armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Աւնի Իսհագ


== կենսագրութիւն ==
Աւնի Իսհագ, ծնած է 1860-ին Դամասկոսի ջարդերէն քանի մը ամիս առաջ, Զուլմաթեան ընտանիքին պատմականը արդէն իսկ ըրինք, եւ այս առթիւ կրկնելու հարկ չկայ, փոքրիկ Աւնի Դամասկոսի Լազարիստներու քանի մը տարի յաճախելէ յետոյ, ընտանեօք կը փոխադրուի Պէյրութ ու հերագրատան մէջ պաշտօնեայ կ'ըլլայ, ինքնաշխատութեամբ, իր եղբօր Էտիպին հետ յամառ ընթերձման շնորհիւ օր ըստ օրէ կը զարգանայ, ժամանակ մը յետոյ կը հրաժարի պաշտօնէն եւ կը միյանայ իր եղբօր Էտիպին, որ կամաւոր աքսորեալ մըն էր արտասահման՝ իր ազատական գաղափարներուն եւ ջերմ հայրենասիրական քերթուածներուն համար, պարբերաբար կը գտնուի Եգիպտոս որպէս թերթի խմբագիր, Ագգայի Ատեանին պետ, Նապուլուսի դատարանին խորհրդատու, Երուսաղեմի եւ Պեյրութի դատարաններու պետ, կ'ըլլայ յայտնի փաստաբան, Արաբերէնի կը թարգմանէ Օսմանեան Կայսրութեան Ոճրադատ Ատեանի Օրէնադրութիւնը պէտք եղած լուսաբանութիւններով, կ'ըլլայ Պէյրութի քաղաքապետարանի փաստաբանը, ինչպէս նաեւ պետական այլ հաստատութեանց փաստաբան։
Իր ծառայութիւնը մեծապես կը գնահատուի եւ Օսմանեան կառավարութիւնը Օսմանիէի շքանշան կուտայ իրեն, իսկ Թունուզի կառավարիչն ալ Ա.կարգի շքանշան մը։
Սահմանադրութեան հռչակումին, դատարանի խորհրդատու կը նշանակուի, Ֆրանսացիներու գրաւման առթիւ բազմաթիւ բարձր պաշտօններ կ'առաջարկուին իրեն, սակայն ինք կը մերժէ ու հանրային կեանքէ քաշուած տիպար մեծ հօր մը կեանքը կ'ապրի ընտանիքին մէջ
:
Սաատի

Սաատի (պարսկերէն՝ ابو محمد مُصلِح‌ الدین بن عَبدُ الله سعد شیرازی, 1210, 1213, 1175 կամ 1184, Շիրազ, Ֆարս, Խորեզմի թագավորություն - 9 Դեկտեմբեր 1292, Շիրազ, Իրան), ամբողջական անունը Ապու Ապտալլահ Մօսլէհ Ուտ Տին Սաատի, երբեմն ալ Սաատի Շիրազեցի (Պարսկերէն՝ سعدي شيرازي, Սաատի Շիրազի) պարսիկ բանաստեղծ եւ արձակագիր։


== Կենսագրական գիծեր եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է 13-րդ դարուն, Շիրազի մէջ (Պարսկաստան): Իր ուսման ընթացքը աւարտած է 30 տարեկանին: Ուսման համար ճամբորդած է Պաղտատ, որ այն ատեն մտաւորական զարգացման համբաւին գագաթնակէտին հասած էր: Հոն հարուստ ազնուականի մը առատաձեռնութեան շնորհիւ յաջողած է «Նիզամիյյէ» հանրայայտ անձնական վարժարանը մտնել: Պաղտատի ժամանակակից Նիզամիյյէ ճեմարանին ուսուցիչներէն Շեմսէտտինին ձօնած է իր բանաստեղծութիւններէն քանի մը հատը, որոնցմէ այնքան շատ գոհ մնացած ուսուցիչը, որ Սաատիին ամսաթոշակ յատկացուցած է իր քսակէն:
Սաատի շատ աստուածավախ եւ բարեպաշտ եղած է։ Իր գործերը իմաստալից բարոյական խրատներով լեցուն են: Ճամբորդած է Թուրքիա եւ Սուրիա, իր ճամբորդութեան միջոցին ունեցած տպաւորութիւնները գրած է իր գիրքերուն մէջ:


== Երկեր ==
Ան 22 գիրք գրած է պարսկերէն լեզուով, նաեւ գրած է Արաբերէնով (ոտանաւորներ), երբեմն Պարսկերէնին հետ խառնելով, երբեմն ալ զուտ Արաբերէն: Սաատիին հռչակաւոր գործերն են`

«Վարդենիք» (Կիւլիստան), հանքաւորուած արձակի առաջին նմոյշը։
«Բուրաստան» (Պուսթան) եւ այլն։ Զոր կը համարուի Սաատիի ժամանակներուն ընկերային յարաբերութեանց հայելին։Քնարական բանաստեղծութեանց մէջ, Սաատին փայլած է իր հանճարի ողջ հմայքով, կատարելութեան հասցուցած է Ղազալը (Պարսկերէն՝ غزل, սիրային ոտանաւորներ)։ Անոնց թիւը 184 է, ունին սիրային երբեմն նաեւ բարոյախրատական եւ իմաստասիրական (փիլիսոփայական) բնոյթ։
Իր բանաստեղծութիւնները օտար լեզուներու թարգմանուած են:
Սաատիի երկերու լիակատար ժողովածոյի՝ Քոլլիյյաթ (Պարսկերէն՝ كلّيات) քննական բնագիրը ՌՋԽԹ (1949) թուականին լոյս տեսած է Թէհրանի մէջ։ Անուանի գրականագէտ Մոհամմատ Ալի Ֆորուղիի աշխատասիրութեամբ։
Հրանդ Գըլըճեան

Գըլըճեան Հրանդ (ծն․՝ 1896, Սեբաստիա), Փրոֆ. ջութակահար:
Ուսումը առած է տեղւոյն Ամերիկեան Գոլէճին մէջ։ Ջութակի իր առաջին փրոֆէսօրը եղած է Նշան Պէկեան: Հ. Գըլըճեան մատաղ հասակին ցոյց տուած է երաժշտութեան փայլուն կարողութիւն, այդ նկատելով է որ թելադրած է անոր Պէկեան՝ պարզ մեղեդիներ շարադրել եւ ինքը 12 տարու պատանին քաջալերուած՝ գրած է Սեփաստիոյ Արամեան վարժարանի քայլերգը:
Հետեւած է նաեւ Ազգ. Արամեան վարժարանի Զ. կարգին, ուսանելու համար Հայ եկղ. պատսութիւն, մատենագրութիւն եւ հայկական երաժշտութիւն, միեւնոյն ատեն պաշտօնավարելով յիշեալ վարժարանին մէջ:
Համաշխարհային պատերազսին իր կեանքը ազատած է խիստ դժուարին զինուորական եզական մը անսխալ ձայնագրելուն փոխարէն:
1920-1923 իբր երաժշտութեան դաստիարակ պաշտօնավարած է Գոնիայի Ճէնանեան Գոլէճին մէջ։ 1924-1929 նոյն պաշտօնով դասախօսած է N.E.R,ի Յունաստանի Կեդրոնական Որբանոցին մէջ ի Սիրա:
1938 կը գտնուի Պուէնոս Այրէս ուր 1932էն ի վեր կը պաշտօնավարէ Հայ Կեդրոնի «Արսլանեան» վարժարանին մէջ՝ իբր տեսուչ:
Իր երաժշտական հեղինակութիւններն են․

Արամեան վարժարանի Քայլերգը
Վարդանի մահը
Վահագնի ծնունդը
Հայկակներու Որորանը,
Հովուական պարեր
Պարտէզին մէջ (գարնանային)
Հայու վիշտը


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Գ․, էջ 505:
1667 թուական

1667 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 67րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1667 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1667 մահեր
Համբարձում Համբարձումեան

Համբարձում Համբարձումեան, (1890 - 1915), Էսայեանէն եւ Կեդրոնական վարժարանէն ընթացաւարտ, լրագրող։
Սահմանադրութեան օրերուն լրագրող եղած է «Սուրհանդակ»ի խմբագրատունը.յետոյ անցած է «Ազատամարտ»ի, մինչեւ անոր խափանումը՝ յօդուածները գրելով տնտեսական եւ պետական-օրէնսդրական խնդիրներու մասին։Աշխատակից «Լա Թիւրքի», «Լ.Հէրալտ»ի եւ թղթակից «Պ.Թակէպլաթ»ի, «Ք.Ձայլունկ»ի եւ «Իւմանթէ»ի։ Սղագրութեան արուեստ սորվելով՝ գրաւոր քննութեամբ Եւրոպայէն ստացած է վկայական ու պատուանշան Դաշնակցական։


== Աղբիւրներ ==
Յուշարձան Ապրիլ Տասնմէկ, Թէոդիկ, Կ.Պոլիս, 1919
Աւետիս Զարիֆեան

Աւետիս Զարիֆեան, հայ դեղագործ։
Ստացած է դեղագործական կրթութիւն եւ աշխատած է որպէս դեղագործ։ Կ. Պոլսոյ Գում Գափու թաղամասին մէջ ունեցած է սեփական դեղատուն։ Եղած է Կ. Պոլսոյ դեղագործներու միութեան հիմնադիր անդամներէն մէկը։ Յայտնի եղած է որպէս հանրային գործիչ։
1915 թուականին բանտարկուած է Կ. Պոլսոյ կեդրոնական բանտէն ներս, ուրկէ աքսորուած է Չանղըրը։ Անունը փորագրուած է Չանղըրըի բանտին մէջ հաւաքուած համրիչին՝ 99 հատիկներէն մէկուն վրայ։ Գեհենէ փրկուելով՝ վերապրած է։ 1936 թուականին տեղափոխուած է Փարիզ։


== Գրականութիւն ==
Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ., Հայ գողգոթան, Վիեննա, 1922։
Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ., Հայ գողգոթան, Երեւան, 1991։
Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։
Աւագեան Կարինէ, Եղեռնայուշ մասունք կամ խոստովանողք եւ վկայք խաչի, Երեւան, 2002։
Աւագեան Կարինէ, «Չանղըրըի 1915 թ. ապրիլի 11, Յիշատակ»… Թանգարանային ցուցանմոյշը, «Հանդէս Ամսօրեայ», 2008, հ. 1-12։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Նինա Խաչատուրեան

Նինա Խաչատուրեան (անգլերէն՝ Nina Katchadourian, 1968, Ստենֆորդ, Քալիֆորնիա), ամերիկահայ արուեստագէտ։ Կը յղանայ իր անցնական աշխատանքները, որոնք կ՛օգնեն զարգացման, թարգմանութեան, հանրային տարածքներուն հետ առնչուող թեմաներ։ Անոր աշխատաանքները բազմիցս ցուցադրուած են, որոնցմէ է 2008-ին Սան Տիեկոյի ժամանակակից արուեստի թանգարանին մէջ անոր անհատական վիտէոի կարգումը։


== Կենսագրութիւն ==
1989-ին աւարտած է Պրաուն համալսարանի Վիզուալ արուեստի եւ գրականութեան ու հասարակագիտութեան հիմնարկը, 1993-ին՝ Քալիֆորնիայի համալսարանի Սան Տիէկո Վիզուլ արուեստի բաժինը, 1996-ին Whitney թանգարանին մէջ անցած է անհատական ուսուցման ծրագիր։

Նինա Խաչատուրեան աշխատած է քանդակի, լուսանկարչութեան, վիտէոի եւ ձայնային տիրոյթներու հետ կապուած գործերով։ Նինա, օդի թռիչքի երկար ժամերը Ֆոտոստեղծագործութիւններ ստանալու համար կ՛օգտագործէր։ Ան կը ոգեղնչուէր օդանաւէն երեւցող տեսարաններով։ 2010-ին Աթլանթա թռիչքի ժամանակ Նինա Խաչատուրեան iPhone-ով սկսած է Seat Assignment ֆոթոշարքը։
Նինա սենդուիչներու մնացորդներով բնութեան պատկերներ կ՛ըստեղծէր։ Զուգարանի թուղթերն ու անձեռոցիկները կը վերածէ 17-րդ դարու հոլանտական կտաւներու հերոսուհիներու, որ կ՛անմահացնէ սելֆիներով։
Նինա Խաչատուրյանի ստեղծագործությունները ներկայացված են Սան Ֆրանցիսկոյի Catharine Clark պատկերասրահում։


== Արտաքին Յղումներ ==
Nina Katchadourian Personal home page for Katchadourian
Special Feature: A Conversation with Nina Katchadourian in September 2008.
Nina Katchadourian: One Chase Manhattan Plaza Artforum, March 2007.
A Closer Look Brown Alumni Monthly article.
Airplane Lavatory Self-Portraits in the Flemish Style
Պահեցողութիւն կամ Ծոմապահութիւն

Պահեցողութիւն կամ ծոմապահութիւն, կը նշանակէ՝ ժամանակ մը կամովին հրաժարիլ մարմինին հաճելի եւ անհրաժեշտ եղող սնունդէն: Ծոմապահը սգաւոր մըն է եւ կ'ուզէ ցաւ քաշել իր հոգւոյն համար, որ դատապարտուած է կորսուելու իր մոլութիւններուն եւ մեղքերուն պատճառով:
Պահեցողութիւնը հաւատացեալին համար ինքնամփոփումի, ինքնաքննութեան եւ ինքնասրբագրութեան ժամանակամիջոց մըն է, որու ընթացքին անդադար աղօթելու է Աստուծոյ իր մեղքերու քաւութեան համար:
Ներկայիս առհասարակ պահք բռնել կը նշանակէ օրուան ընթացքին մսեղէն եւ իւղոտ կերակուրներէն հրաժարիլ, եւ սնանիլ բանջարեղէնով կամ ընդեղէնով:
Սկզբնական շրջաններուն պահքը միայն ծոմապահութիւն էր եւ ֆիզիքապէս տկար եղողները չէին կրնար կատարել: Ուստի եկեղեցին յարմար տեսաւ որ այդպիսիները բանջարեղէն եւ ընդեղէն ուտելով անցընեն իրենց պահեցողութիւնը եւ հրաժարին միայն մսեղէն կամ իւղոտ կերակուրներէ: Թելադրելի է, որ հաւատացեալներ ծոմապահութեան կամ պահքին պատճառով ծախսերէն կրճատուած գումարները յատկացնել աղքատներուն կամ բարի նպատակներու:
Ծոմապահութիւնը կամ պահքը զղջումի, խոստովանութեան եւ ապաշխարութեան ընկերն են: Հոգեւորապէս միշտ արթուն մնալու համար յաճախ անհրաժեշտ է ծոմապահութիւնը:
Հաւատացեալ ժողովուրդը ուղղելու, չափաւորութեան եւ ժուժկալութեան վարժեցնելով եւ առաւել Աստուծոյ մօտեցնելու համար եկեղեցին հաստատած է պահքի օրեր: Պահքը թէեւ պարտաւորիչ չէ սկզբունքով, սակայն եկեղեցւոյ վերին իշխանութիւնը հարկ եղած պարագային իր ժողովուրդը որկրամոլութեան ախտէն եւ կերուխումներուն յառաջացուցած մեղքերէն ձերբազատելու համար իրաւասութիւն ունի պահքի օրեր հաստատելու եւ անոնց գործադրութիւնը հետապնդելու: Այդպիսի պարագաներուն հաւատացեալ ժողովուրդին պարտականութիւնն է հնազանդիլ իր առաջնորդներուն եւ կատարել անոնց թելադրանքները յօժարակամ սրտով:
Չորեքշաբթի եւ Ուրբաթ օրերը նշանակուած են պահքի օրեր: Չորեքշաբթին յիշել կու տայ Քրիստոսի մատնութիւնը, իսկ Ուրբաթ օրը յիշատակութիւնն է Քրիստոսի չարչարանքներուն:
Հայաստանեայց եկեղեցւոյ կողմէ սահմանուած պահքի օրերուն գլխաւորագոյնը քառասնօրեայ Մեծ պահքն է, որուն կը յաջորդեն Ս. Զատկի Աւագ շաբթուան պահքի օրերը: Ս. Ծննդեան, Վարդավառի, Ս. Աստուածածնի, Խաչվերացի, Վարագայ խաչի տօներն ալ ունին իրենց շաբաթապահքերը: Կան նաեւ Առաջաւորաց, Յիսնակի եւ կարգ մը սրբոց պահքի օրերը:
Պահքի օրերուն հաւատացեալներուն թոյլատրելի չէ խրախճանք կամ հարսանիք կատարել, որովհետեւ այդ օրերը յատկացուած են մեղքերու համար սուգ պահելու եւ ապաշխարելու:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Աշակերտին Դասացուցակը, 1700 Ամեակ, Տպագրութիւն՝ Համազգայինի Վահէ Սէթեան Տպարան։
Ռոպերթ Պախչաճեան

Ռոպերթ Պախչաճեան, հայ քիմիագէտ: Զբաղուած է գիտական մշակումներով: Հեղինակ «Պայմոտըլ օքսիտէյշըն՝ տարասեռ եւ համասեռ հակազդեցութիւններու զուգորդումը» անգլերէն լեզուով ծաւալուն մենագրութեան:Պախչաճեան նախաձեռնողն ու գլխաւոր խմբագիրն է բնագիտական քիմիագիտութեան քանի մը գիտական մատենաշարերու, որոնք լոյս տեսած են համաշխարհային առաջնակարգ գիտական հրատարակչութիւններու կողմէ:


== Կենսագրութիւն ==
Ռոպերթ Պախչաճեան ծնած է 1957 Կիւմրի: Հայ քիմիագէտ: 1979թ. աւարտեր է Երեւանի պետական համալսարանի քիմիայի կաճառը: Գիտական աշխատանքով զբաղուեր է ՀՀ ԳԱԱ Քիմիական ֆիզիքայի հիմնարկին մէջ։ 1996թ. շարունակեր է գիտական գործունէութիւնը Ֆրանսայի Գիտական հետազոտութիւններու ազգային կեդրոնի եւ Էքս-Մարսէյլի համալսարանի մէջ։ Իր գիտական մշակումներու արդիւնքները կը կիրառուին քիմիական արդիւնաբերութեան ոլորտի առաջատար այլազգի ընկերութիւններու կողմէն:
Ռոպերթ Պախչաճեան գիտական համագործակցութեան սերտ կապեր ունի Հայաստանի գիտութիւններու ազգային ակադեմիոյ Ա. Բ. Նալպանտեանի անուան բնագիտական քիմիագիտութեան ուսումնարանին հետ, ուր աշխատած է մինչեւ Ֆրանսա հաստատուիլը:
Մարսէյլի մէջ «Հայ կենսագրական կեդրոն» հասարակական կազմակերպութեան կողմէն հրապարակուեր է «21-րդ դարու սկիզբի նշանաւոր հայերը. ներդրում ժամանակակից քաղաքակրթութեան մէջ» գիրքը, որ կազմեր է հայ գիտնական Ռոպերթ Պախչաճեանը:
Այդ մասին ասվում է Հայաստանի Սփյուռքի նախարարության հաղորդագրության մեջ: Գիրքը հրատարակվել է երկու լեզվով` հայերեն եւ անգլերեն` 400 տպաքանակով:


== Ռոպերթ Պախչաճեանի Աշխատութիւնը իբրեւ դասագիրք ներառուած է ուսումնական ծրագիրներուն մէջ ==
Քիմիագէտ Ռոպերթ Պախչաճեանի Պայմոտըլ օքսիտէյշըն՝ տարասեռ եւ համասեռ հակազդեցութիւններու զուգորդումը» անգլերէն լեզուով ծաւալուն մենագրութիւնը, Պելճիքայի Կանտի համալսարանի քիմիական ճարտարագիտութեան փրոֆէսըր Ժ. Դիպոյի առաջարկով, իբրեւ դասագիրք ներառուած է ուսումնական ծրագիրներուն մէջ՝ ուսանողներուն յանձնարարուող գրականութեան ցանկով:
Գիրքը վերջին տասնամեակներու միակ հիմնարար աշխատութիւնն է այս բնագաւառէն ներս: Անիկա հասցէագրուած է յատկապէս բնագիտական քիմիագիտութեան բնագաւառի գիտնականներուն, ճարտարագէտներուն, ուսանողներուն, ինչպէս նաեւ բոլոր անոնց, որոնք հետաքրքրուած են այս բնագաւառի հիմնախնդիրներով:
Գիրքը կրնայ ծառայել նաեւ իբրեւ դասագիրք համալսարաններու բնագիտական մասնագիտութիւններու ուսանողներու համար:
Գիրքը 2019-ին տպագրած է բնագիտական եւ ճարտարագիտական գրականութեան ամերիկեան մեծագոյն հրատարակչութիւններէն մէկը՝ «Սիարսի փրէս-Թէյլըր ընդ Ֆրանսիս կրուփ»-ը, Պոգա Ռադոնի (Ֆլորիտա), Լոնտոնի եւ Նիւ Եորքի մէջ։ Անիկա լայն տարածում գտած է նաեւ համացանցով:


== Գլխաւոր խմբագիր՝ բնագիտական քիմիագիտութեան քանի մը գիտական մատենաշարերու ==
Քիմիագէտ Ռոպերթ Պախչաճեան նախաձեռնողն ու գլխաւոր խմբագիրն է բնագիտական քիմիագիտութեան քանի մը գիտական մատենաշարերու, որոնք լոյս տեսած են համաշխարհային առաջնակարգ գիտական հրատարակչութիւններու կողմէ:


== Աղբիւրներ ==
Գիտնականի Աշխատութիւնը Ընդգրկուած է Պելճիքայի Համալսարանի Ուսումնական Ծրագիրին Մէջ
Հայ Գիտնականին Գիրքը Կ՛ընդգրկուի Պելճիքայի Համալսարանի Ուսումնական Ծրագիրին ՄէջՀայ Գիտնականին Գիրքը Կ՛ընդգրկուի Պելճիքայի Համալսարանի Ուսումնական Ծրագիրին Մէջ
21-րդ դարու սկիզբը նշանաւոր հայեր : Ներդրում ժամանակակից քաղաքակրթութեան մէջ = Famous armenians at the beginning of the XXI century /
1575 թուական

1575 թուական, ոչ նահանջ տարի, 16րդ դարու 75րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1575 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1575 մահեր
Հարոլտ Փինթըր

Հարոլտ Փինթըր (անգլերէն՝ Harold Pinter, 10 Հոկտեմբեր 1930(1930-10-10)[…], Լոնտոն, Միացեալ Թագաւորութիւն - 24 Դեկտեմբեր 2008(2008-12-24)[…], Լոնտոն, Միացեալ Թագաւորութիւն), բրիտանացի թատերագիր, բանաստեղծ, դերասան, հասարակական գործիչ։ Նոպէլեան մրցանակակիր, 2005 ։


== Աշխատութիւններ ==
Սկսած իր առաջին՝ «Սենեակը» (1957) թատրերգութենէն Փինթըրի գրական գործունէութիւնը տեւած է աւելի քան 50 տարի, որ իր մէջ ամփոփած է 29 թատրերգութիւններ, 27 բեմագրութիւններ, կատակերգութիւններ, ռատիոյի եւ հեռուստացոյցի համար ներկայացումներ, բանաստեղծութիւններ, վէպ մը, պատմուածքներ, էսսէներ, նամակներ։


== Մրցանակներ եւ կոչումներ ==
Ունի Բրիտանական կայսրութեան ասպետի կոչում, ստացած է բազմաթիւ գրական մրցանականեր, ինչպէս՝ Քաֆքայի, Փիրանտէլոյի, Շէյքսփիրի պարգեւներ, Լոուրենս Օլիվիէի անուան թատերական մրցանակ, «Մոլիեր» ֆրանսիական մրցանակ, եղած է բազմաթիւ եւրոպական համալսարաններու պատուաւոր դոկտոր։
21 Մայիս

21 Մայիս, տարուան 141-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 142-րդ) օրն է

Տարուան աւարտին համար կը մնայ 224 օր


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==
1969․ Սիմոն Վրացեան (ծն․ 1882) հայ քաղաքական գործիչ, դաշնակցական ղեկավար, Հայաստանի առաջին հանրապետութեան գիւղատնտեսութեան եւ պետական գոյքի, ինչպէս նաեւ աշխատանքի նախարար ու չորրորդ վարչապետ


== Տօներ ==
Սուկաւէտ

Սուկաւէտ (թրք.՝ Kösedağ ― Քէօշէտաղ, քրտ.՝ Mîrê Çiyaya), հրաբխային մէկուսի լեռ (3445 մ)։ Կը գտնուի Հայկական Պար լեռնաշղթային արեւմուտքը (լեռնաշղթային ամէնէն բարձր գագաթն է)։ Հիմքին շրջագիծը շուրջ 16 քմ է, յարաբերական բարձրութիւնը՝ 1200 մ։
Լանջերը զառիթափ են, տեղ-տեղ՝ քարակարկառներով։ Սուկաւէտէն սկիզբ կ'առնեն Շարիան գետին (Արածանիի վտակ) ձախափնեայ վտակները։ Բուսածածկոյթը լեռնատափաստանային է։ Գագաթին կը գտնուին ալպեան մարգագետիններ։


== Սուկաւէտ լերան մասին աւանդավէպը ==
Սիրոյ պատմութիւն մը հիւսուած է Հայկական պար լեռնաշղթային երկու գագաթներուն՝ Սուկաւէտին եւ Ալատաղին մասին։ Սուկաւէտը եղած է գեղեցիկ հայ հովիւ մը, իսկ Ալատաղը՝ քիւրտի նոյնքան գեղեցիկ աղջիկ մը: Երկուքը լերան վրայ հանդիպելով՝ կը սիրահարին։ Սուկաւէտը Չանկլի գիւղին քահանային որդին էր, Ալատաղը՝ Մանտուր գիւղին շէյխին դուստրը։ Ծնողները կը մերժեն նման ամուսնութիւնը։ Սիրահարները անտեսելով ծնողներուն կամքը՝ Համբարձման տօնին գիշերը կը փախչին ամառանոցէն ու կը պահուըտին։ Ծնողները տեղեկանալով՝ կ'անիծեն անհնազանդները, որոնք իրարմէ հեռու լեռներու կը վերածուին. երիտասարդը՝ Հայկական պարին կեդրոնը, Ալաշկերտ եւ Բասէն գաւառներու սահմանագիծին, իսկ աղջիկը՝ Վանանդ եւ Բասէն գաւառներու միջեւ՝ կարօտալից հայեացքները միշտ իրարու յառած։ Երկուքին դէմքին ալ արցունքը կը սառի, կը վերածուի ձիւնի։ Սակայն ամէն Համբարձման տօնի գիշերը՝ լուսադէմին, Սուկաւէտ եւ Ալատաղ լեռները Չանկլի գիւղին մօտ կը հանդիպին իրարու, կը գրկախառնուին, ապա լալով կը բաժնուին։ 
Ամէն տարի Համբարձման տօնին հայ եւ քիւրտ երիտասարդները ուխտի կ'երթային Ալատաղ, մոմ կը վառէին, հայերէն եւ քրտերէն սիրային երգեր կ'երգէին։


== Պատկերասրահ ==

		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Սուկաւէտ լեռ
Յակոբ Գաբրիէլեան

Գաբրիէլեան Յակոբ(26 Սեպտեմբեր 1885, Տիգրանակերտ - ․․․), հայացած փաստաբան։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Տիգրանակերտ 26 Սեպտեմբեր 1885-ին Քաղդէացի ծնողքէ մը: Սկզբնական կրթութիւնը ստացած է իր ծննդավայրի պետական «Ռիշտի վաթան» դպրոցին մէջ։ Պատանութեան շրջանին դժբախտութիւնը կ՚ունենայ կորսնցնելու իր հայրը, եւ իր կիսատ թողած ուսումը շարունակելու եւ կատարելագործելու մտադրութեամբ եւ դժպհի կացութեան բերումով հարկադրուած՝ Համիտեան ահաւոր հալածանքէն վերջնականապէս կը թողու իր ծննդավայրը առանց վհատելու, տաժանելի ճամբորդութենէ յետոյ կը յաջողի Կալկաթա (Հնդկաստան) մտնել:
1910-ին կ՚աւարտէ տեղւոյն «Այրիշ Քրիշտիէն Պրըտըրս» բարձրագոյն վարժարանի լիակատար դասընթացքը: Մինչեւ համաշխարհային պատերազմի հռչակումը (1914) կը վարէ առեւտրական եւ պետական պաշտօններ Հնդկաստան եւ Պասրա: Ապա տարիներով ինքնաշխատութեան կը նուիրուի, ուսումնասիրելով Անգլիական եւ Օսմանեան կառավարութեանց ընդհանուր օրէնքները:
1915-ին իբրեւ փաստաբան Անգլիական կառավարութենէն վկայականով իրաւունք կը ստանայ իր արուեստը կիրարկելու Պասրայի մէջ։ 1919-ին նոյն իրաւունքը կը շնորհուի նաեւ Իրաքեան կառավարութեան կողմէ:
Յաճախ գնահատուած է Պասրա նահանգի դատարաններու ընդհանուր Նախագահ Գըրնըլ Նօքսի կողմէ: 1923-ին, յետ քննութեան փաստաբանի վկայական կը ստանայ Իրաքի կառավարութենէն՝ բովանդակ երկրին մէջ իր արուեստը կիրարկելու համար: Հմուտ է արաբերէն, անգլիերէն, թուրքերէն լեզուներու. կը խօսի նաեւ հայերէն: Իր անհատական կեանքէն զատ ունեցած է ազգանուէր ծառայութիւններ: Քանիցս ընտրուած է Պասրայի Հայոց Ազգ. Թաղական խորհրդոյ, Հոգաբարձութեան անդամ եւ Ազգային երկսեռ վարժարանի վերատեսուչ: Իբրեւ հայասէր եւ օրէնսգէտ փաստաբան վայելած է յարգանք:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Գ., էջ 422:
Խաչատուր Առաքելեան

Խաչատուր Առաքելեան (1666, Կարին, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1740, Վենետիկ, Վենետիկի հանրապետութիւն), Աստուածաբան, Հռոմի անդրանիկ հայ ծառաներէն մին։
Ծնած է 1666 թուականին, Կարին, ուրկէ ստացած է Էրզրումցի անուանումը։ Վ. Յունանեանի դրդմամբ (աս մէկը իր անկարգ վարք ու բարքին համար Էջմիածինի մէջ բանտարկուած ու ազատ արձակուած էր) ու ընկերակցութեամբ կ՛երթայ Հռոմ։ 1682-ին կը մտնէ Հռոմի Ուրբանեան համալսարան, ուր աշակերտակիվ կ՛ունենայ Ստեփանոս Ռօշքեանը: Ապա աստուածաբանական դասընթացքը աւարտելով 1692-ին վարդապետ կը ձերնադրուի, որպէս քարոզիչ կ՛ուղարկուի Կ․ Պոլիս՝ իր հայրենակիցներուն կաթոլիկութիւն քարոզելու։ Այնտեղ, անոր շատ լաւ ընդունելութիւն կը ցուցաբերուի, սակայն ան մազապուրծ՝ կը փախի հայերէն եւ այս ու այն օտարազգիներու ողորմութեան կ՛ապաւինի։ Կ. Պոլսոյ մէջ կը ծանօթանայ Մխիթարեան միաբանութեան հիմնադիր Մխիթար Վ․-ի հետ եւ անոր եւս կաթոլիկութեամբ վարակելով՝ կը դրդէ անցնիլ Իտալիա։
Կ․ Պոլսոյ մէջ կայացած անյաջողութիւններն ու հունձի պակասութիւնը զինք կը ստիպեն հեռանալ այդտեղէն, ուստի 1718-ին քարոզիչի պաշտօնով կ՛անցնի Պելկրատ (հայաբնակ քաղաքներ), որպէսզի՝ բախտէն հալածուած հայ գաղթականներուն կարողանայ մոլորեցնել։ Այստեղ արդէն բացարձակ հալածանքն անկարելի էր, պապականութիւնը եւ պապը կը թագաւորէին թագաւորներուն վրայ։
Կը մահուան  30 Ապրիլ 1740-ին։


== Աղբիւր ==
Բառարան Հայ Կենսագրութեանց, Հայկ ՏԷր-Աստուածատուրեանց, Ա. հատոր, Թիֆլիս 1904, էջ 111:
Հայր Մկրտիչ Վրդ. Պոտուրեան, Հայ Հանրագիտակ, Պչուքէշ 1938, էջ 214:
Շահին Ֆերմանեան

Շահին Ֆերմանեան Կարապետի (1884, Սիս, Գոզանի գաւառ, Ատանայի նահանգ- 1937), հայ ատամնաբոյժ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1884 թուականին Ատանայի նահանգի, Գոզանի գաւառի Սիս քաղաքին մէջ՝ Կարապետ էֆենտի Ֆերմանեանի ընտանիքին մէջ։ Ատամնաբուժութիւնը սովորած է էւերեկցի ատամնաբոյժի մը քով։ 1912 թուականին ամուսնացած է եւ 1913 թուականին ունեցած որդին՝ Բիւզանդը։
1915 թուականի ընդհանուր տեղահանութեան ժամանակ աքսորուած է Հալէպ։ Յետագային որոշ ժամանակ մնացած է Գասթոնի, ապա՝ Համայի մէջ։ Ողջ մնացած է իր մասնագիտութեան շնորհիւ։ 1918 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմին աւարտէն ետք, վերադարձած է Սիս։ Սիսի տեղահանութենէն ետք գաղթած է Ատանա, այստեղէն անցած է Պէյ­րութ, յետոյ՝ Պէյրութէն 20 ք․մ․ հիւսիս գտնուող Ճիւնի ծովափնեայ աւանը, ապա՝ Լիբանանի Պեքաայի հովիտի Թաալապաիա գիւղը։
Մահացած է 1937 թուականին՝ 53 տարեկան հասակին։ Թաղուած է Լիբանանի Պեքաայի նահանգի կեդրոն Զահլէ քաղաքին մէջ։ 1948 թուականի դրութեամբ որդին՝ Բիւ­զանդ Ֆեր­մա­նեա­ն, անուանի ատամնաբոյժ էր։


== Գրականութիւն ==
Քէլէշեան Միսաք, Սիս Մատեան, Պէյրութ, 1949։


== Աղբիւր ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Լինտոսի Աքրոփոլիս (Ռոտոս)

Լինտոսի Աքրոփոլիս (յուն․՝ Ακρόπολη της Λίνδου), Ռոտոս, Յունաստան․ հանրածանօթ հնագիտական վայրը կը գտնուի 116 մ․ բարձրութեամբ դարվար ժայռի մը վրայ եւ կ՛ իշխէ Լինտոս հնամենի բնակավայրին վրայ։


== Տեղեկութիւններ ==

Լինտոս բնակուած է նախապատմական շրջանէն եւ ունի հարուստ պատմութիւն։  Համաշխարհային  համբաւի արժանացած է «Լինտոսի Աքրոփոլիս» հնագիտական վայրը։  

Հնադարին, Լինտոսի Աքրոփոլիսի պաշտամունքի գլխաւոր վայրը Աթինա Լինտիա* տաճարը եղած է։  Ըստ յունական դիցաբանութեան երբ Տանաոս (Եգիպտոսի եւ Լիպիոյ թագաւորին տղան) իր աղջիկներուն հետ Եգիպտոսէն կը մեկնի, Լինտոս կը հասնի։ Բնակիչները զայն ուրախութեամբ կը դիմաւորեն։  Ան, Արղոս (Պելոպոնեսի հնամենի քաղաք) չմեկնած կը կառուցէ Լինտիա Աթինա աստուածուհիին տաճարը։  Պատմական վկայութիւններ կը յիշատակեն թէ Ք․Ա․ 6-րդ դարուն Լինտոսի բռնակալը՝ Քլէովուլոս (հնադարի եօթը գիտուններէն մին), տաճարը կը վերականգնէ։  Ք․Ա․ 342-ին, հրդեհի պատճառով տաճարը կը քանդուի։  Հնագէտները գնահատած են թէ Դորեան ոճի տաճարը վերականգնուած է Ք․Ա․ 4-րդ դարուն։
Լինտիա Աթինա․ Աթինա աստուածուհիին տաճարը Լինտոսի մէջ։
Նշանաւոր թագաւորներ Լինտիա Աթինա տաճարին բազմաթիւ նուէրներ կատարած են․ Մեծն Աղեքսանտր, Պտոմեղէոս, Սոթիր, Փիրոս, Փիլիպոս Ե․։ 
Ռոտոսի բարգաւաճման ժամանակաշրջանին, Լինտոսի Աքրոփոլիսը ալ աւելի կը գեղեցկանայ երբ տպաւորիչ Փրորիլէա (բակամուտք / շեմ+դարպասներ), Ճեմուղի («Սթոա») եւ պարիսպ կը կառուցուին։  Հետաքրքրական է թէ հնագիտական վայրի յատակին պահպանուած է եռաբանութեան քանդակը (Ք․Ա․ 2-րդ դար)։
Լինտոսի Աքրոփոլիսի վերջնական ձեւաւորումը կատարուած է Ասպնջական Ասպետներու իշխանութեան ժամանակաշրջանին։ 


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
      


== Տե՛ս նաեւ ==
Ռոտոսի Աքրոփոլիս
Աքրոփոլիս


== Արտաքին յղումներ ==
Տանաոս(անգլերէն)
Քլէովուլոս
58 (թիւ)

Կաղապար:Արեւելահայերէն

58 (յիսունութ) զոյգ երկնիշ բնական թիւ մըն է 57-ի եւ 59-ի միջեւ


== Յատկութիւններ ==
 A001358  քսանմեկերորդ կիսապարզ թիւն է
 A127334  առաջին եօթ պարզ թիւերու գումարն է՝ 58=2+3+5+7+11+13+17
կերիոն քիմիական տարրի (58Ce) ատոմային թիւն է
Քոնքորտիա (58 Concordia) աստեղնեակի կարգահամարն է
Microsoft Windows-ի  Alt + 58 -ի գործադրումով կը ստացուի : նշանը
+58-ը Վենեսուէլա զանգելու միջազգային քոտն է
տարուայ 58րդ օրն է Փետրուար 27-ը
1959 թուական