armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Հայկական ճարտարապետութիւնն ուսեւմնասիրող հիմնադրամ

Հայկական ճարտարապետութիւնն ուսումնասիրող կազմակերպութիւնը հիմնադրուեր է Աախենում (Գերմանիա) 1982 թուականին որպէս ոչ հասութաբեր հասարակական կազմակերպութիւն փրոֆեսէօր-դոկտոր Արմէն Հախնազարեանի կողմէ։ ԱՄՆ-ի մասնաճիւղը հիմնադրուեր է գալիֆորնիոյ մէջ 1996։ Հայաստանեան մասնաճիւղը հիմնադրուեր է 1998 թուականին եւ արձանագրուեր է որպսէհասարակական կազմակերպութիւն (2010 թ.-էն՝ հիմնադրամ):
Մինչեւ 2020 թուականը, յուշարձանագէտ Սամուէլ Կարապետեանը եղեր է ՀՃՈՒ հիմնադրամի Երեւանեան մասնաճիւղի տնօրէնը։ Ներկայիս հիմնադրամի Հոգաբարձուներու խորհուրդի նախագահն է Ժորա Մանուչարեանը, իսկ հայաստանեան գրասենեակի կառավարումը կ'իրականացուի Տնօրէններու խորհուրդի կողմէ։
Տնօրէններու խորհուրդ՝ գործադիր տնօրէն` Էմմա Աբրահամեան (Սամուէլ Կարապետեանի այրին), վարչական հարցերու եւ հրատարակութիւններու գծով փոխտնօրէն՝ Րաֆֆի Քորթոշեան, ճարտարապետական գործունէութեան գծով փոխտնօրէն` Աշոտ Հակոբեան, համակարգչային եւ դեքնիքական հարցերու գծով փոխտնօրէն` Արմէն Գէորգեան։ 


== Ուսումնասիրութիւններ ==
Հայկական ճարտարապետութիւնն ուսումնասիրող կազմակերպութիւնը կ'ուսումնասիրէ եւ կը վաւերագրէ Պատմական Հայաստանի մէջ գտնուող հայկական յուշարձանները։ Այս ուսումնասիրութիւններու իբր արդիւնք 2021-ի դրութեամբ ան ունի աւելի քան 650,000 թուայնացուած պատկերներ, միգրոֆիլմեր, յատակագիծեր եւ այլ փաստաթուղթերէ բաղկացած հարուստ արխիւ։ Կազմակերպութիւնը նաեւ կը զբաղուի Արցախի տարածքին մէջ գտնուող մշակութային ժառանգութեան վերանորոգմամբ եւ պահպանմամբ։ Սամուէլ Կարապետեանի ղեկավարութեամբ գործած Հայաստանեան մասնաճիւղը իրականացուցած  է ուսումնասիրական գործունէութիւն, որու իբրեւ արդիւնք կը հրատարակուին գիրքեր, գրքոյկներ, «Վարձք» հանդէս, ինչպէս նաեւ կը պատրաստուի փաստավաւերագրական ֆիլմեր։


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտօնական կայք
ՀՃՈՒ հիմնադրամի յուշարձանների շտեմարան կայքԱրցախի պատմական հուշարձանների կայքՀիմնադրամի Ֆիլմեր
Հիմնադրամի Ֆէյսպուքեան էջ
Արմէն Վաթեան

Արմէն Վաթեան, աւարտած է Երեւանի Խաչատուր Աբովեանի անուան պետական մանկավարժական ինստիտիւտը։ Հեղինակած է 15 ֆիլմեր, սենարներ «Երալաշ», «Բումըրէնկ» հեռուստապատումներու, մի քանի երաժշտական եւ վաւերագրական ժապաւէններու, հեռուստահաղորդումներու եւ հաղորդաշարերու համար։ Ռուսաստանի կինեմատոգրաֆիստներու, իրագրողներու միութեան, սցենարիստներու համառուսաստանեան ընկերակցութեան անդամ է։


== Ֆիլմեր ==
«Ճանապարհ դէպի Սասունցի Դաւիթ», 1987
«Մէկ կիրակի», 1988
«Անապատ», 1991
«Ծովահեններու իշխանութիւն», 1994
«Բնաւորութիւններ տղամարդոց համար», 1997
«Գոյատեւման դպրոց», 2001
«Հերոստրատ», 2002
«Գեղեցիկ ապրելը չես արգելեր», 2008 * «Վանայ ծովուն արշալոյսը», 2011
Ուիլիըմ Սարոյեանի «Սպիտակ ձիու ամառը», Գատչինի կինոփառատոնի առաջին մրցանակ, 2004


== Արտաքին յղումներ ==
Արմեն Վաթյան. Հայկական կինեմատոգրաֆը կարեւորում է երիտասարդ ռեժիսորների եւ նոր գաղափարների որոնումը
«ԳԺՈՒԿ» երգիծական հանդեսի 2011 թվականի թողարկումները, Արմեն Վաթյան
Ամերիկայի թռչունները (պատկերագիրք)

Ամերիկայի թռչունները, ամերիկացի նշանաւոր թռչնաբան եւ բնագէտ Ճոն Ճէյմզ Օտիւպոնի հեղինակած գիրքը։ Ամերիկայի թռչունները պատկերող հազուագիւտ գիրք մըն է:


== Պատմութիւն ==
Օտիւպոն 17-րդ դարուն Ամերիկայի թռչունները նկարած է իրենց բնական մեծութեամբ եւ իրենց բնական միջավայրին մէջ, ստեղծելով թռչնանկարչութեան ժանրի ճշգրիտ պատկերներ, որոնք հիացուցած են թռչուններու ուսումնասիրութեամբ զբաղող մասնագէտները: Գիրքը իր ամբողջութեան մէջ չորս հատորեակ է, որմէ տպուած է ընդամէնը 170 օրինակ, մեր օրերուն հասած է 120 օրինակ: Օրինակներուն մեծ մասը կը գտնուի նշանաւոր գիրքի կեդրոններուն, խոշոր գրադարաններու եւ թանգարաններու մէջ, եւ անհատներու սեփականութիւն հանդիսացող օրինակներն են, որ աճուրդի կը դրուին:


== Հրատարակութիւն ==
Գիրքին առաջին հրատարակութիւնը տեղի կ՚ունենայ 1827-ի եւ 1838-ի միջեւ եւ կը հրատարակուի Էտինպուրկի եւ Լոնտոնի մէջ: Անիկա կը դառնայ կոթողային գործ մը, որ իր մէջ կ՚ընդգրկէ 435 նկարներ, որոնք կը պատկերացնեն թռչուններու աւելի քան եօթ հարիւր տեսակներ: Գիրքին էջերը դասաւորուած էին այնպիսի վարպետութեամբ, որ կարծես ընթերցողը տեսողական զբօսանք մը կը կատարէ Ամերիկայի տարածքին եւ իր շուրջ կը տեսնէ դրախտային թռչուններ՝ իրենց բնական դիրքերով:

Գիրքին առաջին եւ թերեւս ամենայայտնի պատկերը վայրի հնդկահաւի նկարն է: Աշխատութիւնը տպագրելու համար պահանջուած է 115 հազար 640 տոլար, ինչ որ Օտիւպոն վճարած է ցուցահանդէսներէն եւ իր որսացած անասուններու մուշտակներուն վաճառքէն գոյացած գումարով:
Պատմութեան ընթացքին այս գիրքին տէրերը միշտ եղած են նշանաւոր մարդիկ, ներառեալ Անգլիոյ թագուհի Ատելաիտան եւ Ֆրանսայի թագաւոր Քարլոս 10-րդը:
Ալպոմը վաճառուած է նաեւ անջատ հատորներով, սակայն հատորը ամբողջական կը նկատուի իր չորս հատորներով։
Իր կնոջ աջակցութեամբ, 1826 թուականին, 41 տարեկանին, Օտիւպոն կ՚ուղեւորուի Եւրոպա, իրեն հետ տանելով երեք հարիւր նկարներէ բաղկացած իր հաւաքածոն եւ իր կատարած աշխատանքին մասին երաշխաւորական նամակներ: Այդ նամակներուն շնորհիւ, ան կ՚ապահովէ ժամանակի նշանաւոր անգլիացիներուն ուշադրութիւնը: 

Անգլիացիները հիացած են ամերիկեան վայրի բնութեան եւ անոր թեւաւոր բնակիչներուն պատկերներով, զորս Օտիւպոն գծած էր: Անգլիոյ եւ Սկովտիոյ տարածքին ճամբորդութեան ընթացքին ան մեծ ընդունելութիւն կը գտնէ եւ բաւական գումար ձեռք կը ձգէ. այդ գումարով ալ կը հրատարակէ «Ամերիկայի թռչունները»:
Օտիւպոնի աշխատութիւնը հսկայական յաջողութիւն ձեռք բերած է: Տասնչորս տարի պահանջուած է նախագիծը կեանքի կոչելու համար՝ ներառեալ անոր մանրակրկիտ հետազօտութիւնները եւ տքնաջան ու զգուշօրէն ծրագրուած կազմակերպչական աշխատանքները:
Գիրքին առաջին տպագրութիւնը նկատուած է գրատպութեան գլուխ գործոց, քանի որ նկարները մեծ չափով էջերու վրայ, բարձր որակով տպուած են: Էջերուն չափերն են՝ 97 եւ 64 սմ.: 
Թռչուններ նկարելու նկարիչին միջոցը, այսօրուան չափանիշներով, ընդունուած չէ, հեղինակը վար կ՚առնէր զանոնք, իսկ յետոյ բնական դիրքի վրայ դնելով կը նկարէր, սակայն նոյնիսկ այդ տարբերակով անոր ստեղծած նկարները այսօր մեծ հիացում կը պատճառեն դիտորդներուն:
Ներշնչուելով այս գիրքէն՝ հետագային շատ երկիրներու մէջ ստեղծուած են թռչուններու մասին պատմող պատկերագիրքեր, սակայն Օտիւպոնի գիրքը առ այժմ կը մնայ անգերազանցելին:
Krisp

Քրիսփ (անգլ.՝ Krisp կամ Krisp Technologies Inc.) արհեստական բանականութեան վրայ հիմնաուած հարթակ մըն է որ կ՚արգիլէ բոլոր ձայները մուտք գործելէ առցանց հանդիպումներու մէջ։ Ընկերութիւնը հիմնուած է 2017 թուականին, Երեւան, Հայաստան, Դաւիթ Պաղտասարեանի եւ Արտաւազդ Մինասեանի կողմէ։ Այժմ հիմնուած է Պըրքլի, Քալիֆորնիա, ԱՄՆ։
Միհրան Աղազարեան

Միհրան Աղազարեան (5 Սեպտեմբեր 1892(1892-09-05), Ալպիսթան, Հալէպի Վիլայէթ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 11 Հոկտեմբեր 1933(1933-10-11), Պէյրութ, Լիբանան), փիւռքահայ հասարակական գործիչ, հրապարակագիր, խմբագիր, մանկավարժ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է  Զէյթունի Ալպիսթան քաղաքում։ Աւարտած է Կ. Պոլսոյ Ազգային կեդրոնական վարժարանը 1909–1914 թուականներուն։ Եղած է Հնչակեան կուսակցութեան անդամ։
Մեծ պատերազմին աքսորուած է Տէր Զօր եւ փրկած շատերու կեանքը։


== Աշխատութիւններ ==
Յօդուածներ տպագրած է Կ. Պոլսոյ «Կայծ» ամսագիրին մէջ։ 
1915-ի Պատերազմէն ետք, իբրեւ ուսուցիչ, աշխատած է Մարաշի ազգային վարժարանը եւ Մերձաւոր Արեւելքի որբանոցները։
1924-էն բնակած է Պէյրութ։ 1926 թուականին, դաշնակցութեան դէմ բուռն պայքարի ատեն, ընտրուած է Լիբանանի ազգային գաւառական ժողովի անդամ։
1921-1928 թուականներուն ֆրանսական գաղութային իշխանութիւնները բանտարկած են զինք՝ իբրեւ յառաջադէմ գործիչ։
Աղազարեան եղած է Լիբանանին մէջ լոյս տեսնող «Լիբանան» եւ «Ժողովուրդ» թերթերու խմբագիր։


== Հրատարակութիւններ ==
Հրատարակած է․

«Աքսորականի յուշերը», 1926,
«Ինչպէս կը գողնան» 1926,
«Սիսի վերջին աթոռակալը» 1926 եւ այլ գիրքեր։


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հայր Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, Պուքրէշ, 1938, էջ 89։
Սիւնիք-Արցախեան Կանացի Տարազներ

Սիւնիք-Արցախեան Կանացի Տարազներ, Սիւնիք-Արցախի տարածաշրջանին մէջ հայ կիներու պատմական տարազը։ Այս տարածաշրջանին մէջ գոյութիւն ունէին կանացի տարազի երկու ամբողջութիւններ, որոնք տեղական բարբառով կը կոչուէին հալավարի եւ քաղքավարի։ Առաջինը Արցախին յատուկ աւանդական տարազն էր, իսկ երկրորդը՝ Երեւանի եւ Թիֆլիսի հայ կիներու տարազի տարբերակը։
Տարազի բաղկացուցիչ մասերն էին վրայի շապիկը՝ հալաւ, զոր կը կարէին կարմիր կերպասէ, փոխանը՝ նոյնպէս կարմիր կերպասէ կարուած, եւ վերնազգեստը՝ պարեգօտ, որ կը կարուէր կանաչ դիպակէ։ Գործածական էին նաեւ կարպոյտ եւ մանուշակագոյն կերպասները։ Տարածուած էին արծաթեայ զարդերը։
Ձմեռնային տարազի բաղկացուցիչ մասն էր տաք վերարկուն՝ քուլքը։ Սիւնիք-Արցախի կանացի տարազը երկար ժամանակ պահպանեց իր գոյութիւնը շնորհիւ շրջանի մեկուսացած լեռնային դիրքին։


== Գլխայարդարանք ==
Այս գաւառին մէջ կանացի գլխայարդարանքը շատ բարդ էր։ Մազերը կը սանտրէին ճակատէն դէպի գագաթ՝ քունքերուն մօտ քանի մը ճար ձգելով։ Գլխուն կը կապէին ճերմակ գլխաշորը, որուն վրայ կը դնէին կոպին։ Վերջինս թաւշապատ կամ պարզ կտորով պատրաստուած շրջանակ էր՝ կոշտ միջուկով։ Ճարերու ծայրերը քանի մը անգամ կը փաթթէին կոպիի թելին։ Կոպին գլխուն վրայ հաստատ պահելու նպատակով. երկրորդ գլխաշորով մը կը գոցէին գլուխը՝ միայն ճակատամասը տեսանելի պահելով։ Կոպիի վարի եզրերուն կը կապուէր ճակատազարդ-դրամաշարը։ Բոժոժներով քունքազարդը կ՛ամրացուէր յատուկ ականջակալներուն։ Այս բոլորէն ետք, գլուխը կը ծածկէին եռանկիւնաձեւ մեծ գլխաշորով, որուն վրայ կը կախէին կեռազարդերը։
Կիներու գլխու յարդարանքին կարեւոր նշանակութիւն կը տրուէր։ Մարդիկ կը հաւատային, որ կիներու գլխու ճոխ յարդարանքը կ՛ապահովէր տան բարեկեցութիւնը։


== Գրականութիւն ==
«Պատկերագիրք Հայկական Տարազներու», Համազգայինի Վահէ Սէթեան Հրատարակչութիւն, էջ 24։
Արղելուսա, Արքի

Արղելուսա (յուն․՝ Αργελούσσα),  Էգէականի անբնակ կղզիակ,  Արքի, Տոտեքանիսա,  Յունաստան։


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==

Արքի կղզեխումբին երկրորդ մեծ կղզին է եւ կը գտնուի համանուն կղզիին արեւմուտքը։  Արղելուսային արեւելքը կը գտնուին Սթրոկիլօ եւ Մարաթոս կղզիակները։ Տարածութիւնն է 1,328 քլ․²։  Վարչականօրէն մաս կը կազմէ Փաթմոս քաղաքապետութեան։


== Բնապահպանում ==
Արքի կղզեխումբը յայտարարուած է  NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան․ բազէ (Falco eleonorae տեսակ), Էգէականի ճայ (αιγαιόγλαρος), Միջերկրականեան միհոս ջրահատ եւ կատար ունեցող ջրագռաւ (Phalacrocorax aristotelis) թռչուններուն համար։
Թեսեւսի նաւ

Թեսեւսի նաւ անունով յայտնի պարադոքսը վեր հանած է այն հարցը, թէ արդեօ՞ք որեւէ առարկայի մասերը հիմնաւորապէս նորերով փոխարինելու պարագային կրնայ համարուիլ, որ առարկան նոյնը մնացած է: Պարադոքսը յայտնի դարձած է առաջին դարու վերջէն «Թեսեւսի Կեանքին» մէջ Պղուտարքոսի նկարագրածով:  
Պարադոքսը քննարկած են այլ անտիք իմաստասէրներ, ինչպէս Պղատոնը, ապա յետագային՝ Թոմաս Հոպսը եւ Ճոն Լոքը:


== Հարցին Էութիւնը ==


=== Արիստոթելեսի Պատճառները ===
Արիստոթելեսի իմաստասիրական դպրոցի համաձայն գոյութիւն ունի առարկան նկարագրող մի քանի պատճառ՝ ձեւը, նիւթը եւ էութիւնը (որն, Արիստոթելեսի ուսմունքի համաձայն ամենակարեւոր բնութագիրն է): Այդ իմաստասիրութեան համաձայն, նաւը նոյնը մնացած է, քանի որ անոր էութիւնը չէ փոխուած, այլ միայն՝ մաշուած նիւթը:


=== «Նոյնի» Սահմանումը ===
Սա որոշման համաձայն, առարկաները կրնան «նոյնն» ըլլալ որակապէս եւ/կամ քանակապէս: Սա պարագային, տախտակը փոխելէն ետք Թեսեւսի նաւը նիւթապէս կը մնայ նոյնը, իսկ որակապէս՝ այլ: Լուծման խնդիրն անիկա է, որ չափազանց մեծաքանակ բնութագրիչներու ներմուծման պարագային կը կորսցնուէ նոյնականութեան ցանկացած հնարաւորութիւն (զորօրինակ, այդ նոյն նաւը, առանց որեւէ տախտակ փոխելու, տարածութեան մէջ իր դիրքը փոխելով, կրնայ համարուիլ «այլ» նաւ մը):
Գէորգ Ղարիբջանեան

Գէորգ Ղարիբջանեան (5 Մայիս 1920(1920-05-05), Գիւմրի, Հայաստանի Առաջին Հանրապետութիւն - 28 Դեկտեմբեր 1999(1999-12-28), Երեւան, Հայաստան), պատմագէտ։


== Կենսագրութիւն ==
Ակադեմիկոս Գէորգ Բագրատ Ղարիբջանեան ծնած է 5 Մայիս 1920-ին Ալեքսանդրապոլ (ներկայիս՝ Կումայրի): Հայրը պոլշեւիքեան Մայիսեան Ապստամբութեան աշխուժ մասնակիցներէն էր եւ ձերբակալուելով գնդակահարուած է իր որդւոյն ծնունդէն մի քանի ամիս ետք:
Ղարիբջանեան (1937-41) ուսանած է Երեւանի Պետական Համալսարանի Պատմութեան կաճառը (faculty) զոր տակաւին չաւարտած մասնակցած է Խորհրդային Միութեան Հայրենական Մեծ Պատերազմին: Այդ ընթացքին (1942), անդամակցած է Խորհրդային Միութեան Կոմունիստական Կուսակցութեան (ԽՄԿԿ): Համալսարանական ուսումը աւարտած է զօրացուելէն ետք:
Ղարիբջանեան գիտական ուսումնասիրութեան կիզակէտերը եղած են Հայոց Պատմութեան ԺԹ. դարու վերջի եւ Ի դարու սկիզբի, մասնաւորապէս կոմունիստական Կուսակցութեան, յետագային նաեւ Արեւմտահայ ազգային-ազատագրական Շարժման պատմութեան, Զօրավար Անդրանիկ Օզանեանի գործունէութեան վերաբերող հարցերը:


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, հատոր JԹ, Պէյրութ, 1999, Էջ 453:
Վաչէ (անձնանուն)

Վաչէ, պարթեւական ծագումով հայկական արական անուն։
Կը գործածեն նաեւ վրացիները (վրաց.՝ ვაჩე), որմէ ստեղծուած է Վաչէիշվիլի (վրաց.՝ ვაჩეიშვილი) ազգանունը

Լատինագիր ձեւը՝  VACHEH 


== Անունը Կրողներ ==
Վաչէ Գաբրիէլեան (ծն.1968 Երեւան) պետական գործիչ, նախարար
Վաչէ Խարմանտայեան (ծն.1906 Կիւրին) նկարիչ
Վաչէ Պետրոսեան (1951 Երեւան-2014) քանդակագործ, նկարիչ
Վաչէ Տաղլեան (1964 Պէյրութ-1983 Լիզպոն, Փորթուկալ)
Ալպանական՝
Վաչէ Զելա (ալպ․՝ Vaçe Zela 1939-2014) ալպանացի երգչուհի
Ծաղիկ (թերթ)

«Ծաղիկ», գրական-բանասիրական, մանկավարժական, տնտեսական, գիտական եւ քաղաքական պարբերական։ Հրատարակուած է 1886-1908 թուականներուն, Կոստանդնուպոլսոյ մէջ, փոփոխական պարբերականութեամբ (եռօրեայ, շաբաթաթերթ, կիսամսեայ, օրաթերթ)։ Հիմնադիր-տնօրէն՝ Ա. Սագայեան, խմբագիրներ՝ Հ. Հաճեան, Ա. Սագայեան, Գ. Փալագաշեան, Մ. Մուլթանեան, Մ. Տյօքմեճեան եւ ուրիշներ։
«Ծաղիկ»-ին զուգահեռ կամ դադարներու շրջանին նոր անուանումով լոյս տեսած են մանուկներու, կանանց, պատանիներու համար պարբերականներ՝ նոր խմբագրական կազմով։ Տպագրած է գեղարուեստական գործեր, ժողովրդական ու աշուղական երգեր, տնտեսագիտական-երկրագործական, բժշկագիտական յօդուածներ, գրախօսականներ, ուղեգրութիւններ ու յուշեր, գիտական զրոյցներ եւ այլն։ Արտացոլած է արեւմտահայ գրականութեան զարգացման ընթացքը 19-րդ դարու վերջը եւ 20-րդ դարու սկիզբը, համախմբած է պոլսահայ մտաւորականութեան կարող ուժերը (Արշակ Չօպանեան, Տիրան Չրաքեան, Ռուբէն Զարդարեան, Լեւոն Բաշալեան, Զապէլ Եսայեան, Հրանդ Ասատուր, Ռ. Որբերեան, Սիպիլ, Ա. Յարութիւնեան, Թլկատինցի, Ռ. Պէրպէրեան, Թէոդիկ, Հ. Մարք եւ ուրիշներ)։ Քննարկած է ուսումնակրթական, լեզուաոճական, նախադպրոցական դաստիարակութեան, հայ մամուլի եւ հրապարակագրութեան հարցեր։ Լոյս ընծայած է պատմամշակութային, հին ձեռագրերու ու գաղթավայրերու, ժողովրդական կենցաղի ու սովորոյթներու, կանանց կրթութեան վերաբերեալ յօդուածներ։
Անդրադարձած է նաեւ արեւելահայ հասարակական-քաղաքական եւ գրական-մշակութային հարցերին։ Տպագրած է Յակոբ Պարոնեանի եւ Ե. Տէմիրճիպաշեանի գործերը, Ա. Ծատուրեանի, Ա. Իսահակեանի բանաստեղծութիւնները, Հ. Հիսարեանի «Խոսրով եւ Մաքրուհի» վէպը, Թ. Թէրզեանի, Հ. Ոսկանի, Վ. Տէր-Մինասեանի եւ ուրիշներու յօդուածներն ու ուսումնասիրութիւնները։ Մեծ տեղ  յատկացուցած է արեւմտաեւրոպական գրականութեան, թարգմանաբար լոյս ընծայել Շեքսպիրի, Տանթէի, Կէօթէի, Մոպասանի, Պալզակի, Զուդերմանի, Ֆրանսի, Իբսենի երկերէն, նիւթեր հրատարակած ականաւոր գրողներու (Սերուանտես, Շիլլեր, Կէօթէ, Հայնէ, Տոլստոյ, Հաուպտման, Չեխով) մասին։
Բազմաձայնութիւն

Բազմաձայնութիւն, Միջնադարերու սկզբնական շրջանին եկեղեցական երաժշտութեան բնորոշ էր միաձայն երգեցողութիւնը (միաձայն կը կոչուի միայն մէկ մեղեդի ունեցող երաժշտութիւնը): 
Աւելի ուշ (8-9-րդ դարերուն) վանականները միեւնոյն մեղեդին կը սկսին երգել խումբով՝ Unisson: 9-րդ դարուն կը սկզբնաւորուի Polyphonique երաժշտութիւնը (Polyphonique-ն բազմաձայնութեան տեսակ է, հիմնուած քանի մը մեղեդիներու միաժամանակ ինքնուրոյն զարգացման վրայ): 
Յաջորդ դարերուն բազմաձայն երաժշտութիւնը, զարգանալով եւ կատարելագործուելով, Վերածնունդի շրջանին համընդհանուր կերպով կը գործածուի ամբողջ եւրոպական երաժշտարուեստին մէջ, ինչպէս եկեղեցական, այնպէս ալ աշխարհիկ:


== Աղբիւրներ ==
«Երաժշտութիւն, Պատմութիւն եւ Տեսութիւն»,Նարդուհի Էքիզեան-Մարկոսեան, 2017, Պէյրութ:
Քոնիա

Գոնիան (թրք.՝ Konya), քաղաք  Թուրքիոյ հարաւ-արեւմտեան մասին մէջ, Քոնիայի վարչաշրջանին մէջ։ Քաղաքը կը գտնուի Անատոլիոյ կեդրոնական մասին մէջ։ Քաղաքը յայտնի է իր պատմութեամբ եւ մշակոյթով։


== Արտաքին յղումներ ==
Քոնիայի պատկերներ
Կաթոլիկ հանրագիտարան
Գրիգոր Միսքճեան

Գրիգոր Միսքճեան (1865, Կ. Պոլիս - 5 Օգոստոս 1915), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1865 թուականին Կ.Պոլիս՝ հայ կաթոլիկ ընտանիքի մէջ։ Բժիշկ Ստեփան Միսքճեանի եղբայրն է։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է Կ. Պոլսոյ Միջա-գիւղի մէջ (Օրթաքէօյ)։ Ստացած է դեղագործական կրթութիւն ու զբաղած է դեղագործութեամբ։ 1915 թուական Ապրիլին բանտարկուած է Կ. Պոլսոյ բանտին մէջ, ապա՝ աքսորուած Չանղըրը։ Անունը փորագրուած է Չանղըրըի հաւաքուած համրիչին՝ 99 հատիկներէն մէկուն վրայ։ 1915 թուականի 5 Օգոստոսին՝ դարձեալ Օրթագիւղէն աքսորուած է։ Գոնիայէն 2 ժամ հեռաւորութեան վրայ գտնուող վայրի մը մէջ, Անգարայի մօտ, սրախողխողի ենթարկուած է, եղբօր՝ Ստեփանի հետ։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուժած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ., Հայ գողգոթան, Վիեննա, 1922 թուական։
Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, 24 Ապրիլ 1985։
Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ., Հայ գողգոթան, Երեւան, 1991։
Աւագեան Կարինէ, Եղեռնայուշ մասունք կամ խոստովանողք եւ վկայք խաչի, Երեւան, 2002։
Աւագեան Կարինէ, «Չան­ղը­րըի 1915 թ. ապ­րի­լի 11, Յի­շա­տակ»… Թանգարանային ցուցանմոյշը:


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Գէորգ Յաբէթեան

Գէորգ Յաբէթեան (1916, Իզմիր, Զմիւռնիոյ սանճաք, Այտըն, Օսմանեան Կայսրութիւն - 2 Օգոստոս 1980(1980-08-02), Աթէնք, Յունաստան) մարմնամարզիկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Իզմիր, 1916-ին։ Նախնական կրթութիւնը կը ստանայ Գարաթաշի Վարդանեան վարժարանը։ 1904-ին կը յաճախէ Մեսրոպեան երկրորդական վարժարանը, ուր կը սկսի հետեւիլ մարմնամարզի։
1910-ին Իզմիրի յունական «Բելոբա» մարզական միութեան կողմէ կազմակերպուած ողիմպիականին, մէկ քայլ ոստումին կը հանդիսանայ երկրորդ։ Իսկ 1911-ին, հայկական Ա. ողիմպիականին, կը տիրանայ նոյն մրցումին առաջնութեան տիտղոսին։
1912-ին Պոլսոյ մէջ կը մասնակցի հայկական Բ. ողիմպիականին եւ կը շահի հարիւր մեթր վազքի եւ մէկ քայլ ոստումի առաջնութիւնները, ինչպէս նաեւ՝ երեք քայլ ոստումի երկրորդութիւնը, 1 սանթիմեթր տարբերութեամբ։
1913-ին մէկ եւ երեք քայլ ոստումի մէջ առաջնութիւն կը շահի, իսկ 100 մեթրի մէջ՝ երկրորդութիւն։
1912-1913 իր խմբապետութեամբ կը կազմուի Իզմիրի հայկական խումբերէ զտուած ֆութպոլի մայր խումբ մը եւ տեղւոյն միջազգային մրցումներուն մասնակցելով կը հանդիսանայ առաջին։
1915-ին հայկական խումբը կը լուծուի եւ ան կը մասնակցի «Ալթա» ֆութպոլի խումբին, ուր մեծ ընդունելութիւն կը գտնէ, ստանալով «Verdun» մակդիրը։
Հ.Մ.Ը.Մ.ի Յունաստանի շրջանը զինք կը նշանակէ խմբապետ։ Աղէտէն քանի մը օր առաջ կ'ապաստանի Աթէնք։ 1924-ին, երբ Մկրտիչ Մալումեան Աթէնք կու գայ, Յաբէթեանի հետ խորհրդակցելով Յունաստանի մէջ: Հ.Մ.Ը.Մ.ի առաջին վարչութիւնը կը կազմեն եւ ան կը ստանձնէ ֆութպոլի եւ մարմնամարզի բաժիններու պատասխանատուութիւնը։
1937-ին կ'ընտրուի Հ.Մ.Ը.Մ.ի Յունաստանի Շրջանային Վարչութեան ատենապետ. պաշտօն մը, զոր երկար տարիներ կը վարէ ձեռնհասօրէն։
1958-ին Հ.Մ.Ը.Մ.ի Յունաստանի ներկայացուցչական ժողովը զայն կ'ընտրէ շրջանի պատուակալ նախագահ։ 
1978-ին ան կ'արժանանայ Հ.Մ.Ը.Մ.ի «Արժանեաց» շքանշանին։
Կը մահանայ 2 Օգոստոս 1980-ին, Աթէնք։ 


== Աղբիւրներ ==
Մարզիկ ամսաթերթ
Դրօշակ (թերթ)

«Դրօշակ» պաշտօնաթերթն է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան: Սկսած է հրատարակուիլ 1890-ին, Թիֆլիսի մէջ, նոյնինքն կուսակցութեան հիմնադիր Քրիստափորի խմբագրութեամբ: Ցարական իշխանութեանց կողմէ հալածանքի պայմաններուն մէջ, Թիֆլիսի մէջ պարբերաբար քանի մը համարներու անկանոն հրատարակութենէն ետք, Քրիստափոր թերթը տեղափոխած է նախ Պալքաններ, ապա՝ վերջնականապէս Ժընեւ, ուր անխափան եւ կանոնաւոր պարբերականութեամբ (երկամսեայ, նաեւ՝ ամսական, երկշաբաթեայ) հրատարակուած է 1892-էն մինչեւ 1914:
Սկզբնական տարիներուն «Դրօշակ»ի խմբագրական պատասխանատուութիւնը ստանձնած են յաջորդաբար Քրիստափոր, Ռոստոմ, Յոնան Դաւթեան եւ հիմնադիր սերունդի այլ ծանօթ դէմքեր: Արեւմտահայաստանի տարբեր շրջաններէն եւ Կովկասէն ստացուած ու Հ.Յ.Դ. յեղափոխական գործունէութեան վերաբերեալ թղթակցութեանց կողքին, «Դրօշակ» կեդրոնական բեմը դարձած է Դաշնակցութեան աշխարհայեացքն ու ազգային-քաղաքական մտածողութիւնը զարգացնող նիւթերու: 1897-էն սկսեալ Միքայէլ Վարանդեան վարած է թերթին խմբագրութիւնը մինչեւ «Դրօշակ»ի հրատարակութեան առաջին այս հանգրուանին աւարտը 1914-ին, երբ Ա. Աշխարհամարտի հետեւանքով դադրած է թերթին հրատարակութիւնը:
«Դրօշակ»ի վերահրատարակութիւնը սկսած է 1925-ին, հայ ժողովուրդի կեանքին մէջ պատմական տարողութեամբ մեծ իրադարձութիւններէ՝ Եղեռնէն, Հայաստանի անկախացումէն ու խորհրդայնացումէն եւ Հայաստանի Հանրապետութեան ղեկավարութեան տարագրութենէն ետք: Հրատարակուած է Փարիզի մէջ, խմբագրութեամբ Սիմոն Վրացեանի եւ խմբագրական օժանդակութեամբ Շաւարշ Միսաքեանի ու Վազգէն Շուշանեանի: Մինչեւ 1933 շարունակուած եւ ապա ընդհատուած իր կանոնաւոր պարբերականութեամբ հրատարակութեան այս երկրորդ շրջանին, «Դրօշակ» կեդրոնական բեմը եղած է Հանրապետութեան տարագիր սերունդին եւ լոյս ընծայած է Հայաստանի խորհրդայնացման առաջին տասնամեակին վերաբերեալ քաղաքական, գաղափարախօսական եւ ազգային-վերլուծական յօդուածներ, Երկրէն թղթակցութիւններ, ինչպէս նաեւ՝ ընկերվարութեան եւ համայնավարութեան միջեւ ծաւալած գաղափարական պայքարին առընչուող նիւթեր:
Այնուհետեւ, աւելի քան 35 տարուան ընդհատումէ մը ետք, 1969-ի Դեկտեմբերին վերսկսած է «Դրօշակ»ի հրատարկութիւնը Լիբանանի մէջ՝ այս անգամ արդէն իբրեւ շաբաթաթերթ: Տոքթ. Բաբգէն Փափազեան եղած է վարիչ խմբագիրը, իսկ Սարգիս Զէյթլեան՝ խմբագիրը: 1978-էն մինչեւ 1985-ի Մարտի իր առեւանգումը, խմբագրութեան պատասխանատուութիւնը վարած է Սարգիս Զէյթլեան: Այս շրջանին Հ.Յ.Դ. Պաշտօնաթերթը ունեցած է զուտ ազգային-քաղաքական եւ գաղափարախօսական-տեսական շաբաթաթերթի նկարագիր:
1986-էն մինչեւ 1996, «Դրօշակ»ի հրատարակութիւնը տեղափոխուած է Աթէնք, Յունաստան՝ վերածուելով երկշաբաթաթերթի: 1996-ի Յուլիսին, թերթի խմբագրութիւնը վերադարձած է Լիբանան, բայց տպագրութիւնը շարունակուած է Աթէնքի մէջ։ 1999 Փետրուարին, պաշտօնական գրանցում ստանալով Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ, «Դրօշակ»ի խմբագրութիւնն ու հրատարակութիւնը փոխադրուած են Երեւան: Ներկայիս «Դրօշակ» ընթերցողին կը ներկայանայ տպագիր եւ ելեկտրոնային տարբերակներով: Տպագիր` եռամսեայ պարբերականութեամբ, իբրեւ տեսական-գաղափարական հանդէս: Ելեկտրոնային` շաբաթական հրապարակումներով, հայ իրականութիւնը յուզող հարցերու վերաբերեալ առաջնորդող յօդուածներով: Խմբագիրն է Նազարէթ Պէրպէրեան, իսկ օգնական խմբագիր՝ Սամուէլ Էվոյեան:
Իր հրատարակութեան տարբեր շրջաններուն «Դրօշակ» ունեցած է նաեւ օտարալեզու (ֆրանսերէն, անգլերէն եւ այլ լեզուներով) յաւելուածներ, ինչպէս նաեւ՝ իր անունով մատենաշար:
Յուլեան տոմար

Յուլեան տոմար, Ք.Ա. 46-ին Հռոմի կայսր Յուլիոս Կեսար կը սրբագրէ եգիպտական օրացոյցին մէջի որոշ թերութիւններ, որմէ ետք անիկա կը կոչուի յուլիական կամ յուլեան։ Ամիսներէն մէկ քանին ունէին 31, միւսները՝ 30, իսկ Փետրուարը՝ 28 օր։ Չորս տարին մէկ՝ Փետրուարին վրայ կ'աւելնայ մէկ օր. 366 օր ունեցող տարին կը կոչուի նահանջ տարի։ Այսպիսով, տարուան տեւողութիւնը միջին հաշուով կը յարմարի 365,25 օրուան, որ մօտաւորապէս կը համապատասխանէ Արեւուն շուրջ Երկիրին դառնալուն։ 1582-ին Գրիգորիս ԺԳ. պապին վերատեսութեամբ կը ներմուծուի արեւմտեան կամ քրիստոնէական օրացոյցը (որ ծանօթ է Նոր կամ Գրիգորեան տոմար անունով), ըստ որուն՝ նահանջ տարիներուն թիւը կը կրճատուէր այնպէս մը, որ տարուան տեւողութիւնը դառնայ 365,2425 (յուլեան տարիէն 10,8 վյրկ. նուազ)։