Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւն

Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւն (ՄԿՀ), նախկին երկրորդական գիշերօթիկ վարժարան, Նիկոսիա, Կիպրոս:
Մելգոնեան կրթական հաստատութիւնը սփիւռքահայ կեանքէն ներս մեծ աւանդ ունեցած երկրորդական երկսեռ վարժարան էր մինչեւ 2005: 

Հիմնուած ազգային բարերարներ՝ Գրիգոր եւ Կարապետ Մելգոնեան եղբայրներու կողմէ, 78 տարիներու ընթացքին բարձր մակարդակի ուսում պարգեւած ու դաստիարակած է շուրջ 40 երկիրներէ ժամանած հայ պատանիներ:


== Ժամանակագրութիւն ==
15 Փետրուար 1924-ին հիմնաքարը կը դրուի Մելգոնեան Կրթական Հաստատութեան, Նիկոսիայէն 10 քիլոմեթր հեռաւորութեան վրայ գտնուող բլրակի մը վրայ։ Աշխատանքները կը սկսին եգիպտահայ ճարտարապետ՝ Կարօ Պալեանի նախագիծին հիմամբ: Համալիրը կը համախմբէ զոյգ եռայարկ դպրոցական շէնքեր, բարերարին մենատունը, հիւանդանոց, ուսուցիչներու բնակարաններ, 35 մեթր բարձրութեամբ ջրամբար, խոհանոց, լուացարան, բաղնիք, մառան, արհեստանոց, մեքենատուն ու գոմ:
Շինարարական աշխատանքները կ'աւարտին Դեկտեմբեր 1926-ին: Փետրուար 1926-ին բացումը կը կատարուի տղոց, իսկ Մայիսին՝ աղջկանց շէնքերուն:

Շնորհիւ Պոլսոյ Պատրիարք՝ Զաւէն Եղիայեանի ազգանուէր աշխատանքին, Սեպտեմբեր 1926-ին  Մեծ Եղեռնի հետեւանքով որբացած հազարաւոր հայորդիներէն 150-ը բախտը կ'ունենան հաւաքուելու այս նորակառոյց որբանոցին մէջ, վերատեսչութեամբ Զաւէն Պատրիարքին եւ տնօրէնութեամբ Լեւոն Թաշճեանի:
1927-ին բացումը կը կատարուի մատենադարանին ու ընթերցասրահին: Նոյն տարին կը կազմուի Հաստատութեան երգչախումբը խմբավարութեամբ Բարսեղ Կանաչեանի:
Աւելի ուշ կը կառուցուին նաեւ մարզադաշտեր, հովոց, տպարան եւ օժանդակ շինութիւններ:
1928-ին տեղի կ'ունենայ Ա. դաշտահանդէսը (մարզահանդէս), որ աւանդութեան վերածուելով կը շարունակուի տասնամեակներ շարունակ:
1930-ին Հաստատութիւնը կու տայ իր առաջին շրջանաւարտները:
1934-ին, դպրոցին կրթական աստիճանը նախակրթարանէն կը բարձրացուի երկրորդական վարժարանի ու կը բացուի վարժապետանոցը, տեսչութեամբ Վահան Թէքէեանի, որուն կը յաջորդէ Պօղոս Գէորգեան:
Ապրիլ 1937-ին կը հրատարակուի «Այգ» տարեգիրքը, որ որոշ ընդհատումներով (1981-1993), կը շարունակուի մինչեւ 2004:
1938-ին կը հիմնուի «ՄԿՀ Արիներ» սկաուտական խումբը:
Նոյն տարին կը բացուի առեւտրական ուսմանց բաժինը:
1940 Մարտին, Կիպրոսի կառավարութիւնը Մելգոնեանը կը ճանչնայ իբրեւ երկրորդական վարժարան:
1950-ին կը հիմնուի Արենուշական շարժումը:
1952-ին, Կիպրոսի եւ Լիբանանի մէջ կը նշուի Հաստատութեան քսանհինգ ամեակը:
1955-ին բացումը կը կատարուի բարերարներու դամբարանին (ճարտարապետ Մարտիրոս Ալթունեան, քանդակագործ՝ Լեւոն Մուրատօֆ), ուր կ'ամփոփուին բարերար եղբայրներուն աճիւնները:
1956-ին Մելգոնեանի սաները կը սկսին մասնակցիլ անգլիական GCE քննութիւններուն:
1963-ին ՄԿՀ կը դառնայ նոյն քննութիւններուն պաշտօնական կեդրոնը:
1974-ին թրքական արշաւանքին հետեւանքով, Մելգոնեանի տարածքին ու շէնքերուն վրայ կ'իյնան ռումբեր, որոնք նիւթական մեծ վնասներ կը պատճառեն:
1983-ին խումբ մը մելգոնեանցի սաներ կ'այցելեն Հայաստան, Վազգէն Ա. Ամենայն Հայոց Վեհափառ Հայրապետին հրաւէրով:

1984-ին հիմը կը դրուի «Հայ Մշակոյթի Շաբաթ»ուան տօնակատարութիւններուն, որոնք կը յարատեւեն մինչեւ 1993:
1986-ին, Հաստատութեան մէջ, ինչպէս նաեւ Երեւան, Աթէնք եւ Լոս Անճելըս, հանդիսաւորապէս կը նշուի ՄԿՀ վաթսունամեակը:
1986-ին կը վաճառուի դպրոցին քառորդ տարածքը (62,189 քառակուսի մեթր): Վաճառքին նպատակը կ'ըլլայ հասոյթը ներդնել նոր մասնաշէնքի մը, գոց մարզադաշտի մը եւ առեւտուրի կեդրոնի մը շինարարութեան: Առեւտուրի կեդրոնէն յառաջացած եկամուտը նեցուկ պիտի կանգնէր դպրոցին, թեթեւցնելով անոր տնտեսական դժուարութիւնները: Վերջին տարիներուն, այդ Կեդրոնէն ստացուած վարձքերը բաւարար էին նիւթապէս պահելու համար դպրոցը:
Հոկտեմբեր 1986-ին, հաստատութեան երգչախումբը, ղեկավարութեամբ Սեպուհ Աբգարեանին, Սփիւռքահայութեան Հետ Մշակութային Կապի Կոմիտէին հրաւէրով կ'այցելէ Հայաստան, ուր 10 համերգներ կու տայ Երեւանի եւ այլ քաղաքներու մէջ:
1989-ին կ'աւարտին գիշերօթիկին նոր մասնաշէնքերուն, ուսուցչաց բնակարաններուն եւ գոց մարզադաշտին շինարարական աշխատանքները:
1996-ին հանդիսաւորապէս կը նշուի ՄԿՀ 70-ամեակը:
Յունիս 1998-ին լոյս կը տեսնէ «Հայեացք» քառալեզու ամսաթերթին առաջին թիւը:
16 Մարտ 2004-ին Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութիւնը իրեն յատուկ պատճառներով որոշում կու տայ փակելու դպրոցը: Այդ տարին դպրոցը ունէր շուրջ 250 աշակերտ:
17 Մարտ 2004-ին, Հաստատութեան դարպասներուն մօտ տեղի կ'ունենայ բողոքի ցոյց մը, ի դէմ Հաստատութիւնը փակելու Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան որոշման:
24 Մարտ 2004-ին, Կիպրոսի Խորհրդարանը միաձայն քուէարկութեամբ կը մերժէ ՄԿՀ-ի փակումը:
2 Ապրիլ 2004-ին, Կիպրոսի Ներքին Գործոց Նախարարութեան քաղաքաշինութեան բաժանմունքը, առաջքը առնելու համար Մելգոնեան կալուածին հաւանական վաճառքին ու ձեւափոխումին, զոյգ շէնքերը կը հռչակէ «ազգային ժառանգութիւն», իսկ որբերուն ցանած պուրակը՝ «կանաչ գօտի»:
2004 Մայիս 27-ին, Հաստատութեան ուսուցիչներն ու պաշտօնեաները գործադուլ կը յայտարարեն, բողոքելով փակման որոշումին դէմ:
Յունիսի 2005-ին, 78 տարի շարունակ, «նահատակուած մեր ցեղին տալով զաւակներէն լաւագոյնն ու բարին», Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւնը՝ «Տաճարն սրբանուէր թանկագին» կը մարէ լոյսերը «ճշմարտութեան, բարիին»..., ազգին ու հայրենիքին տուած ըլլալով 1650 շրջանաւարտներ (ներառեալ 2006-ի ու 2007-ի շրջանաւարտները), որոնք իրենց ուսումը կ'ամբողջացնեն American Academy-ին մէջ:


== Տնօրէններ ==
Գերաշնորհ Զաւէն Արք. Տէր Եղիայեան
Լեւոն Թաշճեան (աւագ ուսուցիչ)
Գրիգոր Կիրակոսեան
Յակոբ Թոփճեան
Դանիէլ Ոսկեան
Բիւզանդ Եղիայեան
Խաչեր Գալուստեան
Ասատուր Պետեան
Սօսի Պոյաճեան-Պետիկեան
Ագապի Նասիպեան-Էքմէքճեան
Արթօ Այվազեան (աւագ ուսուցիչ)
Վահէ Կապուչեան
Անդրանիկ Տագէսեան (աւագ ուսուցիչ)
Յակոբ Գասպարեան
Անի Լաչինեան-Մակարեան


== Քայլերգ ==


== Յիշողութեան պուրակ (առջեւի անտառ) ==
Հիմնական մուտքին երկու կողմերը, աղջկանց եւ տղոց շէնքերուն դիմաց, ցանուած են հազարաւոր նոճիներ: Այս պուրակը զգացական եւ պատմական մեծ արժէք ունի ողջ հայութեան համար, որովհետեւ ցանուած է Մեծ Եղեռնի զոհերու յիշատակին՝ Եղեռնը ապրած որբերու կողմէ, եւ աշխարհի մէջ միակն է ուր կենդանի պուրակով մը յարգուած է Ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակը:


== Գրադարան ==
Մելգոնեան հաստատութեան գրադարանը կը հաշուէր աւելի քան 30,000 հատոր գիրք, ընդ որում ձեռագիր մատեաններ:


== Դամբարան ==

Կարապետ Մելգոնեան կը մահանայ Յուլիս 1934-ին , 85 տարեկանին, Աղեքսանդրիոյ մէջ, ուրկէ զմռսուած մարմինը կը փոխադրուի Նիկոսիա ու մեծ շուքով կ'ամփոփուի զոյգ շէնքերուն միջեւ գտնուող դամբարանին մէջ։ Ինը ամիս ետք, նոյն հանգստարանին մէջ կը զետեղուին նաեւ Գրիգոր Մելգոնեանին աճիւնները: 1955-ին կը կառուցուի մարմարեայ դամբարան մը՝ (ճարտարապետ Մարտիրոս Ալթունեան, քանդակագործ՝ Լեւոն Մուրատօֆ), ուր կայ խաչքար մը, բարերարներու կիսանդրիները, հետեւեալ արձանագրութեամբ. «Անմահ Բարերար Գրիգոր Մելգոնեան 1842-1920», «Անմահ Բարերար Կարապետ Մելգոնեան 1849-1934»: Դամբարանը կ'ըլլայ ուխտավայր՝ իւրաքանչիւր Մելգոնեանցիի համար, ուր ամէն տարուան 14 Յունուարին՝ Ս. Յովհաննու Կարապետի տօնին, աշակերտութիւն եւ ուսուցչակազմ իրենց յարգանքի տուրքը կը մատուցանէին Մելգոնեան անզուգական բարերարներու անմոռաց յիշատակին:


== Մելգոնեանցիներ ==
Ապրելով նոյն յարկին տակ, ստանալով նոյն կրթութիւնը, Մելգոնեանցիները կը դրսեւորեն ընդհանուր բնաւորութիւններ, որոնք բնորոշ են մելգոնեանցիներուն: Իրարու հանդէպ ունին ընկերա-ընտանեկան կապեր: Եթէ մելգոնեանցիներ իրարու հանդիպին, անկախ տարիքի կամ ընկերային դիրքի տարբերութեան. մտերմիկ մթնոլորտ մը կը ստեղծուի: Մելգոնեանցիներ խումբով կամ առանձին կ'այցելեն Մելգոնեան, վերապրելու դպրոցական շրջանի յուշերը:
Տարբեր գաղութներու մէջ կը գործեն ՄԿՀ Սանուց Միութիւններ, որոնք, մինչեւ դպրոցին յանիրաւի փակումը, տարբեր գործունէութիւններով օգտակար կ'ըլլային Հաստատութեան, իսկ 2005-էն ետք, անոնք կը փորձեն դատական միջամտութեամբ վերաբանալ դպրոցը: Առ այսօր, ՄԿՀ Սանուց Միութիւններ, վառ կը պահեն Մայր Կրթարանին վաստակը զանազան աշխատանքներով: Առաւել գործունեայ աշխատանք կը ծաւալեն Լիբանանի եւ Լոս Անճելըսի Սանուց Միութիւնները:


== Յուշարձաններ ==

1979-1980 տարեշրջանին, հիւանդանոց տանող ճամբուն աջ կողմը, Պարոն Սեպուհ Աբգարեան կը կանգնեցնէ հայոց Այբուբենը ներկայացնող յուշարձան մը: Անիկա բաղկացած է երկու բարձր աւազաքար վահանակներէ, ուր փորագրուած են հայերէնի գիրերն ու հայերէնի թարգմանուած առաջին նախադասութիւնը. «Ճանաչել զԻմաստութիւն եւ զխրատ, Իմանալ զԲանս Հանճարոյ»:
1990-1991 տարեշրջանին Վահէ Կապուչեանի թելադրանքով, հայրենի քանդակագործ Լեւոն Թոքմաճեան կը քանդակէ Հայ ժողովուրդին եօթը հանճարներուն արձանները: Անոնց վրայ համապատասխանաբար կը կարդանք հետեւեալները:
Hovhannes Aivazovsky - Յովհաննէս Այվազովսկի (1817-1900) Great Armenian marine painter - Մեծ Հայ ծովանկարիչ
Hagop Meghabard - Յակոբ Մեղապարտ (15th-16th century) First Armenian printer - Առաջին Հայ տպագրիչ
Gomidas Vartabed - Կոմիտաս Վարդապետ (1869-1935) Great Armenian musician, composer and conductor - Մեծ Հայ երաժիշտ, երգահան եւ խմբավար
Մեսրոպ Մաշտոց 405 (Mesrob Mashdots 405)
General Antranik Ozanian - Զօրավար Անդրանիկ Օզանեան (1865-1927) Armenian National Hero, freedom fighter and military commander - Հայ Ազգային Հերոս ազատամարտիկ եւ հրամանատար
Vahan Tekeyan - Վահան Թէքէեան (1878-1948) Great Armenian poet and Melkonian teacher - Մեծ Հայ բանաստեղծ եւ Մելգոնեանի ուսուցիչ
Movses Khorenatsi - Մովսէս Խորենացի (410-490) Great Armenian historian of the “Golden Century” - Ոսկեդարի մեծ Հայ պատմիչ
Լեւոն Թոքմաճեան կը քանդակէ նաեւ Հ. Բ. Ը. Միութեան նախագահ Ալեք Մանուկեանի արձանը, որ տեղադրուած է նոր մասնաշէնքին դիմաց: Վրան կարելի է կարդալ հետեւեալը:
Ալեք Մանուկեան - Alex Manoogian
Գոյութիւն ունէր նաեւ յուշարձան մը սկաուտական տաղաւարին քովը, որ կը խորհրդանշէր փոքրերու պաշտպանութեան եւ մեծերուն հնազանդելու արժէքները: Անիկա բաղկացած էր իրարու վրայ խոնարհած երկու սիւներէ:


== Պատկերասրահ ==

		


== Աղբիւրներ ==
melkoniannews.org/
The_Armenians_of_Cyprus
«Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւն - 80-ամեակ», խմբ. Արմէն Իւրնէշլեան, Պէյրութ, 2008