Մարթին Սքորսեզէ

Մարթին Սքորսեզէ (անգլերէն՝  Martin Marcantonio Luciano Scorsese, 17 Նոյեմբեր 1942(1942-11-17)[…], ), ամերիկացի յայտնի բեմադրիչ, ֆիլմարտադրող եւ գրող։


== Կենսագրութիւն ==
Մարթին Սքորսեզէ ծնած եւ մեծցած է Միացեալ Նահանգներու Նիւ Եորք քաղաքին մէջ։ Անոր ծնողքին երկրորդ մասնագիտութիւնը դերասանութիւն էր։ Հայրը՝ Շարլ Սքորսեզէ նաեւ հագուստի վաճառական էր, իսկ մայրը՝ Քեթրին Սքորսեզէ՝ դերձակ։ Անոր հօր նախնիները գաղթած են Իտալիայէն, Սիկիլիոյի Փալերմօ քաղաքէն։ Անոր ծնողքը կաթոլիկ էին, ան մեծցած է խիստ կաթոլիկ ընտանիքի մը մէջ եւ փոքր տարիքին շատ շփում չէ ունեցած իր տարիքի երեխաներուն հետ։ Անոր մեծ եղբայրը զինք յաճախ շարժապատկերի սրահ կը տանէր, ուր  ծնած է իր մեծ սէրը շարժապատկերի հանդէպ։
Ծառայած է Միացեալ Նահանգներու բանակի ծովային հետեւակներու շարքերուն մէջ, աշխատելով իբրեւ խոհարար։ Ծառայութիւնը աւարտելէն ետք ուսանած է Նիւ Եորքի համալսարանին մէջ։ Այդ համալսարանին մէջ սորվելու տարիներուն ալ սկսած է նկարահանել «կարճամեթրաժ» ֆիլմեր։
Սքորսեզէ 5 անգամ ամուսնացած  է։ Առաջին կինը Լարինա Մարի Պրեննան (Laraine Marie Brennan) էր, որմէ ունեցած է դուստր մը՝ Քաթարինէ։ Երկրորդ կինը՝ Ճուլիա Քամերոն (Julia Cameron), որմէ նոյնպէս ունեցած է դուստր մը։ Երրորդը՝ դերասանուհի Իզապելլա Ռոսսելինին (Isabella Rossellini), որուն հետ ամուսանցած է 1979-ին եւ անկէ բաժնուած՝ 1983-ին։ Չորրորդ անգամ ամուսնացած  է բեմադրիչ Պարպարա Տը Ֆինային (Barbara de fina) հետ՝ 1985-1991 թուականներուն։ 1999-էն մինչ օրս ամուսնացած է Հելէն Մորրիսի հետ, անոնք ունին դուստր մը։


== Պատմութիւն ==
Առաջին բեմադրական աշխատանքը 1959-ին «Վեզուվ» կարճամեթրաժ ֆիլմն էր, որուն կը յաջորդեն 4-5 կարճամեթրաժ ֆիլմեր։ Առաջին լիամեթրաժ ֆիլմը նկարահանած է 1967-ին «Ես կը զանգեմ առաջինը» խորագիրով, սակայն ֆիլմին նկարահանումներու աւարտէն ետք կ՚որոշէ զայն վերանուանել «Ո՞վ կը թակէ իմ դուռս»  (Who's That Knocking at My Door) անունով։ Ֆիլմին մէջ հանդէս կու գայ ապագային յայտնի դերասան Հարվի Քէյթլը (Harvey Keitel), որ կը խաղայ նաեւ անոր միւս քանի մը ֆիլմերուն մէջ։
Առաջին յաջող աշխատանքը կարելի է նկատել «Չար փողոցներ» (Mean Streets)  ֆիլմը, ուր Հարվի Քէյթլի (Harvey keitel) կը միանայ ուրիշ շատ յայտնի դերասան մը, այդ ֆիլմին մէջ նորեկ՝ Ռոպըրթ Տը Նիրօն (Robert de Niro), որ մինչ այդ աշխատած  էր Պրայըն տը Փալմայի (Brian De Palma) հետ։ Յաջորդ ֆիլմերէն մէկուն՝ «Ալիսը ա՛լ հոս չ՚ապրիր» (Alice Doesn't Live Here Anymore) գլխաւոր դերակատարուհի Էլեն Պերսթինը (Ellen Bernstein) Օսքար կը ստանայ՝ «Օսքար լաւագոյն դերասանուհիի համար»։
1977-ին Մարթին Սքորսեզէ կը նկարահանէ իր ամենայայտնի ֆիլմերէն մէկը՝ «Թաքսիսթը» (Taxi Driver), որուն գլխաւոր դերը փայլուն ձեւով կը կատարէ Ռոպըրթ Տը Նիրօ, դառնալով այդ դերասանին լաւագոյն դերակատարումներէն մէկը։
1988-ին Նիքոս Քազանթզաքիսի (Nikos Kazantzakis) գրածին հիման վրայ նկարահանած է «Քրիստոսի վերջին փորձութիւնը» (The Last Temptation of Christ)  ֆիլմը, որ կը դառնայ համաշխարհային շարժապատկերի ամէնէն խնդրայարոյց աշխատանքներէն մէկը, քննադատուելով նաեւ եկեղեցւոյ կողմէն։ Շատ բարձր կը գնահատուի անոր 1990-ին նկարահանուած «Փառաւոր տղաներ» (Goodfellas)   ֆիլմը։ 2002-ին կը ցուցադրուի անոր լաւագոյն գործերէն մէկը՝ Նիւ Եորքի աւազակախումբերը (Gangs of New York) (գլխաւոր դերերուն մէջ Լէոնարտօ Տի Քափրիօ (Leonardo DiCaprio), Տանիէլ Տէյ-Լիւիս (Daniel  Day-Lewis), Քամերոն Տիազ (Cameron  Diaz), որուն համար ան կը ստանայ «Ոսկեայ երկրագունդ» լաւագոյն բեմադրիչի համար մրցանակը։
2006-ին Ուրացողները (գլխաւոր դերերով Ճէք Նիքըլսըն (Jack Nicholson), Լէոնարտօ Տի Քափրիօ, Մէթ Տէյմըն (Matt Damon), Մարք Ուոլպըրկգ (Mark Wahlberg), Ալեք Պոլտուին (Alec Baldwin), Մարթին Շին (Martin Sheen)) ֆիլմին համար  Օսքար կը ստանայ` «Օսքար լաւագոյն բեմադրիչի համար» եւ Ոսկեայ երկրագունդ լաւագոյն բեմադրիչի համար։
Սքորսեզէի սիրած դերասաններն են Ռոպըրթ Տը Նիրոն եւ Լէոնարտօ Տի Քափրիոն, որոնք հանդէս եկած են անոր մեծ թիւով ֆիլմերուն մէջ։ Անոր ֆիլմերուն մէջ յաճախ կը նկարահանուին նաեւ Հարվի Քէյթլը (Harvey keitel), Ուիլիըմ Տեֆոն (Willem Dafoe), Ճօ Փեշին (Joe Pesci), Ճուտի Ֆոսթըրը (Jodie Foster)։


== Մրցանակներ եւ փաստեր ==
Ընդհանուր թիւով 90 շարժապատկերի-մրցանակ ստացած է եւ թեկնածու եղած է 72 մրցանակի, այդ թիւին մէջ  «Օսքար», «Ոսկեայ երկրագունդ», «Ոսկեայ Արմաւենիի ճիւղ», «Կրէմմի, Վենետիկի ֆիլմի փառատօնի մրցանակ», «Ոսկեայ Արջ», GILDA, BAFTA եւ այլ մրցանակներ։
Ամերիկեան բոլոր ժամանակներու 100 լաւագոյն ֆիլմերու ցանկին վրայ առկայ են անոր 4 ֆիլմերը։
Ամերիկեան բոլոր ժամանակներու 10 լաւագոյն ֆիլմեր ըստ 10 ժանրերու ցանկին վրայ ընդգրկուած են անոր 2 ֆիլմերը՝ «Կատղած ցուլ» (Raging Bull)  իբրեւ լաւագոյն մարզական ֆիլմ եւ «Փառաւոր տղաներ» ֆիլմը լաւագոյն  ֆիլմերու ցանկին 2-րդ տեղը, զիջելով միայն հանրայայտ «Կնքահայրը» (The God Father) ֆիլմին։
IMDb վարկածի 250 լաւագոյն ֆիլմերու ցանկին վրայ ներկայացած է 6 ֆիլմերով։


== Ֆիլմերը ==
Ընդհանուր թիւով 50-է աւելի ֆիլմերու բեմադրիչ է, 13 ֆիլմի սենարիոյի հեղինակ, 40 ֆիլմի փրոտիւսըր։ Որպէս դերասան հանդէս եկած է 13 ֆիլմերու մէջ։
Առաւել նշանաւոր ֆիլմերն են


== Արտաքին յղումներ ==
IMDB Մարթին Սքորսեզէի փրոֆիլ