armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Թուրկութ Ույար

Թուրկութ Ույար ( 4 Օգոստոս 1927, Անքարա – 22 Օգոստոս 1985, Իսթանպուլ), թուրք բանաստեղծ:


== Կենսագրութիւն ==
Նախակրթարանը Պոլսոյ մէջ կը կարդայ: Միջնակարգ ու լիկէոնին կ'երթայ զինուորական դպրոցներ Փոսոֆի, Թերմէյի եւ Անքարայի մէջ։ Առաջին ամուսնութիւնը կ'ըլլայ իր մօրը բռնադատումով եւ 3 մանուկ կ'ունենան: 18 տարեկանին կը դառնայ հայր: Մինջեւ 1958 զինուորութիւն կ'ընէ: 1958-ին կը բաժնուի բանակէն ու գործատուն կը մտնէ: 1966-ին կ'ամուսնալուծուի իր ամուսինէն ու Պոլիս կը փոխադրուի: Հոն կը սկսի Թոմրիս Ույարի հետ թղթակցիլ: 1969-ին կ'ամուսնանայ Թոմրիս Ույարի հետ եւ աշխարհ կը բերէն Հայրի Թուրկութ Ույար անունով տղայ մը: Երկրորդական Նոր(Թրք. İkinci Yeni Akım) հոսանքի առաջնորդերէն մին է:


== Ստեղծագործութիւններ ==


=== Բանաստեղծութիւններ ===
Arz-ı Hal (1949)
Türkiyem (1952-1963)
Dünyanın En Güzel Arabistanı (1959)
Tütünler Islak (1962)
Her Pazartesi (1968)
Divan (1970)
Toplandılar (1974)
Toplu Şiirler (1981)
Kayayı Delen İncir (1982)
Dün Yok mu (1984)
Büyük Saat (1984)
30 Դեկտեմբեր

30 Դեկտեմբեր, տարուան 364-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 365-րդ) օրն է

Տարուայ նախավերջին օրն է


== Դէպքեր ==
1806. Ռուսիան կը գրաւէ Պաքուն
1916. Պուտափեշտին մէջ Աւստրիոյ Քարլոս Դ.-ի թագադրութիւնը
1922. կը կազմաաւորուի Խորհրդային Միութիւնը
2006. Իրաքի նախկին նախագահ Սատտամ Հուսէյնի մահապատիժը


== Ծնունդներ ==
 30 Դեկտեմբերի ծնածներ 

1976. Վերժինի Կիւյօ (ֆրանսերէն՝ Virginie Guyot) ֆրանսացի կին օդաչու
1989. Օլիվըր Ինկրոսօ (անգլերէն՝ Oliver Ingrosso) շուէտացի DJ եւ դերասան
1924. Սպարտակ Կնտեղցեան (մ.1996) ճարտարապետ
1982. Ուեզլի Շուլթզ (անգլերէն՝ Wesley Schultz) ամերիկացի երգիչ եւ կիթառահար
1984. Լեպրըն Ճէյմս (անգլերէն՝ LeBron Raymone James) ամերիկացի պասքետպոլիստ


== Մահեր ==
 30 Դեկտեմբերի մահացածներ 

1935. Լեւոն Էսաճանեան (ծն․1890) հայ բանաստեղծ եւ մշակութային գործիչ
1989.Սիմոն Շահրիկեան (ծն.1911) եգիպտահայ նկարիչ
1992. Լուսինէ Զաքարեան (ծն.1937, Ախալցխա, Վրաստան) հայ երգչուհի


== Տօներ ==
Հանրապետութեան օր (Մատակասքար)


== Արտաքին յղումներ ==
BBC: On This Day
  [1] (անգլերէն)
1687 թուական

1687 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 87րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1687 ծնունդներ

Տանիէլ Ֆարէնհայթ (գերմաներէն՝ Daniel Gabriel Fahrenheit, մ.1736), գերմանացի բնագէտ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1687 մահեր
Աւետիքեան

Աւետիքեան, հայկական մականուն:


== Մականունը կրողներ ==
Ամիկ Աւետիքեան (1915-1988), գիւղատնտես։
Արմենակ Կարապետի Աւետիքեան (19-20-րդ դարեր), մշակութային գործիչ։
Գաբրիէլ Աւետիքեան (1750 կամ 1751-1827), բանասէր, թարգմանիչ, լեզուաբան, քերական-բառարանագիր, աստուածաբան:
Երուանդ Մելիքի Աւետիքեան (1904-1980), լրագրող, զինուորական։
Յակոբ Դանիէլի Աւետիքեան (1945) լրագրող, վերլուծաբան, հրապարակախօս, խմբագիր:
Ղուկաս Աւետիքեան (1847-1909), հայագէտ, պատմաբան:
Ռուզան Աւետիքեան (1978), երգչուհի:
Սերժ Աւետիքեան (1955), կինոռեժիսոր, դերասան, սցենարիստ եւ փրոտիւսէր։
Աղաջան Աւետիքեան Պարսկաստանցի հայ վաճառական։
Նուպար Չարխուտեան

Նուպար Չարխուտեան, ծնած է Մարաշ (Կիլիկիա). մանկական-պատանեկան տարիներու կազմաւորման եւ գրական սկզբնական փորձերու շրջանը ապրած է Հալէպի ու Դամասկոսի նման նոր բոյներու մէջ, իր ազգային վէյայտնութեան մաքառումի հանգրուանը բոլորող մեր ժողովուրդի զրկանքներուն եւ գոյապայքարի ճիգերուն հետ (1920-1930ական թուականներ), ընտանեկան տոհմաշունչ՝ տառապանքով ազնուացած եւ աղօթքով ու հաւատքով թերմացած մթնոլորտի մը մէջ։
Նախակրթութիւնը առաջին երեք տարիները Հալէպի մէջ բոլորելէ ետք, 1929-ին ընտանիքին հետ կը հաստատուի Դամասկոս եւ ֆրանսացի կրօնաւորներու երկրորդական վարժարանի դասընթացքը աւարտելէ վերծ 1936-ին, հօրը մահուան հետեւանքով հարկադրաբար կ'ընդմիջէ ուսումը ու մինչեւ 1949 ուսուցչական, հաշուապահական եւ շրջուն քննիչի պաշտօններ վարելէ յետոյ Սուրիոյ զանազան շրջաններուն մէջ, գրականագիտական պատրաստութիւն կը ստանայ Լիբանանի Սէն Ժոզէֆ եւ Լիոնի ֆրանսական համալսարանէն:
Միջնակարգ ուսման տարիներուն իսկ՝ ւրական իր առաջին փորձերը կատարած է ֆրանսերէնով։ Մեզի տրամադրած կենսագրական իր գիծերուն մէջ Նուպար Չարխուտեան յուզումով կը պատկերացնէ իր մանկական եւ պատանեկան տարիներու կեանքի պայմանները եւ կը ճշդէ որ երկար ատեն ֆրանսերէնը եղած է գրական իր լեզուն՝ որովհետեւ տարրական քանի մը տարիներու ընթացքին սորված հայերէնը գրեթէ մոռցած էր, երբ ընթացաւարտ կ'ըլլար ֆրանսական երկրորդական վարժարանէն։
Երկրորդ Աշվարհամարտի ընթացքին Պէյրութի մէջ կը հրատարակուի ֆրանսերէն բանաստեղծութիւններու իր առաջին հատորը՝ Poemes, 1949-ին երկրորդը՝ Salome, իսկ 1953-ին՝ Berceuses pour les cadavres:
1952-ին է որ հայերէնով իր թարգմանածոյ եւ ինքնագիր պատմուածքները, բանաստեղծութիւններն ու գրական յօդուածները կը սկսին երեւիլ նախ Ա. Ծառուկեանի «Նայիրի» զաբաթաթերթին, ապա սփիւռքեան պարբերական եւ առօրեայ մամուլի մէջ։
Ուսուցչի, ֆրանսերէն լեզուի եւ ֆրանսական գրականութեան դասախօսի իր պաշտօնավարութեան առընթեր, հայ թէ օտար վարժարաններու, ինչպէս նաեւ Անթիլիասի եւ Զմմառի դպրեվանքերուն մէջ։ Չարխուտեան բեղուն գրիչ մը եղած է վերջին երեսնամեակի գրական մեր կեանքին մէջ, «գրականութիւնը՝ ապրում» դաւանող մարդու մը հրայրքով, ամբողջական նուիրումով եւ գուրգուրանքով՝ հանդէպ գրական գործերու եւ գրագէտներու, ո՛չ այն դասէն՝ որ ենթակայական ծայրայեղութիւններով եւ այլամերժութիւնը խստակրօնութիւն համարող քննադատական ուղղութեան կը յարի, այլ անոնցմէ որոնք, գրական որեւէ իրագործման հանդէպ արուեստի բծախնդրութեան չափ նաե՛ւ յարաբերական պայմաններու նկատառութիւնը արդար արժեւորման մեկնակէտ կը դաւանին։
1952-էն մինչեւ այսօր, հայերէնով իր քերթողական ու արձակ ստեղծագործութիւններուն կարեւոր մէկ մասը հրատարակած է հետեւեալ հատորներով. «Կայէն՝ անմեղը», «Օրօր՝ դիակներու վրայ», «Արդարներու ոճիռը» եւ «Ունայնութեան ափերը»
Քերթողութեան թէ արձակի մէջ, Չարխուտեան՝ մարդ էակին, մարդուն, կեանքին, մարդկայնութեան եւ տմարդութեան, տեսլականին եւ իրականին, իմաստասիրական խորացումներու եւ առարկայականի ներկայացման ճամբով՝ ի՛ր իսկ մտքին ու հոգիին տեւական խռովքը պատմող բանաստեղծն ու վիպագիրն է. բարիին, ազնիւին, մարդկայնականին դաւանող՝ սակայն հակադիր իրականութիւններու ցնցումով յոռետեսութեան հակող գրագէտը, որ համոզուած է թէ մարդը արաչագործութեան հրաշալիքն է, սակայն կը թուի որ «կեանք» կոչուող իրականութեան մէջ սգեղութիւններու եւ անարդարութիւններու սահմանուած զոհն է ան, մի՛շտ սայթաքումի եւ անկումի տրամադիր. «Աստուծոյ պատկերով»՝ սակայն «հիղեղէն»-ի ճակատագրով...:
Հաւով ասիական աղցան

Հաւով ասիական աղցան (անգլերէն՝ Chinese chicken salad), հաւու միսով աղցան, համեմուած եւ յարդարուած ըստ չինական խոհարարական բաղադրիչներու եւ արհեստագիտութեան։ Այն տարածուած է Միացեալ Նահանգներու տարբեր քաղաքներուն մէջ։


== Բաղադրութիւն ==
Պատրաստութեան համար անհրաժեշտ են՝ կարմիր սոխ՝ բարակ շերտերու վերածուած, սխտոր` մանրուած, թարմ կոճապղպեղ (ճինճըր), շաքար, բրինձի ճերմակ քացախ, կծու ձէթ, սոյա թացան, աղ (ըստ փափաքի), հաւու կուրծք` կիսուած, վարունգ` կեղւուած, կուտերը հանուած եւ լուցկիի ցպիկի նման բարակ կտրուած, կարմիր պղպեղ` առանց կուտի եւ ցպիկի նման բարակ կտրուած, լուբիայի ծիլեր, խոշոր մանրուած կարմիր կաղամբ, մանրուած թարմ քըզպարա, մանրուած եւ խարկուած պիստակ։


== Պատրաստութիւն ==
Փոքր խորունկ ամանի մը մէջ միասին խառնել սոխը, սխտորը, կոճապղպեղը եւ շաքարը: Աւելցնել քացախը, պիստակի իւղը, կծու ձէթը եւ սոյա թացանը եւ լաւ մը խառնել, մինչեւ որ լուծուին: Համեմել աղով`ըստ փափաքի եւ մէկդի ձգել:
Ջուր եւ աղ լեցնել՝ ամանի (քասըրոլ) մը մէջ եւ եռացնել: Աւելցնել հաւու կուրծքը, թեթեւցնել կրակը եւ հանդարտօրէն եփել 15 վայրկեան: Մակերեսէն վերցնել փրփուրը, մարել կրակը, գոցել կափարիչը եւ մէկդի ձգել 15 վայրկեան:
Հաւու կուրծքը ձգել, որ պաղի, ապա հանել մորթը եւ ոսկորը: Երիզանման կտրել հաւու միսը եւ զետեղել աղցանի ամանին մէջ: Աւելցնել վարունգը, պղպեղը, լուբիայի ծիլերը, վրան տարածել համեմունքը (թացան) եւ խառնել ու դնել մանրուած կաղամբին վրայ: Ցանել քըզպարան եւ պիստակը:
Պատրանք

Պատրանք, արտաքին աշխարհի առարկաններու եւ երեւոյթներու աղճատուած արտացոլման տեսակներէն մէկը:
Պատրանքները զառանցանքներէն (hallucinations) (զգայապատրանքներէն, զգայախաբկանքներէն) կը տարբերին անով, որ այս դէպքին ընկալուող առարկաները իսկապէս կան եւ կը գտնուին մարդու առջեւ: Պատրանքները ամէնէն առաջ կ'ըլլան ընկալման գործընթացքներուն մէջ։


== Ընդհանուր Նկարագիր ==
Պատրանքները հոգեկան այն պատկերներն են, որոնք առաջ կու գան որոշակի առարկաներ ընկալելէ եւ անոնց պատկերներու աղճատումներն են։ Պատրանքային պատկերները կը տեղորոշուին անձէն դուրս, շատ ցայտուն են եւ մարդիկ առանց յատուկ բացատրութիւններու եւ զննումներու չեն կրնար գիտակցիլ, իրենց ունեցած հոգեկան պատկերը իրականութեան ճիշդ արտացոլումը չէ։ (Օրինակ, գիշերը ճամբու մը վրայ հեռուէն հազիւ նշմարուող ծառը կրնայ մարդ թուիլ):


== Տեսակները ==
Տեսողական
Լսողական
Հոտառական
Ճանաչման
Յիշողութեան
Դատողութեան
Որոշ պատրանքներ, օրինակ օդացլութիւնը (միրաժ), պայմանաւորուած են ֆիզիքական պատճառներով, միւսները, օրինակ տեսողական պատրանքներու խումբը, բնախօսական (physiological) եւ հոգեբանական պատճառներով, որոնք կապուած են քննարկողներու կառուցուածքի եւ աշխատանքի իւրայատկութիւններու հետ։


== Տե՛ս Նաեւ ==
Հոգեբանութիւն
Բժշկութիւն
Ականջ


== Աղբիւրներ ==
Նալչաջեան ԱՅ. ԱՅ. (1984 թ.)։ հոգեբանական բառարան (լոյս հրտրկթն․)։ երեւան։ էջ 240 էջ 
Նալչաջեան Ա․ Ա․ (1991)։ ընդհանուր հոգեբանութեան հիմունքներ («լոյս» հրտրկթն․)։ երեւան։ էջ 512  ISBN 5-545-00785-7
Հենրիկ Մամեան

Հենրիկ Մամեան (24 Ապրիլ 1934(1934-04-24), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն - 17 Յուլիս 2014(2014-07-17), Երեւան, Հայաստան), հայ ժողովրդական նկարիչ: 


== Կեանք եւ գործոuնէութիւն ==
Հենրիկ Մամեան ծնած է Երեւան: 1953 թուականին աւարտած է Երեւանի գեղարուեստի ուսումնարանը, 1959-ին՝ Երեւանի գեղարուեստա-թատերական հիմնարկը։ 1960-1964 թուականներուն դասաւանդած է Երեւանի պոլիտեխնիկական հիմնարկին մէջ, 1963-էն՝ Երեւանի գեղարուեստա-թատերական հիմնարկին մէջ․ փրոֆէսոր՝ 1990-էն, 1991-էն՝ ԵՊՃՇԻ-ի մէջ, ամպիոնի վարիչ 1991-էն Հենրիկ Մամեանի աշխատանքները կը ցուցադրուին Հայաստանի ազգային պատկերասրահին մէջ։
Աշխատած է գիրքի ձեւաւորման, քանդակագործութեան եւ գեղանկարչութեան ասպարէզներուն մէջ: 


== Կոչումներ ==
1983-ին՝ Հայաստանի վաստակաւոր նկարիչ,
2010-ին՝ Հայաստանի Հանրապետութեան ժողովրդական նկարիչ:
Լեւոն Պարտիզպանեան

Լեւոն Ղունկիանոսի Պարտիզպանեան (1887 թուական, Խարբերդի նահանգի, Խարբերդի գաւառի՝ Մեզիրէ քաղաքին մէջ), հայ բժիշկ նաեւ հասարակական-քաղաքական գործիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1887 թուականին, Խար­բեր­դի նահանգի, Խարբերդի գաւառի՝ Մեզիրէ քաղաքին մէջ։ Հայրը՝ Ղունկիանոս Պարտիզպանեան, երկար տարիներ եղած է Պաքըր-Մատենի քաղաքապետութեան բժիշկը եւ 1907 թուականին մահացած խորհրդաւոր պայմաններու մէջ։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է Մեզիրէի Կեդրոնական վարժարանէն ներս, այնուհետեւ՝ նոյն քաղաքի Սուլթանի՝ վարժարանէն ներս։ Բնակած է Կոստանդնուպոլսոյ Գատը Գիւղ թաղամասին մէջ։ Եղած է ՀՅԴ Գատը Գիւղի կոմիտէի եռանդուն անդամ։ 1912 թուականին, երբ Արտակարգ դատարանը դադրեցուցած է ՀՅԴ օրկան «Ազա­տա­մար­տ»ի հրատարակութիւնը, ՀՅԴ տպագիր օրկանի դերը կատարած է «Ազ­դա­րա­րը», որուն արտօնատէրն էր Լեւոնը։ 1914 թուականին աւարտած է Կոստանդնուպոլ­ոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը եւ բժիշկի վկայական ստացած։ 1914 թուականին, Առաջին համաշխարհային պատերազմն սկսուելուն պէս, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ որպէս զինուորական բժիշկ ծառայած` հարիւրապետի աստիճանով։ 1915 թուականի Ապրիլին, զինուորական համազգեստը հագին ձերբակալուած է եւ բանտարկուած Կոստանդնուպոլսոյ կեդրոնական բանտին մէջ, ապա աքսորուած Չանղըրը։ Այնուհետեւ շարք մը դաշնակցական մտաւորականներու հետ աքսորուած է Այաշ եւ պահուած տեղի բանտին մէջ։ Անունը փորագրուած է Չանղըրըի բանտին մէջ հաւաքուած համրիչի՝ 99 հատիկներէն մէկուն վրայ։ Թէոդիկի «Յու­շար­ձան…» գիրքին մէջ ըսուած է, թէ՝ սպանուած է 1915 թուականին, Այաշի ճամբուն վրայ, ի թիւս խումբ մը հայ մտաւորականներու՝ 28 տարեկան հասակին։ Այլ աղբիւրու մէջ յիշատակուած է, որ սպանուած է Տէր Զօրի մէջ։ Մինչդեռ, Գրիգորիս ծ. վրդ. Պալաքեան, զինք կը յիշէ Չանղըրըի աքսորէն վերապրողներու շարքին մէջ։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կոստանդնուպո­լիս, 1919։
Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ., Հայ գողգոթան, Վի­են­նա, 1922։
Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատ գամները),Պոսթըն, 1957։
Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ., Հայ գողգոթան, Երեւան, 1991։
Յուշամատեան Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան, Ալպոմ-ատլաս, Բ. հատոր, Գոյամարտ, 1914-1925, Լոս Անճելըս, 2001։
Աւագեան Կարինէ, Եղեռնայուշ մասունք կամ խոստովանողք եւ վկայք խաչի, Երեւ­ան, 2002։
Խաչատրեան Լուսինէ եւ Բաբլումեան Արփինէ (կազմողներ), Ցուցակ Հայոց ցեղասպանութեան զոհերի (1915-1923 թուականներ), հ. 2, Խարբերդի նահանգ, Երեւան, 2004։
Աւագեան Կարինէ, «Չան­ղը­րըի 1915 թուական Ապ­րի­լի 11, Յի­շա­տակ»… Թանգարանային ցուցանմոյշը, «Հան­դէս Ամ­սօ­րե­այ», 2008, հ. 1-1։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։


== Արտաքին յղումներ ==
Հայ Բժիշկներու Նահատակութիւնը Մեծ Եղեռնի Ընթացքին:
Ապարանի Դաշտ

Ապարանի դաշտը կամ սարահարթը, տարածուած է Արագածի եւ Ծաղկունեանց լեռներուն միջեւ, Քասաղ գետի հովիտին մէջ՝ ՀՀ Արագածոտնի մարզին մէջ։


== Աշխարհագրական Տուեալներ ==
Տարածքը մօտ 200 քմ², տարածուած է հիւսիս-արեւմուտքից հարաւ-արեւելք։ Բարձրութիւնը 1800-2000 մ է։ Մակերեւոյթը բլրաալիքավոր է՝ տեղ-տեղ դարաւանդներով ու արտաբերման կոներով։ Ապարանի դաշտի հարաւը կը գտնուի Ապարանի ջրամբարը։ Կան ստորերկրեայ ջուրերու պաշարներ, բազմաթիւ աղբիւրներ։ Տեսարանը լեռնատափաստանային է։ Կը մշակեն գլխաւորաբար ցորեն, գարի եւ բանջարեղէն. զարգացած է անասնապահութիւնը, պանրագործութիւնը եւ թռչնաբուծութիւնը։ Բնորոշ կենդանիներէն են դաշտամուկը, ճագարամուկը, գայլը, աղուէսը, նապաստակը, գորշուկը, դաշտային արտոյտը եւ լորը։


== Կլիմայ ==
Կլիման չափաւոր ցամաքային է, Յունուարին միջին ջերմաստիճանը՝ -9.6 °C, Յուլիսին՝ 16.6 °C, Ամառը մեղմ է. միջին ջերմաստիճանը՝ 16-էն 32, տարեկան տեղումները՝ 550-650 մմ։

widths="700px"
Կարինէ Թորոսեան

Կարինէ Թորոսեան (21 Մայիս 1970(1970-05-21), Պէյրութ, Լիբանան), շարժապատկերի բեմադրիչ: 


== Կենսագրական գիծեր եւ գործեր ==
Ծնած է Պէյրութ։ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին ընթացքին՝ 1979-ին, ընտանիքին հետ փոխադրուած է Քանատա եւ հասակ նետած Թորոնթոյի մէջ, ապա անցած է Փարիզ:
Անոր առաջին կարճ ֆիլմը՝ «Վիժընզ»ը (Visions), զոր նկարահանած էր 22 տարեկանին, մաս կազմած է Փարիզի Ճորճ Փոմփիտու (Centre Georges Pompidou) կեդրոնին մէջ, ֆիլմերու ցուցադրութեան յետադարձ (retrospective) ծրագիրին: 
Անոր հետագայ ֆիլմերը, երբ ան 25 տարեկան էր, ցուցադրուած են «New York Museum of Modern Art»ի «Cineprobe»ի շրջանակէն ներս:
1999-ին, անոր պատուիրած են «experimental» երաժիշտ «Sparklehorse»ի երաժշտութեան հիմամբ իրականացնել կարճ տեսաերիզ մը, որ ստացած է 2000-ի Պերլինի փառատօնի պատուոգիրը: 
Երկու տարի ետք, վերոյիշեալ երաժիշտի երաժշտութիւնը ներկայացնող «Babies on the Sun»ը, Պերլինի միջազգային փառատօնին ստացած է «Լաւագոյն կարճ ֆիլմ» մրցանակը:
Անոր գործերը ընդգրկած են տեսաերիզ մը՝ «System of a Down» խումբին նուիրուած, եւ «Stone, Time, Touch» երկար ժապաւէնը, որ 2007-ին արժանացած է Վարշաւիոյ միջազգային ֆիլմի փառատօնի «Լաւագոյն երկար ֆիլմ» մրցանակին: Նոյն տարին, ան Պերլինի մէջ DAAD արուեստագէտներու բնակութեան  (residency) մրցանակը կը ստանայ:
Նոքալաքեւի

Նոքալաքեւի (վրաց.՝ ნოქალაქევი, բառացի՝ վայր, ուր եղած է քաղաք, հին յուն․՝ ἀρχαῖος πόλις — հին քաղաք), քաղաք-ամրոց արեւմտեան Վրաստանի մէջ՝ Սենակիի մունիցիպալիտետի մէջ։ Եղած է Լազիկէի մայրաքաղաքը։ Այս վայրին մէջ գտնուած է Այա լեգենդար քաղաքը, ուր, ըստ աւանդութեան, եկած են արգոնաւորդները։


== Պատմութիւն ==
Նոքալաքեւիի մէջ հինէն տեղակայուած է, որ եղած վրացական մեծ քաղաք։ Վրացի հեղինակները զայն կոչած են Արքեոպոլիս, սակայն աւելի հին վրացական ժամանակագրութիւններուն մէջ ան յայտնի է Ցիխէ Գոջի անուամբ։
Պատմական ժամանակագրութեան համաձայն՝ քաղաքը հիմնադրուած է Լազիկէի էրիսթաւի Քուջիի կողմէն մ.թ. III դարուն։ Ցիխէ Գոջին Լազիկեի մայրաքաղաքը եղած է IV—VIII դարերուն։ Բիւզանդիոնի ու Սասանեան Պարսկաստանի միջեւ մղուող Լազիկէի պատերազմի հիմնական գործողութիւնները տեղի ունեցած են հենց մայրաքաղաքի շրջակայքին մէջ։ Պատերազմի ժամանակ քաղաքը դիմակայած է երկու պաշարման, սակայն երրորդի ժամանակ գրաւուած է պարսիկներու կողմէն (554 թուական)։ Լազիկէի ու բիւզանդական միացեալ զօրքերը շուտով կը վերագրաւեն քաղաքը։ 697 թուականին քաղաքին մէջ կը տեղակայուին Լազիկէի մէջ արաբական հիմնական կայազորները։ 737/738 թուականին քաղաք կը ներխուժէ արաբ զօրավար Մարուան II-ը եւ կ՛աւերէ զայն։ Այդ ժամանակ քաղաքի բնակչութեան մեծ մասը կը կոտորուի կամ ստիպուած կ՝ ըլլայ փախչիլ դէպի հիւսիս՝ Ինգուրի գետի ափամերձ տարածքները։ Արաբական տիրապետութեան շրջանին քաղաքը կարճ ժամանակամիջոցի ընթացքին կորսնցուց իր նախկին նշանակութիւնը ու վերածուեցաւ փոքրիկ գիւղի։ Նոքալաքեւին նորէն սկսաւ զարգանալ XVI—XVIII դարերուն, երբ քաղաքը դարձաւ Օդիշիի տիրակալներու նստավայր։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		


== Գրականութիւն ==
ზაქარაია პ., ლომოური ნ., ლიქვინაძე ს., ნოქალაქევის ექსპედიციის 1973 წლის მუშაობის მოკლე ანგარიში, წიგნ.,։საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის არქეოლოგიური ექსპედიციები, ტ. 4, თბ., 1975
ლომოური ნ., ეგრისის სამეფოს ისტოyhiyრია, ტბ., 1968
ყაუხჩიშვილი ს., ლექციები ბიზანტიის ისტორიიდან, ტ. 1, თბ., 1948


== Արտաքին յղումներ ==
Веб-страница музея
Археополис // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона ։ в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
Գնդակ (մարզական)

Գնդակ, առանձգական նիւթէն պատրաստուած հաւկթաձեւ կամ կլոր մարզակիր, որուն երբ դպչինք ետ կը թռչի։ Հիմնականը, կ'օգտագործուի խաղային մարզաձեւերուն (ոտնագնդակ, կողովագնդակ, Վոլլիպոլ, հանպոլ, թենիս, ջրագնդակ եւ այլն), ինչպէս նաեւ՝ գեղարուեստական մարմնամարզութիւններուն։։


== Գնդակներու Տեսակներ ==
Ալեքս Փիլիպոս

Ալեքս Փիլիպոս (1888-1966) ցցուած մարդասէր, առեւտրական, մեծ քանակով աճեցնող սեխ եւ հիմնադիրը Րոզ Եւ Ալեկս Հայկական Դպրոց։ Հաւատարուած էր թէ ինք ամենամեծ արտադրող կանտալուպը Գալիֆօրնիայի մէջ։


== Կենսագրութիւն ==
Հայկական արշաւանքին, Ալեքս Փիլիպոս ծնած է Խարբերդ, Մամուրեդ Ալ Ազիզ Վիլայէթը, Օսմանեան կայսրութեան 1888 ։ 1905-ին Փիլիպոս բնակեցաւ Ֆրեզնօ, Գալիֆօրնիա։ Ալեքս Փիլիպոսի հայրը ըսաւ իրեն թէ հող գնէ Սան Ճոագին Ձորը։ Հողը գնելէն եւ սկսիլ ցանելէն ետք, Փիլիպոս սորվեցաւ ճարտարապետութիւն Հարաւային Գալիֆօրնիայի Համալսարանը, Լոս Անճելոսի մէջ։ Նաեւ ան գնաց կանոնի դպրոց USC, ուր իր սենեակիցը էր Ուիլիըմ Սարոյեանին հօրեղբայրը՝ Արամ Սարոյեան։ Փիլիպոս մտաւ երկրագործական առեւտրականութեան մէջ Արքայութեան Ձորին մէջ իր ընկերակիցներուն հետ՝ Արբաքսատ Սեդրակեան եւ Հերի Քարեան, երկուքէն ալ ետքը եշան մեծ հողատէրեր անձնական (Քարեան Գոչելա Ձորին մէջ եւ Սեդրաքեան Սան Ճոագի Ձորին մէջ)։ 1940-ին վերջերը, Փիլիպոս եւ իր պզտիկ եղբայրը՝ Ստեփան հաստատեցին յաջող սեխի արտադրութեան գործարան Մենտօդայի մէջ։ Իր ագարակը հաստատուած էր Էլ Սենդօյի մօտը, Գալիֆօրնիա եւ 400 ակր էր։
Եղբայրները ծանօթացուցին նոր տեսակի հունտեր որ գնեցին Սուրիայէն։ Իրենք զարգացուցին նոր փաթեթաւորմեր սեխերու եւ բարելաւումներ ըրին տեսակի սեխերուն եւ փաթեթաւորմը որ հանդիպիմ շուկայի պահանջները։ Ստեփան Փիլիպոս զարգացուց գնահատումը եւ դասաւորումը մեքենաներուն որ բարելաւեն փաթեթաւորումին ընթացքը։
Ինք խնամակալ յանձնաժողովին անդամ էր Աեւմտեան Աճեցնող Ընկերակցութիւնը։
Տենչացող խորունկ ձկնորս եւ զօրաւոր նաւու խանդաւարեալ, ինք պահպանեց տուն մը Լիտօ Այսլ, Գալիֆօրնիայի մէջ։
Ան մեռաւ Ֆրեզնօ, Գալիֆօրնիայի մէջ 1966-ին։


== Մարդասիրութիւն ==
Ալեքս Փիլիպոս մարդասէր էր որ հաստատեցին Հայկական Ուսումնական Հիմնադրութինը եւ օգնեցին Գալիֆօրնիա Հայկական Տունը եւ Հայկական որբանոցը Սուրիոյ, Կիպրոսի եւ Յունաստանի մէջ։
Ալեքս Փիլիպոսի մահէն ետք, իր տիկինը, Րոզ օգնեց հիմնադրութիւնը հաստատութեան Րօզին եւ Ալեքս Փիլիպոս Հայկական Դպրոց 1969-ին։ Իր եղբայրը՝ Ստեփան եւ քենը՝ Լուսիլ երկուքըն ալ օգնեցին դպրոցը։
15 Սեպտեմբեր

15 Սեպտեմբեր, տարուան 258-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 259-րդ) օրն է

Տարուան աւարտին կը մնայ 137 օր


== Դէպքեր ==
1988․ Թորոնթոյի Մափլ Լիֆ Կարտընս մարզադաշտին մէջ (Քանատա) տեղի կ՛ ունենայ Մարդու Իրաւունքներ, Հի՛մա շարժումին նուիրուած համաշխարհային շրջապտոյտին 8-րդ համերգը


== Ծնունդներ ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:15 Սեպտեմբերի ծնածներ

1877՝Լեւոն Աթաբեկեան (մ.1918), բանաստեղծ, բժիշկ
1890՝ Ակաթա Քրիսթի (անգլերէն՝ Agatha Christie մ.1976), անգլիացի կին գրող
1905՝ Վարդան Աճեմեան  (մ.1977), թատերական խմբավար
1915`Շաւարշ Քահանայ Պալըմեան, (մ․ 1993)․ հոգեւորական, հասարակական գործիչ, ուսումնասիրող եւ յօդուածագիր
1954՝ Հրանդ Տինք (թրք.՝ Hrant Dink, ծն.2007, Իսթանպուլ),  պոլսահայ լրագրող


== Մահեր ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:15 Սեպտեմբերի մահացածներ

1991՝ Տոլորես Զօհրապ-Լիպման (անգլերէն՝ Dolores Zohrab Liebmann, ծն․1896), ամերիկահայ հասարակական գործիչ


== Տօներ ==

Ակախութեան օր (Սպանիայէն, 1821)՝ Սալուատոր, Կուաթեմալայ, Հոնտուրաս, Նիքարակուա, Քոսթա Ռիքայ
 ԱՄՆ Միացեալ նահանգներ՝ սպանական մշակոյթային ժառանգութեան ամսուայ սկիզբը
6 Յունուար

6 Յունուար, տարուան 6-րդ օրն է։

 5 Յունուար  6 Յունուար  7 Յունուար 


== Դէպքեր ==
1198, Լեւոն Բ.-ի թագադրութիւնը Կիլիկիոյ Տարսոն քաղաքին մէջ
1912, Նիւ Մեքսիքոն (անգլերէն՝ ) դարձաւ 47-րդ միացեալ նահանգը
1929, Մայր Թերեզան ժամանեց Կալկաթա, Հնդկաստան՝ հիւանդները եւ աղքատները խնամելու
1992, յեղաշրջումի պատճառաւ Վրաստանի նախագահ Զվիատ Կամսախուրտիան հեռացաւ երկիրէն


== Ծնունդներ ==
1412, Ժանն տ'Արք (ֆրանսերէն՝ Jeanne d'Arc, մ.1431) Ֆրանսայի ազգային հերոս
1822, Գաբրիէլ Սեւեան (մ.1900) հայ բժիշկ
1920, Կարպիս Ճանճիկեան (մ.1946)


== Մահեր ==
1944, Արսէն Պալեան (ծն․1889), կրթական մշակ, յօդուածագիր, ազգային գործիչ
1969, Շալվա Նուցուպիձէ (վրաց.՝ შალვა ნუცუბიძე, ծն.1888) վրացի փիլիսոփայ, գրականագէտ


== Տօներ ==

Սբ.Ծնունդ (Հայ Առաքելական Եկեղեցի)
Յակոբ Ալխազեան

Ալխազեան Յակոբ (1 Յունուար 1826 – 2 Նոյեմբեր 1896, Փեթերսպուրկ), հայ զինուորական։


== Կենսագրութիւն ==
Ռուսաց պետութեան հայազգի նշանաւոր զինուորական, չքաւոր ծնողներու որդի, ծնած է 1826 թուականին։ Ուսումն ստացած է Տփխիսի (Թիֆլիս) «Զինուորական վարժարան»ին մէջ եւ զինուորական ծառայութեան մտած։ 1863 թուականին մասնակցելով Լեհական ապստամբութեան դէմ մղած գործողութիւններուն՝ աչքի ինկած է քաջութիւններով եւ սկսած՝ արագութեամբ առաջանալ, իսկ 1874 թուականին՝ Կովկասի 19-րդ զօրաբաժինի հրամանատար նշանակուած։ 1877 թուականին, նախ՝ Քութայիսի եւ ապա՝ Սուխումի զօրաբաժինի հրամանատար եղած է, իսկ 1877-78 Ռուս-Տաճկական պատերազմի ժամանակ մեծ քաջութիւններ ցուցաբերած՝ եւ միեւնոյն ժամանակ Աբխազ, Ուբուխ, Շափաղ եւ այլ լեռնականներու մէջ մղած գործողութիւններուն գլխաւոր կարգադրիչ զօրապետի պաշտօն կատարած է։
1885 թուականին Ռուսական 3-րդ զօրաբանակի հրամանատար անուանուած է՝ Ռուսիոյ առեւմտեան սահմաններուն վրայ։ 1894 թուականին հրաժարելով պաշտօնէն, նշանակ Փեթերսպուրկի արքունի «Զինուորական խորհրդ»ի անդամ, որ պաշտօնին մէջ մեռած է 1896 թուականին՝ Փեթերսպուրկի մէջ։ Մարմինը բերուած է Տփխիս եւ թաղուած՝ Վանք-մայր եկեղեցւոյ բակին մէջ։


== Աղբիւր ==
Բառարան Հայ Կենսագրութեանց, Հայկ ՏԷր-Աստուածատուրեանց, Ա. հատոր, Թիֆլիս 1904, էջ 58:
Ռիատ

Էր Ռիատ կամ Ռիատ (արաբերէն՝ الرياض‎), Սաուտեան Արաբիոյ մայրաքաղաք։ Էր Ռիատը համանուն երկրին վարչական կերրոնն է, ինչպէս նաեւ թագաւորութեան ամենաբարձր շինութեան՝ Kingdom Centre-ի գտնուելու վայրը։ Ըստ 2010 թուականի բնակչութեան գնահատման Էր Ռիատի բնակչութիւնը կը կազմէ 4 878 473 մարդ։


== Անուանում ==
Քաղաքի անուանումը ծագած է հին արաբերէնով rawdha բառէն, որ կը նշանակէ այգիներու եւ ծառերու վայր։ Իրականութեան մէջ նաեւ քաղաքի փողոցներուն մէջ շատ են կանաչ տարածուիւնները։


== Պատմութիւն ==
Մոտ 4 հազար տարի առաջ ժամանակակից Էր Ռիատի տարածքին մէջ կ'ապրէին արաբական քոչուոր ցեղեր։ 18-րդ դարի սկիզբներուն Էր Ռիատը դարձաւ ուահհաբիտներու կեդրոն։ 1821 թուականին դարձաւ ուահհաբիտներու էմիրայութեան մայրաքաղաք Սաուտցիներու թագաւորութեան օրով։
1902 թուականին Նաճտ շրջանի կեդրոնն էր։ 1932 թուականի աստիճանական միաւորման արդիւնքով ստեղծուեցաւ պետութիւն Էր Ռիատ մայրաքաղաքով։


== Բնակչութիւն ==