armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Երկրագործութիւն

Հողագործութիւն, երկրագործութիւն, գիւղատնտեսութեան ճիւղ։ Նաեւ գիտութիւն, որ կ'ուսումնասիրէ բոյսերու մշակութեան ընդհանուր ձեւերը, կը մշակէ հողին օգտագործման եւ բերրիութեան բարձրացման  արդիւնաւէտ եղանակները։ Հողագործութեամբ զբաղողը կը կոչուի հողագործ, ինչպէս նաեւ երկրագործ:
Երկրագործութիւնը բնակչութեան պարէն կ'ապահովէ, իսկ  անասնապահութեան՝ կերով։ 


== Հողագործութիւնը Հայաստանի մէջ ==
Հայկական լեռնաշխարհին մէջ երկրագործութեամբ զբաղած են  միջին քարի դարէն։ Ունեցած է երկու գլխաւոր հանգրուան՝ բրիչային եւ արօրային։ Ըստ հնագիտութեան հնաբուսաբանութեան տուեալներու՝ առաջին բոյսերը (ցորեն, գարի, բրինձ, պտուղներ եւ այլն ) մշակուած են Ք.Ա. 10-8 դարերէն։ Գիտական տեղեկութիւնները կը վկայեն, որ հայկական լեռնաշխարհը ցորենի, խաղողի եւ կարգ մը պտղատու ծառերու մշակութեան նախասկզբնական կեդրոններէն է։ Կարգ մը շրջաններու մէջ (Շէնգաւիթ, Կարմիր բլուր, Մոխրաբլուր) յայտնաբերուած են ցորենի, գարիի, կորեկի մնացորդներ, հացահատիկի կարասներ, երկրագործական գործիքներ, ինչպէս նաեւ Գեղամայ եւ Զանգեզուրի լեռներու ժայռապատկերները կը վկայեն, որ միջին եւ նոր քարէ դարերուն հայկական լեռնաշխարհին մէջ արօրային Երկրագործութիւն եղած է։
Ք.Ա. 9-6 դարերուն հայկական լեռնաշխարհին մէջ ստեղծուած են նաեւ ոռոգման լայն համակարգեր, ինչպէս՝ Ք.Ա. 9-րդ դարուն Մենուայի ջրանցքը եւ Շամիրամի ջրամբարը, որոնք կը գործեն մինչեւ այսօր: Գործածուած են կատարեալ երկաթէ խոփեր, գիւղատնտեսական այլ գործիքներ, որոնց շնորհիւ զարգացած է երկրագործութիւնը։ Այս բոլորին մասին կը վկայեն պատմիչներ Ստրաբոնի, Հերոդոտոսի, Քսենոֆոնի եւ Մովսէս Խորենացիի տեղեկութիւնները։ Մշակուող բոյսերը գլխաւորաբար աճած են քարքարոտ եւ ոռոգելի հողերու մէջ, իսկ անոնց սննդառութիւնը ապահովուած է նաեւ պարարտացմամբ (գոմաղբ)։ Տարբեր ժամանակաշրջաններու ընթացքին Հայաստանի մէջ մշակուած եւ կիրարկուած են հողի բերրիութեան վերականգնման ու բարձրացման եղանակները բնորոշող երկրագործութեան որոշ համակարգեր։
Կուանախուաթօ

Կուանախուաթօ,  Մեքսիքայի 31 նահանգներէն մէկը։ Պետութիւնը հիմնուած է 1823-ին, եւ կը գտնուի երկրին սիրտը, 2012 թուականին բնակչութեան թիւը հինգ միլիոն էր՝ 30 քլմ. տարածութեան վրայ, մայրաքաղաքը Կուանախուաթօ, յատկանշուած լեռնաշղթաներով։ 
Կուանախուաթօն հարուստ է հանքերով՝ ոսկի, կապար, սնդիկ , պղինձ, արեւակ եւ արծաթով որ մինչեւ այսօր մեծ քանակութեամբ կ'արտադրուի։ 1520-էն ի վեր Սպանիոյ յատուկ ուշադրութեան առարկայ դարձած եւ գրաւուած՝ անոր կողմէ։ Ունի 46 քաղաքապետական մարզեր որոնց 9-ը՝ կը պատկանի Լէոնի արքեպիսկոպոսական թեմին։
Կառավարիչ եղած է՝ 2006-ին, 52-ամեայ Խուան Մանուէլ Օլիվա Ռամիրէզ, անդամ Ազգային շարժում կուսակցութեան։ 2010-ի տուեալներուն համաձայն՝ բնակչութեան 94 տոկոսը կաթողիկէ է։ Մայրաքաղաք՝ Կուանախուաթօն ունի 153.364 բնակիչ։ Տեղւոյն բնիկները անոր տուած են բազմաթիւ անուններ ինչպէս Մօօթի , Բաքսթիթլան, Գուանասի կամ Ուաթա, սակայն ֆէլիփէ Ե. թագաւորը արքայական կոնդակով մը զայն պաշտօնապէս անուանած է «Չուտատ տէ Սանթա ֆէ ի Ռէալ տէ Մինաս տէ Կուանախուաթօ»։

Քաղաքը իր բազմաթիւ հանքերով 1988-ին՝ ներառուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ--ի մարդկային համաշխարհային ժառանգութեան ցանկին մէջ։Մեքսիքացիներուն համար Կուանախուաթօն հարստութեան ու բարգաւաճման խորհրդանիշ է։ 
19-րդ դարուն հակագաղթօճախայիններու կողմէ արիւնալի բախումներու բեմ դարձած է։ Այսօր քաղաքը կարեւոր համալսարանի բեւեռ մըն է եւ աթոռը՝ միջազգային Սէրվանթինօ փառատօնին, ուր կը խմբուին Լատինամերիկայի հռչակաւոր արուեստագէտները։


== Բուսական եւ կենդանական աշխարհ ==
Սերոբ Մկրտիչեան

Վերապատուելի Սերոբ Ճորճ Մկրտիչեան, ծնած է Քեսապ, 19 Մարտի, 1964-ին, աւագ հովիւ Հայ Կիլիկիա Աւետարանական եկեղեցւոյ (Փասատինա, Գալիֆորնիա):


== Կենսագրութիւն ==
Նախակրթութիւնը ստացած է Քեսապի Հայ Աւետարանական Նահատակաց Վարժարանի մէջ, միջնակարք ուսումը՝ Քեսապի Պետական Վարժարանի, իսկ Երկրորդական ուսումը՝ Լաթաքիոյ Զաքի Ալ-Արսուզի երկրորդական Վարժարանի:
Աւարտած է Լաթաքիոյ Թըշրին Համալսարանը, ուր հետեւած է անգլերէն գրականութեան եւ ստացած Պսակաւոր Արուեստից տիտղոսը:
1988-1990 տարիներուն բնակած է Նիւ Եորք, Ա.Մ. Նահանգներ:
Փետրուար 1992-ին մուտք գործած է Մերձաւոր Արեւելքի Աստուածաբանական Ճեմարան (Պեյրութ), որուն ընթացքը աւարտած է 1995 թ. Փետրուարին, արժանանալով Մագիստրոս Աստուածաբանութեան տիտղոսին:
1 Մարտի, 1995 մինչեւ 30 Յունիսի, 1995, իբրեւ աւագ հովիւ ծառայած է Գալատուրանի, Քէօրքիւնէի, Էքիզօլուխի եւ Քեսապի Հայ Աւետարանական եկեղեցիներուն:
1 Յուլիսի, 1995 մինչեւ 31 Օգոստոսի, 1997, իբրեւ աւագ հովիւ ծառայած է Քեսապի Հայ Աւետարանական Սուրբ Երրորդութեան եւ Գալատուրանի Հայ Աւետարանական եկեղեցիներուն: Այս տարիներուն ան կը յաջողի կազմակերպել եւ իրականացնել Քեսապի Հայ Աւետարանական Սբ. Երրորդութիւն Եկեղեցիի ամբողջական վերանորոգումը:
12 Յուլիս 1997-ին ամուսնացած է ատամնաբուժուհի Ալինա Մինասեանի հետ, եւ օրհնուած են երկու զաւակներով Ճորճ-Ժօզէֆ (1998) եւ Վարդ-Վարս (2000):
1 Սեպտեմբերի, 1997 մինչեւ 31 Դեկտեմբերի, 2015, իբրեւ աւագ հովիւ ծառայած է Հալէպի Հայ Աւետարանական Էմմանուէլ եկեղեցիին:
9 Մայիս, 1999-ին կը ձեռնադրուի:
Վեր. Սերոբ Մկրտիչեան ստանձնած էր Միութենական եւ Համայնքային զանազան պաշտօններ՝ Սուրիոյ Հայ Աւետարանական Կրթական Խորհուրդի ատենապետի, Սուրիոյ Հայ Աւետարանական Եկեղեցիներու Ք.Ջ. Գործադիր Մարմինի ատենապետի, Սուրիոյ Հայ Աւետարանական Համայնքի Համայնքային Գործադիր Մարմինի ատենապետի եւ Մ.Ա.Հ.Ա.Ե. Միութեան Կեդրոնական Մարմինի Սուրիոյ բաժնի ատենապետի պաշտօնները: Ան նաեւ ստանձնած էր միջ-եկեղեցական զանազան պաշտօններ: Աշխատակած է «Պատանեկան Արձագանգ»ին, «Ջանասէր»ին եւ «Բանբեր»ին:
2013-ին, Հալէպ. կնոջ՝ Ալինա Մկրտիչեանի աշխատակցութեամբ կը հրատարակէ «Պարզուած Հաւատք» (136 Էջ) Աստուածաշնչական գիտելիքներու հատորը:
Յունուար 2016 մինչեւ Յունուար 2018, իբրեւ աւագ հովիւ ծառայած է Թորոնթոյի Հայ Աւետարանական Եկեղեցիին, Գանատա:
Փետրուար 2018 մինչեւ Յուլիս 2018, ծառայած է որպէս Հիւսիսային Ամերիկայի Հայ Աւետարանական Եկեղեցիներու Միութեան ծրագիրները համակարգող (Կլենտէյլ, Քալիֆորնիա):
Ներկայիս իբրեւ աւագ հովիւ կը ծառայէ Փասատինայի Հայ Կիլիկիա Աւետարանական եկեղեցիին:


== Աղբիւր ==
Հաւատքով Կենդանի Եկեղեցին Մարտահրաւերներու Դիմաց, Սերոբ Մկրտիչեան, Հալէպ 2014:
Քրաքով

Քրաքով (լեհերէն.՝ Kraków [ˈkrakuf]), Լեհաստանի ամենահին քաղաքներէն մէկն է։ Կ'ենթադրուի, որ հիմնադրուած է մօտաւորապէս 7-9–րդ դարերուն, հակառակ անոր որ հնագէտներու կարծիքով մարդիկ այս տարածքին սկսած են ապրիլ  պալեոլիթէն (մօտաւորապէս 8 հազար տարի առաջ Ք.ա.)։
Ք.ե. 10–րդ դարուն՝ 990 թուականին Միեշքօ Ա. Քրաքովի մէջ Լեհաստանի թագաւորութեան հիմքը դրած է։


== Անուանում ==
Կը յիշատակուի  10-րդ դարէն։ Առաջացած է վիսլեաններ ցեղին 8-9-րդ դարերու բնակավայրի տեղը։ Քաղաքը լեհերէն կը կոչուի Քրաքուվ (լեհ.՝ Kraków)։ Ոմանք կ՛ենթադրեն, որ անուանումն առաջացած է Քրաք անձնանունէն (ամրոցի հիմնադիրը կամ տէրը), ոմանք ալ կ՛ենթադրեն, որ այն առաջացած է լեհերէն kruk ― «ագռաւ» բառէն, այսինքն՝ «ագռաւատեղ»։


== Յուշակոթող ==
2004 թուականի Ապրիլ 17-ին՝ Քրաքովի մէջ, Խաչքար-յուշակոթող տեղադրուած է 1915 թուականի Հայոց Ցեղասպանութեան, ինչպէս նաեւ 1921-1944 թուաանններուն ուքրանական ազգայնականներու կողմէ սպանուած հայ եւ լեհ զոհերու յիշատակին։
Կէորկի Ա․ (Աբխազիոյ արքայ)

Կէորկի I (վրաց.` გიორგი I), Աբխազիոյ արքայ 872-879 թուականներուն:
Կէորկի, Լեւոն II արքայի որդին էր, կը սերէր Անոսիդներու տոհմէն: Թագաւորներ Տիմիթրի II-ը եւ Թէոդոսիուս II-ը եղած են իր եղբայրները:
879 թուականին` Կէորկի I-ի մահէն ետք, Յովհաննէս Շաւլիանին կը գրաւէ աբխազական գահը։


== Տե՛ս նաեւ ==
Աբխազիոյ արքաներու ցանկ


== Ծանօթագրութիւններ ==

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Հաջորդականություն2
Ազնաւորեան

Ազնաւորեան, հայկական մականուն։


== Մականունը կրողներ ==
Արամ Յովհաննէսի Ազնաւորեան (1905-1950-ականներէն ետք), գրող, մշակութային գործիչ:
Զարեհ Ազնաւորեան (1947-2013), եկեղեցական գործիչ, խմբագիր, բնագրագէտ, թարգմանիչ, վարդապետ:
Յովհաննէս Միքայէլի Ազնաւորեան (1870-?), տպագրիչ, գրավաճառ, լրագրող:
Հուրմուզ Ազնաւորեան (1889-1961), իրաւաբան:
Սարգիս Ազնաւորեան, լրագրող:
Քերովբէ Ազնաւորեան (1791, Կ․ Պոլիս - 4 Ապրիլ 1843, Կ․ Պոլիս), հայ վարդապետ։
Հենրիկ Ս․ Մալեան

Հենրիկ Ս. Մալեան (30 Սեպտեմբեր 1925(1925-09-30), Թելավ, Թիֆլիսի նահանգ - 14 Մարտ 1988(1988-03-14), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն) հայ նշանաւոր շարժապատկերի բեմադրիչ, թատերական բեմադրիչ, շարժապատկերի հեղինակ եւ գրող, թատերական ուսուցիչ:


== Կենսագրութիւն ==
Հենրիկ Սուրէնի Մալեան ծնած է Թելաւ (Վրաստան), 1925 Սեպտեմբերի 30-ին:
1951 աւարտեց Երեւանի Գեղարուեստա-թատերական հիմնարկի բեմադրական բաժանմունքի (faculty) ընթացքը:
Մալյանը այնչափ բարի ու համերաշխ մարդ էր եւ իր բարութիւնն ու համերաշխութեան մեծ ցանկութիւնը տարածած էր հանդիսատեսի հետ միայն :
1951-1954-ին, բեմադրիչի պաշտօն վարեց Արտաշատի, Կիրովականի, Ղափանի թատրոններուն մէջ:
1953-ին, կատարելագործման համար հետեւեցաւ Մոսկուայի Թատերարուեստի հիմնարկին կից Բարձրագոյն Բեմադրական դասընթացքներուն:
1954-ին, «Հայֆիլմ» հիմնարկի (արուեստանոցին) մէջ վարեց բեմադրիչի աշխատանք: 1971-էն՝ դասախօս:
Հենրիկ Մալյանը Հայաստանի մեծագոյն արուեստագէտներէն մէկն, իսկ անոր ստեղծած ֆիլները հայկական մշակոյթի լաւագոյն մասնակիցներէն են, որոնք պէտք է սիրել ու փայփայել գանձերու պէս:


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Հատոր ԺԱ., Պէրութ, 1991, էջ 310


== Արտաքին յղումներ ==
Հենրիկ Մալեան «Ինձ Միմիայն մի մարդ... մի հանդիսատես
Սուրբ Սարգիս Վանք (Ուշի)

Ուշիի Սուրբ Սարգիս վանք, հայկական խոշոր վանքային համալիր ՀՀ Արագածոտնի մարզի Ուշի գիւղին մէջ։ Միջնադարուն եղած է հոգեւոր կրթութեան կարեւորագոյն կեդրոններէն մէկը։
Աւաթար՝ Վերջին Օդի Կախարդը

Աւաթար՝ Վերջին Օդի Կախարդը (անգլերէն՝ Avatar The Last Airbender), ամերիկեան շարժապատկեր մըն է, հեռուստահաղորդումի մը բաժնուած, ստեղծուած է՝ Մայքըլ Տանթէ Տիմարթինոյի (անգլերէն՝ «Micheal Dante Dimartino») եւ Պրայան Քոնիեցքոյի (անգլերէն՝ «Brian Konietzko») կողմէ, որոնք նաեւ շարժապատկերի արտադրողներէն են, ներառեալ, Ահարոն Էհազը («Aaron Ehasz»): Հեռուստահաղորդումը ունեցած է 3 եթերաշրջան, որոնք ցուցադրուած են Նիգելոդեոնի («Nickelodeon»-ի) վրայ, 2005, Փետրուար 23-էն սկսեալ, մինչեւ Յուլիս 19, 2008: Շարժապատկերը միացուցած է «Անիմէ»-ի եւ ամերիկեան ծաղրանկարներու ոճը, եւ արեւելեան մշակոյթներու միաբանութիւնը։ Այս պատճառով, շարժապատկերը իբրեւ «Անիմէ» նկատելը կամ ոչ, վիճաբանութիւններու խնդիր մը դարձած է։
Պատկերասփիւռի հաղորդումը տեղի կ'ունենայ յօրինուած աշխարհի մը մէջ, ուր որոշ մարդիկ կրնան կառավարել 4 բնական տարերքներ՝ յայտնի որպէս «Կախարդանք» (անգլերէն՝ Bending): Պատմութիւնը կը հետեւի 12 տարեկան «Աանկ» («Aang») կոչուած նախագուսանի եւ իր ընկերներուն արկածները, եւ որու նպատակն ու պարտականութիւնն է աշխարհի խաղաղութիւնը վերահաստատել, Կրակի Տիրակալին յաղթելով, եւ այդպիսով 3 ազգերուն միջեւ 100 ամեակ պատերազմին վերջ տալով: Առաջին համարը ցուցադրուած է Փետրուար 21, 2005-ին, եւ աւարտի 2 ժամանոց համարը, որ շատ գովեստ ստացաւ, ցուցադրուած է Յուլիս 19, 2008-ին։ Հեռուստահաղորդումը ստանալի է զանազան աղբիրներէ, որոնցմէ կը նշենք՝ DVD, «iTunes Store», «The Zune Marketplace», «The Xbox Live Marketplace», «The Playstation Store», «Netflix», «Amazon Instant Video», եւ «Nicktoons Network»:
Աւաթարըը մեծ յաջողութիւն ունեցած է հանդիսատեսներուն մօտ, Եւ արժանացած է քննադատներու դրական արձանագանքին : Պատկերասփիւռի հաղորդումը գովեստ ստացած է իր արուեստին, նուրբ հեգնութեան, մշակութային վերագրութեան, կերպարներուն, եւ շարադրութիւններուն համար։ Էբիզոտի ամէնէն բարձր սակագրումը հասած է մինջեւ 5.6 միլիոն հանդիսատես: Շարժապատկերը արժանացած է «Annie Awards», «The Genesis Awards», «The Primetime Emmy Award», «Peabody Award» եւ այլ մրցանակեր։
Շարժապատկերին հիման վրայ նաեւ ստեղծուեցան՝ ժապաւէն մը, «The last Airbender» վերնագիրով, «M. Night Shyamalan» իբրեւ տեսուչ, կարտեր, Վիտէօ խաղեր, կոմիքսներ, եւ Լէկօ Գոնսդրուգտնորներ։ Շարժապատկերին շարնակութիւն մը «The Legend օf Korra» անունով, ցուցադրուեցաւ 2012-էն մինչեւ 2014:
1640 թուական

1640 թուական, նահանջ տարի, 17րդ դարու 40րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1640 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1640 մահեր
Սփոլաթօ, Արքի

Սփոլաթօ Սփալաթոնիսի եւ կամ Սփաթաթոնիսի (յուն․՝ Σπολάτο, Σπαλαθονήσι կամ Σπαθαθονήσι),  Էգէականի անբնակ կղզիակ,  Արքի, Տոտեքանիսա,  Յունաստան։


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==
Արքի կղզեխումբին պատկանող ժայռակղզիակ եւ կը գտնուի անոր հարաւը։ Վարչականօրէն մաս կը կազմէ Փաթմոս քաղաքապետութեան։ Տարածութիւնն է 0,0434 քլ․²։


== Բնապահպանում ==
Արքի կղզեխումբը յայտարարուած է  NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան։  Կը հիւրասիրէ բազէ (Falco eleonorae տեսակ), Էգէականի ճայ (αιγαιόγλαρος), Միջերկրականեան միհոս ջրահատ եւ կատար ունեցող ջրագռաւ (Phalacrocorax aristotelis) թռչունները։
Ֆրանսական Ֆլանտրիա

Ֆրանսական Ֆլանտրիա (ֆր.՝ Flandre française, արեւմտ․ ֆլամանտ․՝ Frans-Vloandern, հոլ.՝ Frans-Vlaanderen), նաեւ կը կոչուի Հարաւային Ֆլանտրիա, պատմական (ոչ վարչական) տարածաշրջան Ֆրանսայի Հիւսիսը։ Կը ներկայացնէ 1678-ին Նէյմէյխէնեան հաշտութեան պայմանագրով Ֆրանսային անցած նախկին Ֆրանտրիա (Ֆլանտերս) դքսութեան մէկ մասը։
Ներկայիս կը կազմէ Օ-տէ-Ֆրանս (Նոր  եւ Պա տը Կալէ) տարածաշրջանին մէկ մասը։ Կը բաժնուի 3 ենթաշրջանի՝ Վեստհուք կամ Ծովափնեայ Ֆլանտրիա, ռոմանական Ֆլանտրիաեւ Ֆլամանտական Արտուա։
Գլխաւոր քաղաքներն են Լիլ, Տուէ, Տիւնքերք, Ազպրուկ, Պայէօլ, Արրաս, Պետիւն, Սենտ Աման լեզ Օ, Լանս, Սան Օմեր, Պուլոն սիւր Մեր։


== Խոսուող լեզուներ ==
Պատմականօրէն այս տարածաշրջանը երկլեզու է․ այստեղ կը խօսէին ֆրանսերէն (պիկարտական բարբառ) եւ հոլանտերէն (արեւմտաֆլամանտական բարբառ), թէեւ 21-րդ դարուն սկիզբը ֆլամանտական բարբառը փաստացիօրէն դադրած է օգտագործուելէ։
1719 թուական

1719 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 19րդ տարին է


== Դէպքեր ==
Ապրիլ 25՝ Տէյնիէլ Տեֆօն հրատարակեց «Ռոպինսոն Քրուզօ» վէպը


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1719 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1719 մահեր
Սահակ Ապրօ

Ապրօ Սահակ (անյայտ - 1900, Կ. Պոլիս), Զմիւռնիացի հայ խմբագիր, երբեմն թարգման Բ․ Դրան։
1849-էն Օսմանեան ծառայութիւն մտնելով ծառայեց մինչեւ իր մահը եւ հայոց հասարակական գործորուն մէջ ալ նշանաւոր դեր կը խաղար։ Ան իր ժամանակին նշանաւոր էր, իբրեւ լեզուաբան։ Իսկ 1852-ի Փետրուար 28-էն Գրիգոր Մարկոսեանցի (1888) հետ սկսաւ «Նոյեան Աղաւնի» անունով շաբաթաթերթի հրատարակութեան, որուն համար սեփական տպարան ալ ունեցաւ։ Այս թերթը հազիւ տարի ու կէս տեւեց եւ 1853-ին դադրեցաւ։
Կը մահանայ 1900-ին, Կ. Պոլիս։


== Աղբիւր ==
Բառարան Հայ Կենսագրութեանց, Հայկ ՏԷր-Աստուածատուրեանց, Ա. հատոր, Թիֆլիս 1904, էջ 109:
Քրտական Աշխատաւորական Կուսակցութիւն

Քրտական Աշխատաւորական Կուսակցութիւն, (քրտերէն՝ Partiya Karkerên Kurdistan կամ PKK), ռազմատենչ քրտական կազմակերպութիւն մըն է հիմնադրուած 1970-ական թուականներուն եւ ղեկավարուած Ապտուլլահ Օճալանի կողմէ, որ ներկայիս ցմահ բանտարկուած է թրքական բանտի մը մէջ։
Կազմակերպութիւնը յեղափոխական մարքսիստ գաղափարախօսութեան եւ քրտական ազգայնականութեան կը հետեւի։ «Քրտական Աշխատաւորական Կուսակցութեան» նպատակն է ստեղծել ազատ, անկախ եւ ընկերավարական քրտական հանրապետութիւն մը՝ Քիւրտիստանի մէջ, զոր պատմական տարածքներ ունի Թուրքիոյ հարաւ-արեւելեան, Իրաքի հիւսիս-արեւելեան, Սուրիոյ հիւսիս-արեւելեան եւ Իրանի հիւսիս-արեւմտեան շրջաններուն մէջ, ուր քիւրտ ժողովուրդը մեծամասնութիւն կը կազմէ։ Ներկայ նպատակը վերածուած է մշակութային եւ քաղաքական իրաւունքներու պահանջումը, քիւրտերու եւ Թուրքիոյ հանրապետութեան միջեւ։


== Աղբիւրներ ==
Սթրասպուրկ

Սթրասպուրկ (գերմաներէն՝ Straßburg), Էլզաս՝ նահանգ Ֆրանսայի Արեւելքը, մայրաքաղաք եւ գլխաւոր քաղաք, ինչպէս նաեւ Եւրոպական խորհրդարանին պաշտօնական նստավայրը։ Գերմանիոյ սահմանին գտնուելով՝ անիկա նաեւ Ստորին-Ռեյն մասին մայրաքաղաքն է։ Էլզասի բնակչութիւնը պատմականօրէն գերմանախօս է, որմով կը բացատրուի քաղաքին գերմանական անուանում ունենալը։
2008-ի տուեալներով՝ արուարձանները ներառեալ, Սթրասպուրկը ունի 884,988 բնակիչ։


=== Սթրասպուրկի կարեւոր հաստատութիւններ ===
Սթրասպուրկի մէջ կը գտնուին շարք մը եւրոպական կառոյցներ, ինչպէս՝ Եւրոպայի Խորհուրդը (կից Մարդու իրաւունքներու Եւրոպական դատարանը, Դեղերու որակի Եւրոպական վարչութիւնը, եւրոպական լսողատեսական դիտարանը) եւ եւրոպական մասնաշէնքը, ինչպէս նաեւ եւրոպական խորհրդարանը եւ եւրամիութեան Մարդու իրաւունքներու Եւրոպական պաշտպանը։ Սթրասպուրկի մէջ կը գտնուի նաեւ Ռէյնի  նաւարկութեան կեդրոնական յանձնաժողովը եւ Մարդու իրաւունքներու միջազգային հիմնարկը։
Սթրասպուրկի պատմական կենդրոնը 1988-ին ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի կողմէ դասակարգուած է իբրեւ Համաշխարհային Ժառանգութիւն։ Սթրասպուրկ ներծծուած է Ֆրանքօ-Գերմանական մշակոյթով եւ հակառակ անոր, որ պատմութեան ընթացքին թէժ հարցեր ծագած են, անիկա դարեր շարունակ Ֆրանս-Գերմանական միասնութեան կամուրջ հանդիսացած է։ Յատկապէս Սթրասպուրկի համալսարանը՝ ներկայիս երկրորդ մեծագոյնն է Ֆրանսայի մէջ, որ Կաթոլիկ եւ Բողոքական մշակոյթներու համակեցութեան վառ օրինակ մըն է։ Իսլամական պաշտամունքին համար նախատեսուած ամենամեծ վայրը՝ Սթրասպուրկի մզկիթը 27 Սեպտեմբեր 2012-ին պաշտօնապէս բացած է Ֆրանսայի ներքին գործերու նախարար Մանուէլ Վալսը։


==== Տնտեսութիւն ====
Տնտեսապէս Սթրասպուրկ արդիւնաբերութեան եւ մեքենաշինութեան կարեւոր կեդրոն մըն է, ինչպէս նաեւ ճանապարհային, երկաթուղային եւ գետերու հանգոյց մը։ Սթրասպուրկի նաւահանգիստը, Ռէյն գետի ափին գտնուող երկրորդ մեծ նաւահանգիստն է։ Սթրասպուրկ նորարարութեան մակարդակով Ֆրանսայի մէջ երրորդն է, իսկ աշխարհի տարածքին 18-րդը։


== Բնակչութիւն ==
ՀՀ Պատմութեան եւ Մշակոյթի Անշարժ Յուշարձաններու Ցանկ

Կաղապար:Վիքիպահեստ Ստորոգութիւն


== Տե՛ս նաեւ ==
ԼՂՀ Պատմութեան Եւ Մշակոյթի Անշարժ Յուշարձաններու Ցանկ
Կառնա

Կառնա, Արեւմտեան Հայաստանի գիւղերէն, որ կը գտնուէր Պիթլիս վիլայէթի Խիզան գաւառակին մէջ՝ համանուն  վտակի հովիտին մէջ:
Եղած է հայաբնակ գիւղ մը, տարածքը՝ լեռնային, մեծ մասամբ անտառապատ, մշակելի հողերը քիչ եղած են, սակայն ունեցած է փարթամ արօտավայրեր:
Բնակչութիւնը զբաղած է անասնապահութեամբ, հողագործութեամբ եւ արհեստներով:
Կառնան եղած է գրչութեան կեդրոն: Տեղի Սուրբ Կիրակոս եկեղեցւոյ կից գործած է ծխական դպրոցը:
1880-ական թուականներուն գիւղը միացուած է  Մամրտանքի  գիւղախումբին։
Հայ բնակչութեան համար յատկապէս ծանր հարուած էր 1877-1878 թուականներու շէյխ Ճալալէտտինի աւերիչ արշաւանքը, որ ամայացուց Մամրտանքի շատ գիւղեր: Իսկ  1895-1896 թուականներուն  տեղի 2 տասնեակ հայկական գիւղեր, այդ թուին՝ Կառնան, Շէնաղբիւրը, Գուզենցը, Գոմերը, Սենամերիկը եւ այլն, թուրքերու կողմէ  ենթարկուած են ցեղասպանութեան։ Այդտեղ համատարած բնոյթ ստացած էր բռնի կրօնափոխութիւնը, որուն հետեւանքով բնիկ հայ բնակչութիւնը հարկադրաբար գաղթած է հայրենի բնօրրանէն։
Հայ բնակչութեան մեծ մասն ալ թուրքերու ձեռքով կոտորուած է 1915 թուականին՝  ցեղասպանութեան ժամանակ: Կոտորածէն փրկուած հայերու մէկ մասը 1918 թուականին  գաղթած եւ հաստատուած է Ուրմիոյ լիճէն հիւսիս–արեւմուտք՝  Իրանի Սալմաստ գաւառը, ինչպէս նաեւ Արեւելեան Հայաստան:


== Աղբիւրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», 2-րդ հատոր, էջ 957։
Ակռահատիկ

Ակռահատիկը հին հայկական ժողովրդական ծէս մըն է, որուն անբաժան մասն է ցորենի հատիկը: Կը կատարուի երբ մանուկը իր առաջին ակռան կը հանէ։ Կը խորհրդանշէ առողջութիւն, յաջողութիւն, առատութիւն, պտղաբերութիւն։ 


== Տարբեր անուանումներ ==
Ատամնահատիկը հին հայկական ժողովրդական տօն մըն է: Անցեալին անիկա ունէր պտղաբերութեան եւ առատութեան խորհուրդ: 
Հայկական Բարձրաւանդակի տարբեր բարբառներու մէջ, ակռահատիկը տարբեր անուններ ունէր.  ինչպէս օրինակ` Տարօնի մէջ՝ ակուասորիկ, Վայոց Ձորի մէջ` կեռահատիկ, Արարատեան դաշտի մէջ`հատիկ, Շիրակի մէջ`ակռահատիկ, Սիւնիքի մէջ`ատամնամսոտիկ կամ սեղքահատիկ, Արցախի մէջ՝ կճեխաշ։ Իսկ արեւելեան Թրակիոյ մէջ՝ ատամնահատիկ:


== Կիրարկութիւններ ==


=== Հատիկեղէններու սովորութիւն ===
Ծէսը անցեալին  պտղաբերութիւն եւ առատութիւն կը խորհրդանշէր:   
Խաշած ցորենի, սիսեռի, լուբիայի, գարիի հատիկներով ընդեղէնի եւ ոլոռազգիներու խառնուրդ մը կը պատրաստուէր. երբեմն նաեւ կ'աւելցնէին պտուղներ, օրինակ` չամիչ, ծիրան, սալոր եւ ընկոյզ։ Մանուկին շուրջ կը հաւաքուէին ընտանիքին անդամներն ու հարազատները, զայն կը նստեցնէին սեղանին վրայ, գլուխը կը ծածկէին քողով եւ հատիկները կը թափէին վրան:  


=== Կանխագուշակելու սովորութիւն ===
Տարիներու ընթացքին ակռահատիկի ծէսը կանխագուշակելու սովորութեան կը վերածուի:  Ընտանիքին պարագաները, հարազատներու ներկայութեամբ մանուկը սեղանի մը վրայ կը նստեցնեն ու անոր առջեւ հայելի, սանտր եւ դանակ կը դնեն․ հայելին կը խորհրդանշէ առատութիւնը, դանակը՝ ուժ, իսկ սանտրը`ակռաներու հաւասարութիւն: Մանուկին գլուխէն առատութեան խորհրդանիշ ցորենի հատիկներ կը թափեն։ 


=== Ժամանակակից սովորութիւն ===
Մեր օրերուն ծէսը տօնի վերածուած է: Ճոխ սեղան կը պատրաստուի, վրան մանուկը կը նստեցնեն եւ առջեւը մասնագիտութիւն խորհրդանշող իրեր կը դնեն․ դրամապանակ, բժշկական գործիք, գիրք, գրիչ, մկրատ, համակարգիչի մկնիկ, մուրճ, խաղալիք օդանաւ եւ այլն։ Փոքրիկին գլուխէն ցորենի հատիկներ կը թափեն։ Իսկ մանուկին առաջին բռնած առարկան կը խորհրդանշէ անոր ապագայ մասնագիտութիւնը։ Կը յաջորդէ երգն ու պարը   ։
Ձուի Միջազգային Օր

Ձուի միջազգային օր, ոչ պաշտօնական տօն խոհարարութեան մէջ այն ուտեստներու սիրահարներու համար, որոնց հիմնական բաղադրիչը կը հանդիսանայ ձուն` օմլետներ, թխուածքաճաշեր, պանրիկ եւ այլն: Կը նշուի Հոկտեմբերի երկրորդ Հինգշաբթի օրը:


== Պատմութիւն եւ տօնակատարութիւն ==
1996-ին Աւստրիոյ մայրաքաղաք Վիեննայի մէջ տեղի ունեցաւ «Միջազգային ձուային յանձնաժողովի» (International Egg Commission) հերթական համագումարը: Համագումարի պատուիրակները անհրաժեշտութիւն համարեցին ձուի եւ անոր խոհարարական արտադրանքներու համար ստեղծել սեփական տօն: Այդ ժամանակ ալ ընտրուեցաւ տօնակատարութեան օրը` 12 Հոկտեմբերը:
«Միջազգային ձուային յանձնաժողովը» կը հաւաստէր, որ տասնեակ պատճառներ կան «Ձուի օրուայ» տօնակատարութեան համար: Այդ ժամանակոէն ալ նոր տօնը դարձաւ «միջազգային»:


== Արտաքին յղումներ ==
Кулинарные рецепты из яиц
Дни гигантского омлета в США
Հայաստան (թերթ, Լոնտոն)

«Հայաստան», երկշաբաթաթերթ, ապա՝ ամսաթերթ։ Լոյս տեսած է Լոնտոնի մէջ 1888-1992, հայերէն եւ ֆրանսերէն։ Խմբագրապետն էր Մ. Սուազլեանը։ Սկիզբը հրատարակուած  է որպէս «Հայրենասիրաց ընկերութիւն հայոց»-ի օրգան, Կ. Յակոբեանի ղեկավարութեամբ (որ տարաձայնութիւններու պատճառով 1889-ին հեռացած է թերթէն)։ 1891-էն կոչուած է «Բերան Անգլ եւ Հայկական ընկերութեան»։
«Հայաստան»-ի նպատակն էր «թարգման կանգնիլ ընդ մէջ Հայաստանի եւ Եւրոպիայի, ընդ մէջ դիւանագիտաց, հրապարագրաց եւ եւրոպական մամլոյն, առ ի լուսաբանութիւն ժողովրդական կարծեաց ի վերայ տանջանաց... Հայոց թշուառ ազգին...» (1 Նոյեմբեր1888), ինչպէս նաեւ սորվեցնել հայ ժողովուրդին պայքարի խաղաղ, բայց ազդու ձեւերը, որոնցմով կը հասնէին Պերլինի կոնգրեսի խոստացած բարենորոգումներու իրականացման («Հայկական վաւերագիր» խորագրով հրատարակած է Պերլինի կոնգրեսի նիւթերը)։ «Հայկական խնդիրն ու հասարակական կարծիքը», «Մեր բարեկամները» բաժինները ներկայացուցած են օտարազգի գործիչներու յօդուածներն ու նամակները հայերու, Հայաստանի, հայկական հարցի մասին։ 
Տպագրուած են նաեւ հայրենասիրական բանաստեղծութիւններ, ազգագրական նիւթեր։ Թերթը ունեցած է առաւելապէս եւրոպացիներէն կազմուած խնամակալ յանձնաժողով (Ճեյմս Պրայս, Ֆրանսիս Սթիւենսոն եւ ուրիշներ)։
Էմընէմ

Մարշըլ Պրուս Մազըրզ III (անգլերէն՝ Marshall Bruce Mathers III, ծնած՝ 17 Հոկտեմբեր, 1972, Սուրբ-Ժոզէֆ, Միսսուրի, ԱՄՆ), ամերիկացի ռեփեր, երաժշտական արտադրիչ, յօրինող եւ դերասան։ Առաւել յայտնի է Էմինէմ (անգլերէն՝ Eminem, յաճախ կը հանդիպի EMINƎM ոճով) բեմական կեղծանունով եւ իր Սլիմ Շեյտի (անգլերէն՝ Slim Shady) ալտեր֊էգոյով։ 


== Գործունէութիւն ==
Բացի սոլօ կեանքէն, Մարշըլը նաեւ D12 խումբի եւ Bad Meets Evil հիփ հոփ տուէթի անդամ է։ Էմինէմը աշխարհի ամենէն շատ վաճառուող երաժշտական կատարողներէն մէկն է, ինչպէս նաեւ 2000-ական թուականներու ամէնէն շատ իր վաճառուած են։ Ան տարբեր ամսագրերու կողմէ կազմուած բոլոր ժամանակներու աշխարհի մեծագոյն երաժիշտներու ցանկերուն մէջ, այդ թիւով՝ Rolling Stone ամսագրի ցանկն ալ, ուր Էմինէմը կը զբաղեցնէ 83-րդ հորիզոնականը՝ 100 մեծագոյն կատարողներու ցանկին վրայ։ Նոյն ամսագիրը անուանած է զինք «Հիփ հոփի Արքայ»։ Եթէ իր ալպոմներու հետ հաշուենք նաեւ իր խումբերու ալպոմները, ապա Էմինէմն ունի 10 ալպոմ, որոնք եղած են Billboard 200֊ի առաջին հորիզոնականը։ Որպէս սոլօ կատարող, Էմինէմը ամբողջ աշխարհի մէջ վաճառած է իր ալպոմներու աւելի քան 100 միլիոն օրինակ։ Միայն ԱՄՆ-ի մէջ ան վաճառած է մօտ 49 միլիոն սկաւառակ և 42 միլիոն երգ։
20 Յունուար

20 Յունուար, տարուան 20-րդ օրն է։

 19 Յունուար  20 Յունուար  21 Յունուար 


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==
1981, Գերսամ Ահարոնեան, լիբանանահայ խմբագիր, հրապարակագիր, մանկավարժ, ազգային-քաղաքական գործիչ (ծն․՝ 9 Նոյեմբեր 1916, Մարաշ)։


== Տօներ ==