armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Խաչիկ Թէօլէօլեան

Փրոֆ. Խաչիկ Թէօլէօլեան (ծնած է Հալէպ, 30 Օգոստոս 1944-ին): Գրականագետ, հրապարակախօս, սփիւռքագէտ:  Ան սփիւռքագիտութեան բնագաւառի հիմնադիրներէն մէկն է: Ան Զօրեան Հիմնարկի տնօրէններու խորհուրդի անդամ է: Արձակագիր, հրապարակագիր ու խմբագիր, կրթական մշակ եւ կուսակցական գործիչ Մինաս Թէօլէօլեանի որդին է:


== Կենսագրութիւն ==
Փրոֆ. Խաչիկ Թէօլէօլեան ծնած է Հալէպ, Պոլսահայերու ընտանիքի մէջ։  Ան Ապրած է Պոլիս, Գահիրէի, ապա Պէյրութ: 16 տարեկանէն ի վեր կը բնակի ԱՄՆ֊ի մէջ։


=== Բարձրագոյն Ուսում ===
Ան ստացած է մասնիկային (մոլեքիւլային) կենսաբանութեան պաքալորէայի աստիճանը Հարվըրտի համալսարանէն, իսկ «Brown» համալսարանէն՝ տոքթորական գիտութիւններու թեկնածու՝ համեմատական ​​գրականութեան մէջ:


=== Համալսարանի Դասախօս ===
Ան դասաւանդած է Միացեալ Նահանգներու, Արեւմտեան Եւրոպայի եւ Հայաստանի մէջ։ Իսկ ներկայիս կը դասաւանդէ Ամերիկայի անձնական Ուէսլիըն «Wesleyan University» Համալսարանի մէջ,(wɛsliən/ WESS-lee-ən)։


=== Հրապարակագրութիւն, գիտական ամսագրի հիմնադիր-խմբագիր ===
Փրոֆ.Թէօլէօլեան յօդուածներ հրապարակած է բազմաթիւ նիւթերով, ինչպէս՝ ամերիկացի վիպասան Թոմաս Փինչընի եւ անոր ստեղծագործութեան «Pynchon Notes», ահաբեկչութեան, պատմութեան, ազգայնականութեան եւ սփիւռքի մասին։
Փրոֆ. Խաչիկ Թէօլէօլեան 1991 թուականէն ի վեր հիմնադիր-խմբագիրն է՝  «Diaspora: A Journal of Transnational Studies» գիտական ամսագրի հանդէսին: Ան ուսումնասիրած է բնակչութեան եւ մշակոյթներու շարժունակութիւնը, ինչպէս նաեւ գաղթի մակարդակի բարձրացումը Արեւմուտքի մէջ, թէ ինչպէ՞ս այդ կը դառնայ էթնիք եւ սփիւռք եւ ինչպէ՞ս իրենց հերթին կը վերակազմաւորուին ազգերու, պետութիւններու գրականութիւնը, մշակոյթը եւ քաղաքականութիւնը:
Ան նաեւ հիմնադիր-խմբագիրն է՝ անգլերէն «Սփիւռք. Անդրազգային հետազօտութիւններու պարբերաթերթի»ն:


=== Երկեր ===
Օմար Խայեամ: Քառեակներ, 1976: տիտղթ. (Առաջաբանը՝ Խաչիկ Թէօլէլեանի): Սփիւռքի մէջ = «Dia-spores 1980»  Սփիւռքահայութիւն- Պատմութիւն Հայերէն հրատարակեր է 100֊էն աւելի յօդուածներ Փարիզի Յառաջ թերթին մէջ, որոնցմէ ընտրանի մը հրատարակած է գիրքով՝ «Սփիւռքի մէջ»( Յառաջ Haratch Press, Փարիզ, 1980)։


=== Հրատարակութիւն ===

Tölölyan Khachig (1996)։ «Rethinking diaspora(s): Stateless power in the transnational moment»։ Diaspora 5 (1): 3–36։ doi:10.1353/dsp.1996.0000 
Tölölyan Khachig (1991)։ «The Nation-State and Its Others: In Lieu of a Preface»։ Diaspora 1 (1): 3–7։ doi:10.1353/dsp.1991.0008 


== Աղբիւրներ ==
ԽԱՉԻԿ ԹԷՕԼԷՕԼԵԱՆ. «ԱՐԴԱՐՈՒԹԵԱՆ ՅԱԳԵՑՈՒՄԸ ԱՐԴԻՒՆԱՒԷՏ Է, ԲԱՅՑ ՇԱՏ ՅԱՃԱԽ՝ ԱՐԻՒՆՈՏ…»
Սփիւռքի Քաղաքականութեան Ռազմավարութեան Հայեցակարգը. Նախագիծ 2019 թ.
Սփիւռքի Քաղաքականութեան Ռազմավարութեան Հայեցակարգը. Նախագիծ  2018 թ.
Lebanon to the US, Professor Khachig Tölölyan Refl ects on 34 Years of Change
Խաչիկ Թէօլէօլեան | սփիւռքները եւ սփիւռքագիտութիւնը վերջին տասնամեակին
Ռաֆֆի Միքայէլեան

Ռաֆֆի Միքայէլեան, խմբավար: Ծնած է 12 Յունիս 1985, Քուէյթ:


=== Կրթութիւն ===
2001-2003թթ ուսանած է Պէյրութի Բ.Կանաչեանի անուան երաժշտական քոլէճին մէջ` դաշնամուր եւ խմբավարութիւն:
2003-2010թթ`ուսանած է Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական երաժշստանոցին մէջ` աւարտելով յետ-ընթացաւարտ ուսումը (postgraduate studies)` որպէս խմբավար եւ սիմֆոնիք-օփերային խմբավար:


=== Գործունէութիւն ===
Ուսանողական տարիներուն ստեղծեր է բազմաթիվ երգչախումբեր եւ գործիքային համոյթներ, ամենայիշարժանը եղեր է «Գուսան» երգչախումբը (2007-10թթ)` լարային բաժնի ուսանողներու մասնակցութեամբ:Ելոյթներով հանդէս եկեր է Շուշիի «Վարանդա» երգչախումբի հետ:

2009թ. նշանակուեր է «Փարոս» սենեկային երգչախումբի գեղարուեստական ղեկավար եւ խմբավար, որու հետ 2010թ. մասնակցեր է աշխարհահռչակ թենոր Փլաչիտօ Տոմինկոյի երեւանեան համերգին:
2010թ. նշանակուեր է Երեւանի Սպենդիարեանի անուան օփերայի եւ պալէթի ազգային ակադեմիական թատրոնի փորձնակ խմբավար:
2011թ. համերգներով հանդէս եկեր է Վիեննայի մէջ եւ մասնակցեր Պրաթիսլավայի «Musica Sacra» 6-րդ միջազգային երգչախմբային մրցոյթին` շահելով երկու պրոնզէ մետալ եւ յատուկ մրցանակ` հայկական երաժշտութիւնը ներկայացնելու համար:
2011թ. նշանակուեր է Երեւանի Չայքովսքի անուան երաժշտական դպրոցի սիմֆոնիք նուագախումբի երկրորդ խմբավար:
2012թ-էն արարատեան թեմի «Արարատ» երգչախումբի խմբավարն է:


=== Commemorating Holy Tuesday  Յիշատակում՝ Աւագ Երեքշաբթի - Նարեկացի արուեստի միութիւն ===
15 Ապրիլ 2014-ին, Աւագ շաբթուայ միջոցառումներու ծիրէն ներս Նարեկացի արուեստի միութեան մէջ տեղի ունեցաւ «Հաւատամք» երգչախումբի համերգը (Խմբավար եւ գեղ. ղեկավար` Ռաֆֆի Միքայէլեան): Համերգին հնչեցին հոգեւոր երգեր: Աւագ Երեքշաբթի օրուայ խորհուրդը մեկնեց Գեղամ սարկաւագ Աւետիսեանը:


== Աղբիւրներ ==
ԿԱՄԵՐԱՅԻՆ ԵՐԳՉԱԽՈՒՄԲԸ (ԽՄԲԱՎԱՐ՝ ՐԱՖՖԻ ՄԻՔԱՅԵԼՅԱՆ)
Երեւանի Աւետիսեան դպրոցին մէջ տեղի ունեցաւ տօնական համերգ նուիրուած առաջին շրջանաւարտներուն
Սահակ Գ․ Բագրատունի

Սահակ Բագրատունի (ծն․ թ․ անհայտ - մօտ 770), Հայոց իշխան, պատրիկ եւ սպարապետ 753 թուականին։ Յաջորդած է Աշոտ Բագրատունի Կուրացեալին, որուն հօրեղբայրը՝ Բագրատի որդին էր։
Սահակ Բագրատունի օրոք Աբբասեան խալիֆայութիւնը դադարեցրած է արաբ բանակի մէջ կռուող հայկական հեծելազորի ռոճիկի վճարումը, Հայաստանի մէջ սաստկացրած յարկահանութիւնները, կողոպուտները, աւերածութիւններն ու գերեւարումները։ Սահակ Բագրատունին խաղաղ բանակցութիւններով փորձած է մեղմել բռնութիւնները, բայց չէ հասած դրական արդիւնքի։ 768 թուականին մասնակցած է Պարսավի կանոնադիր ժողովին, որուն նպատակն էր կարգաւորել երկրին սրուած դասակարգային հակասութիւնները։ Սահակ Բագրատունին դաւադրաբար ձերբակալած եւ սպանած են արաբ տիրողները, իսկ հարստութիւնը բռնագրաուած է։
Եղած է Վարազ-Տիրոց Բագրատունի թոռը՝ Բագրատ Բագրատունի որդին։ Զաւակներու մասին տեղեկութիւններ չկան։ Անոր հաջորդած է իր նախորդի՝ Աշոտ Գ-ի որդին՝ Սմբատը:


== Տե՛ս նաեւ ==
Սահակ Բագրատունի (այլ կիրառումներ)
Բագրատունիներու տոհմածառ


== Գրականութիւն ==
Տեր-Ղեւոնդեան Ա․, Հայոց իշխանութիւնը արաբական տիրապետութեան ժամանակաշրջանին մէջ, «ՊԲՏ», 1964, № 2
Cyrille Toumanoff, Les dynasties de la Caucasie chrétienne de l'Antiquité jusqu'au xixe siècle ։ Tables généalogiques et chronologiques, Rome,‎ 1990, p. 122.

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Հաջորդականութիւն2
Քիմ Պաքշի

Քիմ Պաքշի (ռուս.՝ Ким Нау́мович Бакши́, 1 Մարտ 1931(1931-03-01), Մոսկուա, Խորհրդային Միութիւն - 5 Մարտ 2019(2019-03-05), Մոսկուա, Ռուսիա), ռուս հայագէտ եւ գրող։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Մոսկուա։ Մայրը ռուս էր, իսկ հայրը կարայիմներու փոքր ազգութենէն, որուն մասին ան պարզաբանած է, որ թրքալեզու ժողովուրդ մըն է, որ յուդայականութիւն ընդունած է: Պաքշի ինքն ալ ինքզինք կարայիմ կը նկատէր, սակայն հաւատքով ուղղափառ եղած է, մեծ սէր եւ ակնածանք ունեցած է քրիստոնէական ժառանգութեան հանդէպ:
Համալսարանին մէջ, լրագրութեան մասնագիտութիւն ստանալէ ետք, ան անմիջապէս գիւղ մեկնած է եւ հողագործութեամբ զբաղած, վարած հողը մշակող ինքնաշարժներ, այդտեղէն ալ թղթակցած է թերթերուն եւ ամսագիրներուն: Լրագրող դառնալու որոշումին վրայ ազդած է թերեւս իր հօրը օրինակը, որ նոյնպէս թերթի մէջ աշխատած էր:
Պաքշի ռուսական ամսագրերուն եւ թերթերուն մէջ յօդուածներ գրած է հայ ժողովուրդի, հայկական մշակոյթի եւ հայոց պատմութեան մասին։ Այդ յօդուածները, թարգմանուելով, տպագրուած են նաեւ Հայաստանի մամուլին մէջ: 
Հայութեան մէջ Քիմ Պաքշին աւելի ծանօթ է իբրեւ Մատենադարանի վերաբերեալ քսան մասերէ բաղկացած հեռատեսիլային ժապաւէնի բեմագիր եւ համահեղինակ: «Մատենադարան» խորագրով այս շարժապատկերային շարքին բեմադրիչը Հովիկ Հախվերտեանն է եւ իբրեւ բեմագիր ան ընտրած էր Քիմ Պաքշին:
Պաքշի բազմաթիւ գիրքեր գրած է հայկական նիւթերով՝ «Արծիւն ու սուրը», «Ճակատագիրն ու քարը», «Սուրբ Ղազարոսի յարութիւնը», «Մենաստանէն՝ սիրոյ մասին», «Մեր աշխարհը անիւի կը նմանի», «Սառեցուած ժամանակը» եւ այլն:
Պաքշիի վերջին գիրքերէն մէկը «Արցախի հոգեւոր գանձերը» գիրքն է։
Այդ գիրքերուն մէկ մասը թարգմանուած է հայերէնի, բայց ընդհանրապէս, տարածուած է Ռուսաստանի մէջ եւ հետաքրքրութեան արժանացած։
Ատոնիս Սամարաքիս

Ատոնիս Սամարաքիս, յուն․՝ Αντώνης Σαμαράκης (Աթէնք 16 Օգոստոս 1919 -  8 Օգոստոս 2003, Փիլոս, Մեսինիա, Պելոպոնես)․ միջազգային համբաւի արժանացած յոյն արձակագիր։


== Կենսագրական գիծեր ==
Ատոնիս Սամարաքիս ծնած է Աթէնք 1919-ին։  Սամարաքիս երբ կ՛ աւարտէ Վարվաքիօ Դպրոցը, ուսումը կը շարունակէ Աթէնքի համալսարանը, ուր իրաւաբանութիւն կ՛ ուսանի։  
Գերմանական գրաւման ընթացքին (Բ․ Համաշհարհային Պատերազմ) յունական ընդիմութեան մաս կազմած է։  1944-ին գերմանացիները զայն կը ձերբակալեն եւ մահուան կը դատապարտեն, սակայն կը յաջողի փախչիլ։  
1954-ին «Յոյս կը փնտռուի» Ζητείται ελπίς պիտակին տակ կը հրապարակէ իր առաջին բանաստեղծութիւնները։  Շնորհիւ իր ջանքերուն կը հիմնուի Պատանիներու Խորհրդարանը․ անպաշտօն ժողովահաւաքներ, որոնք կը կատարուին Յունաստանի Խորհրդարանի կեդրոնական դահլիճին մէջ եւ ուր բոլոր երիտասարդները խօսքի իրաւունքը ունին։
1963-ին կ՛ ամուսնանայ Էլենի Քուրեպանային հետ։


=== Եունիսեֆի Բարիկամեցողութեան դեսպան ===
Մ․Ա․Կ․-ի «Աշխատանքի Միջազգային Ընկերութեան» իբրեւ փորձագէտ կ՛ աշխատի տարբեր երկիրներու մէջ եւ 1989-ին Եունիսեֆի Բարիկամեցողութեան դեսպան կը յայտարարուի։ 


== Գործեր ==
Ատոնիս Սամարաքիսի գործերուն մէջ նշմարելի է հասարակութեան, ընկերութեան գանգատի, պահանջի տարրը, որ կը պատկերացնէ իր անձնական մտահոգութիւնները ժամանակակից ընկերութեան ներկայ եւ ապագայ վիճակին համար։  Անոր գործերը թարգմանուած են 30-է աւելի լեզուներու։  Գլխուոր գործերն են՝

Յոյս կը փնտռուի Ζητείται Ελπίς (1954)
Ահազանգ Σήμα κινδύνου (1959)
Կը մերժեմ Αρνούμαι (1961)
Գաղափարներու գրասենեակ Γραφείον Ιδεών (1962)
Սխալը Το λάθος (1965)
Անցագիրը Το Διαβατήριο (1973)
Բանավէճը Η Κόντρα (1992)
Ինքնակենսագրութիւն Αυτοβιογραφία (1919-1996)


== Մրցանակներ ==
Վիպագրութեան Պետական Մրցանակ, 1962, «Գաղափարներու գրասենեակ» (Γραφείον Ιδεών) գործին համար
Գոստաս Ուրանի Մրցանակ, 1966, «Սխալը» (Το λάθος) գործին համար
Ֆրանսայի Ոստիկանական Գրականութեան Մեծ Մրցանակ, 1970, «Սխալը» (Το λάθος) գործին համար
Europalia, 1982, իր գործերուն համար
Գիրերու եւ Արուեստի Ասպետի Խաչ, 1995
Արուեստի եւ Գրականութեան Պետական Մրցանակ, 1995, Ֆրանսա   


== Արտաքին յղումներ ==
Եունիսեֆ(յունարէն)
Արիոն (Կապոյտ թիթեռնիկը)

Արիոն, կապոյտ թիթեռնիկներու ընտանիքին պատկանող միջատ մը, որ գրանցուած է Հայաստանի Հանրապետութեան Կարմիր Գիրքին մէջ։


== Նկարագրութիւն ==
16-18 մմ (արուներ) եւ 15-20 մմ (էգեր) առջեւի թեւի երկարութեամբ ոչ մեծ չափի թիթեռնիկեր են։ Արուին վերի բաժինը գոց կապոյտ է, ունի նաեւ լազուարտ երիզ մը եւ գոց կապոյտ նախշեր: Էգին նախշը նոյնն է, սակայն գոյները աւելի ցայտուն են: 
Մեծ կապոյտ թրթուրները կ'ունենան շուրջ 13 մմ երկայնք եւ մօտաւորապէս մինչեւ 9 ամիս կրնայ տեւել անոնց թիթեռնիկ դառնալու ժամանակամիջոցը: Մեծ կապոյտ թիթեռնիկերը «Lycaenidae» ընտանիքին պատկանող թիթեռնիկներուն ամէնէն մեծերը կը համարուին, որոնց թեւերուն բացուածքը կրնայ հասնիլ մինչեւ 50,8 մմ եւ կ'ապրին ընդամէնը քանի մը շաբաթ:


== Ամէնէն շատ տարածում գտած  շրջաններ ==

Կը գտնուին Եւրոպայի, Կովկասի, Փոքր Ասիոյ, Միջին Ասիոյ, Ղազախիստանի եւ Արեւմտեան Սիպերիոյ մէջ: Լայն տարածում ունին նաեւ Հայաստանի մէջ, ինչպէս՝ Շիրակի (Աշոցքի շրջակայք), Գեղարքունիքի (Սեան քաղաքի շրջակայք, Շորժա), Տաւուշի (Սարիգիւղ եւ Ջուջեւան գիւղերու շրջակայք), Կոտայքի (Արզական, Մեղրաձոր, Գողթն, Գառնի գիւղերու շրջակայք), Վայոց ձորի (Գնիշիկ գիւղի շրջակայք, Արտաւան), Սիւնիքի (Քաջարան քաղաքի շրջակայք, Կուրիս, Շուանիձոր գիւղեր, Փխրուտ լքուած գիւղ) մարզերուն եւ «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցին մէջ:


== Բնական Միջավայր ==

Կ'ապրին չոր մարգագետիններու, անտառներու բացատներու եւ անտառի վերին եզրերու տափաստաններու մէջ։ Էգը ձուերը կը ձգէ Խնկածաղիկներու վրայ։ Երկրորդ եւ երրորդ հասակի թրթուրները մրջիւններու միջոցով կը տեղափոխուին մրջնանոց, ուր ալ կը ձմեռեն: Մրջիւններ, թրթուրներ եւ հարսնեակներ ուտելով՝ ձմեռելէ ետք կ'աւարտեն իրենց սնուցման շրջանը::


== Պահպանութիւն ==
Բնութեան պահպանութեան միջազգային միութեան Կարմիր ցուցակին չափորոշիչներով կը գնահատուի իբրեւ խոցելի տեսակ, ներառուած է ԲՊՄՄ համեմատաբար բարւօք վիճակի մէջ գտնուող ցուցակին մէջ, սակայն կրնայ յայտնուիլ նաեւ վտանգուած տեսակներու ցուցակին մէջ: Թիւը բաւական բարձր է։
Վտանգման հիմնական գործօնները կը հանդիսանան հողերու հերկումը, կերաբոյսի ծաղկման շրջանին իրականացող խոտհունձքը, անասուններու գերարածեցումը, ինչպէս նաեւ ուղղաթիռներով անտառային տարածքներու պարարտանիւթերով մշակումը։
Կը պահպանուի «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցին եւ «Արեւիկ» ազգային պարկին մէջ:
109 (թիւ)

109 (հարիւր ինը), զոյգ, եռանիշ բնական թիւ է 108-ի եւ 110-ի միջեւ


== Մաթեմատիկայում ==
քսանիներորդ պարզ թիւն է
նախորդ պարզ 107 թիւի հետ երկուորեակ պարզ թիւեր են


== Գիտության մեջ ==
մայթներիւմ քիմիական տարրի (109Mt) ատոմային թիւն է
109 Ֆելիսիթաս աստեղնեակի կարգային թիւն է


== Օրացոյց ==
Տարուայ 109րդ օրը Ապրիլ 19-ն է (նահանջ տարիներուն՝ Ապրիլ 18-ը)
Սիմոն էֆենտի

Սիմոն էֆենդի (անյայտ - 17 Ապրիլ 1916(1916-04-17)), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
1914 թուականի Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ Պաղտատի հիւանդանոցին մէջ որպէս զինուորական բժիշկ ծառայած՝ հրամանատարի աստիճանով։
1916 թուականի Ապրիլ 17-ին Պէյթ-ուլ-Արիսի մէջ հակայարձակման ժամանակ զոհուած է։


== Գրականութիւն ==
Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։


== Աղբիւր ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
1579 թուական

1579 թուական, ոչ նահանջ տարի, 16րդ դարու 79րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1579 ծնունդներ

Նոյեմբեր՝ Ճոն Ֆլեչըր (անգլերէն՝ John Fletcher, մ.1625), անգլիացի թատերագիր


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1579 մահեր
1204

1204 թուական, ԺԲ․ դարու 4-րդ տարին


== Դէպքեր ==
Յուլիս․ Խաչակիրները Կոստանտնուպոլիսը կը գրաւեն
Յուլիս․ Լատինական Կայսրութիւնը կը հաստատուի Կոստանտնուպոլսոյ մէջ


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==
1606 թուական

1606 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու վեցերորդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1606 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1606 մահեր
Ֆրանսուա Հոլլանտ

Ֆրանսուա Հոլլանտ (12 Օգոստոս 1954(1954-08-12)[…], Ռուան), Ֆրանսայի Հանրապետութեան Նախագահ՝ 2012 թուականի Մայիս 15-էն մինչեւ 2017 թոըականի Մայիսի 14:
Սպանական Կրիփ

Սպանական կրիփ (Ֆր. grippe espagnole, սպ. gripe española), մարդկութեան պատմութեան մէջ ամենամեծ կրիփի համաճարակը, որ սկսած է Ա. Համաշխարհային պատերազմի վերջին շրջանին` 1918-ի գարնան:


== Պատմութիւն ==
Կրիփը տարածուած է Ամերիկայէն Եւրոպա հասնող զինուորներու միջոցով: 
Ֆրանսայի Էթափլ շրջանի զինուորական հիւանդանոցային ճամբարը եղած է համաճարակի տարածման կեդրոնը: 
Համաճարակը արագօրէն տարածուած է եւրոպական բոլոր երկիրներուն մէջ եւ աշխարհի չորս ծագերուն: Իսկ համաճարակի տարածման նպաստած են ռազմական ճամբաները եւ գաղթակայանները:


== Համաճարակի անուանումը ==
Պատերազմող երկիրներուն մէջ համաճարակի տարողութեան մասին քիչ տեղեկութիւններ փոխանցուած են, սակայն չէզոքութիւն պահպանող Սպանիոյ մէջ թերթերը ազատօրէն խօսած են համաճարակի մասին: Այդ պատճառով ստեղծուած է թիւր պատկերացում մը, թէ Սպանիա ամէնէն աւելի տուժած երկիրն է, ուստի հիւանդութիւնը անուանուած է Սպանական կրիփ:
Սպանական կրիփով վարակուած են շուրջ 500 միլիոն մարդ: Իսկ համաճարակին զոհ գացած են 50-էն 100 միլիոն հոգի:


== Տե՛ս նաեւ ==
Սեւ Մահ
Պսակաձեւ Ժահր
Յուստինիանոսի Ժանտախտ
1569 թուական

1569 թուական, ոչ նահանջ տարի, 16րդ դարու 69րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1569 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1569 մահեր
Պապաք Զանճանի

Պապաք Զանճանի (պարս․՝ بابک مرتضی زنجانی, անգլերէն՝ Babak Zanjani, 12 Մարտ 1974(1974-03-12), Թեհրան, Իրան), իրանցի մեծահարուստ գործարար: Եղած է ԱՄԷ-ին մէջ տեղաւորուած Sorinet Group-ի գործադիր տնօրէնը, որ մէկն է Իրանի մեծագոյն գործարար ընկերութիւններէն: Լայնօրէն յայտնի դարձած է 2012-ի վերջերէն Իրանի դէմ կիրարկուող սանքսիոններուն հետ կապուած եւ մուտք գործած է Եւրոմիութեան եւ Միացեալ նահանգներու սեւ ցուցակներուն մէջ անոնցմէ խուսափելու մէջ կատարած դերին համար:
2013-ի վերջը ան ձերբակալուած է եւ մեղադրուած է Նաւթի նախարարութեան միջոցով իւրացուցած պետական $2.7 պիլիոնը Իրանի դէմ պատժամիջոցներու հետեւանքներու վերացման խոչընդոտելուն պատճառով։
6 Մարտ 2016-ին Իրանի իշխանութիւնները մահուան կախաղանի դատապարտած են Զանճանին կատարած խարդախութեան պատճառով:
Քոֆի Անան

Քոֆի Անան (անգլերէն՝ Kofi Atta Annan, 8 Ապրիլ 1938, Քումասի, Կանա - 18 Օգոստոս 2018, Պերն, Զուիցերիա), կանացի դիւանագէտ, որ ՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղարի պաշտօնը վվարած է 1 Յունուար  1997 թուականէն մինչեւ 31 Դեկտեմբեր 2006 թուականը, փոխարինելով Պութրոս Պութրոս-Ղալին։ 2001 թուականին արժանացած է Խաղաղութեան Նոպէլեան մրցանակի։ Կը տիրապետէր անգլերէնի, ֆրանսերէնի եւ կարգ մը ափրիկեան լեզուներու։ 
Ան հիմնադիրն ու տնօրէնն էր Քոֆի Անան Հիմնադրամին (Kofi Annan Foundation), ինչպէս նաեւ կը տնօրինէր Ծերունիները համաշխարհային կազմակերպութիւնը, հիմնուած Նելսոն Մանտելայի կողմէ: Սորված է Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Քումասի, նախկին Անգլիական Ոսկեայ Ափ (British Gold Coast), եւ ստացած է տնտեսագիտական ուսումը Մաքալէսթըր Քոլէճէն (Macalester College) ներս, որմէ ետք համաշխարհային կապակցութիւններու համալսարանական ճիւղը շարունակած է Graduate Institute Geneva համալսարանը եւ յետոյ տեսչութեան (management) ճիւղը՝ MIT: Անան մաս կազմեց ՄԱԿ-ի 1962-ին, աշխատելով Առողջապահութեան Համաշխարհային Կազմակերպութենէն ներս, Ժընեւ: Շարունակեց ասպարէզը տարբեր գործեր ստանձնելով ՄԱԿ-ի գլխաւոր գրասենեակէն ներս, Նիւ Եորք, ինչպէս Ենթա-Գլխաւոր Քարտուղարը դառնալ խաղաղապահպանութեան հետ առնչուած գործերուն 1992-ի Մարտէն մինչեւ 1996-ի Դեկտեմբեր: 
Ստանձնած է ՄԱԿ-ի Գլխաւոր Քարտուղարի դերը 13 Դեկտեմբեր 1996-ին Ապահովութեան Խորհուրդին կողմէ, իսկ յետոյ ալ ՄԱԿ-ի Ընդհանուր Ժողովին կողմէ: Ան դարձաւ առաջին Գլխաւոր Քարտուղարը, որ նախապէս ՄԱԿ-ի պաշտօնէութեան մէջ տարբեր դերեր ստանձնած էր։ Ան վերընտրուեցաւ երկրորդ անգամ 2001-ին, եւ անոր յաջորդողն էր Գլխաւոր Քարտուղար Պան Քի Մուն, 1 Յունուար 2007-ին:


== Արտաքին Յղումներ ==
Միավորուած Ազգերու Կազմակերպութեան պաշտօնական կայք
Տատիանի Պալատ

Տատիանի պալատ, մինկրելիացի Տատիանի տոհմին տիրակալներուն նստավայրը՝ վրացական Զուկտիտի (Zugdidi) քաղաքին մէջ։
Տատիանի պալատներուն պատմութեան եւ ճարտարապետութեան թանգարանը Կովկասի ամէնէն նշանաւոր պալատներէն մէկը կը համարուի։


== Պատմութիւն ==
Նաքալաքեւ քաղաքին հնագիտական ​​պեղումներուն առաջին ցուցահանդէսը պատրաստուած է մինկրելիացի արքայազն Դաւիթ Տատիանիի նախաձեռնութեամբ՝ 1840-ին:
Իտալացի միսիոնար Արքանճելօ Լամբերտին, որ Վրաստան այցելած է ԺԷ. դարուն, կը գրէ. «Իշխանը ունի աւելի քան 50 պալատ, որոնցմէ Զուկտիտիին պալատը ամէնէն գեղեցիկն է. անիկա կառուցուած է ընտիր քարէ եւ առանձնասենեակները զարդարուած են պարսկական ոճով»:
Ներկայ պալատը կառուցուած է 1873-1878 թուականներուն իշխանուհի Եքաթերինա Տատիանիին համար։ Նախագծման ատեն ճարտարապետ Էտկար Ճ. Ռայսը հիմք կ'ընդունի Ալուպքայի Վորոնցովեան պալատը: Երկրորդ պալատը կը կառուցուի 1880-ական թուականներուն, իշխանուհիին որդւոյն՝ վերջին Մինկրելացի տիրակալին համար, Լեոնիտ Վասիլեւի նախագիծով։
Նիքոլայ Տատիանիին գահէն հրաժարելէն ետք (1866-ին), անոր քոյրը՝ Սալոմէն, մօրը հետ կը մեկնիի Փարիզ, ուր 18 Մայիս 1868-ին կ'ամուսնանայ մարշալ Մուրատին թոռան` արքայազն Աշիլ Մուրատին հետ, որ Մինկրելիա կը բերէ պոնապարթիստներուն քանի մը մասունքներ, որոնց մէջ էր նաեւ Նափոլէոնի երեք յետմահու դիմակներէն մէկը։ Այժմ անիկա կը ցուցադրուի պատմական թանգարանին մէջ, որ կը զբաղեցնէ պալատական համալիրին մէկ մասը։


== Թանգարան ==

Թանգարանը կը հիմնուի Մինկրելայի տիրակալ Դաւիթ Տատիանիի նախաձեռնութեամբ, 1849-ին տիրակալին գանձարանին առարկաներուն եւ վրացական հնութիւններուն հիման վրայ։ Այսօր թանգարանին մէջ հաւաքուած են շուրջ 41,000 վրացական ազգային մշակոյթի եզակի նմուշներ: Անոնց մէջ են Տագիլոնեան գանձի իրերը (Ք.Ա. 1-ին հազարամեակ), ոսկեայ դիմակ, վրացական Թամար թագուհիին մօր սրբապատկերը (ԺԲ. դար), պատմութեան յուշարձաններ, որոնք Վրաստան կը հասնին Կոստանդնուպոլսոյ անկումէն ետք, միջին դարերուն եւրոպական ռազմական զէնքեր, արեւմտա-եւրոպական վարպետներու գեղանկարչութեան եւ կերպարուեստի գործեր։
Պալատի շրջակայքին մէջ փռուած է Զուկտիտի (Zugdidi) լայնածաւալ բուսաբանական այգին, զոր տնկել տուած է եւրոպայէն կանչուած այգեգործներու օգնութեամբ Սալոմէյին մայրը՝ Եքաթերինա Ալեքսանդրովնա Ճավճաւաձէ-Տատիանին՝ Նինա Գրիբոյեդովային հարազատ քոյրը։ Պարտէզին մակերեսը կը կազմէ 26,4 հեկտար։
1 Մայիս, 1921-ին, վրացի ազգագրագէտ եւ երկրաբան Աքաքի Չանթուրիայի (Akaki Chanturia) նախաձեռնութեամբ, պալատը ամբողջութեամբ թանգարանի կը վերածուի։


== Սեփականութեան Մասին Հարցը ==
1990-ականներու կէսերուն մշտական բնակութեան համար Զուկտիտի (Zugdidi) կը տեղափոխուի արքայազն Աշիլ Մուրատի եւ իշխանուհի Սալոմէյի ծոռը՝ արքայազն Ալէն Մուրատը, իր կնոջ՝ արքայադուստր Վերոնիքայի (ծննդեամբ՝ տէ Շաբօ-Տրամեկուր) եւ դստեր՝ Մաթիլտայի հետ միասին։ Անոնք կը հիմնեն «Մուրատները Վրաստանին մէջ» հիմնադրումը եւ կը փորձեն Եւրոպական դատարանին միջոցով ստանալ Տատիանի իշխաններու գոյքը՝ ներառեալ պալատը։ Սակայն կայ նաեւ վրացական «Տատիանի իշխաններու պալատներուն փրկութեան» հիմնադրամը, որուն ներկայացուցիչները կը նշեն, որ 1919-ին Տատիանիներուն ժառանգները պաշտօնապէս հրաժարած են պալատական համալիրին նկատմամբ իրենց իրաւունքներէն։
26 Մայիս 2007-ին, Զուկտիտի այցելութեան ընթացքին Վրաստանի նախագահը կը յայտարարէ, որ աշխատանքներ կ'իրականացուին Տատիանի իշխաններուն պալատը վերականգնելու համար։
Հայաստանի Դրօշակները


== Ազգային Դրօշակներ ==


== Նախագահի Դրօշակ ==


== Զինուորական Դրօշակ ==


== Քաղաքներու Դրօշակ ==


== Քաղաքական Դրօշակներ ==


== Կրօնական Դրօշակներ ==


== Պատմական ==


== Դրօշակներու առաջարկներ ==


== Հայեր ուրիշ տեղ ==
Օթթօ Տիլս

Օթթո Տիլս (23 Յունուար 1876(1876-01-23)[…], Համպուրկ, Գերմանիա - 7 Մարտ 1954(1954-03-07)[…], Քիլ, Գերմանիոյ արեւմտեան շրջան) գերմանացի գործարանական քիմիագէտ։ Աւարտած է Պերլինի համալսարանը (1899)։ Պերլինի եւ Քիլի համալսարաններու փրոֆ․։ 1827 թուականին մշակած է առանց ածխածնային կմախքը փոփոխելու գործարանական միացութիւններու ապահիտրատացման եղանակ՝ օգտագործելով սելենը։ Ապահիտրատացրած է խոլէսթերինը եւ այլ սթերիններ։ 1928-ին Քուրթ Ալտերի (գերմաներէն՝ Kurt Alder) հետ յայտնաբերած է թիենային սինթեզը եւ այդ եղանակով ստացած է բազմաթիւ գործարանական միացութիւններ, որու համար 1950 թուականին (Ալտերի հետ) արժանացած է Նոպելեան մրցանակի։
Մարթա Արկերիչ

Մարթա Արկերիչ (5 Յունիս 1941(1941-06-05)[…], Պուէնոս Այրես, Արժանթին) արժանթինցի դաշնակահարուհի:


== Կենսագրութիւն ==
Արկերիչը ծնած է Արժանթին։ Անոր հայրը արժանթինցի էր, իսկ մայրը Հրեայ։ Արկերիչի ազգանունը Քաթալոնեան ազգանուն մըն է ու շատ տարածուած է Արժանթինի եւ Սպանիոյ մէջ։
Շատ փոքր տարիքէն Արկերիչը կը ցուցաբերէ փայլուն երաժշտական կարողութիւններ։ Ան երկու ու կէս տարեկանին կը սկսի դաշնամուր նուագել։ Արդէն երեք տարեկանին ան հեշտութեամբ կրնար դաշնամուր՝ նուագել իր լսած մեղեդին։ Սակայն անոր երազանքը բժիշկ դառնալ էր, եւ ոչ դաշնակահարուհի։
Հինգ տարեկանին, Մարթային մայրը զինք կը ներկայացնէ դաշնամուրի ուսուցիչի մը՝ Վինսենզօ Սքարամուզզա, եւ ան փոքրիկ Մարթային մէջ կը նկատէ շատ մեծ երաժշտական տաղանդ։
Արկերիչ իր առաջին համերգը կը նուագէ ութ տարեկանին։ Ան կը կատարէ Լիւտվիկ Վան Պեթհովէնի առաջին դաշնամուրային համերգը, Ուոլֆկանկ Մոզարթի ռէ մինոր համերգը, ինչպէս նաեւ Եոհան Սեպասթիան Պախի հինգերորդ ֆրանսական համերգը։
Այնուհետեւ Արկերիչի ընտանիքը կը տեղափոխուի Եւրոպա։ Մարթան կը սորվի տարբեր եւրոպական քաղաքներուն մէջ, տարբեր վաստակաւոր ուսուցիչներու հետ։ Ան կը սորվի Անգլիոյ եւ Աւստրիոյ մէջ։ Ընդամէնը երկու շաբաթուան ընթացքին ան կը շահի երկու առաջին-դիրքի մրցանակ՝ Ժընեւի եւ Իտալիոյ մէջ։

1965 թուականին ան փայլուն եւ յաջող ելոյթ մը կ'ունենայ Ֆրետերիք Շոփենի անուան դաշնակահարներու մրցոյթին։ Իր չափազանց նուրբ եւ երաժշտական նուագին շնորհիւ ան կը շահի երեք մրցանակ։ Այնուհետեւ Արկերիչը կը սկսի իր անձնական գործընթացքը։ Ան ելոյթներ ունեցած է աշխարի շատ տարբեր քաղաքներու մէջ կատարելով տարբեր ժամանակաշրջաններու երաժշտութիւններ։ Բացի մենաուագներէն ան նաեւ հանդէս եկած է տարբեր երաժիշտներու հետ՝ սենեկային ասպարէզին մէջ։ Որպէս ժիւրիի անդամ, Մարթա հրաւիրուած է տարբեր մրցոյթներու։ Արկերիչը կը զբաղի նաեւ բարեգործութեամբ եւ դէպի «մեծ բեմ» ճանապարհ բացած է տարբեր երիտասարդ դաշնակահարներու համար։ Ան ստացած է բազմաթիւ մրցանակներ, օրինակ՝ 3 Կրեմմի, որպէս տարուայ լաւագոյն կատարողը։ 2001 թուականին ան ճանաչուած է որպէս տարուայ արուեստագէտը։


== Այլ տեղեկութիւններ ==

Արկերիչը ամուսնացած է երեք անգամ։ Անոր առաջին ամուսինը եղած է երաժշտագէտ Ռոպերթ Չենը (ազգութեամբ Չինացի)։ Այս ամուսնութիւնէն ծնած է Լիտա Չենը, ու անոնք ամուսնալուծուեցան 1964 թուականին։ 1969-էն 1973 թուականներուն ան ամուսնացած էր Չարլզ Տութոյթի հետ, որուն հետ բազմաթիւ ելոյթներ ունեցած է։ Տութոյթի հետ ան ունի մէկ զաւակ՝ Աննի Տութոյթ։ Իսկ անոր 3-րդ ամուսինը ամերիկացի դաշնակահար Սթեֆեն Քովասեւիչն է, որուն հետ ան ունի նաեւ մէկ զաւակ՝ Սթեֆանի։ 1990 թուականէն սկսեալ Արկերիչը տառապած է քաղցկեղով։ Երկար դժուարութիւնէ յետոյ, ան կը բուժուի, եւ 2010 թուականին, այս հիւանդութիւնը կրկին չի նեղացներ դաշնակահարուհիին: Իր բուժման առթիւ, ան կ'ունենայ մեծ համերգ մը Նիւ Եորքի սրահին մէջ։ Ներկայիս, ան կ'ապրի իր ամենափոքր զաւակին հետ, շարունակելով իր բարեգործութիւնը՝ մասնակցելով փառատօններու:
390 (թիւ)

390 (երեք հարիւր իննսուն) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 389-ի եւ 391-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 A034963  չորս յաջորդական պարզերու գումար է՝ 390=89+97+101+103
 A001043  հարեւան պարզերու գումար է՝ 390=193+197
 Alt   390  գործադրելիս կը ստացուի կիւրեղեան Ж գլխատառը
390 Ալմէ աստեղնեակի կարգային թիւն է
Ամբարեան

Ամբարեան, հայկական մականուն։


== Մականունը կրողներ ==
Գուրգէն Ամբարեան (20-րդ դար), լրագրող։