armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ակնայ լիճ

Ակնայ լիճ, հրաբխային ծագում ունեցող լիճ Հայաստանի մէջ։ Կը գտնուի Գեղամայ լեռներու մերձգագաթային սարաւանդին  վրայ։ Բարձրութիւնը ծովու մակերեւոյթէն՝ 3030 մ. է լիճին մակերեսը՝ 0.5 քկմ: Լիճը կը սնանի  ձիւնհալքի եւ աղբիւրներու  ջուրերով։ Նշանաւոր է երիտասարդհրաբխային կոներով եւ ալբեան հրաշագեղ մարգագետիններով։ Անոր ջուրըպարզ է, անուշահամ։ Լիճին հայելիին մէջ կ'արտացոլան շրջակ այ լեռները եւերկինքի կապոյտը։ Ակնայ լիճէն սկսող խողովակաշար առուներու ցանցը կը ջրարբիացնէընդարձակ արօտավայրեր։
Սոֆոքլիս

Սոֆոքլիս (յուն․՝ Σοφοκλής -  հին յուն․՝ Σοφοκλῆς ὁ ἐκ Κολωνοῦ Սոֆոքլիս Քոլոնոսցին), Ք․Ա․ 496 Քոլոնոս (այժմ Աթէնքի թաղամաս) – Ք․Ա․ 406 Աթէնք։  Դասական շրջանի հին յոյն ողբերգակ։  Ըստ հին վկայութիւններու, ան գրած է 123 գործեր, որոնցմէ սակայն միայն 7 ողբերգութիւններ մեզի ամբողջութեամբ հասած են։


== Կեանքը ==
Սոֆոքլիս ծնած է Իփիոս Քոլոնոս, Աթէնք։  Հայրն է  բարեկեցիկ Սոֆիլոս, դանակի պատրաստութեան գործարանատէր եւ ունեցած է համապատասխան կրթութիւն եւ դաստիարակութիւն։  Երաժշտութեան ուսուցիչը եղած է նշանաւոր Լամպրոս երաժիշտը։  15 տարեկանին պատանիներու պարին գլխաւորն է եւ կը մասնակցի Սալամինայի նաւամարտի յաղթանակի տօնին։
Սերտ կապեր ունեցած է այդ ժամանակաշրջանի կարեւոր անձնաւորութիւններու հետ․ Փերիքլիս, Սոկրատ, Պղատոն եւ  արժանացած է քաղաքական, կրօնական, ինչպէս նաեւ արուեստի բարձր պաշտօններու։
Ք․Ա․ 443 – 442 «Ատիկէի նաւային Դաշնութեան» գանձապահն է։  Ք․Ա․ 441 – 440 Փելիքլիսին հետ կը ղեկավարէ Սամոս կղզիին արշաւանքը։  Ք․Ա․ 428-ին Թուքիտիտիսին հետ Աթէնքի բանակին զօրավարներէն է եւ Ք․Ա․ 413-ին Աթէնքի սակաւապետական կառավարութեան մաս կը կազմէ։
Ք․Ա․ 420-ին Սոֆոքլիսն է որ աթենացիներուն կը ծանօթացնէ Ասքլիփիոսին պաշտամունքը եւ իբրեւ յարգանքի տուրք, ան ընտրեալն է որ իր բնակարանին մէջ կը ստանայ անոր պատկերը։
Սոֆոքլիս ունեցած է երկու մանչ զաւակներ․ Նիքոսթաթիս եւ Սոֆոքլիս (ապօրինի)։  Վերջինս յայտնի գրագէտ եղած է։


== Գործը ==
Մասնակցած է բազմաթիւ թատերական մրցոյթներու։  Ան Աթէնքի մէջ մեծ համբաւի արժանացած է եւ աթենացիներէն յարգուած եղած է։  Հակառակ անոր թէ մրցակցած է Էսհիլոսին (իրմէ 30 տարի մեծ) հետ, ներկայացուցած 30 քառեակներէն 20-ը առաջին տեղը  գրաւած են։  Իսկ իրմէ տարիքով փոքր բարեկամը՝ Էվրիփիտիս, առանձնացած կեանքին պատճառով աթենացիներէն չէ սիրուած։
Սոֆոքլիս գրած է 123 ողբերգութիւններ։   Անունով ծանօթ են 114-ը, որոնցմէ միայն 7-ն լրիւ պահպանուած ու հասած են մեզի, ինչպէս օրինակ՝ «Անտիղոնի» (Ք․Ա․442), «Իլեքթրա» (Ք․Ա․ 413), «Թրահինիէ», «Իտիփուս Թիրանոս», «Էաս», «Ֆիլոքթիթիս», «Իտիփուս էփի Քոլոնօ»։
Անոր գործերուն գլխաւոր դերակատարը անձն է, որ աստուածներուն հետ անխուսափելի, ողբերգական եւ մեղաւոր հակամարտութեան մէջ կը գտնուի։
Գործերուն փրկուած հատուածներէն ամենէն կարեւորը պրտաթուղթ պապիրոս մըն է որ խնայած է «Իհնեֆթէ» երգիծական ողբերգութեան մեծ մասը։ 
Գործերը թարգմանուած են բազաթիւ օտար լեզուներու։


== Գործերուն ցանկը ==

Ստորեւ դիւցազներգական գործերուն տիտղոսները, որոնք կը ներփակեն զանազան բաժիններ․-

«Թրոյիքոս քիքլոս» (Տրոյեան շրջան),
«Քիփրիա» (Կիպրական)․  Սքիրիէ, Իֆիղենիա, Փալամիտիս,․․․
«Իլեաս»․ Էթոփիս, Իլեաս միքրա   Ֆրիղես, Էթիոփես, Էաս, Ֆիլոքթիթիս,․․․․
«Իլիու Փերսիս»․  Լաոքոօն, Փրիամոս, Էաս Լոքրոս, Թոլիքսենի,․․․․
«Նոսթի»․  Նաֆփլիոս, Թեւքրոս, Իլեքթրա, Էրմիոնի, Ֆէաքես,․․․
«Թիվայիքոս քիքլոս»՝ շրջան
«Իտիփոտիա»․  Իտիփուս թիրանոս, Իտիփուս էփի Քոլոնօ,․․․․
«Թիվես»․  Անտիղոնի,․․․
«Էփիղոնի»․  Ալքմէոն,․․․
«Իհալիաս ալոսիս»․    Թրահինիէ,․․․
«Տեմոնես – Իրոես»․   Նիովի,․․․
«Աթամաս քէ Արղոնաւթես»․ Ֆրիքսոս, Աթամաս, Լիմնիէ, Քոլհիտես, Սքիթես,․․․
«Արղոս քէ Միկինէ»․  Աքրիսիոս, Անտրոմետա, Լարիսէի, ․․․․
«Քիքլոս թու Իրաքլի»․   Ամֆիթրիոն,․․․
«Աթիքա»․  Իոլաոս, Թիրեւս, Էղեւս, Ֆետրա,․․․
«Տիաֆորա»․   Իքսիոն, Սիսիֆոս, Մելեաղրոս, Իֆիքլիս, Ամիքոս, Ինահոս, Իհնեւթէ,․․․․
Եւրոպա

Եւրոպա, աշխարհի 6 աշխարհամասերէն մէկը, կը կազմէ Եւրասիոյ արեւմտեան մասը։


== Անուանում ==

«Եւրոպա» յունարէն բառը կը նշանակէ «արեւմուտք»։ Եւրոպա անունը ծագած է հին յունական դիցաբանութեան հերոս, փիւնիկեան Եւրոպա թագուհիի անունէն, որ փախցուցած էր Զեւսը։ Հին յոյները այդպէս կ'անուանէին Յունաստանէն արեւմուտք գտնուող տարածքները։


== Աշխարհագրական Տուեալներ ==

Եւրոպան իր մեծութեամբ աշխարհի երկրորդ ամենափոքր աշխարհամասն է (10 180 000 քմ2, այսինքն Երկրագունդի 2 տոկոսը)։ Միակ աշխարհամասը, որ Եւրոպայէն փոքր է, Աւստրալիան է։
Բնակչութիւնը կը կազմէ 731 մլն, այսինքն՝ աշխարհի բնակչութեան 11 տոկոսը։ Եւրոպայի բնակչութեան խտութիւնը աշխարհի ամենամեծերէն է։ Եւրոպայի ճշգրիտ սահմաններու վերաբերեալ կարծիքները կը տարբերին։ Եւրոպայի ամենամեծ երկիրն իր բնակչութեամբ Ռուսաստանն է, իսկ ամենափոքրը՝ Վատիկանը։


=== Մակերեւոյթ ===


=== Ջրագրութիւն ===
Եւրոպայի մէջ շատ են հարթավայրային լայն ու ջրառատ գետերը (ամենամեծերն են Վոլկան եւ Տանուպը), կարճ եւ սրընթաց լեռնային գետերը, անուշահամ եւ աղի լիճերը (ամենախոշոր լիճերն են Լատոկան ու Օնեկան, ամենաաղի լիճերը՝ Էլթոնը եւ Պասքունչակը)։ Եւրոպայի ափերը կ'ողողուին մեծաթիւ ծովերու եւ ծոցերու ափերուն. կան նաւերու կառանման համար յարմար շատ ծովախորշեր, ուր կառուցուած են նաւահանգիստներ։ Աշխարհի խոշորագոյն նաւահանգիստներէն մէկը Ռոթըրտամը, կը գտնուի եւրոպական փոքր երկիրներէն մէկուն մէջ՝ Նետեռլանտներ։


=== Կլիմա ===
Եւրոպայի կլիման բազմաբնոյթ է, հիւսիսը, յատկապէս բեւեռային շրջանը, խստաշունչ է, Եւրոպայի մեծ մասը՝ չափաւոր, Միջերկրական եւ Սեւ ծովու ափերուն՝ մեղմ։


=== Բուսական Եւ Կենդանական Աշխարհ ===

Եւրոպայի մշակուած դաշտերուն մէջ այսօր կ'աճին ցորեն, աշորա, վարսակ, գարի, հնդկացորեն, այգիներուն մէջ՝ խաղող, ձիթենի, նարնջենի, խնձորենի, տանձենի, սալորենի եւ այլն։
Եւրոպական անտառներուն մէջ կ'ապրին զանազան թռչուններ՝ կկու, փայտփորիկ, երաշտահաւ, ճնճղուկ, ծիծեռնակ, ցախաքլոր, աքար, կաքաւ, սոխակ, շիկահաւ եւ այլ թռչնատեսակներ։ Իսկ ամրան Հիւսիսային սառուցեալ ովկիանոսի զառիթափ ափերուն, ժայռերու վրայ, թռչունները կը ստեղծեն իրենց բնադրավայրերը՝ հսկայական թռչնաշուկաները, եւ ձագ կը հանեն հոն։ Այստեղ կ'ապրին նաեւ զանազան կենդանիներ, մասնաւորապէս՝ աղուէս, սկիւռ, գայլ, արջ, նապաստակներ եւ այլն։


== Տեղակայութիւն ==
Հսկայական թերակղզիի պէս, Եւրոպան երեք կողմերէն շրջապատուած է ովկիանոսներով եւ ծովերով։ Արեւելքը Ասիոյ հետ անոր ցամաքային սահմանը կ'անցնի նախկին Խորհրդային Միութեան տարածքով՝ հիւսիսէն հարաւ ձգուող Ուրալեան լեռներով, Էմպա եւ Մանիչ գետերով։


== Պետութիւններ ==
Սամի Քոհէն

Սամի Քոհէն (անգլերէն՝ Sami Kohen, 20 Ապրիլ 1928(1928-04-20), Պոլիս, Թուրքիա - 18 Հոկտեմբեր 2021(2021-10-18), Պոլիս, Թուրքիա), լրագրող, սիւնակագիր։ «Միլլիյէթ» օրաթերթի 67 տարուան աշխատակից։
Քոհէնի հայրը՝  Ալպէր Քոհէն, եղած է լրագրող։ Հրեայ համայնքէն այս յայտնի լրագրողը 1939-1949 թուականներուն հօրմէն ժառանգած թերթը՝ «Թուրքիոյ Ձայնը» հրատարակած է։ Այդ մէկը լատիներէնով եւ ֆրանսերէնով լոյս տեսած է։ Սամի Քոհէն այդ թերթի հրատարակութիւնը շարունակած էր թրքերէնով եւ աւելի վերջ աշխատակցած էր թրքական մամուլի զանազան թերթերուն։
1954 թուականին «Միլլիյէթ»ի անձնակազմին մաս կազմելէ վերջ իր գործունէութիւնը անընդհատ տեւականացուցած է այդ թերթին մէջ։
Արժանացած է Արտաքին գործոց նախարարութեան ծառայութեան մրցանակին։ 
Մահացած է երիկամներու անբաւարարութեան հետեւանքով։
Օլիվըր Ինկրոսօ

Օլիվըր Ինկրոսօ (30 Դեկտեմբեր 1989(1989-12-30), Högalid Parish, Սթոքհոլմ, Ստոկհոլմի լեն, Շուէտ), շուետացի DJ, ռիմիքսըր, երաժշտական արտադրիչ եւ դերասան։
2007 թուականին մասնակցած է Էնրիքոյի դերով Mani Maserrat-Agah-ի Ciao Bella ֆիլմին մէջ։ 2008էն սկսեալ, աշխատած է իբրև DJ եւ կը գործակցի նշանաւոր DJ-ներու հետ ինչպիսին են Աւիչի եւ Otto Knows, թողարկելով iTrack EP սկաւառակը 2010-ին, ինչպէս նաև գործակցած է Swedish House Mafia, Սեպասդյըն Ինկրոսօ, Քէյթ Րայեանի եւ ուրիշներու հետ։


== Արտաքին յղումներ ==
Facebook
Աբէլ Կիւլպէնկեան

Աբէլ Բարսեղ Կիւլպէնկեան (1879 - 1915 թթ.), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Աբէլ Կիւլպէնկեան ծնած է 1879 թուականին Ան­գա­րա­յի նա­հան­գի Կեսարիոյ գաւառի՝ Թալաս աւանին մէջ։ Փոքր տարիքէն տեղափոխուած է Սեբաստիոյ նահանգի, Ամասիոյ գաւառի կեդրոն՝ Ամա­սիա քաղաքը։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է Ամասիոյ թաղային վարժարանէ ներս։
1896 թուականին աւարտած է Կեսարիոյ Ս. Կարապետ վանքի ժառանգաւորաց վարժարանը։
1898-1903/1904 թ. ուսանած է Կ. Պոլսոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանին մէջ։
1904 թուականին նշանակուած է, իր ծննդավայր Թալասի, քաղաքապետական բժիշկ։
Այնուհետեւ Զմիւռնիոյ նահանգի Տաւաս գաւառակի թաղապետական բժիշկ եղած է։
Յետագային Գոնիայի, Աքսարայի քաղաքապետական բժիշկ եւ Սեբաստիոյ նահանգի Եւդոկիոյ գաւառի՝ Էրպաս գաւառակի բժիշկ եղած է։
1912-1914 թթ. գտնուած է Փարիզի, Պերլինի, Վիեննայի մէջ եւ մասնագիտացած՝ բժշկական տարբեր բնագաւառներու գիծով։
Մասնաւորապէս Փարիզի Նեքերի եւ Լաֆուազիէի հիւանդանոցներուն մէջ մասնագիտացած է միզասեռական եւ վեներական հիւանդութիւններու գիծով։
Առաջին համաշխարհային պատերազմն սկսելէ ետք զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ Չորլուի, Հատըմ գէոյի եւ Չանաք Քալէի զօրամիաւորումներուն մէջ որպէս զինուորական բժիշկ ծառայած է։
1916 թուականին ուղարկուած է Գալիցիայի ռազմաճակատ, ուր ռուսական զօրքի ձեռքը գերի ինկած է։
1919 թուականին, երբ արդէն աւարտած էր պատերազմը, ազատած է եւ վերադարձած Կ. Պոլիս։ Որոշ ժամանակ բժիշկ աշխատած է Կ. Պոլսոյ Միջագիւղ (Օրթագիւղ, Օրթագէոյ), Պահչէ Գափու, ապա՝ մինչեւ իր մահը՝ Թաքսիմի Թալիմխանէ թաղամասերուն մէջ, ուր ունեցած է իր մասնաւոր դարմանատունը։
Զբաղած է ներքին, միզասեռական եւ վեներական հիւանդութիւններու բուժմամբ։ Եղած է խոհեմ, պատուարժան մարդ, հոգատար ու յարգուած բժիշկ։ Զբաղուած է նաեւ հասարակական գործունէութեամբ։
1926-1927/1928 թթ. եղած է Ս. Փրկիչ ազգային հիւանդանոցի հոգաբարձութեան անդամ, իսկ 1928 թուականին նաեւ՝ ատենապետ։
Մահացած է 1951 թուականին, Կ. Պոլսում՝ 72 տարեկան հասակին։
Ըստ Գասպար Կարոյեանի հաղորդման՝ բժիշկը 1915 թուականի Սեպտեմբերին Գալիցիայի ռազմաճակատին մէջ զոհուած է կամ ծանրօրէն հիւանդացած ժանտախտով ու մահացած 36 տարեկան հասակին։ Կարոյեանին, հաւանաբար, յայտնի չէ եղած բժիշկին գերի իյնալու եւ վերապրելու փաստը։


== Գրականութիւն ==
Ալպօյաճեան Ա ., Պատմութիւն հայ Կեսարիոյ, Բ., Գահիրէ, 1937։
Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկ ներ. Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (16881940), Սթանպուլ, 1940։
Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթըն, 1957։
Շիկահեր Վարդ, Կիսադարեան պատմութիւն թրքահայ բժշկութեան, 19231975, Սթանպուլ, 1975։
Յարման Արսեն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
11 Օգոստոս

11 Օգոստոս, տարուան 223-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 224-րդ) օրն է

Տարուայ աւարտին կը մնայ 142 օր
Հին հայկական տոմարով տարուայ առաջին օրն է եւ կը համապատասխանէ Նաւասարդ ամսուայ 1-ին


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:11 Օգոստոսի ծնածներ

1919՝ Ժինեթ Նեւէօ (Ginette Neveo, մ.1949, Ազորեան կղզիներ), ֆրանսացի ջութակահար
1927՝ Պօղոս Սնապեան (մ.2014, Պէյրութ), սփիւռքահայ գրող
1965՝ Վայոլա Տէյվիս (Viola Davis), ամերիկացի բեմադրիչ եւ արտադրիչ


== Մահեր ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:11 Օգոստոսի մահացածներ

1937(Ժընեւ)՝ Ստեփան Գէորգ Էլմաս (ծն.1864, Զմիւռնիա, ՕԿ), հայ դաշնակահար, երգահան


== Տօներ ==

Հայաստան՝ Նաւասարդի օր
 Շատ՝ Անկախութեան օր (Ֆրանսայէն, 1960)
Եղիա Պետրոսեան

Եղիա Պետրոսեան - բնիկ Ակնցի։ Հայրը շուրջ հարիւր քսան տարի առաջ Ակնէն փոխադրուած Լաթաքիա: Եղիա ծնած է Լաթաքիա 1881-ին եւ Պէյրութ հաստատուած 1909-ին։ Եղած է պաշտօնեայ փոսթ հեռագրատան մէջ 1910-15: Առաջին ընդհանուր Պատերազմին զինուորագրուած Թրք. բանակին մէջ, ուր օգտակար եղած է հայ գաղթականներու։ Զինադադարէն յետոյ դարձեալ փոսթ-հեռագրատան գործը կը շարունակէ, 1939-ին հանգստեան կը կոչուի։ Ունեցած է հինգ զաւակ, երեք աղջիկ երկու մանջ, Աղաւնի, Մարիա, Ժագ, Զապէլ, Ալիս եւ Յովսէփ։ Պարոն Ժագ պաշտօնեայ է Պէյրութի նամակատան մէջ։


== աղփիւր ==
Սիսակ Վարժապետեան,  Հայերը Լիբանանի մէջ: Հանրագիտարան Լիբանանահայ գաղութի, հ. հատոր, Պէյրութ, էջ 380։
Յունական Դիցաբանութիւնը

ՎԵՐԱՀՂՈՒՄ Յունական Դիցաբանութիւն
Երաժշտական Հայաստան (հանդէս)

Երաժշտական Հայաստան, ընդգրկուած է Հայաստանի բարձրագոյն որակաւորման յանձնաժողովի (ՀՀ ԲՈՀ) սահմանած դոկտորական եւ թեկնածուական ատենախօսութիւններու հիմնական արդիւնքներու եւ դրոյթներու հրատարակման համար ընդունելի պարբերական գիտական հրատարակութիւններու ցուցակին մէջ։


== Աղբիւր ==
Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.
Գասպար Իփէկեան

Գասպար Նուրիժան Իփեկեան (19 Յունուար 1883(1883-01-19) կամ 1883, Պոլիս, Օսմանեան ԿայսրութիւնԹեհրան, Իրան - 30 Դեկտեմբեր 1952(1952-12-30) կամ 1954, Պէյրութ, Լիբանան), հայ թատերական գործիչ։
Եղբայրն է բեմադրիչ, դերասան Արմէն Արմէնեանի։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Պոլիս։ Հետեւած է Լոզանի համալսարանի եւ Փարիզի Փոլ Մանէի երաժշտանոցի դասընթացքներուն։ Աւարտած է Սորպոնի համալսարանին իրաւաբանական բաժինը։ 1908-ին եկած է Թիֆլիս, իր եղբօր՝ դերասան Արմէն Արմէնեանի մօտ եւ կապուած հայ թատրոնին։
Գասպար Իփէկեան բարձրագոյն կրթութիւնը ստանալէ ետք, կը հաստատուի Գահիրէ, ուր կը զբաղի առեւտուրով: Համազգայինի հիմնադիր ղեկավարներէն մէկը, որպէս տաղանդաւոր դերուսոյց, բեմադրիչ եւ դերասան, Գ. Իփէկեան թատերական մարզին մէջ անվիճելի հեղինակութիւն մըն էր։ Ամբողջ քառորդ դար Թիֆլիսի, Պոլսոյ, Թեհրանի, Պաղտատի եւ Եգիպտոսի մէջ եղած է թատերական որոշ «խլրտում»ներու դրդիչը, առաջնորդը: Ուր որ զարկած է «վրան»ը, հոն վառած է թատրոնի կախարդիչ բոցը ու իր շուրջը հաւաքած ու ոգեւորած թատերասէրներ: Թատերական բարձր արուեստի տեսակ մը «քարոզիչ»ը եղած է ան առաքեալի մը յատուկ խոր հաւատքովն ու նուիրումովը:
Ֆրանսերէնէ թարգմանած է թատրերգութիւններ, որոնք բեմադրուած են արեւելահայ բեմին վրայ։ Պոլշեւիկեան յեղափոխութենէն եւ Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան անկումէն ետք մեկնած է Միջին Արեւելք։ 1941-ին Պէյրութի մէջ հիմնած է Համազգային Թատերախումբը, որ իր մահէն ետք կոչուած է «Գասպար Իփեկեան» թատերախումբ եւ կը գործէ մինչեւ այժմ։
Գրած է թատրերգութիւններ, որոնցմէ «Արա եւ Շամիրամ» լոյս տեսած է Պէյրութի մէջ, 1948-ին:
Համազգայինի Ճեմարանի հիմնադրութենէն տարի մը ետք, Պէյրութի մէջ հիմը կը դնէ հայ թատրոնին, բեմադրելով Լ. Շանթի «Օշին Պայլ»ը:
Յաջորդական քանի մը տարիներու ընթացքին պատրաստած է Համազգայինի «Օրացոյց-տարեգիրք»ը, որուն մասին Պոլսոյ Պատրիարք՝ Թորգոմ արքեպիսկոպոս կը գրէ հետեւեալը.-

Գասպար Իփէկեան կը մահանայ 1952-ին:
Լեզուն եւ գրականութիւնը 1880-1890-ական տարիներուն

Լեզու եւ գրականութիւն, քաղաքականութեան ներթափանցումը՝ լեզուի եւ գրականութեան մէջ։ «Արեւելք»ով, «Մասիս»ով, ու աւելի ետք՝ «Հայրենիք»ով դրսեւորուող Պոլսոյ գրական շարժումը կը ցուցաբերէ մի քանի նոր գիծեր.

Գրականութիւնը ժողովրդական է՝ իր նիւթերով, ոճով ե՛ւ հակումներով։
Կը ձգտի նոր որակի մը ստեղծման՝ մտաւորական մակարդակի եւ գաղափարական կեցուածքի զոյգ տեսակէտներէ։
կը պայքարի մամլոյ ճամբով ու գաղափարական զէնքերով։Այս ձգտումները կը թելադրուին մեր կեանքի նոր պայմաններէն. անոնք նաեւ քայլ կը պահեն Եւրոպայի մէջ այդ պահուն տիրող գրական իրապաշտութեան հետ։
Ասկէ կու գայ 1880-1890-ականներու սերունդին մօտ յաճախակի հակումը՝ մշակելու արձակ սեռի տեսակներ՝ վէպ, պատմուափքներ, գրոնիկական գործեր, որոնց մէջ արեւմտահայ աշխարհաբար լեզուն պիտի հասնի բիւրեղացման։ Այս հոլովոյթին մէջ դեր ունին նաեւ թարգմանական աշխատանքները, կատարուծ՝ եւրոպական գրականութիւններէն՝ ֆրանսերէնէ, անգլերէնէ եւ այլն։
Արեւելահայ թիւին մօտ, դրական դեր պիտի շարունակէ խաղալ «Մշակ»ը՝ տակաւին տասնամեակի մը համար։ Անոր կողքին, կ՛երեւին նոր թերթեր, յատկապէս պարբերականներ, որոնց կարգին՝ լուրջ բովանդակութեամբ, «Մուրճ» ամսագիրը։
Թատրոնը կը ծաղկի այլեւս, մանաւանդ Թիֆլիսի եւ Պաքուի մէջ (ո՛չ Պոլիս՝ ծանօթ պայմաններու բերումով)։
Գրականութիւնը հոս եւս կը զտուի քարոզչական ձգտումներէ եւ կը բիւրեղանայ։ Անիկա իբր հիմնական առաջադրանք կը պահէ մադրկային իրականութեան եւ ընկերային հակասութիւններու ցուցադրում-վերլուծումը, պատմողական ու թատերգական երկերու մէջ՝ հաւասարապէս։ Թարգմանութիւնները հոս եւս իրենց դերը ունին լեզուի ե՛ւ գրական ճաշակի մշակման մէջ։
Գրական մարզը իր կարգին կ΄արտայայտէ հայութեան զոյգ թեւերու մերձեցման։ Շնորհիւ որոշ գրագէտներու եւ թերթերու նախաձեռնութիւններուն, փոխադարձ ճանաչումը կը խորանայ աստիճան մը աւելի։
Եւրոպա (թերթ)

«Եւրոպա», քաղաքական, գեղարուեստական եւ ուսումնական շաբաթաթերթ, ապա՝ երկշաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1847-1863 թուականներուն, Վիեննայի մէջ։ Խմբագրած եւ հրատարակած են Մխիթարեան միաբանութեան անդամները։
Ունեցած է երկու շրջան (1847-1858 թուականներուն, 1858-1863 թուականներուն)։ Փորձած է արտայայտել հիմնականին արեւմտահայ մտաւորականութեան եւ զարգացող վաճառականութեան ձգտումները, հրատարակած տեղեկութիւն «Եւրոպա» երկշաբաթաթերթի գլխագիրներ, հանրամատչելի յօդուածներ եւ զանազան նիւթեր արեւմտական երկիրներու արդիւնաբերութեան, առեւտուրի, տեխնիկայի ու գիտութեան վերաբերեալ, ուսումնական, գրական-գեղարուեստական գործեր, անդրադարձած է հայ ժողովուրդի պատմութեան, գաղթավայրերուն, նպաստած աշխարհաբարի զարգացման։
Փօլ Իկնէյշըս

Փօլ Իկնէյշըս ամերիկահայ (11 Նոյեմբեր 1920(1920-11-11), Կլենտէյլ, Լոս Անճելըս շրջան, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ) Միացեալ Նահանգներու ծովոյժի նախկին քարտուղար եւ պաշտպանութեան փոխնախարար։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Կլէնտէյլ, հայ գաղթականներ՝ Յովսէփ եւ Էլիզա Իքնատոսեաններու ընտանիքին մէջ: Երկրորդ համաշխարհային պատերազի ընթացքին, իբրեւ կամաւոր զօրագրուած է բանակ: 
1964-1967 թուականին ստանձնած է պաշտպանութեան քարտուղարի նիւթաթեխնիքական ապահովման ու սարքերու հարցերու տեղակալի պաշտօնը:
1967-ին  Միացեալ Նահանգներու նախագահ Լինտըն Ճոնսընի իշխանութեան օրերուն, ան դարձած է Միացեալ նահանգներու Ռազմածովային ուժերու քարտուղար մինչեւ 1969:
2016-ին, ծովոյժի ամենաարդիական խորտանաւերէն մէկը որոշուած էր կոչել Իկնէյշըսի անունով՝ «USS Paul Ignatius (DDG-117)»:


== Հայ-Ամերիկեան Թանգարանի Ձեռնարկին Ընթացքին ==
Փ. Իկնէյշըս թանգարանի ծրագիրին զօրակցողներէն մէկն է եւ դրամահաւաքի նպատակով սկսած թանգարանի մէկ քառակուսի ոտքը կառուցելու վկայագիրներուն առաջինը ստացողը՝ հանդիսացած էր այդ արշաւին մղիչ ուժը։
Հայ-ամերիկեան թանգարանը կը տեղեկացնէ, թէ 8 Դեկտեմբերին, «Պեվըրլի Հիլթըն» պանդոկին մէջ տեղի ունենալիք տարեկան իր երկրորդ ձեռնարկին ընթացքին պիտի մեծարէ Միացեալ Նահանգներու ծովոյժի նախկին քարտուղար եւ պաշտպանութեան փոխնախարար ամերիկահայ Փօլ Ինկնէյշըսը։


== Աղբիւրներ ==
Փօլ Իկնէյշըս Պիտի Մեծարուի Հայ-Ամերիկեան Թանգարանի Ձեռնարկին Ընթացքին
Թանգարանի Ծրագիրին Գործնականապէս Զօրակցելու Առիթ
Namesake
DDG 117 - USS Paul Ignatius
Վիթորիա Աղանուր

Աղանուր Վիթորիա Բոմբիլի «Vittoria Aganoor», (26 Մայիս 1855(1855-05-26)[…], Փատուա, Աւստրիական Կայսրութիւն - 8 Մայիս 1910(1910-05-08)[…], Հռոմ, Իտալիա) բանաստեղծուհի,
Ծնած է Բատուա, իտալահայ Աղանուրեան վաղեմի ազգատոհմէն, որուն նախնիք Պարսկաստանի Նոր Ջուղա քաղաքէն գաղթած են Հնդկաստան եւ անկից Վենետիկ (Տե՛ս Ալիշանի «Հայ-Վենետ»ի Յառաջաբանը էջ Ժ ծանօթութիւնը), Վիթորիա ծնած է իտալիա, կրթուած հոն անտեղեակ մայրենի լեզուին, սկսաւ  գրել իտալերէն լեզուով, իր հայրը Եդուարդ Աղանուր Իտալիա գաղթելով ամուսնացած է ճոզէֆինա իտալուհւոյն հետ: Ուսուցիչները եղած են երկու նշանաւոր իտալացի քերթողներ: 1875-ին երբ իր անդրանիկ քերթուածով երեւցաւ Աղանուր, յայտնութիւն մը դարձաւ: Հեղինակած է «Legenda Etcrna» քերթուածներու գոհար հատորը, զոր Հ. Արսէն Ղազիկեան Հաւիտենական գրոյց վերնագրով աշխարհաբարի թարգմանեց եւ հրատարակեց 1905-ին: 1896-ին գրաբար լեզուով թարգմանած էր արդէն «Լռութիւնը» քերթուածը. Հ. Ղազիկեանի կը պարտինք Աղանուրի բազմաթիւ քերթուածներու հայերէն թարգմանութիւնը, հրատարակուած Տարեցոյցներու եւ թերթերու մէջ:
Աղանուր իր քերթուածներուն մէջ կը յայտնէ հայուհի մը ըլլալը. Կը զգար նաեւ ճակատագրին դառնութիւնը: Ատանայի որբերուն ի նպաստ հրատարակելի Գեղունիին մէջ գործուած վայրագութեան դէմ պիտի պոռթկար, բայց վաղահաս մահը հազիւ ժամանակ տուաւ բաց քարդով մը մասնակից ըլլալու իր ազգին մեծ սուգին (Տե'ս 1910-ին հրատարակուած «Գեղունի»ն:) Աղանուրի մահը (1910) ողբաց իտալական մամուլը, իսկ ամուսինը Բոմբիլի, անձնասպան եղաւ չդիմանալով իր սիրելի կնոջ մահուան առթած ցաւին:
Ազատութեան արձան (այլ կիրառումներ)

Ազատութեան արձան, Նիւ Եորք, ԱՄՆ
Ազատութեան Արձան (Թիֆլիս)
Բեմագրութիւն

Բեմագրութիւն կամ շարժագրութիւն «սենարիօ», շարժանկարի մը պատրաստութեան հիմք ծառայող գրութիւնը, անոր համառօտ պատմութեամբ եւ խօսակցութիւններով, կը կոչուի բեմագրութիւն կամ շարժագրութիւն կամ տակաւին միջազգային գործածութեան հասած բառով մը «սենարիօ»։ Ճիշտ կ՛ըլլայ այս վերջինը նկատել թատերգական տեսակ մը, մանաւանդ եթէ ստեղծագործ արտադրութիւն է եւ ո՛չ պատշաճեցում, արդէն գոյութիւն ունեցող պատմողական կամ թատերգական գործ մը։
Բեմագրութիւնը իբրեւ բնագիր կը յիշեցնէ թատերգութեան։ Բայց բնականաբար աւելի անկախ է բեմական հրամայականներէ՝ հեղինակային նշումներէ, որոնք թատերգութեան մէջ կը նկատենք, որ քանի մը բառը չեն անցնիր, հոս կրնան աւելի երկար ըլլալ եւ ուրուագիծ պատմութեան։
Խոստումը (ֆիլմ)

Կաղապար:Արագ#ՎԵՐԱՀՂՈՒՄ Խոստումը (ֆիլմ)
Մեսրոպ Մաշտոցի Անուան Մատենադարան - Գանձասար Գիտամշակութային Կեդրոն

Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Մատենադարան - Գանձասար գիտամշակութային կեդրոն, Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Մատենադարանի արցախեան մասնաճիւղը, որ տեղակայուած է Գանձասար վանքի յարակից տարածքին մէջ։


== Պատմութիւն ==
Մատենադարանի արցախեան մասնաճիւղը կառուցուած է Գանձասարի վանքին կից հոգեւոր ճեմարանի համար կառուցուած շէնքի հիման վրայ՝ ճարտարապետ Վալերի Հայրապետեանի նախագծմամբ։ Մատենադարանի արցախեան մասնաճիւղի նախագծման խորհրդատուութեան կարգով մասնակցած է ճարտարապետ Արթուր Մեսչեանը։
Գանձասարի վանքին հյարակից շինութիւնը հիմնանորոգուած է «Փիւնիկ» մարդկային ռեսուրսներու զարգացման համահայկական հիմնադրամի միջոցներով, հիմնադրամի համանախագահներ Գաբրիէլ Չեմպէրճեանի եւ Լեւոն Սարգսեանի մեկենասութեամբ։
Կկեդրոնի բացման արարողութեան մասնակցած են Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահ Սերժ Սարգիսեանը, Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան նախագահ Բակօ Սահակեանը, Արցախի մշակոյթի նախարար Նարինէ Աղաբալեանը, Երեւանի Մատենադարանի տնօրէն Հրաչեայ Թամրազեանը, ՀՀ ԳԱԱ նախագահ Ռադիկ Մարտիրոսեանը, Օքսֆորտի համալսարանի փրոֆեսոր, հայագէտ Թել Մարտենվանլինդտը, պետական բարձրաստիճան պաշտօնեաներ, հոգեւոր դասի եւ գիտական հանրութեան ներկայացուցիչներ։
Կեդրոնը ունի գիտական ուսումնասիրութիւններու բաժին եւ թանգարանային համալիր, ուր ցուցադրուած են պատմական Հայաստանի Արցախ եւ Սիւնիք նահանգներու մէջ գրչագրուած 100-էն աւելի ձեռագիր մատեաններ, Արցախի պատմութեանն առնչուող հազուագիւտ վաւերագրերիու բնագրեր ու ընդօրինակութիւններ, հնատիպ գիրքեր, ինչպէս նաեւ պատմական հանգամանքներու բերումով Արցախի վանքերուն եւ եկեղեցիներուն մէջ այլ շրջաններէ բերուած կամ փրկագնուած ձեռագրեր, Երեւանի Մատենադարանին մէջ պահուող ձեռագրերու կրկնօրինակները, գիտաժողովներու, մշակութային տարաբնոյթ միջոցառումներու համար նախատեսուած դահլիճէն, գրադարանէն ու ընթերցասրահէն:


== Արտաքին յղումներ ==
Opening of the Matenadaran in Artsakh
Նախագահը Արցախի մէջ մասնակցած է «Մատենադարան-Գանձասար» գիտամշակութային կեդրոնի բացումին
Խորովածի Փառատօն (Ախթալա)

Ախթալայի խորովածի փառատօն, խորովածի համահայկական ամէնամեայ փառատօն, որ 2009-էն աւանդաբար տեղի կ՚ունենայ Ախթալա քաղաքին մէջ, Սուրբ Աստուածածին եկեղեցւոյ բակը։ 2018-էն փառատօնը տեղի կ՚ունենայ Ախթալայի մարզադաշտին մէջ։ Փառատօնը կը կազմակերպեն «Հայ խոհարարական աւանդոյթներու զարգացման եւ պահպանման» հասարակական կազմակերպութիւնը, Ախթալայի քաղաքապետարանը եւ Լոռիի մարզպետարանը։


== Պատմություն ==
Փառատօնը առաջին անգամ տեղի ունեցած է 2009-ին։ Նպատակը հայ խոհարարական աւանդոյթներու զարգացումը եւ Ախթալայի ու տարածաշրջանի զբօսաշրջութեան խթանումն է։ Խորովածի տօնին կը մասնակցին հասարակական կազմակերպութիւններու, ուսումնական հաստատութիւններու, ճաշարաններու եւ սրճարաններու ներկայացուցիչներ, ինչպէս նաեւ անհատ խոհարարներ Հայաստանէն եւ աշխարհի տարբեր երկիրներէն։  2017-ին կազմակերպիչները Ախթալան հռչակեցին խորովածի համաշխարհային մայրաքաղաք։
Փառատօնի ծրագրի շրջանակներուն տեղի կ՚ունենան խոհարարական մրցոյթներ, կը պատրաստուին տարբեր մսամթերքներէ խորովածներ, այս ամէնը կ՚ուղեկցուի ազգային երգ ու պարով։


== Պատկերասրահ ==

		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Ախթալան հռչակուած է խորովածի համաշխարհային մայրաքաղաք
Էլըն Արպուս

Էլըն Ֆրանքլին Արպուս (15 Փետրուար 1918(1918-02-15),  - 19 Ապրիլ 2013(2013-04-19), Լոս Անճելըս, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներէն նորաձեւութեան լուսանկարիչ, հեռուստաշարի եւ շարժագրութեան դերասան:


== Կենսագրութիւն ==
Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու մէջ 1973-1983 տարիներու միջեւ շատ դիտուող հեռուստաշար եղած "M.A.S.H."ի մէջ իմաստուն եւ կատակասեր անձ մը եղող հոգեբոյժ Բժ. Սիտնի Ֆրիտմէնի դերը կատարած է եւ նոյնաժամանակ ըլլալով մոդայի լուսանկարչութիւնն ալ ըրած է:


== Մահ ==
Էլըն Արպուսը 95 տարեկանին (19 Ապրիլ 2013) Լոս էնճըլըսի մէջ մահացած է։