armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Մաֆին

Մաֆին (անգլ.՝ muffin), փոքր, կլոր կամ ձուաձեւ թխուածք, ընդհանրապէս՝ քաղցր։ Կը պատրաստուի տարբեր միջուկներով, ինչպէս նաեւ միրգերով։ Սովորական մաֆինը կը տեղաւորուի չափահաս մարդու ափին մէջ։ Կարելի է առանձնանցնել նաեւ եգիպտացորենի ալիւրէն պատրաստուած մաֆիններ։ Մաֆինի մէջ երբեմն կ'աւելցնեն հապալասը, տուրմի շերտերը, արքայամորին, կասիան, ընկոյզը, պանանը, նարինջը, դեղձը, ստեպղինը, լիմոնը եւ այլն։


== Ծագում ==
Մաֆին անուան ծագման հետ կապուած են քանի մը պատմութիւններ։ Ըստ անոնցմէ մէկուն մաֆին բառը եկած է Մեծն Բրիտանիա ԺԱ. դարուն, ֆրանսական moufflet բառէն, որ թարգմանաբար կը նշանակէ փափուկ հաց։ Մէկ այլ պատմութիւն այդ բառը կը կապէ գերմանական muffe բառին հետ, որ հացի տեսակներէն մէկուն անունն է։
Մաֆինները ունեցած են փոքր կարկանդակի տեսք, ինչպէս եգիպտացորենի ալիւրով պատրաստուած հացը։ Այդ մաֆինները ներկայիս մաֆիններու չափ քաղցր չեն եղած եւ չեն ունեցած այսքան տարատեսակներ։ Քանի որ մաֆին թխելը շատ դիւրին էր եւ արագ, անոնք շատ շուտով կը պատրաստուէին նախաճաշի համար, իբրեւ արագ պատրաստուող գործնական սնունդ։ Բայց քանի որ մաֆինները շուտ չէին չորնար, անոնք կը սկսին վաճառուիլ միայն Ի. դարու կէսերուն։ Այդ ատեն բաղադրատոմսերը սահմանափակ էին․ կ'օգտագործուէին միայն եգիպտացորենի, ցորենի ու վարսակի ալիւրներ իսկ իբրեւ միջուկ կ'օգտագործուէին չամիչը, խնձորը եւ ընկոյզը։

50-ականներուն կը վաճառուին մաֆիններ՝ պատրաստուած յատուկ բաղադրութիւններով եւ արտադրուած՝ այնպիսի ընկերութիւններու կողմէ, ինչպիսիք են՝ Spacey’s (ԱՄՆ) եւ Cadbury֊ն (Մեծն Բրիտանիա)։
60-ականներուն կը բացուին սրճարաններու ցանցեր, ուր կը վաճառուին մաֆիններու տարբեր տեսակներ։ Այդպիսի ցանցերը տարածաշրջանային էին։ Օրինակ The Pewter Pot-ը Հարաւային Նոր Անգլիոյ մէջ։ ԱՄՆ-ի մէջ չկար նման ամրագրուած տարածաշրջանային գործ, սակայն Աւստրալիական Muffin Break-ը կը տարածուի մինչեւ Նոր Զելանտա եւ Մեծն Բրիտանիա, առաքելով մաֆիններ նաեւ դէպի ԱՄՆ։


== Մաֆիններու Տարատեսակներ ==
Գոյութիւն ունի մաֆինի երկու տեսակ՝ անգլիական եւ ամերիկեան։ Անգլիական մաֆինները կը պատրաստուին թթխմորով, իսկ ամերիկական մաֆիններու խմորին մէջ կ'աւելցնեն փխրուցիչ կամ «սոտա»։ Ներկայիս կան նաեւ մաֆիններու պատրաստման համար յատուկ բաղադրատոմսեր։ Լրացուցիչ բաղադրիչներու՝ միրգերու, ընկոյզներու յաւելումը կ'օգնեն պահպանելու մաֆինի ցանկալի տեսքը։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Արտաքին յղումներ ==
http://www.joyofbaking.com/muffins/muffinrecipes.html
http://www.muffinrecipes.net
http://www.muffinrecipes.co.uk
32 (թիւ)

32 (երեսուներկու)՝ երկնիշ զոյգ բնական թիւ մըն է 31-ի եւ 33-ի միջեւ


== Թուագիտութիւն ==
 A000079  հինգերորդ աստիճանի թիւ է՝ 32=25
 A076980  ab+ba տեսքի (Լէյլանտի) թիւ է՝ 32=24+42
 A007770  իններորդ ուրախ թիւն է
երեք յաջորդական աստիճաններու գումար ՝ 32=11+22+33


== Գիտութիւն ==
 
կերմանիւմ քիմիական տարրի (32Ge) ատոմային թիւն է
Փոմոնա (32 Pomona) աստեղնեակի կարգահամարն է
32 °F-ը ջուրի սառեցման կետն է


== Այլ ==
32-ն են չափահաս մարդու ակռաները` ներառեալ իմաստութեան ակռաները
32-ը Ֆրանսայի Ժեր տեփարթեմանի կարգային թիւն է
+32-ը Պելճիքա զանգելու միջազգային քոտն է


== Օրացոյց ==
Տարուայ 32րդ օրն է Փետրուար 1-ը
1932 թուական


== Արտաքին յղումներ ==
Prime Curios! 32 Prime Pages-ից (անգլերէն)
Տիժոն

Տիժոն (ֆրանսերէն՝ Dijon), քաղաք Ֆրանսայի մէջ։ Պուրկունտի երկրամասի վարչական կեդրոնն է։ Կը գտնուի Փարիզէն 326 քմ դէպի հարաւ-արեւելք։


== Անուանում ==
Անուանումը առաջացեր է հռոմէական տիրապետութեան շրջանին Divio անձնանունէն:


== Բնակչութիւն ==
Ըստ 2010 թուականի տուեալներու շրջանի բնակչութիւնը կը կազմէ 151 212 մարդ:


== Քոյր քաղաքներ ==
Տիժոնը Ֆրանսայի ամենաշատ քոյր-քաղաքներ ունեցող քաղաքներէն է, բացի այդ, այն առաջին քաղաքներէն է. որ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմէն յետոյ քոյր-քաղաք դարձաւ գերմանական քաղաքին հետ։
Բանաստեղծութիւնը 1920-էն մինչեւ 60-ականներու աւարտը

1920-70 յիսնամեակի սկիզբներուն, նոր Սփիւռքն ու հայութիւնը ապրած են աննախընդաց վերիվայրումներ. մէկ կողմէն՝ մեծ Եղեռնի ցնցումն ու հետեւող ցրւումը, միւս կողմէ՝ պատերազմով-սովով երկամեայ անկախութենէ ետք՝ խորհրդային վարչակարգի անսովոր պայմաններն ու մեկուսացումը:
Սակայն, երկու այս գօտիներուն մէջ ալ՝ պիտի ծնի ու աճի գրական նոր սերունդ:


== Հիներ՝ Նորերու Կողքին ==
Նախ՝ կը շարունակեն գործել պատերազմէն առաջ սկիզբ առած եւ որոշ վաստակ ունեցող դէմքեր – արեւմտահայերու պարագային՝ բախտով վերապրած: Բանաստեղծներէն՝ յատկապէս Վահան Թէքէեանի, Կ. Զարեանի, Աւետիս Իսահակեանի, Եղիշէ Չարենցի ներկայութիւնը կը դիւրացնէ գրական եւ գաղափարական հիմնական աւանդներու փոխանցումը նորերուն, երբեմն ուղղակի զանոնք կազմաւորող բնորդ դառնալով – ինչպէս Վ. Թէքէեանի պարագային:
Այս «հին»երէն ոմանք պիտի շարունակեն կիրարկել իրենց արդէն մշակած ձեւերը (Թէքէեան). ուրիշներ՝ պիտի ապրին նոր հոլովոյթ՝ երբեմն նոյնիսկ հաշտուելով որոշ աւանդական ձեւերու հետ (Չարենց):


== Աւանդապահ Նորեր ==
Յատկապէս այս կացութեան իբր հետեւանք, հայ գրականութեան բանաստեղծական երակը ընդհատում չ'ունենար: Բայց ան նաեւ չի վայլեր զգալի նորոգումի մը բարիքը, չհաշուած մէկ-երկու ինքնատիպ դէմքեր:
Հայրենի կարօտ, որբ մանկութեան տռամ, ազգային հաստատուած արժէքներու փառաբանում (երբեմն՝ ընդդէմ ժխտումներու) – գլխաւոր թեմաներն են յաճախ աւանդապահ այս հակումին, Միջին Արեւելքէն մինչեւ Երեւան, հաւասարապէս՝ սփիւռքեան եւ հայրենի հատուածներու մէջ:


== «Նոր Ծնունդ» ==
Մի քանի անուններ միայն կը հեռանան 1900-ական բանաստեղծութեան աւանդին հետեւող այս գլխաւոր երակէն: Բանաստեղծական լեզուի վրայ աշխատողյ նոր ձեւեր ստեղծող այս գիծը կանուխէն՝ 30ականներէն կը բացուի փարիզահայ Նիկողոս Սարաֆեանի կողմէ (իրն է խորագիրի «Նոր Ծնունդ» տարազը): 1950-ի շուրջ հազիւ պիտի գան նորի, որոնումի ճաշակ ունեցող այլ անուններ- Զարեհ Խրախունի, Զահրատ, Վահէ Օշական, Պարոյր Սեւակ- տարբեր յատկանիշներով:
Այլազան պիտի ըլլան «նոր»ի որոնումի թեմաները եւս, նոյնիսկ եթէ բոլորը պիտի տարբերին աւանդապահներու մշակած մարզերէն եւ հասարակաց գիծեր ունենան իրարու միջեւ: Իրենց բերած առօրեան եւ աշխարհը աւելի իրական են, իրենց աւելի մօտ: Նոր աշխարհ մըն է անիկա, նկարուած՝ նոր գիծերով ու նոր, ճշգրիտ, նկարագեղ գոյներով: Մարդկային ու ազգային իրենց կացութեան եւս՝ անոնք ունին մօտեցման նոր, սեփական ձեւեր, որոնց համար կը փնտռեն ուռոյն լեզու, արտայայտութեան եղանակ:
1960-էն ետք, այս գիծը պիտի մշակուի առաւել թափով-թէ՛ նոյն անուններէն ոմանց, եւ թէ՛ նորերու կողմէ:


== Աղբյուրներ ==
Հայ Կեանք եւ Գրականութիւն-Յ. Քիւրքճեան-Երկրորդական Բաժին-Ա. Տարի-Բ. Տպագրութիւն
Թովմաս Չարշաֆճեան

Թովմաս Չարշաֆճեան (1872, Տիարպեքիր, Թուրքիա - 1 Յունուար 1954(1954-01-01), Ֆրէզնօ, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), հայ խմբագիր։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1872-ին։ Յաճախած է տեղւոյն վարժարանը, Պոլսոյ Պէրպէրեան վարժարանը, Րոպըրթս Քոլէճը առանց աւարտելու անցած է Լոնտոն հետեւելու բժշկութեան։ Նիւթական դժուար կացութեան պատճառով կը լքէ ուսումը։ 1895-ին կը Ամերիկա մեկնի, ուր մեծ թիւով գաղթած Արեւմտահայերու զանգուած մը կ՚ապրէր։
Ամերիկա հասնելէն ետք ան փնտռած է թերթ մը, որուն կարենար աշխատակցիլ: Ամերիկայի հայ լրագրութեան հայրը եղած է Հայկակ Էկինեան, որ յաջորդաբար սկսած է հրատարակել զանազան թերթեր՝ «Արեգակ», «Սուրհանդակ», «Ազատութիւն»: Էկինեանի թերթը եղած է նաեւ «Տիգրիս»ը, որուն կապուած է նաեւ Չարշաֆճեան։ Չարշաֆճեան եւ ուրիշներ շատ սուր կարիքը կը զգան «Հայրենիք»ի նման թերթի մը։
Չարշաֆճեան «Հայրենիք»ը խմբագրած է 1899 Մայիս 1-էն մինչեւ 1900-ի Մարտ 30-ը։
Վերջին 10-15 տարիներուն «Հայրենիք»ի առաջին խմբագիր Չարշաֆճեանը հիւանդ կեանք մը կ՛ապրի ու 1 Յունուար 1954-ին իր մահկանացուն կը կնքէ՝ Ֆրեզնոյի մէջ։
Նիսի Ահաբեկչութիւն (2016)

Նիսի ահաբեկչութիւն (ֆրանսերէն՝ Attentat du 14 juillet 2016 à Nice), տեղի ունեցած 2016 թուականի 14 Յուլիսին: Մօտաւորապէս ժամը 2:30-ին (UTC+2) ծագումով թունիսեցի Նիսի 31-ամեայ բնակիչ մը բեռնատար մեքենան քշած է Նիսի Անգլիական առափնեակին վրայ Պասթիլի գրաւման օրուայ առթիւ կազմակերպուած հրաւառութեանը հետեւող ամբոխի վրայ, որոնք Նիսի «Փրոմընատ տեզ Անկլէ»-ի հրապարակին վրայ հաւաքուած էին, իսկ ետքը սկսած է հրազէնէն կրակել շուրջի հաւաքուածներուն վրայ։ Մինչեւ մեքենան կանգնեցնելը, վարորդը մօտ երկու քմ մեծ արագութեամբ քշած է ամբոխի միջով: Մահացած է մօտաւորապէս 84 մարդ, աւելի քան 100-ը վիրաւորուած են, 40 հոգի ծանր վիճակի մէջ են: Յարձակողին ոստիկանութիւնը գնդակահարած է: Իշխանութիւնները յայտնած են, որ բեռնատարին մէջ յայտնաբերուած է հրազէն եւ նռնակներ:


== Զոհեր ==
Հայաստանի արտաքին գործերու նախարարութիւնը հաստատած է մէկ հայու զոհուելու փաստը։
Արսէն Դանիէլեան

Արսէն Դանիէլեան (1910 Մարաշ - 1991 Հալէպ), հասարակական գործիչ, երկար տարիներ եղած է Հայ Մարմնակրթական Ընդհանուր Միութեան  «Հ․Մ․Ը․Մ․»-ի Սկ. Խորհուրդի անդամ, ապա՝ վարչութեան անդամ։ 


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Մարաշ՝ 1910-ին։ Կիլիկիոյ պարպումին հետեւանքով, 1922-ին, ձմրան կը հասնի Հալէպ իր հազարաւոր հայրենակիցներուն հետ։ Ի հօրէ որբ (սպաննուած 1915-ին) կը ղրկուի Ճիպէյլի որբանոցը, ուր կը մնայ երկու տարի։ Ապա, դառնալով Հալէպ, այս անգամ կը պատսպարուի Հալէպի որբանոցը՝ «Մանկութիւն չունեցող» որբուկներուն ապաստանարանը։ Ան, իր նախակրթութիւնն ու երկրորդական ուսումը կը ստանայ Հալէպի Յիսուսեան հայրերուն վարժարանին մէջ։ Ապա, կը նետուի կեանքի ասպարէզ եւ եբրեւ հաշուապահ կը պաշտօնավարէ Հալէպի ելեկտրական ընկերութեան մէջ ու 1969-ին հանգստեան կը կոչուի։ Այնուհետեւ կը ստանձնէ Ազգ. Սահակեան Վարժարանի եւ Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ թաղականութեան հաշուապահի եւ քարտուղարի զոյգ պաշտօնները։ Իր կեանքին, գրեթէ վերջին տասնամեակին, քաշուած բոլոր ասպարէզներէն, ու յետ երկարատեւ հիւանդութեան, կը կնքէ իր մահկանացուն։ 


== Գործունէութիւն ==
Ա. Դանիէլեան, իբրեւ մարաշցի, նախապէս եղած է Հալէպի Գերմանիկ-Վասպուրական մարզական եւ մշակութային միութեան անդամ, ունենալով մարզական եւ թատերական գործունէութիւն։ 1932-ի վերջաւորութեան է, որ կ՚արձանագրուի Հ.Մ.Ը.Մ.-ի սկաուտ եւ այնուհետեւ, իր յարատեւ գործունէութեան եւ մարզասիրութեան շնորհիւ, տարուէ տարի կը ստանայ աստիճանի բարձրացում եւ 1941-ին կը դառնայ խմբապետ, վերցնելով Նոր Գիւղի շրջանի պատասխանատուութիւնը, իրեն հետ գործակից ունենալով Բարսեղեան Յարութիւնի, Տուզճեան Յարութիւնի, Տէրվիշեան Յարութիւնի, Տիլպէրեան Նորայրի, Էլէյճեան Մովսէսի նման գործունեայ եւ գաղափարապաշտ աստիճանաւորներ։
1945-1946-ին, կը նշանակուի Հալէպի Հ.Մ.Ը.Մ.-ի Ընդհ. սկաուտ խմբապետ, պաշտօն՝ զոր կը վարէ մինչեւ 1952: Հ.Մ.Ը.Մ.-ի Մերձաւոր Արեւելքի՝ Սուրիոյ, Լիբանանի եւ Յորդանանի Շրջ. Վարչութեան կողմէ, 1972-ին կը ստանայ պատուոյ գիր եւ կը նշանակուի Շրջ. Սկ. Խորհուրդի անդամ՝ Սուրիոյ կողմէ։ Երբ Հ.Մ.Ը.Մ. կը վերածուի համագաղութային կառոյցի, կը հրաւիրուի մաս կազմելու Սուրիոյ Շրջ. Սկաուտ Խորհուրդին, որուն ատենապետութիւնը կը վարէ տարիներով։ 
Իբրեւ սկաուտ խմբապետի, ան կը դառնայ մասնաճիւղի Սկ. Խորհուրդի անդամ, առաւել եւս Հ.Մ.Ը.Մ.-ի վարչութեան անդամ, իբրեւ սկաուտ ներկայացուցչի։ Ան վարած է նաեւ սկաուտական մեծ բանակումներ եւ առաջնորդած՝ Միջ-մասնաճիւղային տողանցքներ։ Պատանի տարիքէն սիրած է մարզանքն ու մարզախաղերը։ Խաղացած է ֆութպոլ սկաուտական «Պատուոյ Առաջին»էն եւ Նոր Գիւղի Ա. կազմէն։ Հետագային կը ստանձնէ Հալէպի Հ.Մ.Ը.Մ.-ի Ա. խումբին պատասխանատուութիւնը եւ կը գործէ ֆութպոլի յանձնախումբերուն մէջ իբրեւ կազմակերպող եւ դաստիարակ։ Ան, տարիներով, մարզանքի դասեր կ՚աւանդէ, ձրիաբար, կարգ մը ազգ. վարժարաններու աշակերտութեանց։
Կը մահանայ 2 Դեկտեմբեր 1991-ին, Հալէպ։


== Աղբիւր ==
Հ․Մ․Ը․Մ․-ական դէմքեր Ա․ Հատոր։
Սարգիս Մուրադեան

Սարգիս Մուրադեան (7 Փետրուար 1927(1927-02-07), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Անդրկովկասի ԽՖՍՀ, Խորհրդային Միութիւն - 12 Յուլիս 2007(2007-07-12), Երեւան, Հայաստան), ՀՀ վաստակաւոր նկարիչ (1961), ՀՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1972), ՀՀ ժողովրդական նկարիչ (1978)։


== Կենսագրութիւն ==
1943-1945 թթ. սորված է Փանոս Թէրլէմէզեանի անուան գեղարուեստի ուսումնարանին մէջ։
1945-1951 թթ.` Երեւանի Գեղարուեստի հաստատութեան մէջ։
1954 թվականից` Հայաստանի Նկարիչներու միութեան անդամ։
1961 թուականէն դասավանդած է Երեւանի պետական գեղարուեստա-թատերական հիմնարկին մէջ, փրոֆէսոր (1981), 1982-1987 թուականին՝ Հայաստանի նկարիչներու միութեան նախագահ։
1983 թուականէն Ռուսաստանի Դաշնութեան Գեղարուեստի ակադեմիայի թղթակից անդամ։
1985-1990 թթ.` ՀԽՍՀ Գերագոյն խորհուրդի, 1990-1995 թթ.` ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամաւոր։1965 թուականէն գործունեայ օրէն մասնակցած է հայոց ցեղասպանութեան ճանաչման, Արցախի հիմնահարցի լուծման, 1988-1996 թուականներուն՝ Հայաստանի անկախութեան կայացման գործընթացներուն։
Երեւանին մէջ հիմնադրած է «Վերածնունդ» բարեգործական կազմակերպութիւնը (1989-2005)։
2014 թուականին Երեւանին մէջ բացուած է Սարգիս Մուրադեան պատկերասրահը։


== Ստեղծագործութիւններ ==
Մուրադեանը առաջիններէն անդրադարձած է Մեծ եղեռնի («Վերջին գիշերը։ Կոմիտաս», 1956, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ, «Կոմիտաս, 1915 թուական, ապրիլ», 1965) եւ հայ ժողովուրդի պատմական անցեալի բնանիւթերուն («Սարդարապատի հերոսամարտը», եռապատկեր,1977, Հայաստանի պատմութեան թանգարան:

Մուրադեանի արուեստին մէջ առանցքային է ժամանակակից մարդու բնանիւթը՝ «Գարունը լեռներուն մէջ» (1960), «Զարթօնք» (1963, ՀԱՊ) եւ այլն, որոնց բնորոշ են վառ գունապատկերը, անհատականացուած կերպարները, զգացմունքային հագեցուածութիւնը։
Ուշագրաւ են «Իմ ժամանակակիցը» նկարաշարը («Իմ քաղաքին մէջ», 1967, Արեւելքի ժողովուրդներու արուեստի թանգարան, Մոսկուա, «Խաղաղ երկինքի տակ», 1971, «Արեւածագէն առաջ», 1971, երկուքն ալ՝ ԽՍՀՄ պետական մրցանակ՝ 1976, ՀԱՊ, «Խաչմերուկ», 1975, Ղազախստանի պատկերասրահ, «Վերադարձ», 1985, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ, ՌԴ նկարիչներու միութեան 2-րդ մրցանակ՝ 1995, «Եւա», 1996-1997, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ, եւն), Պարոյր Սեւակին նուիրուած մեծադիր որմնանկարը (1986, Պարոյր Սեւակի տուն-թանգարան), դիմանկարները Պարոյր Սեւակին նուիրուած նկարաշարը՝ 1964-1974 եւ «Անհանգիստ գիշեր» («Պարոյր Սեւակ»), 1985, Գեղարուեստի ակադեմիայի դրամագլուխ, Մոսկուա, Առնօ Պապաճանեան, 1961, «Իմ դուստրերը», «Անտունի», երկուքն ալ՝ 1969, Աախենի եւ Քյոլնի Լիւդուիգ Ժողովրդական արուեստի թանգարան (Գերմանիա), «Ինքնանկար», 1978, (Հայաստանի ազգային պատկերասրահ), նաթիւրմորթն ու բնանկարները («նաթիւրմորթ , փշեր», «Սպիտակ ծառեր», երկուքն ալ՝ 1976)։


== Ցուցահանդէսներ ==
Անհատական ցուցահանդէսներ ունեցած է՝

Էջմիածինի մէջ (1961)
Կիրովականի մէջ (1961)
Տիրանայի մէջ (Ալպանիա, 1961)
Երեւանի, Մոսկուայի, Քիեւի, Թիֆլիսի, Լենինկրատի, Ռիկայի, Լեհաստանի մէջ (1979-1982)
Երեւանի մէջ, նուիրուած 75-ամեակին (1997)
Հայաստանի ազգային պատկերասրահ (2007)
Հայաստանի Ազգային պատկերասրահ, Ճամփորդական հրահանգներ, (2009)
Հայաստանի Գեղարուեստի ակադեմիա, Ճամփորդական հրահանգներ, գծանկարչական, (2010)
Հայաստանի նկարիչներու միութիւն, «Իմ ժամանակակիցը», նուիրուած 85-ամեակին, (2012)


== Պատկերասրահ ==

		
		


== Արտաքին հղումներ ==
Սարգիս Մուրադեանի կայքը
Արաբական Թիւեր

Արաբական թիւեր, ինչպէս նաեւ՝ հինտու-արաբական թիւեր կամ հնդարաբական թիւեր,, տասնորդական թուային համակարգ, որ ունի հետեւեալ թուանշանները՝ 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9: Հիմնուած է հնդարաբական թուային համակարգին վրայ եւ ամենատարածուած նշանային համակարգն է ժամանակակից աշխարհին մէջ։ Նրանում թիւերը բաղկացած են թվանշաններից, որոնցից յուրաքանչյուրը իրենից արժեք է ներկայացնում։ Արաբական թիւերուն նախորդած հռոմէական թիւերուն մէջ զերօ թիւը գոյութիւն չուներ, որուն պատճառով մեծ թիւեր գրելը կը դժուարանար, եւ կը բարդանար հաշուողական համակարգը։
Թուային համակարգը ընդունուած է Պարսիկ եւ Արաբ մաթեմաթիքոսներու կողմէ՝ Արաբական խալիֆայութեան մայրաքաղաք Պաղտատի մէջ, ապա արաբներու միջոցով տարածուած է Միջերկրական ծովի աւազանին մէջ: Թիւերու ժամանակակից տեսքը զարգացած է Հիւսիսային Ափրիկէյի մէջ՝ որպէս նախահիմք ունենալով հնդկական եւ արաբական թիւերը։ Այդ տեղի ունեցած է Պեճայա քաղաքի յայտնի իտալացի մաթեմաթիքոս Ֆիպոնաչիի կողմէ, որ ստեղծած է սեփական թիւերը: Որոշ ժամանակ անց թուային համակարգը կ'ընդունուի ամբողջ քաղաքակիրթ աշխարհին մէջ, աւելի ուշ՝ եւրոպացի գաղութարարաներու կողմէ կը ստանայ համաշխարհային տարածում։
Արաբական թուային համակարգը կ'ընդունուի նաեւ արաբական երկիրներէն արեւելք գտնուող իսլամական երկիրներուն մէջ (Իրան, Աֆղանիստան, Փաքիստան), որտեղ կը գործածուի որոշ փոփոխութիւններով։ Տարբերելու համար, անոնց կ'անուանեն «արեւելեան արաբական թիւեր», իսկ բուն արաբական թիւերը երբեմն ընդունուած է անուանել նաեւ «արեւմտեան» արաբական թիւեր։


== Թիւերու տարատեսակներ ==


== Տե՛ս նաեւ ==
Հնդկական թիւեր
Ալիսիա Կիրակոսեան

Ալիսիա Գուրգէն Կիրակոսեան (սպ.՝ Alicia Ghiragossian, 13 Յուլիս 1936(1936-07-13), Քորտոպա, Արժանթին - 22 Մայիս 2014(2014-05-22), Լոս Անճելըս, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), հայ բանաստեղծուհի, ԱՄՆ սպանախօս գրողներու միութեան պատուաւոր նախագահ, ՀՀ ԳԱԱ պատուաւոր դոկտոր է (2007): Հայ բանաստեղծուհի, ԱՄՆ բանախօս գրողներու միութեան պատուաւոր նախագահ, ՀՀ ԳԱԱ պատուաւոր բժշկուհի է (2007)։
Գրած է սպաներէն, իտալերէն, ետքը նաեւ՝ հայերէն եւ անգլերէն։


== Կենսագրութիւն ==
Աւարտած է Պուէնոս Այրեսի ազգային համալսարանի իրաւաբանական ճիւղերը։ 10 տարի խաղցած է թատրոններու մէջ։ 1968-ին փոխադրուած է Լոս Անճելըս (ԱՄՆ)։ Իր բանաստեղծութիւններու առաջին գիրքն է՝ «Մեկ օրուան մէջ հինգ ձայն», լոյս տեսած է 1966-ին։ Իսկ Հայ ընթերցողը զինք ճանչցաւ 1967-71 թուականին. Բանաստեղծ Վահագն Դաւթեանի հրաշալի թարգմանութեամբ հրատարակուեցաւ «Արմատ եւ էութիւն» բանաստեղծութիւններու ժողովածոն /թարգմ.սպաներէնէն/, 1972 թուականին. Սփիւռքի հայութեան համար նոյն գիրքը վերահրատարակուեցաւ, (1967, իտալերէն), «Հայաստանեան ապրումներ» (1970), «Բանաստեղծութիւններ» (1972) ժողովածոնները։ Անոր «Փետրօ Ամօր» (1969) ներկայացումը ներկայացուած է Պուէնոս Այրես «Փայրոյ» թատրոնին մէջ։
Ալիսիա Կիրակոսեանի պոեզիայի նիւթի կիզակէտը սէրն է, մայրութիւնը, հայրենիքը եւ փիլիսոփական ոճը։ Ան գերտարածական կոչուող բանաստեղծական շարժման (1969) հիմնադիրն է (տեսութիւնը հրապարակած է սպաներէն, հայերէն եւ անգլերէն՝ 1992-ին)։ Անոր պոեզիան յատուկ է ներաշխարհի պատկերներով, արդիական լեզուամտածողութեամբ, բանաստեղծական վերաիմաստաւորումներու ինքնատիպութեամբ։
Ալիսիա Կիրակոսեանի որոշ գիրքերը նկարազարդուած է Փապլօ Փիքասօ-ի կողմ է։
1993 թուականին Պրազիլի Սան Փապլօ համալսարանին մէջ փիլիսոփայութեան գծով պաշտպանած է դոկտորական ատենախօսութիւն՝ գրականութեան մարզը։
Կիրակօսեան այցելած է Սովետական Հայաստան (առաջին անգամ 1967-ին), եւ մի քանի տարի ետք գրեց «Նամակ առ Հայաստան» բանաստեղծութիւնը։ Իր վերջին շրջանի գործերուն մէջ անդրադարձած է հայաստանեան պատմական իրադարձութիւններուն։


== Մրցանակներ ==
Խաչատուր Աբովեանի անուան մրցանակ
Մովսէս Խորենացիի Մետալ (2012)


== Ստեղծագործութիւններ ==
Հեղինակն է։

Սպաներէն՝ «Մեկ օր, հինգ ձայն» (1966), «Էութիւն եւ Կետադրութիւն» (1967), «Փետրօ Ամոր» (1969), «Ժամանակի, սիրոյ, խաղաղութեան մեջ» (1970), «Երկուքի ոլորտ» (1972), «Հակաշխարհ» (1972), «Մոխիրներէն յետոյ եւ նամակ առ Հայաստան» (1972), «Մայրութեան քերթուածներ» (1989)
Հայերէն՝ «Արմատ եւ Էութիւն» (1967), «Նամակ առ Հայաստան» (1979), «Խորան I» (1992), «Խորան II» (1992), «Անդենական զրոյցներ» (1992), «Ամբողջական երկեր» (2005, ներառուած են «Հարցազրոյց Աստուծոյ հետ», «Սիրոյ մէկուկէս հազարամեակ» գործերը)
Անգլերէն՝ «Սէր եւ մայրութիւն բառերէն այն կողմ» (1992), «Մտորում բառէն այն կողմ» (1992), «Արմատ բառէն այն կողմ» (1992), «Բեմ՝ երկնքի համար» (1992)
եռալեզու՝ «Բանաստեղծութիւն եւ գերտարածութիւն» (1994), «Խաղաղութիւն քուանտային» (2005):


== Երկեր ==
Երկեր, Լոս Անճելըս, 1997։


== Գրականութիւն ==
Դոլուխանեան Ա., «Ալիսիա Կիրակոսեանի քնարերգութիւնը», Երեւան, 1999։


== Արտաքին յղումներ ==
Ալիսիա Կիրակոսյան, Բանաստեղծություններ
1713 թուական

1713 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 13րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1713 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1713 մահեր
Լիա Սաֆարեան

Լիա Սամուէլի Սաֆարեան (27 Մայիս, 1932 Երեւան - 20 Յունուար, 2000, Երեւան), ճարտարապետ։
ՀԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ, վաստակաւոր ճարտարապետ Սամուէլ Սաֆարեանի դուստրն է, ՀԽՍՀ վաստակաւոր ճարտարապետ Սպարտակ Խաչիկեանի կինը։


== Կենսագրութիւն ==
1957-ին աւարտած է Երեւանի արուեստագիտական հիմնարկը։
Համահեղինակներու հետ Սաֆարեանի նախագիծերով կառուցուած են՝ 

ՀՀ ԳԱԱ հումանիտար գիտութիւններու հիմնարկի շէնքը Երեւանի մէջ, 1972
Տեսողա-մեքենական տարրալուծարան Աշտարակի մէջ, 1972
Ճապաւէն շինողներու ստեղծագործական տան հիւղակը Դիլիջանի մէջ, 1984
«Օլգինկա» դպրոցական ճամբարը Տուապսէի մէջ, 1972
Հոսպիտալ Մոգադիշոյի մէջ (Սոմալի), 1972Հեղինակ է շարադրութիւններու՝ 

«Կարօ Հալաբեան»
«Սամուէլ Սաֆարեան»
«Մակաբէ Մանուէլեան»
«Սպարտակ Կնտեղցեան»
«Հայաստանի ճարտարապետներու միութիւն: Պատմութեան էջեր» ժողովածու, 1989
Հայաստանի ճարտարապետներ միութեան անդամներու համառոտ կենսագրական «Ճարտարապետ» տեղեկագիրք, 1998 (բոլորը՝ ռուսերէն)Տարուայ լաւագոյն կառոյց համամիութենական ստուգատեսի դափնեկիր է (1984)։
183 (թիւ)

Կաղապար:Արեւելահայերէն

183 (հարիւր ութսուներեք)՝ կենտ եռանիշ բնական թիվ է 182-ի եւ 184-ի միջեւ


== Յատկութիւններ ==
 A001358  յիսունիններորդ կիսապարզ թիւն է
երկու ձեւով ներկայացուող երկու քառակուսիներու տարբերութիւն է՝՝ 183=322-292=922-912
կիրառութիւններ
183 Իսթրա աստեղնեակի կարգային թիւն է
 Alt + 183 -ի գործադրումով կը ստացուի ╖ նշանը
Տարուայ 183րդ օրն է Յուլիս 2-ը (նահանջ տարիներուն՝ Յուլիս 1-ը)
Համլեթ Գէորգեան (պատմաբան)

Համլեթ Գէորգեան (1 Մարտ 1951(1951-03-01), Մելիք Գիւղ, Հայաստան - 24 Յունիս 2020(2020-06-24), Երեւան, Հայաստան), հայ պատմաբան։ Արցախեան ազատամարտի մասնակից, պատմական գիտութիւններու դոկտոր, Հայաստանի ազգային բազմարուեստից համալսարանի հասարակական գիտութիւններու ամպիոնի փրոֆեսէօր։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Համլեթ Գէորգեան ծնած է Ապարանի շրջանի Մելիք գիւղին մէջ:
1974-1979-ին ուսանած է Երեւանի պետական համալսարանի պատմութեան բաժանմունքի փիլիսոփայութեան բաժինին մէջ:
1979-1982-ին եղած է ուսուցիչ: Միաժամանակ փիլիսոփայութիւն դասաւանդած է Երեւանի բազմարուեստից հիմնարկին մէջ:
1982-1991-ին եղած է ուսուցիչներու կատարելագործման հանրապետական հիմնարկի հասարակագիտութեան ամպիոնի աւագ դասախօս:
Անդամակցած է Հայ յեղափոխական դաշնակցութեան: Մասնակցած է արցախեան պատերազմին: Պաշտպանած է թեկնածուական ատենախօսութիւն:
1999-էն աշխատած է Հայաստանի Գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի փիլիսոփայութեան եւ իրաւունքի հիմնարկին մէջ` իբրեւ աւագ գիտաշխատող:
Գէորգեան հեղինակ է հայոց ազգային-ազատագրական պայքարի էջերը լուսաբանող բազմաթիւ գիրքերու:
Ազատագրական պայքարի մասին յօդուածաշարք հրապարակած է Հայաստանի պաշտպանութեան նախարարութեան «Զինուոր» թերթին մէջ: Հանդիսացած է նաեւ պաշտպանութեան նախարարութեան «Մայր Հայաստան» ռազմական պատմութեան թանգարանի գիտական գծով փոխտնօրէն:
Պասակաձեւ ժահրի պատճառով մահացած է 24 Յունիս 2020-ին։


== Պարգեւներ ==
Պարգեւատրուած է․

«Շուշիի ազատագրման» մետալով,
«Դրաստամատ Կանայեան» մետալով։


== Երկեր ==
Վարդան Գրիգորեան

Վարդան Գրիգորեան (կամ՝ Գրեգորեան, պարս․՝ وارتان گرگوریان,  անգլ.՝ Vartan Gregorian, 8 Ապրիլ 1934(1934-04-08), Թաւրիզ, Իրան - 15 Ապրիլ 2021(2021-04-15)) Ամերիկահայ ակադեմիկոս, ուսուցիչ, եւ պատմաբան: Պրաուն Համալսարանի նախկին դասախօս եւ նախագահ։ 1997 թուականէն 2021 թուական՝ Քարնըկի Հաստատութեան նախագահ: «Աւրորա» մարդասիրական նախաձեռնութեան համահիմնադիրներէն մին։
Տարօն-Տուրուբերանի Հայրենակցական Միութիւն

Տարօն-Տուրուբերանի հայրենակցական միութիւն, հիմնուած է 1917-ին, միութեան երդիքին տակ համախմբուած են գլխաւորաբար սասունցիներու շառաւիղները, բայց նաեւ` մշեցիներ, պիթլիսցիներ, խնուսցիներ, ախլաթցիներ, մանազկերտցիներ, սղերդցիներ, պշերիկցիներ:


== Պատմութիւն ==
Միութիւնը հիմնուած է 1917-ին, Միացեալ Նահանգներու Կրանիթ Սիթի քաղաքին մէջ (Իլինոյ նահանգ): Հիմնադիրներ` Արիս Տէր Իսրայէլեան (Էջմիածնայ Գէորգեան ճեմարանի երբեմնի ուսանողներէն), Հայկ Մալոյեան եւ Հրանդ Փարիզեան, երեքն ալ` Եղեռնէն առաջ Ամերիկա գաղթած տարօնցիներ, նախաձեռնողներն ու բուն հիմնադիրները կը նկատուին այս միութեան:
Երկու տարի ետք, 1919-ին, Էքրըն քաղաքին մէջ (Օհայօ նահանգ) գումարուած է նորակազմ միութեան Ա. Պատգամաւորական ժողովը, եւ որ մշակած ու վաւերացուցած է հայրենակցական այս մարմինին ծրագիր-կանոնագիրը, ընտրած է կեդրոնական վարչութիւն` Ֆրեզնոն նստավայր յայտարարելով:
Հետզհետէ մասնաճիւղեր սկսած են կազմուիլ Ամերիկայի հայաշատ նահանգներուն մէջ ու Քանատա, նաեւ` Լիբանան, Սուրիա, Իրան, Պուլկարիա, Յունաստան ու Ֆրանսա:


== Միութեան զինանշանը ==
Տարօն-Տուրուբերանի հայրենակցական միութեան զինանշանը մտայղացուած է 30-ական թուականներուն:
Հոն կը տեսնենք Տարօնի թեւաբաց արծիւը` ժայռէ բարձրադիր պատուանդանի մը վրայ կանգնած: Մագիլներուն մէջ ունի ուղղահայեաց մերկ սուր մը, որուն բռնակոթին տակ ամրօրէն սեղմած է օձի մը մարմինը` զայն երկուքի բաժնելէ ետք:

Իսկ պատուանդանին վրայ գրաբարով արձանագրուած է դարերու խորքէն եկող «Մամիկոնէից ուխտ»-ը. «Քաջութեամբ մեռցուք ի վերայ աշխարհիս մեր եւ ի վերայ ազգիս մեր, եւ մի տեսցեն աչք մեր կոխան ոտից պղծալից լեալ զսրբարանս մեր» (թարգմանութիւնը` քաջութեամբ մեռնինք մեր աշխարհին ու մեր ազգին համար, եւ թող մեր աչքերը չտեսնեն մեր սրբարաններուն ոտնակոխ ըլլալն ու պղծուիլը):
56 (թիւ)

Կաղապար:Արեւելահայերէն

56 (յիսունվեց)՝ բնական թիւ մըն է 55-ի եւ 57-ի միջեւ


== Յատկութիւններ ==
 A000292  վեցերորդ քառանիստ թիւն է, նախորդը 35-ն է յաջորդը՝ 84-ը
վեց յաջորդական պարզ թիւերու գումար է
պարիոն քիմիական տարրի (56Ba) ատոմային թիւն է
Մելեթէ (56 Melete) աստեղնեակի կարգահամարն է
Microsoft Windows-ի  Alt + 56 -ի գործադրումով կը ստացուի 8 թուանշանը
ճափոնցի ծովակալ Եամամոթոյ Իսորոքուի 山本 五十六 անուան Իսորոքուն կը նշանակի 56, որն իր հօր տարիքը եղած է
+56-ը Չիլի զանգելու միջազգային քոտն է
56-ը Ֆրանսայի Մորպիանի կարգային թիւն է
տարուայ 56րդ օրն է Փետրուար 25-ը
1956 թուական