armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Հայկ Գ. Մելքոնեան

Հայկ Գ. Մելքոնեան (25 Դեկտեմբեր 1923, Հալէպ - 1 Յունուար 1983, Երեւան), Պատմական Գիտութիւններու Դոկտոր, Հմուտ պատմաբան եւ Ասորագէտ: Էջմիածնի Գերագոյն Հոգեւոր Խորհուրդի Անդամ:


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Հալէպ (Սուրիա), 25 Դեկտեմբեր 1923-ին Նախնական կրթութիւնը կը ստանայ բնակավայրի Ազգային Հայկազեան վարժարանին մէջ, զոր կ'աւարտէ 1936-ին:
1937-1942 թուականներուն ան իր ուսումը կը շարունակէ Երուսաղէմի Ժառանգաւորաց դպրոց-ին մէջ, իսկ 1943-ին, մուտք կը գործէ Երուսաղէմի հոգեւոր ճեմարանը, որուն ուսման ընթացքը կ'աւարտէ 1945-ին: 1946-ին՝ ծնողներուն հետ ան կը գաղթէ Հայաստան, ուր առաջին երեք տարիներուն՝ 1946-1949 թուականներուն իբրեւ ուսուցիչ կը պաշտօնավարէ Երեւանի Յակոբ Յակոբեանի անուան դպրոցին մէջ, դասաւանդելով անգլերէն: 1946-ին, միաժամանակ կըսկսի հետեւիլ համալսարանական ուսման, արձանագրուելով Երեւանի Պետական Համալսարանի Բանասիրական Բաժանմունքի դասընթացքներուն:
Համալսարանի ընթացքը աւարտելէ ետք՝ 1959-1962 թուականներուն, Հայկ Մելքոնեան մուտք կը գործէ Գիտութիւններու Ակադեմիայի Պատմութեան հիմնարկի յետ-ընթացաւարտի բաժինը, ու ժամանակի մը համար կը մեկնի Լենինկրատ, (այժմ Սան Պետերպուրգ), նշանաւոր Ասորագէտ Ն.Վ. Պիգուլեւսկայայի ղեկավարութեամբ կատարելագործելու իր մասնագիտութիւնը: 1964-ին պաշտպանելէ ետք «Հայ-Ասորական Յարաբերութիւնները Գ-Ե դարերում» խորագրուած իր թէզը, ան կը ստանայ Պատմական Գիտութիւններու Թեկնածու աստիճանը:
1962-էն սկսած Հայկ Մելքոնեան կըսկսի պաշտօնավարել ԳԱ Պատմութեան հիմնարկին մէջ, նախ իբրեւ կրտսեր գիտաշխատող: Իսկ 1964-էն մինչեւ իր կեանքի վերջին օրերը՝ իբրեւ աւագ գիտաշխատող: 1981-ին «Ադիաբենի Պետութիւնը եւ Հայաստանը» վերնագրուած աւարտաճառը պաշտպանելէ ետք, կ'արժանանայ Պատմական Գիտութիւններու Դոկտորական աստիճանին:
Ան կը մահանայ 1 Յունուար, 1983-ին Երեւան:


==== Էջմիածնի Գերագոյն Հոգեւոր Խորհուրդի Անդամ ====
Գիտական Ակադեմիայի Պատմութեան հիմնարկին իր վարած աշխատանքին զուգահեռ, 1976-էն սկսած, Հայկ Մելքոնեան՝ իբրեւ անդամ Էջմիածնի Գերագոյն Հոգեւոր Խորհուրդի, իր մասնակցութիւնը կը բերէ Էջմիածնի բոլոր ձեռնարկներուն:


==== «Էջմիածին» ամսագրի խմբագրական աշխատանքներ ====
1981-ին, ընդառաջելով Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Վազգէն Ա. Կաթողիկոսի հրաւէրին, ան մաս կը կազմէ Էջմիածնի Մայր Աթոռին կողմէ հրատարակութեան պատրաստուող Աստուածաշունչի Արեւելահայերէն նոր թարգմանութեան խմբագրական մարմնին, իսկ 1982-էն սկսած, ան նաեւ կը հրաւիրուի իր մասնակցութիւնը բերելու «Էջմիածին» ամսագրի խմբագրական աշխատանքներուն:


==== Գիտական թարգմանական ուսումնասիրութիւններ ====
Հմուտ պատմաբան եւ Ասորագէտ, Հ. Մելքոնեան իր ուշադրութիւնը կը կեդրոնացնէ Հայ-ասորական յարաբերութիւններու ուսումնասիրութեան: Ան նաեւ իր ներդրումը կը կատարէ ասորական սկզբնաղբիւրներու գիտական թարգմանութեան գործին: Անոր մեծ ու փոքր շուրջ քսան ուսումնասիրութիւնները՝ գրուած Հայերէն ու Ռուսերէն լեզուներով, ընդհանրապէս կը մնան Հայագիտական մամուլի էջերուն մէջ:


== Գրականութիւն ==
Իսկ առանձին հատորներով լոյս տեսած են ՀԱՅ-ԱՍՈՐԱԿԱՆ ՅԱՐԱԲԵՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐԻ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆԻՑ, Գ-Ե ԴԱՐԵՐ (Երեւան, 1970),
ՕՏԱՐ ԱՂԲԻՒՐՆԵՐԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԵՒ ՀԱՅԵՐԻ ՄԱՍԻՆ, ՀՏՐ.Ը - ԱՍՈՐԱԿԱՆ ԱՂԲԻՒՐՆԵՐ, ԳԻՐՔ Ա. (Երեւան,1976),
ԱԴԻԱԲԵՆԻ ՊԵՏՈՒԹԻՒՆԸ ԵՒ ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ (Երեւան, 1980):


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Հատոր Ժ., Պէյրութ, 1984, էջ 370
13 Մարտ

13 Մարտ, տարուան 72-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 73-րդ) օրն է։


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==

1897, Եղիշէ Չարենց, 20-րդ դարու հանճարեղ բանաստեղծ (մահ.՝ 1937)։
1854, Ստեփան Չորլեան, հայ դեղագործ (մահ․՝ 1921)։
1900, Եորղոս Սեֆերիս, Նոպել Գրականութեան Մրցանակի դափնեկիր յոյն բանաստեղծ եւ դիւանագէտ։


== Մահեր ==
2004, Եուրի Սահակով, խորհրդային հայ կինոբեմադրիչ, սենարիստ, գրող (ծն.՝  1937)։


== Տօներ ==
Ռոզ եւ Ալեք Փիլիպոս Վարժարան

Ռոզ եւ Ալեք Փիլիպոս Վարժարան, ամէնօրեայ վարժարան։ Հիմնուած է  1969-ին, Լոս Անճելըսի մէջ՝ Հայաստանեայց Հայ առաքելական եկեղեցւոյ Հոլիուուտի  հոգաբարձութեան նախաձեռնութեամբ եւ Փիլիպոս ամուսիններու նուիրատուութեամբ։ Ունի ՀՕՄ-ի Մարի Փոստոեանի անուան մանկապարտէզ, նախակրթարան, տարրական, միջնակարգ բաժիններ, երգչախումբ, մարզական խումբեր (կողովագնդակի (պասքէթպոլ), արկագունդի (վոլիպոլ) եւ հոքէյի)։ Կը դասաւանդուին հայոց լեզու, պատմութիւն, Հայ դատ, կրօն, երգ-երաժշտութիւն։ Աշակերտութեան թիւը կը հասնի 1002-ի։ Կը հրատարակուի տարեգիրք եւ պարբերաթերթ։


== Պատկերասրահ ==

		


== Արտաքին յղումներ ==
Ռոզ եւ Ալեք Փիլիպոս վարժարանի պաշտօնական կայքը
Գէորգ Դ․ Կոստանդնուպոլսեցի

Գէորգ Դ․ Կոստանդնուպոլսեցի (Քերեսթեճեան, 5 Յուլիս 1813(1813-07-05), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 6 Դեկտեմբեր 1882(1882-12-06), Վաղարշապատ, Երեւանի նահանգ, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն), Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1866-էն։ Յաջորդած է Մատթէոս Ա․ Կոստանդնուպոլսեցիին։ Անոր աճիւնը ամփոփուած է Մայր Տաճարին բակին մէջ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Կոստանդնուպոլիս։ 1827-1829 թուականներուն սորված է Գում Գափուի պատրիարքականի ժառանգաւորաց վարժարանը, ուր աշակերտած է նշանաւոր մտաւորական պատուելի Գրիգոր Փեշտիմալճեանին։ 1830-ին պատրիարք Կարապետ Պալաթեցիի կողմէն նշանակուած է պատրիարքարանի փոխանորդարանի քարտուղար։
1834-ին ստացած է սարկաւագութեան աստիճան, 1835-ին ձեռնադրուած է Կ. Պոլսոյ Ս. Աստուածածին, Ս. Խաչ եւ Ս. Յարութիւն եկեղեցիներու քարոզիչ։ Անոր ջանքերով ստեղծուած է Կ. Պոլսոյ առաջին հայկական եկեղեցական երգչախումբը։
1841-ին արժանացած է ծայրագոյն վարդապետի աստիճանի։ 11 Յուլիս, 1848-ին Ամենայն Հայոց կաթողիկոս՝ Ներսէս Ե․ Աշտարակեցիի ձեռամբ ձեռնադրուած է եպիսկոպոս։ 17 Հոկտեմբեր, 1858-ին Արեւմտահայոց ժողովի կողմէն ընտրուած է Կ. Պոլսոյ պատրիարք (1858-1860), մասնակցած Ազգային Սահմանադրութեան մշակման։ 17 Սեպտեմբեր, 1866-ին Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինի,  հրաւիրուած ժողովին կողմէ միաձայն ընտրուած է Ամենայն Հայոց կաթողիկոս։ Օծումը տեղի ունեցած է 21 Մայիս 1867-ին։


== Գործունէութիւն ==
Գէորգ Դ․ կաթողիկոսը ծաւալած է շինարարական լայն գործունէութիւն։ 1868-ին Մայր Տաճարի արեւելեան կողմը կառուցած է կցաշէնք, ուր կազմակերպած է եկեղեցապատմական թանգարան։ Նորոգել տուած է Սուրբ Գայիանէ վանքը, այնտեղ կառուցած արեւմտեան կամարակապ դարպասը, կառուցած է Մայր Աթոռի միաբաններու բնակելի շէնքերը, Բիւրականի կաթողիկոսական ամառանոցը, վերակառուցած է Օշականի Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցին եւ այլն։
1874-ին հիմնած է Գէորգեան ճեմարանը, ապա՝ Էջմիածինի թանգարանը։ Կաթողիկոսը հետեւողական աշխատանքներ կատարած է հայկական բոլոր եկեղեցիներու մէջ՝ միակերպ ժամերգութիւն մտցնելու ուղղութեամբ։ Անոր ջանքերով ստեղծուած են «Ձայնագրեալ երգեցողութիւնք Սրբոյ Պատարագի» (1874), «Ձայնագրեալ Շարական հոգեւոր երգոց» (1875), «Ժամագիրք» (1877), «Ձայնագրեալ քաղուածք օրհնութեանց» (1882) գիրքերը։
Եղած է լաւ շարականագէտ եւ կազմակերպած է հայկական ձայնագրութեան նոր (Հ. Լիմոնճեանի ստեղծած) համակարգի ուսուցումն ու տարածումը։ Գէորգ Դ․ Կոստանդնուպոլսեցին ժամանակակիցներու կողմէն արժանացած է «Մեծագործ» պատուատիտղոսին։
Կաթողիկոսական գահին՝ Գէորգ Դ․ Կոստանդնուպոլսեցիին յաջորդած է Մակար Ա․ Թեղուտցին։
Գեղամ Վրդ. Թէվէքէլեան

Գեղամ Վրդ. Թէվէքէլեան
Ծնած է Էնտիրէս (Շ.Գարահիսար), Արմաշական, Վրդպտ. Ձեռնադր. 1909-ին. Ծննդավայրը, յետոյ Պոլիս կրթ. եւ քարոզչական զբաղումներ ունեցած է 2 տարի, մինչեւ առաջնորդ ընտրուիլը Քղիի (1912-15)։ Հեղինակ Նոր կշիռ՝ Նոր արժէք գրքոյկին. աշխատակցակ է «Հայրենիք»ի, Ա­զա­տա­մարտ (թեր­թ)ի եւ այլ Հանդէսներու.


== Ծանoթագրութիւններ ==


== Աղբիւրներ ==
«Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի», Կ. Պոլիս, Տպակրութիւն Օ. Արզուման 1919, էջ 85։
Մարատ Վարժապետեան

Մարատ Ռուբէնի Վարժապետեան (30 Յուլիս 1935, Կամօ, ՀԽՍՀ – 22 Յունիս 1987 Երեւան, ՀԽՍՀ), հայ խորհրդային բեմադրիչ, ֆիլմի նկարիչ, սենարիստ։


== Կենսագրութիւն ==
Մարատ Վարժապետեան, ծնած է [[1935] թուական]ին Կամո քաղաքին մէջ (այժմ՝ Գաւառ)։ 1963 թուականին աւարտած է ՎԳԻԿ-ի օբերաթորական բաժինը։ 1965-1969 թուականներուն աշխատած է Հայֆիլմ կինոստուդիայի մէջ, իսկ 1969 թուականին՝ Երեւան կինոստուդիայի մէջ՝ որպէս բեմադրիչ եւ օբերաթոր։


== Ֆիլմագրութիւն ==


=== Բեմադրիչ ===


=== Սենարիստ ===


=== Ֆիլմի նկարիչ ===
Քիրսթէն Տանսթ

Քիրսթէն Տանսթ (30 Ապրիլ 1982(1982-04-30), Point Pleasant, Օուշն շրջան, Նիւ Ճըրզի, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), ամերիկացի դերասանուհի, երգչուհի, մոտել։ Յայտնի ֆիլմերէն են «Ճումանճի» եւ «Սարդ-մարդը»:


== Կենսագրութիւն ==
Տանսթը Փոյնթ Փլիզընթ, Նիւ Ճըրզի ծնած է, Կլաուս Հերման Տանսթի եւ Ինես Ռըփրեխտին ընտանիքին: Ան ունի կրտսեր եղբայր մը, Քրիսթիան Անոր հայրը Siemens-ին աշխատած է որպէս բուժծառայող, մայրըէ Lufthansa-ին որպէս ուղեկցուհի: Ան նկարիչ եղած է նաեւ եւ որոշ ժամանակ պատկերասրսհի մը տէրը: Տանսթի հայրը գերմանացի է, Համպուրկ ծնած է, մայրը Նիւ Ճըրզի ծնած է գերման եւ շուէտացի ծագումով ծնողքէն: Մինչեւ տասնմէկ տարեկանը Նիւ Ճըրզի բնակած եւ սորված է: 1993-ին անոր ծնողքը կը բաժնուի եւ որու հետեւանքով ան իր եղբօր եւ մօր հետ տեղափոխուեցաւ Լոս Անճելըս:


== Գործունէութիւն ==
Տանսթի համար նուաճում դարձած է 1994-ին իր խաղցած վեմպայր երեխայի դերը «Հարցազրոյց վեմպայրի հետ» ֆիլմի մէջ։ Ֆիլմը ոչ միանշանակ գնահատումներ ստացած է, սակայն քննադատները Տանսթի աշխատանքը գոված են: Ռոճըր Էպերթը մեկնաբանած է, որ Տանսթի ըրած երեխայ վեմպայրի մարմնաւորումը ֆիլմի ամենասարսափազդու դրուագներէն է:: Ֆիլմին մէջ եղած է անոր առաջին պատկերային համբոյրը Պրետ Փիթի, որ իրմէ 18 տարիով մեծ էր:: Իր դերին համար Տանսթը ստացաւ MTV Movie Awards («Տարուան յառաջադիմութիւն»), Սաթուրն մրցանակը:


== Անձնական կեանք ==
2008-ի սկիզբին Տանսթը դեպրեսիայէն բուժում ստացած է Եութա նահանգի «Cirque Lodge» կեդրոնէն ներս: Մարտի աւարտին ան կեդրոնէն դուրս ելած է եւ «Ամբողջ ամենալաւը» ֆիլմին նկարահանումներուն անցած է: Նոյն տարուան Մայիսին ան բացայայտ պատմած է բուժումներուն մասին փարատելու համար ոգելիցէն եւ թմրակախուածութենէն բուժուելու շշուկները: «Այժմ, երբ ես ինծի կը զգամ շատ աւելի ուժեղ, պատրաստ եմ ըսելու այդ մասին: Վհատութիւնը շատ լուրջ հիւանդութիւն մըն է, որուն մասին շշուկներ արձակելը անկարելի է»: 2011-էն Տանսթն ունի Միացեալ նահանգներու Գերմանիոյ երկքաղաքացիութիւն: 2002-էն մինչեւ 2004-ը Տանսթը կը հանդիպէր դերասան Ճէյլ Ճիլընհոլին (անգլերէն՝ Jale Gyllenhaal) հետ: 2007-ին ան Razorlight խումբի մասնակից Ճոնի Պարելին (անգլերէն՝ Johnny Barrell) հետ սիրավէպ մը ունեցած է: 2012-էն մինչեւ 2016 թուականները կը հանդիպէր «Ճամբուն վրայ» ֆիլմի իր գործընկեր դերասան Կարեթ Հետլունտին (անգլերէն՝ Garett Hedlund) հետ: 
2016-ին Տանսթը սկսաւ հանդիպիլ դերասան Ճեսի Փլեմընսին (անգլերէն՝ Jesse Plemons) հետ, որուն հետ նկարահանուած էր «Ֆարկոյ» ֆիլմաշարին մէջ:. 2017-ի Յունուարին յայտնի դարձած է, որ անոնք նշանադրուեր են:. Զոյգը ունի զաւակ մը՝ 2018-ի 3 Մայիսին ծնած Էնիս Հոուըրտ Փլեմընսը::
2004 թուականի ԱՄՆ նախագահական ընտրութիւններուն Տանսթը տեմոքրաթ թեկնածու Ճոն Քերրիին աջակցած է։ Չորս տարի անց, ան պաշտպանած է նոյնպէս տեմոքրաթ Պարաք Օպամայի թեկնածութիւնը։


== Ծանօթագրութիւններ ==
Կաղապար:Ծանցանկ2
Հայոց տոմար

Հայկեան տոմար կամ Հին հայկական տոմար, հայկական օրացոյց, ժամանակի հաշուարկի հայկական համակարգ։ 


== Պատմութիւն ==
Հայերը Ք.Ա. տոմար ունեցած են։ Վահագն Աստուծոյ ծնունդէն հաշուարկուող թուարկութիւնը, ըստ որուն՝ 21 Մարտ 2015-էն 9608 է։ Սկիզբը, հաւանաբար, օգտագործած են լուսնայինը, հետագային անցած են աւելի կատարելագործուած՝ արեգակնային տոմարի։ Հայոց տոմարին սկզբնաւորման մասին միայն կցկտուր տեղեկութիւններ կան։ Կ'ենթադրուի, որ հայոց հին արեգակնային տոմարը շարժական էր (12x30+5), եւ անոր հետեւանքով խախտած են ոչ միայն ամիսներու ու տարուան եղանակներու որոշ համապատասխանութիւնները, այլեւ, որ շատ կարեւոր է, եկեղեցական տօներու, ծիսակատարութիւններու ժամանակները։


== Փաստագրական ակնարկ Հայկեան տոմարի հաւանական ստեղծման մասին ==
Ք.Ա.3-րդ հազարամեակի կէսերէն հին աշխարհին մէջ սկսած են մարդկութեան զարգացման պատմութեան, այսպէս կոչուած «Քաղաքային յեղափոխութեան» հանգրուանները, ուր ներկայացուած է շարք մը գիւղական եւ աւանային բնակավայրերու վերափոխուիլը աւելի կատարելագործուած կառավարման եւ արտադրողական համակարգ ունեցող Քաղաքային բնակավայրերու: Այս պայմաններէն մեկնելով նաեւ փոխուած են հասարակարգային յարաբերութիւնները եւ նախկին տոհմաւագային ու քրմապետական հասարակարգերուն սկսած են փոխարինել Քաղաք պետութիւնները (անիկա յատկապէս ցայտուն կերպով սկսած է դրսեւորուիլ Ք.Ա. 2500-էն Եգիպտոսի եւ Միջագետքի մէջ):  
Այդ ժամանակաշրջանով պայմանաւորուած է Հին Եգիպտոսի մէջ աստղագիտութեան զարգացումը եւ անոր հետ կապուած օրացոյցի կամ տոմարի ստեղծումը: Նոյն ժամանակաշրջանին Հայկական լեռնաշխարհի առաջին արժանահաւատ քաղաք բնակավայրը համարուող «Մեծամօրի» հնավայրին մէջ նոյնպէս պեղուած են աստղադիտարանի շինութիւններ, ուր իրականացուած են երկնային մարմիններու ուսումնասիրութիւններ եւ հաւանաբար Եգիպտոսի օրինակով ստեղծուած առաջին Հայկեան օրացոյցը կամ տոմարը: Ղեւոնդ Ալիշան իր մօտաւոր հաշուարկներով (զայն համեմատելով Եգիպտոսի տոմարին հետ)  նոյնպէս յանգած է Ք.Ա.3-րդ հազարամեակի կէսերուն (Ք.Ա. 2492) եւ անիկա աւելի համոզիչ դարձնելու համար յայտարարած, որ հաւանաբար այդ թուականին Հայկ սպաննած է Բելը (իրականութեան մէջ առասպելի դէպքերը կը թուագրուին աւելի կանուխ ժամանակաշրջանով):
(Տես՝ Ա.Ե. Մխիթարեան «Հաբեթի սերունդները»  Երեւան-2002)


== Հին հայկական ամսանուններ ==
Նաւասարդ (11 Օգոստոսէն՝ 9 Սեպտեմբեր)
Հոռի (10 Սեպտեմբերէն՝ 9 Հոկտեմբեր)
Սահմի (10 Հոկտեմբերէն՝ 8 Նոյեմբեր)
Տրէ (9 Նոյեմբերէն՝ 8 Դեկտեմբեր)
Քաղոց (9 Դեկտեմբերէն՝ 7 Յունուար)
Արաց (8 Յունուարէն՝ 6 Փետրուար)
Մեհեկան (7 Փետրուարէն՝ 8 Մարտ)
Արեգ (9 Մարտէն՝ 7 Ապրիլ)
Ահեկան (8 Ապրիլէն՝ 7 Մայիս)
Մարերի (8 Մայիսէն՝ 6 Յունիս)
Մարգաց (7 Յունիսէն՝ 6 Յուլիս)
Հրոտից (7 Յուլիսէն՝ 5 Օգոստոս)
Աւելեաց (6 Օգոստոսէն՝ 10 Օգոստոս)


== Հին հայկական օրանուններ ==
Ամսուան իւրաքանչիւր օր նոյնպէս ունէր իր անունը։

Իսկ վերջին «Աւելեաց» ամսուան օրերու անուանումներն են՝

Լուծ
Եղջերու
Ծկրաւորի
Արտախոյր
Փառազնոտի


== Օրուան ժամերու անուանումներ ==

Օրուան ժամերը նոյնպէս ունէին իրենց անուանումները։


== Գրականութիւն ==
Թումանեան Բ., Հայ աստղագիտութեան պատմութիւն, հ. 1, Երեւան, 1964։
Պատալեան Հ., Օրացոյցի պատմութիւն, Երեւան, 1970։
Պատալեան Հ., Հայոց տոմարի պատմութիւն, Երեւան, 1976։
Վարդանեան Ռ., Հայոց Տօնացոյցը (Դ.- ԺԸ. դարեր), Երեւան, 1999։


== Արտաքին յղումներ ==
Հայկական տոմարի մասին կայք
Ալեքոս Ֆասիանոս

Ալեքոս Ֆասիանոս, (յուն․՝ Αλέκος Φασιανός, 13 Դեկտեմբեր 1935(1935-12-13)[…], Աթէնք, Յունաստան - 16 Յունուար 2022(2022-01-16), )․ միջազգային ճանաչում ստացած յոյն գեղանկարիչ։  


== Կենսագրական գիծեր ==


=== Առաջին տարիները ===
Ծնած է 13 Դեկտեմբեր 1935-ին, Աթէնքի Փլաքա թաղամասը։ 1956 – 1960 նկարչութիւն կ'ուսանի Աթէնքի Գեղարուեստի Բարձրագոյն Դպրոցին մէջ, Եանիս Մորալիս ուսուցիչն է։ 1960 - 1963 Փարիզի Արուեստի Ազգային Դպրոցին մէջ ուսումը կը շարունակէ․ Վիմագրութեան կը մասնագիտանայ։  
Փարիզ կը հանդիպի արուեստագէներու եւ գրագէտներու, որոնք իրենց դրոշմը ձգած են արուեստի բնագաւառէն ներս, ինչպէս օրինակ՝ Լուի Առակոն եւ Ժան Լուի Տրօ։ 


=== Կեանքը Փարիզի եւ Աթէնքի միջեւ ===
1966-ին Փարիզ կը հաստատուի։ 1974-էն ետք, կեանքը Փարիզի եւ Աթէնքի միջեւ բաժնուած է։  
Ֆասիանոս կը զբաղի նաեւ փորագրութեամբ, պաստառներու գծագրումով, թատերախաղերու պատկերագրութեամբ։ Արձակ էջերու եւ բանաստեղծութեան փորձեր կ'ընէ։ Նաեւ յանձն կ'առնէ ծանօթ բանաստեղծներու եւ գրագէտներու բազմաթիւ գիրքերու պատկերազարդումը (Յունաստանի եւ այլուր)։ 


=== Գործերուն ցուցադրութիւն ===
1959-ին, Աթէնք, կը կազմակերպէ գործերուն առաջին ցուցահանդէսը։ Անկէ ետք կազմակերպած է 70-է աւելի անձնական ցուցահանդէսներ՝ Աթէնք, Սելանիկ, Փարիզ, Միւնիխ, Թոքիօ, Համպուրկ, Ցիւրիխ, Միլանօ, Պէյրութ, Սթոքհոլմ, Լոնտոն, Նիու Եորք, Մալմօ, եւայլն։ Նաեւ մասնակցած է խմբային ցուցադրութիւններու, ինչպէս նաեւ աշխարհի տարածքին կատարուած միջազգային ցուցահանդէսներու։ Մասնակցած է Սան Փաուլոյի, Վենետիկի, Պերլինի եւ Մելպուրնի «պեէնալէ» ցուցահանդէսներուն։


== Պարգեւներ ==
Ալեքոս Ֆասիանոս պարգեւատրուած է՝

1985․ Արուեստներու եւ Գիրերու Ասպետ, Ֆրանսա
2009․ Ռուսիոյ Ակադեմիոյ Պատուոյ Անդամ
2010․ Արուեստի եւ Գրականութեան Սպայ, Ֆրանսա
2013․ Պատուոյ Լեգէոնի Շքանշան, Ֆրանսա
2020․ Արուեստի եւ Գրականութեան հրամանատար, ՖրանսաՅունաստանի մէջ մեծ ժողովրդականութիւն վայելած գեղանկարիչն մըն է։ ԱՆոր գործերը հանրային վայրերու մէջ կը ցուցադրուին։ Ինչպէս օրինակ՝ «Թաղամասիս Առասպելը» նիւթով երկու հսկայ որմանկարչութիւններ, որոնք  կը պատկերեն Աթէնքի մեթրոյի «Մեթաքսուրղիօ» կայանը եւ ուղղահայեաց որմանկար մը կը զարդարէ Աթէնքի «Իլեքթրա Միթրոփոլիս» պանդոկին սրահը։


== Մահը ==
Կը մահանայ 86 տարեկան հասակին, 16 Յունուար 2022-ին։ 


== Գործեր ==
Ֆասիանոսի գործը յատկանշուած է իր իւրայատուկ ոճով։ Ոճ՝ հասունցած 1960-ական թուականներուն սկիզբին։ Երեք են նիւթերը, որոնք իր գործունէութեան ընթացքին անփոփոխ մնացած են՝ մարդը, բնութիւնն ու միջավայրը։ Յունական մշակոյթը, դիցաբանութիւնը եւ զբաղումը գծագրական արուեստներուն եւ փորագրութեան հետ ազդած են անոր նկարչական գործերը։
Գործերը կը գտնուին Ֆրանսայի, Յունաստանի եւ Կիպրոսի բազմաթիւ թանգարաններու մէջ, Ա․Մ․Ն․, Անգլիոյ, Իտալիոյ, Հիւսիսային Մակեդոնիոյ Հանրապետութեան եւ Ռուսիոյ թանգարաններու մէջ, ինչպէս նաեւ բազմաթիւ անձնական հաւաքածոներու մէջ։


=== Գործերէն նմոյշներ ===
        


== Տե՛ս նաեւ ==
Նիքոլաոս Կիզիս
Նիքիֆորոս Լիթրաս
Եորղոս Եաքովիտիս
Փիեռ Օկիւսթ Ռենուար
Էօժէն ՏելաքրուաՓոլ ԿօկէնՎան Կոկ
Ռամպրանտ վան Ռէյն
Տիէկօ Ռիվերա
Վահրամ Թորգոմեան

Վահրամ Թորգոմեան (1858 - 1942), հայ բժիշկ, բանասեր։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Կ. Պոլիս։ Մասնագիտական կրթութիւնն ստացած է Փարիզի մէջ։ 1884-ին աւարտած է համալսարանը, վերադարձած է ծննդավայր եւ իր բժշկական գործունէութեան զուգընթաց մասնակցած է հասարակական, մշակութային կեանքին։ 
1880-ականներու վերջերը հրատարակեր է գրքոյկներ, գերազանցապէս դպրոցական բժշկութեան հետ կապուած հարցերու մասին։ Մամուլի մէջ հանդէս եկեր է բանասիրական յօդուածներով։ Մօտ երեք հատորանոց ընդարձակ եւ հմտալից ծանօթագրութիւններով հրատարակեր է Երեմիա Չելեպիի «Պատմութիւն Ստամպոլա» չափածոյ երկը, որուն Ա հատորը լոյս տեսեր է Վիեննայի մէջ 1913-ին, իսկ Բ եւ Գ հատորները Մեծ եղեռնից յետոյ՝ դարձեալ Վիեննայի մէջ։ Դեռեւս 90-ականներէն պարբերական մամուլին մէջ, յատկապէս Վիեննայի «Հանդէս ամսօրեայ»ի մէջ լոյս ընծայած է բազմաթիւ հետազօտութիւններ հայ բժշկութեան առանձին հարցերու եւ հայ հին բժիշկներու մասին։ Թուրքիոյ մէջ քեմալական շարժման յաղթանակէն յետոյ մեկնած է Փարիզ, շարունակելու բանասիրական բեղմնաւոր աշխատանքը։ Ուսումնասիրեր է Վենետիկի Մխիթարեաններու հարուստ մատենադարանը, Փարիզի Ազգային մատենադարանի բժշկական ձեռագրերը եւ «Բազմավեպին մէջ» հրատարակել մի ընդարձակ յօդուածաշարը։ Իր երկարամեայ բանասիրական գործունէութեան ընթացքին տպագրեր է շուրջ հարիւր աշխատութիւն, որոնք փաստական հարուստ նիւթ կը պարունակեն հասարակական մտքի պատմութեան վերաբերող։ Կ. Պոլսոյ մէջ եղեր է Կայսերական բժշկական ընկերութեան փոխնախագահ (1884)։


== Աղբիւրներ ==
Գառնիկ Ստեփանեան (1973)։ Կենսագրական բառարան, հատոր Ա։ Երեւան։ «Սովետական գրող», էջ 371-372։
Պուք հրթիռային համակարգ

«Պուք» (ռուս.՝ Бук՝ հաճարենի, ՆԱԹՕ-ի դասակարգումով՝ (անգլերէն՝ SA-11 Gadfly)՝ բոռ եւ անոր ձեւափոխութիւնները ինքնագնաց զէնիթահրթիռային համակարգներ են: Նախատեսուած է ցածր եւ միջին բարձրութիւններու վրայ (30 մեթրէն մինչեւ 14-18 քմ) օդային մանեւրող թիրախներու դէմ պայքարելու համար:


== Ստեղծման Պատմութիւն ==
Նոր տեսակի զէնիթահրթիռային համակարգի ստեղծման աշխատանքները սկսած են 1972 թուականի Յունուար 13-ին: Համալիրը զինաւորման առնելը նախատեսուած էր 1975 թուականին: Փորձարկումները սկսած են 1977 թուականի Նոյեմբերին եւ տեւած են մինչեւ 1979 թուականի Մարտը, որմէ ետք իր ամբողջ կազմով համալիրը զինաւորման առնուած է


== Ռազմական Կիրառութիւն ==
Վրաց-աբխազական հակամարտութիւն՝ սխալ նոյնականացման հետեւաքով ռուսաստանեան «Պուք» ԶՀՀ-ով կործանուեցաւ աբխազական L-39 գրոհային օդանաւը
2008-ի Հարաւային Ովսիոյ զինուած հակամարտութեանը Ռուսիոյ ՊՆ-ի յայտարարութեամբ ուքրաինական գումարտակի «Պուք-Մ1»-ով կործանուած են բոլոր չորս պաշտօնապէս կործանուած ճանչուած ռազմական օդանաւերը (Տու-22Մ եւ երեք Սու-25 գրոհայիններ).
Ուքրաինայի արեւելքի հակամարտութիւն՝ 2014 թուականի Յուլիս 17-ին «Պուք» համակարգով Տոնեցքի մարզի արեւելքին կործանուեցաւ Boeing 777 օդանաւը:
Սուրիոյ քաղաքացիական պատերազմ՝ 2018-ին Սուրիոյ ՀՕՊ-ը ետ մղեց ԱՄՆՙ, Ֆրանսայի եւ Բրիտանիոյ հրթիռային հարուածները:: Ըստ Ռուսիոյ դաշնութեան ՊՆ հաղորդագրութեան, կիրառուած էին 103 թեւաւոր հրթիռներ, որոնցմէ Սուրիոյ ՀՕՊ-ը որսացած է 71-ը: Հրթիռային հարուածը ետ մղելուն գործակցուած են  Ս-125, Ս-200, «Պուք», «Քուատրաթ» եւ «Օսա» միջոցները: «Պուքերէն» արձակուած 29 հրթիռները խոցած են 24 թիրախ:


=== Օգտագործողներ ===
 Ազրպէյճան Ազրպէյճան
 Ալժիր Ալճերիա 48 Պուք-Մ2 համակարգ:
 Եգիպտոս Եգիպտոս՝ Պուք-M1 եւ Պուք-M2 վարկածներ
 Իրան Իրան
Կաղապար:Country data Կիպրոս Կիպրոս 
Կաղապար:Country data ԿԺԴՀ Հիւսիսային Քորէա
 Հնդկաստան Հնդկաստան
 Ուքրանիա Ուքրայինա՝ 72 9K37M1 2016-ի դրութեամբ: Եղած Պուք M1-2 համակարգներու արդիականացման ծրագիր:
 Չինաստան Չինաստանի ԺՀ՝ բարելաված HQ-16 տարբերակ, նաւաւորած VLS համակարգ: Չինաստանի ԺՀ եւ Ռուսիոյ համատեղ ծովային «Շթիլ» (SA-N-12) 9K37M1-2 համակարգի մշակում
Կաղապար:Country data Բելառուս Պելառուս՝ 12 համալիր 2016-ին:
 Ռուսաստան Ռուսիոյ դաշնութիւն՝ աւելի քան 440 9К37 9К317 2016-ի դրութեամբ (350 ցամաքային զօրքին եւ 80 ՀՕՊ-ին մէջ) 9К37 համակարգի փոխարինում նոր 9К317 Պուք M2-ով ծրագրուած է կատարել 70%-ով մինչեւ 2020-ը: Պուք-M3-ի մեկ տիվիզիոն մատակարարուած է 2016-ին: 66 Պուք-M-1-2s, 36 M2s եւ 36 M3s մատակարարուած են 2012-2017-ին: 2017 Դեկտեմբերի դրութեամբ երեք հրթիռային պրիկատ ամբողջապէս համալրուած են Պուք-M3-ով:
Կաղապար:Country data Սերբիա Սերպիա
Կաղապար:Country data Սիրիա Սուրիա 8 complexes  Պուք-M2E-ի ութ 9К317E համակարգ ներմուծուած է Ռուսիոյ դաշնութենէն 2011-ին (Սթոքհոլմի միջազգային խաղաղութեան հետազոտութեան հաստատութիւն՝ Զենքի փոխադրումներու տուեալներ) ցամքային ոյժերուն համար + 10/8 Պուք-M2E Օդոյժին համար: + 20 Buk-M1-2s.
 Վենեսուելա Վենեսուէլա (20 պատուիրած)
Կաղապար:Country data Վրաստան Վրաստան
Կաղապար:Country data Պակիստան Փաքիստան


== Ծանօթագրութիւններ ==
Կաղապար:Ծանցանկ2
Միքայէլ Միանսարեանց

Միքայէլ Միանսարեանց (1830, Թիֆլիս, Վրացական նահանգ, Ռուսական Կայսրութիւն - 5 Փետրուար 1880(1880-02-05), Սեն Փեթերսպուրկ, Ռուսական Կայսրութիւն) հայ գիտական մատենագիտութեան հիմնադիր-լրագրող, հասարակական գործիչ։
Ռուսահայ գրողներու յայտնի դէմքերէն եղած է Միքայէլ Մինանսարեանց։ Ծնած է Տփղիս (այժմ՝ Թիֆլիս)։ Ուսումը ստացած է Ներսիսեան դպրոցին ու Լազարեան ճեմարանին մէջ։ Աւարտած է Փեթերսպուրկի կայսերական հեծելազօրային բարձրագոյն ուսումնարանը (1857)։ Եղած է փոխգնդապետ։ Աշխատակցած է «Հիւսիսափայլ», «Մեղու Հայաստանի», «Кавказ» եւ այլ պարբերականներու հետ։ Կազմած է «Քնար Հայկական» (1868) երգարանը, որուն վերջաբանին մէջ, ինչպէս նաեւ «Կանոնաւոր Եւ Վայելուչ Գրութեան Պատմութիւնը Եւ Տեսութիւնը» (1872) աշխատութեան մէջ, ամփոփած է իր մանկավարժական հայացքները։
Ստեփան Չորլեան

Ստեփան Չորլեան (13 Մարտ 1854, Մունճուսուն, Կեսարիոյ գաւառ, Անգարայի նահանգ- 15 Մայիս 1921), հայ դեղագործ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1854 թուականի Մարտ 13-ին, Անգարայի նահանգի, Կեսարիոյ գաւառի՝ Մունճուսուն գիւղին մէջ։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է ծխական դպրոցէն ներս։ Մեկնած է Թուրքիոյ եւրոպական մասը ապրող ազգականին քով եւ այդտեղ շարունակած է ուսումը։ 1873-76 թուականներուն ուսանած է Կ․ Պոլսոյ Օսմանեան դեղագործական վարժարանին մէջ։ 1876 թուականին վերադարձած է ծննդավայր ու հիմնած է դեղատուն։ Շուտով դարձած է գիւղի հմուտ դեղագործն ու բժիշկը։ 1880 թուականին փոխադրուած է Կեսարիա եւ «Ու­զուն Չար­շը»ի մէջ («Եր­կար շու­կայ») դեղատուն բացած է։ Կարճ ժամանակի մէջ, նուաճած է տեղի բնակչութեան համակրանքը։
1900 թուականին, տեսնելով Կեսարիոյ Աւետիսականներու բեմը դատարկ, կիրակի օրերը քարոզներ տուած է եւ հաւատացեալ ժողովուրդին գոհացուցած է իր քարոզներով։ 1903 թուականին անբասիր գործունէութեան համար երախտապարտ հաւատացեալներէն ոսկեզօծ Աստուածաշունչ նուէր ստացած է։ 1907-1908 թուականներուն՝ Թալասի ամերիկեան հիւանդանոցի դեղատան մէջ, դեղագործ աշխատած է եւ օգնած բժիշկ Տատտին։
1910 թուականին մեկնած է Եգիպտոս եւ մէկ տարի մնացած Աղեքսանտրիա` եղ­բօր քով։ 1911 թուականին, վե­րա­դառ­նա­լով Սէթէն Էօնիւ, աշ­խա­տած՝ Իս­բէնճեան դե­ղա­տան տնօ­րէն։ Յաճա­խ գացած է մօտակայ գիւ­ղե­րը` քարոզելու, բժշկելու, աղքատներուն դեղ բաժնելու։ 1913 թուականին գնած է Պէօրեկճի Չարշըսըի մէջ («անուշեղէններու­ շու­կայ») Գալթաքճեաններուն պատկանած դեղի մթերանոցը։
1915 թուականի տեղահանութեան ժամանակ, կառավարութեան հրամանով, Ս. Չորլեանի ընտանիքն ու ազգականները աքսորի չեն ենթարկուած։ Պատերազմի ընթացքին աշխատած է Կեսարիոյ մէջ։ 1917 թուականի Յուլիսին՝ Մունճուսուն-Կեսարիա ճամբուն վրայ, գողերը կողոպտած եւ դանակահարած են զինք։ Մահէ փրկուած է հրաշքով։ 1920 թուականի վերջերուն ձերբակալուած է որպէս յեղափոխական եւ բանտարկուած ի թիւս շարք մը ակնառու անձանց։ Մէկ ամիսէն ազատ արձակուած է՝ առողջութիւնը ի սպառ քայքայուած եւ հիւանդ վիճակի մէջ։
Մահացած է 1921 թուականի Մայիս 15-ին՝ 67 տարեկան հասակին։ Կինը եւ երեք աղջիկները տեղափոխուած են Աղեքսանտրիա։


== Գրականութիւն ==
Ալպօյաճեան Արշակ, Պատմութիւն հայ Կեսարիոյ, Բ. հատոր, Գա­հի­րէ, 1937։


== Աղբիւր ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։