1818-22 թուականներուն ուսանած է Իտալիոյ Բիզայի համալսարանի բժշկական բաժինէն ներս ու ստացած՝ բժիշկի վկայական։
1822 թուականին վերադարձած է Զմիւռնիա եւ զբաղած է բժշկութեամբ։ 1822-23 թուականներուն [[Յունական ազգային-ազատագրական յեղափոխութիւն (1821 - 1829)|Յունական ազատագրական շարժման]] եւ անկախութեան պատերազմներու ժամանակ, Եուսուֆ փաշայի (եղած է անոր ամենավստահելի անձը) բանակի կազմին մէջ, որպէս զինուորական բժիշկ (գլխաւոր բժիշկ) ծառայած է Կրետէ եւ Մորա կղզիներուն մէջ։
1827 թուականին՝ Ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ, Եուսուֆ փաշայի հետ, որպէս բժիշկ, եղած է Ռումելիիի եւ Վառնաի մէջ։ 1828 թուականի Հոկտեմբերին` Օսմանեան բանակի պարտութենէն ու Վառնայի գրաւումէն ետք, Եուսուֆ փաշայի հետ գերի ինկած ռուսական զօրքին եւ թուրքական զօրապետերուն, սպաներուն ու զինուորներուն հետ միասին, իբրեւ ռազմագերի, գերեվարուած է [[Օտեսա]]։ 1828-33 թուականներուն, Օտեսայի մէջ գերի մնացած է, ուր ալ կոչուած է՝ Սերգէյ Կարապետով։
1833 թ.-ին, վերադարձած է Կ. Պոլիս ու մի քանի ամիս անց մեկնած՝ Զմիւռնիա։ 1833 թուականին, Կ. Պոլսոյ մէջ տեղեկանալով, որ Եուսուֆ փաշայի մասին զազրելի մեղադրանքներ ու դաւեր կը յօրինուին, իր կեանքի գնով, ամէն տեղ դիմած, պատմած, հերքած է անոր հասցէին հիւսուած մեղադրանքները։ Այնուհետեւ վերադարձած է Օտեսա ու բերած Եուսուֆ փաշային, որ վերագտած է իր նախկին հեղինակութիւնը, երախտապարտ ըլլալով յանուն իրեն սեփական կեանքը վտանգած բժիշկին։
1834 թ.-ին, տեղափոխուած ու հաստատուած է Կիլիկիոյ Էօտէմիշ աւանին մէջ։ Մահացած է 1869 թ.-ի Մայիսին, Էօտէմիշի մէջ` 74 տարեկան հասակին։


== Գրականութիւն ==
Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ, Սթանպուլ, 1950։
Չարըք Յ., Հայեր թուրքական պետութեան ծառայութեան մէջ, 1453 - 1953 (թուրքերէն), Սթամպուլ, 1953։
Յարման Ա., Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Քոսովո

Քոսովո (ալպ․՝ Republika e Kosovës, սերպ.՝ Република Косово), պաշտօնապէս Քոսովոյի Հանրապետութիւն, մասամբ ճանչցուած hարաւարեւելեան Եւրոպայի մէջ պետութիւն մըն է: Կը գտնուի Պալքանեան թերակղզի՝ Քոսովո աշխարհագրական տարածաշրջան։ Երկիրը ունի 1769285 բնակիչներ: Մայրաքաղաքը՝ Փրիշթինա, երկրի ամենամեծ եւ ամենախիտ բնակուած քաղաքն է: 
Սերբիոյ Հանրապետութեան սահմանադրութեան համաձայն ` Քոսովոյի տարածքը Սերպիոյ մաս կը կազմէ անոր մէջ որպէս Քոսովոյի եւ Մեթոխիայի ինքնավար երկրամասը (սերբ.՝ Аутономна покрајина Косово и Метохија, կրճատ՝ սերբ.՝ Космет), բայց Քոսովոն Սերբիայի Հանրապետութեան վերահսկողութեան տակ չէ ։ Քոսովոյի հիւսիսային Սերպաբնակ մասը Քոսովական կարավարութեան չի հնազանդիր։
Աթէնքի Ելեւթերիոս Վենիզելոս Օդակայան

37.936388888889°N 23.944444444444°E﻿ / 37.936388888889; 23.944444444444

Ելեւթերիոս Վենիզելոսի անուան Աթէնքի միջազգային օդակայան (ԱՄՕ, յուն․՝ Διεθνής Αερολιμένας Αθηνών «Ελευθέριος Βενιζέλος»,անգլերէն՝ Athens International Airport "Eleftherios Venizelos ԻԱԹԱ՝ ATH, ԻՍԱՕ՝ LGAV), գործարկուած 28 Մարտ 2001-ին, Աթէնքը եւ Աթթիկայի տարածքը սպասարկող կարեւորագոյն օդակայանն է: Յունաստանի ամենաբեռնուած օդակայանն է եւ Aegean Airlines-ի, ինչպէս նաեւ այլ յունական ընկերութիւններու գործունէութեան կեդրոնն է: Ներառուած է Օդակայաններու միջազգային խորհուրդի Խումբ 2-ը (10–25 մլն) եւ 2017-ի դրութեամբ Եւրոպային 27րդն է իր ծանրաբեռնուածութեամբ:


== Պատմութիւն ==
ԱՄՕ-ն տեղակայուած է կեդրոնական Աթէնքէն դէպի արեւելք 20 քիլոմեթրի վրայ։ Կոչուած է 1930-ականներու նշանաւոր քաղաքական գործիչ եւ Յունաստանի վարչապետ Ելեւթերիոս Վենիզելոսի անունով: Օդակայանի սեպհականատիրութիւնը 55%-45% հարաբերակցութիւնով բաժնուած է յունական պետութեան եւ մասնաւոր տէրերու միջեւ:

Օդակայանը կառուցուեր է հոս տեղափոխելու համար ներկայիս փակուած Էլլինիկոն միջազգային օդակայանը, որուն յագեցուածութիւնը այլեւս ընդլայնուելու տեղ չըլլալու կէտի մը հասած էր:
Ուղտեր

Ուղտեր (լատ.՝ Camelus), ուղտանմաններիու ընտանիքի ցեղ։ Խոշոր կենդանիներ են։ Կը բնակին անապատներու մէջ, կիսաանապատներու եւ տափաստաններու մէջ։ Ներկայիս գոյութիւն ունի ուղտերու երկու տեսակ՝

Երկսապատաւոր ուղտ (լատիներէն՝ Camelus bactrianus)
Միասապատաւոր ուղտ (լատիներէն՝ Camelus dromedarius)։


== Անուան ստուգաբանութիւն ==
Լատինական Camelus անուանումը ծագած է յունարէն «κάμηλος», «ճամալ» (արաբերէն՝ جَمَل‎‎, ивр. ‏גמל‏‎‎‎) բառերէն։


== Տարածուածութիւն ==
Ուղտերը տարածուած են միայն անապատային գօտիի մէջ, տափաստանային եւ չոր տարածքներուն, անոնք չեն կրնար ապրիլ խոնաւ վայրերու կլիմայի կամ լեռներու մէջ։ Ընտելացուած պայմաններուն ուղտերու երկու տեսակը Հին աշխարհի մէջ տարածուած էր Ասիոյ եւ Ափրիկէի բազմաթիւ մասերու մէջ։ Տրոմատերները կը հանդիպին Ափրիկէյի հիւսիսը հարաւային լայնութեան 1°, Արաբական թերակղզիի մէջ եւ Կեդրոնական Ասիոյ մէջ։ 19-րդ դարուն անոնք տեղափոխուեր են Աւստրալիա, ուր արագ յարմարուեցան տեղական կլիմայական պայմաններուն եւ այսօրուայ դրութեամբ ըստ քանակի անոնց թիւը հասեր է 50 հազարի։ Պաքթրիանները տարածուած են Փոքր Ասիայի մինչեւ Մենչժուրի ինկած մարզերու մէջ։ Աշխարհի մէջ կը հաշուըուի մօտ 19 միլիոն ուղտ, որմէ 14,5 մլն-ը կ'ապրի Ափրիկէի մէջ։ Միայն Սոմալի մէջ անոնց թիւը կը հասնի 7 միլիոնի, իսկ հարեւան Սուտանի մէջ՝ 3,3 մլն։


== Ուղտերու տեսակներ ==


=== Պաքթրիաններ ===

Կեդրոնական Ասիոյ մէջ բնակող երկսապատանի ուղտ պաքթրիանը  (Bactrian camel Central Asia) (Camelus bactrianus) ընտելացուած է մեր հեռաւոր նախնիներու կողմէ։ Մոնկոլիոյ եւ Արեւելեան Չինաստանի անապատներուն մէջ մինչեւ օրս ալ կարելի է հանդիպիլ վայրի պաքթրիաններու, ուր անոնք առաջին կարգին կը տուժեն ջուրի անբաւարարութիւնէն, քանի որ անապատներու մէջ մարդն առաջին հերթին կ'օգտագործէ բաց աղբիւրները։


=== Տրոմետարներ ===

Վայրի միասապատ տրոմետար ուղտերէն (Dromedary / Arabian camel)  (Camelus dromedarius) մեր օրերուն չեն պահպանուած։ Աւստրալիոյ կեդրոնական շրջաններուն մէջ կարելի է հանդիպիլ վայրի, նախկին ընտելացուած ուղտերու, որոնք սահմանափակող գործօններու բացակայութեան պատճառով անկանոն կը բազմանան։ Հին աշխարհի լայնարձակ տարածութիւններու չոր եւ տաք կլիմայական պայմաններու մէջ տրոմատերները ունին կարեւոր տնտեսական նշանակութիւն եւ կը կատարեն բազմաթիւ գործառոյթներ:
Մարիամ Ծաղիկեան (Գումբասեան)

Մարիամ Ծաղիկեան (Գումբասեան,1831, Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1909), հայ դերասանուհի։


== Կենսագրութիւն ==
Մարիամ Ծաղիկեան (Գումբասեան) ծնած է Պոլիս: Հօր անունն է Գալուստ: Ան առաջին անգամ բեմ կը բարձրանայ 1861-ին: Մարիամ միջակ կարողութեամբ դերասանուհի էր։ Ան փնտռուած դերասանուհի էր, ո՛չ թէ իր տաղանդին համար, այլ դերասանուհիներու հազուագիտ ըլլալուն պատճառով:
Արեւելեան թատրոնի ու Նաումի բեմերուն վրայ ծաղկելէ ետք, ան կը մասնակցի Վարդովեանի խումբին, ստանձնելով մայրական դերեր: Կ'ամուսնանայ Յովհաննէս Պիլէզիքեան-Գումբասեանի հետ ու կ'ունենան դուստր մը (Վերգինէ) եւ մանչ մը (Գրիգոր-Սանատրուկ), որ իր մօր կենսագրութիւնը գրքոյկով մը կը հրատարակէ, ձգտելով ի յայտ բերել մօրը տաղանդը:
Մարիամ Ծաղիկեան սկզբնական շրջանին կը ստանձնէ գլխաւոր դերեր: Գովեստի արժանի է իր յանդգնութիւնը: Այդ օրերուն անտեսելով հասարակութեան կարծիքը բեմ կը բարձրանայ, որպէս դերասանուհի մասնակցելով շարք մը ներկայացումներու: Իր լաւագոյն դերը եղած է Մատամ Պէրնիէն, «Փարիզու Աղքատները» թատերախաղին մէջ:
Մարիամ Ծաղիկեան Հայաստանեայց Եկեղեցւոյ պատկանող առաջին հայուհին եղած է, նկատի ունենալով որ հայ թատրոնի առաջին գործիչները իր օրերուն եղած են հայ կաթողիկէները:
Ան ծերութեան տարիքին կը քաշուի բեմէն: Կը մահանայ 1909-ին Կոստանդնուպոլիս: Իր աղջիկը՝ Վերգինէ Ծաղիկեան, որ կինն էր Գաբրիէլ Թոքաթլեանի, առաջին անգամ բեմ կը բարձրանայ 1875-ին, ստանձնելով փոքր դերեր:


== Աղբիւրներ ==
«Թատերական Դէմքեր», Նշան Պէշիկթաշլեան, 1969 Անթիլիաս, էջ 1091-1092։
Արմէն Տատուր

Արմէն Տատուր (1920 - 25 Նոյեմբեր 2008(2008-11-25), Լոս Անճելըս, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), Հայ գրող։


== Կենսագրութիւն ==
ծնած է Սելեւկիա, Կիլիկիա: Կիլիկիոյ պարպումէն ետք 1922-ին իր ընտանիքին հետ ապաստան գտած է Լառնաքա, կիպրոս: Ապա անցած է Եգիպտոս: Յաճախած է Զակազիկ քաղաքի Օշական Ազգային մանկապարտէզ-նախակըրթարանը եւ Գահիրէի Պէրպէրեան նախակրթարանը գիշերօթիկ։ Աուարտած է Հելիոպոլիսի Նոր ճեմարանը եւ Գահիրէի Ամերիկեան Համալսարանի գոլէճը։ Թղթակցութեամբ Լոնտոնէն վկայուած է որպէս ճարտարապետ 1946–ին։
Իր գրական առաջին փորձերը եղած են՝ Պէրպէրեան վարժարանի աշակերտութեան շրջանին գրած նամակները, որոնց մասին սապէս կը պատմէ ան. «12 տարեկանիսաշակերտ էի, առաջին բաժանումս էր տունէն. կարօտալի նամակներ կը գրէի ծնողքիս շաբաթը անգամ մը։ Կը պատմէի դասերէս, ուսուցիչներէս, ընկերներէս, խաղերէս ... կու տայի զուարճալի մանրամասնութիւններ: կը փորձէի համոզել թէ րոլորը գոհ էին ինձմէ։ Յետոյ
կու տայի ցանկը ապսպրանքիս, որուն մեծ մասը ուտելիք կ՚երթար ընկերներուս: Հազիւ թէ պատառիկ մը կը մնար ինծի ... : Տարիներ ետք երբ ձեռքս առի թուղթերս զորս մայրս պահեր էր քովը, շատ սիրեցի այդ պարզունակ, ծիծաղով համեմուած գիրերս, որոնք թարմաշունչ էին, կենսալի եւ սիրուն»։ Հրաչ Երուանդի խմբագրութեան օրով, այս նամակները լոյս տեսած են ««Պայքար» տարեգիրքին մէջ, 1955-ին։
իր առաջին պատմուածքը՝ «Թօփուզ» լոյս տեսած է Գահիրէի «Արեւ » օրաթերթին մէջ։ Վահան Թէթէեան ի առաջնորդութեամբ սկսած է մշակել հայ գրականութիւնը։ Եղած է անյագ ընթերցող մը եւ կարդացած՝ հայ եւ միջազգային վարպետներու գործերը։
Փորձած է գրական գրեթէ ամէն սեռ. նախընտրած է սակայն կարճ պատմըւածգն ու գրական փորձագրութիւնը, իրական կեանգէ քաղելով իր նիւթերը։
1948-ին լոյս կ՚ընծայէ պատմուածքներու անդրանիկ հատորը Կը Սիրեմ Աշխարհը 1963–ին՝ երկրորդդ հատորը Անապատին Խորերէն։
1969-ին բախտը կ՚ունենայ Սփիւռքահայութեան հետ Մշակութային կապի Կոմիտէի հրաւէրով Հայրենիք այցելելու եւ մասնակցելու Ամենայն Հայոց բանաստեղծ Յովհաննէս թումանեանի ծննդեան 100–ամեակի փառաւոր հանգիսութիւններուն։ Վերագարձին, ան իր տպաւորութիւնները տուած է «Արեւ»ին մէջ, երկար յօգուածաշարքով մը, որ ապա ամփոփուած է առանձին հատորի մը մէջ, Անկրնելի Ապրումներ վերնագրոփ 1971-ին։
1956-ին կազմած է Հայ Գեղարուեստասիրաց Միութեան 35 –ամեակի Յիշատակարան-Ալպոմը:
Անգլերէնէ հայերէնի թարգմանած է երեք թատրերգութիւններ, որոնցմէ երկուքը ներկայացուած են Գեղարուեստասիրաց Արիութեան թատերախումբին կողմէ, 1955 եւ 1965-ին:
Եգիպտահայութեան առաջին անգամ ներկայացուցած է Ուիլիըմ Սարոյեանը՝ հայերէնով:
Աշխատակցած է «Արեւ» եւ «Պայքար» օրաթերթերուն, «Պայքար» տարեգիրքին, «Նոր Գիր» եռամսեային, «Սովետական Հայաստան», «Ծիածան», «Շարժում» ամսագրերուն, «Նայիրի», «Աշխարհ», «Ջահակիր», «Արաքս», «Հայրենիքի Ձայն», «Սաւառնակ» շաբաթաթերթերուն, տալով պատմուածքներ, փորձագրութիւններ, երգիծական եւ հրապարագրական յօդուածներ, ակնարկներ ու թարգմանութիւններ։
Իր գրական անունն է Արմէն Տատուր։ Կը ստորագրէ նաեւ Հուր–Դիր եւ Այբ-Տիուն։
1980-էն սկսեալ հաստատուած է Գալիֆորնիա:
Արմէն Տատուրի գործերը տոգորուած են հայրենասիրական ու մարդասիրական զգացումնեբով։ Իր պատմուածքներուն հերոսները իրական կեանքէ առնուած համեստ, աշխատաւոր մարդիկ են։ Խոնարհ եւ անիրաւուած մարդոց երգիչն է ան։ Իր ոճը պարզ է, յստակ եւ պատկերալից։


== Աղբիւրներ ==
Սփիւռքահայ արդի գրականութիւն (խմբ. խմբագրող և համադրող՝ Սեդա Ծաղիկեան-Տէմիրճեան), Միշիկըն էջ 768։
Սուրբ Գէորգ Եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

Սուրբ Գէորգ Եկեղեցի անուանումը կրնայ ունենալ յետեւեալ կիրառումները՝

Սուրբ Գէորգ Եկեղեցի (Թիֆլիս)
Սուրբ Գէորգ Եկեղեցի (Լիմասոլ)
Սուրբ Գէորգ Եկեղեցի (Հալէպ)


== Տես նաեւ ==
Սուրբ Գէորգ
Լաւագոյն Նկարի Օսքար

Լաւագայոն Նկարի Օսքարը (անգլ.՝ Academy Award for Best Picture) Օսքարի տարեկան մրցանակներէն մէկն է, 1929էն ի վեր, ներկայացուած ֆիլմի Արուեստից եւ Գիտական Ակադեմիային (անգլ.՝ Academy of Motion Picture Arts and Sciences (AMPAS)) կողմէ: Այս մրցանակը կը տրուի մրցանակակիր ֆիլմի արտադրիչին եւ դերասանները չեն ստանար այս մրցանակը բացի եթէ ինքն է արտադրիչը: Լաւագոյն Նկարի մրցանակը միակ մրցանակն է, ուր բոլոր բաժամունքի դատական կազմերը կրնան իրենց ընտրութիւնները կատարել:

Լաւագոյն Նկարի մրցանակը ճանչցուած է իբրեւ ամէնէն յարգի Օսքարի մրցանակը, որովհետեւ կը ներկայացնէ ֆիլմի մը ամբողջական լաւորակ բեմադրութիւնը, դերասանութիւնը, երաժշտութիւնը, թատերագրութիւնը, խմբագրումը եւ այլըն: 1973էն ի վեր, Օսքարի ելոյթներու ամէնէն վերջը կը յայտարաուի Լաւագոյն Նկարի մրցանակակիրը:
Մեծ Աստիճանը (անգլ.՝ The Grand Staircase) Լոս Անճելըսի Տոլպի Թատերասրահի (ուր Օսքարի ելոյթները տեղի ունեցած են 2002էն ի վեր) մուտքին կը գտնուի, ուր կայ հատուկ ցուցադրութիւն մը բոլոր Լաւագոյն Նկար ստացած ֆիլմերու անուններուն: As of 2017, there have been 537 ֆիլմs nominated for Best Picture.


== Մրցանակակիրներու Ցանկ ==


=== 1920ականներ ===


=== 1930ականներ ===


=== 1940ականներ ===


=== 1950ականներ ===


=== 1960ականներ ===


=== 1970ականներ ===


=== 1980ականներ ===


=== 1990ականներ ===


=== 1990ականներ ===


=== 1990ականներ ===


=== 2000ականներ ===


=== 2010s ===
Կերպարուեստի Պետական Թանգարան (Շուշի)

Կերպարուեստի պետական թանգարան (Շուշի), հիմնուած է 2010-2013-ականներուն փրոֆեսոր Գրիգորի Արկադիի Գաբրիէլեանցի նախաձեռնութեամբ եւ օգնութեամբ։ Պաշտօնական բացումը տեղի ունեցած է 9 Մայիս 2013-ին՝ Շուշիի ազատագրման օրը։


== Պատմութիւն ==

Թանգարանի գաղափարը ծնած է 2010-ին ակադեմիկոս Գրիգորի Գաբրիէլեանցի մօտ, 3 տարուան ընթացքին Գաբրիէլեանցի նախաձեռնութեամբ հաւաքագրուած է թանգարանի ֆոնտը՝ բացառապէս արուեստագէտներու եւ հաւաքորդներու նուիրատուութիւններէն, որոնք կը շարունակուին մինչ օրս։ 9 Մայիս 2013-ին՝ Շուշիի ազատագրման օրը, Շուշի քաղաքին մէջ տեղի ունեցաւ Կերպարուեստի պետական թանգարանի բացումը։ Թանգարանը տեղակայուած է Շուշիի հին կառոյցներէն մէկուն՝ նախկին իջեւանատան վերականգնուած եւ վերակառուցուած շէնքին մէջ։


== Ցուցադրութիւն ==
Թանգարանի հաւաքածոն կազմուած է բացառապէս նուիրատուութիւններէ։ Թանգարանի շէնքը կառուցուած է պետական միջոցներով, Շուշիի նախկին իջեւանատան հիմքի վրայ՝ պահպանելով վերջինիս ճարտարապետական առանձնայատկութիւնները։ Բարձր ժայռին թիկնած Շուշիի թանգարանին մէջ ներկայացուած են Մարտիրոս Սարեանի, Պ. Կուզնեցովի, Մինասի, Նիկողաէոս Նիկողոսեանի, Դ. Վիլինսկիի, Ա. Սաֆոխինի, Գայիանէ Թբիլիսցիի, Յու. Գրիգորեանի, Ա. Յակոբեանի, Արմինէ Գալենցի եւ այլոց ստեղծագործութիւններ։
Ներկայացուած նկարներուն մէջ յատուկ տեղ կը զբաղեցնեն Ղարաբաղի նկարիչներու գեղանկարները։
Թանգարանի առանձնայատկութիւններէն է ստեղծագործութիւններու լայն աշխարհագրութիւնը՝ Հայաստան, Վրաստան, ՌԴ, ԱՄՆ, Ֆրանսա, Մատագասկար, Եթովպիա, Հայիթի, Մոնղոլիա, Ինտոնեզիա եւ այլն։


== Նուիրատուներ ==
Գրիգոր Գաբրիէլեանց, Ս. Յովհաննիսեան, Վ. Բագիրեանց, Շ. Խաչատրեան, Ե. Պոպով, Կարէն Աղամեան, Մ. Չալոյեան եւ ճանչցուած նկարիչներու շարքը. Սարեան, Մինաս, Գառզու, էդգար Շահին, Ժանսեմ, Յակոբ Յակոբեան, Բուռլիւկ, Ժիլինսկի, Սաֆոխին, Շեւչենկօ, Պլավինսկի եւ այլք։։


== Հասցէ ==
Պատկերասրահը կը գտնուի Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան Շուշի քաղաքին մէջ, Ղազանչեցոց փողոցի 24 հասցէով։


== Արտաքին յղումներ ==
Շուշիի կերպարուեստի պետական թանգարանին մէջ դասական երաժշտութեան համերգ էր
Հայ Բոյժ (հանդէս)

«Հայ Բոյժ», բժշկական եռամսեայ հանդէս։ Լոյս կը տեսնէ 1992 թուականէն, Կլենտըլի մէջ։ Ունի խմբագրական կազմ՝ Ա. Տոնոյեան, Հ. Այնթապլեան, Յարութիւն Սաղրեան, Վ. Ֆրանգեան։ Կը տպագրէ առողջապահութեան հարցերուն նուիրուած յօդուածներ։
Կիրակնօրեայ դպրոց

Կիրակնօրեայ դպրոց, սովորաբար քրիստոնէական ուղղուածութեան հանրակրթական դպրոց։
Կիրակնօրեայ դպրոցական դասերը սովորաբար կը նախորդեն կիրակնօրեայ եկեղեցական պատարագները։
Կիրակնօրեայ դպրոցները սկզբնաւորուած են 18-րդ դարուն՝ Անգլիոյ մէջ բանուոր երեխաները կրթելու համար։


== Ծանոթագրություններ ==
Դանիէլ Բէկ Փիրումեան

Դանիէլ Բէկ Փիրումեան (22 Նոյեմբեր 1861(1861-11-22), Նախիջեւանիկ, Ելիզավետպոլ Նահանգ, Ռուսական Կայսրութիւն - 1921, Վանաձոր, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), ռազմական գործիչ, Սարդարապատի ճակատամարտի գլխաւոր հրամանատար, ազգային հերոս, ռուսական բանակի գնդապետ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 22 նոյեմբեր 1861-ին, Արցախի Խաչէն գաւառի Նախիջեւանիկ գիւղը: Աւարտած է Շուշիի քաղաքային ուսումնարանը: Սորված է Թիֆլիսի հետեւակային իւնկերական ուսումնարանը, աւարտած է Օրանիենպաումի սպայական հրաձգային դպրոցի դասընթացը (1913): Ռուս բանակին մէջ ծառայած է 1881-ին: Ա. Համաշխարհային պատերազմի ժամանակ կռուած է Կովկասեան ռազմաճակատին վրայ, եղած է գումարտակի, գունդի հրամանատար:


== Ռազմական գործունէութիւն ==
1918 մայիսին երբ թրքական յառաջապահ ջոկատները արշաւած են դէպի Սարդարապատ կայարան` հոնկէ մօտենալով Էջմիածինին, Հայութեան համար այդ օրհասական պահուն վճռական դեր խաղցած են Դանիէլ Բէկ Փիրումեանի ռազմաճակատային մեծ փորձը։
Ան մեծ դեր ունեցած է Սարդարապատի ճակատամարտի յաղթանակի կերտման մէջ՝ ան փաստացի հանդիսացած է այդ ուղղութեան հայկական զօրամիաւորումներու ընդհանուր հրամանատարը:
26 մայիս 1918-ին Սարդարապատի ճակատամարտին, իբրեւ զօրամիաւորումի ընդհանուր հրամանատար, ցուցաբերած է զօրավարական հմտութիւն եւ արիութիւն` ռազմաճակատի կեդրոնական հատուածին մէջ ջախջախելով եւ ետ շպրտելով թուրքերը եւ ապահովելով յաղթանակ:
1918-ին 57 տարեկան Դանիէլ Բէկ Փիրումեանին շնորհուած է զօրավար-հազարապետի կոչում: Նորանկախ Հայաստանի Հանրապետութեան օրով ան առաջիններէն մէկն էր, որ պաշտօնապէս ստացած է այդ կոչումը:


== Կեանքին վերջին տարիները ==
Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան տարիներուն Դանիէլ Բէկ Փիրումեան տարբեր պաշտօններ զբաղեցուցած է Հայաստանի ռազմական գերատեսչութեան մէջ: 
1919-ին վերջը ան ստացած է զօրավար-տեղակալի կոչում եւ նշանակուած` Կարսի բերդի պարետ: Դժբախտաբար ինքնաշարժի արկածի մը պատճառով ան մարմնական մեծ վնասներ կրած է, որուն պատճառով ալ չէ կարողացած պատշաճ ձեւով կազմակերպել Կարսի բերդի եւ Կարսի ճակատի ինքնապաշտպանութիւնը 1920-ի աշնան կայացած թուրք-հայկական պատերազմի ժամանակ: Իսկ 30 հոկտեմբեր 1920-ին թուրքերու կողմէ Կարսի անառիկ բերդի գրաւումի ժամանակ գերի ինկած է: 
1921 Յունուարին զայն տեղափոխած են Ալեքսանդրապոլ (այժմ` Գիւմրի), ապա յանձնած` ռուսական 11-րդ Կարմիր բանակի ներկայացուցիչներուն:
1921-ին, Հայաստանի խորհրդայնացումէն  ետք Դանիէլ Բէկ Փիրումեան հայ բարձրաստիճան այլ սպաներու հետ պոլշեւիկներու կողմէ գնդակահարուած է Ղարաքիալիսա-Դիլիջան ճանապարհին: Այնուհետեւ զօրավարին դիակը հնարաւոր  եղած է գաղտնի տեղափոխել Էջմիածին եւ թաղել Սուրբ Գայեանէի վանքին կից գերեզմանատունը:
Հին Աստուածներ

Հին Աստուածներ, Լեւոն Շանթի թատերախաղերէն, գրուած (1912) թուականին:


== Նկարագրութիւն ==
Լեւոն Շանթի թատերական այս գործին ներշնչման աղբիւրը հանդիսացած է Ստեփանոս Օրբելեանի կողմէ աւանդուած Մաշտոց եպիսկոպոսի պատմութիւնը:
«Հին Աստուածներ»ը, խորհրդանշական պատկերներով կառուցուած, բանաստեղծական եւ փիլիսոփայական խորք ունեցող թատերգութիւն մըն է, որ նոր որակ մտցուց մեր գրականութեան մէջ յեղաշրջելով թատերական արուեստի նախկին ըմբռնումները:
Այս թատերգութեան ներկայացումները Կովկասի եւ Պոլսոյ մէջ մեծ խանդավառութիւն ստեղծեցին: Մտաւորականութիւնն ու մամուլը լուսարձակի տակ առին զայն: 


== Թատերգութեան Պատմութիւնը ==
Դէպքը տեղի կ'ունենայ Սեւանայ կղզիին վրայ: Գլխաւոր հերոսներէն մէկն է Վանահայրը, նախկին իշխան Յովհաննէս: Իր սիրած իշխանուհին ուրիշի հետ ամուսնացած ըլլալուն պատճառով աշխարհիկ կեանքէն կը քաշուի եւ կ'երթայ Սեւանայ կղզիին վրայ վանք մը հիմնելու: Իշխանուհին նիւթական իր ներդրումը կը բերէ, որպէսզի կղզիին վրայ գեղեցիկ տաճար մը կառուցուի:
Թատերգութեան երկրորդ տիպարն է՝ Աբեղան, միաբանութեան երիտասարդ եւ արժէքաւոր անձերէն մէկը: Օր մը երբ իշխանուհիին եղբօր աղջիկը՝ Սեդան իր հօր հետ կղզի կ'այցելէ, լաստը կը խորտակուի Սեւանի մէջ եւ Աբեղան շուտով կ'ազատէ Սեդային: Այդ վայրկեանէն սկսեալ Աբեղան կը սիրահարուի Սեդային: Կը փորձէ մոռնալ զինք, բայց չյաջողելով ի վերջոյ անձնասպան կ'ըլլայ նետուելով Սեւանի ալիքներուն մէջ:Վանահայրը երբ կը հաստատէ, որ նոր շինուող տաճարը մեղքի վրայ հիմնուած է, այսինքն՝ իր եւ իշխանուհիին նախկին սիրոյ յիշատակներուն վրայ, կը հեռանայ կղզիէն հինը քանդելու եւ նորը շինելու համար:


== Թատերգութեան Փոխաբերական Իմաստը ==
«Հին Աստուածներ»ը ընդհանուր գիծերով կը ներկայացնէ հոգիի եւ մարմինի, զգացումներու եւ բանականութեան, կիրքերու եւ կամքի յաւիտենական պայքարը: Հոն արտացոլուած են աշխարհիկ եւ հոգեւոր սկզբունքներու յաւերժական հակադրութիւնը: Աբեղան խորհրդանիշն է մարդկային բնազդին եւ զգացումներուն, իսկ Վանահայրը՝ կը մարմնաւորէ մարդկային կամքն ու բանականութիւնը: Մէկը հայեացքը կ'ուղղէ դէպի անցեալը՝ սկզբնականը, միւսը՝ դէպի անյայտ ապագան:
Երկու տիպարներն ալ կ'որոնեն երջանկութիւն եւ ներքին գոհունակութիւն: Վանահայրը զայն կը գտնէ կատարեալ մեկուսացման մէջ, Աբեղան՝ երազներու մէջ: Առաջինին համար լաւագոյն կեանքն է մտքի վայելքն ու առանձին խոկումը, իսկ երկրորդին համար՝ սրտի վայելքն ու երազանքը: Ոչ մէկը սակայն գոհացում կը ստանայ:


== Աղբիւրներ ==
Արդի Հայ Գրականութիւն, գեղապաշտ շրջան,1900-1915, Մուշեղ Իշխան, Պէյրութ, 1984:
Քերոս

Քերոս (յուն․՝ Κέρος), Էգէական ծովու կղզի, Փոքր Քիքլատես, Քիքլատես, Յունաստան։ Հնագիտական վայր։ Կը գտնուի Նաքսոս կղզիին հարաւ-արեւելքը, Ամորղոսին հիւսիս արեւմուտքը եւ Քուֆոնիսիային հարաւը։  


== Տեղեկութիւններ ==
Քերոս լեռնային, անջրդի ու դժուարամատչելի կղզին մըն է։  Կղզին ծանօթ է իր սպիտակ մարմար քարով։  Տարածութիւնն է 15,042 քլ․², իսկ ծովեզրն է՝ 27 քլ․։
Կղզիին կարգ մը տարածքներ, պարբերաբար աճուրդի կը տրուին անասնապահական գործունէութիւններուն համար։
Քերոս, Քուֆոնիսիա, Սհինուսա եւ Իրաքլիա կղզիներուն հետ իրենց միջերկրականեան հարուստ կենսաբազմազանութեան (ցամաքի եւ ծովու) շնորհիւ, բնապահպանման բնագառէն ներս իբրեւ CORINE բնասահմանուած են։
Կղզին 1968-էն անբնակ է։


== Պատմական ակնարկ ==

Հնադարին կղզին Քարոս , Քերիա եւ կամ Քերի՛ա կը կոչուէր․ անունին առաջին արձանագրութիւնը յայտնաբերուած է Ք․Ա․ 425-ին, Աթէնքի Դաշինքի անուանացանկին մէջ։  Կղզիին Քավոս Տասքալիու (արեւմտեան մաս) վայրը յայտնաբերուած են Քիքլատեան Մշակոյթի պատկանող բազմաթիւ հնագիտական իրեր, որոնք կը փաստեն թէ կղզին դասական շրջանին Տիլոսի նման սրբավայր եղած է։  
Միջնադարին ծառայած է իբրեւ ծովահէններու խարիսխ-թաքստոց։  Մինչեւ 1952 Ամորղոս կղզիին վրայ գտնուող Հազովիոթիսա վանքին սեփականութիւնն էր։   Իսկ այսօր՝ Ամորղոս քաղաքապետութեան եւ յայտարարուած է իբրեւ Հնագիտական վայր։
1963-ի, 1967-ին եւ 2006-2008 Քերոսի տարածքին հերթական կանոնաւորութեամբ հնագիտական պեղումներ կատարուած են։ 
Յայտնաբերուած հնագիտական իրերը կը ցուցադրուին Աթէնքի Հնագիական Ազգային Թանգարանին մէջ, ինչպէս նաեւ Նաքսոսի Հնագիտական Աթէնքի Ղուլանտրիս Քիքլատեան Մշակոյթի թանգարաններուն մէջ։


== Պատկերասրահ ==


=== Հնագիտական իրեր ===

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


=== Կղզին ===

		
		
		
    


== Տե՛ս նաեւ ==
ՔուֆոնիսիաՍհինուսաՏոնուսաՄաքարես կղզիներԻրաքլիաՆաքսոսԱմորղոս
Սերժ Թովմասեան

Սերժ Թովմասեան ծնած է 1943 թուականին, Թեհրանի մէջ։ Նախնական եւ միջնակարգ ուսումը կը ստանայ հայոց ազգային «Քուշեշ» եւ «Շահին» դպրոցներուն մէջ։ Տակաւին աշակերտ՝ հայ ժողովուրդի անցեալին, ներկային, ճակատագիրին եւ ազգային գերագոյն նպատակներուն հանդէպ յատուկ հետաքրքրութիւն ցոյց տուած Սերժ Թովմասեան կը դառնայ ՀՅԴ Պատանեկան միութեան անդամ:
Համեստ, նախաձեռնող եւ ընկերասէր պատանին շուտով կը գրաւէ իր պատասխանատուներուն ուշադրութիւնը: Կը ծանօթանայ հայ ժողովուրդի յեղափոխական անցեալին, կը կազմէ ոգի ու նկարագիր, կը ճշդէ իր կոչումը եւ կը միանայ իր պաշտած գաղափարներով ապրող ՀՅ Դաշնակցութեան շարքերուն:
Զինուորական ծառայութիւնը աւարտելէ ետք, Սերժ Թովմասեան տարի մը կ’ուսանի Իսֆահանի համալսարանի հայագիտական ամպիոնին մէջ, ապա՝ 1969-ին, կը փոխադրուի Պէյրութ եւ կը սկսի հետեւիլ կուսակցական դպրոցի դասընթացքներուն: Այս շրջանին ան նաեւ կը հետեւի Սէն Ժոզէֆ համալսարանի Արեւելեան դպրութեանց դպրոցի հայագիտութեան ճիւղի դասընթացքներուն եւ իր գործօն մասնակցութիւնը կը բերէ ուսանողական եւ կուսակցական կեանքին:
1970-1976 տարեշրջանը Սերժին համար կ’ըլլայ բեղուն գործունէութիւններու հարուստ ժամանակահատուած մը:
ՀՅԴ «Զաւարեան» ուսանողական միութեան մէջ իր լուռ, հեզահամբոյր, կենսունակ եւ բոլորանուէր նկարագրով յատկանշուած Սերժ Թովմասեան նախ կը ստանձնէ պատասխանատուութիւնը «Զաւարեան» աշակերտական միութեան Պէյրութի մասնաճիւղին, ապա կ’ընտրուի Ուսանողական մարմինի անդամ: Այս շրջանին ան նաեւ իր գործօն մասնակցութիւնը կը բերէ ՀՅԴ Լիբանանի երիտասարդական միութեան ծրագրումի եւ իրականացման աշխատանքներուն, իսկ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի բռնկումէն ետք, ամբողջութեամբ կը նուիրուի երիտասարդական շարքերու մարտական պատրաստութեան պատասխանատու գործին:
Նիկոլ Դումաններու եւ Գարեգին Նժդեհներու օրինակով մարտական ու մտաւորական տիպարները մէկ կերպարի մէջ միաձուլած Սերժը կը դառնայ հարազատ անդամը դաշնակցական բոլո՛ր ակումբներուն: Կը գործէ տիւ ու գիշեր՝ ի խնդիր լիբանանահայութեան ֆիզիքական պաշտպանութեան եւ հայ ժողովուրդի կենսական շահերու ապահովման: Եւ երբ կը հնչէ գերագոյն զոհաբերութեան պահը, կ’ընտրէ նահատակութեան ուղին՝ փրկելու համար տասնեակ մը մատղաշ կեանքեր:
28 Մարտ 1976 թուականին, Անթիլիասի «Աղբալեան» ակումբին մէջ անձնուրաց գաղափարապաշտներու փաղանգին վրայ գումարուեցաւ նոր անուն մը՝ Սերժ Թովմասեան, երբ գերագոյն զոհաբերութեան յեղափոխական աւանդին հաւատարիմ՝ ընտրեց նահատակութեան լուսապայծառ ուղին, որպէսզի ուրիշներ ապրին: