armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
100 (թիւ)

100 (հարիւր), բնական թիւ, 99-ի եւ 101-ի միջեւ


== Թուագիտութիւն ==
քառակուսի թիւ է՝ 100=102
տասնային համակարգի ամենափոքր եռանիշ թիւն է
 A000537  առաջին չորս ամբողջ թիւերու գումարի քառակուսին է՝ (1 + 2 + 3 + 4)2
 A076980  Լէյլանտի թիւ է՝ 26 + 62 = 100
 A005349  Հարշատ թիւ է
երկու հարազատ պարզ թիւերու գումար է՝ 100=47+53
առաջին ինը պարզ թիւերու գումարն է՝ 100 = 2 + 3 + 5 + 7 + 11 + 13 + 17 + 19 + 23
չորս յաջորդական խորանարդներու գումարն է 1³ + 2³ + 3³ + 4³
ամբողջ թիւի 1/100 մասը տոկոսն է


== Գիտութիւն ==
100 °C-ը ջուրի եռման ջերմաստիճանն է


== Մշակոյթ ==

100%-ը կը նշանակէ մեկ ամբողջութիւն
100 % (քորէայերէն՝ 백퍼센트)՝ հարաւքորէական տղաներու փոփ խումբ մըն է
100-ն են արժոյթներու ենթամիաւորները՝ մեկ հայկական դրամը 100 լումա է, մեկ վրացական լարին 100 թեթրի է եւ այլն


== Օրացոյց ==
Տարուայ 100րդ օրը Ապրիլ 10-ն է (նահանջ տարիներուն՝ Ապրիլ 9-ը)
100 տարին մեկ դարն է
9 Ապրիլ

9 Ապրիլ, տարուան 99-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 100-րդ) օրն է։


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
1930, Յարութիւն Լեւոն Քեհէեան, հայ ֆութպոլիստ, յարձակող, կիսապաշտպան։ Մարզական վաստակաւոր վարպետ։ Հայաստանի վաստակաւոր մարզիչ (մահ․՝ 2015)։


== Մահեր ==
1924, Մատթէոս Զարիֆեան, հայ բանաստեղծ (ծն.՝ 1894)։


== Տօներ ==
Վահրամ Կէորկով

Վահրամ Պորիս Կէորկով (1 Յուլիս 1938(1938-07-01), Փեաթիկորսք, Սթավրոփոլի երկրամաս, ՌԽՖՍՀ, Խորհրդային Միութիւն), գրող, բեմադրիչ, դերասան եւ լրագրող։


== Կենսագրութիւն ==
Վահրամ Կէորկով, ծնած է 1938 թուականին Փեաթիկորսք քաղաքին մէջ։ Աւարտած է Փեաթիկորսքի պետական մանկավարժական հիմնարկի բանասիրական բաժինը եւ Ա․ Լունաչարսկիի անուան ԳԻՏԻՍ թատերական արուեստի համալսարանի բեմադրիչի բաժինը։
Աշխատած է հեռուստատեսութեան մէջ (բազում հեռուստահաղորդումներու եւ հեռուստաֆիլմերու բեմադրիչ է, ինչպէս նաեւ 1970-ական թուականներուն վարած է «Բարի գիշեր, երեխաներ» հեռուստածրագիրը) եւ էստրադայի մէջ։ 2005 թուականին ՌԴ Գրողներու միութեան Մոսկուայի բաժնին մէջ լոյս տեսած է անոր «Ժամանակներու միահիւսումը» գիրքը։ «Մեր փողոցը» գրական ամենամսեայ ամսագրի մշտական հեղինակն է։ Հրատարակուած ստեղծագործութիւններու շարքին են «Վիսոցկին, Վերտիցկին․․․ եւ երկար գիշերը» (պատմուածք), «Հեռուստացոյցի էկրանին» (պատմուածք) եւ այլն։ 2008 թուականին գրող Եուրի Կուվալդինի «Կնիժնի սադ» հրատարակչութեան մէջ լոյս տեսաւ պատմվածքների, էսսեների եւ աւանդապատումներու «Романы бахт» գիրքը։ 2009 թուականին Եուրի Կուվալդինը հրատարակեց Վահրամ Կէորկովի աւանդապատումներու եւ պատմուածքներու նոր գիրքը՝ «Կեանքի էլիքսիր»։


== Ֆիլմագրութիւն ==


=== Բեմադրիչ ===


=== Դերերը ===


== Արտաքին յղումներ ==
Վահրամ Կէորկովը narod.ru կայքին մէջ (ռուս.)
Ваграм Кеворков. ТАМ, ГДЕ ВЕТЕР. эссе
Ваграм Кеворков. ГОДЫ НА ТV
Վանական Վարդապետ

Յովհաննէս Վանական Վարդապետ Տաւրուշեան, հայ պատմագիր մը 13-րդ դարէն։


== Կենսագրւթիւն ==
Իր անունը վիճելի կը մնայ։ Ըստ ոմանց անիկա պարզապէս կը կոչուէր վանական վարդապետ (տե՛ս ասօր մասին՝ Վանական Վարդապետ), իսկ ըստ այլոց՝ Յովհաննէս Վանական վարդապետ։ Ծնած է 1181-ին Աղուանից երկրի Տաւրուշ գաւառին մէջ, որուն համար կոչուած է Տաւրուշեցի։ Նախ կ'աշակերտէ իր Պողոս եղբօր և ապա Մխիթար Գօշի՝ Գետիք վանքին մէջ, ուրկէ կը ստանայ վարդապետական գաւազան։ Վանական վարդապետ յայտնի է իբրև շինարար, ներհուն ուսուցիչ և ուսեալ սերունդ պատրաստող անձնաւորութիւն մը։ Անիկա իր հայրենի գաւառին Տաւրուշի մէջ հիմնադիրը կ'ըլլայ Խորանաշատ վանքին, ուր սեփական մեծ դպրոց մը կը հիմնէ և իբրև մեծ ուսուցիչ կը հասցնէ աշակերտներ, որոնց մէջ նշանաւոր են Կիրակոս Գանձակեցի, Վարդան Պատմիչ, և Մաղաքիա Աբեղա պատմիչները։ Խորանաշատի վանքը 1125-ին կ'աւերուի Խորազմներու Շահ Չալալէտտինի կողմէ, ապա՝ 1236-ին թաթարական արշաւանքներու հետևանքով։ Վանական վարդապետ նոյն թուին թաթարներու ձեռքը գերի կ'իյնայ իր աշակերտ Գանձակեցիի հետ։ Ինքը կ'ազատի և կ'անցնի Տփղիս 1236-ին։ Կը վերադառնայ և կը նորոգէ Խորանաշատի վանքը միշտ շարունակելով իր ուսուցչապետական գործը։ Իր մահը տեղի կ'ունենայ 1251-ին, 70-ամեայ հասակին մէջ։


== Գործերը ==
Թէպէտ Վանական վարդապետ զբաղած է ուսուցչական և գրողներ պատրաստելու գործով, նաև ատեն ունեցած է գրելու գործեր, որոնք եթէ իր ուսուցչութեան չափ կարևոր չեն, այնուամենայնի արժանի են յիշատակուելու։ Ձեռագրած մատենադարաններէն յատկապէս Երևանի՝ հետզհետէ երևան կ'ելլեն իր անունով մանր գործեր, որոնց ամբողջական ցուցակը տեսնել Աճառեանի անձնանուններու բառարանի մէջ, (Գ. հատոր էջ 588-589)։ Դժբախտաբար ցարդ չէ գտնուած իր մէկ կարևոր գործը, «Պատմուտիւն Թաթարաց», որ կորսուած է և որ յատուկ կերպով կը յիշուի Կիրակոս Գանձակեցիի կողմէ։ Մեզի հասած յիշատակելի գործերը հետևեալներն են.

Մեկնութիւն Յոբայ, Զաքարիա և Եզեկիէլի,
Բացայայտութիւն Աբբակումայ,
Վասն անքուն որդանց,
Յաղագս Տարեմտին, կարևոր տոմարական աշխատութիւն մը, որ հրատարակուած է «գիտական նիւթերու ժողովածու» ի թիւ մէկին մէջ։


== Աղբիւր ==
Ուսումնական Ծրագիր 1960 ական թուական Հալէպ։
Տիգրան Սարաֆեան (Հ.Մ.Մ.)

Տիգրան Սարաֆեան, երկարամեայ ազգային գործիչ: Սոցիալ Դեմոկրատ Հնչակեան Կուսակցութեան Կեդրոնական Վարչութեան երկարամեայ անդամ, Հայ Մարմնամարզական Միութեան (Հ.Մ.Մ.) երկարամեայ ատենապետ եւ Հ.Մ.Մ.-ի պատմագիրքերու հեղինակ: Ան Միջին Արեւելքի Հայ համայնքներէն ներս երկար տարիներ ծառայեց սփիւռքահայ երիտասարդութեան հայրենասիրական դաստիարակութեան գործին:Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի ընթացքին, ան դրական չէզոքութեան քաղաքականութեան կնքահայրերէն մին էր, որուն պատճառով լիբանանահայութիւնը եւ հայկական թաղամասերը նուազագոյն վնասով դուրս եկան:


== Կենսագրութիւն ==
Տիգրան Սարաֆեան ծնած է Պէյլան, 1927-ին, փոքր տարիքէն անդամակցելով Հ.Մ.Մ.-ի եւ Ս.Դ.Հ.Կ.-ի շարքերուն: Ան 20 տարիներ ստանձնած է Հ.Մ.Մ.-ի Կեդրոնական Վարչութեան ատենապետի պաշտօնը, իսկ 1985-2009 տարիներուն հինգ Կեդրոնական Վարչութիւններու Ատենապետ, իր միութենական առաքելութեամբ ան գտնուած է Հ.Մ.Մ.–ի կազմակերպական գրեթէ բոլոր շրջանները եւ լուրջ աշխատանք տարած է անոր բազմազան յանձնախումբերէն ներս, ամենայն բծախնդրութեամբ եւ պատասխանատուութեան գիտակցութեամբ: Ան իր կեանքին մեծ մասը անցուցած է ՀՄ.Մ.-էն ներս, գլխաւորաբար ծառայելով սկաուտական եւ երիտասարդական շարքերուն:
Տիգրան Սարաֆեան եղած է կուսակցութեան կեդրոնական վարչութեան անդամ եւ Լիբանանի շրջանի Վարչական մարմնի երկար տարիներու անդամ:
Տիգրան Սարաֆեան Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի տարիներուն կարեւոր դերակատարութիւն ունեցաւ հայկական թաղամասերու պաշտպանութեան եւ ազգային համերաշխութեան մթնոլորտի պահպանման գծով, յատկապէս հայկական կուսակցութիւններուն կողմէ «պատերազմի միացեալ մարմինի» ատենապետն էր:
Կեանքի վերջին տարիներուն Ընկ. Սարաֆեան հասցուց գրելու Հ.Մ.Մ.-ի պատմութիւնը` երկու հատորներով:

Վեթերան ընկեր, երկարամեայ ազգային գործիչ Տիգրան Սարաֆեան մահացաւ 7 Հոկտեմբեր 2020-ին, Միացեալ Նահանգներու մէջ:


== Աղբիւրներ ==
Ոչ Եւս Է Ընկ. Տիգրան Սարաֆեան
Տիգրան Սարաֆեան Հ.Մ.Մ.–ի 100 տարուան պատմութեան 80 տարիներուն պատմագիրն է:
Ձայնարկութիւն (խօսքի մաս)

Ձայնարկութիւն, Զգացում արտայայտող բառերը կը կոչուին  ձայնակութիւններ կամ միջարկութիւններ։
Ձայնարկութիւնները կ՛արտահայատեն ուրախութիւն, տհաճութիւն, վիշտ, հրճուանք, վախ, հիացում, տհաճութիւն, ափսոսանք եւ այլն․ ջա՜ն, օ՜հ, ո՜ւյ եւ այլն։
Որոշ ձայնարկութիւններն կ՛արտայայտեն խօսողին կամքը՝ հրաւիրելով խօսակիցին ուշադրութիւնը. ա՛յ, հէ՜յ, օ՜ն եւ այլն։
Ձայնարկութիւններ են նաեւ նմանաձայնութեամբ կազմուած բառերը՝ ճի՜ւ ճի՜ւ, ճը՜ռռ, բը՜զզ եւ այլն։


== Ձայնարկութիւններու գործածութիւնը ==
Ձայնարկութիւններու վրայ կը տրուի երկարացման նշան կամ շեշտ՝ վա՜յ, ո՜հ, ուխա՜յ եւ այլն։
Ձայնարկաութիւնները նախադասաութեան անդամ չեն ըլլար։ Անոնք կրնան դրուիլ  նախադասութեան սկիզբը, վերջը կամ մէջտեղը՝ բոլոր պարագաներուն ալ՝ ստորակէտով տրոհուելով։
Ձայնարկութիւնները կոչական անուններէն երբեմն ստորակէտով չեն բաժնուիր։
Որոշ ձայնարկութիւններն կը կապուին նախադասութեան անդամներուն հետ եւ ստորակէտով չեն բաժնուիր անոնցմէ։
Դաւիթ Քոբայրեցի

Դաւիթ Քոբայրեցի, հայ աստուածաբան եւ փիլիսոփայ, 12-րդ դարու ականաւոր եկեղեցական գործիչ:


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 12-րդ դարու կէսերուն Քոբայր գիւղին մէջ (այժմ Թումանեան քաղաքի վարչական տարածքին մէջ)։ Կրթութիւն ստացած է Հաղպատավանքի մէջ՝ Պետրոս եւ Վարդան վարդապետերու մօտ: Այնուհետեւ ինքը արժանացած է վարդապետի կոչման, դարձած է իր ժամանակի մշակոյթի ամենամեծ գործիչներէն մէկը: Ժամանակակիցները անոր կը մեծարէին «հարգարժան եւ իմաստուն վարդապետ»: 1198-1203-ններուն կը ճամբորդէ Կիլիկեան Հայաստան, ուր գաղափարական կռիւ կը մղէ կաթոլիկամետ հոգեւորականներու դէմ։ Մասնակցած է Լոռիի (1205) եւ Անիի (1207) եկեղեցական ժողովներուն։ Հարուստ գրական ժառանգութիւն ձգած է. անոր հեղինակած աշխատութիւններէն 17-ը մինչեւ մեր օրերը հասած են: Քոբայրեցիի շատ աշխատութիւններ իրենցմէ մեկնութիւններ կը ներկայացուին՝ յիշատակարաններ, որոնք այս կամ այն աշխատութեան գրելու անհրաժեշտութեան մասին կը բացայայտուին։ Քոբայրեցիի շատ յիշատակարաններ մեզ հասած են «Յիշատակարաններու գիրք» ժողովածուին մէջ՝ կազմուած Գրիգոր Որդի Աբասիոյ կողմէն († 1221): Մեծ կարեւորութիւն ունի 1179-ին Դաւիթի գրած յիշատարականը, ուր մանրամասն կը նկարագրէ Անդրկովկասի մէջ իր ժամանակի իրադարձութիւնները։ Այս գրառումը կարեւոր աղբիւր է 1177-ին վրացական արքայ Գէորգի III-ի դէմ Օրբելի իշխաններու ապստամբութիւնը ուսումնասիրելէ ետք:
Մահացածէ մօտաւորպէս 1220-ին եւ թաղուած է Հաղբատավանքի զանգակատան մօտ։ Տապանագիրը կը վկայակոչէ. «Աստ շիրիմն է մր հոգեւոր հօր, Դաւիթի, Քոբայրեցի վարդապետի»: Քոբարեցիի շիրիմը ներառուած է Հայաստանի Հանրապետութեան կողմէն պահպանուող պատմական յուշարձաններու ցանկին մէջ:


== Դաւիթ Քոբայրեցիի մեկնութիւնները ==
«Մեկնութիւն Հոբի գիրքի»
«Մեկնութիւն Եսաիիւ գիրքի»
«Մեկնութիւն Մատթէոսի աւետարանի»
«Պատճառներ եւ խօսքի մեկնութիւն Գրիգոր Նազիանզացիի»
«Խոսքի պատճառներ Գրիգոր Նյուսացիի»
«Սկիզբ եւ պատճառ Գրիգոր Նիւսացիի «Մանկութեան մասին» ստեղծագործութեան մասին»
«Սկիզբ եւ պատճառ Գրիգոր Նիւսացիի «Մարդու կառուցուածքի մասին» ստեղծագործութեան մասին»
Փիլոն Ալեքսանդրացիի աշխատութիւններու մեկնութիւններ
Բարսեղ Կեսարացիի աշխատութիւններու մեկնութիւններ
Դաւիթ Անյաղթի աշխատութիւններու մեկնութիւններ
Կեղծ-Դիոնոսեան արեոպագի աշխատութիւններու մեկնութիւններ


== Ծանօթագրութիւններ ==

Կաղապար:Հայկական գիր և գրականություն
Խոսրով Ներսէսեան

Խոսրով Ներսէսեան (1 Մայիս 1917(1917-05-01), Դիդիմոտիկա, Evros Regional Unit, Արեւելեան Մակետոնիա եւ Թրակիա, Յունաստանի՝ Մակետոնիոյ եւ Թրակիոյ Ապակեդրոնացած վարչատարածք․, Յունաստան), գրագէտ եւ հրապարակագիր, գրական անունով՝ Գիսաւոր։ 

Ներսէսեան ծնած է Թրակիոյ մայրաքաղաք Ադրիանապոլսոյ Օրեսթիաս կոչուած արուարձանին մէջ: Հայրը՝ Ներսէս Ներսէսեան, եղած է բնիկ պարտիզակցի ու մեծցած Պոլիս: Մայրը՝ Վերգինէ, բնիկ պոլսեցի:
Բ. Աշխարհամարտէն ետք, ընտանիքը կը հաստատուի Թրակիոյ Տիտիմօթիքա քաղաքը եւ Խոսրով կը սկսի յաճախել Արամեան Ազգային Վարժարանը: Յետագային Ֆրանսայի մէջ կը հետեւի տնտեսագիտութեան դասընթացքի:
Ուսանողութեան օրերէն աշխատակցած է հայերէն զանազան հրատարակութեանց: Շրջան մը Լիոնի մէջ եղած է հայերէն լեզուի ուսուցիչ:
Խոսրով Ներսէսեան ծառայած է հայ խմբագիրի մը յատուկ անսակարկ եւ ամբողջական նուիրումով: Իր խմբագրական աշխատանքներու ծիրին մէջ ազգային մտահոգութիւններէ թելադրուած, նիւթեր ընտրած էր դէմքեր ու դէպքեր, ու անոնց շուրջ հիւսած իր այնքան փնտռուած «Տոմսեր»ը:
Տարիներու ընթացքին Խոսրով Ներսէսեան գործած էր աւագ խմբագիրներ Ռ. Դարբինեանի, Գ. Մխիթարեանի, Ե. Խաթանասեանի, Մ. Օզանեանի եւ Մ. Թէօլէօլեանի հետ ու բերած իր մասնակցութիւնը: 
Մահացած է 1989-ին։
Միքայէլ Չէլէպի Տիւզ

Միքայէլ Չէլէպի Տիւզ (21 Յունուար 1786 – 1819):
Ծնած է 21 Յունուար 1786–ին։ Երբ Գրիգոր Չէլէպի պաշտօնի անցաւ փողերանոցին մէջ ինքն ալ պատասխաանատու վարիչ եղաւ փողերանոցի ոսկւոյն վրայ։
Միքայէլ հաշուեկշիռը հաւասար չկրցաւ բերել, եւ Հալէթէ եւ ուրիշներէ եղած պահանջներուն ի գոհացում մեծ գումարներուն գանձումները յարմարագոյն ժամանակի մը սպասած ատեն, գրէթէ տարի մը կ՛անցնի։
«Իր պաշտօնավարութեան երկրորդ տարին է որ հաշիւ կը պահանջուի եւ ահա մէջտեղ կ՛ելլէ հաշիւներու անհաւասար վիճակը, այն ատեն Պէզճեան՝ Գրիգոր Չէլէպիի կը վազէ եւ կշռոյն պակասը լեցնել կը խոստանայ, միայն թէ պայմանաւ որ ոսկւոյն վրայ դրուողները հանուին եւ նոյն պաշտօնը իրեն Պէզճեանի յանձնուի» կը գրէ Հ. Մէնէվիշեան, մինչդեռ ստոյգն այն է թէ բարեկամներու Թախանձագին անսալով Պէզճեան դիմած է կարգադրելու համար հաշիւները, սակայն ուշ էր արդէն։
Արդէն դրեցինկք թէ եկեղեցի գտած էին Տիւզեանց ապարանքէն, այդ եկեղեցւոյն զգեստները եւ պատկերները ամէնքն ալ Հայոց Պատրիարքարանը զրկուած եմ։
Պէրպէրեանի մէջ կը կարդանք, թէ եթէ փափագէին Հայ ամիրաները եւ հարուստները միաբանելով կարող էին զանոնք փրկել գլխատումէ։
1819–ի Հոկտեմբեր 2–ին Միքայէլ Չէլէպի եւ իր հօրեղբօրորդին Մկրտիչ Չէլէպի կախուեցան Եէնի-գիւղի իրենց ծովեզերեայ ապարանքին պատուհանէն։
Ամբողջ Հայ Ազգը կ՝ ողբայ ազնիւ Տիւզեանց մահուան վրայ, այլ չենք գիտեր թէ ինչո՞ւ նոյն օրը Գանտիլլի Տավուտեան Անտօնի տան մէջ խնջոյք կը կազմեն Թընկըրեան Յակոբ եւ Յովսէփ, Գըլճեան Գրիգոր եւ Գօլէճեան քահանաներու զաւակներ, ուրախանալով Աբբայական ուխտին պաշտպաններուն մահուան առթիւ։
Գլխատուած երեք եղբայրներու եւ Մկրտիչ Չէլէպիի գերեզմաններն կը գտնուի Գուրու Չէշմէ, Թէեւ արձանագրութիւններ չկան բայց պատրաստուած են Հ. Ղուկաս Վ. Օղուլուխեան կողմէ որոնք են.


== Աղբիւրներ ==
«Մասեաց Աղաւնի» (1857)
«Յիշատակարան» (կազմուած Վ. Գ. Զարդարեանի կողմէ)
Զապորոժիէ

Զապորոժիէ (ուքր.՝ Запоріжжя), քաղաք Ուքրանիայի հարաւային մասին մէջ, Դնեպր գետի ափին։ Կարեւոր արդիւնաբերական, ֆինանսական, տնտեսական եւ մշակութային կեդրոն է Ուքրանիայի հարաւ մասին մէջ։ Տարածքը 278 քմ² է, իսկ բնակչութիւնը՝ 770000 մարդ (2012 թուականի տուեալներով)։


== Բնակչութիւն ==


=== Ազգային կազմ ===
2001 թ-ին Զապորոժիէի ազգային կազմը ունէր հետեւեալ տեսքը՝։

Շփման հիմնական լեզուն ռուսերէնն է։ Փաստաթղթային գործերը կը կատարուին ուկրաիներէնով։


== Ծանոթագրութիւններ ==


== Արտաքին յղումներ ==
Զապորոժիիէ քաղաքապետարանի կայք էջ Կաղապար:Ref-ua
Վահան Վարդանեան (բժիշկ)

Վահան Դաւիթի Վարդանեան, արեւմտահայ բժիշկ, Հայոց Ցեղասպանութեան զոհ։


== Կենսագրութիւն ==
Վահան Վարդանեան, ըստ տարբեր տուեալներու՝ ծնած է 1877, 1880 կամ 1882 թուականին, Սեբաստիոյ նահանգի Սեբաստիոյ գաւառի Տիւրիկ գաւառակի՝ Զմառա աւանին մէջ, բժիշկ Պաղտասար Վարդանեանի եղբայրն է։
1907 թուականին աւարտած է Պէյրութի Սեն Ժոզեֆ ֆրանսական համալսարանի դեղագործական բաժինը։ Սեբաստիոյ մէջ ունեցած է սեփական դեղատուն եւ դեղագործ աշխատած։ Ամուսնացած է ու եղած ընտանիքի տէր։ Եղած է Սեբաստիոյ ՀՅԴ Կեդրոնական կոմիտէի կարկառուն դէմքերէն։
1915 թ.–ի Մարտին կամ Ապրիլին ձերբակալուած են դեղագործ Վահանը, Մշեցի Մարտիրոսը, Յովհաննէս Փոլատեանը եւ ուրիշներ։ Մի քանի օր անց, Սեբաստիայէն դուրս, գաղթի ճամբուն վրայ, Մաշարլար Երի վայրին մէջ, Սեբաստիոյ արիւնարբու նահանգապետ Մուամմերին հրահանգով՝ թուրք ոստիկան-զինուորներու ձեռքով, ընտանիքի անդամներու եւ ընկերներու հետ սրախողխող է արվել՝ մօտ 35 տարեկան հասակին։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
Համբարձումեան Վահան, Գիւղաշխարհ, Փարիզ, 1927։
Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
Հայրապետեան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործութեան պատմութիւնից, Երեւան, 1990։
Համբարձումեան Վահան, Գիւղաշխարհ, Երեւան, 2000։
Յարման Արսէն, Հայերը օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։
Խաչատրեան Լ., Բաբլումեան Ա., Ցուցակ հայոց ցեղասպանութեան զոհերի (1915 - 1923 թթ.), գիրք 1, Սեբաստիոյ նահանգ, Երեւան, 2004։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
30 Յունուար

30 Յունուար, տարուան 30-րդ օրն է։

 29 Յունուար  30 Յունուար  31 Յունուար 


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
1898, Հայկ Եազմաճեան, հայ բժիշկ, հոգեբոյժ, մանկավարժ, գիտնական, ազգային եւ հասարակական գործիչ (մահ.՝ 1975)։


== Մահեր ==
1768, Պաղտասար Դպիր, հայ բանաստեղծ, երաժիշտ, գիտնական, հրատարակիչ, ազգային եւ կրթական լուսաւորման շարժման գործիչ, եղած է նախակենդանացման շրջանի առաջնորդ դէմքերէն  (ծն.՝ 1683)։


== Տօներ ==
Առաքէլ Պէյ Նուպար

Առաքէլ Պէյ Նուպար (1826 - 1858), եղբայրն է Եգիպտոսի վարչապետ՝ Նուպար Փաշայի։ Առաքէլ Պէյ Եգիպտոսի մէջ ստացած է զանազան կարեւոր պաշտօններ եւ 1856 թուականէն սկսեալ, իբրեւ կուսակալ, Սուտանի Խարթումի եւ Ֆէզ Օղլու գաւառաներուն վրայ։ Իր հանճարով եւ ճարտարութեամբ Եգիպտոսի փոխարքայութեան ճարտարագոյն պաշտօնակալներէն մին էր։ Առաջին անգամն էր, որ Քրիստոնեայ մը Սուտան կը ղրկուէր եւ այդ բանին պատճառը այն էր, որ վերին Եգիպտոս աքսորավայր մը նկատուած էր. Մեհմետ Ալի Փաշա հոն գացած եւ վերադարձին առաջարկած է, որ հոն բարեկարգուի։ Պաշտօնեաները կը մերժեն Սուտան երթալ նկատելով, որ հոն ղրկուիլը աքսոր կը նշանակէ, Մեհմետ Ալի Փաշա բոլոր պաշտօնեաներուն կ՝ առաջարկէ կուսակալութեան պաշտօն, նկատելով անոնց մերժումը կը դիմէ Առաքէլին ըսելով թէ Մուսուլմանները այդպիսի կարեւոր պաշտօն մը կը մերժեն, բայց դուն կ՛ընդունիս։ Առաքէլ Պէյ պատասխանած է «Եթէ կը հաճիք ղրկել, ես անձնուիրաբար կ՛երթամ»։ Առաքէլ Պէյ կը մեկնի Սուտան, բայց ժողովուրդը դիտողութիւն կ՛ընէ, թէ ինչպէս Քրիստոնեայ մը հոն կը ղրկուի։
Մեհմետ Ալի Փաշա գնահատելով պէյին արժանիքը, կը վերահաստատէ զինքը իր պաշտօնին մէջ, ուր կը վարէ կատարեալ ձեռնահասութեամբ մինչեւ մահը (1858), որ յառաջ եկած է տեղւոյն աննպաստ կլիմայէն։ Իր մահուան առթիւ La Presse d'Orient հետեւալ գնահատականը գրած է։
«Նուպար Փաշայի եղբայրը 1856-ին անուանուած էր Խարթումի, Սուտանի եւ Ֆէզ Օղլու գաւառներուն ընդհանուր կուսակալ եւ իր՝ հանճարովը, ճարտարութեամբ եւ պատուով կը կառավարէր . Առաքել պէյ Եգիպտոսի փոխարքայութեան ճարտարագոյն պաշտօնակալներէն մէկը կը համարուէր։ Սայիտ Փաշա իր ընտրութեանը վրայ մեծապէս գոհ մնացած էր։ Առաքէլ Պէյ հրաման ընդունած էր Գահիրէ գալ իր եղբայրը տեսնելու համար, հոն վախճանեցաւ։ Այս կորստեան դժուարաւ տեղը պիտի լեցուի»։
Թաղուած է Աղեքսանդրիոյ եկեղեցւոյն շրջափակը։


== Աղբիւրներ ==
«Մասեաց Աղաւնի» (1857)
«Յիշատակարան» (հեղինակ՝ Վ. Գ. Զարդարեան)
Մոսկուաի Ձուենդնօյ Պուլեւարտի Կրկէս (Նիքոլինի Կրկէս)

Մոսկուայի Ձուենդնոյ Պուլեւարտի կրկէսը (Tsvetnoi Boulevard), կամ Նիքոլինի կրկէսը (Nikulin's), կը գտնուի Tsvetnoi Boulevard, Tverskoy District կեդրոնական Մոսկուա: Անիկա  եղած է քաղաքին միակ կրկէսը մինչեւ 1926 եւ 1971, եւ մինչեւ այսօր մեծ հռչակ վայելող կրկէս մըն է:
20 Հոկտեմբեր 1880-ին շէնքը բացուած է եւ կոչուած է Սոլոմոնոսքի (Solomonsky) Կրկէս: Ռուսաստանի ամէնէն հին կրկէսը կը համարուի: Տարբեր անուններով ճանչցուած է Խ.Ս.Մ-ի ընթացքին, որուն թատերախումբը 1939-ին պարգեւատրուած է Լենինի շքանշանով:
Իր գործունէութեան ընթացքին ամէնէն հռչակաւոր ծաղրածուներէն եղած են Քարանտաշ (Karandash), Օլէկ Փոփով (Oleg Popov), եւ Եուրի Նիքուլի (Yuri Nikulin): Նիքուլի  տասնհինգ տարի ղեկավարած է կազմակերպութիւնը: Կառոյցին դիմաց տեղադրուած է Նիքուլինի յուշարձանը, որուն որդին ղեկավարած է կրկէսը իր մահէն ետք: 1990-ականներու վերջաւորութեան Վալէնդին Կնէօշեւ (Valentin Gneushev) կրկէսին պարողներէն էր:
Վերջին ներկայացումը հին կառոյցին մէջ տեղի կ'ունենայ 13 Սեպտեմբեր 1985-ին, անիկա շատ զգայացունց երեկոյ մը կ'ըլլայ բոլորին համար:
Հետագային նոր կրկէսին շէնքը կը կառուցուի հին շէնքին տեղը, նորակառոյց կրկէսը կ'օժտուի արդի արհեստագիտական սարքերով, նոր գրասենեակներով, հանդերձարաններով եւ անասուններու  պահեստներով: 29 Սեպտեմբեր 1989-ին «Բարեւ, Հին Կրկէս» (Hello, Old Circus) առաջին ներկայացումը տեղի կ'ունենայ նորակառոյց շէնքին մէջ:
Այսօր Մոսկուայի Հին Կրկէսը գործող է եւ կրնայ  ընդգրկել 2000 հանդիսատես:
Զարթօնքի շարժման պարբերական մամուլ

Զարթօնքի շարժման պարբերական մամուլը, զարթօնքի ներթափանցումը մամլոյ մէջ։
Ա․ Գիրքերու հրատարակութեան կողքին, ճամբայ ելած էին պարբերաթերթերը, «Ազդարար»՝ 1794–ին, Մատրաս «Դիտակ Բիւզանդար»՝ 1822–ին, Պոլսի «Շտեմարան»՝ 1822–ին, Կալկաթա, եւ այլն։ Առաջինը՝ գրաբար, միւսները՝ յաջորդաբար Պոլսոյ եւ Նոր Ջուղայի ժողովրդական լեզուով, անշուշտ տակաւին օտար բառերով խառն եւ անմշակ։ Առաջին այս թերթերը մեծ մասամբ ունեցած են դաստիարակչական-բարոյախօսական բովանդակութիւն եւ ոճ։
Բ․ 1850 թուականի շուրջ հրատարակուող թերթերը կը բազմանան։ Պոլիս, Զմիւռնիա եւ Վենետիկ լոյս տեսնող այս թերթերը, ինչպէս «Մասիս», «Արշալոյս Արարտեան», «Մեղու», «Բազմավէպ», ունին նոր որակ․ անոնց լեզուն արդէն բաւական մշակուած արեւմտահայ աշխարհաբարն է։ Նոր որակի այս երեւոթը, նոյն 1850–ական տարիներուն, կը դիտուի նաեւ դէպի Արեւելք՝ Հնդկաստանի, Ռուսիոյ եւ Կովկասի հայ մամլոյ՝ Կալկթայի «Ազգասէր»ին, Մոսկուայի «Հյուսիսափայլ (ամսագիր)|Հիւսիսափայլ»ին կամ Թիֆլիսի «Կռունկ»ին մօտ։ Այս թերթերը, իւրաքանչիւրը՝ ըստ իր գաղափարական դիրքին, կը դնեն հարցեր՝ ազգային-հանրային, բանասիրական-գրական եւ այլն։ Ու յաճախ պատասխանատուութեան խոր զգացումով մը կը քննարկեն զանոնք, միանգամայն առաջարկելով հանրային գործի ու զարգացման նոր ուղղութիւններ։
 Թատրոն 

Առաջին թատերական կտորները, յաճախ կրօնա-բարոյական բնոյթով գործեր, մեծ մասամբ՝ թարգմանութիւն, կը բեմադրուին առաջին դպրոցներուն մէջ կամ շուրջը՝ Վենետիկ, Զմիւռնիա,Պոլսի,ապա՝ Կալկաթա եւ Մատրաս, Թիֆլիս,Նոր Նախիջեւան․․․, 1850–ի շուրջ, թատերական շարժումը կը տարածուի․կը բազմանան միութենական ու դպրոցական թատերախումբերը՝ Վենետիկէն ու Պոլիսէն մինչեւ Մոսկուա, Կովկաս եւ Հնդկաստան։ Բայց մինչեւ 1860-70–ական թուականները, թատրոնը պիտի մնայ դպրոցական մակարդակի վրայ ու հետապնդէ զուտ ազգակային-դաստիարակչական նպատակներ, զուրկ գեղարուեստական արժէքէ։


==== Նահապետ Ռուսինեան 1819-1876 ====
«Ազգն իր հին կորուսած լեզուին տեղ ունի այսօր, եթէ ոչ կատարեալ, գէթ բաւական գործածելի արդի լեզու մը, ազգային, զոր շատ մարդիկ իրարմէ քիչ տարբերութեամբ կը գրեն, եւ հասարակութիւնը աւելի ու աւելի՝ վարժ ու անուշ կերպով կը խօսի։ Անբնական ու անհնարին է ամբողջ ազգի մը ռամիկին՝ քանի մը ուսումնականներու հասակցած իր հին լեզուն սովորեցնել․․․(Պէտք է) ռամկին խօսած լեզուով գրել»։


===== Գրիգոր Օտեան 1834-1887 =====
«․․եւ Ազգը՝ առաջին բառն էր, զոր արտասանեցին Պալեան եւ Ռուսինեան, երբ միացան տողերս գրողին հետ»։ «Այդ օրերուն՝ Ազգը վարչութեան պէս բան մը ունէր, լեզուի պէս բան մը, ու դպրոցի պէս բան մը։ Սոքա ձեռն արկին կերպարանել այս երեք բաներն, որ երեք էական պայմաններն են ազգային յառաջադիմութեան։ Այս ձեռնարկութենէն ծնած Սահմանադրութիւնը, Ուղղախօսութիւնը եւ 1854-ի Ուսումնական խորհուրդը, աւելի երկունք, տքնութիւն եւ զոհողութիւն պատճառած են հեղինակաց, քան(1863–ի) սահմանադրութիւնը․․․»։
«Երբ այնքան տարիներէ ետք մտքովս կը յածիմ այն ժամանակներուն մէջ, ուր լաւ պատերազմը պատերազմեցանք,․․․ երբ աչքիս առջեւ կը բերեմ այնքան խոչընդոտները, այնքան սպառնալիքները, այնքան ահ ու դողը, կը պատէ զիս ու կ'ըսեմ․-Ի՛նչ վեհ է երիտասարդութիւնը»։


====== ԱՂԲԻՒՐՆԵՐ ======
«Արդի Հայ  գրականութիւն» Մ. Իշխան
«Հայ  գրականութիւն»  Ս.Սիմոնեան
Միքայէլ (անձնանուն)

Միքայէլ, աստուածաշնչային ծագումով հայկական արական անուն մըն է։ Կը ծագէ եբր.՝ מי כמו אלוהים‎ («մի քմոյ էլոհիմէ) արտայայտութենէն, որը թարգմանաբար կը նշանակէ՝ «Ո՞վ կայ Աստծուն նման»։


== Անունը Կրողներ ==
 
Միքայէլ Արամեանց (1843, Արցախ-1924, Թիփղիս) մեծահարուստ գործարար
Միքայէլ Լորիս-Մելիքով (ռուս.՝ Михаил Тариэлович Лорис-Меликов, 1825-1888, Նիս) հայազգի զաւրավար
Միքայէլ Յակոբեան (1925-1983) խմբագիր
Միքայէլ Մանուէլեան (1877-1944) դերասան եւ արձակագիր
Միքայէլ Միանսարեանց (1830 Թիփղիս-1880 Սանքթ Փիթըրսպուրկ) մատենագէտ
Միքայէլ Նալպանտեան (1829-1868) գրող եւ բանաստեղծ
Միքայէլ Չամչեան (1738-1823) պատմաբան, լեզուաբան, աստուածաբան
1962 թուական

1962 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 62րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1962 ծնունդներ


==== Յունուար ====
13 Յունուար Փաթրիք Տէմբսի Patrick Galen Dempsey ամերիկացի դերասան


==== Մարտ ====
05 Մարտ Սիմոն Աբգարեան Simon Abkarian ֆրանսահայ դերասան
24 Մարտ Կարօ Քահքէճեան (զ.1993) Արցախի պատերազմի մասնակից


==== Օգոստոս ====
10 Օգոստոս Սուզան Քոլինզ Suzanne Collins ամերիկացի գրող եւ հեղինակ
12 Օգոստոս Քրիս Պոհճալեան Chris Bohjalian ամերիկահայ վիպագիր


==== Դեկտեմբեր ====
05 Դեկտեմբեր Թաթա Սիմոնեան երգիչ, երգահան
29 Դեկտեմբեր Քարլես Փուճտեմոն Carles Puigdemont i Casamajó կատալոնացի լրագրող եւ քաղաքական գործիչ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1962 մահեր


==== Փետրուար ====
18 Փետրուար Գրիգոր Զամպաքճեան (ծն.1889 Ռումանիա) արուեստաբան


==== Հոկտեմբեր ====
13 Հոկտեմբեր Գաբրիէլ Երանեան (ծն.1827 Կ.Պոլիս) երաժիշտ, երգահան


==== Դեկտեմբեր ====
20 Դեկտեմբեր Էմիլ Արթին (-եան Emil Artin ծն.1898 Աւստրիա-Հունկարիա) աւստրիացի թուաբանագէտ


==== Անստոյգ օրով՝ ====
Արշակ Ալպօյաճեան (ծն.1879 Կ.Պոլիս) բանասէր, պատմաբան
Մալխաս (Արտաշէս Յովսէփեան, ծն.1877) վիպասան գրող


== Արտաքին յղումներ ==
1962-ը Պատմութեան մէջ(անգլերէն)Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1962(անգլերէն)
24 Դեկտեմբեր

24 Դեկտեմբեր, տարուան 360-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 341-րդ) օրն է

Տարուան աւարտին կը մնայ 7 օր


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==
1952․ Անտոն Կազէլ, հայազգի հրապարակագիր, խմբագիր, բանաստեղծ, արձակագիր եւ քաղաքական գործիչ (ծն․1899)


== Տօներ ==