armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Յարութիւն Շահրիկեան

Յարութիւն Շահրիկեան (Ատոմ, 1860, Շապին Գարահիսար - 1915), ուսուցիչ, իրաւաբան, հայ յեղափոխական գործիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Նախնական կրթութիւնը հոն ստանալով՝ Պոլիս կու գայ եւ կը վկայուի Կալաթա Սէրայի Լիսէէն։ Ժամանակ մը ուսուցչութիւն ալ ըրած է իր ծննդավայրին մէջ։ Իննսունական թուականներուն՝ աշխատակցած է Շահնազարի «Հայրենիք»ին։Ամուսնացած է Տրապիզոնի մէջ։ 1896-ին կոտորածին՝ յայտնի ջարդարար Նէմլի Զատէ Հաճի Օսմանի հետապնդումին վրայ կ'ապաստանի Օսմանեան դրամատուն, երեք օր յետոյ դուրս ելլելուն՝ ձերբակալուելով բանտ կը նետուի։
Օտար միջամտութեամբ ներման արժանանալով, տասներեք ամսուան բանտարկութենէ վերջ ազատ կ'արձակուի։ Անգլերէն լեզուն սորվիլ՝ արգելափակ կեանքին միակ մխիթարութիւնը կ'ըլլայ։ Այլ եւս նոյն քաղաքը մնալը վտանգաւոր նկատելով՝ 97-ի վերջերը կը փախչի Պաթում, ապա Թիֆլիս, ուր ռուսերէն կ'ուսանի, քանի մը տարիէն լեզուին հմտանալով՝ քննութիւն կ'անցընէ եւ փաստաբանութեան վկայական կը ստանայ։ Բաւական ատեն կիրարկելէ ետք իր ասպարէզը՝ կը դադարի անկէ, Մանթաշէֆի գործերուն իբրեւ վարիչ կը պաշտօնավարէ։ Դաշնակցութեան կարկառուն դէմքերէն մին, անխոնջ աշխատանքով ձեռք բերած օրէնսգիտական իր հմտութեամբ եւ իր երկաթէ տրամադրութեամբ, կանուխէն նուիրուած է հանրային գործունէութեան եւ ապրած է միշտ իբրեւ անհաշտ ազատական։
Սահմանադրութեան հռչակումին կու գայ Պոլիս, եւ հակառակ իր յառաջացած տարիքին՝ կը ներկայանայ կրկին պայքարի նո՛յն մարդը, թէ՛ ազգին, թէ՛ երեսփոխանական պլոքին եւ թէ՛ մամուլին մէջ, բոլորին ակնածանքին առարկայ դառնալով։ Հրատարակած է ուշագրաւ յօդուածներու շարք մը «Ազատամարտ»ի մէջ, որուն անստորագիր խմբագրականներէն ոմանք իր գրիչէն ելած են։ Դաշնակցութեան բազմաթիւ թերթերու մէջ ունէր աշխատակցութեան իր բաժինը՝ Նինի, Վաղինակ եւ Ատոմ ծածկանուններով (այս վերջինը՝ իր զաւակին անունով): Ազգային երեսփոխան ընտրուած է Սկիւտարէն։
Անգամ մը Իթթիհատէն հրաւիրուած է անդամակցելու պետական խորհուրդի, բայց մերժած է։Երկերը. «Պետական նորոգութիւնն ու հողային հարցը», «Մեր հաւատքը», «Ազգային սահմանադրութիւնը», «Բարենորոգումներու հարցը», «Օսմանեան կայսրութեան անկման պատմութիւնը», «Ամուսնական խնդիրը»։ Ասոնցմէ զատ կայ «Ապազգայնացում» գիրքն ալ՝ իսկոյն փճացուած։


== Աղբիւրներ ==
Յուշարձան Ապրիլ Տասնմէկ, Թէոդիկ, Կ.Պոլիս, 1919
Ժորժ Կառվարենց

Ժորժ-Տիրան Կառվարենց (ֆր.՝ Georges Garvarentz, 1 Ապրիլ 1932, Աթէնք, Յունաստան - 19 Մարտ 1993, Օպան), հայկական ծագումով ֆրանսացի երգահան։


== Կենսագրութիւն ==
Միջնակարգ կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մեջ, իսկ 1942-ին ընտանիքին հետ տեղափոխուած է Փարիզ։ Ուսումը շարունակած է Սեւրի Սամուէլ Մուրատեան հայկական վարժարանէն ներս։ Առաջին երգերը գրած է դպրոցական տարիներուն։ 1947-1952-ականներուն յաճախած է Փարիզի երաժշտանոցը։
1950-ականներուն Ժորժ Կառվարենցի երգերը կատարած են ֆրանսական էսդրատայի աստղեր Ճոն Հոլիտէյ, Միրէյ Մաթիէօ, Շարլ Ազնաւուր, Տալիտա, Սիլվի Վարդան, Ժիլպեր Պեքո եւ ուրիշներ։ 1960-ին անոր «Դանիէլ» երգը Էտի Միշէլ եւ Ժոզէ Նուար խումբի կատարմամբ արժանացաւ առաջին մրցանակին։ Այդ տարիէն Կառուարենցը դարձաւ ֆրանսական էսդրատայի ինքնատիպ երգահաններէն մէկը, որուն աւելի քան 500 երգերը, 40-է աւելի ձայնասկաւառակները մեծ տարածում գտան երգարուեստի սիրահարներուն քով։
Անոր «Հնաոճ վայելքները» ձայնապնակը լոյս տեսած է 23 միլիոն տպաքանակով եւ 350 տարբերակով։ 1964-ին արժանացած է Շանսոնիէ ընկերութեան յատուկ մրցանակին։
1988-ին Սպիտակի երկրաշարժէն ետք Շարլ Ազնաւուրի հետ ստեղծած «Քեզի համար, Հայաստան» երգը, որ կը կատարէին Ֆրանսայի, Իտալիայի, Միացեալ Նահանգներու էսդրատային երգիչները, մեծ ճանաչում ունեցաւ ամբողջ աշխարհին մէջ։ Երգէն ստացուած ամբողջ հասոյթը տրամադրուեցաւ աղիտեալներու օգնութեան հիմնադրամին։
1988-ին Կառվարենց այցելած է Հայաստան (անոր առաջին այցը հայրենիք եղած էր 1977-ին)։ 24 Ապրիլ 1974-ին Փարիզի Փլէյէ համերգասրահին մէջ հնչած է Կառվարենցի հեղինակած «Անոնք ինկան» երգը՝ նուիրուած Հայոց Ցեղասպանութեան միլիոնաւոր նահատակներուն։
Կառվարենցը մահացած է 1993-ին, Փարիզի մէջ։


== Պարգեւներ ==
Պարգեւատրուած է Ֆրանսական Շանսոնիէ ընկերութեան մրցանակով (1964)։


== Աղբյուրներ ==
Վատիկանի Ձայնասփիւռ - Քահանայապետի եւ եկեղեցիներու Ձայնը աշխարհի հետ երկխօսութեան Մէջ
Մերսին

Մերսին, քաղաք եւ նաւահագիստ Թուրքիոյ մէջ, նախկին Կիլիկիոյ տարածքի մէջ։
Կը գտնուի Թուրքիոյ հարաւ-արեւելեան մասին մէջ, ունի մօտ 850 000 բնակիչ[1]։ Մերսին նահանգի վարչական կեդրոնն է։ Քաղաքի մակերեսը կը կազմ է 15,853 քմ²։


== Արտաքին յղումներ ==
քաղաքի պաշտօնական կայքը
Մարկարեթըն

Մարկարեթըն, կամ Վիեննայի հինքերորդ թաղամաս, 1850 թուակամէ ի վեր մաս կը կազմէ Վիեննայի:


== Աշխարհագրութիւն ==


=== Դիրք ===
Վիտընի սահմանները՝

հիւսիս՝ 6րդ թ. Մարիահիլֆ
արեւելք՝ 4րդ թ. Վիտըն
հարաւ՝ 10րդ թ. Ֆավօրիթըն
արեւմուտք՝ 12րդ թ. ՄայտլինկԱնոր տարածութիւնը 2 քմ. ք. է:
Կակրա

Կակրա (ինչպէս նաեւ Կակրի) աբխազերէն` Гагра, վրաց.՝ გაგრა), զբօսաշրջելու յարմար (թուրիստական) քաղաք է Աբխազիոյ մէջ, Սեւ ծովու ափին։


== Բնակչութիւն ==
1989 թ-ի տուեալներով քաղաքի բնակչութիւնը կազմուած էր 24,1 հազար մարդէ, որոնցմէ 30,5%-ը ռուսեր, վրացիներ - 28,1%, հայեր - 19,4%,աբխազներ - 11,2%։
2003 թ-ի տուեալներով քաղաքի բնակչութիւնը կը կազմէր 10717 մարդ, հիմնականը հայեր, աբխազներ եւ ռուսեր։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Կակրայի պաշտօնական կայք էջը
Կակրայի լուսանկարներ
Հնչակեան Մամուլ

«Հնչակեան Մամուլ», հայալեզու քաղաքական, հասարակական, գիտական եւ գրական կիսամսեայ թերթ Ֆրանսայի մէջ։ Սոցիալ-Դեմոկրատ Հնչակեան կուսակցութեան Ֆրանսայի շրջանի յանձնախումբի հրատարակչութիւն։ Լոյս տեսած է 1929-1931 թուականներուն (ընդհատումներով), Փարիզի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Վ. Կէօքճեան, Բ. Սիւնիք, Ա. Կենճեան։ Անդրադարձած է Հայաստանի տնտեսութեան ու մշակոյթի հարցերուն, նպաստած հայրենիքի հետ հայկական սփիւռքի կապերու ամրապնդման, զգալի տեղ յատկացնել սփիւռքահայ հայրենակցական կազմակերպութիւններու, ՀԲԸՄ, ՀՕԿ-ի գործունէութեան։


== Աղբիւր ==
Հայկական Համառօտ Հանրագիտարան
406 (թիւ)

406 (չորս հարիւր վեց) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 405-ի եւ 407-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 A007304  սեպային թիւ է
 A005114  անձեռնմխելի թիւ է
 Alt   406  գործադրելիս կը ստացուի կիւրեղեան Ц գլխատառը
406 Էրնէ աստեղնեակի կարգային թիւն է
1599 թուական

1599 թուական, ոչ նահանջ տարի, 16րդ դարու 99րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1599 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1599 մահեր
Երիտասարդ կոմունիստ

«Երիտասարդ կոմունիստ», խորհրդային շրջանի հայկական շաբաթաթերթ, աւելի ուշ՝ եռօրեայ թերթ։ Հանդիսացած է Հայաստանի կոմունիստական երիտասարդական միութեան Կենտկոմի եւ Երեւանի գաւառային կոմիտէի օրգանը։
Լոյս տեսած է 1921-1923 թուականներուն։ Խմբագիրները եղած են՝ Ն․ Խերանեանը, Տ․ Խորունին եւ Տ․ Եկաւեանը։
«Երիտասարդ կոմունիստ»-ով կը սկզբնաւորուի Խորհրդային Հայաստանի կոմերիտական մամուլը։
Խաչ

Խաչ, քրիստոնեական խորհրդանիշ եւ պաշտամունքի առարկայ շատ կրոններու մէջ։ Խաչի ձեւը առաջացած է հինէն։ Խաչի երկրպագումը տարածում գտաւ հին կրօնական հաւատալիքներու մեջ։ Բազմաստուած կրօններէ անցաւ միաստուածներուն։ 

Բուդդայականները խաչը կը զարդարին «Բուդդայի ոտնահետքերը» եւ խաչը կը պատկերէին իրենց հմայիլներու մեջ.։
Քրիստոնեութիւնը եւս յուրացրեց Խաչի խորհրդանիշը եւ զայն կապեց Յիսուս Քրիստոսի խաչելությեան հետ։ Խաչը որպէս սուրբ խորհրդանիշ կը ճանչնան ուղղափառութիւնը, կաթոլիկութիւնը, լյութերականութիւնը։ Որոշ քրիստոնէական ուղղութիւններ չեն ընդուներ խաչի սրբութիւնը, օրինակ՝ բապտիստները, ատուենտիստները եւ շարք մը այլ բողոքական դաւանութիւններ։
Սազ

Սազ, լարային-կսմիթային նուագարան։ Տարածուած է Կովկասի եւ Մերձաւոր Արեւելքի մէջ։ Տանձաձեւ իրանը (թթենիէ կամ ընկոյզենիէ) ծածկուած է բարակ կափարիչով, որու վրայ կան ձայնադարձիչ անցքեր, կոթին զետեղուած են փարդաներ։ 
Լարերը մետաղեայ՝ բաժնուած են 3 կամ 4 երկանդամ կամ եռանդամ խումբերու։ Առաջին խումբը մեղեդիական նշանակութիւն ունի, 2-րդը՝ ձայնառութեան, 3-րդը՝ լրացուցիչ ներդաշնակային, մաս մըն ալ մեղեդիական։ 
Լարուածքը սովորաբար կուարտա-կուինտային է, փարդաներու օգնութեամբ կատարուող հնչիւնաշարը, որպէս կանոն, դիատոնիկ։ Կը Նուագեն ոսկրեայ կամ եղջիւրեայ կնտնտոցով՝ հարուածելով բոլոր լարերուն միաժամանակ, ուստի մեղեդին շարունակ կ'ուղեկցուի ներդաշնակային գունեղ հնչումով։ Դեմպրը զնգուն է, բայց փափուկ։ 
Հայաստանի մէջ սազը ընդհանրապէս աշուղական նուագարան է: Իր երգեցողութեանը սազով նուագակցած է, օրինակ Շիրինը։ 1925 թուականին Վ․ Բանին իր Արեւելեան սիմֆոնիկ նուագախումբի համար ստեղծած էր սազերու ընտանիք՝ ճուռա, չոնգուր, սազ-բարիտոն եւ բաս (ներկայիս գործածական չէ)։ Սազերու ունիսոն խումբ կիրառուած է Հայկական ժողովրդական երգի ու պարի պետական հաւաքոյթին մէջ (մինչեւ 1957 թուականը)։ 
Սազը յիշատակուած է «Սասունցի Դաւիթ» էպոսին մէջ։
Թէոտոր Հերզլ

Թէոտոր Հերզլ (եբր.՝ תאודור הרצל‎, հունգարերէն՝ Herzl Tivadar, 2 Մայիս 1860, Փեշտ Հունգարիա - 3 Յուլիս 1904, Աւստրիա), ծննդեան անուն՝ Պենիամին Զէեւ Հերզլ (եբր.՝ בִּנְיָמִין זְאֵב הֵרצְל‎, Հուզէհ ՀաՄէտինահ, թարգմանաբար՝ "Պետութեան կանխագուշակ"), հրեայ ազգութեամբ աւստրիա-հունգարացի լրագրող, հասարակական եւ քաղաքական գործիչ, սիոնականութեան հիմնադիր եւ Իսրայէլի պետութեան ստեղծման գաղափարի հեղինակներէն մէկը։Հերզլին անունը յատուկ նշուած է Իսրայէլի Անկախութեան հռչակագիրին մէջ:


== Կենսագրութիւն ==
Թէոտոր Հերզլ ծնած է ներկայի Հունգարիոյ Փեշտի հրէական թաղամասին մէջ ապրող աշխարհիկ ընտանիքի մը մէջ: Անոր հօր ընտանիքը ծագումով Սերպիայէն էր:  Անոնք այլասերած եւ գերմանախօս հրեաներ էին: Հայրը՝ Եաքոպ Հերզլը (գերմաներէն՝ Jakob Herzl, 1838-1902) շատ յաջողակ գործարար մը եղած է:Պատանի տարիքին Հերզլ ձգտած է երթալ Սուէզի ջրանցքը կառուցած Ֆերտինան տը Լեսըփսի (ֆրանսերէն՝ Ferdinand de Lesseps) հետքերով, սակայն գիտութիւններուն մէջ յաջողութիւն չգտնելով, զարգացում ապրած է մարդասիրական բնագաւառներուն մէջ:


=== Ուսում եւ Աշխատանք ===

Այս ձգտումը հետագային զինք հասցուցած է լրագրողի յաջողակ զբաղումին: Ամոս Էլոն զինք կը բնութագրէր իբրեւ եռանդուն գերմանասէր երիտասարդ մը , որ գերմանացիները կը տեսնէր իբրեւ Կեդրոնական Եւրոպային մէջ Kulturvolk (մշակութային ժողովուրդ) եւ կ'ընդունէր գերմանական Bildung գաղափարը եւ որմով կը պայմանաւորուէր տարուածութիւնը Կէօթէի եւ Շէյքսփիրի գործերու ընթերցանութեամբ, ինչ որ կրնար թոյլ տալ գնահատելու կեանքի լաւագոյն կողմերը եւ դառնալու բարոյապէս առաւել բարձր անձնաւորութիւն մը (Bildung տեսութիւնը հակած էր գեղեցկութիւնը բարիութեան նոյնացնելուն): Bildung-ի միջոցաւ Հերցլ կը հաւատայ, որ Հունգարիոյ հրեաները կրնան մէկ կողմ նետել «ամօթալի հրէական բնոյթը», ինչ որ հետեւանք էր բազմադարեան աղքատութեան եւ ճնշումներու, եւ դառնալ քաղաքակիրթ եւրոպացիներ, իրական Kulturvolk, ինչպէս գերմանացիները: 1878-ին իր քրոջ յանկարծակի մահէն ետք, ընտանիքը կ'անցնի Վիեննա, հոն, Վիեննայի համալսարանէն ներս Հերզլ իրաւագիտութիւն կ'ուսանի: Իբրեւ երիտասարդ իրաւաբան, Հերզլ կը դառնայ գերմանական ազգայնական Burschenschaft (եղբայրութիւն) միութեան անդամ, որուն նշանաբանն էր՝ Ehre, Freiheit, Vaterland (Պատիւ, Ազատութիւն, Հայրենիք): Հետագային իբրեւ բողոքի նշան, ան կը հրաժարի  կազմակերպութեան հակահրէականութեան դէմ:Վիեննայի համալսարանէն ներս եւ Սալզպուրկին մէջ կարճատեւ իրաւաբանական զբաղումէ ետք  ան կը հրապուրուի լրագրութեամբ եւ գրականութեամբ, իբրեւ լրագրող աշխատելով վիեննական լրագիրի մը մէջ եւ իբրեւ փարիզեան Neue Freie Presse-ի թղթակից, երբեմն յատուկ ուղեւորութիւններ կատարելով դէպի Լոնտոն եւ Կոստանդնուպոլիս: Հետագային ան կը դառնայ Neue Freie Presse-ի գրական խմբագիր եւ կը գրէ քանի մը կատակերգութիւններ եւ ողբերգութիւններ՝ Վիեննայի բեմերուն համար: Անոր վաղ աշխատանքները չէին արտացոլեր հրեաներու կեանքը: Անոնք ունէին թերթոնի բնոյթ, աւելի շատ նկարագրական, քան՝ քաղաքական:
Մելիքեանի Լուսանկարչական Տուն

Մելիքեանի լուսանկարչական տունը 19-րդ դարու վերջին - 20-րդ դարու սկզբին Պաքուի մէջ գործող լուսանկարչական տուներէն մէկն է։
Գտնուած է Տորգովայա ու Մարիինսկայա փողոցներու խաչմերուկներուն՝ Թագիեւ եղբայրներու տանը։ Ունէր բաժանմունք Բալախաններուն մէջ։ 1910-ի կէսերէն Կրիվայա ու Գորչակովսկայա 21 անկինը։ Մելիքեանի լուսանկարչական տունը շնորհուած է կայսր Նիկոլա Բ.-ի անունէն յուշանուէր։
Մելիքեանը ազգութեամբ հայ էր՝ Պաքուի մէջ գործող ազգութեամբ հայ բազմաթիւ լուսանկարիչներէն մէկը։


== Պատկերներ ==
Յովսէփ Իզմիրեանց

Յովսէփ Իզմիրեանց (1817-1883),ծնած է Ղըզլար՝ Ղազախստան։
Մեծատուն, ազգային բարերար, հիմնադիր՝ համանուն մրցանակի։
Յետ մահու կտակակատարն է՝ բարեկամը, Կարապետ Եզեան։Ազգին թողած կտակին մաս կը կազմեն՝

Օսմանեան հայերու մէջ գիտութիւն,արուեստներ եւ հայերէն լեզուի ուսում ծաւալել։
Մրցանակաբաշխութիւն հայոց պատմութեան եվ հայերէն լեզուագիտութեան մասին լաւագոյն երկասիրութեանց համար։
Իր ծննդավայրի Ղըզլարի Ս.Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ կը յանձնուի գումար մը, որու տոկոսները կը գործածուին տեղւոյն աղջկանց ծխական վարժարանին համար։1886-ին կտակի յանձնախումբը կ'ընտրուի Պոլսոյ Պատրիարքարանի մէջ,ատենապետն է՝ Գաբրիէլ Նորատունկեան,գանձապետը՝ Յովհանէս Էսաեան։Կարնոյ օրիորդաց ուսումնարանին մէջ կը բացուի ձեռագործի դասարան։
1887-ին կտակի յանձնաժողովը կը հրատարակէ մրցանակի առաջարկուող երկասիրութիւններու մասին պայմանները։Նոյն տարին Յուլիսին Ս.Թարգմանչաց տօնին որւ Պոլսոյ մէջ առաջին անգամ կը կատարուի Իզմիրեանցի Սահակ-Մեսրոպեան գրական մրցանակաբաշխութեան փառաւոր հանդէսը։
Զանազան հայ մտաւորականներ իրենց գործերով արժանացած են Իզմիրեանց մրցանակին։


== Աղբիւրներ ==
Հայ Դպրոցը Անցեալէն Դէպի Այսօր,Հրատարակութիւն՝ Ազգային Կեդրոնական Վարժարան,2017,էջ73
Յակոբ Մծբնացի

Յակոբ Մծբնացի (Մծբինի Սուրբ Յակոբ հայրապետ), 4-րդ դարու եկեղեցական, սուրբ (անյայտ, Մծբին (այժմ Նուսայպին-Թուրքիա) - 350), ծագումով ասորի, կը համարուի Մեծ Հայքի քրիստոնէութիւնը քարոզողներէն մէկը։ 


== Կենսագրութիւն ==
Հայ ժողովուրդին համար մեծ ժողովրդականութիւն վայելող սուրբ մըն է Սուրբ Յակոբ Մծբնայ հայրապետ: Կոչուած է Մծբնայ հայրապետ, որովհետեւ ծնած, մեծցած ու գործած է Մծբին քաղաքին մէջ, որ այսօր կը կոչուի Նուսէյպին, եւ կը գտնուի Թուրքիոյ հարաւ արեւելեան սահմանին վրայ, Սուրիոյ մօտ:
Երիտասարդութեան տարիները անցուցած է ուսումով եւ հոգեւոր կրթութեամբ: Կանուխէն քաշուած է անապատ, ինքզինք նուիրելով ճգնողական եւ աղօթքի կեանքին:
Մծբին քաղաքի առաջնորդը վախճանելէ ետք, ժողովուրդի փափաքին համաձայն կ'ընտրուի Մծբինի առաջնորդ, 320-ական թուականներուն:
Ան մասնակցած է Նիկիոյ Տիեզերական առաջին ժողովին, Արիոս հերետիկոսին դատապարտութեան եւ սրբազան հաւատքի պաշտպանութեան համար, երբ «Հաւատամք»ը խմբագրուեցաւ:Պատմութեան յայտնի առաջին անձնաւորութիւնն է, որ փորձած է բարձրանալ Արարատ լեռը։338 թուականին կազմակերպած է Հայրենի Մծբին քաղաքի 70-օրուան պաշտպանութիւնը պարսկական զօրքին դէմ։ Հայ Առաքելական Եկեղեցին Ս. Յակոբը դասած է սուրբերու շարքին: Անոր վարքը, որ գրած է Մար Աուգինը գրաբարէն թարգմանուած է եւ 1814 թուականին հրատարակուած է Վենետիկի Մխիթարեանները (Լիակատար վարք եւ վկայաբանութիւն սրբոց, հատ 10, Վենետիկ, 1814)։
Հայաստանի եւ աշխարհի տարածքին ստեղծուած են, գործած են եւ կը գործեն Սուրբ Յակոբ անունով շարք մը եկեղեցիներ:


== Սուրբ Յակոբի հրաշքներ ==
Սուրբ Յակոբի կեանքը լեցուն է հրաշագործ դրուագներով, որոնք կը վկայեն թէ որքան ժողովրդականութիւն վայելող սուրբ մը եղած է ան:
Սուրբ Յակոբի կեանքի հրաշքներէն հետաքրքրականը, սուրբին խիստ փափաքն էր Արարատ լեռ բարձրանալ, եւ Նոյեան Տապանը տեսնել: Երբ Ս. Յակոբ կը սկսի Արարատ լեռ բարձրանալ, գիշերը հասած տեղը կը քնանայ, որ յաջորդ առտու շարունակէ բարձրանալը: Ամէն առտու զարմանքով կը տեսնէ, թէ առաջին օրուան սկսած տեղն է տակաւին: Նոյն բանը քանի մը օր կրկնուելէ ետք, առաւօտ մը կ'արթննայ ու կը տեսնէ, թէ իր մօտ Նոյեան Տապանէն կտոր մը կայ, որ Աստուծոյ հրեշտակը բերած էր, իբրեւ վարձատրութիւն իր զօրաւոր հաւատքին:  


== Սուրբ Յակոբ Մծբնայ Հայրապետի Տօնի Յիշատակում ==
Հայաստանեայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին Սուրբ Յակոբ Մծբնայ հայրապետին տօնը կը յիշատակէ Դ. Յիսնակի Կիրակիին նախորդող շաբաթ օրը:


== Աղբիւրներ ==
«Սուրբ Յակոբ Մծբնայ Հայրապետ», Ուխտ հոգեւոր մատենաշար, Հալէպ:


== Արտաքին յղումներ ==
Սուրբ Հակոբ (Մծբնեցի) հայրապետ
1681 թուական

1681 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 81րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1681 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1681 մահեր
Լոս Անճելըս

Լոս Անճելըս (անգլերէն՝ Los Angeles, [lɒs ˈændʒələs], սպ.՝ Los Ángeles, [los ˈaŋxeles], հին անուններով՝ Լոս Անժելոս, Լոս Անժելես, Լոս Անխելես, յայտնի է նաեւ որպէս L.A. կամ City of Angels՝ Հրեշտակներու քաղաք), քաղաք ԱՄՆ-ու, Խաղաղական Ովկիանոսի ափին գտնուող Քալիֆորնիա նահանգիը ամենահայաշատ քաղաքն է։ Նահանգը ամենաշատ բազմութիւն ունեցողն է, իսկ երկրի երկրորդ ամենամեծ բնակչութեան տէր քաղաքն է (2009 թուականի Յուլիսի 1-ին ունէր 3 831 868 բնակիչ)։ Քաղաքը ընդունուած է համանուն շրջանի վարչական կեդրոնը:Լոս Անճելըսի բնակիչները կանուանուին «Angelenos» (էնճըլինոս)։Լոս Անճելեսը հիմնադրուած է 1781 թուականի Սեպտեմբերի 4-ին։ Հայերը կազմած են բնակչութեան 15 տոկոսը (600.000 մարդ)։
Լոս Անճելըս կը համարուի համաշխարhային ամենամեծ մշակութային, գիտական, տնտեսական, կրթական կենդրոններէն մէկը։ Քաղաքը նաեւ շարժանկարի, երաժշտութեան, հեռուստեսիլի և համակարգիչի խաղերու ոլորտի ճարտարարուեստի լաւագոյն կեդրոններէն մէկն է։


== Անուանում ==
Հիմնադրուած է Սպանացիներու կողմէ 1781 թուականին Մեքսիքայի տարածքին մէջ անուանուած է Pueblo de Nuestra Señora la Regina de los Angeles «հրեշտակներու թագուհի մեր տիրուհիի քաղաքը» (այսինքն՝ հրեշտակներու քաղաք)։ 1846-1848 թուականներուն Ամերիկա-Մեքսիքական պատերազմի ժամանակ քաղաքը գրաւած է ԱՄՆ-ը։
Այժմ պահպանուած են սկզբնական երկար անունէն միայն երկու բառերը՝ Los Angeles «հրեշտակներ»։


== Բնակչութիւն ==


== Տե՛ս նաեւ ==
Լոս Անճելըսի Հայերը


== Արտաքին յղումներ ==
Լոս Անճելըս Քաղաքի Պաշտօնական Կայքը (անգլիերեէն)
Լոս Անճելըսի Հայաստան Գլխաւոր Հիւպատոսութիւն
Ատրներսեհ (Աբխազիոյ թագաւոր)

Ատրներսեհ Շաւլիանի (7-րդ դար - 880-ականներ) Աբխազիոյ թագաւոր 880-888 թուականներուն: Յաջորդած է հօրը՝Յովհաննէս բռնապետին։ 888 թուականին գահընկեց եղած է Տիմիթրի Բ.-ի որդի Բագրատ Ա.-ի կողմէն (888-899):


== Ծանօթագրութիւններ ==

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Հաջորդականություւն
Աշուղական Արուեստը 14-18-րդ Դարերուն

Հայ երաժշտական արուեստը 14-18-րդ դարերուն, վառ ձեւով արտայայտուած է գուսան-աշուղական ստեղծագործութիւններու մէջ: Աշուղական արուեստը ձեւաւորուած է 16-17-րդ դարերուն: 
Նախապէս հայ աշուղները կը կոչուէին գուսաններ. անոնց մասին ամենահին տեղեկութիւնը 5-րդ դարէն է, եւ անոնց արուեստը գերազանցապէս հայկական էր: Երբ պետականութիւնը կորսնցուցած Հայաստանը ինկաւ պարսկական, արաբական եւ օսմանեան լուծին տակ, հայ գուսաններու արուեստը կրեց այդ երկիրներու աշուղներու արուեստի ազդեցութիւնը, եւ գուսաններն ալ անուանուեցան աշուղներ («աշըղ» արաբերէն կը նշանակէ սիրահար):
Գուսաններուն պէս, աշուղներն ալ երգի կատարումը կը նուագակցէին որեւէ ժողովրդային նուագարանով՝ սազով, քամանչայով, քամանիով, սանթուրով, թառով, նոյնիսկ ջութակով, որ քամանչայի պէս կը զետեղէին ձախ ծունկին վրայ: Աշուղներու երգերը բազմաբովանդակ էին՝ սիրային, բարոյախօսական, հերոսային, երգիծական, կատակային եւ այլն:
Աշուղները իրենց դասակարգային ծագումով եւ աշխատանքի վայրով կը բաժնուէին հետեւեալ կարգերու՝ պալատական, քաղաքային, գիւղական, պատմող, շրջիկ: Շրջիկ աշուղները թափառական կեանք կը վարէին եւ ընդհանրապէս կը կատարէին յայտնի աշուղներու երգերը, իսկ այն աշուղները, որոնք կը տիրապետէին որեւէ արհեստի, մեծ մասամբ կ'ապրէին քաղաքներու մէջ եւ նստակեաց կեանք կը վարէին: Օրինակ՝ աշուղական արուեստի առաջին մեծ ներկայացուցիչը՝ Նաղաշ Յովնաթանը (1661-1722), նկարիչ էր, իսկ Սայեաթ-Նովան (1717-1795), որ կը համարուի աշուղական արուեստի գագաթը եւ իր ժամանակի մեծագոյն երգիչը, ջուլհակ էր:
17-րդ դարուն տարբեր երկիրներու մէջ կը սկսին հիմնուիլ աշուղական դպրոցներ, որոնցմէ առաջինը Նոր-Ջուղայի հայ-պարսկական դպրոցն էր (17-րդ դարու առաջին քառորդին): Երկրորդը հայ-թրքական դպրոցն էր Կ. Պոլսոյ մէջ (1730-1870): Մեծագոյն համբաւ վայելած է Թիֆլիսի դպրոցը Սայեաթ-Նովայի գլխաւորութեամբ, որ կազմակերպուելով 18-րդ դարու 50-ական թուականներուն, գոյատեւած է մինչեւ 19-րդ դարու վերջ:
Աշուղները իրենց երգերը կը գրէին տարբեր բարբառներով եւ լեզուներով: Առաջին անգամ մատչելի գրական հայերէնով երգեր սկսած է գրել Նաղաշ Յովնաթանը:
Երուանդ Լալաեան

Երուանդ Ալեքսանդր Լալաեան (13 (25) Մարտ 1864, Գիւմրի, Երեւանի նահանգ, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն - 24 Փետրուար 1931(1931-02-24), Երեւան, Խորհրդային Միութիւն), հայ ազգագրագէտ, բանահաւաք, հնագէտ։


== Կենսագրութիւն ==


=== Կրթութիւն ===
1885-ին աւարտած է Թիֆլիսի Ներսիսեան դպրոցը եւ աշխատած է Ախալցխայի, Ախալքալաքի եւ Ալեքսանդրապոլի մէջ՝ որպէս ուսուցիչ։ 1894-ին, աւարտելով ճարտարագիտութեան համալսարանի հասարակագիտական բաժինը, ստացած է ըկկերային գիտութիւններու թեկնածուի աստիճան եւ 6 ամիս աշխատած է Վիեննայի Մխիթարեաններու մօտ։ Վերադառնալով Անդրկովկաս 1895-1897-ններուն դասաւանդած է Շուշիի թեմական դպրոցին մէջ։ Այստեղ համախմբելով ժամանակի լաւագոյն գիտական ուժերու հետ (Մանուկ Աբեղեան, Թորոս Թորամանեան, Հրաչեայ Աճառեան, Լէօ, Լեոն Մելիքսեթ-Բեկ, Ս. Լիսիցեան, Խ. Սամուէլեան, Ս. Զելինսկի եւն)՝ ձեռնամուխ եղած է «Ազգագրական հանդէս»ի ստեղծման (առաջին գիրքը լոյս տեսած է 1896-ին)։


== Արտաքին յղումներ ==
Մելիք-Փաշայան, Կ. Վ. (1964) Երվանդ Լալայան /Ծննդյան 100-ամյակի առթիվ/. Պատմաբանասիրական հանդես, № 3 . pp. 29-42.
Լալայանի մասին Հայաստանի պատմության թանգարանի կայքում
«Ազգագրական հանդես»
Ամունտսընի Ծով

Ամունտսընի ծով (անգլերէն՝ Amundsen Sea), ծով մըն է՝ Հարաւային Ովկիանոսէն ներս, Անթարքթիտա մայրցամաքի ափերուն մօտ:


== Տեղը ==
Տարածուած է Մերի Պերտի երկրի կղզիին կից. սահմանափակուած է արեւելքէն Թերսթընի կղզիով, իսկ արեւմուտքէն՝ Տարթի հրուանդանով: Վերջինէն արեւմուտք կը ձգուի Անթարքթիտայի խաղաղովկիանոսային ափը: Ծայրամասային ծով մըն է: Տարածքը 98.000 քառակուսի քմ է, միջին խորութիւնը 286 մեթր, իսկ առաւելագոյնը՝ 585 մեթր::


== Ընդհանուր ակնարկ ==
Ծովն իր անունն ստացած է նորվեկիացի բեւեռախւյզ Ռոալտ Ամունտսընի պատուին:


== Պատմութիւն ==
Ամունտսընի ծովը շատ խիստ եղանակային պայմաններով, դժուարամատչելի եւ քիչ այցելուող ծովերէն է: Ոչ մի նաւու չէ հաջողուած մօտնալ անոր ծովափին, քանի որ ան շրջափակուած է խաղաղովկիանոսային սառցե լերնազանգուածով: Հենց սա տեղին, 1774 թվականին, անյաջողութեամբ աւարտուած է Ճէյմզ Քուքի արշաւախումբը, երբ կը ցանկանար հետազոտել Անթարքթիտան: Թերսթոն թերակղզիին համեմատաբար մօտ հասած է ամերիկեան «Կլեթչըր» եւ «Պերթըն Այլընտ» սառցահատները (1960 թուականին), ինչպէս նաեւ «Ն. Փալմերը» (1993 թուականին): Ափերն ամբողջովին սառոյցներէն են:


== Բնութենական Պայմաններ ==
Ամբողջ տարուայ ընթացքին ծովուն վրայ կը փչէ մայրցամաքային սառն օդը: Ամունտսընի ծովը կլոր տարին պատուած է սառոյցով:
Ձմեռուան ծովուն վրայ օդի ջերմաստիճանը վրա շատ ցածր է: Ամենասառն ամիսներն են՝ Յունիսը, Յուլիսը եւ Օգոստոսը: Միջին ամսական ջերմաստիճանը Յուլիսին կը կազմէ -18-էն -28: Այստեղ օդի ջերմաստիճանը կախուած է քամու ուղղութիւնէն եւ արագութիւնէն: Փոթորիկներու ժամանակ հարաւային հատուածներին ջերմաստիճանը կը նուազէ մինչեւ -30-35 աստիճանը, իսկ հիւսիսային հատուածին՝ -40-50: Հիւսիսային քամիները մի փոքր կը ջերմացնեն օդը, քանի որ կը փչեն բարեխառն գոտիէն:
Ամառնային տաքացումները կարճատեւ են եւ քիչ: Համեմատաբար ջերմ ամիսներն են՝ Դեկտեմբերը, Յունուարը եւ Փետրուարը:
Ամունտսընի ծովուն ջուրերուն մէջ տարածուած են ձուկերը, որոնք որպէս կեր կը ծառայեն փենկվիններու եւ ալպաթրոսներու համար: Սառոյցներուն վրայ կը հանդիպում են ծովաշուններ եւ ծովառիւծներ: Սա ծովուն ամէնատարածուած կետը փոքր զոլաւորն է:


== Ծանօթագրութիւններ ==

Կաղապար:Ծովերու Ցանկ
Ժագ Պերլինըրպլաու

Ժագ Պերլինըրպլաու (անգլերէն՝ Jacques Berlinerblau, 6 Յուլիս 1966(1966-07-06), Պորտլենդ, Մեն, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), հրեայ կրօնաւոր՝ ռաբբի, պատմաբան, փրոֆէսօր հրէական քաղաքակրթութեան, «Ճորճթաուն» համալսարանին մէջ։
Հանրային Կառավարում Գիտական Հանդէս

Հանրային Կառավարում Գիտական Հանդէս, ընդգրկուած է Հայաստանի բարձրագոյն որակաւորման յանձնաժողովի (ՀՀ ԲՈՀ) սահմանած դոկտորական եւ թեկնածուական ատենախօսութիւններու հիմնական արդիւնքներու եւ դրոյթներու հրատարակման համար ընդունելի պարբերական գիտական հրատարակութիւններու ցուցակին մէջ։


== Աղբիւր ==
Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ
Այիոս Նիքոլաոս բերդ

Այիոս Նիքոլաոս բերդ (յուն․՝ Φρούριο Αγίου Νικολάου)․ Ռոտոս, Յունաստան։


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==
Կը գտնուի Մանտրաքիօ քարափը։ Կառուցուած է ԺԵ․ դարուն Ռոտոս իշխող Ասպնջական Ասպետներուն Ordo Hospitalis Sancti Johannis կողմէ։ Մինչեւ 1460, անոր տեղը կար Այիոս Նիքոլաոս եկեղեցին։
Բերդը 1480-ի պաշարումէն եւ 1481-ի երկրաշարժէն մեծ վնասներ կրած ըլլալով վերակառուցուած է։ ԺԷ․ դարուն կէսերուն բերդին առաստաղին վրայ կանգնեցուցած են փարոսը, որ մինչեւ այսօր կը գործէ։ 1998-ին սկսած են վերականգնման աշխատանքները։


== Պատկերասրահ ==