armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Հայաստանի Հանրապետութեան Ազգային Ժողով

Հայաստանի Հանրապետութեան Ազգային Ժողով, Հայաստանի բարձրագոյն օրէնսդիր մարմին։


== Համառօտ պատմութիւն ==
28 Մայիս 1918-ին Հայաստան կը հռչակուի անկախ պետութիւն։ Կը ձեւաւորուի երկրին բարձրագոյն իշխանութեան մարմինը՝ Հայաստանի խորհրդարանը։
1990-ին Հայաստանի Գերագոյն խորհուրդը (260 պատգամաւոր) կը ձեւաւորէ մեծամասնական ընտրակարգով՝ 2 հանգրուանով՝ 20 Մայիս-ին եւ 3 Յունիսին։ Նոր խորհրդարանին մէջ կը ներկայացուին երկու քաղաքական ուժեր՝ Հայոց Համազգային Շարժումը եւ Հայաստանի Համայնավար Կուսակցութիւնը: Պատգամաւոր խումբերն էին՝ «Հանրապետութիւն» (38 պատգամաւոր), «Արցախ» (11 պատգամաւոր), «Լիպերալ-դեմոկրատներ» (10 պատգամաւոր), «Ազգային առաջադիմութիւն» (10 պատգամաւոր),եւ ՀՅԴ-ն (12 պատգամաւոր)։
4 Օգոստոս 1990-ին Հայկական ԽՍՀ Գերագոյն խորհուրդի նախագահ կ'ընտրուի Լեւոն Տէր Պետրոսեանը:
21 Սեպտեմբեր 1991-ին Հայաստան կը հռչակուի անկախ հանրապետութիւն։
16 Հոկտեմբեր 1991-ին Լեւոն Տէր Պետրոսեան  նախագահ կ'ընտրուի, իսկ ԳԽ նախագահ կը դառնայ Բաբգէն Արարքցեան:
5 Յուլիս 1995-ին կ'ընդունուի Հայաստանի Հանրապետութեան Սահմանադրութիւնը։ Նոյն օրը տեղի կ'ունենայ նաեւ Հայաստանի Հանրապետութեան Ազգային ժողովի առաջին գումարման ընտրութիւնները։


== Ազգային ժողովը ըստ գումարումներու ==


=== Առաջին գումարման խորհրդարան (1995) ===
190 պատգամաւոր, որոնցմէ 150-ը ընտրուած են մեծամասնական համակարգով, իսկ 40-ը՝ կուսակցական ցուցակներով:


=== Երկրորդ գումարման խորհրդարան (1999) ===
131 պատգամաւոր, որոնցմէ 75-ը ընտրուած են մեծամասնական համակարգով, 56-ը՝ կուսակցական ցուցակներով:


=== Երրորդ գումարման խորհրդարան (2003) ===
131 պատգամաւոր, որոնցմէ 56-ը ընտրուած են մեծամասնական համակարգով, 75-ը՝ կուսակցական ցուցակներով։


=== Չորրորդ գումարման խորհրդարան (2007) ===
131 պատգամաւոր, որոնցմէ 41-ը ընտրուած են մեծամասնական համակարգով, 90-ը՝ կուսակցական ցուցակներով։ Ընտրութիւններու արդիւքներով 131 պատգամաւոր մանդատներէն 65-ը տեղ կը ստանայ Հայաստանի Հանրապետական Կուսակցութիւնը, «Բարգաւաճ Հայաստան» կուսակցութիւնը՝ 25 տեղ, ՀՅԴ-ն՝ 16 տեղ, «Օրինաց Երկիր» կուսակցութիւնը՝ 8 տեղ, «Ժառանգութիւն» կուսակցութիւնը՝ 7 տեղ, «Դաշինք» կուսակցութիւնը՝ 1 տեղ (մեծամասնական ընտրակարգով ընտրուած), անկախ պատգամաւորները՝ 10 տեղ:
10 Յունիս 2011-ի տուեալներով խորհրդարանին մէջ կը գործէին հետեւեալ խմբակցութիւնները՝


=== Հինգերորդ գումարման խորհրդարան (2012) ===
6 Մայիս 2012-ի խորհրդարանական ընտրութիւններուն կը մասնակցէր 8 կուսակցութիւն եւ կուսակցական խմբակցութիւն, որոնք կը պայքարէին Ազգային ժողովին մէջ համամասնական ընտրակարգով բաշխուող 90 մանդատներու համար: Մեծամասնական ընտրակարգով բաշխուող 41 մանդատներու համար կը պայքարէր 137 թեկնածու:
Խորհրդարանական ընտրութիւններուն մէջ քուէարկութեան կը մասնակցին 1,572,858 ընտրող կամ ընտրելու իրաւունք ունեցողներու 62,33 %-ը: Համապետական խորհրդարանական ընտրութիւններուն կրնար մասնակցիլ 2,594 միլիոն ընտրող:


== Աղբիւրներ ==
«Հայոց Խորհրդարաններու պատմութիւն»


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտոնական կայք
[1]
Աստուածատուր Տարօնեցի

Աստուածատուր Տարօնեցի, (անհայտ - 1671), Երուսաղէմի պատրիարք։
Պատրիարք երուսաղէմի, աշակերտած Գրիգոր Պարոն Տէր երուսաղէմի պատրիարքին։ 1645-ին պատրիարք կ՛ընտրուի, նախորդող պատրիարքի կտակի համաձայն։ Աստուածատուր Տարօնցի շարք մը բարենորոգումներ կատարեց։ Կարճ ժամանակ աթոռազուրկ մանալով, ան դարձեալ հաստատուեցաւ իր աթոռի վրայ։ Վախճանած է 1671-ին խոր ծերութեան մէջ ու թաղուած Սուրբ փրկիչ վանքին մէջ։
Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի անուանումը կրնայ ունենալ յետեւեալ կիրառումները՝

Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի (Դսեղ)
Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի (Հալէպ)
Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի (Շարժա)


== Տես նաեւ ==
Գրիգոր Լուսաւորիչ
Պելֆորի առիւծ

Պելֆորի առիւծ (ֆրանսերէն՝ Lion de Belfort)՝ ֆրանսական Պելֆոր քաղաքի խորհրդանիշ հանդիսացող առիւծի քանդակ է:


== Նկարագրութիւն ==
Արձանը աւազաքարէ քանդակուած է, ունի 22 մեթր երկարութիւն եւ 11 մեթր բարձրութիւն: Պատրաստած է քանդակագործ Ֆրետերիք Աւկիւսթ Պարթոլտին 1872-էն մինչեւ 1879 թուականները: Տօնական բացումը 20 Ապրիլ 1930 թուականին կատարուած է:
Արձանը Պելֆորի դիմադրութեան պատուին տեղադրուած, որու պաշարումը ֆրանս-բրուսական պատերազմի ատենը 1870-71 թուականներուն տեղի ունեցած է:
Գերմանացիներու պահանջով արձանի ուղղութիւնը դէպի Բրուսիա եղած չէ, այլ՝ դէպի արեւմուտք:
Բանասէր (ամսաթերթ)

«Բանասէր», ազգային, բանասիրական եւ քաղաքական ամսաթերթ:
Հրատարակուած է Յովհաննէս Հիսարեանի խմբագրութեամբ՝ 1851-ին։
«Բանասէր»ի մէջ հրատարակուած է՝ մաս առ մաս, «Խոսրով Եւ Մաքրուհի» անունով վէպը, իր ժամանակի կեանքէն առնուած ինչ որ հայ միտքին առաջին վէպերէն կարելի է համարել։ Այս վէպը 1869-ին թարգմանուած է Ֆրանսերէնի, իսկ 1903-ին կրկին հրատարակուած է շաբաթաթերթ Ծաղիկի մէջ։ 
1852-ին, յաջողապէս բոլորած է, սակայն յետոյ ամբողջ տարեշրջան մը, «Բանասէր»ը դադրած է։  1858-ի միջոցներուն, «Բանասէր» վերստին հրատարակութեան փորձ մը ըրած է, սակայն միայն մէկ թիւ հրատարակուած է։


== Ծանօթագրութիւն ==
Գրիգոր Քէշիշեան

Գրիգոր Քէշիշեան (12 Օգոստոս 1921, Ատանա (Կիլիկիա) - 14 Յունուար 1980, Երեւան), hայ արձակագիր, թարգմանիչ, իսկ 1946-էն՝ ԽՍՀՄ Գրողներու Միութեան անդամ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Կիլիկիոյ Ատանա քաղաքը։ Հայրը, որ բնիկ Վահկացի էր, եղած է Սիսի 1921-ի ինքնապաշտպանական հերոսամարտի ղեկավարներէն։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Պէյրութի մէջ, 1941-ին' Նիկոսիայի (Կիպրոսի) «Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւն»ը։ 1941-43-ին Պէյրութի մէջ աշխատած է իբրեւեը գրագիր։ 1943-46-ին սուումը շարունակած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանին մջ։ 1946-ին ներգաղթել է Հայաստան։
1946 թուականին ներգաղթած է Հայաստան, ուր աւարտած է համալսարանի բանասիրական ճիւղը։ Աշխատած է զանազան թերթերու եւ Հայկական Հանրագիտարանի խմբագրութեանց մէջ։
Մահացած է Երեւան։


== Գլխաւոր գործերը ==
Գրած է պատմուածքներ եւ վիպակներ։ Պատմուածքներու ժողովածուներն են՝ «Մեծ Ճանապարհի Վրայ», «Պատմուածքներ», «Քեզնից Հեռու Քեզ Հետ» եւ այլն։ Իր վիպակներէն են՝ «Կտակը», «կղզի Նման Չիք Մեր Կիպրեայ»։


== Ծանօթագրութիւն ==
Նիսիրոս

Նիսիսրոս (յուն․՝ Νίσυρος), հարաւային Էգէականի հրաբխային կղզի, Տոտեքանիսա։  Կը գտնուի Ռոտոսին հիւսիս-արեւմուտքը, Քոս, Թիլոս եւ Ասթիփալէա կղզիներուն միջեւ։


== Ընդհանուր տեղեկութիւններ ==


=== Աշխարհագրութիւն ===
Նիսիրոս հրաբխային կղզի է եւ մաս կը կազմէ հարաւային Յունաստանի հրաբխային գօտիին։  Առաջին ընդծովեայ պայթումները տեղի ունեցած են 150000 տարի առաջ։  Սակայն հրաբխային գլխաւոր աշխուժութիւնը կատարուած է 40000 - 10000 տարիներ առաջ։
Կղզին կը բաղկանայ հրաբխային լեռներէ։  Ունի 5 հրաբերաններ։ Անոր կեդրոնը կը գտնուի 4 քլ․ տրամագիծով քալտերան, որուն մէջ կը գտնուի աշխարհի ջրաջերմական ամենամեծ հրաբերանը՝ Սթեֆանոս (300 մեթր տրամագիծ)։  Հրաբխային վերջին ժայթքումը տեղի ունեցաւ 1888-ին եւ այժմ կղզիին վրան կան գործօն ծխաններ։  Նիսիրոսի կեդրոնը կը բարձրանայ խանձաքար մը (700 մ․)՝ կղզիին ամենաբարձր կէտը։

Շնորհիւ հրաբխային գործունէութեան, Նիսիրոս ջերմուկներ ունի, որոնց ջուրի ջերմաստիճանը 30° - 60° C  է։  Գլխաւոր ջերմուկներն են Փալի եւ Լութրա։


=== Վարչական ===

Նիսիրոսի տարածութիւնն է 41 քլ․², իսկ բնակչութեան թիւը՝ 1 008։  Մայրաքաղաքն է Մանտրաքի (660 բնսկիչ)։  Մնացեալ գլխաւոր բնակավայրերն են՝ Լութրա (16), Էպորիոս (27), Փալի (239), Նիքիա (61)։  Նաեւ անոր քաղաքապետութեան մաս կը կազմեն կղզիակներ Եալի (21), Քանտելիուսա (փարոսի դեր կատարող), Այիոս Անտոնիոս, Սթրոկիլի, Փահիա եւ Փերղուսա։


=== Տնտեսութիւն ===

Բնակիչները կը զբաղին երկրագործութեամբ, ձկնորսութեամբ եւ զբօսաշրջիկութեամբ։  Չեչաքարի շահագործումը կղզիին գլխաւոր եկամուտն է։


== Պատմական ակնարկ ==


=== Դիցաբանութիւն ===
Ըստ յունական դիցաբանութեան, կղզին կը ծագի Հսկաներուն կռիւին (Γιγαντομαχία) ժամանակ։ Երբ Ողիմպոսի աստուածները կը հալածէին Հսկաները, հսկայ Փոլիվիոթիս լողալով կը ճեղքէ Էգէականը եւ հազիւ հասած Քոսի բացերը, Փոսիտոնաս աստուածը հետեւելով Զեւսին հրահանգին՝ անհետացնել Փոլիվիոթիսը, իր եռաժանիով Քոսէն մաս մը կ՛ առնէ եւ հսկային վրայ նետելով զայն կը ջախջախէ։  Այդ հողակտորը Նիսիրոս կը կոչուի։


=== Պատմութիւն ===
Նիսիրոս անունը նախապատմական է։  Հիթիթներուն արձանագրութիւններուն մէջ Ասորիներուն երկիրը Նիսիրղիա կը կոչուի․ կ՛ ենթադրուի թէ կղզիէն գաղթականներ հոն հաստատուած են։  Նիսիրոսին պատմութիւնը կը հետեւի Տոտեքանիսայի պատմութեան։


== Պատկերասրահ ==
Ստեփան Փափազեան

Ստեփան Փափազեան (Նոյեմբեր 1839, Կ. Պոլիս - 1888), հայ ուսուցիչ, տնօրէն, Պոլսոյ ազգային ժողովի երեսփոխան, ուսումնական խորհուրդի անդամ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1839-ին Ստանպուլի Խասգիւղ թաղամասը։ 1840-ին Ներսէսեան վարժարանը, 1850-ին Ազգ.Հիւանդանոցի որբանոցը դրուած է։ Ապա կարճ ժամանակ մը հետեւած՝ Երկրագործական վարժարանի դասերուն, 1854-ին Զմիւռնիա կանչուած է իր մօրեղբօր՝ Անդրէաս վարժապետ Փափազեանի քով։ Իր ուսումը աւարտելով օգնական դասատու կարգուած է վարժարանին մէջ։
1858-ին՝ Պոլիս վերադարձին, Ս.Փրկչի որբանոցի հայերէնի ուսուցչութեան կը կոչուի եւ այդ պաշտօնը կւ պահէ մինչեւ վերջ։ Իր հայ լեզուի հմտութեան եւ ատենախօսութեան կարողոթիւններուն պատճառով «Պերճ» կը մականուանուի։


== Գործունէութիւն ==
Ուսուցչական ասպարէզին կը ծառայէ մինչեւ իր մահը, զանազան վարժարաններու մէջ, ստանձնելով դասախօսութիւններ. սակայն նշանակելի է իր գործունէութիւնը իբր տնօրէն Ղալաթիոյ Լուսաւորչեան վարժարանին (20 Մարտ 1851), ուր կը հասցնէ բազմաթիւ աշակերտներ, որոնք շատ կարեւոր դեր կը կատարեն ազգային շրջանանակի մէջ։ Ինքն է նաեւ գլխաւոր հեղինակը եւ ջանադիրը Ազգ, կենդրոնական վարժարանին հաստատութեան, որուն գաղափարը առաջին անդամ ինք յղացած է՝ 1863-էն սկսեալ՝ գաւառներէն Պոլիս դիմող ուսանողներու երկրորդական կրթութիւն տալու դիւրութիւն մը ընծայելու համար։
Երկար ժամանակ ազգային երեսփոխան եղած է եւ ընդդիմախօսութեան պետը՝ Ընդհանուր ժողովերու մէջ. գործնականօրէն ուսունմասիրած էր ազգային խնդիրները, գոց գիտէր Ազգ.Սահմանադրութիւնն ու ամէն ազգային կանոնագիրները։
1863-ի Յունուար 2-ին սկսած է հրատարակել «Ժամանակ» հանդէսը, որ հրատարակուած է մինչեւ 1869 (տես թիւ 175)։
քնար երաժշտական ընկերութեան՝ քնար Հայկականի մէջ հրատարակուելիք բանաստեղծութեանց ընտրութեանը հսկող մարմնոյն անդամ անուանուած է։
1853-ին Ուսումնական Խորհրդոյ անդամ, 1855-ին Ղալաթիոյ թաղական Խորհրդոյ անդամ կ՛ընտրուի, զոր երկար տարիներ կը վարէ։ Իր պաշտօնավարութեան միջոցին Ս.Լուսաւորիչ եկեղեցին կ՛օժտուի հասութաբեր կալուածներով։
Ստեփան Փափազեան 1863-ին կրթական ծրագրի մը հեղինակը եղած է՝ առաջին անգամ՝ Ազգային վարժարաններու մէջ միօրինակ կրթութիւն մը հաստատելու դիտումով (1855-1867)։
1873-1874-1876 վարչական շրջաններուն ալ Ուսումնական Խորհրդոյ անդամակցութիւնը կը վարէ։
1870-ին՝ հազիւ իր օրինական տարիքը լրացուցած, երեսփոխական կ՛ընտրուի մինչեւ իր մահը պահելով այդ պաշտօնը. հանդիսացած է ճարտար ատենաբան եւ իր կուսակցութեան (Ղալաթիոյ օճախին) ամէնէն նշանակելի անդամներէն մէկը. կրակոտ ընդդիմախօս մը եղած է եւ վարչութեան մշտնջենական հակառակորդը։


== Աղբիւր ==
Յիշատակարան, Վ.Գ. Զարդարեան, Բ. հատոր, Կ. Պոլիս 1911, էջ 197:
18 Փետրուար

18 Փետրուար, տարուան 49-րդ օրն է։

 17 Փետրուար  18 Փետրուար  19 Փետրուար 


== Դէպքեր ==
18 Փետրուար 1990-ին՝ Ներսէս Պետրոս ԺԹ., Աղեքսանդրիոյ Հայ Կաթողիկէ Թեմին Առաջնորդ օծուած է, ձեռամբ Ամեն. Յովհաննէս Պետրոս ԺԸ. Կաթողիկոս Պատրիաքին։


== Ծնունդներ ==
1877, Դերենիկ Դեմիրճեան (Դեմիրճօղլեան), Հայ գրող, հրապարակախօս (մահ.՝ 1956)։


== Մահեր ==
1915, Արմենակ Բամբուքճեան Խաչատուրի, հայ բժիշկ (ծն.՝ անյայտ)։
1962,  Գրիգոր Զամպաքճեան, հայ հանգանակիչ, արուեստաբան (ծն.՝  1889)։


== Տօներ ==
Արարայի ճակատամարտ

Արարայի ճակատամարտ․ տեղի ունեցած է 19 Սեպտեմբեր, 1918-ին, Ռաֆաթ-Արարա բարձունքին վրայ (Պաղեստին), ֆրանսական զինուած ուժերուն մէջ գործող Հայկական Լեգէոնի եւ թրքական բանակին միջեւ։


== Պատմական տեղեկութիւններ ==
Ա․ Համաշխարհային պատերազմի ծագումէն առաջ, 1914-ին Փարիզի մէջ կազմուած Հայ Ազգային պատուիրակութիւնը՝ նախագահութեամբ Պօղոս-Նուպար փաշայի, աշխոյժ գործունէութիւն կը ծաւալէ ի նպաստ Օսմանեան կայսրութեան տարածքին հայկական նահանգներու ինքնավարութեան։  Հայոց պատուիրակութեան ղեկավար Պօղոս Նուպար փաշա մեծ ներդրում կ՛ ունենայ հայկական լեգէոնի կազմութեան գաղափարը դաշնակիցներու ռազմավարութեան մէջ մտցնելու եւ իրագործելու աշխատանքին մէջ: 


=== Հայկական լեգէոն ===
Կ՛ որոշուի հայկական լեգէոն մը գործէ ֆրանսական համազգեստով եւ հրամանատարութեամբ։  1916-ին, «Արեւելեան լեգէոն» անունին տակ, կեանքի կը կոչուի Հայկական լեգէոնը (1916 – 1920)։


=== Ճակատամարտը ===
Թրքական եւ գերմանական զինակից ուժերը, Եգիպտոսէն, Սուրիայէն եւ Յորդանանէն նահանջելով, Պաղեստինի մէջ կեդրոնացած էին։  Արարայի բարձունքին հաստատւած գերմանական 701 եւ 702 գումարտակներն ու հրետանին՝ զօրավար Օթթօ Լիման Ֆոն Սանդերսի հրամանատարութեամբ ու աջակցութեամբ թրքական 8-րդ, 7-րդ (Մուսթաֆա Քեմալի հրամանատարութեամբ) եւ 4-րդ զօրաբանակներու, կատաղի դիմադրութիւն ցոյց կու տային Դաշնակից ուժերու յառաջխաղացքին։
Պաղեստինի ամբողջ ճակատին յառաջացող Դաշնակից զօրքերուն հրամանատար զօրավար Էտմընթ Ալենպի, Արարայի բարձունքը նուաճելու գործողութիւնը Հայկական լեգէոնին (5 000 հայ զինեալներ) կը վստահի, որ քսան ժամ տեւողութեամբ բուռն մարտերէ ետք ջախջախիչ պարտութեան կը մատնէ գերմանական եւ թրքական միացեալ զօրքը (12 000 զինեալներ) եւ կը տիրանայ Արարայի անառիկ բարձունքին։
Արարայի յաղթանակը կը վճռորոշէ Առաջին Աշխարհամարտի արագ վախճանը։  Գերմանական եւ թրքական զօրքերը կը նահանջին եւ քանի մը շաբաթ ետք կը կնքուի պարտութեան՝ զինադադարի պայմանագիրը։
Այտա Թոփուզեան

Այտա Օնիկի Թոփուզեան (4 Հոկտեմբեր1948, Պէյրութ, Լիբանան), ՀՀ պետական եւ գիտութեան գործիչ, 1998-2004-ականներուն ՀՀ կրթութեան եւ գիտութեան նախարարի տեղակալ։ Կը տիրապետէ ռուսերէնին, անգլերէնին, ֆրանսերէնին, արաբերէնին։ Հայաստանի Հանրապետութեան վաստակավոր մանկավարժ (2018):


== Կրթութիւն ==
1966-ին արծաթէ մետալով աւարտած է Երեւանի թիւ 78 միջնակարգ դպրոցը։
1966-1971-ականներուն ուսանած եւ աւարտած է Երեւանի Պետական Համալսարանի արեւելագիտութեան ֆակուլտետը:
1985-1988-ականներուն ուսանած եւ գերազանցութեան վկայականով աւարտած է ԽՄԿԿ Կեդրոնական կոմիտէին առընթեր Հասարակական գիտութիւններու ակադէմիան (ք. Մոսկուա)։


== Պետական եւ քաղաքական գործունէութիւնը ==
1975-1977-ականներուն՝ ՀԼԿԵՄ Կեդրոնական կոմիտէի դպրոցի եւ բուհի գծով քարտուղար, ապա՝ երկրորդ քարտուղար։
1980-1990-ականներուն՝ ՀԽՍՀ Գերագոյն Խորհուրդի պատգամաւոր։
1983-1985-ականներուն՝ Հայաստանի լենինեան կոմերիտմիութեան Կեդրոնական կոմիտէի առաջին քարտուղար։
1985-1988-ականներուն՝ ՀԿԿ Երեւանի քաղաքային կոմիտէի երկրորդ քարտուղար։
1988-1991-ականներուն՝ ՀԽՍՀ ժողովրդական կրթութեան մինիստրի տեղակալ։
1998-2004-ականներուն՝ ՀՀ կրթութեան եւ գիտութեան նախարարի տեղակալ։
2004-ի 25 Յունիսին ՀՀ վարչապետի որոշմամբ ազատուած է ՀՀ կրթութեան եւ գիտութեան նախարարի տեղակալի պաշտօնէն:


== Գիտամանկավարժական գործունէութիւնը ==
1991-էն Երեւանի Վ. Բրիւսովի անուան պետական լեզուաբանական համալսարանի փրոֆեսոր։
1991-2014-ականներուն՝ Երեւանի Վ. Բրիւսովի անուան պետական լեզուաբանական համալսարանի գիտական խորհուրդի անդամ։
2012-էն Խ. Աբովեանի Անուան Հայկական Պետական Մանկավարժական համալսարանին առընթեր ՀՀ ԲՈՀ-ի «Մանկավարժութիւն» 020 մասնագիտական խորհուրդի անդամ։
2012-էն Խ. Աբովեանի Անուան Հայկական Պետական Մանկավարժական համալսարանին մէջ գործող ՀՀ ԲՈՀ-ի 065 մասնագիտական խորհուրդի անդամ։
2014-էն Խ. Աբովեանի Անուան Հայկական Պետական Մանկավարժական համալսարանի մասնագիտական կրթութեան եւ կիրառական մանկավարժութեան ամբիոնի վարիչ։
Կը դասաւանդէ ՀՊՄՀ-ի մէջ «Տեսական մանկավարժութիւն», «Մանկավարժութեան պատմութիւն», «Կրթութեան համակարգի կառավարում», «Մանկավարժական մարդաբանութիւն», «Մանկավարժական վալեոլոգիա», «Մանկավարժահոգեբանական պրակտիկում», «Մանկավարժական արժէբանութիւն»:


== Հասարակական գործունէութիւնը ==
1996-2010-ականներուն «Կին ընտրողների լիգա» հասարակական կազմակերպութեան հիմնադիր եւ նախագահ։
2010-էն Կանանց հանրապետական խորհուրդի նախագահ։


== Պարգեւներ եւ կոչումներ ==
Մանկավարժական գիտութիւններու թեկնածու։ Թեկնածուական ատենախօսութեան թեման ՝ «Լեւոն Շանթի մանկավարժական հայեացքները» (1996 թ.)։ Դոցենտ (2004 թ.)։
Մանկավարժական գիտութիւններու դոկտոր։ Դոկտորական ատենախօսութեան թեման՝ «Հումանիստական դաստիարակութիւնը երեխայի անձի լիարժէք զարգացման գործընթացում» (2010 թ.)։ Պրոֆեսոր (2013 թ.)։
Ժողովուրդների բարեկամութեան շքանշան (ԽՍՀՄ)։
ՀՀ վարչապետի շնորհակալագիր, պատուոգրեր։
«Փառապանծ աշխատանքի համար» մետալ։
ՀՀ ԿԳՆ ոսկիէ մետալ։
Հայաստանի Հանրապետութեան վաստակաւոր մանկավարժ (2018)։
Չինաստանի կոմունիստական ​​կուսակցութիւն

Չինաստանի Կոմունիստական ​​կուսակցութիւնը հիմնադիր եւ իշխող կուսակցությունը Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետութիւնը (ՉԺՀ). (ՉԺՀ) միակ իշխող կուսակցությունը Չինաստանի, չնայած այն գոյացում կողքին ու այլ իրավական կողմերը, որոնք կազմած են միասնական ճակատ: Ան հիմնադրվել է 1921 թ., Հիմնականում ի Չէն Տուցիւու եւ Լի Տազհայո: Կուսակցությունը արագ մէծցաւ, եւ 1949 թ. (ՉԺՀ) էր պայմանավորված գումինդանկ կառավարությունը Չինաստանի կարգ մը բաներէն ​​ հետոյ, 10-ամյա քաղաքացիական պատերազմը, այսպիսով հանգեցնելով հաստատմանը Ժողովրդական Հանրապետութիւնը Չինաստանի. (ՉԺՀ) ներկայիս աշխարհի երկրորդ խոշոր քաղաքական կուսակցությունը:
(ՉԺՀ) է, պաշտոնապես, կազմակերպվել հիման վրա ժողովրդավարական ցենտրալիզմի սկզբունքով մը բեղմնավորված է Ռուսաստանի մարքսիստական ​​տեսաբան Վլադիմիր Լենինի, որ կ'ենթադէ ժողովրդավարական եւ բաց քննարկում քաղաքականութեան վրայ պայմանով միասնութեան պաշտպանել համաձայնեցուած քաղաքականութեան մեջ: Ամենաբարձր մարմինը ՔԴՕ է Ազգային քոնկրէսը, գումարվել ամեն հինգերորդ տարին: Երբ Ազգային քոնկրէսը չէ, նստաշրջանում, Կենդրոնական կոմիտէն բարձրագույն մարմինն է, բայց քանի որ մարմինը բավարարում սովորաբար միայն տարին մեկ անգամ, շատ պարտականութիւնները եւ պատասխանատվութիւնը վերապահված է քաղբյուրոյի եւ նորէն մշտական ​​հանձնաժողովին: Կուսակցութեան առաջնորդ ունի գրասենէակներ գլխավոր քարտուղարի (պատասխանատու քաղաքացիական կուսակցական պարտականութիւններու կատարման), ՀՀ Կենտրոնական ռազմական խորհրդի (համար պատասխանատու ռազմական գործերու նախարար) եւ պետութեան նախագահի (որ հիմնական արարողակարգիին պաշտոն). Միջոցով այդ հաղորդագրութիւններու կուսակցութեան նախագահը երկրի առաջնահերթ առաջնորդը: Ներկայիս կուսակցութեան առաջնորդ Սի Ձինփին, ընտրվում է 18-րդ ազգային քոնկրէսի (կայացած 2012 թ.):
Արա Կիւլէր

Արա Կիւլէր (թրք.՝ Ara Güler ծն. 16 Օգոստոս 1928 - 17 Հոկտեմբեր 2018, Իսթանպուլ, Թուրքիա), իսթանպուլահայ գրագէտ եւ լուսանկարիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Կիւլէր Արա ծնած է Իսթանպուլ։ Իր ուսումը ստացած է Վիեննայի Մխիթարեան վարժարանը, ապա անցած է Կեդրոնական, որ աւարտած է 1951-ին։ Առաջին գրութիւնը գրուած է թրքերէնով եւ լոյս տեսած է «Ենի Իսթանպուլ» թերթին մէջ։ 1950-ին իր «Կաղանդի Տարօրինակ Գիշեր Մը» պատմուածքը արժանացած է մրցանակի եւ ինք դասուած է թուրք լաւագոյն նորավիպագիրներու շարքին։ Հայ գրական կալուածէն ներս կը մտնէ ժամանակ օրաթերթի միջոցաւ, եւ կու տայ պատմուածքներ Սան, Ճառագայթ եւ Հանդէս Մշակոյթի պարբերութիւններուն եւ ժամանակ եւ Մարմարա օրաթերթերու գրական էջերուն մէջ։ Արա Կիւլէր անունը այսօր ժամանակակից թուրք լուսանկարչական շրջանակներէն անցած է համաշխարհային լուսանկարչութեան պատմութեան։ Տասնեակ տարիներէ ի վեր զինք կը նկատեն աշխարհի մեծագոյն վարպետներէն, որուն գործերը կը հրատարակուին մեծագոյն հանդէսներու ( Time-Life, Paris match, der stern, Photography Annual եւ այլն) մէջ։ Անդամ նշանակուած է բազմաթիւ համաշխարհային լուսանկարչական միութիւններու։ Արժանացած է Leica-ի վարպետ տիտղոին։
Իր հայերէն պատմուածքները 1955-ին կողքի տակ մտած են «Բաբելոնէն Վերջ Պիտի Ապրինք» խորհագիրով։ Իսկ յաջորդ տարին հրատարակուած են նոյն հատորին թրքերէն թարգմանութիւնը եւ իր թրքերէնով գրած պատմուածքները։ Լուսանկարչական արուեստի լաւագոյն նմուշները նկատուող իր լուսանկարները հրատարակուած են 20-է աւելի մեծածաւալ ու շքեղ ալպոմներու մէջ։ Անոնցմէ յիշատակելի կը մնան հանրածանօթ ճարտարապետ Սինանի, համաշխարհային հռչակ վայելող գրողներու եւ արուեստագետներու, եւ հին Իսթանպուլի նուիրուած գեղատիպ հրատարակութիւնները, ինչպէս նաեւ 1990-ին, Երուանդ Կոպէլեանի եւ Սարգիս Սերովբեան աշխատասիրութեամբ լոյս տեսած Արա Կիւլէր Ոսպնեակէն Հայ Գրողներ խորագրեալ հատորը, որ կը պարփակէ իսթանպուլահայ գրողներու լուսանկարներն ու կենսագրական տուեալները։ Իր 1997-ին թրքերէն լեզուով հրատարակած «Լուսանկարներով Անատոլուի Պատմութիւնը», բեմականացած է Մէհմէտ Էսատօղուիի կողմէ, «Արայի Անատոլուի Դիւցաներգութիւնը» խորագրով։ Ստացած է 100-է աւելի մրցանակ եւ «Դարաշրջանի Լուսանկարիչ» տիտղոսը։


== Հրատարակուած գոծեր ==


=== Արձակ էջեր ===
Բաբելոնէն Վերջ Պիտի ապրինք-Իսթանպուլ 1995


=== Օտար լեզուներով ===
babilden sonra Yasayacagiz (թրքերէն, թարգմանութիւն՝ Սիրվարդ Մալխասեան)-Իսթանպուլ, 1996։ Բ. տպագրութիւն,2000)։


== Աղբիւրներ ==
Պոլսոյ Մէջ Հայ Լուսանկարիչին Անունով Փողոց Վերանուանուած է
Լուսանկարիչ Արա Կիւլերի Աշխատանքները Ցուցադրուած են Փարիզի Մէջ
Արուեստագիտական Հանդէս, Արա Կիւլէր, էջ 168


== Ծանօթագրութիւններ ==
Կարօ Աբրահամեան,  Վարք Քահանայից Բերիոյ թեմի, հ. Ա (խմբ. Պէպօ Սիմոնեան), Անթիլիս, «Տպարան Կաթողիկոսութեան Հայոց Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Անթիլիաս - Լիբանան», 2004։
Անթոնի Մարսիալ

Անթոնի Մարսիալ (ֆրանսերէն՝ Anthony Martial), ծնած է 5 Դեկտեմբերի  1995-ին, Ֆրանսայի Լիոն քաղաքին մէջ), ֆրանսացի ֆութպոլիստ, անգլիական Մանչեսթըր Իւնայթըտի եւ Ֆրանսայի երիտասարդական հաւաքականի յարձակող։


== Ասպարէզ ==


=== Ակումբային ===
Մարսիալ Օլեմփիք Լիոնի փոքրերու խումբի սան է։ Առաջին խաղը խաղացած է 6 Դեկտեմբերի 2012-ին Ախոյեաններու Լիկայի Ափուէլի (Իսրայէլ) դէմ խաղին մէջ:
Ֆրանսայի առաջին լիկային մէջ առաջին խաղը խաղացած է 3 Փետրուար 2013-ին Այաչոյի, վերջին 11 վայրկեաններուն փոխարինելով Ռաշիտ Գեզալյային: Այդ առաջնութեան մէջ ան մասնակցած է 2 խաղերու։ 2013-ի ամրան ան տեղափոխուած է Մոնաքօ:
1 Սեպտեմբեր 2015-ին ան տեղափաոխուած է  Մանչեսթըր Եունայթըտ: Փոխարինումը գնահատուած է 36 միլիոն ֆունտ, որ մրցանիշ էր մինչեւ 20 տարեկան ֆութպոլիստներու շրջանին մէջ։ Փոխարինումը կրնայ աճիլ մինչեւ 58 միլիոն ֆունտ:
Մարսիալ իր առաջին կոլը կը նշանակէ  Լիվըրփուլի դէմ իր առաջին խաղին, փոխարինման ենթարկուելով։ Այդ խաղին մէջ ան կը ձեւակերպէ Եունայթըտի վստահ յաղթանակը 3-1 արդիւնքով։ Յաջորդ շրջանին  կայացած Սաութհեմփթընի դէմ խաղին մէջ, ուր Եունայթըտ կը յաղթէ 3-2 արդիւնքով, ան այդ խաղին երկու կոլ կը նշանակէ, որ իր առաջին անգամն էր։
Ախոյեաններու Լիկային մէջ իր առաջին խաղը կը խաղայ Օլտ Թրեֆորտի մէջ կայացած Ուոլֆսպուրկի դէմ խաղին (2-1), իսկ առաջին կոլը կը նշանակէ Մոսկուայի մէջ, այդ տեղին ԲԿՄԱ-ի դէմ կայացած խաղին։


=== Ասպարէզը հաւաքականին մէջ ===
Մարսիալ  հաւաքականին մէջ սկսած է խաղալ 16 տարեկանէն։ 2013-ին  խաղացած է մինչեւ 19 տարեկաններու խումբին մէջ, որու կազմին մէջ  մասնակցած է Եւրոպայի երիտասարդական առաջնութեան։
13 Օգոստոս 2013-ին երիտասարդական հաւաքականին մէջ ան իր առաջին խաղը  խաղացած է  Գերմանիոյ հետ ընկերական խաղին: Առաջին կոլը նշանակած է Ղազախստանի դէմ խաղին:


== Ձեռքբերումներ ==
 Ֆրանսայի հաւաքական

Եւրոպայի երիտասարդական առաջնութեան ախոյեան


== Վիճակագրութիւն ==


== Արտաքին յղումներ ==
[1]
[2]
1601 թուական

1601 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու առաջին տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1601 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1601 մահեր

Ազարիա Ա. Ջուղայեցի (ծն.1534), Սիսի կաթողիկոս
Միսաք Պաղտասարեան

Միսաք Պաղտասարեան (1870, Երզնկա (Պաղտատ) - 1915), հայ բժիշկ։
Ծնած է 1870 թուականին, Կարնոյ նահանգի, Երզնկայի գաւառի կեդրոն՝ Երզնկայի մէջ (կամ Պաղտատի մէջ)։ Աւարտած է Երզնկայի ազգային վարժարանը եւ Կարնոյ Սանասարեան վարժարանը։ 1910 թուականի Դեկտեմբեր 23-ին, աւարտած է Փարիզի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1910 թուականին վերադարձած է Երզնկա եւ աշխատած որպէս բժիշկ։
1914 թուականին՝ Առաջին աշխարհամարտի սկզբը, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ Կարնոյ հիւանադանոցի մէջ ծառայած որպէս զինուորական բժիշկ։ 1915 թուականին Կարնոյ մէջ ձերբակալուած է եւ բանտարկուած։ Այնուհետեւ Կարինէն տեղահանուած հայերու կարաւանի հետ տարագրուած է դէպի Երզնկա եւ ճամբան սպանուած՝ 45 տարեկան հասակին։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթըն, 1957։
Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, ապրիլ 24, 1985։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
1745 թուական

1745 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 45րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1745 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1745 մահեր
1824 թուական

1824 թուական, նահանջ տարի, 19րդ դարու 24րդ տարին


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1824 ծնունդներ

Փետրուար 25՝ Յարութիւն Թիրեաքեան (մ.1919, Նիւ Եորք), բժիշկ, բանասէր, թարգմանիչ
Ապրիլ 21՝ Ռաֆայէլ Էրիսթավի (վրաց.՝ რაფიელ ერისთავი, մ.1901), վրացի բանաստեղծ եւ թարգմանիչ
Անյայտ օրով՝
Պարունակ Կերտիկեան (մ.1868), բժիշկ, հասարակական գործիչ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1824 մահեր

Փետրուար 2՝ Յարութիւն Շմաւոնեան (ծն.1750), տպագրիչ
Ապրիլ 19՝ Ճորճ Պայրըն (անգլերէն՝ George Gordon Byron, ծն.1788), անգլիացի բանաստեղծ
Յուլիս 29՝ Ագոնց Ստեփանոս Գիւէր (ծն.1739, Թրանսիլվանիա), եկեղեցական գործիչ