armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Գրիգոր Աստտարճեան

Գրիգոր Աստարճեան (1885, Մարաշ – 4 Մարտ 1983, Պէյրութ) բժիշկ եւ գրող է : Նախակըրթ ութիւնը կը ստանայ ծննդավայրի թաղային դպրոցին մէջ, իսկ միջնակարգ ուսումը' Ազգային Կեդրոնական Վարժարանին մէջ, ուրկէ շրջանաւարտ, 1903 թ.ին կը սկսի հետեւիլ Պետական Լիսէի դասընթացքներուն, ուր եւ կը ծանօթանայ արաբերէն լէզուին, որուն ուսուցումը պարտադիր էր այդ օրերուն: 1905 թ.ին ' Լիսէէն ընթացաւարտ, մասնաւոր յանձնարարութիւններով ու բարձր գնահատակով մուտք կը գործէ Կ. Պոլսոյ Բժշկական Համալսարանը, որուն ընթացքը կ'աւարտէ 1911 թ.ին, ու կը մտնէ բանակ , որուն ծառայութեան մէջ' կը մասնակցի Պալքանեան Պատերազմին: 1914 թ.ին' իբրեւ պետական բժիշկ կը հաստատուի Մուսուլ (Իրաք): 1915 թ.ին մաս կը կազմէ Մուսուլի կուսակալ Հայտար Բեկի սպայակոյտին: Իր դիրքին ու ստեղծած բարեկամական կապերուն շնորհիւ, մեծապէս օգտակար կը հանդիսանայ գաղթական էրզրումցիներու կարաւանի մը ապահով Մուսուլ, ուր կը մնայ մինչեւ 1956 թ., ամբողջ երեսուն հինգ տարիներ մասնակցելով մուսուլահայ գաղութի կազմակերպման ու ղեկավարման աշխատանքներուն: 1956 թ.ին կը փողադրուի Պաղտատ, իսկ 1959 թ.ին' վերջնականապէս կը հաստատուի Պէյրութ (Լիբանան):
Գ. Աստարճեան իր բշժկական ասպարէզին զուգահեռ, հետեւողականօրէն կ'ուսումնասիրէ հայ եւ արաբ ժողովուրդներու պատմութիւնն ու մշակոյթը: Այս գծով' հայ եւ արաբ մամուլին մէջ ստորագրած իր բազմաթիւ յօդուածներէն անկախ, առանձին հատորներով կը հրատարակէ հետեւեալ ծաւալուն երկերը. Արաբերէն լեզուով' Հայոց Պատմութիւն (Մուսուլ, 1951), Հայ Մշակութային Եւ Գրական Պատմութիւն (Մուսուլ, 1954), Ցաւեր Ու Երազներ – հայ գեղարուեստակա էջերէ թարգմանութիւններ –(Պաղտատ, 1957): Իսկ հայերէնով' Ընդարձակ Ընդհանուր Արաբական Պատմութիւն (Պէյրութ, 1961), Պատմութիւն Արաբական Գրականութեան Եւ Մշակոյթին (Պէյրութ, 1970):


== Աղբուրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս (Պէյրութ, 1984) Հատոր ժ.էջ (373-374)
Հորիզոն (օրաթերթ)

Հորիզոն, հասարական-քաղաքական, տնտեսական եւ գրական օրաթերթ։ 
Հրատարակուած է 1909-18 թուականին, Թիֆլիսի մէջ, Հ. Յ. դաշնակցութեան նախաձեռնութեամբ։ Խմբագրի հրատարակիչներ՝ Բ. Նուրալեան, Ա. Սահակեան, Լէօ (Ա. Բաբախանեան), Յովհաննէս Թումանեան, Նիկոլ Աղբալեան, Ա. Ջամալեան, Ս. Գրուզինեան (Վրացեան), Մ. Վարանդեան եւ Վ. Նավասարդեան։ 
Պարբերաբար խմբագրած է նիւթեր Կովկասի, Ռուսաստանի եւ այլ հայաբնակ վայրերու ընկերատնտեսական վիճակի եւ մշակութային կեանքի վերաբերեալ։ Մեծ տեղ յատկացուցած է հայ ազգային խնդիրներուն, յատկապէս՝ Հայկական հարցին։
1912-14 թուականներուն, հայկական հարցին վերայայտման ժամանակ, Հորիզոն օրաթերթը անդրադարձած է մեծ պետութիւններու դիրքորոշման, հայկական բարենորոգումներուն խնդրին, հայ ազգային շրջաններու մասնակցութեան բարենորոգումներու ծրագրի մշակմանը, լուսաբանած է Կ. Պոլսի դեսպանաժողովի (1913 թուականի՝ Յուլիս ամսուն) ընթացքը, արժեւորած է 1914-ի ռուս-թուրքական համաձայնագրի նշանակութիւնը։ 
Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեակին Արեւմտեան Հայաստանի ինքնավարութեան միակ իրական երաշխիքը համարած է Ռուսական կայսրութիւնը, պատերազմի տարիներուն պաշտպանած է անոր քաղաքականութիւնը եւ հայ կամաւորական շարժումը։ Չէ ընդունած 1917-ի Հոկտեմբերի յեղափոխութիւնը, հանդէս եկած է Այսրկովկասի մէջ խորհրդային իշխանութեան հաստատման դէմ։
1914-15 թուականներուն լոյս տեսած է Հորիզոնի գրական-գեղարուեստական պատկերազարդ յաւելուածը։
Թութակ

Թութակներ, թռչուններու ընտանիքին պատկանող կենդանիներ։ Այս ընտանիքին պատկանող թռչունները կը բաժանուին 3 խումբերու՝ իսկական թութակներ, քաքատուներ եւ նորզելանտական թութակներ։ Տարածուած են արեւադարձային ու մերձարեւադարձային տարածքներուն մէջ՝ Աւստրալիա, Հնդկաստան, Ասիոյ հարաւ-արեւմուքի, Արեւմտեան Ափրիկէի, Կեդրոնական Ամերիկայի եւ Հարաւային Ամերիկայի մէջ։
Մելինէ Ենիեորկան

Մելինէ Ենիեորկան  Սամաթիոյ Սահակեան-Նունեան վարժարանէ ներս ուսուցչագործած էր՝ ձեռք բերելով նուիրեալ կրթական մշակի համբաւ։ Եղած էր նաեւ նոյն վարժարանի նախակրթարանի բաժնի տնօրէնուհին։


== Կենսագրութիւն ==
Մելինէ Ենիեորկան ծնած էր Ենիգիւղի մէջ։ Նախակրթարանի տարիներուն յաճախած էր Օրթագիւղի Թարգմանչաց վարժարանը։ Աւելի վերջ աւարտած էր Էսաեան վարժարանը, որու որպէս հպարտ սանը մնացած էր կեանքի մինչեւ վերջը։ Ուսումը աւարտելէ վերջ նուիրուած էր կրթական ասպարէզի։ Սամաթիոյ Սահակեան-Նունեան վարժարանէ ներս ուսուցչագործած էր՝ ձեռք բերելով նուիրեալ կրթական մշակի համբաւ։ Եղած էր նաեւ նոյն վարժարանի նախակրթարանի բաժնի տնօրէնուհին։ Իր կուտակած փորձառութեամբ մաս կազմած էր նաեւ Թրքահայ ուսուցչաց միութեան վարչութեան, ուր եւս անսակարկ ձեւով բերած էր իր նպաստը։
Ան ամուսնացած էր Սուրբ Փրկիչ Ազգային հիւանդանոցի նախկին բժշկապետներէն եւ նախկին հոգաբարձուներէն տքթ. Մարտիրոս Ենիեորկանին հետ:


=== Գործունէութիւնը Պոլսահայ ընկերամշակութային կեանքէն ներս ===
Կրթական կեանքէ ներս իր ունեցած յանձնառութիւններուն առընթեր՝ Մելինէ Ենիեորկեան տասնամեակներ շարունակ վառ ներկայութիւն ունեցած էր պոլսահայ ընկերամշակութային  կեանքէն ներս։ Գեղարուեստական ձեռնարկներու նկատմամբ միշտ ցուցաբերած էր վառ հետաքրքրութիւն։ Դեր ստանձնած էր երբեմնի «Շան» թատերասրահէն ներս բեմադրուած «Լէպլէպիճի»ի ներկայացման մէջ։
Երկար տարիներ մաս կազմած էր նաեւ Պատրիարքական Աթոռի տիկնանց կազմին:


== Աղբիւրներ ==
ՈՉ ԵՒՍ Է ՄԵԼԻՆԷ ԵՆԻԵՈՐԿԱՆ
Միհրան Գալֆայեան

Միհրան Յակոբ Գալֆայեան (1891, Կ. Պոլիս - 14 Փետրուար 1915), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1891 թուականին՝ Կ. Պոլիս։ Ծառայած է որպէս՝ Օսմանեան բանակի գործաւորական Բ․ գումարտակի զինուորական բժիշկ։
Մահացած է 1915թ. փետրուար 14-ին, ժանտախտէ՝ 24 տարեկան հասակին։
Հայկ Ս. Բիւրատը անոր յիշատակին ձօնած է իր մի գիրքը։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Ակնաբերդ

Ակնաբերդ, գիւղական համայնք Արցախի Հանրապետութեան Շահումեանի շրջանին մէջ: Կը գտնուի հանրապետութեան հիւսիս արեւելեան հատուածին մէջ։ Քարվաճառ կեդրոնէն 67 Քմ հեռաւորութեան վրայ, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտէն՝ 70 Քմ հեռաւորութեան վրայ։ Համայնքին մէջ կը գործեն գիւղապետարան, մշակոյթի տուն, բուժաշխատող մը, կը գործէ միջնակարգ դպրոց մը՝ 111 աշակերտներով, ունի 1 մանկապարտէզ՝ «Սօսէ» (ՀՕՄ) Հայ օգնութեան միութիւն, ուր կը յաճախեն 28 երեխաներ։ Համայնքը լեռնային է, ունի 668,0 հա տարածք։ Ակնաբերդ համայնքին սահմանային գօտիով կը հոսի Տրտու գետին վտակը դէպի Սարսանգի ջրամբար:
Գիշի

Գիշի կամ Գիշ, գիւղ Արցախի Մարտունիէն՝ 11 Քմ արեւմուտք՝ 650 մեթր բարձրութեան վրայ։ Տարածութիւնը՝ 1920 հեկտար։ Բնակչութիւնը կը զբաղի այգեգործութեամբ, հացահատիկներու եւ բանջարներու մշակութեամբ։ Ունի միջնակարգ դպրոց, մշակոյթի տուն եւ դարմանատուն։ Գիշի մէջ կայ Ս. Մինաս եկեղեցւոյ աւերակները եւ Ոսկէ խաչ մատուռը։


== Պատմամշակութային կառոյցներ ==
Գիշի գիւղը յայտնի է հնավայրերով եւ դամբարաններով: Գիշի մէջ միջնակարգ դպրոցին մէջ կը պահուին  հնավայրերէն յայտնաբերուած կարասներ, ճենապակեայ ափսէներ, ուլունքներ, կորեկի եւ ցորենի հատիկներ:


=== Ղլեն խութ բերդատեղի ===
Գիշի, Մուշկապատ եւ Ճարտար գիւղերու արանքը գտնուող Ղլեն խութ բերդատեղին կը գտնուի բարձր լերան կատարին: Բերդին հարաւային եւ արեւմտեան կողմերը անանցանելի ժայռեր են:
Բերդին մէջ տեղ-տեղ դեռ կը պահպանուին հին ժամանակներէն  շինութիւնններ: Բերդին շրջակայքը գտնուած են հնադարեան գործիքներ: 


=== Քարանձաւներ ===
Բերդին վարի մասը կը գտնուին քարանձաւներ, որոնք ամրոցին պաշտպանական համակարգին մէջ մտած են:


== Գիշին Արցախեան ազատամարտի ընթացքին ==
1989-ին Գիշի մէջ կազմաւորուած է կամաւորական ջոկատ մը (հրամանատար՝ Մ. Գասպարեան)։ Ջոկատը առաջին ինքնապաշտպանական մարտերը մղած է Գիշիի եւ Մուշկապատ գիւղի սահմանամերձ տարածքին մէջ, 1991-1994 թուականներուն առանձին, ապա՝ Մարտունիի պաշտպանական շրջանի ստորաբաժանումներու կազմին մէջ, մասնակցած է ԼՂՀ Մարտունիի (Ճարտար, Մուշկապետ, Ավդուռ, Նորշէն, Աշան եւ այլն) եւ այլ շրջաններու ինքնապաշտպանական եւ ազատագրական մարտերուն։
Գիշիէն հրամանատարներ  եղած են Մ. Գասպարեան, Վ. Իշխանեան եւ Սերժիկ Շամամեան։ ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով պարգեւատրուած են՝ Սերժիկ Շամամեան (յետ մահու), Լ. Բաբաեան, Վ. Իշխանեանը եւ Կ. Իշխանեան։ Գիշիէն զոհուած է 32 ազատամարտիկ։ 
Վարանդայի այս ականաւոր գիւղը նշանաւոր է իր հնավայրերով, թմբային, կարասային, քարարկղային, դագաղային ձեւերու թաղումներով եւ դամբարաններով։ Ղլեն Խութ բերդատեղին՝ Գիշին առանձնակի հետաքրքրութիւն կը ներկայացնէ, Մուշկապատ եւ Ճարտար գիւղերու արանքը, լերան կատարին որ բաւականին բարձր է։ 
Հոս հնագոյն բերդին քարէ հաստ պատերուն հետքերը դեռ կը պահպանուին, աշխարհիկ շինութիւններու մնացորդները եւս։ Բերդը շրջանաձեւ է, բերդին շրջակայքը գտնուած են ջնարակուած կաւեղէնի մնացորդներ, աղիւսի կտորներ եւ խեցեղէն անաւարտ իրեր։ Հաւանական է, որ հոս եղած է խեցեգործական արհեստանոց։
Հնադարեան քարանձաւներ կան բերդէն քիչ մը վար, որոնք հնագիտական տեսակէտէն հետաքրքրական են եւ ամրոցին պաշտպանական համակարգին մաս կը կազմեն։
Գիշիի միջնակարգ դպրոցին թանգարանին մէջ հետաքրքրական հաւաքածոյ կը կազմեն Ղլեն-Խութ, Բըբըհաջ, թրծուած մութ գոյնի կճուճները, գծանախշերով սափորները, ճենապակեայ սիսեները, զանազան ձեւի ուլունքները, խաղողի քարացած սերմերը, կորեկի եւ ցորենի հատիկները։ Անցեալին հոս բնակիչներուն հիմնական զբաղումներէն եղած են խաղողագործութիւնը եւ դաշտավարութիւնը։ Այսօր անոնք Գիշիի գիւղատնտեսութեան կարեւոր ճիւղերէն կը համարուին։ 
Գիշի-Մարտունի հատուածին մէջ յայտնաբերուած եւ լաւ ուսումնասիրուած նոյնպիսի նիւթերու հետ համեմատումը ցոյց կու տայ անոնց նմանօրինակութիւնը Աղջկաբերդ-Առաջաձեր-Գետաբեկի յուշարձաններուն, որոնք յատկապէս Փոքր Կովկասի մէջ տարածուած են, ինչպէս նաեւ Սեւանայ լիճի աւազանին մէջ։


== Պատկերասրահ ==
Արմէն Սամուէլեան

Արմէն Սամուէլեան (29 Յուլիս 1931(1931-07-29), Փարիզի 6-րդ շրջան, Փարիզ - 24 Յունիս 2016(2016-06-24), Chevilly-Larue), հայ արեւելագէտ։
Արմէն՝ հօրմէն վարակուած եւ գրատան գիրքերու բոյրին եւ փոշիներուն մէջ հասակ առնելով, Արեւելագիտութեան մատենագիտութեան ճիւղին մէջ հմտանալու համար յաճախած է Փարիզի Արեւելեան լեզուներու ամպիոնը, հետեւելով փրոֆ. Ֆրետերիք Ֆէյտիի դասընթացներուն, սորված՝ հայերէն եւ արաբերէն։ Պատմաբան Անահիտ Տէր Մինասեանի վկայութիւնը՝ Փարիզի Հայ Ուսանողաց Տան մէջ, «Սամուէլեան» գրատան նուիրուած Արման Ֆրանժիւլիէնի լուսանկարներու ցուցահանդէսին զուգահեռ 2015 Յունիս 10-ին տրուած բանախօսութեան ընթաքին․

1945-ականներէն խորասուզուած է հօր գրատան հազարաւոր գիրքերուն մէջ, իսկ 1977-էն ետք՝ Արմէն Սա­մուէ­լեան, հօր մահէն ետք, գրա­տան սե­փակա­նատէրը դարձած ու իր քրոջ՝ Ալիսի հետ վարած է հօր հիմնած եւ սփիւռքահայութեան համար առասպելական դարձած Փարիզի Սամուէլեան Արեւելեան գրատունը։

Հայ Դատի թունդ պաշտպաններ՝ Արմէն Սամուէլեան եւ քոյրը մեծ ներդրում ունեցած են նաեւ հրատարակչական գործին մէջ, ինչ կը վերաբերի Հայ Դատի եւ Հայկական Հարցի թեմաներով լոյս տեսած ֆրանսերէնով հատորներուն։
85 տարեկանին իր մահկանացուն կը կնէ Արմէն Սամուէլեան՝ 24 Յունիս 2019-ին։


== Սա­մուէ­լեան Գրա­տու­ն ==
Փարիզի Մէօսիէօ-լը-Փրենս փողոցին մէջ կը գտնուի Սա­մուէ­լեան գրա­տու­նը։ Ան դարձած է Ցեղասպանութենէն ետք Փարիզի մէջ կազմաւորուող հայ համայնքի, բայց նաեւ գաւառաբնակ ամբողջ Հայութեան հանդիպման վայրը:
Վեր­ջին շրջան­նե­րուն շա­բաթը քա­նի մը օր միայն ան իր դռնե­րը բա­ցած է յա­ճախորդնե­րուն առ­ջեւ: Գրա­տան հայ այ­ցե­լու­նե­րը ուխտագ­նա­ցու­թիւն մը կա­տարե­լու պէս կը մտնէին այդ յար­կէն ներս։ Օտար գիր­քե­րու կող­քին այդտեղ կա­րելի էր հան­դի­պիլ հայ գիր­քե­րու եւ հան­դէսնե­րու ըն­տիր հա­ւաքա­ծոյի մը։
Գրա­տու­նը հիմ­նուած է Հայաստանի առա­ջին հան­րա­պետու­թեան պա­տուի­րակու­թեան ան­դամ Հրանդ Սա­մուէ­լի կող­մէ, 1930-ին։
Հրանդ Սա­մուէլ մօ­տիկ գոր­ծա­կից եղած է Շա­ւարշ Մի­սաքեանի, յատ­կա­պէս պատ­մա­կան նիւ­թե­րով իր խմբագ­րա­կան­նե­րով։
1977-ին, Հրանդ Սամուէլի մահէն ետք, Արմէն Սամուէլեան իր քրոջ՝ Ալիսի հետ, կը շա­րու­նա­կէ իր հօր գոր­ծը։

Սա­մուէ­լեան գրա­տու­նը արե­ւելեան մշա­կոյթնե­րու հետ հայ­կա­կան հին ու ժա­մանա­կակից հա­տոր­նե­րու կա­րեւոր կեդ­րոն մըն եղած է, նոյն ատեն նաեւ՝ դի­մու­մի ու հան­դի­պու­մի կեդ­րոն մը ամ­բողջ աշ­խարհի հա­յագէտ­նե­րուն, հայ գիր­քով հե­տաքրքրուող­նե­րուն հա­մար։


== Պարգեւներ ==
Իրենց ունեցած վաստակին համար, 2007 թուականին, Հայաստանի տարուան առթիւ Արմէն եւ Ալիս պարգեւատրուած են Պատուոյ լեգէոնի ասպետի շքանշանով:
Արմանոյշ Կոզմոեան

Արմանոյշ կոզմոեան Սովետական (Աբեղեան) ուղղագրութեամբ՝ Արմանուշ Կոզմոյի Կոզմոյան, աւանդական (Մ․ մաշտոցի) ուղղագրութեամբ՝ Արմանոյշ Կոզմոյի Կոզմոեան (7 Սեպտեմբեր 1945(1945-09-07), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), Հայ բանասէր, արեւելագէտ։ Բանասիրական գիտութիւններու վարդապետ (Անգլերէն, Doctorate, PHD) 1987-ին, ապա 1997-ին ուսուցչապետ (փրոֆէսօր): 


== Կենսագրութիւն ==
1967 թուականին աւարտած է Երեւանի Պետական Համալսարանը (ԵՊՀ)։ 1971-1974 թուականներուն ուսանած է Խորհրդային Ընկերային (Ռուսերէն՝ Социалистических, Սոցիալիստիչեսքիխ) Հանրապետութիւններու Միութեան (ԽԸՀՄ, երբեմն ԽՍՀՄ) Գիտական Կաճառի (Ակադեմիա) Արեւելագիտութեան Հաստատութեան (Անգլերէն՝ Institute, Ռուսերէն՝ Институт) Մերձաւոր եւ Միջին Արեւելքի գրականութեանց բաժինին մէջ։ 1967-1971 թուականներուն աշխատած է Հայկական Հանրագիտարանի խմբագրութեան մէջ, 1971 թուականէն ի վեր՝ Հայաստանի Հանրապետութեան Գիտութեան Ազգային Կաճառի (Ակադեմիա-ի) Արեւելագիտութեան Հաստատութեան (Անգլերէն՝ Institute, Ռուսերէն՝ Институт) մէջ: 1994-էն մինչեւ 2003 թուականը, «Հրաչեայ Աճառեան»-ին անունը կրող համալսարանին մէջ դասախօսած էարեւելեան լեզուներ, իսկ 2005 թուականէն ի վեր կը դասախօսէ «Գլաձոր» համալսարանի միջազգային յարաբերութիւններու եւ պատմութեան ամպիոնի (Յունարէն՝ Άμβών կամ μβώνας, Ամւոն կամ Ամւոնաս) դասախօս։
Իր ուսումնասիրութիւնները կը վերաբերին Պարսից գրականութեան Ժանրային (Ֆրանսերէն`Genre) ձեւերու զարգացումին խնդիրներուն, Հայ-Իրանական պատմամշակութային կապերուն, գրականագիտութեան եւ աղբիւրագիտական հարցերուն։

«Քառեակը Պարսկալեզու դասական քերթուածքում Ժ-ԺԲ դարեր (10-12 դարեր)» 1981 թուական,Բուն շարադրութիւնը՝ «Քառեակը Պարսկալեզու դասական պոեզիայում (Ռուսերէն՝ Поэзия)  X-XVI դդ.)։

«Հայոց եւ Պարսից միջնադարեան քնարերգութեան համեմատական բանաստեղծական արուեստը Ժ-ԺԶ դարերուն (10-12 դարեր)»,(Բուն շարադրութիւնը՝ «Հայոց և Պարսից միջնադարեան քնարերգութեան համեմատական պոետիկան X-XVI դդ.)։

«Քուրաանը Հայոց մէջ», 2003 թուական,(Բուն շարադրութիւնը՝ «Ղուրանը Հայոց մէջ»)։
Ա․ Կոզմոեանը կատարած է թարգմանութիւններ (Յառաջաբանով եւ ծանօթագրականով) Պարսից քերթուածքներէն՝

«Մարգարտաշար» (1990)։
«Օմար Խայյամ» (1993)։
«Ռուտաքի» (1995)։Լոյս ընծայած է «Պարսից քերթուածքի Ընտրանին» (բուն շարադրութեամբ՝ «Պարսից պոեզիայի ընտրանին»), յառաջաբանին մէջ քննած է Սուֆիականութեան խնդիրները։
Ռենէ Ֆլեմինկ

Ռենէ Ֆլեմինկ (անգլերէն՝ Renée Fleming, 14 Փետրուար 1959, Ինտիանա, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ), ամերիկացի օպերային երգչուհի, քնարերգական (լիրիկական) սուփրանօ։ Հանդէս եկած է աշխարհի յայտնի Օփերային թատրոններուն մէջ (Լա Սկալա, Քովենտ Գարդեն, Գլայնդբորն, Մետրոպոլիտեն Օփերա եւ այլն)։ Առաւել յայտնի է Մոցարտի, Ռիխարդ Շտրաուսի եւ Վերդիի Օփերաների գլխաւոր դերերգերու կատարմամբ։
2008–ին արժանացած է «Մուզա» մրցանակի:


== Կենսագրութիւն ==
Ռենէ Ֆլեմինկը ծնած է 14 Փետրուար 1959-ին ԱՄՆ-ի Փենսիլվանիա նահանգի Ինտիանաքաղաքին մէջ, երաժիշտներու ընտանիքին մէջ։ Սորված է Իսթմէնեան երաժշտական դպրոցին մէջ։
Դեբիւտը կայացած է 1986–ին («Առեւանգում հարեմից», Մոցարտ): Ռենէ Ֆլեմինկի միջազգային արշաւին սկիզբը դրուած է 1996–ին՝ սկավառակի ձայնագրմամբ: Մասնակցութիւն ունեցած է տարբեր մրցանակաբաշխութիւններու մէջ:


== Հետաքրքիր փաստեր ==
Բացի Ռենէ Ֆլեմինկէն Պոկիարեան երաժշտական մրցանակ ստացած է նաեւ Pink Floyd ռոք-խումբը (2008): Ռենէ Ֆլեմինկը իր հերթին, շատ լաւ ծանօթ է Pink Floyd-ի երաժշտութեանը:
Ի պատիւ Ռենէ Ֆլեմինկին անուանուած են ֆրանսական «La Voce» օծանելիքը եւ ամերիկեան «La Diva Renee» աղանդերը։
Ռենէ Ֆլեմինկը 2003–ին մասնակցութիւն ունեցած է «Մատանիներու տիրակալը. Արքայի վերադարձը» ֆիլմի սաունդթրեքի ձայնագրման աշխատանքին մէջ։
Ռենէ Ֆլեմինկը շատ երգեր կատարած է «Մատանիներու տիրակալ» եւ «Հոբիթ» ֆիլմերի երաժշտական մասերը ապահովելու համար։
Ապտուլրազաք Կըրնա

Ապտուլրազաք Կըրնա (Կը՛րնա կը հնչուի) Abdulrazak Gurnah (20 Դեկտեմբեր 1948, Զանզիպարի կիսանկախ շրջան), գրագէտ։  2021-ի գրականութեան Նոպելեան մրցանակի դափնեկիր։  1968-էն ետք կ՛ ապրի ու կը գործէ Անգլիա։


== Կենսագրական գիծեր ==


=== Առաջին տարիները ===
Ապտուլրազաք Կըրնա ծնած է 20 Դեկտեմբեր 1948-ին Զանզիպարի Սուլթանութիւն (Այժմ Զանզիպար․ Թանզանիոյ սահմաններէն ներս կիսանկախ շրջան)։  Հայրը Եմենէն  գաղթած գործարար մըն էր։ Ապտուլրազաք  Զանզիպարի Ապստամբութեան ընթացքին, կը լքէ երկիրը եւ իբրեւ գաղթական Անգլիա կը հասնի։
Անգլիա նախ կ՛ ուսանի Քանթերպըրի Յիսուսի Եկեղեցւոյ Քոլեճը Canterbury Christ Church University (CCCU) եւ ապա Քենթ Համալսարան, ուր կ՛ արժանանայ Փիլիսոփայութեան Տոքթոր տիտղոսին։


=== Ասպարէզ ===
1980-էն մինչեւ 1983 Կըրնա կը բանախօսէ Նիճերիոյ Պայերօ Քանօ Համալսարանը Bayero University Kano (BUK)։ Իսկ մինչեւ թոշակի ելլելը` 2017, Քենթ Համալասարանին մէջ գրականութիւն կը դասախօսէ։  21 տարեկանին վէպեր կը սկսի գրել։  Անգլերէնով կը գրէ․ իր մայրենի լեզուն սուահիլին է։
Հակառակ թէ Կըրնայի գործերը դրական ընդունելութիւն կը գտնեն գրաքննադատներուն մօտ, առեւտրական հասկացողութեամբ յաջող չեն։  Սակայն Նոպելեան մրցանակի արժանացման յայտարարութիւնը, թափ կու տայ անոր գործերուն պահանջին, ըլլայ գրավաճառներուն կողմէ, ըլլայ հասարակութեան։  
Բացի իր գործերէն, զանազան գործեր կը շարադրէ, յօդուածներ կը գրէ նախկին գաղթօճախներու ժամանակակից գրագէտներու մասին, ինչպէս օրինակ՝ V.S. Naipaul, Սալման Ռուշտի եւ Զոէ Վիքոպ։  «A Companion to Salman Rushdie» հրատարութեան խմբագիրն է։  1987-էն օգնական խմբագիր է Ուասաֆիրի Wasafiri գրական պարբերաթերթին։
Մաս կազմած է Քէյն եւ Պուքըր գրական մրցանակներու դատական կազմերուն։


== Մրցանակներ եւ պատիւներ ==
2006-ին Թագաւորական Գրական Ընկերութեան անդամ կ՛ ընտրուի։
7 Հոկտեմբեր 2021-ին, կը ստանայ Նոպել Գրականութեան մրցանակը։


== Գործը ==
Գործերուն մեծ մասը կը վերաբերին Ափրիկէի արեւելեան ափերը եւ բոլոր դերակատարները (բացի մէկ հոգիէ) Զանզիպար ծնած են։  Բացի վէպերէն, նաեւ գրած է բազմաթիւ արձակ էջեր եւ պատմուածքներ։  Անոր գործերը ֆրանսերէնի, գերմաներէնի եւ շուէտերէնի թարգմանուած են։


=== Անգլերէն լեզուով վէպեր ===
Memory of Departure. – Լոնտոն, հրտ․Jonathan Cape, 1987
Pilgrims Way. – Լոնտոն, հրտ․ Jonathan Cape, 1988
Dottie. – Լոնտոն, հրտ․ Jonathan Cape, 1990
Paradise. – Լոնտոն, հրտ․ Hamish Hamilton, 1994
Admiring Silence. – Լոնտոն, հրտ․ Hamish Hamilton, 1996
By the Sea. – Լոնտոն, հրտ․ Bloomsbury, 2001
Desertion. – Լոնտոն, հրտ․ Bloomsbury, 2005
The Last Gift. – Լոնտոն, հրտ․ Bloomsbury, 2011
Gravel Heart. – Լոնտոն, հրտ․ Bloomsbury, 2017
Afterlives. – Լոնտոն, հրտ․ Bloomsbury, 2020    


== Արտաքին յղումներ ==
Wasafiri. Գրական պարբերաթերթ(անգլերէն)
Նիճերիոյ Պայերօ Քանօ Համալսարան(անգլերէն)
Պուքըր մրցանակ(անգլերէն)
Քալովոլոս, Արքի

Քալովոլոս (յուն․՝ Καλόβολος),  Էգէականի անբնակ կղզիակ,  Արքի, Տոտեքանիսա,  Յունաստան։


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==
Արքի կղզեխումբին պատկանող կղզիակ եւ կը գտնուի անոր հարաւ-արեւելքը, իսկ Լիփսիին հիւսիսը։ Վարչականօրէն մաս կը կազմէ Փաթմոս քաղաքապետութեան։


== Բնապահպանում ==
Արքի կղզեխումբը յայտարարուած է  NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան։  Կը հիւրասիրէ բազէ (Falco eleonorae տեսակ), Էգէականի ճայ (αιγαιόγλαρος), Միջերկրականեան միհոս ջրահատ եւ կատար ունեցող ջրագռաւ (Phalacrocorax aristotelis) թռչունները։
27 Յուլիս

27 Յուլիս, տարուան 208-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 209-րդ) օրն է։


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==


== Տօներ ==
1933 թուական

1933 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 33րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1933 ծնունդներ


==== Ապրիլ ====
01 Ապրիլ Բարսեղ Թուղլաճեան (մ.2016), պատմաբան, թարգմանիչ
14 Ապրիլ Եուրի Յովհաննիսեան (ռուս.՝ Юрий Цолакович Оганесян), Ռուսիոյ մէջ հայազգի ֆիզիքագէտ
17 Ապրիլ Եղիա Նաճարեան (մ.2008), արեւելագէտ, խմբագիր


==== Յունիս ====
26 Յունիս Արթօ Չաքմաքչեան (անգլերէն՝ Arto Tchakmaktchian), քանդակագործ, նկարիչ


==== Մայիս ====
19 Մայիս Լուիզ Մանուկեան Սիմոն (անգլերէն՝ Luise Manoogian Simone), հայ-ամերիկեան բարերար


==== Աւգոստոս ====
01 Օգոստոս Զօրայր Խալափեան (մ.2008), գրող
15 Օգոստոս Սթէնլի Միլկրէմ (անգլերէն՝ Stanley Milgram, մ.1984), հրէական ծագումով ամերիկացի հոգեբան


==== Սեպտեմբեր ====
30 Սեպտեմբեր Միշել Նայիմ Աուն (արաբերէն՝ ميشال نعيم عون‎, ֆրանսերէն՝ Michel Naim Aoun), Լիբանանի ներկայիս նախագահ


==== Նոյեմբեր ====
11 Նոյեմբեր Լեւոն Տապաղեան (թրք.՝ Levon Panos Dabağyan, մ.2017), թրքահայ լրագրող, քաղաքական գործիչ
12 Նոյեմբեր Վլադիմիր Մովսիսեան (մ.2014), քաղաքական եւ պետական գործիչ
13 Նոյեմբեր Պուխութի Գուրգենիձէ (վրաց.՝ ბუხუტი გურგენიძე, մ.2008), վրացի ճատրակի վարպետ
19 Նոյեմբեր Լարի Քինկ (անգլերէն՝ Larry King), ամերիկացի դերասան եւ լրագրող


==== Դեկտեմբեր ====
13 Դեկտեմբեր Մուշեղ Գալշոյեան (Մանուկեան, մ.1980), արձակագիր
23 Դեկտեմբեր Գիվի Շահնազարի , բանաստեղծ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1933 մահեր


==== Փետրուար ====
03 Փետրուար Յակոբ Տաշեան (ծն.1866), բանասէր, լեզուաբան, հայագէտ


==== Մայիս ====
24 Մայիս Վիքթոր Տոլիձէ (վրաց.՝ ვიქტორ დოლიძე, ծն.1890), վրացի եւ ովսիացի երգահան


==== Յուլիս ====
13 Յուլիս Նար-Դոս  (Միքայէլ Զաքար Յովհաննէսեան, ծն.1867), գրող


==== Սեպտեմբեր ====
16 Սեպտեմբեր Գէորգ Աբուլեան (ծն.1865)


==== Նոյեմբեր ====
14 Նոյեմբեր Լէօ (Առաքել Բաբախանեան, ծն.1860), պատմաբան, գրականագէտ


==== Անստոյգ ամսաթիւով ====
Ղեւոնդ Դուրեան (ծն.1890), եկեղեցական գործիչ
Պրայըն Ճ. Սմիթ

Պրայըն Ճ. Սմիթ (անգլերէն՝ Brian J. Smith,  12 Հոկտեմբեր, 1981) Ամերիկացի դերասան: Հանրածանօթ դարձած է իր ստանձնած դերին համար իբրեւ Թրէյ՝ 2005-ի Hate Crime ֆիլմ-ին մէջ, իբրեւ Մաթիու Սքոթ`երեւակայական եւ զինուորական հեռուստաշար Stargate Universe-ի մէջ, եւ իբրեւ Ուիլ Կորսքի` Netflix-ի արտադրութեան հեռուստաշար Sense8-ի մէջ:


== Վաղ Կեանք եւ Ուսում ==
Սմիթ բնիկ Ալէն քաղաքէն Թեքսասցի մըն է (Allen, Texas): Ան ուսումը ստացած է Quad C Theatre ծրագիրով Collin County Community College-ի մէջ, Փլանօ, Թեքսաս (Plano, Texas): Տարի մը ուսում ստանալէ ետք Քոլոմպիայի Stephens College ուսումնարանին մէջ, Սմիթ կը փոխադրուի Նիւ Եորք, որպէսզի հոն շարունակէ ուսումը Juilliard School-ի Drama Division ծրագիրի 4 տարուան ընթացքին (Խումբ 36: 2003–2007), ուր իր դասընկերներէն էր Նիքոլ Պէհարին (Nicole Beharie) : Սմիթ կ'աւարտէ Ճուլիարտ (Juilliard) ուսումնարանը Bachelor of Fine Arts վկայականով:


== Տե՛ս նաեւ ==
Sense8
Թուփընս Միտլթըն
Տունա Պէյ
Ամըլ Ամին
Մէքս Ռիէմէլթ
Թինա Տէզայ
Միկէլ Անճէլ Սիլվէսթր
Ճէյմի Քլէյթըն
Այգ (թերթ, Պէյրութ)

«Այգ», հասարակական քաղաքական օրաթերթ։ Լոյս տեսած է 1953-1975 թուականներուն։ Հրատարակիչ-տնօրէններ՝ Տիգրան եւ Լիւսի Թոսպաթ։ Խմբագիրներ՝ Երուանդ Կոպէլեան, Եղիա Նաճարեան, Մինաս Թէօլէօլեան, Նազարէթ Պէրթիզլեան, Շահանդուխտ (Սանդուխտ Պէրթիզլեան)։ Տպագրած է լիբանանեան, հայկական եւ միջազգային քաղաքական, տնտեսական, մշակութային եւ մարզական լուրեր, գրական էջեր ու յօդուածներ։ Աշխատակցած են Խորէն Գաբիկեանը, Մուշեղ Իշխանը, Տիրան Աճէմեանը, Գրիգոր Շահինեանը, Շաւարշ Նարդունին, Նշան Պէշիկթաշլեանը, Զարուհի Պահրին, Յակոբ Մնձուրին, Միքայէլ Կիւրճեանը, Լեւոն Քէշիշեանը, Լեւոն Մինասեանը, Պարոյր Մասիկեանը, Ստեփան Շահպազը, Մանասէ Սեւակը, Ճորճ Մարտիկեանը։ Փակուած է Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի հետեւանքով։ Հրատարակիչները յետագային գաղթած են ԱՄՆ, վաճառած օրաթերթի հրատարակութեան արտօնագիրը։ Տիգրան Թոսպաթը միաժամանակ Պէյրութի մէջ 1947-էն լոյս ընծայած է «Լը Սուար» ֆրանսերէն օրաթերթը։
Մեծ Արջ

Մեծ Արջ (լատ.՝ Ursa Major, սեռականը՝ Ursae Majoris, հապաւումը՝ UMa)` հիւսիսային կիսակամարի համաստեղութիւն է, որ հիւսիսային կիսագնդին կ'երեւի ամբողջ տարին։ Ամէնալաւ տեսանելիութիւնն ապրիլին է։ Իր չափերով (1280 քառ.աստ.) երկինքին երրորդն է՝ Հիտրայէն եւ Կոյսէն ետք: Իր եօթ պայծառ աստղերով կը ստեղծէ շերեփին նմանող պատկեր։


== Աստղեր ==
Մերաքը (β UMa, Մեծ Արջի պեթա) եւ Տուպհէն (α UMa, Մեծ Արջի ալֆա) Մեծ Արջի ամէնապայծառ աստղերն են, կը գտնուեն «շերեփի» առջեւի մասին եւ անոնցով կարելի է գտնել Բեւեռային աստղը։ Բեւեռային աստղը կը գտնուի այդ երկու աստղերը միացնող գիծին վրայ՝ անոնց միջեւ եղած տարածքի հնգապատիկ հեռաւորութեան վրայ։ Շերեփի բոլոր աստղերն ունեն արաբերէն անուններ՝ վերը նշուած Մերաքը կը նշանակէ «գոտկատեղ», իսկ Տուպհէն՝ ուղղակի «արջ»։
Միւս նշանաւոր աստղերէն է Մեծ Արջի 47-ը (47 UMa), որը երեք մոլորակներով արեգականման աստղ է։ Մոլորակային համակարգերէն այս աստղի համակարգն առաւել նմանութիւն ունի Արեգակնային համակարգի հետ։ Կը գտնուէ Երկրէն 46 լոյս-տարի հեռաւորութեան վրայ։ Արտերկրային քաղաքակրթութիւններ որոնող ծրագիրով 2001 եւ 2003 թուականներուն դէպի Մեծ Արջի 47 աստղ Երկիր մոլորակի վրայ ապրողներուն ռատիօուղերձները ուղարկուած են։


== Ասուպներու անձրեւ ==
Kappa Ursae Majorids-ը վերջերս յայտնագործուած ասուպային անձրեւ է, գագաթային է Նոյեմբեր 1-էն մինչեւ Նոյեմբեր 10-ը:


== Պատկերներ ==