armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Քինկսլի Քոմէն

Քինկսլի Քոմէն (ֆրանսերէն՝ Kingsley Coman, 13 Յունիս 1996(1996-06-13), Փարիզ), ֆրանսացի ֆութպոլիստ, իտալական Իւուենտուսի կիսապաշտպան, որ հիմա այս պահին հանդէս կու գայ «Պայրն Միւնիխ»էն:


== Ակումբային ասպարէզ ==


=== «ՊՍԺ» ===
2005-էն 2013 թուականներուն Քոմէնը իր ասպարէզը անցուցած է ՊՍԺ ֆութպոլային ակումբին մէջ։ Իր նորամուտը տեղի ունեցած է 2013 թուականի փետրուար 17-ին Սոշո-ի դէմ խաղին (ան 87-րդ րոպէին փոխարինեց Մարքօ Վերաթթիին հետ): Ան դարձաւ ամենաերիտասարդ նորամուտը նշող ֆութպոլիստը ՊՍԺ-ի պատմութեան մէջ (16 տարի,8 ամիս եւ 4 օր): Իր միւս մրցաշրջանին Քոմէնը անցուց միայն երկու խաղ առաջնութեան մէջ:


=== «Իւուենտուս» ===
2014 թուականին Քոմէնը Իւուենտուսի հետ ստորագրեց 5 տարուայ պայմանագիր, ազատ գործակալի իրաւունքներով: Ան ըսաւ, որ իրմով նոյնպէս հետաքրքրուած էին Արսենալը, Լիւերպուլը, Նիւքասլը, Տոտտենհեմը, Բայեր Լեւերկուզենը, Բավարիայն եւ Փորդոն: Փորդոյ Քոմէնին հրաւիրած էր գլխաւոր մարզիչ Վիլլի Սանեօլը, որուն ֆութպոլիստը կը ճանչնար դեռ Ֆրանսայյի երիտասարդական հաւաքականէն: Քոմէնի խօսքերով այդ տարբերակը անոր լուրջ մտածելու առիթ տուաւ: Բայց այդ ժամանակ ան արդէն կը մտածէր Իւուենտուսի մասին: Օգոստոս 30-ին Քոմէնը անցկացրեց իր առաջին հանդիպումը թուրինեան ակումբին հետ (յարձակողի դիրքին վրայ), հիմնական կազմին հետ սկսաւ եւ անցկացնելով դաշտին մէջ ընդամէնը 68 րոպէ դուրս եկաւ խաղէն: Իւուենտուսի գլխաւոր մարզիչ Մասիմիլիանոյ Ալեգրին նշեց, որ երիտասարդ Քոմէնը կը խաղայ ինչպէս վետերանը: Ան կը տիրապետէր բարձր մակարդակի եւ լուրջ բնաւորութեան: Ան դեռ փոքր երիտասարդ է, եւ մենք պէտք է անոր հնարաւորութիւն տանք աճելու, բայց հիմա արդէն կ'երեւի, որ ան իսկական տաղանդ է:


=== «Բավարիայ» ===
2015 թուականի օգոստոս 30-ին Քոմէնը վարձավճարով եկաւ Բավարիայ 2 տարի ժամկէտով (մինչեւ 2017 թուականի մայիս 30-ը), յետագային երդալու հնարաւորութեամբ: Ան իր նորամուտը նշեց 2015 թուականի սեպտեմբեր 12-ին Աուգսբուրգ-ի դէմ խաղին, Քոմէնը մտաւ 56-րդ րոպէին, փոխարինելով Արթուրոյ Վիդալ-ին: Իր առաջին կոլը Բավարիայ-յի կազմին մէջ Քոմէնը խփեց 2015 թ․ Սեպտեմբեր 19-ին, Դարմշտադտ-ի հետ խաղին 63-րդ րոպէին:


== Վիճակագրութիւն ==


=== Ակումբային Վիճակագրութիւն ===
2016 թ․ Մայիս 14-ի տուեալներով:


== Ասպարէզը հաւաքականին մէջ ==
Քոմէնը անցած է Ֆրանսայյի հաւաքականի բոլոր երիտասարդական աստիճաններով: Հիմա ան հանդէս կու գայ Ֆրանսայյի ազգային հաւաքականին հետ:


== Ձեռքբերումներ ==
ՊՍԺ

ֆրանսիայի Չեմպիոն (2): 2012/13, 2013/14
Ֆրանսիայի Սուպերգաւաթի յաղթող (1): 2013
Ֆրանսիական Լիգայի Գաւաթի յաղթող (1): 2013/14Իւուենտուս

իտալիայի Չեմպիոն (1): 2014/15
Իտալիայի Գաւաթ (1): 2014/15
Իտալիայի Սուպերգաւաթ (1): 2015Բավարիայ

գերմանիայի Չեմպիոն (1): 2015/16
Գերմանիայի Գաւաթ (1): 2015/16


== Արտաքին յղումներ ==
Անկէտան transfermarkt:com կայքում (անգլերէն)
Անկէտան ըստ FFF (ֆր.)
Սերօ Խանզադեանի Տուն-Թանգարան

Սերօ Խանզադեանի տուն-թանգարան, հիմնադրուած է 2008-ին Գորիսի այն տան մէջ, ուր  1970-ականներէն ետք ապրած եւ ստեղծագործած է Սերօ Խանզադեանը։


== Պատմութիւն ==
Տան շինարարութիւնը սկսած է 1970-ականներուն եւ աւարտած է 1981-ին։«Ես իմ տունը շինեցի մեր բերդաթաղի մի բարձունքի վրայ: Դրա համար օգտագործեցի մեր փլուած կամարների ու պատերի քարերը, որոնց վրայ դեռ մնում են ալեւոր դարերի հետքերը:

Գորիսը ԱՊՀ երկնրներու մշակութային մայրաքաղաք հռչակելու ծրագրի շրջանակին մէջ Սերօ Խանզադեանի վերանորգուած տուն-թանգարանին մէջ 7 Յուլիս 2018-ին նոր ցուցադրութիւն բացուած է։։
Թանգարանին մէջ կը պահուին գրողի անձնական իրերը, գրական-հասարակական գործունէութիւնը ներկայացնող նիւթեր, ցուցանմուշներ, որոնք ներկայացնում են գրողի ապրած ժամանակաշրջանի կեանքն ու կենցաղը: Շարք մը ցուցանմուշներ թանգարանին փոխանցած է Սերօ Խանզադեանի որդին։


== Հասցէ ==
Տուն-թանգարանը կը գտնուի Սիւնիքի մարզի Գորիս քաղաքի՝ Արզումանեան 32 հասցէով:
1917 թուական

1917 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 17րդ տարին է


== Դէպքեր ==
7 Նոյեմբեր․ Ռուսիոյ տարածքին կը պայթի պոլշեւիկեան յեղախոփութիւնը (հին տոմարով՝ 24-25 Հոկտեմբեր)
24 Նոյեմբեր․ Թիֆլիսի մէջ կ՛առաջանայ Կովկասեան Կոմիսարիատը


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1917 ծնունդներ

Մայիս 29՝ Ճոն Քենետի (անգլերէն՝ John Fitzgerald Fennedy (JFK), սպ.1963), Միացեալ նահանգներուն 35րդ նախագահը
Յունիս 6՝ Քըրք Քըրքորեան (անգլերէն՝ Kerkor "Kirk" Kerkorean, մ.2015), ամերիկահայ գործարար եւ բարերար
Օգոստոս 1(Երուսաղէմ)՝ Ժագ Յակոբեան , բանաստեղծ
Օգոստոս 21՝ Լէոնիտ Հարուիքս (անգլերէն՝ Leonid Hurwicz, մ.2008), հրեական ծագումով ամերիկացի տնտեսագետ


==== Անստոյգ ամսաթիւով ====
Արամ Շաւարշ (մ.1979), բանաստեղծ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1917 մահեր 

Մարտ 31 Աղեքսանդր Ծատուրեան (ծն.1865), բանաստեղծ, թարգմանիչ
Օգոստոս 28 Մկրտիչ Աճէմեան (ծն.1838)


==== Անստոյգ ամսաթիւով ====
Տօնապետ Լիւլէճեան (ծն.1875), հրապարակախօս
Մարինա Ապրամովիչ

Մարինա Ապրամովիչ (սերպ․՝ Marina Abramović, ծ․՝ 30 Նոյեմբեր 1946, Պելկրատ, Սերպիայի Սոցիալիստական Հանրապետութիւն, ՀՍՖՀ), սերպ արուեստագէտ փերֆորմեր։ Մարմնային արուեստի ճիւղի անդամ է։ 2007 թուականին հաստատել է իր անունով Marina Abramović Institute (MAI) հաստատութիւնը, որը հասարակական կազմակերպութեան բնոյթ կը կրէ (NGO)։ 


== Կենսագրութիւն ==
Մարինա Ապրամովիչ ծնած է Պէլկրատ։ 


== Ստեղծագործութիւններ ==


=== Երկեր ===
Balkan Epic, Skira, 2006.
Walk Through Walls : A Memoir, 2016.


=== Ֆիլմեր ===
Balkan Baroque, Փիեռ Քուլիպոֆ (Pierre Coulibeuf), 1999
Balkan Erotic Epic, Մարինա Ապրամովիչ, 2006
Գրիգոր Նորիկեան

Գրիգոր Նորիկեան (ծն.՝ 1 Յունուար 1943, Պէյրութ, Լիբանան), Արուեստագէտ գեղանկարիչ, հայոց Մեծ Եղեռնէն փրկուած ընտանիքի զաւակ: Միջազգային համբաւի տիրացած արուեստագէտ: Իր 50 ամեայ գեղանկարչական վաստակի ստեղծագործութիւններու պաստառներուն մէջէն կը ներկայացնէ հայ ժողովուրդը ու զանազան երկիրներու մէջ ապրած եւ ստեղծագործած փորձառութիւնը:


== Կենսագրութիւն ==
Լիբանանի հայ համայնքի գեղանկարիչ Գրիգոր Նորիկեան  ծնած է 1 Յունուար 1941-ին, Պէյրութ:  նախնական կրթութիւնը (փորագրութիւն, իւղաներկ) ստացեր է Պէյրութի մէջ, 1959-1960 թուականներուն իր ուսումը աւարտելէ ետք, կը յաճախէ Պէյրութի իտալական արուեստի հիմնարկ, ուր կը ծանօթանայ Կիւվտէրին եւ 1963-64 կը յաճախէ Կիւվտէրի արուեստի վարժարանը:1965-ին կը մեկնի Իտալիա,ուր իր ուսումը կը շարունակէ «Փերուջի Փիէթրօ Վանուչ»ի ակադեմիային մէջ: 1967-ին մուտք կը գործէ Փարիզի արուեստի բարձրագոյն դպրոց` յաճախելով «Լուսիէն Քութո»յի աշխատանոցը:Ան 28 տարի ապրեր է Փարիզ:


== Գրիգոր Նորիկեանի Ցուցահանդէսները ==
Նորիկեան բազմաթիւ ցուցահանդէսներ տուած է տարբեր երկիրներու եւ քաղաքներու մէջ` ԱՄՆ,ի Գանատայի, Պէյրութի, Փարիզի Օթթաուայի, Մանհայմի, Պուէնոս Այրեսի, Ժընեւի, Մասաչուսեցի, Լոս Անճելըս եւ այլն:մէջ: Առաջին անգամ եղեր է Հայաստան 2008 թուականին: 
Նորիկեանի գեղանկարները ցուցադրուած են Երեւանի Պետական եւ Արդի արուեստի թանգարաններուն մէջ, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան թանգարանին եւ Պէյրութի, Զմմառու եւ Սըրսոք թանգարաններուն մէջ, ինչպէս նաեւ` Երուսաղէմի Ս. Յակոբ վանքի թանգարանին մէջ:


== «Յետադարձ հայեացք» խորագիրը կրող ցուցահանդէսը ==
«Յետադարձ հայեացք» խորագիրը կրող ցուցահանդէսը նուիրուած է ո՛չ միայն գեղանկարիչին 50 տարուան ստեղծագործական կեանքին, այլ նաեւ ձօնուած է հայութեան 100-ամեայ գոյատեւման, վերապրումին, պայքարին եւ Ցեղասպանութեան նկատմամբ տարած յաղթանակին:  Հոն կան կերպարներ («Անորոշ կինը», «Անտունի», «Խելագարներ», «Ճշմարտութեան կալանաւորները», «Հաւատացեալ կինը», «Պոռթկացող մարդը» եւ այլն), դառն կացութիւններ («Բաժանում», «Սպասում», «Ամենայն կսկիծով», «Մօր մը տառապանքը», «Ինչ որ կը մնայ», «Սոսկումէն ետք», «Եկեղեցին հայկական» եւ այլն), տարբեր երեւոյթներ` մերթ կսկիծով լի, մերթ յոյսով («Դժոխային եղանակ», «Տեղի մը յիշատակը», «Ժողովուրդի մը ժառանգութիւնը», «Ճակատագիր», «Երազանք» եւ այլն): Պաստառները դիտելով Նորիկեանի հետ` «Թափօր»-ով կը կատարես «Ճամբորդութիւն… դէպի» «Երազային յաղթանակ»` «Ամենայն կսկիծով», «Վայրի մը յիշողութեամբ», «Անվերջանալի ճամբով» եւ այն համոզումով, որ «Կեանքը թատրոն մըն է»


== Հայրենիքի երազ էր Գեղանկարիչ Գրիգոր Նորիկեանի համար ==


== Պատկերասրահ ==

		


== Աղբիւրներ ==
ԳՐԻԳՈՐ ՆՈՐԻԿԵԱՆԻ 50 ԱՄԵԱՅ ԳԵՂԱՆԿԱՐՉՈՒԹԵԱՆ ՍՏԵՂԾԱԳՈՐԾՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒ ՄԱՏՈՒՑՈՒՄԸ ԼԻԲԱՆԱՆԻՆ ՈՒ ՀԱՅՈՒԹԵԱՆ«Գեղանկարը Պէտք Է Դիտել Հոգիի Աչքերով Եւ Թափանցել Անոր Խորքը» «Ազդակ»-ին Կ՛ըսէ Գեղանկարիչ Գրիգոր ՆորիկեանՖեյսպուքեան պաշտօնական էջ Krikor NorikianՖեյսպուքեան պաշտօնական էջ Գրիգոր ՆորիկեանKRIKOR NORIKIAN ARTIST PAINTER
Ճորճ Աղաճանեան

Ճորճ Ք. Աղաճանեան (14 Ապրիլ 1932(1932-04-14), Պէյրութ, Լիբանան), Պատուակալ Էմէրիթըս Համալսարանի Դասախօս է Եյլ Բժշկական Դպրոցի, Նիու Հէյվըն, Քընէթիքըթ, հոգեբուժութեան բաժանմունքին մէջ: Ջղաբջիջի դեղաբանութեան ոլորտին մէջ մասնագէտ մըն է: NARSAD-ի Գիտական Խորհրդատուական Յանձնախումբին մաս կազմած է:


== Ընտրեալ հրապարակումներ ==
George K Aghajanian: Modeling "psychosis" in vitro by inducing disordered neuronal network activity in cortical brain slices. Psychopharmacology.
George Aghajanian, Benjamin S Bunney, and Philip S Holzman: Patricia Goldman-Rakic, 1937–2003. Neuropsychopharmacology.
George K Aghajanian and Gerard J Marek: Serotonin model of schizophrenia: emerging role of glutamate mechanisms. Brain Research Reviews.
George K Aghajanian and Gerard J Marek: Serotonin–Glutamate Interactions: A New Target for Antipsychotic Drugs. Neuropsychopharmacology.
George K.Aghajanian and Gerard J Marek: Serotonin, via 5-HT2A receptors, increases EPSCs in layer V pyramidal cells of prefrontal cortex by an asynchronous mode of glutamate release. Brain Research.
Ronald S Duman, George K Aghajanian, Gerard Sanacora, and John H Krystal: Synaptic plasticity and depression: new insights from stress and rapid-acting antidepressants. Nature Medicine.
Ronald S Duman and George K Aghajanian: Neurobiology of Rapid Acting Antidepressants: Role of BDNF and GSK-3β. Neuropsychopharmacology.
Ronald S. Duman and George K. Aghajanian: Synaptic Dysfunction in Depression: Potential Therapeutic Targets. Science.
Հայկական Ժամանակ

Հայկական Ժամանակ, Հայաստանի մէջ տպագրուող հայալեզու քաղաքական ուղղուածութեամբ օրաթերթ։


== Պատմութիւն ==
1999 թուականին «Օրագիր» պարբերականի փակուելէն ետք Նիկոլ Փաշինեանի ջանքերով վերականգնուեցաւ «Հայկական ժամանակ»-ի տպագրութիւնը։ Այն «Օրագրի» տրամաբանական շարունակութիւնն է։
Մինչեւ 1 Մարտ 2008-ը, թերթի գործող գլխաւոր խմբագիրը եղած է Նիկոլ Փաշինեանը։ 2008-2011 թուականէն գլխաւոր խմբագրի պարտականութիւնները կատարած է Աննա Յակոբեանը։ Մայիս 2012-ին ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամաւոր ընտրուելէն ետք Նիկոլ Փաշինեանը հրաժարած է «Հայկական Ժամանակ» օրաթերթի գլխաւոր խմբագրի պաշտօնէն։ Այժմ գլխաւոր խմբագիրն է Հայկ Գէորգեանը։
Ունի նաեւ ելեկտրոնային տարբերակ։


== Հետաքրքիր փաստեր ==
«Հայկական Ժամանակ» օրաթերթի 20 Յունուար 2015-ին համարը լոյս տեսած էր առանց լուսանկարներու, գովազդի եւ խաչբառի։ Լուսանկարներու փոխարէն թերթի էջերուն վրայ սեւ պատկերներ էին։
Սեւ պատկերներ հրապարակելով՝ «Հայկական Ժամանակը» միացած է Գիւմրիի մէջ սպանուած Աւետիսեաններու ընտանիքի վերջին ներկայացուցչի՝ 6 ամսական Սերէօժա Աւետիսեանի մահէն ետք Հայաստանի մէջ սգոյ օր յայտարարելու պահանջին։
Սեւ պատկերներու մասին թերթը գրած է․


== Արտաքին Յղումներ ==
Պաշտօնական էջ
50 (թիւ)

50 (յիսուն)՝ զոյգ երկնիշ բնական թիւ մըն է 49-ի եւ 51-ի միջեւ


== Յատկութիւնները ==
 A005349  բերկրալի թիւ է
կը ներկայացուի երկու տարբեր, ինչպէս նաեւ՝ երեք այլ թիւերու քառակուսիներու գումարի տեսքով՝50=12+72=52+52=32+42+52մոգական թիւերէն մեկն է
անագ քիմիական տարրի (50Sn) ատոմային թիւն է
Վիրկինիա (50 Virginia) աստեղնեակի կարգահամարն է
Microsoft Windows-ի  Alt + 5  0 -ի գործադրումով կը ստացուի 2 թուանշանը
50-ը Ֆրանսայի Մանշ տարածքի կարգային թիվն է
50-ն են ԱՄՆ-ի նահանգները
ամուսնութեան 50րդ տարեդարձը կը նշուի որպէս «Ոսկի հարսանիք»
50 Cent-ը յայտնի րեփըրի անունն է
50%-ը որեւէ թիւի կէսն է
«Յիսուն-յիսուն» արտայայտութիւնը կը նշանակէ կիսուած, հաւասար հնարաւորութիւններ, իրաւունքներ ունեցող
տարուայ 50րդ օրն է Փետրուար 19-ը
1950 թուական
Յարութիւն Քեհէեան

Յարութիւն Լեւոն Քեհէեան (9 Ապրիլ 1930(1930-04-09), Աթէնք, Յունաստան - 17 Ապրիլ 2015(2015-04-17), Երեւան, Հայաստան), հայ ֆութպոլիստ, յարձակող, կիսապաշտպան։ Մարզական վաստակաւոր վարպետ։ Հայաստանի վաստակաւոր մարզիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Յարութիւն Քեհէեան ծնած է 1930 թուականին Աթէնքին մէջ։ 1946 թուականին հայրենադարձած է։ ԽՍՀՄ բարձրագոյն խումբը ելոյթ ունեցած է Երեւանի «Դինամո» (1949-1950 ) Մոսկուայի «Սպարտակ» (1955), Երեւանի «Դինամո (1960-1961, յետագային` «Արարատ» ) խումբերուն մէջ։ Երեւանեան խումբերու կազմերուն մէջ մասնակցած է 87 խաղի, դարձած 9 կոլի հեղինակ։ Եղած է ԽՍՀՄ գավաթի 1954 թուականի եզրափակիչի մասնակից։ Ախոյեան եւ բաժակակիր Երեւանի «Արարատի» մարզական շտապի մէջ։ 1971-1973 թուականներուն ԽՍՀՄ փոխ-ախոյեան, ախոյեան եւ բաժակակիր Երեւանի «Արարատի» մարզական կազմին մէջ։ Յաջողութեամբ աշխատած է հանրապետութեան պատանեկան խումբերուն մէջ։ 1975 թուականէն եղած է «Հրազդան» մարզադաշտի տնօրէնը։


== Պարգեւներ ==
Հայաստանի վաստակաւոր մարզիչ
Երեւանի պատուաւոր քաղաքացի
ԽՍՀՄ առաջնութեան արծաթէ մետալակիր, 1955


== Ծանօթագրությիւններ ==


== Արտաքին յղումներ ==
Հարություն Քեհեյան
161 (թիւ)

161 (հարիւր վաթսունմեկ)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ մըն է 160-ի եւ 162-ի միջեւ


== Յատկութիւններ ==
 A001358  յիսունչորսերորդ կիսապարզ թիւն է
հինգ յաջորդական պարզ թիւերու գումար է՝ 161=23+29+31+37+41
կիրառութիւններ՝
161 Աթոր աստեղնեակի կարգային թիւն է
Microsoft Windows-ի  Alt + 161 -ի գործադրումով կը ստացուի կիւրեղեան б (պէ) տողատառը
Տարուայ 161րդ օրն է Յունիս 10-ը (նահանջ տարիներուն՝ Յունիս 9-ը)


== Ծանoթագրութիւններ ==
Թուխիկ (անձնանուն)

Թուխիկ, հայկական արական ու իգական անձնանուն։ Յառաջացած է հայերէն թուխ բառէն, ինչպէս որ սեւ բառէն առաջացած է Սեւուկ անձնանունը։ Սկսած է գործածուիլ 15-18-րդ դարերէն եւ այժմ ալ գործածական է՝ իբրեւ իգական անուն։


== Գործածութիւններ ==
Թուխիկ, արական անուն, մերձաւոր Մկրտիչ քահանայ, որ 1469 թուականին Բիւրականի մէջ ընդօրինակեց Ժողովածու քերթուածոց։
Թուխիկ, յիշատակուած է 1589 (իգական), 1591 (իգական), 1666 (իգական), 1747 (արական), 1770 թուականներուն։
Անդրանիկ Պաղտասարեան

Անդրանիկ Բախշի Պաղտասարեան (5 Նոյեմբեր 1918(1918-11-05), Գորիս, Հայաստան - 3 Ապրիլ 1991(1991-04-03), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), հայ աշխարհագէտ։ Աշխարհագրական գիտութիւններու տոքթոր (1952), մասնագէտ (1960), ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ (1971)։ ՀԽՍՀ վաստակաւոր գործիչ։


== Կենսագրութիւն ==
1942-ին աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանը: 1943-էն սկսեալ զբաղած է կլիմայի ուսումնասիրութեամբ։
1958-1991 թուականներուն ղեկավարած է ՀԽՍՀ ԳԱ Երկրաբանական գիտութիւններու հիմնարկի աշխարհագրական բաժինը։ 1955-1975 թուականներուն Հայկական աշխարհագրական ընկերութեան նախագահ եղած է։ 1975-1986 թուականներուն ՀԽՍՀ ԳԱ Երկրի մասին գիտական բաժանմունքի ակադեմիական քարտուղարի տեղակալի պաշտօնը գրաւած է։ Եղած է ԽՍՀՄ աշխարհագրական ազգային կոմիտէի անդամ, միջազգային աշխարհագրական ընկերութեան անդամ (1964-1976)։
Դասախօսած է ԵՊՀ-ի մէջ, Երեւանի Խ. Աբովեանի անուան պետական մանկավարժական հիմնարկին մէջ (1948-1968)։


== Աշխատութիւններ ==
Հատկապէս արժէքաւոր են կլիմայագիտութեան, լանդշաֆտագիտութեան եւ բժշկական աշխարհագրութեան բնագաւառին մէջ կատարած հետազօտութիւնները։ Հեղինակ է մենագրութիւններու, քարտէսներու ու ատլասներու։ Ղեկավարած է ՀԽՍՀ պաշարուածութեան առաջին ատլասի աշխատանքները։
Կազմած եւ հրատարակած է Հայաստանի տարածքի ուղղաձիգ կլիմայական եւ ագրոբիոկլիմայական գոտիներու քարտէսները, եղած է Հայաստանի տարածքի ատլասի գլխաւոր խմբագիր։


== Աղբիւրներ ==
Ով որ է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հ. 1, էջ 202, 2005 թ.


== Արտաքին յղումներ ==
Անդրանիկ Բախշիի Բաղդասարյանը ՀՀ ԳԱԱ-ի կայքում
Գնդաթի

Գնդաթի, մարզական սարք մը, որ կ'օգտագործուի թենիսի, սեղանի թենիսի եւ որոշ այլ ոչ շատ տարածուած խաղերու մէջ։ 
1874-ին Լոնտոնի մէջ գործածուած են գնդաթիերը, որոնք աւելի ուշ վաճառուած են Ռուսիոյ, Չինաստանի, Հնդկաստանի եւ Քանատայի մէջ:  
Գնդաթին բաղկացած է բռնակէ եւ հարուածող մակերեւոյթէ։ Փոքր մակերեսով հարուածող մակերեւոյթը կրնայ ամբողջական ըլլալ, օրինակ սեղանի թենիսի գնդաթին, իսկ մեծ մակերեսի պարագային, դիմադրութիւնը փոքրացնելու համար կ'օգտագործեն լարեր, ինչպէս թենիսի գնդաթին։ Այս պարագային լարերը կ'երկարին հաւկթաձեւ եզերքին, որ կը կոչուի գնդաթիի գլխիկ։ 

Նախապէս գնդաթիերը կը պատրաստուէին փայտէ, իսկ իբրեւ լարեր կ'օգտագործուէին ընտանի անասուններու աղիքները եւ ջիղերը։ Այսօր գնդաթիերը կը պատրաստուին թեթեւ մետաղներու հալոյթներէ, իսկ լարերուն պատրաստման համար կ'օգտագործուին կերպընկալ (նէյլոն) կամ այլ նիւթեր։ Գնդաթիերու բռնակները փաթթուած են յատուկ կտորով, որ կը նուազեցնէ գնդաթիին՝ մարզիկին ձեռքէն սահելու հաւանականութիւնը։
Սեղանի թենիսի (Փինկ-փոնկի) գնդաթիերը կը պատրաստուին երկու կողմէն ծածկուած յատուկ ռետինով։ 


== Պատկերասրահ ==
Ալիւր

Ալիւր, հացազգի, լոպազգի եւ այլ ընդեղէններու հատիկներն ու սերմերն աղալէն ստացուող մթերք։ Հացաբոյսերու ալիւրը, կ'օգտագործուի հաց, մագարոնեղէն եւ հրուշակեղէն պատրաստելու, իսկ հատիկակերային ալիւրը՝ համակցուած կեր ստանալու համար։
Ալիւրը կ'ըլլայ՝

ցորենի
աշորայի (տարեկան)
եգիպտացորենի
գարիի
վարսակի
հնդկացորենի
սոյայիՈրպէս սննդամթերք առաւել տարածուած է ցորենի եւ աշորայի ալիւրը։ Ըստ նշանակութեան, ալիւրը կը ստորաբաժնուի առանձին տեսակներու։ Անոր տեսակը կը բնութագրուի հատիկի՝ աղալէն ետք ալիւրի մէջ անցած արտաքին մասերու (թաղանթի ու սաղմի) եւ ալրային միջուկի (էնդոսպերմի) յարաբերակցութեամբ։ Հացազգիներէն ալիւրը կը ստացուի միանուագ, թեփախառը եւ տեսակաւոր աղացման միջոցով։ Առաջին դէպքին պարագային, ալիւրը կը պարունակէ հատիկի պտղաթաղանթի եւ սաղմի խառնուրդ։ Երկրորդ դէպքին մէջ, հատիկը կ'աղեն անոնցմէ պտղաթաղանթն ու սաղմը մասնակիօրէն հեռացնելէն ետք։ Տեսակաւոր ալիւրը հիմնականին մէջ, բաղկացած է ալրային միջուկէն։ Ալիւրի տարբեր տեսակներու որակի որոշման համար կարեւորագոյն ցուցանիշներն են՝ խոնաւութիւնը, մոխրայնութիւնը, մասնիկներու խոշորութեանը, օրգանոլեպտիկ յատկութիւնները (համը, հոտը, գոյնը)։
Ալիւրը կ'արտադրուի ալրաղացներուն մէջ, կը պահվուի չոր, հով պահեստներուն մէջ։ Սկսած է կիրառուիլ ալիւրի՝ առանց տարայի պահեստաւորման եւ տեղափոխման եղանակը։ Երկար (մինչեւ 2 տարի) կը պահուի 15 %-էն ոչ աւելի խոնաւութեան ալիւր։ Նախկին ՍՍՀՄ-ի մէջ, ցորենէն կը մշակեն հացաթխման (շարմաղ, բարձր, առաջին եւ երկրորդ տեսակներու, թեփախառը) եւ մակարոնեղէնի ալիւր (մեծ եւ կիսամեծ)։ Աշորայէն կը պատրաստեն շարմաղ, թեփահանած եւ թեփախառը ալիւր, եգիպտացորենէն՝ երեք, միւս կուլտուրաներէն՝ մէկ տեսակի։ 1972 թ.-ին ՀՍՍՀ-ի մէջ, արտադրուած ալիւրի 8,9 % եղած է բարձր, 41,6 %՝ առաջին, 47,7 %՝ երկրորդ տեսակի եւ 1,9 %՝ թեփախառը։


== Բառի Ծագումնաբանութիւն ==
Ալիւր բառի հայերէն հնագոյն ձեւն է ալիւր։ Բնիկ հայերէն բառ, առաջացած է հնդեւրոպական նախալեզուի al աղալ արմատէն։ Ամենամօտ ձեւն է յունարէն՝ ἄλευρον ալիւր բառը։ Դեռեւս հարց է հայերէն ալիւր բառը փոխառութի՞ւն է յունարէնէնէն, թէ անոր հետ միասին կը պատկանի հնդեւրոպական նախալեզուի al արմատին։
Որոշ հեղինակներ կը կարծեն, թէ հայերէն բառը փոխառութիւն է, որովհետեւ հին հայերը չեն գիտեր ինչ է ալիւրը. անոնք կը գործածէին կորկոտ կամ ձաւար, այսինքն ցորենը ուղղակի սանդի մէջ կը ծեծէին եւ այդպէս մեծ եփելով կ'ուտուի։ Ալիւրը առաջին անգամ յոյներէն անցաւ Հայաստան՝ Պոնտոսի վրայով։
Ընդհակառակը Պիկտետն եւ Հիւբշը չեն ընդունիր, որ այդպիսի հասարակ ու սովորական բան մը կրնայ փոխառութիւն ըլլալ։ Այս կարծիքին ի նպաստ կարելի է յիշել բնիկ հայերէն աղալ, աղորիք, երկան եւ այլ բառերը, որոնք ցոյց կու տան, որ ջաղացպանութեան արուեստը ծանօթ էր հայերուն սկզբէն։
Վարդան Շահպազ

Վարդան Տօնիկեան (բուն անունով՝ Մինաս Տօնիկեան, 1864, Սեբաստիա - 8 Յունիս 1959(1959-06-08), Պէյրութ, Լիբանան), ՀՅԴ կուսակցութեան անդամ, հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, ֆետայի։


== Կենսագրութիւն ==
Տօնիկեան ծնած է 1864-ին, Սեբաստիոյ Տիւրիկ գաւառի Օտուր գիւղը: 25 տարեկանին անցած է Պոլիս, 1890-ական թուականներուն միացած է Հայ յեղափոխական դաշնակցութեան: Այնուհետեւ ճանչցուած է իր յեղափոխական անունով՝ Վարդան Շահպազ: Չորս հայրենակիցներով մասնակցած է Պանք Օթոմանի գրաւման՝ Բաբգէն Սիւնիի, Արմէն Գարոյի եւ Հրաչ Թիրեաքեանի կողքին, որոնց հետ անցած է Մարսէյլ, Պուէնոս Այրէս, ետքը Լոնտոն եւ Պուլկարիա: Վերադարձած է Պարսկաստան եւ 1897-ին մասնակցած՝ Խանասորայ արշաւանքին: Ապա գործուղուած է Վասպուրական` շրջան մը կատարելով կուսակցութեան ներկայացուցիչի դերը: 
1904-ին, իբրեւ պատգամաւոր, մասնակցած է ՀՅԴ երրորդ Ընդհանուր ժողովին:
Շրջան մը, Վասպուրականին զէնք ապահովելու համար Վարդան Շահպազ մեկնած է Կովկաս, ուր ճաշակած է ցարական բռնակալութեան բոլոր արհաւիրքները: Իբրեւ դաշնակցական գործիչ, ան աքսորուած է Սիպերիա:
1909-ին Ատանայի ջարդէն ետք լուծուած է ժողովուրդի զինելու եւ զայն ինքնապաշտպանութեան պատրաստելու գործին: 1917-ին մասնակցած էՂարաքիլիսէի կռիւներուն:
1918-ին մասնակցած է Նուրի փաշայի դէմ եղած կռիւներուն: Ան եղած է զօրավար Անդրանիկի խումբերու մատակարար: 1927-ին անցած է Սուրիա` զբաղելու քրտական շարժումներով: Ապա հաստատուած է Քեսապ, հոնկէ՝ Պէյրութ:
1946-ին ներգաղթի աւետիսը փոթորկած է զայն, որովհետեւ ուզած է իր վերջին օրերը անցընել մայր հայրենիքին մէջ։ Սակայն երբ լսած է, որ Հայաստան երթալու պայմանը Դաշնակցութենէն հրաժարիլն է, մերժած է, որովհետեւ այդ քայլը ինքնին մահ կը նշանակէր: Մեծ յուսախաբութիւն ապրելով կեանքը շարունակած է ճգնաւորի մը նման: Մահացած է 8 Յունիս 1959-ին եւ թաղուած՝ Ֆըրն Շըպպէքի Ազգային գերեզմանատան մէջ:
1644 թուական

1644 թուական, նահանջ տարի, 17րդ դարու 44րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1644 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1644 մահեր
1816 թուական

1816 թուական, նահանջ տարի, 19րդ դարու 16րդ տարին


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1816 ծնունդներ

Անյայտ օրով՝
Ադամ Ազբար (մ.1844), հայ գուսան
Տաւուտ Փաշա (Արթին Տաւուտեան, մ.1873), հայազգի օսմանեան պաշտօնեայ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1816 մահեր
Հիփերփիրոն

Հիպերպիրոն (յուն.՝ νόμισμα ὑπέρπυρον), բիւզանդական ոսկէ մետաղադրամ, որ կ՝ օգտագործուէր ուշ միջնադարուն։ Ան փոխարինեց սոլիտուսին։


== Պատմութիւն ==
Բիւզադական կայսրութեան աւանդական ոսկէ մետաղադրամը սոլիտուսն էր կամ նոմիսման։ Վերջինիս քաշը 24 կարատ էր եւ գոյատեւեց գրեթէ 7 դար։ Սակայն 1030-ական թուականներէն սկսած սլոիտուսը երթալով արժէզրկուեցաւ, իսկ 1080-ական թուականներուն ռազմական պարտութիւններու եւ քաղաքացիական պատերազմներու հետեւանքով, անոր ոսկիի պարունակութիւնը համարեայ հաւասար էր զերոյի։ Այդ իսկ պատճառով 1092 թուականին Ալեքսիոս Ա. Կոմնենոս կայսրը (1081–1118) վերափոխեց բիւզանդական մետղադրամները ու մտցուց ամբողջովին նորը՝ հիփերփիրոնը (կը նշանակէ "գեր զարգացած")։ Այն ունէր նոյն կշիռը, ինչաէս սոլիտուսը (4.45 կրամ), սակայն կը պարունակէր աւելի քիչ քանակութեամբ ոսկի (20.5 կերատ՝ 24-ի փոխարէն)։


== Գրականութիւն ==
Grierson Philip (1999)։ Byzantine Coinage։ Washington, DC: Dumbarton Oaks։ ISBN 978-0-88402-274-9 
Kazhdan Alexander, խմբգր․ (1991)։ The Oxford Dictionary of Byzantium։ New York and Oxford: Oxford University Press։ ISBN 978-0-19-504652-6 


== Ծանօթագրութիււններ ==
Շարժական Գրադարան

Շարժական գրադարան, դարակներով կամ ցուցապահարաններով սարքաւորուած փոխադրամիջոցային միջոց՝ գիրքեր տեղափոխելու համար։ Փոքր եւ հեռաւոր բնակավայրերու համար շատ լաւ միջոց մըն է, ուր սովորական գրադարան ստեղծելը նպատակայարմար չէ։ Արեւմտեան երկիրներու մէջ շարժական գրադարանները երբեմն նախատեսուած էին հաշմանդամութիւն ունեցող այն անձերու համար, որոնք տեղաշարժման դժուարութիւն ունէին։
Քենիոյ մէջ այս նպատակով բեռնակիր կենդանիներ կ՛օգտագործեն, իսկ Վենեզուելայի մէջ գիրքերը դժուար անցանելի լեռնային շրջաններ կը տանին էշերու եւ ջորիներու վրայ։


== Պատմութիւն ==
ԱՄՆ-ի մէջ առաջին շարժողական գրադարանը ի յայտ եկաւ 1904-ին (ըստ այլ տուեալներու՝ 1905 -ին) Մերիլենդ նահանգին մէջ։ Անոր հեղինակը Մերի Թիթկոմպն էր (1857–1932)։ Գերմանիոյ մէջ առաջին անգամ այսպիսի գրադարան ստեղծուեցաւ 1920-ական թուականներուն Միւնիխի մէջ՝ փողոցի ինքնաշարժի հիման վրայ։ 1926-ին Վորմս քաղաքի գրադարանը հանրակառք մը պատրաստեց այս նպատակին համար։


== Տես Նաեւ ==
Գրադարան


== Արտաքին Յղումներ ==
Հոգեւոր գրականութեան շարժական գրադարան
Գրադարաններ եւ իշխանութիւն։ Փոխազդեցութեան բնագաւառներ
Սայաթ-Նովա Աշուղական Երգի Համոյթ

Սայեաթ-Նովա Աշուղական Երգի Համոյթ, հիմնադրուած է 1927-ին երգիչ Շարա Տալեանի կողմէ:


== Պատմութիւն ==
1942-1972 թուականներուն համոյթը ղեկավարած է ՀՀ ժողովրդական արուեստագէտ Վաղարշակ Սահակեանը: 1972-ին համոյթը դադրեցուցած է գործունէութիւնը: 1992-ին Թովմաս Պօղոսեանը իր շուրջը համախմբած է խումբ մը արհեստավարժ երգիչներու ու երաժիշտներու եւ վերստեղծած համոյթը:
Համոյթի երգացանկը կ՛ընդգրկէ տարբեր ժամանակներու ստեղծագործող աշուղներու շուրջ 400 եւ աւելի երգեր: 2005-ին համոյթի երգացանկը համալրուած է իրանահայ (փերիահայ) աշուղներու 24 ստեղծագործութիւններով, որոնց հիմնական մասը ունկնդրին անյայտ եղած է: Բացի համերգը, նոյն ծրագիրը թողարկուած է ԱՄՆ-ի մէջ՝ ձայնասկաւառակով (CD) եւ տեսասկաւառակներով (DVD): Ձայնագրուած եւ թողարկուած են նաեւ Սայեաթ-Նովայի 31 ստեղծագործութիւններ` 2 ձայնասկաւառակով: ԱՄՆ-ի մէջ Սայեաթ-Նովա աշուղական երգի վաստակաւոր համոյթի կատարմամբ թողարկուած է «Հայ աշուղներու ազգային հայրենասիրական երգեր» ձայնասկաւառակը: Սայեաթ-Նովա համոյթը համերգներով հանդէս եկած է Հայաստանի եւ սփիւռքի տարբեր բնակավայրերու մէջ` Ռուսաստան, Վրաստան, Իրան, Սուրիա, Լիբանան, ԱՄՆ եւ այլուր: 2012-ին Սայեաթ-Նովայի ծննդեան 300-ամեայ յոբելեանի առթիւ համոյթը բարեգործական համերգներով հանդէս եկած է Արցախի մէջ[3]:
Համոյթի գեղարուեստական ղեկավարն է ՀՀ ժողովրդական արուեստագէտ, փրոֆեսոր Թովմաս Պօղոսեանը, գործիքային մասի ղեկավարը ՀՀ վաստակաւոր արուեստագէտ Վարդան Պաղտասարեանն է:


== Արտաքին յղումներ ==
fwlabs.com։ ««Սայեաթ-Նովա» աշուղական երգի վաստակաւոր համոյթը կը տօնէ վերստեղծման 25-ամեակը - Tsarukyan foundation»։ tsarukyanfound.am