armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Մօրղ-է Սահար

Մօրղ-է Սահար (Պարսկերէն՝ مرغ سحر) Հայերէնի կը թարգմանուի՝ «Արշալոյսի Թռչուն» կամ «Արեւածագի Թռչուն» կամ «Սոխակ», եւ կամ «Պլպուլ» այսինքն «Պարսկական սոխակ», Իրանական թասնիֆ մըն է «Բանաստեղծներու Արքայ» (Պարսկերէն՝ ملک‌ الشعراء, Մալէք Օշ-Շօարաա) «Մոհամմատ-Թաքի Պահարի» (Պարսկերէն՝ محمد تقی بهار) գրիջով, եւ «Մօրթէզա Նէյ Տաւուտի» (Պարսկերէն՝ مرتضی نی‌ داوود) նուագայարդարումով։ Պարսկական այս Գեղօնը քերթուած է Ի (քսաներորդ) դարուն, Իրանական Սահմանադրական Յեղափոխութեան ազդեցութեան ներքոյ։ Ոմանք կ՛ըսեն թէ «Պահար» այս բանաստեղծութիւնը գրած է բանտին մէջ։
«Մօրղ-է Սահար»-ը առաջին անգամ արձանագրուած է 1927-ին, «Իրանօ-Տօուլէհ Հելէն»-ի (Պարսկեր՝ إيران الدولة هلن, կ՛ըսուի թէ այս երգչուհին Հայկական արմատներ ունէր) կամ «Թաճ Էսֆահանի»-ի (جلال‌ الدین تاج اصفهانی) կողմէն։ Կ՛ըսուի թէ Իրանցի երգչուհի «Մօլուք Զարրապի»-ն (Պարսկերէն՝ ملوک ضرابی) «Մօրղ-է Սահար» թասնիֆին ամէնավաղ ձայնագրողներէն մէկն է։ Շատերը այս երգին կը դնեն քաղաքական համաբնագիր, մինչ օրս, իսկ ոմանք զայն կը թողուն իր մարդկայնական բնագիրին մէջ։ Յետագաին այս երգը կատարեցին բազմաթիւ Իրանցի (եւ ոչ Իրանցի երգիչներ), որոնցմէ կարելի է յիշել՝ Ղամար Օլ-Մուլուք Վազիրի (قمر الملوک وزیرى), Լէյլա Ֆարվահար (لیلا فروهر), Ֆարհատ Մեհրատ (فرهاد مهراد), Շաքիլա (شکیلا), Մօհսէն Նամճու (محسن نامجو), Րէզա Սատէղի (رضا صادقي), Հէնկամէ Ախաւան (هنگامه اخوان), եւ վերջապէս Մոհամմատ-Րէզա Շաճարեանը (محمّد رضا شجريان) ապա իրեն միացաւ իր որդին Հօմայուն Շաճարեանը (همايون شجريان), եւ այս գեղօնը կատարեց բազում անգամներ՝ իր հօր հետ, մինակը, եւ անգամ Լիբանացի երգչուհի Ապիր Նիիմա-ի ընկերակցութեամբ (عبير نعمة)։  
Երգեցողութեան մեծն վարպետ Շաճարեանը սովորութիւն դարձուց այս երգը կատարել իր բոլոր ելոյթներուն աւարտին։ Գիտնականներն ու կաճառականները (Յունարէն ՝Ακαδημαϊκός, Ակադեմիկոս) զայն կը համարեն՝ «Իրանական Ազատութեան Ոչ Պաշտոնական Ազգային Օրհներգը»։


== Երգին Բառերը ==


== Տե՛ս Նաեւ ==
Հաֆէզի Ժողովածոն։
Հնդկաստանի Սերտումը։
Մենատարր։
Սուրբ Ոնոփրիոս։
Իրանագիտութիւն։
Արեւելագիտութիւն։
Ունսուրի։
Արմանոյշ Կոզմոեան:
Էհսան Եարշաթէր:
Յակոբ Գէորգեան:
Պուսթան (Սաատի)։
Քալամքարի։


== Արտաքին Յղումներ ==
Մոհամմատ-Րէզա Շաճարեան, Մօրղ-է Սահար, Թասնիֆ։
ENCYCLOPÆDIA IRANICA Իրանական Հանրագիտա
Քերքուք

Քիրքուք (արաբերէն՝ ‏كركوك‎, քրտերէն՝ Kerkûk‎) ― քաղաք Իրաքի մէջ, համանուն նահանգի վարչական կեդրոնը։


== Տեղադրութիւն ==
Քիրքուքը կը գտնուի Իրաքի հիւսիս-արեւելեան մասը, Իրաքի Քուրտիստանի, Պաղտատէն 240 ք.մ. հեռաւորութեան վրայ, որուն հետ կապուած է երկաթուղիով եւ ինքնաշարժային հանրուղիով։ Այն տեղադրուած է Զագրոս լեռնաշղթայի ստորոտը, Հայկական լեռնաշխարհէն հարաւ, պատմական Հայաստանի սահմաններուն (Կորճայքէ) մօտ 220 ք.մ.։
Քիրքուքի մէջ կ'ապրէին 50 հազար քրիստոնեաներ, սակայն 2011-ին անոնք կը հաշուեն շուրջ 10 հազար հոգի, 600.000 բնակչութեան վրայ։


== Բնակչութիւն ==


== Աղբիւրներ ==
Encyclopaedia Britannica, Micropaedia, 15-th edition, Vol. V, Page 834:
Ս․ Աստուածածին Եկեղեցի, (Նոր Ատանա)

Ս․ Աստուածածին Եկեղեցի, (Նոր Ատանա), Լիբանան:


=== Պատմութիւն ===
Ի յիշատակ Ատանայի համանուն եկեղեցիին, 1929-ին հիմնադրուեցաւ Ս․ Աստուածածին եկեղեցին: Խորէն Կաթողիկոսի եւ ազգային կազմակերպութիւններու ճիգերուն շնորհիւ, Ս. Աստուածածին եկեղեցին հետագային ունեցաւ իր փառաւոր կոթողանման կառոյցը:
Հին եկեղեցւոյ կալուածին յաւելումի ընթացքը շարունակուեցաւ իրարու յաջորդող թաղականութեանց ջանքերուն շնորհիւ, մինչեւ որ 455 մեթր․ տարածութիւն ունեցող ազգապատկան կալուածը հասաւ 1280 մեթր քառակուսիի մակերեսին:
Կալուածի այս ընդարձակման յիշատակելի հանգրուաններէն մէկը հանդիսացաւ Եղիա Մեքիքեանի տան մը նուիրատուութիւնը: Հետագային այդ տունէն գոյացող 10,000 լիբանանեան ոսկիով ապահովուեցաւ հարաւային մուտքի ձախ կողմի կալուածը՝ իր երկու սենեակներով, որոնցմէ առաջինը դարձաւ թաղականութեան ժողովատեղին եւ ամբողջացաւ Աբգարեան վարժարանին երկրորդ յարկը:
Հողի յաւելման վերջին փորձը իրականացաւ եկեղեցին շինելու բարերար Պօղոս Նաճարեանի խոստումով։ 9 Սեպտեմբեր 1964-ին, տեղի ունեցաւ Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ հիմնարկէքի արարողութիւնը, նախագահութեամբ թեմի Առաջնորդ Գերշ. Տ. Տաճատ Ս. Արք. Ուրֆալեանի եւ բարերարութեամբ տէր եւ տիկին Պօղոս Նաճարեանի։ Եկեղեցւոյ ճարտարապետն էր Գէորգ Էմմիեան։
1987-ին, Ամենայն Հայոց վախճանեալ Կաթողիկոս Ն.Ս.Օ.Տ.Տ Վազգէն Ա. Լիբանան ուղարկեց Ս. Հռիփսիմէի մասունքներէն մաս մը, որ  1993-ին ամփոփուեցաւ Տէր եւ Տիկին Յովսէփ եւ Ժորժէթ Գալայճեաններու բարերարութեամբ կառուցուած «Ս. Հռիփսիմեանց» մատրան մէջ։
Եկեղեցւոյ Առաջնորդական Աթոռին բարերարութիւնը կատարեց Տէր եւ Տիկին Ժագ Կիւվլէկճեան, զանգակատան՝ Տէր եւ Տիկին Վահան Պուլղուրճեան, իսկ մկրտութեան աւազանին՝ Ատանայի Հայրենակցական Միութիւնը:
Եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւներն են՝
Տ. Գրիգոր Քհնյ. Սահակեան
Տ. Գուրգէն Քհնյ. Եարալեան
Տ. Արսէն Ա. Քհնյ. Աշըգեան
Տ. Զաւէն Քհնյ. Տէմիրճեան
Տ. Հմայեակ Քհնյ. Մինոյեան
Տ. Կարօն Քհնյ. Ստեփանեան
Տ. Օշին Ա. Քհնյ. Գէորգեան
Տ. Նարեկ Քհնյ. Հէճինեան
Տ. Կոմիտաս Քհնյ. Փանոսեան
Տ․ Մաշտոց Քհնյ․ Քէշիշեան
Տ. Առաքել Տմտըմեան (Այժմու Հոգեւոր հովիւ)։


== Տե՛ս նաեւ ==
Ս. Յովհաննու Կարապետ եկեղեցի (Հայաշէն)
Ս. Նշան Մայր Եկեղեցի (Զոքաք Պլաթ)
Ս. Պօղոս Եկեղեցի (Այնճար)
Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցի (Զահլէ)
Ս. Յակոբ Եկեղեցի (Էշրէֆիէ)
Ս. Վարդանանց Եկեղեցի (Պուրճ Համուտ)
Ս. Յարութիւն Եկեղեցի (Ճիւնի, Լիբանան)
Ս. Քառասնից Մանկանց եկեղեցի (Պուրճ Համուտ, Նոր Մարաշ)
Ս. Սարգիս Եկեղեցի (Նոր Սիս)
Ս. Գէորգ Եկեղեցի (Հաճըն)


== Աղբիւրներ ==
Ս․ Աստուածածին Եկեղեցի, (Նոր Ատանա)
Գէորգ Դաւիթեան (տնտեսագէտ)

Գէորգ Դաւիթեան (23 Մայիս 1899 - ՞ ), հայ տնտեսագէտ եւ հրապարակագիր:


== Կենսագրութիւն ==
Դաւիթեան ծնած է 1899 Մայիս 23-ին: Փոքր տարիքէն ունեցած է մտաւորական ըլլալու ցանկութիւն եւ հետաքրքրուած՝ արդարութեան, մարդկութեան, ազգին եւ աղքատներու իրավիճակով: Այս գաղափարները, յետագային, մեծ ազդեցութիւն ունեցած են անոր գործունէութեան վրայ:
Հայրը՝ Պաղտասար, Քէմախի (Կամախ) Բագառիճ գիւղէն, հաստատուած է Սերպիոյ մէջ։ Ընտանեկան պարագաները եւ Պալքանեան պատերազմները Դաւիթեանին թոյլ չեն տար իր ուսաումը շարունակելու կիմնազիոնին մէջ։ Սակայն ան, շարունակ կը կարդայ եւ ուսումնասիրութիւններ կը կատարէ:
Պատերազմէն ետք, եղբօր Սերոբին հետ, արտասահման կը գաղթէ: Երթալով Զուիցերիա, կը լծուի աշխատանքի: Այնտեղ կը շարունակէ իր երկրորդական ուսումը, ապա կ՛աւարտէ Ժընեւի ընկերային եւ տնտեսական գիտութեանց համալսարանը:


== Գործոունէութիւն ==
Տակաւին ուսանող, ան կ՛աշխատակցի զուիցերիական թերթերու, սակայն երբ Պելկրատ կը վերադառնայ, կը ստիպուի նախ աշխատիլ դրամատան մը մէջ, ետքը զբաղիլ վաճառականութեամբ. միեւնոյն ժամանակ աշխատակցելով՝ Եուկոսլաւ եւ արտասահմանեան կարգ մը թերթերու: Այս բոլորին զուգահեռ, Պելկրատի առեւտրական վարժարանէն ներս, ուսուցչական պաշտօն կը վարէ:
1930-ին ան եղած է Պելկրատի տնտեսագէտներու ընկերակցութեան հիմնադիրներէն մէկը. հիմնադրութենէն ետք կը վարէ քարտուղարի պաշտօնը, ետքը փոխ նախագահի պաշտօնը եւ 1934-էն ետք նախագահի պաշտօնը:
1931-ին կը հիմնէ «Լա վի էքոնոմիք է ֆինանսիէռ» հանդէսը եւ դառնայ անոր խմբագրապետը, որուն մէջ կը հրատարակէ կր աշխատութիւններուն մեծ մասը:
1933-ին կը կոչուի Եուկոսլաւ «Արթիգինալ» ընկերութեանց համադաշնակցութեան ընդհանուր քարտուղարութեան, ապա՝ տօրէնութեան պաշտօն, զոր չորս տարի կը վարէ:
1937-ին կը կոչուի Եուկոսլաւ համագործակցական շարժման գերագոյն կազմակերպութեան ընդհանուր քարտուղարութեան պաշտօն:
1938-ին, մնայուն անդամ կ՛ընտրուի,Փարիզիհամագործակցական ուսումնասիրութեանց միջազգային հաստատութեան:


== Աղբիրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1939 Պուքրէշ, հատոր Դ., էջ 609 - 610:
Կապոյտ բերդ

ՎԵՐԱՅՂՈՒՄ Կապույտ (բերդ)
Օննիկ Զաքարեան

Օննիկ Զաքարեան (1905, Չորլու, Արեւելեան Թրակիա, Օսմ.Կայսրութիւն - 11 Յունուար 1980, Քոքինիա, Յունաստան), կրթական մշակ, յօդուածագիր, հրապարակախօս եւ ազգային-քաղաքական գործիչ։


== Կեանք ու գործունէութիւն ==


=== Մինչեւ Բ․ Համաշխարհային պատերազմ ===
Օննիկ Զաքարեան նախնական կրթութիւնը ստացաւ իր ծննդավայրին մէջ։ Իր երկրորդական ուսումը շարունակեց Կ․Պոլսոյ մէջ, նախ՝ Մխիթարեաններուն ապա՝ Պեզազեան վարժարան, որուն շրջանը աւարտեց յաջողութեամբ 1923-ին։
1922 եւ ՛23-ին երբ Արեւելեան Թրակիոյ հայութիւնը փոխադրուեցաւ Արեւմտեան Թրակիա եւ այլուր, Զաքարեան Օննիկը ապաստանեցաւ Արեւմտեան Թրակիոյ Քոմոթինի քաղաքը իր ընտանիքին մօտ։ Ժամանակ մը աշխատեցաւ իբր ծխախոտի պաշտոնեայ եւ դեղարանի մէջ իբր օգնական։
1925-էն նուիրուեցաւ ուսուցչական ասպարէզին, սկսելով պաշտօնավարել Քոմոթինիի ազգային վարժարանին մէջ։
1934-ին, եկաւ Քոքինիա եւ իբրեւ ուսուցիչ պաշտօնավարեց «Զաւարեան» վարժարանին մէջ, մինչեւ Բ․ Համաշխարհային պատերազմը։
1940-ին, հելլէն-իտալական պատերազմին, յունական բանակին մէջ կռուեցաւ Ալպանական ճակատը, հասնելով մինչեւ Քորիցա (հարաւային Ալպանիա) քաղաքը։
1943-ին նշանակուեցաւ տնօրէն Քսանթիի (Հիւսիսային Յունաստան - Արեւմ․ Թրակիա) ազգային վարժարանը։


=== Բ․ Համաշխարհային պատերազմէն ետք ===
1945-ին, խաղաղութեան վերահաստատումէն ետք, ստանձնեց Քոքինիոյ (Ատտիկէի շրջան - Փիրէա) Զաւարեան վարժարանին տնօրէնութիւնը։ Տարիներ ետք, նոյն պաշտօնը վարեց Ֆիքսի (Ատտիկէի շրջան - Աթէնք) Լ․եւՍ․ Յակոբեան վարժարանին մէջ։
1965 -1966 թուականներուն, Սիմոն Վրացեանին հիմնական աշխատակիցը եղաւ անոր «Կեանքի Ուղղիներով» Ե․ եւ Զ․ հատորներուն աշխատասիրութեան, գրութեան։
Ապա, մինչեւ հանգստեան կոչումին՝ 1971, վերստին Տնօրէն «Զաւարեան» վարժարան ին։
Ընտրուեցաւ քանիցս Յունահայոց Թեմի պատգամաւոր։ Շրջանի մը համար, նաեւ՝ Ազգային Վարչութեան անդամ։  Իր կեանքին վերջին ամիսներուն, վեհանձնօրէն ստանձնեց Յունահայոց Առաջնորդարանին դիւանապետի պաշտօնը։
Կանուխէն անդամակցեցաւ Հ․Յ․Դաշնակցութեան շարքերը, ուր եւ վարեց պատասխանատու պաշտօններ։ Վերջին տասնամեակներուն անոր փոխանցուած էր «Ազատ Օր» օրաթերթին արտօնատիրութեան հանգամանքը, ուր ստորագրած է յօդուածներ, առաջնորդող յօդուածներ եւ խմբագրականներ։


== Աղբիւրներ ==
«ԱԶԱՏ ՕՐ» ՕՐԱԹԵՐԹ, յօդ․ Կ․Մ․, ԹԻՒ 10․572
«ԶԱՒԱՐԵԱՆ» ՎԱՐԺԱՐԱՆԻ ԱՐԽԻՒ
ՅԱՌԱՋԱԲԱՆ ՍԻՄՈՆ ՎՐԱՑԵԱՆԻՆ «ԿԵԱՆՔԻ ՈՒՂՂԻՆԵՐՈՎ» Ե․ եւ Զ․ ՀԱՏՈՐՆԵՐՈՒ
Կարօ Մինասեանի արխիւ


== Տե՛ս նաեւ ==
Սօս Վանի
Արսէն Պալեան
Վազգէն Եսայեան
Քոքինիոյ (Գոքինիա) հայկական գաղութը, Յունաստան


== Արտաքին յղումներ ==
Հայ Կապոյտ Խաչի Զաւարեան վարժարան, Յունաստան
Քսանթի
Մխիթարեաններ
Պէզազեան վարժարան,արեւելահայերէն
Քոմոթինի
Քորիցա
Ազատ Օր
Մատինա

Մատինա (արաբերէն՝ المدينة المنورة‎՝ ալ-Մատինա ալ-մունաուարա՝ «լուսաւորեալ քաղաք»), նախաիսլամական շրջանին՝ Եասրիպ (արաբերէն՝ يثريب‎), քաղաք Սէուտական Արաբիոյ մէջ՝ Մեքքայէն 350 Քմ հիւսիս։ 
Մատինա հիւսիսէն հարաւ կ'երկարի ովասիս մը, որ ունի 4.5-5 քմ լայնք, 10-11 քմ երկայնք։ Քաղաքը կը շրջապատեն 3 հովիտներ, որոնք կը միանան Իտամ, այժմ՝ ալ-Համտ հովիտին մէջ։ Ովասիսը աւելի անձրեւներով ողողուն է, քան Մեքքան։ Բացի ատկէ, կան ջրհորներ եւ երկիրին մակերեւոյթին մօտ են ստորերկրեայ ջուրերը։ Ջուրի առկայութեան շնորհիւ նպաստաւոր պայմաններ  ստեղծուած են երկրագործութեան զարգացման համար. Մատինա եղած է եւ կը մնայ Հիժազի երկրագործութեան մեծագոյն կեդրոնը՝ շուրջ 2000 հա։
Ճամբաներով կապուած է Եանպօ, Ճիտա նաւահանգիստներուն եւ Մեքքայի հետ։ Բնակիչները կը զբաղին առեւտուրով, ուխտագնացները սպասարկելով, պաշտամունքի առարկաներ պատրաստելով, արմաւենիի, բանջարեղէնի մշակութեամբ։

622-ին իսլամութեան հիմնադիր Մուհամմէտ Մաքքայէն եկած եւ վերաբնակած է հոս եւ ստեղծած իսլամական համայնքը։ Է. դարէն Մատինա իսլամութեան երկրորդ սրբազան քաղաքը կը համարուի (Մեքքայէն ետք)։ Մատինայի մէջ կը գտնուի Մուհամմէտի գերեզմանը։ Ունի մեծ մզկիթ մը։
Երեւանի Զինանշան

Երեւանի զինանշան, համատեղ Երեւանի Դրօշակիի եւ օրհներգի հետ համատեղ Երեւան քաղաքի խորհրդանիշներէն մէկն է։


== Նկարագիր ==
Կապոյտ ֆօնին հայերէն պրոնզագույն մեծատառերով մակագրուած «Երեւան» պատուանդանին կանգնած, գլուխը ետ շրջած, իշխանութեան խորհրդանիշ գաւազանը բռնած առիւծն է։ Անոր գլխին կայ թագ՝ մէջտեղէն բարձրացող Կենաց ծառի խորհրդանիշ վարսանդով։ Առիւծի կրծքին՝ յաւէրժութեան նշանին վրայ, Արարատ լեռան պատկերն է։ Ողջ պատկերը երիզուած է ուղղանկիւնաձեւ վահանակով։
Գործածուած են պրոնզագույն եւ կապույտ գույները։
Երեւանի զինանշանի հեղինակն է Ալպերդ Սոխիկեանը:


== Տե՛ս նաեւ ==
Երեւանի Դրօշակ
Էրեբունի-Երեւան (օրհներգ)
Ապիրատ Իշխան Հասանեան

Ապիրատ Իշխան Հասանեան, որդի Հասանի, 1020-ին կ’օգնէ Աշոտի՝ ընդդէմ իր եղբօր Յովհաննէս թգ.ի յաջորդ տարին սակայն երբ Աշոտ հիւանդ ձեւացած իր քով կանչեց Յովհաննէս թգ.ը եւ խնդրեց Ապիրատէն որ ձերբակալէ եւ սպաննէ՝ Ապիրատ, Յովհաննէսը ձեռբակալելէ ետք դուրս հանեց սենեակէն եւ փոխանակ սպաննելու՝ Անի տարաւ եւ գահին վրայ նստեցուց: Ապիրատ խորհելով որ Աշոտ պիտի թշնամանայ իրեն հետ՝ ընտանիքը եւ Սպլջահապու Վահան որդիները առնելով՝ իր հեծեալներով միասին Դուին գնաց Ապուվար ամրիային: Ապուսվար սիրով ընդունեց քաջն Ապիրատը. սակայն քիչ ետք նաքանձորդները Ապուսվարը Ապիրատի դէմ գրգռեցին ըսելով թէ՝ այս զօրաւոր անձին քեզի ապաստանելու միակ նպատակն է սպաննել քեզ ու ընտանիքթ: Ապուսվար 1021-ին իրեն կանչելով ծածուկ խողխողեց: Ապիրատի մահը սուգ պատճառեց Յովհաննէս թագաւորին:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Բ., էջ 205:
Օտեսա

Օտեսա (ուքր.՝ Одеса), Ուքրանիոյ քաղաքներէն մէկը։ Կը Գտնուի Սեւ ծովու ափին, կը հանդիսանայ Ուքրանիոյ ամենամեծ նաւահանգիստը, իսկ բնակչութեան թիւով՝ երրորդ քաղաքը, մայրաքաղաք Քիեւէն ու Խարգովէն ետք։
Տարեկան միջին ջերմաստիճանը +11,9 °C է, տեղումներու միջին տարեկան քանակը - 456 մմ։
Հայաստանի մայրաքաղաք՝ Երեւանի, քոյր քաղաքներէն է։
Օրեր (ամսագիր)

«Օրեր» համաեւրոպական անկախ ամսագիր, լոյս տեսած է Փրակայի մէջ, 1999 Հոկտեմբերին։ Հրատարակիչը ոչ պետական Կովկաս-Արեւելեան Եւրոպա լրատուական կեդրոնն է՝ Յակոբ Ասատրեանի խմբագրութեամբ։ Երկամսեայ պարբերականը Հայաստանի իրադարձութիւններէն զատ, կը լուսաբանէ ոչ միայն Չեխիոյ մէջ բնակող հայերու գործունէութիւնը, այլեւ կ՛անդրադառնայ եւրոպական 30-էն աւելի հայ համայնքներու մշակութային, քաղաքական ու հասարակական, մարզական ու համայնքային կեանքին:

«Օրեր»–ը մեծ տեղ կը յատկացնէ Հայաստան-Եւրոպա յարաբերութիւններու, երկու կողմէ դիւանագիտական ու քաղաքական կապերուն, տնտեսական համատեղ ծրագիրերներուն։ Լայնօրէն կը լուսաբանեն հայ-չեխական բոլոր ձեռնարկները, կը տպագրուին հարցազրոյցներ ու յօդուածներ Չեխիոյ նշանաւոր մարդոց, պետական անդամներուն ու հասարակական գործիչներու հետ։
Արուեստին նուիրուած էջերը կը ներկայացնեն Հայաստանի եւ Եւրոպայի տեղի ունեցող կարեւոր մշակութային ձեռնարկները, նոր լոյս տեսած գիրքերը, հայ եւ օտար նկարիչներուն, երաժիշտներուն եւ գրողներուն։ Մարզական էջերու յօդուածներ կը տպագրուին յաջողութիւններու հասած հայ մարզիկներու մասին։


== Արտաքին յղումներ ==
«Օրեր» Պաշտօնական կայք


== Տե՛ս նաեւ ==
Չեխիոյ Հայերը
Քունուփի

Քունուփի (յուն․՝ Κουνούποι)․  Ասթիփալէայի անբնակ կղզիակ, Տոտեքանիսա, Էգէական ծով, Յունաստան։


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==
Քունուփի Ասթիփալէա քաղաքապետութեան մաս կը կազմէ։  Տարածութիւնն է 1,30 քլ․²։  Ամրան, Ասթիփալէայէն զբօսանաւերով զբօսաշրջիկներ կղզիակ կը հասնին զուլալ ջուրերուն մէջ լողալու համար։


== Բնապահպանում ==
Կղզիակը յայատարարուած է  NATURA 2000 GR4210021 արձանագրութեամբ Բնապահպանման շրջան։  Կղզիին ջուրերուն եւ ծովափներուն կ՛ ապաստանին Միջերկրականի մոնահուս-մոնահուս փոկեր, վարդագոյն դլփիններ, փոկադլփիններ, քարեթա-քարեթա կրիաներ եւ ծովային կանանչ կրիաներ։ Կարեւոր վայր է ծովային թռչուններու  բուծանումին համար, ինչպէս օրինակ՝ բազէ (Falco eleonorae տեսակ), Էգէականի ճայ (αιγαιόγλαρος), Միջերկրականեան միհոս ջրահատ (shearwater), եւայլն։
Ոսկան Երեւանցի

Ոսկան Երեւանցի (նաեւ՝ Ոսկան Ջուղայեցի, 1614, Նոր Ջուղա, Սպահան, - 4 Փետրուար 1674, Մարսէյ, Ֆրանսա), հայ մշակութային գործիչ, տպագրիչ, լեզուաբան։


== Կենսագրութիւն ==
Իր ինքնակենսագրութիւնը՝ «Պատմութիւն Վարդապետին Ոսկանայ Երեւանցուոյ եւ կենցաղավարութիւն նորին» վերնագիրով ժամանակին հրատարակած է իր ձեռքով Առաքել Դաւրիժեցիին «Գիրք Պատմութեան» (Ամսթերտամ, 1669) աշխատութեան վերջաւորութեան, որպէս գիրքի ԾԷ գլուխ։ 1666-1668 թթ. Ամսթերտամի է մէջ տպագրած է հայերէն Աստուածաշունչ մատեանը, որ կը նկատուի հայ հին տպագրութեան լաւագոյն նմուշներէն մէկը։ Մինչեւ 1669 թ. լոյս կ՛ընծայէ Մովսէս Խորենացիի «Աշխարհացոյց»-ը, Առաքել Դաւրիժեցիի «Գիրք պատմութեան»-ը, Վարդան Այգեկցիին առակները եւ այլն։ Տպագրական գործունէութիւն ծաւալած է նաեւ Լիվոռնոյի եւ Մարսէյի մէջ։


== Աշխատութիւններ ==
Ոսկան Երեւանցիի հրատարակութիւն՝ Աստուածաշունչ, Ամսթերտամ, 1666։
Կտակ Ոսկան վարդապետ Երեւանցիի,- Գրքոյկ յանապազօրդեան…, Մարսիլիայ, 1676։
Мирзоян Г. К. Философский труд Воскана Ереванци «О единичности и единстве: одинаковы они или различны».- Պատմա-բանասիրական հանդէս, 1971, № 3, стр. 165-173


== Արտաքին յղումներ ==
Ո՞վ էր Ոսկան Վարդապետը
Արամայիս Միրզախանեան, Հայ տպագրութեան 500–ամեակը եւ Նոր-Ջուղայի հայոց տպարանի դերը
18 Սեպտեմբեր

18 Սեպտեմբեր, տարուան 261-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 262-րդ) օրն է։


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
1958, Ռաշիտ Թահա (ֆրանսերէն Rachid Taha), նշանաւոր ալճերիացի, ծագումով ֆրանսացի երգիչ ռայ (Raï) եւ ժողովրդական (Chaâbi) երաժշտութեան։


== Մահեր ==
1857, Աբրահամ Ապրօ, հայ վաճառական (ծն.՝ 1793)։


== Տօներ ==
Ֆրիթաթա

Ֆրիթաթա (իտալ.՝ frittata), իտալական ձուածեղ, որ կը պատրաստեն պանիրով, բանջարեղէնով, երշիկով կամ մսով։ Սովորաբար ֆրիթաթան նախ պէտք է կիս-եփել փուռին մէջ, այնուհետեւ կը պատրաստեն ջեռոցին մէջ։ Նեափոլիթանական ֆրիթաթան յաճախ կը պատրաստեն օգտագործելով խմորեղէն։ Աւանդական գիւղացիական ֆրիթաթան կը պարունակէ սոխ ու բարմեզան պանիր։ 


== Բաղադրութիւնը ==
Այս ֆրիթաթային չեն աւելացնէր մեծ քանակութեամբ հեղուկ պարունակող մթերքներ։ Օրինակ, եթէ կ’ուզեն աւելացնել լոլիկ, անոնք առաջին հերթին կը կտրատեն, կը հանեն սերմերը, չոր տեղ կը ձգեն 15-30 վարկեան, եւ միայն ատկէ ետք կ’օգտագործեն ուտեստի պատրաստման համար։ Այսօր իտալական ֆրիթաթան կը պատրաստեն երկու բռնակ ունեցող տապակով, որ նախատեսուած է հատկապէս այդ ուտեստի համար։
Ֆրիթաթան կը պատրաստեն թեթեւ կրակի վրայ։ Նախ հաւկիթը կը ջարդեն իւղապատ տապակին մէջ, ապա կը լեցնեն միջուկը։ Երբ ներքին շերտը կը սկսի եռալ, կարելի է տապակը ծածկել ու ձգել մինչ եփիլը կամ այն տեղաւորել ջեռոցին մէջ։


== Արտաքին յղումներ ==
Ֆրիտատա
9 Փետրուար

9 Փետրուար, տարուան 40-րդ օրն է։

 8 Փետրուար  9 Փետրուար  10 Փետրուար 


= Դէպքեր = =


== Ծնունդներ ==
1885, Վահան Տէրեան, անուանի հայ բանաստեղծ, քնարերգակ եւ հասարակական-քաղաքական գործիչ (մահ.՝ 1920)։
1856, Յարութիւն Շամշինեան, հայ նկարիչ (մահ.՝ 1914)։
1854, Զուրապ Նազար Անթոնով, վրացի թատերագիր (ծն.՝ 1820)։


== Մահեր ==


=== Փետրուար ===
2021՝ Չիկ Կորէա, Ճազի աշխարհահռչակ դաշնակահար եւ երգահան


== Տօներ ==
Վերի Պաղճաղազ

Վերի Պաղճաղազը Քեսապ շրջանի Էքիզօլուք-Պասիթ տանող ճամբուն վրայ գտնուող փոքր գիւղն մըն է ուր հաստատուած են հայերը 1850-ական թուականներէն իվեր։ Գիւղը ունի բարձր դիրք, ուրկէ կ՛երեւի Պասիթի հրուանդանը։


== Հակիրճ պատմութիւն ==
Գիւղը կը գտնուի Էքիզօլուք գիւղէն մոտ 5 քմ. հարաւ-արեւմուտք։ 1850-ական թուականներուն Ղնեմիէ հայկական գիւղէն հայ ընտանիք մը կը հաստատուի Վերի Պաղճաղազ ուր կ՛զբաղուին գլխաւորաբար խաշնարածութեամբ։ Քեսապէն եւ Չինարճըգ գիւղերէն ուրիշ ընտանիքներ եւս հոս կը փոխադրուին 20-րդ դարու սկիզբը։
1911-ի մարդահամարի համաձայն Վերի Պաղճաղազի բնակչութիւնը կը հասներ 121 անձի այսինքն 22 տուն։
1915-ին Վերի Պաղճաղազի գիւղացիները կը տարագրուին Էքիզօլուքի բնակչութեան հետ։ 1920-ին գիւղ կը վերադառնան միայն 34 անձ. Յոյն ընտանիք մը կը հաստատուի հոս բնակչութեան թիւը հասցնելով 41 հոգիի։ Այսպէս գիւղի բնակչութեան մօտ 75 տոկոսը զոհուեցաւ տարագրութեան ժամանակ։
Գտնուելով Քեսապէն բաւական հարաւ 1939-ի սահմանագծումը գիւղացիներուն արտերուն եւ պարտէզներուն տարածութեան որեւէ ձեւով չվնասեց։
1947-ին հայրենիք կը ներգաղթեն 81 անձ, այսինքն գիւղի բնակչութեան մեծամասնութիւնը։
1955-ին գիւղը ուներ 41 բնակիչ։ 1993-ի տուեալներով գիւղը ուներ 17 բնակիչ կամ 4 տուն։


== Բնորոշիչ Կառոյցներ ==
Գիւղին գլխաւոր կառոյցներն են՝

Աղբիւր մը հարթավայրին մէջ
Գերեզմանատունը։
Գիւղը ունեցած է նաեւ երկու դպրոց մէկը աւետարանական (1856-1967), միւսը Լատինաց (1930-1947)։


== Մատենագիտութիւն ==
Յակոբ Չոլաքեան, «Քեսապ», Ա. հատոր, Հալէպ, 1995
Յակոբ Չոլաքեան, «Քեսապ», Բ. հատոր, Հալէպ, 1998
Յակոբ Չոլաքեան, «Քեսապ», Գ. հատոր, Հալէպ, 2004
Յակոբ Չոլաքեան, «Քեսապի երեք օրերը», Երեւան, 2014
Սուրիական մարադահամար՝ http://www.cbssyr.org/new%20web%20site/General_census/census_2004/NH/TAB06-6-2004.htm
Լոս Անճըլեսի Քեսապի Ուսումնասիրաց Միութիւն - Կայքէջ www.keaofla.com
Լոս Անճըլէսի Քեսապի Ուսումնասիրաց Միութիւն - տարեկան գրքոյկ 25 թիւ՝1991-2015
Պէյրութի Քեսապի Ուսումնասիրաց Միութիւն - Ալպոմ Քեսապի եւ շրջակայից- Պէյրութ, 1955
Հայկական Սովետական Հանրագիտարան - Հատոր 4, 7, 12 - Երեւան 1974-1986
Լոս Անճըլեսի Քեսապի Ուսումնասիրաց Միութիւն - Քեսապն ու քեսապցին - Լոս Անճըլես 2011Կաղապար:Հայկական սփյուռք
Պաթում

Պաթում կամ Պաթումի (վրաց.՝ ბათუმი), մեծութեամբ երկրորդ մեծագոյն քաղաքը Վրաստանի մէջ։ Կը համարուի Աճարիոյ Ինքնավար Հանրապետութեան մայրաքաղաքը։
Տեղակայուած է Սեւ ծովու ափին եւ կը համարուի ժամանակակից Վրաստանի գլխաւոր զբօսաշրջային, ինչպէս նաեւ տնտեսական եւ մշակութային կեդրոններէն մէկը։ Տեղակայուած է Մեծ Կովկասեան լեռնաշղթային մէջ՝ ծովու մակարդակէն 3 մեթր բարձրութեան վրայ։
Պաթումի մէջ կը գտնուի Վրաստանի սահմանադրական դատարանի նախագահին, ինչպէս նաեւ Աճարիոյ կառավարութեան ղեկավարին նստավայրը։
Պաթումի մէջ կը գործէ նաեւ Վրաստանի մէջ Հայաստանի գլխաւոր հիւպատոսութիւնը։


== Անուան ստուգաբանութիւնը ==
Պաթում քաղաքին անուանումը առնուած է քարթվելական լեզուաընտանիքին պատկանող սվաներէն լեզուէն եւ թարգմանաբար կը նշանակէ «քար»։
Քաղաքին մասին առաջին յիշատակումը եղած է Ք.Ա. 4-րդ դարուն՝ յոյն փիլիսոփայ Արիստոտէլի կողմէ։ Ք.Ա. 1-ին դարուն հռոմէացի գրող եւ գիտակ Պլինիոս Աւագը քաղաքը յիշատակած է «Բատուս» անուանումով, որ թարգմանաբար կը նշանակէ «խոր» (յուն․՝ Βαθύς):
Միջնադարուն քաղաքը ծանօթ է Պատոմի անուանումով, 1878-էն՝ Պատում։ Քաղաքին ժամանակակից վրացերէն անուանումը ընդունուած է 1936-ին։ Բոլոր լեզուներով ընդունուած է քաղաքը անուանել Պաթումի, իսկ հայերէն լեզուով՝ Պաթում (առանց վրացերէն լեզուի մէջ լայն կիրարկութիւն ունեցող «ի» տառին):
Վահագն Հայրապետեան

Վահագն Հայրապետեան (30 Օգոստոս 1968(1968-08-30), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), երաժիշտ, ճազի դաշնակահար։
Ծնած է Երեւան։ Մանուկ հասակէն զբաղած է երաժշտութեամբ։ Հայրապետեան աւարտած է Երեւանի պետական երաժշտանոցը եւ ստացած է դաշնակի ու երգագրութեան վկայականներ:
Ան շարունակած է ճազի իր մասնագիտութիւնը Նիւ Եորքի մէջ, Պարի Հարիսի եւ Ֆրենք Հիւվիդի նման ճազի առասպելական վարպետներու հետ:
Հայրապետեան մասնակցած է համաշխարհային բազմաթիւ ճազի փառատօներու, ինչպէս՝ Մոնթրէալի, Թորոնթոյի, Նիւ Օրլինզի եւ Մոսկուայի փառատօները:


== Ընտանիք ==
Հայր՝ Կարապետ Հայրապետեան, ջութակահար,
Մայր՝ Ալիսա Ադամեան, ջութակահար, մանկավարժ,
Քոյր՝ Արեւ Պետրոսեան, նկարիչ-ձեւաւորող, Հայաստանի Հանրապետըթեան վաստակաւոր նկարիչ,
Եղբայր՝ Արեգ Պետրոսեան, քանդակագործ։
103 (թիւ)

103 (հարիւր երեք), բնական, կենտ եռանիշ թիւ է, 102-ի եւ 104-ի միջեւ


== Թուագիտութիւն ==
քսանեօթներորդ պարզ թիւն է
 A007770  ուրախ թիւ է


== Գիտութիւն ==
103-ը`
Լոուրենսիում քիմիական տարրի 103Lr ատոմային թիւն է
Հերա ասթերոիտի կարգային թիւն է


== Այլ ==
103րդ Ամենայն հայոց կաթողիկոսը 1655-էն մինչեւ 1680-ը Յակովբոս Դ.-ն եղած է
Ճափոնի 103րդ Կոյ-Ցուչիմիքատոյ կայսրը թագաւորած է 1464-էն մինչեւ 1500-ը


== Օրացոյց ==
Տարուայ 103րդ օրը Ապրիլ 13-ն է (նահանջ տարիներուն՝ Ապրիլ 12-ը)
Հայ նոր գրականութիւն

Հայ նոր գրականութիւն
Հայը թափ կ'առնէ 19րդ դարուն, յատկապէս 1860-ական թուականներէն սկսեալ։
Բայց գրական այս շարժումին նախանշանները արդէն կ՛երեւէին 1750–ի շուրջ։ Արդարեւ, այդ թուականէն մինչեւ 1800։
Վենետիկէն Մոսկուա ու Հնդկաստան ու աւելի մօտ Պոլիս, Թիֆլիս, Նոր Ջուղա ու այլ վայրեր հաստատուած հայ գաղութները, ձեռք ձգաց էին տնտեսեսական եւ մշակութային որոշ մակարդակ։ Բացուած էին հայկական տպարաններ, սկսած էին հին ձեռագիրներու հաւաքը եւ անոնց մէջէն, հին դասական հայերէնի՝ գրաբարի, ուսումնասիրութիւնը։ Կը կազմուին քերականութեան գիրքեր, բառարաններ, կը կատարուին թարգմանութիւններ, մանաւանդ եւոպական դասական գործերու ու անոնցմէ ներշնչուած կը գրուին երգեր՝ գրաբարով։