armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Մանստեւի վանք

Մանստեւի վանք կը գտնուի Թեղուտ գիւղէն 3 քմ հիւսիս-արեւելք (Գուլաբի կոչուող սարի ստորոտը), նոյնանուն` Մանստեւ գետակի աջափնեայ անտառապատ մասը, Ձորիգեղ կոչուող հին բնակավայրի հետ կապուեր է Մանստեւ գետակի վրայ կառուցուած քարէ կամուրջով:
Վանքէն պահպանուեր են եկեղեցին, կացարաններու եւ պարիսպի պատերու մնացորդները: Եկեղեցին երկլանջ կտուրով միանաւ թաղակապ դահլիճ է` 5.6 x 4.8 մ չափերով, արեւելեան մասին մէջ կ'աւարտի կիսաշրջանաձեւ խորանով, որուն երկու կողմերուն կան ¾ շրջանաձեւ կտրուածքի պատուհաններ: Վերջիններս կապուած են խորանի անկիւնային մասերու լիցքէն ազատ գլանաձեւ տարածութիւններու հետ: Մուտքերը երեքն են՝ հիւսիսային, հարաւային եւ արեւմտեան կողմերէն: Ծածկուած է կիսագլանաձեւ թաղով, որ միջին մասը ուժեղացուած է ուղղանկիւն կտրուածքի որմնամոյթերէն բարձրացող թաղակիր կամարով: Հարաւային եւ Հիւսիսային պատերու երկարութեամբ կատարուած են որմնակամարներ (4-ական), որոնց կրունկները կը հենուին պահունակ-սիւներու վրայ (բացի միջին մասէն, ուր հենարան կը ծառայեն որմնամոյթերը կամ որմնաթուղթերը): Արտաքին տեսքը աչքի կ'իյնայ վերասլաց ճակտոնապատերը, որոնց գագաթին, որպէս պահպանիչ խորհրդանշաններ, եղեր են խոյի գլուխ պատկերող քանդակներ: Երեսապատի եւ ձեւաւոր մասերու քարերը, ինչպէս նաեւ ծածկասալերը ամբողջութեամբ հանուած են: Հատուկենտ պահպանուածներէն կ'երեւի, որ կառուցուած է եղեր սրբատաշ խոշոր բազալտէ քարերով: Ունեցեր է մեծ բարձրութեան գոգաւոր տրամատի քիւ: Ներսի մասերը կոպտատաշ մանր բազալտէ քարերով են: Առաստաղի վրայ նկատելի են գաճաքարի մնացորդներ: Հիւսիսային ճակատի ողջ երկարութեամբ եղեր է կցակառոյց սրահ (մօտ 3 մ լայնութեամբ), որմէ պահպանուեր է միայն ստորին մասը:
Յուշարձանը աչքի կ'իյնայ քարի մշակման եւ կառուցողական բարձր յատկանիշներով, երկայնական պատերու որմնակամարներու իւրօրինակ հնարքով:
Մանստեւի վանքի վերաբերեալ պատմական տեղեկութիւններ կամ գրաւոր յիշատակութիւններ յայտնի չեն: Եկեղեցին կառուցման ոճով հարազատ է քաղկեդոնական դաւանանքի եկեղեցիներուն, որ հիմք կու տայ այն թուագրելու 13-րդ դարով:
Կամուրջը 17-րդ դարուն կառուցուած է Մանստեւ գետակի վրայ, դէպի Ձորագիւղ հին բնակավայրը տանող ճանապարհին, նեղ ու ժայռեղէն ափեր ունեցող նպաստաւոր տեղի մէջ։ Միաթռիչք է, ունի 6 մ լայնութեամբ կիսաշրջան կամարային բացուածք, ոու կեդրոնը զգալիօրէն բարձր է հենման կետերէն: Վերջիններուն վրայ կամարի կրունկները կը նստին ուղղաձիգ պատերու շնորհիւ: Երթեւեկելի մասը հողածածկ է՝ 3 մ լայնութեամբ: Կամուրջը կառուցուած է սրբատաշ բազալտէ ոչ խոշոր (30-35 սմ) քարերով: Վրան արձանագրութիւններ կամ յարդարանքի տարրեր չկան: Աչքի կ'իյնայ տեղերու հետ ունեցած բարենպաստ կապով, կառուցողական բարձր յատկանիշներով:
Հարաւ-արեւելեան մասին մէջ կը տարածուի հին գերեզմանոց, ուր աչքի կ'իյնայ Վարդան Զօրավար կոչուած խաչքարը:


== Գրականութիւն ==
Գառնիկ Շախկեան, «Լոռի Պատմութեան քարակերտ էջերը», էջ 128-129:
Վ. Աւետեան, Կիկլոպեան ամրոցներ Շնողի տարածք, «Լրաբեր հաս. գիտ.», 1979 № 6, էջ 112-114:
Գ. Երզնկեանց, Հնութիւնք հայրենեաց, Կայծոն կամ Շնող, «Արձագանք», 1895, № 30, էջ 2:


== Արտաքին յղումներ ==
Շաւարշ Միսաքեան

Շաւարշ Միսաքեան (աւազանի անունը՝ Եղիազար, 1884, Սեբաստիոյ նահանգ, Սեբաստիոյ Նահանգ (վիլայէթ), Օսմանեան Կայսրութիւն - 26 Յունուար 1957(1957-01-26), Նէյի-սիւր-Սեն, Սենա), հայ հրապարակագիր, ազգային-քաղաքական գործիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Շաւարշ Միսաքեան ծնած է Սեբաստիա նահանգի Զիմառա գիւղին մէջ։ Վեց տարեկանին ընտանիքը կը փոխադրուի Պոլիս, ուր Շաւարշ կը յաճախէ, յաջորդաբար, Գումգափուի Մայր Վարժարանը, Կալաթայի Կեդրոնականը եւ Կէտիկ Փաշայի Կարկուրեան դպրոցը։ Տասնվեց տարեկանին մուտք կը գործէ հրապարակագրութեան ասպարէզ՝ «Սուրհանդակ» թերթի խմբագրութեամբ։
Շաւարշ Միսաքեանի հրապարակագրական ինքնահաստատումը կը սկսի 1908-ին, երբ Զապէլ Եսայեանի, Գեղամ Բարսեղեանի եւ Վահրամ Թաթուլի հետ կը ձեռնարկէ Պոլսոյ «Ազդակ» շաբաթաթերթի հրատարակութեան։
1900ական թուականներուն, հրատարակած ու տարածած է յեղափոխական գրականութիւն, աշխատակցելով «Դրօշակ»ին եւ «Ռազմիկ»ին։ 1907ին մտած է Հ. Յ. Դաշնակցութեան շարքերը։ Օսմանեան Սահմանադրութեան վերականգնումէն ետք, հիմնած է «Արծիւ» գրատունը, որ նաեւ հրատարակչական դեր ունեցած է ։
1911-1912-ին ստանձնած է Կարնոյ հռչակաւոր «Յառաջ» թերթի խմբագրութիւնը։ իսկ այնուհետեւ վերադարձած է 1913-ին Պոլիս մաս կազմելու համար Հ.Յ.Դ. պաշտօնաթերթ «Ազատամարտ»-ի խմբագրութեան։ Խոյս տալով Ապրիլ 24ի ձերբակալութիւններէն, մօտ տարի մը ապրած է թաքստոցներու մէջ, ազատութեան մէջ գտնուող խումբ մը շարքայիններ գլխաւորելով, որպէս կուսակցական մարմին։ Արժէքաւոր տեղեկութիւններ եւ յօդուածներ հայթայթած է Սոֆիայի «Հայաստան» թերթին՝ ընթացող ճնշումներուն, աքսորներուն եւ ջարդերուն մասին։ Օսմանեան իշխանութիւնները, չկարենալով զինք գտնել, հայրը աքսորած են Գոնիա, բայց ան յաջողած է փախչիլ։ 
Շ. Միսաքեան պուլկարացի լրտեսի մը դաւաճանութեամբ ձերբակալուած է 26 Մարտ 1916ին, երբ փորձած է Պոլիսէն հեռանալ ու Պուլկարիա ապաստանիլ։ Բանտարկուած ու տանջանքներու ենթարկուած է։ Փորձած է փախչիլ՝ բանտի երրորդ յարկէն վար նետուելով, բայց ոտքը կոտրած ու բռնուած է։ Մահուան դատապարտուելով, մահավճիռը փոխարինուած է հինգ տարուան բանտարկութեամբ։ Բանտին մէջ մնացած է մինչեւ 17 Նոյեմբեր 1918, երբ  ազատ արձակուած է Մուտրոսի զինադադարէն ետք (30 Հոկտեմբեր 1918): 
1925-ին հիմնած է Փարիզի «Յառաջ» օրաթերթը, որուն հրատարակիչն ու վարիչ խմբագիրը մնացած է մինչեւ մահը։ Շաւարշ Միսաքեան «Յառաջ»-ի կողքին նաեւ մաս կը կազմէ «Դրօշակ»-ի խմբագրութեան ու կուսակցական բարձրագոյն պատասխանատու պաշտօն կը վարէ՝ իբրեւ Հ.Յ.Դ. Բիւրոյի անդամ, ապա Հ.Յ.Դ. Եւրոպայի Կեդրոնական կոմիտէի անդամ։ 
‎‎1943-ին, ազգային «Յառաջ» վարժարանի հիմնումէն ետք, անմիջապէս հիմը կը դրուի «Յառաջ» Պատանեկան միութեան, ԼԵՄ-ի «Շ.Միսաքեան» մասնաճիւղին՝ իբրեւ շարունակութիւն Մուսա Լերան պատանեկան միութեան։


== Արտաքին Յղումներ ==
Շաւարշ Միսաքեանի Պատմութիւնը 1884 Թ. Սեբաստիա։
Իվան Պունին

Իվան Պունին (ռուս.՝ Ива́н Алексе́евич Бу́нин, 22 Հոկտեմբեր 1870(1870-10-22), Վորոնեժ, Ռուսական Կայսրութիւն - 8 Նոյեմբեր 1953(1953-11-08)[…], Փարիզի 16-րդ շրջան, Ֆրանսա), ռուս արձակագիր, բանաստեղծ, Փեթերսպուրկի Գիտութիւններու ակադեմիայի ակադեմիկոս, Նոպէլեան մրցանակի դափնեկիր՝ գրականութեան գծով (1933)։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Վորոնեժ, որ ռուսական գաւառի գլխաւոր կեդրոն էր։ Ան ունեցած է երջանիկ մանկութիւն։ Շրջապատուած է խելացի եւ բարի մարդոցմով։ Անոր տնային առաջին ուսուցիչը եղած է Ռոմաշքովը։ Այնուհետեւ Պունինին հոգեբանութիւն, փիլիսոփայութիւն եւ հասարակական գիտութիւններ սորվեցուցած է իր աւագ քոյրը՝ Եուլիան։


=== Աշխատութիւններ ===
1891-ին Օրիոլի մէջ լոյս տեսած է իր երախայրիքը՝ «Բանաստեղծութիւններ» ժողովածուն, ապա՝ «Բաց երկնքի ներքոյ» (1898) եւ պուշկինեան մրցանակի արժանացած «Տերեւաթափ» (1901) ժողովածուները, որոնք կը յատկանշուէին բանաստեղծական դասական ձեւերու կատարելագործման որոնումներով եւ գիւտերով։
1899-ին ծանօթացած է Մաքսիմ Գորկիի հետ եւ գործակիցներ դարձած են երկար տարիներ։ 
Պուինինի հռչակը առաւել տարածուած է անոր «Գիւղը» (1910) վիպակուվ, ուր պատկերուած է Ռուսաստանի գիւղացիութեան վիճակը։
Թշնամաբար դիրքորոշուելուն հետեւանքով՝ 1917-ին ռուս պոլշեւիկներու կատարած Հոկտեմբերեան յեղաշրջումին դէմ, ան երկու տարի Մոսկուայէն հեռու եւ գիւղական շրջաններու մէջ ապրելէ ետք, 1920-ին խորհրդայիններու կողմէ վտարուած է Ֆրանսա, ուրմ մնացած եւ ստեղծագործած է աւելի քան 30 տարի, մինչեւ իր մահը՝ 1953։
Վտարանդի կեանքի այդ տասնամեակներուն արգասիքը եղած են․

«Միտիայի սէրը» (1925),
«Կոռնետ Էլագինի գործը» (1927),
«Արսէնեւի կեանքը» (1930) եւ բազում այլ ստեղծագործություններ, որոնց մէջ Պուինին վերծանած է երիտասարդ տարիներու իր յիշողութիւնները, յատկապէս ռուս աւատապետական կեանքի առանձնայատկութիւններն ու գալարումները։


=== Թարգմանութիւնները ===
Մեծարժէք է նաեւ Պուինինի թարգմանական ժառանգութիւնը. մանաւանդ անգլերէնէ՝ Հենրի Լոնկֆելլոյի եւ Ճորճ Պայրընի գործերէն իր կատարած թարգմանութիւններով, Պուինին կարեւոր տեղ գրաւած է ռուս գրականութիւնը եւրոպական աւանդներով հարստացնելու բնագաւառին մէջ։
1939-ին Գերմանիոյ մէջ եւ 1956-ին Մոսկուա, աւելի քան 12 հատորներով լոյս տեսած են Իվան Պուինինի երկերու լիակատար ժողովածուները։
Մակդիր

Մակդիր, գեղարուեստական խոսքի մեջ մակդիրը այն բառն է,  որ գործածելով գոյականի հետ՝ կը բացահայտի եւ կ'ընդգծի բոլոր հիմնական հատկանիշը եւ բոլորի նկատմամբ որոշակի վերաբերմունք կ'արտահայտի:
Մակդիրը ընդհանրապես կհամապատասխանի ածականին, բայց ամեն մեկ ածական անպատճառ մակդիր չէ: Այսպէս օրինակ, երբ կասենք «սեւ ձեռնոց», հոս «սեւ» ածականը կմատնանշի ձեռնոցի գույնը եւ ուրիշ ոչինչ, բայց երբ կասենք «սեւ գիշերն է գրկեր զիս», այս արդեն «սեւ»-ը մակդիր է, ցույց կտա հոգեկան որոշ վիճակը: Կամ երբ կասենք «քարե շենք», կշեշտենք որ այդ շենքը քարե է եւ ոչ թե աղիւսէ կամ հողե. Այս, «քարե» բառը պարզ ածական է, սակայն կ'ըսենք «հոյակապ շէնք», «հոյակապ» բառով զգացմունք, վերաբերմունք կ'արտայայտենք, ուստի «հոյակապ» ածականը այստեղ արդէն մակդիր է:
Օրինակ Եղիշէ Չարենցի «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծութեան մէջ գործածուած են բազմաթիւ մակդիրներ:

Մակդիրն ընդհանրապէս կ'արտայայտուի ածականով (ինչպէս բերուած տողէրուն բոլոր օրինակները), բայց կրնայ կազմուիլ նաեւ գոյականով (հրաշք-աղջիկ, կախարդ-ձմեռ, ծով-աչքեր), ինչպէս նաեւ քանի մը բառերու համադրումով  (մթում կորած խրճիթներ):


== Աղբիւրներ ==
«Մայրենի Լեզու», Երեւան:
Խոսրով Դ.

Կաղապար:Տեղեկաքարտ միապետ
Խոսրով Դ (ծն. թ. անյտ. - մօտ 415), Մեծ Հայքի Արշակունի թագավոր 385 - 388 թուականներինուն եւ 414 թ.-էն։ Արշակ Գ. թագաւորի խնամակալ Մանուէլ Մամիկոնեանի մահէն ետք, հայ նախարարներու պահանջով, Պարսից Շապուհ III արքան Հայոց գահին բարձրացուց պատանի Խոսրովին՝ անոր կնութեան տալով իր քոյր Զրվանդուխտին եւ խնամակալ կարգելով պարսիկ իշխան Զիկին։
Արշակ Գ. դիմեց կայսր Թէոդոսիոս I Մեծի օգնութեան՝ իր գահակալական իրաւունքը վերականգնելու համար։ Սակայն Թէոդոսիոսը եւ Շապուհը Հայաստանը բաժնեցին (387) միմեանց միջեւ. պարսկական մասին մէջ (ըստ Պրոկոպիոս Կեսարացիի՝ մօտ 80%-ը) իշխեց Խոսրովը, , հռոմէականին մէջ (մօտ 20%-ը)՝ Արշակ Գ.։ Շապուհ III-ի մահէն (388) ետք Պարսից արքունիքը Խոսրովին կանչեց Տիզբոն եւ Հայոց պետական միասնութիւնը վերականգնելու ամբաստանութեամբ բանտարկեց Անհուշ բերդին մէջ։ Խոսրովը բանտէն ազատեցաւ եւ երկրորդ անգամ գահ բարձրացաւ Հայոց կաթողիկոս Սահակ Պարթեւի միջնորդութեամբ՝ իր եղբայր Վռամշապուհ թագաւորի մահէն ետք։
Գարդմանի կանչ

Գարդմանի կանչ, գարդմանահայութեան գիտամշակութային եւ պատմահոգեւոր ամսաթերթ։ Լոյս կը տեսնէ  Յուլիս 1996-էն։ Մինչեւ 2004-ը լոյս տեսած է  «Գարդմանք» անունով, իսկ 2006-էն ետք՝ «Գարդմանի կանչ»։ Տպագրման լեզուն հայերէնն է, հազուադէպ կը տպագրուին ռուսերէն յօդուածներ։ Տպաքանակը 1000, ծաւալը՝ 2 տպագրական մամուլ։
Գլխաւոր խմբագիր Սերգէյ Կարապետեանի մահէն ետք  (2010թ.) թերթի խմբագրակազմը հետեւեալը եղած է՝ տեղակալն Գուրգէն Կարապետեան, պատասխանատու քարտուղար՝ Սուսաննա Մելիքեան, համարի պատասխանատու՝ Վահագն Փիլիպոսեան։
Թերթին մէջ անդրադարձ եղած է Հայաստան աշխարհին, յատկապէս՝ Գարդմանքին առնչուող սոցիալ–տնտեսական, ռազմաքաղաքական խնդիրներուն, ունեցած է առանձին բաժիններ նուիրուած պատմութեան ու մշակոյթին։
Թերթը դադրած է տպագրուիլ 2014-էն ֆինանսական խնդիրներու եւ ներքին հակասութիւններու պատճառով։ Գարդմանահայերու հայրենակցական միաւորում ՀԿ-ի նախագահ, Աշտարակի դատախազ Յակոբ Մարտիրոսեանի եւ խմբագրակազմի որոշ անդամներու միջեւ առաջացած հակասութիւններու եւ հակադիր գաղափարներու հետեւանքով Գարդմանի կանչ թերթը վերջնականապէս դադրեց հրապարակուիլ։
Լայզա Մինելլի

Լայզա  Մէյ Մինելլի (անգլ.՝ Liza May Minnelli, ծնած 12 Մարտ 1946(1946-03-12)[…], Հոլիվուտ, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ) Ամերիկացի դերասան, երգչուհի, եւ պարող: Ան ամէնէն շատ ծանօթ է իր Օսքարի-արժանացած 1972 թուականին հրապարակուած Cabaret ֆիլմին համար, ինչպէս նաեւ 1981 թուականի Arthur ֆիլմը, բազմաթիւ յաջող երգի ալպոմներ, եւ շատ մը ուրիշ ֆիլմի եւ հեռուստաշարներու դերերով: Ան հրչակաւոր է իր բեմային ներկայութեամբ եւ զօրաւոր ալթոյով: Ան դուստրն է հանրածանօթ երգիչ եւ դերասան Ճուտի Կարլընտի եւ բեմադրիչ Վինսընթ Մինելլիի:
Վիգո

Վիգո, (սպ.՝ Vigo [ˈbiɣo], գալ.՝ Vigo) քաղաք եւ նավահանգիստ Սպանիայի հիւսիս-արեւմուտքին։ կը Գտնուի Գալիսիայի ինքնավար համայնքի մէջ։ Բնակչութիւնը 299 հազ. մարդ, տարածքը 109,06 կմ²։ Գալիսիայի ամենամեծ քաղաքն է։ կը Համարուի համալսարանական քաղաք։


== Պատմութիւն ==
Քաղաքը հիմնած են հին հռոմեացիները, սակայն այդ ժամանակի հռոմեական որեւէ շինութիւն չի պահպանուած։ 1529 թ.-ին Կառլոս V (Սրբազան Հռոմի կայսր)ը քաղաքին կը թույլատրէ աեւտուրով զբաղվել Ամերիկայի հետ։


== Քույր քաղաքներ ==
Կաղապար:Country data Պորտուգալիա Պորտու, Պորտուգալիա
Կաղապար:Country data Արգենտինա Բուենոս Այրես, Արգենտինա
 Վենեսուելա Կարակաս, Վենեսուելա
 Իսպանիա Լաս Պալմաս, Իսպանիա
Կաղապար:Country data Գրենլանդիա Նարսաք, Գրենլանդիա
Լիզ Սարեան

Լիզ Սարեան (20-րդ դար), ֆրանսահայ երգչուհի։


== Կենսագրութիւն ==
Լիզ Սարեան սերած է հայոց Մեծ եղեռնէն փրկուածներու ընտանիքէ: Տակաւին աղջնակ՝ սկսած է երգել՝ ճիգ ու ջանք ընելով նմանակիլ իւր մայրիկին, որ կը սիրէր հայերէն երգեր երգել:: Լիզ Սարեանի ձայնագրած երգերէն մի քանին, ներառեալ "On s'aime"-ը, գլուխգործոց դարձած են Արեւմտեան Եւրոպային մէջ։ Յիշատակութեան արժանի է 1967-ին Գաննի մէջ անոր մասնակցութիւնն MIDEM (Marché International du Disque et de l'Edition Musicale)-ին:
Երեւանին մէջ Լիզ Սարեանի առաջին համերգն կայացած է 1984-ին, մարզահամերգային համալիրին մէջ: Ջերմ ընդունելութեան արժանացած են Աիդա Գառվարենցի եւ Սեդա Ազնավուրի հետ համատեղ անոր կազմակերպած համերգներն նոյնպէս. 2009-ին անոնք Երեւանի օփերային թատրոնին, ապա նաեւ Գյումրիին ու Ստեփանակերտին մէջ հանդէս եկած են «Քեզի համար, Հայաստա՛ն» համերգային ծրագիրով՝ Շառլ Ազնավուրին ծննդեան 85-րդ տարելիցին նուիրեալ:


== Սկաւառակագրութիւն ==


=== Ալպոմներ ===
À Bobino
Chansons Arméniennes
Live in America


=== CD ===
1998 Live at Bobino
1998 Live in America
2010 Chansons arméniennes
2010 D'amour et d'Arménie


=== EP ===
1965 La tempête
1966 Dis-moi Mamie
1966 Pourtant je t'aimais
1967 La route qui mène au retour


== Արտաքին յղումներ ==
Liz Sarian atimusic.am
Liz Sarian at YouTube
Liz Sarian sings with Aida and Seda Aznavours
Գուրգէն Անտոնեան

Գուրգէն Անտոնեան (3 Յունուար 1911(1911-01-03), Կուսապատ, Ջևանշիրի գավառ, Ելիզավետպոլ Նահանգ, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն - 7 Մայիս 1984(1984-05-07), Պաքու, Խորհրդային Միութիւն), հայ գրականագէտ, բանասիրական գիտութիւններու դոկտորր եւ գիտութեան վաստակաւոր գործիչ։


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է Կուսապատ։ Իր նախնական կրթութիւնը ստացած է իր ծննդավայրին մէջ եւ ապա ընդունուած Երեւանի Պետական համալսարանի բանասիրական կաճառը, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1934 թուականին:


== Վարած պաշտօններ ==
Ուսումը աւարտելէ ետք իբրեւ ուսուցիչ պաշտօնավարած է Ազրպէյճանի Լենինի անուան մանկավարժական համալսարանէն ներս՝ 1937-1974 թուականներուն, 1947 թուականէն սկսեալ վարելով նոյն համալսարանի հայոց լեզուի եւ գրականութեան ամպիոնի վարիչի պաշտօնը:
1974-1984 թուականներուն ուսուցչութեան պաշտօն վարած է Ստեփանակերտի մանկավարժական համալսարանէն ներս, դարձեալ վարելով անոր հայոց լեզուի եւ գրականութեան ամպիոնի վարիչի պաշտօնը:


== Աշխատութիւններ ==
Անտոնեան հեղինակ է գրականութեան առընչուող բազմաթիւ յօդուածներու, որոնց մէկ մասը հրատարակուած է «Նիզամին եւ հայ գրականութիւնը» (1947), «Սամէդ Վուրդուն» (1958), «Հայ Ատրպէյճանական բարեկամութիւնը գրականութեան մէջ» (1962) աշխատութիւններուն մէջ:
Անոր աշխատութիւններէն մի քանին լոյս տեսած է նաեւ ռուսերէն լեզուով, որոնցմէ է «Հայ եւ ատրպէյճանական ժողովուրդներու բարեկամութեան արտացոլումը 19-20-րդ դարու գրականութեան մէջ» աշխատութիւնը:
Անտոնեան 1946 թուականին դարձած է Խորհրդային Միութեան Գրողներու միութեան անդամ, եւ շնորհիւ իր վաստակին արժանացած է «Պատուոյ շքանշան»ին:
Վահէ Արմէն

Վահէ Արմէն (Խաջատրեան) (պարս․՝ واهه آرمن), ծնած է Իրանի Մաշհադ քաղաքը։


== Կենսագրութիւն ==
Տարրական եւ միջնակարգ կրթութիւնը ստացած է իր ծննդավայրին մէջ։ 1978 թուականին կը մեկնի Լոնտոն բարձրագոյն ուսման հետեւելու համար։ Երկու տարի ետք իր հօրը ծանր հիւանդութեան պատճառով կը վերադառնայ Իրան:
1981 թուականէն ի վեր դարձած է հաշմանդամ, ինքնաշարժի արկածի հետեւանքով։ Այնուհետեւ ինքզինքը նուիրած է գրականութեան։
Իր ինքնակենսագրութեան մէջ կը կարդանք հետեւեալ սրտառուչ տողերը.
«Ինձ պատահած աճդ դէպքը՝ վերածնունդն էր իմ...: Ես վերածնուեցի գրական աշխարհում ապրելու համար: Սկսեցի աւելի լրջօրէն հետեւիլ հաճ եւ միջազգային գրականութեանը, եւ զագացնելով աճն իմ մէջս, գրելու փորձերու սկսեցի 1987 թուականից: Այժմ ենթերցանութիւնն ու գրելը կեանքիս եւ գոյութեանս անհրաժեշտ պայմաններն են»:
«Իմ ուսուցիչներն են՝ Թումանեանը, Չարենցը, Տէրեանը, Հաֆեզը, Տոսլտոյը, Սարոյանը, Ռ. Ռոլանը եւ Սեւակը, ովքեր ապրում են ինձ հետ:
«1988|1988]]-ից անդամակցում եմ Իրանահայ Գրողների Միութեանը. իսկ 1991-ից, խմբագրում եմ «ալիք» օրաթերթի գրական «էջ 404»ը եւ պատասխանատուն եմ այդ յաւելուածի»:
Մօտ ատենէն լոյս կը տեսնէ Վահէ Արմէնի բանաստեղծութիւններուն Դէպի Սկիզբ խորագրով առաջին ժողովրդածուն զոր Թեհրանի Եղիա Բաբումեան գրական-Հրատարակչական ֆոնտի գործադիր մարմինը քննարկելէ ետք վաւերացուցած եւ հրատարակութեան արժանի նկատած է։
Վահէ Արմէն իր արտառուջ տաղերուն ընդմէնէն կ՝ ապրի ու կ՝ ապրեցնէ մեզ։ Ոճը թէ մեղմ է թէ տիրական։ Առինքնող են իր խոհերը. իմաստութիւն ու համակերպութիւն կը բուրեն։ Շատեր գրած են հայրենիքի մասին սակայն Վ. Արմէնի «Արիւնակցութիւն» քերթուածը գերէզանցօրէն գեղեցիկ է, ինքնուրոյն ու սրտագրաւ:


== Ծանօթագրութիւններ ==

واهه آرمن | Naakojaa.com
با شاعری که خواست پرواز کند - آلیک آنلاین
Ելեկտրակիթառ

Ելեկտրակիթառը լարաւոր նուագարան մըն է։ Ունի մակնեթներ, որ հարիչով կամ մատով (եղունգներով) նուագած լարերու թրթռումը ելեկտրական ազդանշաններու կը դարձնէ։ Մակնեթները Ելեկտրամաքնիսական թելադրանքի կանոնով կ'աշխատի։ Ելեկտրակիթառին յառաջ բերած ազդանշանները ուղղակի բարձրախօս ուղղուելու համար շատ ցած են: Այս պատճառաւ առաջ պէտք է, որ ընդլայնողէն անցնին։
Ելեկտրակիթառը յաճախ յատկազդումի (յատուկ-ազդեցութիւն) ոտնակներով կը գործածուի։
Ելեկտրակիթառը 1931-ին ստեղծուած է։ Ճազի կիթառիստները մեծ նուագախումբերու մէջ նուագած ատեն, բարձրախօսներէն բարձրաձայն սոլոներ նուագելու համար աքուսթիք կիթառի տեղը ելեկտրակիթառը նախընտրած են ։ 1950-ներուն ու 1960-ներուն ընթացքին ելեկտրակիթառը Ռոք ու Պլուզի ամենա կարեւոր տեղը կը գրաւէ։ 1980-ներուն Մետալը այն օրուան բոլոր երիտասարդներուն երկար մազ ձգելու եւ ձեռքը կիթառ մը առնելու առաջնորդած է։
Զմմառ

Զմմառ (արաբ.՝ بزمار), Լիբանանի մէջ գիւղ մը, որ կը գտնուի Քսրուէնի շրջանին մէջ, Լեռնալիբանան: Գիւղը կը գտնուի Պէյրութէն 36քմ հիւսիս, Միջերկրական ծովու մակարդակէն 930 մեթր բարձրութեան վրայ:  
Զմմառի մէջ կը գտնուի 1749 թուականին կառուցուած Հայկական կաթողիկէ եկեղեցին` Զմմառի Սուրբ Տիրամօր վանք: 1749-1866 թուականներէն մինչեւ 1928 թուական Զմմառը եղած է հայկական կաթողիկէ պատրիարքարանի նստավայրը: 1928 թուականէն ետք նաեւ այնտեղ կը գտնուի Հայկական կաթողիկէ հայրապետական թպրեվանքը: Զմմառի մէջ կը գտնուի Զմմառի Տիրամօր դիմանկարը:
2006-2007 թուականներուն այստեղ բնակած է քաղաքական առաջնորդ եւ գործիչ Սամիր Ժաժան, Լիբանանի Զինուած Ուժերու ղեկավարը, թէեւ շրջանի բնակիչները ընդդիմադիր Միշէլ Աունի կողմնակիցներ էին: Բնակչութեան մեծամասնութիւնը մարոնական քրիստոնեաներ են, որոնք ընդհանրապէս կողմնակից են Միշէլ Աունի ղեկավարող Ազատ Հայրենասիրական Շարժման անդամներ են: Գիւղը յաճախ կը համարուի Հայկական կաթողիկէ եկեղեցիին հոգեւոր կեդրոնը:


== Պատկերասրահ ==
Մարշալ Բաղրամեան (Մեթրոյի Կայարան)

«Մարշալ Բաղրամեան» (նախկին անուանումը՝ «Սարալանջի»), Երեւանի մեթրոփոլիթենի կայարան, որ բացուած է 7 Մարտ 1981-ին։ Կայարանը կը գտնուի Երեւանի Կեդրոն շրջանին մէջ եւ Մարշալ Բաղրամեան պողոտայի վրայ՝ Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահի նստավայրի, Հայաստանի Հանրապետութեան Ազգային ժողովի շէնքի եւ Սիրահարներու զբօսայգիին հարեւանութեամբ։
Անուանակոչուած է հայ մեծանուն զօրահրամանատար, Խորհրդային Միութեան կրկնակի հերոս, ԽՍՀՄ Մարշալ Բաղրամեանի պատուոյն։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Նիւթ կայարանի մասին metroworld.ruz.net կայքին մէջ
143 (թիւ)

143 (հարիւր քառասուներեք)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ մըն է 142-ի եւ 144-ի միջեւ


== Յատկութիւններ ==
 A001358  քառասունութերորդ կիսապարզ թիւն է
երեք, նաեւ եօթ յաջորդական պարզ թիւերու գումար է՝ 143=33+43+47=11+13+17+19+23+29+31
143-ի տարբերութիւն կը զգացուի յաջորդական թիւերու յաջորդական աստիճաններու գումարներու շարքին՝32+42=52
33+43+53=63
սակայն՝ 34+44+54+64=74-143կիրառութիւններ՝
143 Ատրիա բաւականին խոշոր աստեղնեակի կարգային թիւն է
Microsoft Windows-ի  Alt + 143 -ի գործադրումով կը ստացուի կիւրեղեան П (փէ) տառը
Տարուայ 143րդ օրն է Մայիս 23-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 22-ը)
Հայկական Ծըւծըւուկ

Հայկական Ծըւծըւուկ, բուն ծըւծըւուկը (անգլ.՝ silane in flata) կը պատկանի մեխակազգիներու ընտանիքին։ Ունի ճերմակ ծաղիկներ՝ սափորանման սնամէջ բաժակի մը ծայրը։ Անոր ծաղիկներուն ծայրերը մատներու մէջ հաւաքած սեղմելով՝ ետեւի սափորանման բաժակը, որուն մէջ օդը բանտարկուած է, կարելի է բախել ճակատին ու «պայթեցնել»։ Պայթող բաժակը կը հանէ ճայթիւնի ձայն մը։
Սիմ-Հաճի-Գիւղացիք (Ամասիա) այս բոլորը կը կոչեն կաթնուկ, որուն նորաբողբոջ պարարտ տերեւները հում կ՛ուտեն մինչեւ գարնան ամպերուն առաջին գոռումը, որմէ ետք այլեւս չեն ուտեր զանոնք, որովհետեւ անձրեւի եղանակը սկսելու ժամանակ բոյսը արդէն բաւական աճած կ՛ըլլայ ու անոր տերեւները կորսնցուցած կ՛ըլլան իրենց փափկութիւնն ու դալար վիճակը։
Հայկական ծըւծըւուկը կ՛աճի հետեւեալ շրջաններուն մէջ. Կարին, Բաբերդ, Բիւրակնեան լեռներ, Կապադովկիա եւ Պարսկաստան։


== Գրականութիւն ==
Պապէսեան Յովհաննէս (1961), «Հանրագիտակ», Կաթողիկոսութիւն Հայոց Մեծի Տանն Կիլիկիոյ, Անթիլիաս, Լիբանան, էջ 11-12։
Կարէն Խաչանով

Կարէն Խաչանով (21 Մայիս 1996(1996-05-21), Մոսկուա, Ռուսիա), ռուսահայ թենիս խաղացող։


== Կենսագրութիւն ==
Կարէն ծնած է Մոսկուա, իր հայրը՝ Աբգար, եղած է բարձրակարգ վոլէյպոլ խաղացող, սակայն աւելի ուշ զբաղած է բժշկութեամբ․ մայրը՝ Նաթալիայի,  նոյնպէս ուսումնասիրած է բժշկութիւն։ Հայրն ու մայրը խորհրդային տարիներուն Երեւանէն Ռուսիա գաղթած են։ Կարէն ունի Մարգարիտա անունով քոյր մը եւ Գէորգի անունով եղբայր մը։ Ան Հայաստանի մէջ ունի մեծ թիւով ազգականներ։
Խաչանով թենիս սկսած է խաղալ երեք տարեկանին։ Ան 12 տարեկանի որոշած է հմուտ թենիս խաղացող դառնալ։ 
Ամուսնացած է 2016 թուականի Ապրիլին։ 


== Յաղթանակներ ==
Խաչանով արհեստավարժ իր ասպարէզին ընթացքին երկրորդ ախոյեանութիւնը շահած 21 տարեկանին, աշխարհի լաւագոյններու նորագոյն՝ 2018 թուականի Փետրուար 26-ի աղիւսակին մէջ գրաւելով 41-րդ դիրքը։
24ամեայ Խաչանով, 2020 թուականին, ATP-ի վարկանիշային դասաւորման մէջ գրաւած է 15-րդ դիրքը:


== Ծանօթագրութիւն ==


== Արտաքին յղումներ ==
Կարէն Խաչանով պարտութեան մատնեց աշխարհի թիւ մէկը եւ դարձաւ Փարիզի «Մեսթըրզ» մրցաշարքի ախոյեան։
Թենիս. «Ռոլան-Կարոս». Կարէն Խաչանով Ապահովեց Բ. Հանգրուանի Իր Տոմսը։
Աբաս Բագրատունի (Կարսի Թագաւոր)

ՎԵՐԱՀՂՈՒՄ Աբաս Բագրատունի (Կարսի թագաւոր)
Թեմփուրա

Թեմփուրա (Ճափոներէն՝ 天ぷら or 天麩羅), ճափոնական խոհանոցի ճաշատեսակ է, որ սովորաբար բաղկացած է ծովամթերքէ, միսէ եւ բանջարեղենէ, որոնք ծեծուած ու խոր տապակուած են:


== Բաղադրիչներ ==
Թեմփուրային խմորին բաղադրիչներն են` ցորենի ալիւրը, պէյքինկ սոտան, հաւկիթը, ձէթը, աղը եւ այլազան համեմունքներ` խառնուած սառ ջուրի հետ: Ստացուած թանձրուկին մէջ ճափոնցիները կը թաթխեն ծովախեցգետին, զանազան ծովային պտուղներ, բայց նաեւ` ստեպղին, սոխ, սունկ եւ ապա կը տապկեն տաք ձէթի մէջ:


== Բանջարեղէններու կեղեւներու Թեմփուրա ==
Բաղադիչնեչն են՝ գաւաթ ալիւր, հաւկիթ (սառնարանէն ելած, պաղ ըլլալը պայման է), սառնարանէն ելած պաղ ջուր, աղ, սեւ պղպեղ


=== Պատրաստութիւն ===
Խորունկ ամանի մը մէջ թել դգալով խառնել ալիւրը, ջուրը եւ հաւկիթը: Ստացուած թանձրուկին մէջ թաթխել ստեպղինի, դդումի, գետնախնձորի, շողգամի կամ այլ բանջարեղէնի մաքուր կեղեւները, ապա տապկել տաք բուսական ձէթի մէջ, փոխադրել ծծուն թուղթի վրայ, աղել, համեմել եւ մատուցել: