armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
12 Ապրիլ

12 Ապրիլ, տարուան 102-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 103-րդ) օրն է

Տարուան աւարտին կը մնայ 263 օր 11 Ապրիլ  12 Ապրիլ  13 Ապրիլ 


== Դէպքեր ==

0240. Շապուհ Ա-ն թագադրուեցաւ որպէս Սասանեաններու տերութեան արքայ
1606. անգլիական եւ սկովտիական նաւերը Union Jack-ն ընդունեցին որպէս միասնական դրօշ
1945. Ֆրանքլին Ռուզվելթը մահացաւ իր աշխատասենեակին մէջ
1970. միջուկային մարտագլխիկներ փոխադրող խորհրդային K-8 սուզանաւը խորտակուեց Պիսքայի Ծոցին մէջ


== Ծնունդներ ==

 Տես նաեւ՝ 12 Ապրիլի ծնածներ

1866.Վրթանէս Փափազեան (մ.1920 Երեւան) հայ մտաւորական եւ գրող
1875․ Էտկար Մանաս, միջազգային գնահատանքի արժանացած հայազգի երաժշտագէտ, յօրինող եւ խմբավար
1954. Հրանուշ Յակոբեան, քաղաքական գործիչ
1986. Մաթ Մքկորի (Matthew McGorry) ամերիկեան դերասան


== Մահեր ==

 Տես նաեւ՝ 12 Ապրիլի մահացածներ

1973. Արշաւիր Շիրակեան (ծն.1900) «Նեմեսիս» գործողութեան կազմակերպիչ եւ իրականացնող


== Տօներ ==

Տիեզերագնացութեան համաշխարհային օր
Ազատագրման օր (Լիպերիա)
12 Ապրիլ


== Արտաքին յղումներ ==
BBC: On This Day
[1] (անգլերէն)
18 Դեկտեմբեր

18 Դեկտեմբեր, տարուան 352-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 353-րդ) օրն է։


== Դէպքեր ==
1806, կը սկսի ռուս-թուրքական պատերազմը։


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==
1939, Գրիգոր Սիւնի, հայ երգահան եւ խմբավար (ծն.՝ 1876)։
2002, Հրանտ Մաթեւոսեան, հայ արձակագիր եւ շարժանկարիչ (ծն․՝ 1935)։


== Տօներ ==
Վարուժան Աճէմեան

Վարուժան Աճէմեան (1917, Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 2005, Պուէնոս Այրէս), հայ գրագէտ, արձակագիր, թատերագիր։


== Կենսագրութիւն ==
Վարուժան Աճէմեան ծնած է Պոլիս: Ուսումը ստացած է Մխիթարեան վարժարանին մէջ, զոր աւարտելէ ետք ընդգրկած է հաշուակալութեան ասպարէզը։
Կանուխէն հետեւած է գրականութեան։ Իր առաջին գրութիւնը՝ պատմուածք մը, լոյս տեսած է 1935-ին Պոլսոյ «Ժամանակ» թերթին մէջ։
1956-ին սկսեալ ընտանեօք հաստատուած է Պուէնոս Այրէս: Վեց տարի պաշտօնավարած է տեղւոյն Մխիթարեան վարժարանին մէջ, որպէս հայերէնի ուսուցիչ։ Ապա պաշտօնավարած է Հ.Բ.Ը.Մ. Մարի Մանուկեան եւ Դերձակեան երկրորդական վարժարաններուն մէջ:
Հրատարակուած գործերն են.

«Քովնտի փողոց», պատմուածքներ (Պոլիս, 1945):
«Պատուհանը բաց չեն թողուր» եւ «Ամէն մարդ իր թուղթը ունի» (Պոլիս 1957, «Սան» ամսագիր), թատերախաղեր:
«Կեանքի մը վրայ նայիլ» (Պուէնոս Այրէս, 1964), թատերգութիւն։
«Լռութենէն անդին» (Պուէնոս Այրէս, 1993), թատերգութիւններ եւ պատմուածքներ։Առաջին երկուքը ներկայացուած են Պոլսոյ Մխիթարեան Սանուց Միութեան մէջ. իսկ երրորդը՝ Պուէնոս Այրէսի մէջ։ Մխիթարեան Սանուց Միութեան բեմին վրայ ներկայացուած է նաեւ «Ներսէն ու դուրսէն» թատերախաղը, որ ցարդ չէ տպագրուած։ Վ. Աճէմեան ունի նաեւ այլ անտիպ թատերգութիւններ։ 
Աշխատակցած է Պոլսոյ գրեթէ բոլոր թերթերուն եւ հանդէսներուն։ Տուած է հանրածանօթ մտաւորականներու երգիծական դիմանկարները Բագարատ Թեւեանի «Երջանիկ» տարեգիրքին մէջ (1946, 1949): Խմբագրած է Պուէնոս Այրէսի «Շարժում» եւ «Սարտարապատ» շաբաթաթերթերը։


== Գործեր ==
1967-էն սկսեալ մշակած է նաեւ բանաստեղծութեան արուեստը, տալով համամարդկային զգացումներով տոգորուած գողտրիկ քերթուածներ։
Վարուժան Աճէմեան գիտէ պարզ նիւթ մը շահեկան դարձնել, ինքնատիպ յղացումներով եւ հաճելի սրամտութիւններով համեմելով զայն։ Վարպետօրէն կը ներկայացնէ իր ստեղծած հերոսները, տալով անոնց ինքնուրոյն դիմագիծ եւ նկարագիր։ Առհասարակ անոնք ժողովուրդին խոնարհ խաւէն սերած տիպարներ են, կլանուած՝ իրենց առօրեայ հոգերով։ Ոճը անսեթեւեթ է ու վճիտ, նրբամիտ ու գունագեղ է։ 
1992 Մարտին, Վարուժան Աճէմեան՝ իր ծննդեան 75ամեակին առթիւ, Սփիւռքի հետ Մշակութային Կապի Կոմիտէի Նախագահ՝ Հրաչիկ Սիմոնեանէն ստացած է շնորհաւորագիր մը, որպէս գրող եւ հասարակական ու մշակութային գործիչ։ Իսկ անկէ առաջ, իբրեւ հիւր Մայր Հայրենիք գտնուած շրջանին, հայրենի գրողներու կողմէ պատրաստուած էր իր կեանքին ու գործերուն նուիրուած մէկ ժամնոց տեսերիզ մը։


== Արտաքին յղումներ ==
ԵՐԲ ԽԱՌՆՒՈՒՄ ԵՆ ՏԱՐՈՒԱՅ ԵՂԱՆԱԿՆԵՐԸ:
Տիրան Աճէմեան

Տիրան Աճէմեան (21 Յուլիս 1902(1902-07-21), Հալէպ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 10 Սեպտեմբեր 1991(1991-09-10), Պէյրութ, Լիբանան), դերասան, երգիծանկարիչ:
Առաջին օրերէն իսկ իր ուշագրաւ գծագրութիւնները քաջալերուած են իր գերմանացի ուսուցիչէն, այնպէս որ Հայոց Ցեղասպանութեան հետեւանքով Հալէպ հասած երաժիշտ Բարսեղ Կանաչեան, բանաստեղծ Գէորգ Կառվարենց եւ բեմադրիչ Աշոտ Մատաթեան կը դառնան պատանիին երգիծանկարներուն անուանի դէմքերը։ Գերմանիա իր ուսումը շարունակելու ծրագիրը կը խանգարուի երբ Պոլիս կը հասնի, իր հօրը յանկարծակի մահուամբ։ Հալէպ վերադառնալէ առաջ արդէն պատանի գծագրիչին տաղանդը կը նուիրագործուի երբ Երուանդ Թոլոյեան իր համբաւաւոր «Կավռօշ» երգիծաթերթին մէջ մնայուն տեղ կու տայ անոր գործերուն։ 
Պոլսոյ մէջ շուտով երեւան կու գայ Տիրանի ուրիշ մէկ շնորհքը – թատերական արուեստը։ Այս առումով ան կը դրսեւորուի իբրեւ ամբողջական արուեստագէտ, որուն ներսիդին գծագրութեան հանդէպ ջերմ սիրոյն համազօր է փարումը թատրոնին։ Պոլսոյ մէջ Մատաթեան զինք 16 տարեկանին բեմ կը հանէ։ Հալէպ դարձին՝ կը կազմէ Երիտասարդաց Միութեան Թատերախումբը։ Հալէպի մէջ իր թատերական կեանքին մաս կը կազմէ Լեւոն Շանթի «Հին Աստուածներ»-ուն բեմադրութիւնը։ Վերջին անգամ Պէյրութի մէջ, արդէն 55 տարեկան, կը բեմադրէ Ալեքսանտր Տիւմայի (Հայր) «Քին» գործը։ Իր մէկ ինքնաերգիծանկարը զինք կը պատկերէ փութկոտ՝ իր աշխատանքի ճամբուն վրայ, բայց նաեւ կլանուած՝ Եակոյի դերը սորվելով։ Խորքի պատին՝ Օթէլլոյի ներկայացման որմազդը։ Իր թատերական կեանքին մէկ բնական դրսեւորումն է իր «Քաջ Նազար»ի հրատարակութեան առթիւ Պէյրութի մէջ կազմակերպուած ձեռնարկին, իբրեւ շնորհակալական խօսք Թումանեանի «Անոյշ»էն հատուածի մը արտասանութիւնը։ 
Կը բեմադրէ զանազան թատերախաղեր՝«Կործանուածը», «Աւերակներու վրայ», «Պատուի համար», «Արցունքի հովիտը», եւ այլն:
Աճէմեան օժանդակած է Հալէպ այցելող դերասաններուն. 1922-ին՝ Շահան Սարեանին եւ Օննիկ Վոլգէրի, 1924-ին՝ «Եգիպտահայ Գոմէտիի խումբ»ին: 1923-ին կը կազմէ «Հալէպի Ամադէօրներու Տրամադիկ թատերախումբ»ը եւ ներկայացումներ կու տայ մինչեւ Բարսեղ Աբովեանի Հալէպ ժամանումը, որուն հետ եւս կը խաղայ պատասխանատու դերեր ստանձնելով: Ֆիլիփ Արփիարեան դերասան-ծաղրանկարիչը կը թելադրէ Տիրանին ամբողջովին նուիրուիլ ծաղրանկարչութեան:
1925-ին տեղափոխուած է Պէյրութ ու ծաղրանկարներով հանդէս եկած է հայկական, ֆրանսական եւ արաբական մամուլին մէջ։ Իր գծագրութիւնները ներկայ են տեղական երգիծաթերթերու մէջ, ինչպէս՝ «Ատ-Տապպուր», «Աս-Սայատ», կամ ֆրանսատառ օրաթերթերու մէջ, ի միջի այլոց՝ «Լ՛Օրիան», «Լը Սուար»։ Լիբանանի անկախութենէն ասդին (1943), իր երգիծանկարները պատմութիւնն են այդ երկրին եւ քաղաքական ղեկավարներու բարքերուն եւ դէմքերուն։


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938 Պուքրէշ, Հատոր Ա․, էջ 116:
Լուսինէ Սարգսեան

Ջութակահարուհի Լուսինէ Սարգսեանին տեսողական խնդիրները չեն խանգարեր երթալ իր երազանքներու եւ նպատակներու ետեւէն:


== Կենսագրութիւն ==
Լուսինէ Սարգսեանը 1998 թուականին ընդունուեր է Երեւանի Չայքովսքիի անուան միջնակարգ երաժշտական դպրոց՝ Ալեքսանտր Կոսեմեանի դասարան, զուգահեռ յաճախելով երաժշտահանութեան-յօրինումի դասերու՝ Անահիտ Կոստանեանի դասարան: 2008թ. աւարտելով դպրոցը, կ'ընդունուի Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական երաժշտանոց՝ ջութակի եւ երաժշտահանութեան-յօրինումի բաժիններ  

29 Հոկտեմբեր 2016-ին, «Նարեկացի» արուեստի միութեան մէջ տեղի կունենայ ջութակահարուհի Լուսինէ Սարգսեանի մենահամերգը: Միջոցառումը կը կրէ «Մենահամերգ՝ նուիրուած երազանքներուն» խորագիրը:


=== Պարգեւներ, Ոսկէ մետալներ » ===
Նոյեմբեր 2017-ին, Լուսինէ Սարգսեան կը մասնակցի «Կախարդական հրավառութիւն» միջազգային մրցոյթ-փառատօնին, որ տեղի ունեցած էր Սեն Փեթերսպուրկի 200 տարուայ պատմութիւն ունեցող երաժշտահաններու միութեան դահլիճին մէջ, եւ կը դառնայ ոսկէ մետալակիրը գրաւելով «Առաջին» տեղի պատուոյ գիրին:
20-30 Սեպտեմբեր 2018-ին, կը մասնակցի Աւստրիայի մայրաքաղաք Վիեննայի մէջ տեղի ունեցող  Ֆրից Քրեյսլերի անուան ջութակահարներու 7-րդ միջազգային մրցոյթին:
Ջութակահարուհի Լուսինէ Սարգսեանը ոսկէ մետալի արժանացեր է «Փրակեան աստղաբոյլ» երաժշտական միջազգային մրցոյթ-փառատօնին: Այն տեղի ունեցած է Չեխիայի մայրաքաղաք Փրակայի մէջ  Մարտ 25-28-ը: Մասնակցեր է մօտ 50 երկրէն ժամանած շուրջ 150 մասնակից:


== Աղբիւրներ ==
«Նարեկացի» արուեստի միութեան մէջ տեղի կունենայ ջութակահարուհի Լուսինէ Սարգսեանի մենահամերգը
ԵՍ ԳՆՈՒՄ ԵՄ ԻՄ ԵՐԱԶԱՆՔՆԵՐՈՒ ԵՏԵՒԷՆ` ՈՒԶՈՒՄ ԵՄ ՆՈՒԱԳԵԼ ՓԱԿԱՆԻՆԻԻ 6 ՆՈՒԱԳԱՀԱՆԴԷՍՆԵՐԸ». ԼՈՒՍԻՆԷ ՍԱՐԳՍԵԱՆ
Նայիրի (թերթ)

Նայիրի, ազգային-գրական պարբերաթերթ։
Լոյս կը տեսնէ 1941 թուականէն, սկիզբը Հալէպի մէջ (մինչեւ 1949 թուականը), 1945 թուականէն՝ ամսագիր։ Լոյս կը տեսնէ 1951 թուականէն Լիբանանի մէջ։
Հիմնադիր-խմբագիր՝ Անդրանիկ Ծառուկեան։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներուն իր շուրջը համախմբած է Մերձաւոր եւ Միջին Արեւելքի անուանի հայ գրողներուն, գրականագէտներուն ու արուեստագէտներուն, տպագրած անոնց, ինչպէս նաեւ Հայաստանի գրողներու (Եղիշէ Չարենց, Գուրգէն Մահարի, Յովհաննէս Շիրազ, Հրաչեայ Քոչար, Գեղամ Սարեան, Սիլվա Կապուտիկեան, Սարմէն եւ ուրիշներ) բազմաթիւ գործեր։
1951-1983 թուականներուն (որոշ ընդհատումներ 1964 թուականին ունեցած է «Յառաջ-Գրական» շաբաթական յաւելուածը (խմբագիրներ՝ Գ. Տէրտէրեան, Ա. Դարեան, Պ. Մինասեան)։
Ճիպէյլ

Ճիպէյլ, Լիբանանի քաղաքներէն մէկը, կը գտնուի Ճապալ Լպնանի նահանգին մէջ: Ան աշխարհի ամենահին բնակուած քաղաքներէն է, ինչպէս նաեւ հազուագիւտ շրջաններէն է, զոր կ՛ապրի հիմնադրումէն մինչեւ օրս: Ան կը գրաւէ յատուկ դիրք մը՝ Միջերկրական ծովուն վրայ, Պէյրութէն շուրջ 37 քմ․ հեռաւորութեամբ:


== Հիմնադրութիւնը ==
Ք.Ա. 6-րդ հազարամեակի ընթացքին, Ճիպէյլի հիմնադրութիւնը սկիզբ առած է որպէս ձկնորսներու գիւղ, որմէ ետք զարգացած եւ դարձած է պաշտօնականապէս քաղաք, այլեւ մայրաքաղաքային քաղաք՝ իր փողոցներով, հանրային կառուցուածքներով, ինքնիշխանութեամբ եւ քաղաքական ինքնութեամբ:


== Անուանումը ==
Պապելոնեան շարադրութիւններուն մէջ կոչուած է Ճուպլա (Goubla), Ասորական շարադրութիւններուն մէջ Ճուպլի/ Ճուպլա (Goubli/Goubla), սակայն յոյները զայն կոչած են Պիպլոս (Byblos), որ յունարէն լեզուով կը նշանակէ Գիրք, նայած Ճիպէյլին գրական ասպարէզին հետ իւրայատուկ կապին:
Հաւանական է, որ Ճիպէյլի նոր հնչիւնը ամենայ ճշգրիտը ըլլայ, Կսուի, թէ (Ճիպէյլ) անուանակոչումը Քանանացիական երկու բառերու արդիւնք է՝  Ճիպ որ կը նշանակէ տուն, եւ իլ, որ կը նշանակէ Աստուածներու մեծը կամ Աստուածը, հետեւաբար Ճիպէյլ բառը կը նշանակէ Աստուծոյ Տունը:


== Նշանաւոր Տեսարժան Վայրերը ==
Փիւնիկեցիներուն ամենամեծ տաճարը, կը կոչուի «Պաալէթ Ճիպէյլ»:
Ճիպէյլի բերդը, կառուցուած է 12-րդ դարուն խաչակիրներուն կողմէն, կը գտնուի Ճիպէյլի նավահանգիստին մօտ:
Ճիպէյլի մզկիթը, զոր կը համարուի Լիբանանի հնագոյն մզկիթներէն:
Ճիպէյլի Մեղրամոմի (Շամաա «الشّمع») թանգարանը, կը պարունակէ կարգ մը լիբանանեան նշանաւոր անձնաւորութիւններուն արձանները:
Ս. Յովհաննէս Մկրտիչի եկեղեցին, կառուցուած է խաչակիրներուն կողմէն, 1150 թուականին:
Ճիպէյլին հին եւ նշանաւոր թաղերն ու շուկաներըՃիպէյլի մէջ կը գտնուին նաեւ այլ տեսարժան վայրեր:Ճիպէյլի մէջ կը գտնուի նաեւ «Թռչնոց Բոյն» հայ որբանոցը, դպրոցը եւ թանգառանը:


== Պատմութիւն ==
Նոր քարէ դարուն ընթացքին, շուրջ 7000 տարի առաջ, խումբ մը ձկնորսներ հիմնեցին իրենց բնակարանները միջերկրական ծովու ափին, հետեւաբար այդ շրջանը դարձաւ սկզբնական գիւղ մը, որմէ ետք ներկայիս Ճիպէյլ քաղաքը՝: Այն ժամանակ ժողովուրդը կ՛ապրէր տնակներու մէջ:
Ք.Ա. 3-րդ հազարամեակի սկիզբը, Ճիպյէլ քաղաքը զարգացաւ եւ նշանաւոր դարձաւ ի շնորհիւ փայտնայութի առեւտրականութեամբ, զոր կ՛արտահանէր միջերկրականի արեւելեան բաժինին երկիրներուն, մասնաւորապէս Եգիպտոս, ուր կարիքը կար փայտի նիւթին, կատարելու համար իրենց նաւերուն, տաճարներուն եւ այլ կարիքներու շինարարութիւնը:
Ք.Ա. 3-րդ հազարամեակի վերջին փուլին, Ճիպէյլի զարգացման բաժինը իր աւարտին հասաւ, ուր Ամորեցի ցեղերը յարձակում գործեցին Ճիպէյլի բոլոր շրջանները եւ այնտեղ շատ մը շրջաններ այրեցին, սակայն Ճիպէյլի նոր բնակիչները շուտով վերանորոգեցին քաղաքը, ինչպէս նաեւ Եգիպտոսի հետ վերահաստատեցին իրենց յարաբերութիւնը:
Մշակութային շարժումը 1880-1890-ական տարիներուն

Թէեւ Թուրքիոյ մէջ Ազգային Սահմանադրութիւնը եւ ամէն տեսակի ժողովներ կ՛արգիլուին, բայց յառաջադէմ գրագէտներ եւ հրապարակագիրներ կը յաջողին նոր նկարագիր հաղորդել արեւմտահայ լեզուին եւ գրականութեան, խմբուած՝ թերթերու շուրջ («Արեւելք», ապա՝ «Մասիս» եւ «Հայրենիք»)։ Շեշտելով լեզուի ու գրականութեան ժողովրդական, հանրօգուտ դերը, անոնք զուգահեռ կ՛ընթանան յեղափոխական կուսակցութիւններու գործին, որ փոխարինած էր Զարթօնքի ազգասիրական քարոզչութիւնը։
1890–էն ետք, վարչակարգի խստացումով եւ գրաքննութեան ճնշումով, Պոլսոյ հայութեան կեանքը աւելի կը տժգունի․ գիրք տպելը գրեթէ անկարելի կը դառնայ. թատրոնները կը փակուին։ 1895-1896–ի կոտորածներն ու հետեւող սարսափը կ՛արգիլեն ամէն շարժում, տեղ ձգելով միայն անձնական, «նեղ» գրականութեան կամ այլաբանական էջերու։
Մեծ թիւ մը գրագէտներ եւ հրապարակագիրներ Պոլիսէն կ՛անցնին արտասահման, եւրոպական երկիրներէ միչնեւ Եգիպտոս։ Ծանր պայմաններով՝ Լոնտոն, Փարիզ, Գահիրէ, Պալքաններ՝ անոնք կը հրատարակեն գրական-քաղաքական թերթեր (Արփիարեան՝ «Նոր Կեանք», Չօպանեան՝ «Անահիտ»)։
Արեւելահայութեան մօտ ընկերա-մշակութային պայմանները տարբեր են։ Ցարական ճնշումները ազգային-քաղաքական գետնի վրայ՝ չեն արգիլեր հայութեան բարգաւաճումը, մանաւանդ Պաքուի եւ Թիֆլիսի պէս երկիրններու մէջ։
Դրամատէր-քաղքենի խաւը եւ համալսաանական երտասարդութիւնը տեղ-տեղ կ՛այլասերին, բայց զգալի մաս մըն ալ, պահելով ազգային գիտակցութիւնը եւ տէր կանգնելով մշակոյթին, զանոնք կ՛օժտէ նոր յենարաններով ու մտաւորական նոր որակով։
Վանեցի աղջիկ (քանդակ)

«Վանեցի աղջիկ» քանդակ, կը գտնուի  Երեւան, Աբովեան փողոցին եւ Սայաթ-Նովա պողոտային՝ Երեւան Սայաթ-Նովա պողոտայի խաչմերուկէն քիչ մը վեր:                       


== Տեղեկութիւններ ==
Տեղադրուած է 1975-ին։ Ընդգրկուած է «Երեւան Կեդրոն վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկ»ին մէջ (Երեւան Կեդրոն վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկ)։
Քանդակը կառուցուած է գլխաւորաբար պազալդէ (երկաթաքար),իսկ բարձրութիւնը 2 մեթր է։


== Հեղինակ ==
Քանդակագործն է Հայաստանի Հանրապետութեան ժողովրդական նկարիչ Հռիփսիմէ Սիմոնեան:
Գալֆայեան

Գալֆայեան, հայկական մականուն։


== Մականունը կրողներ ==
Ամբրոսիոս Գալֆայեան (1826-1906), պատմաբան, բառարանագիր:
Առաքել Գէորգի Գալֆայեան (1830-ական թթ.-1910-ական թթ. ետք), բանաստեղծ, բանասէր:
Աւետիս Գալֆայեան (1913-1968), թղթակից:
Արիս Գալֆայեան (1884-՞), մանկավարժ:
Գրիգոր Գալֆայեան
Գրիգոր Թորոսի Գալֆայեան (1900-1975), բժիշկ, ֆակիր:
Գրիգոր Օհաննէսի Գալֆայեան (1873-1949), երգահան, խմբագիր:
Գրիգոր Գալֆայեան (1868-՞), խմբագիր-հրապարակախօս։
Զարեհ Համբարձումի Գալֆայեան (1887-1939), նկարիչ։
Թադէոս Գալֆայեան (20-րդ դար), թղթակից։
Խորէն Արք. Գալֆայեան (1832-1892), բանաստեղծ, թարգմանիչ, դրամատուրգ, մանկավարժ, հոգեւոր գործիչ։
Կարապետ Գալֆայեան
Կարապետ Գալֆայեան (1877-1920), դերասան։
Կարապետ Կարապետի Գալֆայեան (1884-1967), բանասէր, հոգեւոր գործիչ:
Յովհաննէս Գալֆայեան (1891-1951), դերասան։
Հիլտա Մարգարի Գալֆայեան (1942), բանաստեղծուհի, մանկավարժ:
Մարգար Վահանի Գալֆայեան (1890-ական թթ.-1948), բանաստեղծ, բժիշկ:
Միսաք Գալֆայեան (19-20-րդ դարեր), գործակատար, թղթակից:
Մկրտիչ Յակոբի Գալֆայեան (1897-՞), մտաւորական:
Միհրան Յակոբի Գալֆայեան (1891, Կ. Պոլիս - 1915), հայ բժիշկ։
Նշան Գ. Գալֆայեան (1865-1933), խմբագիր, գիւղատնտես։
Պետրոս Գալֆայեան (1868-1915), մշակութային գործիչ։
Ս. Հ. Գալֆայեան (19-րդ դար), լրագրող։
Ստեփան Գալֆայեան, ճարտարապետ, քանդակագործ։
Սրբուհի Նշանի Գալֆայեան (1822-1889), միանձնուհի, բարերար, ժանեկագործ, ասեղնագործող վարպետ:
Վահան Եփրեմի Գալֆայեան (1886-1976), բանաստեղծ, արձակագիր, մանկավարժ:
Տիրան Գալֆայեան (1848-1915), դերասան։
Քրիստոֆ Գալֆայեան (1969լ), հայկական ծագմամբ ֆրանսացի նախկին լողորդ։
Յարութիւն Գալֆայեան (1870, Թալաս-1915), յայտնի յեղափոխական գործիչ, Դաշնակցական։
Պազա

Պազա (սպ.՝ Baza), քաղաք եւ համայնք Սպանիոյ մէջ, կը մտնէ Կրանատա նահանգի կազմի մէջ, Անտալուսիա ինքնավար մարզ։ Համայնքը կը գտնուի Պազա գաւառի կազմի մէջ։ Տարածքը 542 քմ2։ Բնակչութիւնը 21982 մարդ (ըստ 2010 թուականի մարդահամարի տուեալներուն)։ Կը գտնուի նահանգի վարչական կեդրոնէն 100 քմ հեռաւորութեան վրայ։


== Բնակչութիւն ==


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտօնական էջ
Վիքթոր Բալայեան

Վիքթոր Բալայեան (16 Յուլիս 1931(1931-07-16), Ստեփանաւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Անդրկովկասի ԽՖՍՀ, Խորհրդային Միութիւն - 31 Յունուար 1995(1995-01-31), Երեւան, Հայաստան), հայ արձակագիր, լրագրող, թարգմանիչ եւ Գրողներու միութեան անդամ։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Լոռիի մարզի Կարկառ գիւղը։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ եւ ապա ընդունուած է Երեւանի Պետական համալսարանի բանասիրական բաժինը, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1954 թուականին:


=== Վարած պաշտօններ ===
Ուսումը աւարտելէ ետք իբրեւ գրական աշխատող աշխատած է «Պիոներ կանչ» թերթին մէջ, իսկ 1956-1958 թուականներուն ստանձնած է «Աւանկարտ» թերթի վարիչի պաշտօնը: Այնուհետեւ Բալայեան եղած է «Պիոներ կանչ» թերթի պատասխանատու քարտուղար, որմէ ետք ստանձնած է «Հայաստան» հրատարակչութեան մանկապատանեկան գրականութեան խմբագրութեան վարիչի պաշտօնը:
Թերթերու մէջ ստանձնած պաշօտններուն առընթեր ուսուցչութեան պաշտօն ստանձնած է Երեւանի համալսարանի լրագրութեան բաժնին մէջ, դասաւանդելով «Գրականութիւնը եւ արուեստը լրագրութեան էջերուն մէջ» առարկան:
Ան 1970-1974 թուականներուն եղած է «Հայաստան» հրատարակչութեան գլխաւոր խմբագիրը։ 1974-1979 թուականներուն «Սովետական գրող» հրատարակչութեան տնօրէն, իսկ 1979-1984 թուականներուն՝ հեռուստատեսութեան եւ ձայնասփիւռի պետական կոմիտէի նախագահի առաջին տեղակալ:


=== Աշխատութիւններ ===
Այս բոլոր պաշտօններու կողքին Բալայեան զբաղած է գրականութեամբ. հայերէն, ինչպէս նաեւ ռուսերէն լեզուով լոյս տեսած են իր աշխատութիւնները, ինչպէս՝ 

«Քանդուած նկուղի գաղտնիքը»,
«Ստուեր եւ լոյս», «Առաջին դասը»,
«Անտեսանելի հետքեր»,
«Մշուշը ցրւում է» եւ այլ աշխատութիւններ:Ստեղծագործելու կողքին զբաղած է նաեւ թարգմանական աշխատանքով՝ հայերէնի թարգմանելով Զ. Նենացքիի, Ի. Մատիաշովսքիի, Լուիս Նորմանի եւ այլ գրողներու գործերը:
Գրիգոր Արծրունի

Արծրունի Գրիգոր  (27 Փետրուար (11 Մարտ) 1845, Մոսկուա, Ռուսական Կայսրութիւն - 19 (31) Դեկտեմբեր 1892, Թիֆլիս, Ռուսական Կայսրութիւն), հրապարակախօս, հիմնադիր եւ խմբագիր-հրատարակիչ՝ «Մշակ» հայ լրագիրին։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Մոսկուա 1845-ի Փետրուար 27-ին։ Արծրունին իր մանկութիւնը անցուցած է Մոսկուայի մէջ եւ փոքր հասակէն տան մէջ սկսած է Ֆրանսերէն խօսիլ։ 1855–ին ծնողներուն հետ կ՛երթայ՝ Գերմանիոյ Կրացնախ քաղաքը, ուր կը սկսի դաս առնել գերմաներէն եւ լատիներէն լեզուներու։ Գրիգոր դարձեալ Մոսկուա կը բերուի, իսկ Մոսկուայէն ալ Տփխիս (Թիֆլիս), ուր 12 տարեկան հասակին առաջին անգամ կը սկսի հայերէն սովորիլ, նախ՝ Մուղնիի միաբան Գրիգոր քահանայ Տէր Բարսեղեանին մօտ, ապա՝ «Մեղու Հայաստան»ի հայաթերթի խմբագիր Պետրոս Սիմոնեացի մօտ, իսկ յետոյ՝ նշանաւոր Առաքել վարժապետ Արարատեանի մօտ։ Թիֆլիսի մէջ Գրիգոր կը յաճախէ աւագ դպրոցի դասընթացքները եւ 1863-ին դասընթացքը աւարտելով 1864-ին կը մեկնի  Մոսկուա, ուր կը մտնէ բնագիտական համալսարան։ 1865-ին Արծրունին Փեթերսպուրկ կը տեղափոխուի եւ այնտեղէն առաջին անգամ կը սկսի գրել «Մեղու Հայաստանի»-ի մէջ (1865 №։ 13 եւ 14)։ Չդիմանալով Փեթերսպուրկի օդին, կ՛անցնի Ֆրանսայի Նիս քաղաքը՝ բժշկուելու համար, իսկ այնտեղէն՝ Ժընեւ եւ Զիւրիխ, ուր կարճ շրջանով, տեղի համալսարանին ազատ ունկնդիր եղաւ, իսկ 1867-ին Հայտելպէրկի համալսարան մտաւ քաղաքատնտեսութիւն սորվելու, 1869-ին փիլիսոփայութեան դոկտորի կոչումը ստանալով Փարիզ անցաւ, այնտեղէն ալ Վիեննա, ուր համալսարանի կը հետեւէր. իսկ Մխիթարեանց մօտ ալ հայերէն կը սորվէր։ Վիեննայէն նոյն նպատակով կ՛անցնի Վենետիկ։


== Ստեղծագործական կեանք ==
1871-ին անգամ մը եւս այցելելով Հայտելպէրկը՝ Թիֆլիս կը հանի, ուր ձրիաբար ուսուցչութեան պաշտօնը ստաձնեց Գայիանեան եւ Մարիամեան ուսումնարաններում եւ միեւնոյն ժամանակ սկսաւ աշխատակցիլ «Մեղու»-ին Նեոպէ եւ Ասիացի, Է․ Շաթիրաւացի կեղծանուններով։ Արծրունիի առաջին գործն եղաւ «Մշակ»-ի հրատարակութիւնը, որ ան սկսաւ 1872-ին իբրեւեւ շաբաթաթերթ։ Հրատարակման օրէն Արծրունին իրեն շրջապատեց ժամանակի ամէնէն աչքի ինկող գրողներով, որոնք էին Րաֆֆին, Գ․ Սունդուկեանը, Ա․ Քիշմիշեանը, Ստ․ Պալասանեանը եւ այլք, որոնք ամէն քայլափոխին իրեն կ՛աջակցէին, քանի որ ան դեռ հայերէնին այնքան ալ չէր ընտելացած, եւ անոնք կը խմբագրէին թերթը։ 1876-ին «Մշակ»-ն սկսաւ շաբաթն երկու անգամ հրատարակուիլ, իսկ 1878-էն շաբաթը 5 անգամ։ 1884-ին Արծրունիի գործերը ձախող ընթացան. նիւթապէս ճնշուած, ֆիզիքապէս ալ քայքայուած՝ դադարեցուց «Մշակ»-ը, գնաց Շուէտ առողջութիւնը վերադառնալով արտասահմանից 1886-ին վերսկսաւ «Մշակ»-ի հրատարակութիւնը՝ շաբաթ երեք անգամ, որ տեւեց մինչեւ իր մահը, որ տեղի ունեցաւ Թիֆլիս 1892-ի Դեկտեմբեր 19-ին։ Հանգուցեալը մեծ հանդէսով ու բազմաթիւ պսակներով թաղուեցաւ Խոջիվանքի գերեզմանատունը, ուր 1902 դեկտ․ 23-ին բացուեցաւ անոր «առանց խաչի» մահարձանը։


== Աղբիւր ==
Բառարան Հայ Կենսագրութեանց, Հայկ ՏԷր-Աստուածատուրեանց, Ա. հատոր, Թիֆլիս 1904, էջ 152:
Հայ Հանրագիտակ, Հ․ Մկրտիչ Վարդ․ Պոտուրեան, 1938 Պուքրէշ, Բ․ հատոր, էջ 282։


== Արտաքին յղումներ ==
Շիրվանզադէի յուշերը Գրիգոր Արծրունու վերաբերեալ
kamavor- Գրիգոր Արծրունին եւ նրա «Մշակը»
«Խոստովանութիւն. Գրիգոր Արծրունի». ֆիլմ՝ Նարինէ Թուխիկեանի հեղինակային ֆիլմաշարէն։
Սիւզի Կենտիկեան

Սիւզաննա Լեւոնի Կենտիկեան (գերմաներէն՝ Susianna "Susi" Kentikian, 11 Սեպտեմբեր 1987(1987-09-11), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), Գերմանիոյ մէջ բնակող հայազգի բռնցքամարտիկ։
ՀԻնգ տարեկանին Սիւզիին ընտանիքը կը տեղափոխուի Գերմանիա եւ 1996 թուականին կը հաստատուի Համպուրկ:
Կենտիկեանը իբր արհեստավարժ բռնցքամարտիկ մուտք գործած է 2005 թուականին, պայմանագիր կնքելով «Spotlight Boxing» կազմակերպութեան հետ։
Կենտիկեան WBA, WBO եւ WIBF վարկածներով բռնցքամարտի աշխարհի ախոյեան եղած է գերթեթեւ ծանրութեան կարգին մէջ։


== Արտաքին Յղումներ ==
Պաշտօնական կայք(գերմ.)
Սուրիահայ մամուլ

Սուրիահայ մամուլ, հայկական մամուլը Սուրիոյ մէջ ձևաւորուեր է դարերու ընթացքին:


== Հրապարակուած թերթեր ==
1868-1877 թուականին թուրքերէն հրատարակուեր է «Ֆռաթ» («Եփրատ», Հալէպ) Եռօրեայ թերթը, որը արաբերէնի, թուրքերէնի հետ ունեցեր է նաև հայատառ թուրքերէնի բաժին։ 1918 թուականէն ցայսօր տպագրուեր են շուրջ 150 անուն հայերէն պարբերականներ, մեծ մասը՝ Հալէպի մէջ։


=== 1913- 1991 ===
Տեղի առաջինն հայերէն պարբերականը «Աղբիւր» (1913-1914) խմորատիպ ամսաթերթն է։ Կարևոր հրատարակութիւններէն է ՌԱԿ-ի Կիլիկիայի շրջանի վարչութեան «Հայ ձայն» (1918-1922, 1919 թուականէն՝ Ատանա) քաղաքական, տնտեսական և գրական օրաթերթը, ՍԴՀԿ-ի Հալէպի մասնաճիւղի «Եփրատ» (1919) հասարակական-քաղաքական շաբաթաթերթը, ՍԴՀԿ-ի Սուրիոյ շրջանի պաշտօնական «Սուրիական մամուլ» (1922-1927) ազգային, հասարակական-քաղաքական, մշակութային օրաթերթը, ՌԱԿ-ի «Եփրատ» (1927-1949) գրական, քաղաքական պաշտօնաթերթը, կրօնական, կրթական, գիտական «Նոր աուետաբեր» (1927-1934) Երկշաբաթաթերթը, ազգային, գրական «Նայիրի» (1941 թուականէն, նախապէս՝ պարբերագիրք, 1952 թուականէ՝ Պէյրութի մէջ) շաբաթաթերթը, ՀՅԴ-ի Սուրիոյ շրջանի պաշտօնական «Արևելք» (1946-1963) հասարակական-քաղաքական-գրական-գեղարուեստական օրաթերթը, «Նոր Մարաշ» (1946-1961) ամենամեայ հանդէսը, քաղաքական, գրական «Սուրիա» (1946-1960) անկախ օրաթերթը, կրօնական «Լրատու» (1964-1980) շաբաթաթերթը, արուեստի, գրականութեան և գիտութեան «Մշակոյթ» (1967, 1970, 1972) պարբերագիրքը և այլն։ Ներկայիս Հալէպի մէջ կը հրատարակուին Հալէպի հայ ազգային ծերանոցի խնամակալութեան «Հայ ծերանոց» (1952 թուականէն) եռամսեայ տեղեկատու հանդէսը, գրական, գեղարուեստական, պատմաբանասիրական «Գեղարդ» (1975 թուականէն) տարեգիրքը, Բերիոյ թեմի ազգային առաջնորդարանի պաշտօնական «Գանձասար» (1978 թուակնէն, 1978-1981 թուականներուն՝ «Պարբերաթերթ», 1982-1991 թուականին՝ «Օշական») կրօնական, հասարակական, մշակութային շաբաթաթերթը և այլն։


== Ծանօթագրութիւն ==