Օրորա Մարտիկանեան

Արշալոյս (Օրորա) Մարտիկանեան (անգլերէն՝ Aurora (Arshaluys) Mardiganian, 12 Յունուար 1901(1901-01-12), Չմշկածագ, Թունջելիի մարզ, Թուրքիա - 6 Փետրուար 1994(1994-02-06), Լոս Անճելըս, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), ամերիկահայ յուշագիր, դերասանուհի եւ Հայկական Ցեղասպանութենէն վերապրող։


== Կենսագրութիւն ==
Բուն անունով՝ Արշալոյս Մարտիկեան, Օրորա Մարտիկանեան եղած է բազմանդամ ընտանիքի մը երրորդ զաւակը։ Հայրը զբաղած է գիւղատնտեսութեամբ եւ մետաքսագործութեամբ։
Մեծ Եղեռնի օրերուն, ականատես դարձած է իր հօր սպանութեան, այնուհետեւ՝ աքսորի ճանապարհներուն, կորսնցուցած մայրը, քոյրերն ու եղբայրները եւ ենթարկուած բազմազան չարչարանքներու: 14 տարեկան աղջնակը վաճառուած է գերիներու շուկան (առեւանգուած եւ ծախուած է իբրեւ գերի Անատոլիոյ մէջ) եւ որոշ ժամանակ մնացած է թուրք եւ քիւրտ աղաներու հարեմներուն մէջ։ Մարտիկանեան լեռնային ճամբաներով հասած է Էրզրում, որ Փետրուար 1916-ին գրաւուած էր ռուսական զօրքերուն կողմէ։ Անցած է  Թիֆլիս (Վրաստան), այնուհետեւ՝  Ս. Փեթերսպուրկի ու Օսլոյի ճամբով, յաջողած է հասնիլ Միացեալ Նահանգներ՝ Նիւ Եորք, Մերձաւոր Արեւելքի Նպաստամատոյցին օգնութեամբ։


== «Յօշոտուած Հայաստան» (Ravished Armenia) ==
Նիւ Եորքի մէջ, կը հանդիպի Հենրի Կէյցին, որ երիտասարդ գրող մըն էր։ Ան իր հովանաւորութեան տակ կ'առնէ Արշալոյսը եւ կը փափաքի գրի առնել անոր պատմութիւնը։ Գիրքը լոյս կը տեսնէ անգլերէն լեզուով՝ «Յօշոտուած Հայաստան» կամ «Յափշտակուած Հայաստան» անուան տակ (անգլերէն՝ Ravished Armenia կամ երկար անունով՝ Ravished Armenia; the Story of Aurora Mardiganian, the Christian Girl, Who Survived the Great Massacres (1918):


== «Հոգիներու Աճուրդ» (Auction of Souls) ==
Այս գիրքը հետագային օգտագործուած է բեմագրութիւն մը գրելու համար, որ արտադրուած է իբրեւ շարժանկար 1919-ին «Հոգիներու աճուրդ» անունով, որուն մէջ Մարտիկանեան ստանձնած է գլխաւոր դերը, մարմնաւորելով իր իսկ անձը: Ժապաւէնը կազմուած է 20 վայրկեաննոց 8 բաժիններէ եւ 531 տեսարաններէ, որոնք կը ցուցադրեն այն բարբարոսութիւնները, որոնց ենթարկուած է հայ ժողովուրդը:  
Նիւ Եորքի մէջ այս շարժանկարը առաջին անգամ կը ցուցադրուի 16 Փետրուար 1919-ին, Փլազա Պանդոկին մէջ, ուր ներկայ էին հանրայայտ անձնաւորութիւններ, ինչպէս՝ Տիկ. Օլիվըր Հարիման եւ Պարոն Ճորճ Վանտըրպիլթ, որոնք ներկայացած են իբրեւ Ամերիկեան Հայերու եւ Սուրիացիներու Նպաստի Կոմիտէի (American Committee for Armenian and Syrian Relief) ներկայացուցիչներ։«Հոգիներու աճուրդ» շարժանկարը կը ներկայացնէ զոհերուն խաչերու վրայ գամուիլը։ Սակայն, 70 տարիներ ետք, Մարտիկանեան կը յայտնէ շարժանկարին պատմաբան Anthony Slide-ին, թէ այդ տեսարանը ճշգրիտ չէր, այլ՝ «խաբկանք»։ Ան կ'ըսէ. «Թուրքերը այդպէս չըրին, այլ շինեցին սրածայր խաչեր, որմէ ետք աղջիկներուն հագուստները պատռտելով հանեցին եւ բռնաբարեցին զանոնք, ապա աղջիկները նստեցուցին այդ սուր, մասնաւորապէս պատրաստուած տախտակներուն վրայ, հեշտոցին ճամբով։ Այդ էր ահաւոր մահապատիժներէն մէկը, ահա թէ որո՛նք են թուրքերը։ Ամերիկացիները շարժանկարը պատրաստած էին աւելի քաղաքակիրթ ձեւով։»


== Անձնական կեանք ==
1920-ին Մարտիկանեան կ'ամուսնանայ եւ կ'ապրի Լոս Անճելըսի մէջ մինչեւ մահը, 6 Փետրուար, 1994։


== Գրականութիւն ==
Slide, Anthony. Ravished Armenia and the Story of Aurora Mardiganian. Jackson, Ms.։ University Press of Mississippi, 2014.
Taylor Eugene L., Krikorian Abraham T. (2010)։ «'Ravished Armenia: Revisited:' Some Additions to a 'A Brief Assessment of the Ravished Armenia Marquee Poster'»։ Journal of the Society for Armenian Studies 19 (2): 179–215 


== Արտաքին յղումներ ==
Ravished Armenia (անգլերէն)