armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Գրիգոր Փէշտիմալճեան

Գրիգոր Փէշտիմալճեան (24 Դեկտեմբեր 1778(1778-12-24), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - Յունուար 1839, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն), հայ անուանի փիլիսոփայ, ուսուցիչ, թարգմանիչ։ Վերազարթնեց հայ յեղափոխական հոգին 19-րդ դարուն:


== Կենսագրութիւն ==
Գրիգոր Փէշտիմալճեան ծնած է Պոլիս եւ իր կեանքը նուիրած է ուսուցչութեան եւ գրականութեան: Ան եղած է տնօրէն Պէզճեան հայկական դպրոցին, ուր ան նաեւ դասաւանդեց լեզու, կրօն, եւ փիլիսոփայութիւն։ 1828-ին, հոգեւոր դպրոցը Գում Գաբու պատրիարքութեան հետ միանալէն ետք, ան այդ տեղ նշանակուեցաւ ուսուցիչ եւ ընդհանուր պատասխանատու: Ան ուսուցիչ եղաւ Հասգոյի հայկական դպրոցին մէջ եւ աշխատեցաւ իբրեւ անձնական ուսուցիչ դրամատունի մէջ աշխատող ընտանիքի մը: Ան իբրեւեւ ուսուցիչ, իր ներդրումը ունեցաւ գիրք ու կրթական ծրագիր պատրաստելու, ինչպէս նաեւ դպրոցի կանոնները դնելու աշխատանքին։


== Գործեր ==
Իր ասպարէզի սկզբնական շրջանին սկսաւ պատրաստել գրաբար հայերէնի բառարան, փորձելով միացնել երկու բաժանմունքները, բայց հետեւեալ գործը կիսատ մնաց:
Ան ապրեցաւ այնպիսի ժամանակամիջոցի մը մէջ, երբ հայ մտաւորականները կը հետեւէին գրաբար հայերէնին: 1829-ին ան հրատարակեց Գրականութիւն Հայկազեան Լեզուի գիրքը, գրաբարի զարգացման համար։ Անոր Տրամաբանութիւն Կամ Արուեստ Բանական փիլիսոփայական գիրքը գրուած է գրաբարով: Նաեւ ան գրած է արդի հայ աշխարհաբարով Կրթութիւն Քաղաքավարութիւն, եւ Լուսահաւիղը։ Անոր գործերը ունին մեծ կարեւորութիւն հայ գրականութեան մէջ։
Ան գրած է նաեւ փիլիսոփայական գիրքեր։ Ան թէեւ եղած է աշխարհական, բայց իր կրօնական գիտելիքները շատ աւելի են, քան կղերականներունը։ Բոլոր այդ ժամանակի կրօնական հարցերուն ան պաշտպան կեցաւ Հայկական Առաքելական եկեղիցիին, փորձելով պահպանել ազգային եւ կրօնական հասարակութիւնը:
Some Gave All

Some Gave All, ամերիկացի Պիլ Ռէյ Սայրուսի առաջին ալպոմը, թողարկուած 19 Մայիս 1992-ին, Mercury Records լէյպլով։


== Երգացանկ ==


== Շարքեր ==


=== Ալպոմներ ===


=== Երգեր ===
Սարգիս Շնորհալի

Սարգիս Շնորհալի Սարգիս Մեկնիչ, (ծննդեան եւ մահուան թուականները անյայտ են), ԺԲ. դարու հայ մատենագիր։
Ուսումը ստացած է Կարմիր վանքին մէջ, հետագային հաստատուած է Քարաշիթի վանքը (Կիլիկիա), նուիրուելու համար առանձնական հոգեւոր եւ ուսումնական կեանքի, կարդալով ու խորհրդածելով Ս. Գիրքը, ինչպէս նաեւ Ս. Յովհան Ոսկեբերանի հոգելից ճառերը։ 
Իր մէջ փափաք կ'արթննայ ձեռնարկելու մեկնողական գրութեան մը, նկատի առնելով, որ Պօղոս առաքեալի գրութիւններէն դուրս եղող միւս առաքելական թուղթերը յաճախ անտեսուած են մեկնիչներէն, կ'որոշէ մեկնութիւնը ընել հայերէն լեզուով` 7 առաքելական նամակներուն, այսինքն՝ Պետրոսի երկու թուղթերուն, Յովհաննէսի երեք թուղթերուն, Յակոբի եւ Յուդայի մէկական թուղթերուն։ Այս գրութիւնը աւարտած է 1156-ին, ինչպէս ինք կ'ակնարկէ յիշատակարանին մէջ։ Սակայն, զգալով որ աշակերտներուն համար աւելի համառօտ գրութիւն մը աւելի օգտակար կրնայ դառնալ, Սարգիս, 10 տարիներ ետք` կը կատարէ նոյն մեկնութեան համառօտութիւնը. Հնգետասան եւ վեց հարիւր հայոց թուին, այսինքն 615 հայոց թուականին, որուն վրայ աւելցնելով 551, կը ստանանք 1166 թուականը։
Այդ տարին արդէն Սարգիս Շնորհալի ինքզինք կ'որակէ ծեր, ուստի վստահաբար 70-ի մօտ ըլլալու է իր տարիքը։ Ան կը խնդրէ նաեւ, որ ընթերցողները չանտեսեն երկար ժամանակէ ի վեր ուսումնասիրուած այս գործը, այլ, ինչպէս կ'ըսէ ինք, ընդունին իբրեւ փուշէն` վարդ, տատասկէն` թուզ, մորենիէն` խաղող, խոր ձորէն` պատուական մարգարիտ...։
Սարգիս Շնորհալիի գրութիւնը ունի բոլոր յատկութիւնները մեկնողական գրուածքի մը՝ Ողջամիտ վարդապետութիւն, եռանդուն լեզու եւ լուրջ քննութիւն ամէն մի բառի ու նախադասութեան։ Գրական գործունէութեան մէջ հետեւած է արեւելեան քրիստոնէական եկեղեցւոյ հայրեր՝ Գրիգոր Աստուածաբանին, Բարսեղ Կեսարացիին եւ Եփրեմ Ասորիին։ Հեղինակած է շարք մը ճառեր, խրատներ եւ աստուածաբանական երկերու մեկնութիւններ։ Լեզուին գեղեցկութեան եւ խորիմաց վարդապետութեան համար ստացած է «Շնորհալի» մականունը։ Սարգիս Շնորհալիի գործերէն նշանաւոր է յատկապէս «Մեկնութիւն Կաթողիկեայց»ը։
Ունի պերճախօս լեզու մը եւ ամէն հնարք ու ջանք կը գործածէ համոզելու մարդը, որ իր սրտէն խլէ ամէն տեսակի արմատացած կիրքերը։ Կը գործածէ նաեւ անուշ լեզու մը երբ կը դրուատէ առաքինութիւնները։
Առաջին տպագրութիւնը տեղի ունեցած է Կ.Պոլսոյ մէջ` 1744-ին, երկուքը միասին, ընդլայնուածը եւ համառօտը։ Իրեն կ'ընծայուի նաեւ Եսայի մարգարէի գիրքին մեկնութիւնը, ինչպէս նաեւ ճառ մը Առաջաւորաց Պահքին վրայ, խնդրուած Պահլաւունի կաթողիկոսէն: Սակայն այս երկու գրութիւններն ալ կորսուած են ու չեն հասած մեր ձեռքը։ Լեզուն կը դասուի հին դասական գրութիւններու համարժէք, սակայն բաւական կը տարբերի Ե. դարու ոսկեղէն գրաբարէն։

Ստորոգութիւն: Հայ մատենագիրներ
Մելիթոն Պալանչիվաձէ

Մելիթոն Անթոնի Պալանչիվաձէ (վրաց.՝ მელიტონ ანტონის ძე ბალანჩივაძე, 5 Յունուար 1863, Պանոճա — 21 Նոյեմբեր 1937, Քութայիսի), վրացի երգահան։ Յայտնի պալեթի վարպետ Ճորճ Պալանչինի ու երգահան Անտրէյ Պալանչիվաձէի հայրը։


== Կենսագրութիւն ==
Մելիթոն Պալանչիվաձէ ծնած է 24 Դեկտեմբեր 1862 թուականին (նոր տոմարով՝ 5 Յունուար 1963-ին) Պանոճա գիւղին մէջ։ Սորված է Քութայիսիի հոգեւոր ուսումնարանին մէջ, երգած է եկեղեցական երգչախումբէն։ 1880 թուականին ընդունուած է Թիֆլիսի օփերային թատրոնի երգչախումբին մէջ։ 1889 թուականէն սորված է Սէն Բեթերսպուրկի երաժշտանոցին մէջ։
1895—1917 թուականներուն Ռուսաստանի քաղաքներուն մէջ կազմակերպած է վրացական երաժշտութեան երգչախումբեր։
1918 թուականին Քութայիսի մէջ հիմնադրած է երաժշտական դպրոց։ 1921—1924 թուականներուն եղած է Վրացական ԽՍՀ Լուսաւորութեան ազգային կոմիտէի երաժշտական բաժինի վարիչ։
Ազգային օբերայի հիմնադիրներէն ու վրացական առաջին օբերայի («Նենգ Դարեջանը» ըստ Ակակի Ծերեթելիի «Նենգ Թամարը» (1897)) պոեմի) հեղինակը պոէմի) հեղինակը։ Մելիթոն Պալանչիվաձէ մահացած է 21 Նոյեմբեր 1937-ին Քութայիսի մէջ։


== Արտաքին յղումներ ==
Մելիթոն Անթոնի Պալանչիվաձէ (ռուս.)
http://www.piterge.ru/figures/meliton_balanchivadze.htm
1738 թուական

1738 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 38րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1738 ծնունդներ

Դեկտեմբեր 4՝ Միքայէլ Չամիչեան (մ.1823), պատմաբան, քերականագէտ, լեզուաբան, աստուածաբան եւ մանկավարժ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1738 մահեր
Ճոն Քենետի

Ճոն Ֆիցճերըլտ Քենետի (անգլ.` John Fitzgerald Kennedy, նաեւ` JFK, 29 Մայիս 1917 - 22 Նոյեմբեր 1963), Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու 35-րդ նախագահը: Այս պաշտօնը ստանցնած է 1961 թուականի 20 Յունուարէն մինչեւ 1963 թուականի 22 Նոյեմբերի կատարուած սպանութիւնը: ԱՄՆ-ի միակ կաթոլիկ նախագահը:
Ճոն Քենետին ծնած է 1917 թուականի 29 Մայիսին Մասըչուսէթս նահանգին մէջ։ Հայրը Ֆրանքլին Ռուզվելդի առաջին օգնականներէն էր, կառավարութեան մէջ` անվտանգութեան ծառայութեան պետը, ծովային յանձնաժողովներու ղեկավարը, Մեծ Բրիտանիայի մէջ ԱՄՆ-ի դեսպանը: Գերազանց աւարտելով Հարվըրտի Համալսարանը` Ճոնը աշխատանքի անցաւ հոր մօտ իբրեւ գործավար եւ ստացաւ գործնական գիտելիքներ:
Յաղթելով 1947 թուականի Քոնկրէսի ընտրութիւններուն` ան դարձաւ ներկայացուցիչներու պալատի անդամ, իսկ 1952 թուականին արդէն ծերակուտական էր։ 1957 թուականին Ճոն Ֆիցճերըլտ Քենետին իր թեկնածութիւնն առաջադրեց նախագահական ընտրութիւններուն: 1960 թուականին Դեմոկրատական կուսակցութեան կողմէ ան առաջադրուեցան նախագահի թեկնածու եւ ձայներու փոքր առաւելութեամբ յաղթեց ընտրութիւններուն մէջ։ Իր անձնական յատկանիշներուն շնորհիւ Քենետին երկրին մէջ մեծ ժողովրդականութիւն կը վայելէր:
Քենետիի նախագահութեան երեք տարիները նշանաւորուեցան Քարիպեան ճգնաժամով, սեւամորթներու իրաւունքներու հաւասարեցման լուրջ քայլերով, «Աբոլո» տիեզերական ծրագիրներուն սկիզբ դնելով:
Ճոն Քենետիի նախագահութիւնը ընդհատուեցաւ 1963 թուականի 22 Նոյեմբերին Տալասի մէջշ Թեքսաս, իրականացուած առեղծուածային սպանութեամբ:


== Աղբիւրներ ==
Նախագահ Ճոն Քենետիի Նախագահական գրադարանը
Ալէքսանդր Աբէլեան

Ալէքսանդր Աբէլեան ծն. Շամախի (1858), Թատերագիր՝ որուն գլուխ գործոցն է «Մարւող ճրագները» որ թարգմանուած է վրացերէնի, ռուսերէնի եւ ասորերէնի: Գրած է «Մկիճի հարսանիքը» տպ. 1886-ին, 1903-ին, «Նաֆթի Ֆոնտան» կատակ. տպ. 1899-ին, «Մկիճի ապահարզանը» ֆարս. տպ. 1899-ին: Ներկայիս կ'ապրի Երեւան:


== Աղբիւրներ ==
Գիրգ Հայ հանրագիտակ Գրող Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան էջ 17
Որսորդները Ձիւնին Վրայ

Որսորդները ձիւնին վրայ (հոլ.՝ Jagers in de Sneeuw, Անգլ.՝The Hunters in the Snow ), ֆլամանտացի նկարիչ Փիթըր Պրէյկըլ Մեծի (Pieter Bruegel the Elder) 1565-ին գծուած գեղանկարն է։ Նկարուած է իւղաներկով փայտի վրայ։ Նկարիչին «Տասներկու ամիսներ» շարքէն պահպանուած վեց ստեղծագործութիւններէն մէկն է։ Այժմ կը գտնուի  Վիեննայի արուեստի պատմութեան թանգարանին մէջ։


== Ստեղծագործութեան բնոյթը ==
Նկարին վերի աջ անկիւնը գծուած են ծառերու մերկ ճիւղեր։ Այդ ճիւղերը կարծես սեւ սարդոստայններ են եւ շատ գեղեցիկ համադրուած երկինքին հետ։ Ձիւնը, որ իջած է ճիւղերուն վրայ, նկարիչին առիթ կու տայ նկարին հաղորդել հետաքրքրական փայլք մը, իսկ ճիւղերուն վրա նստած ճնճղուկները ոչ միայն կը կենդանացնեն ձիւնը, այլեւ ներդաշնակութիւն մը կը ստեղծեն։ Վարի մասը՝ սառոյցին վրայ, կ'երեւին մարդոց փոքր պատկերներ, որոնք զբաղած են դահոյկով, միւսները՝ խաղերով։ Պանդոկին ելքին վերը  թուղթ մը կախուած է, ուր նկարուած է ծնկաչոք մարդ մը։ Թերեւս անիկա Ս. Հուպերթսն (Hubertus) է՝ որսորդներու հովանաւորը։ Այս մանրամասնութիւնը կը յիշեցնէ, որ ամէնօրեայ գործերէն բացի պէտք չէ մոռնալ քրիստոնէական պարտականութիւնները։ Հեռուն` սարերուն ձիւնածածկ բարձունքներուն վրայ, նկարիչը կ'առաջարկէ դիտել լանջերը, ուր բարձրացած են որսորդները։ Տան մօտակայքը կրակ վառած է, որու վրայ խոզ կը խորովեն։ Նկարուած է տաք կրակը թռչող, կարմրաւուն եւ ոսկեգոյն կայծերով։ Նկարին ամբողջութիւնը կը կազմեն կեդրոնը ծառերու մէջէն երեւցող որսորդներն ու իրենց շուները։ Շուները նոյնիսկ հոս՝ անտառէն դուրս, ագահաբար կը հոտոտան։ Վարը գծուած են ձիւնածածկ տուներ։։


=== Որսորդներ ===
Նիզակներով եւ շուներու օգնութեամբ կ'որսային ոչ միայն վայրի թռչուններ եւ փոքր անասուններ, այլեւ վարազ, եղջերու եւ արջ, բայց նկարին մէջ օրուան որսը աղուէս է։ Միջնադարուն որսի եղանակը յաճախ Դեկտեմբեր եւ Յունուար ամիսներուն կը զուգադիպի:


=== Խարոյկ ===
Գիւղացիները խարոյկ վառած են եւ խոզի միս կը խորովեն։ Այս բանով սովորաբար կը զբաղէին Դեկտեմբերին։ Նոյեմբերին խոզերը լաւ կերակրելէ ետք, Դեկտեմբերին կը մորթէին եւ կը խորովէին։

		


== «Տասներկու ամիսներ» շարքը ==
Հայելի (թերթ)

«Հայելի», երգիծական շաբաթաթերթ, որ լոյս տեսած է 1897-1903 թուականներուն, Վառնայի մէջմ (Պուլկարիա), 1903-1904-ին՝ Աղեքսանտրիոյ մէջ (Եգիպտոս)։ Խմբագիր՝ Տ․ Փափազեան։
Տպագրած է լուրեր հայ գաղթավայրերէն, կարեւորած դպրոցի դերը, քննադատած եկեղեցական երկպառակութիւնները։ Մտահոգուած է եւրոպական երկիրներ արտագաղթող արեւմտահայերու ճակատագրով, լուսաբանած Վառնայի աղքատախնամ ընկերութեան գործունէութիւնը։ Ծանօթացուցած է հայկական ճարտարապետական յուշարձաններուն, անդրադարձած գրական ու թատերական կեանքի նորութիւններուն։ Ունեցած է հայատառ թրքերէնի բաժին։
1906-1907 թուականներուն այդ անունով լոյս տեսած է  Թիֆլիսի մէջ՝ Վ․ Պետրոսեանի խմբագրութեամբ։
Հանդէս եկած է դաշնակցութեան եւ կադէտներու դէմ, քննադատած Պետական դումայի գործունէութիւնը, ծաղրած կենցաղի արատաւոր բարքերը, եկեղեցւոյ սպասաւորներու կեղծ բարեպաշտութիւնը։ Անդրադարձած է ժամանակի քաղաքական իրադարձութիւններուն, լուսաբանած գաւառի կեանքը։ Տպագրած է Շուշանիկ Կուրղինեանի, Արամ Չարըգի, Ս․ Սաֆարեանի, Վ․ Տիրացեանի, Մ․ Տէր-Սիմոնեանի եւ այլոց երգիծական ստեղծագործութիւնները։
Հրատարակուած է նաեւ «Հայելի Խաբարդա», «Հայելի Սատանայ», «Հայելի Հոպ-Հոպ» անուններով։ 1906 թուականին լոյս  ընծայած է «Հոպ-հոպ» յաւելուածը։
Նաթալի Արոյեան

Նաթալի Արոյեան ծնած է Սիտնի,Աւստրալիա: Սիտնիի օփերայի նշանաւոր աստղերէն մէկն է, եւ հռչակաւոր անուն դարձած է երաժշտութեան աշխարհին մէջ:


== Կենսագրութիւն ==
Նաթալի Արոյեան յաճախած է Սիտնիի Ալեք Մանուկեան Հայկական Շաբաթօրեայ վարժարանը։ Ապա ուսումը շարունակած է տեղւոյն կաթողիկէ   համալսարանին մէջ  առեւտուրի եւ  տեղեկատուական արհեստագիտութեան մասնագիտութիւններով կրկնակի բարձրագոյն  վկայական ստանալէ ետք,  յատուկ  հետաքրքրութիւն կը ցուցաբերէ օփերային արուեստի նկատմամբ:  2004-ին  կ’ընդունուի   Սիտնիի    երաժշտանոցը: 2009-ին, մասնագիտութիւնը կը շարունակէ Նիւ Եորքի Ման Գոլէճին մէջ: Ուսանած տարիներուն կը  մասնակցի   Վերտիի, Փուչինիի օփերաներուն: 2011-ին կը վերադառնայ Աւստրալիա  եւ կը շահի « Իտալական Օփերայի Հիմնադրամ» մրցանակը:  Նաթալի Արոյեան արդէն  հռչակաւոր անուն դարձած է երաժշտութեան աշխարհին մէջ:
Անոր երաժշտութեան ուղեցոյցը եւ մարզիչը եղած է օփերայի հայազգի երգչուհի  մեցցօ-սոփրանօ Լիլիա Օվչեանը, իսկ իր երաժշտութեան դասընթացքը կատարելագործած է՝ շնորհիւ ՀԲԸՄիութենէն ստացած կրթաթոշակին։
Նաթալի մեծապէս երախտապարտ է իր ծնողքին՝ Սարգիսին եւ Լիւսիին, որոնք քաջալերած են զինք եւ թիկունք կանգնած իր ընտրած ասպարէզի նուաճման դժուարին ճանապարհի ընթացքին։ Անոր միակ ափսոսանքն է, որ գործի բերումով յաճախ կը բացակայի իր ընտանիքէն եւ բարեկամներու սեղմ շրջանակէն, յատկապէս տօնական օրերուն . . .


=== Գերշ. Տ. Հայկազուն Եպս. Նաճարեանի քահանայական ձեռնադրութեան քառասուն ամեակը ===
6 Փետրուար 2015-ին, Աւստրալիոյ եւ Նոր Զելանտայի Հայոց Թեմի Բարեջան Առաջնորդ Գերաշնորհ Տէր Հայկազուն Եպիսկոպոս Նաճարեանի քահանայական ձեռնադրութեան քառասնամեայ յոբելեանը Լը Մոնթաժ հանդիսասրահին մէջ, գեղարուեստական յայտագրով ելոյթ ունեցաւ միջազգային համբաւի տիրացած օփերայի երգչուհի Նաթալի Արոյեան:


=== Աւստրալիոյ Ցեղասպանութեան 100 ամեակի առաջին գեղարուեստական ելոյթը եւ իր «Հայկական ճամբորդութիւն մը» ստեղծագործութիւնը ===
Հայկական Ցեղասպանութեան հարիւրամեակին առիթով՝ Նաթալի հեղինակած է բեմական նոր ստեղծագործութիւն մը՝ «Հայկական ճամբորդութիւն մը» անունով։ Ան մարմնաւորած է անոր հերոսուհին՝ սարսափած հայ որբը, որ վերապրելով յաղթահարած է Եղեռնի պատճառած ողբերգութիւնը։ Այդ որբը եղած է իր մեծ մօրը մայրը։

18 Հոկտեմբեր 2014ին հովանաւորութեամբ Ցեղասպանութեան 100 ամեակի Աւստրալիոյ կեդրոնական յանձնախումբին եւ կազմակերպութեամբ Աւստրալիոյ Հայ Աւետարանական եկեղցոյ Chatswood-ի Concourse շքեղ հանդիսասրահին մէջ ներկայացուեցաւ An Armenian Journey գեղարուեստական յայտագիրը: Յայտագրի գլխաւոր հեղինակն է Աւստրալահայ սոփրանօ Նաթալի Արոյեան: Նաթալիի կողքին գեղարուեստական յայտագրին իրենց մասնակցութիւնը բերին Հայ եւ օտար տաղանդաւոր երգիչներ ինչպէս նաեւ ելոյթ ունեցաւ Համազգայինի <<Նայիրի>> պարախումբը եւ Համազգայինի Սիտնի Պարի համոյթը:


== Աղբիւրներ ==
Շաբաթ 18 Հոկտեմբերին պիտի ներկայացուի An Armenian Journeyն
Natalie Aroyan
Natalie Aroyan - Soprano
Այաս

Այաս, Այեաս, Ճիհուն (Ճէյհան-Ceyhan,Jihun) գետին մօտ, Ալեքսանդրեան ծովածոցի վրայ հաստատուած նաւահանգիստ։ Հնագոյն ժամանակներուն մերթ կոչուած է Եգէ, կամ Եգէաս։ Այաս անունը Եգէասի կրճատուած ու աղաւաղուած մէկ ձեւը կը ներկայացնէ։
Հայկական հին ու պատմական յիշատակներով լի քաղաք, որուն նախկին ամրութեանց եւ այլ շէնքերու աւերակները միայն մնացած են։ Ծովային Կիլիկիոյ այս հայաքաղաքը եւրոպացիներուն կողմէ ժամանակաշրջան մը «Նաւահանգիստ Հայոց Թագաւորութեան» կոչուած է։ Ռուբինեանց թագաւորութեան օրով, արդարեւ, աշխարհահռչակ քաղաք-նաւահանգիստ մը։ Անիկա, ծովային ու ցամաքային առեւտուրներու ու ամէն կարգի հաղորդակցութեանց կենդրոն մը եղած էր կիլիկեան հայ աշխարհին եւ եւրոպայի, Իտալիոյ, Սպանիոյ, Ֆրանսայի, Գերմանիոյ ու Անգլիոյ, ինչպէս նաեւ Ասիական երկիրներու, Պարսկաստանի, Հնդկաստանի ու Չինաաստանի միջեւ։ Տպուած են նաեւ հայկական դրամներ, Կիլիկեան մեր թագաւորութեան կողմէ։ Սակայն, Այաս իր փայլուն, պանծալի վիճակէն ինկաւ, երբ Կիլիկիոյ Հայոց Թագաւորութիւնը կործանեցաւ, յատկապէս երբ մտաւ թրքական տիրապետութեան տակ։
Վերջին ժամանակաշրջանին, Այասի բնակչութիւնը կը հաշուէր մօտ 5000 մարդ՝ թուրք, հայ, յոյն, եւրոպացի եւ այլն։ Ատանայի նահանգին այն նաւահանգիստ-քաղաքն ունէր բաւական առեւտուր, արտածում ու ներմուծում։
1915-ին հայերու թիւը, Այասի մէջ, կը հասնէր մօտ 2000-ի (տեղահանութենէն առաջ)։ Ունէին եկեղեցի մը, դպրոց մը եւ տնտեսական գոհացուցիչ վիճակ։ Այս բոլորը կորուստի մատնուեցան՝ տեղահանութեան միջոցին։ Իսկ տեղահանութենէն ժամանակ մը ետք, Միջին Արեւելքի եւ Եւրոպայի կարգ մը երկիրներուն մէջ հաւաքուեցան՝ Կիլիկիայէն գաղթած հայեր, որոնք սկիզբները բաւական դժուարութեանց հանդիպեցան, իրենց գոյութիւնը պահպանելու համար։


== Բնակչութիւն ==


== Աղբիւրներ ==
Հայր Մ․ Վարդ․ Պոտուրեան, Հայ Հանրագիտակ, 1938 Պուրքէշ, Հատոր Ա․, էջ 137։
Եռագոյն դրօշ պատմական Անիի դիմաց

Հայոց ցեղասպանութեան 105-րդ տարելիցի օրը հայ-թրքական սահմանին՝  պատմական Անիին շատ մօտ, տեղադրուեր է եռագոյն դրօշն  ու խաչքար:  21 մեթր բարձրութեան վրայ տեղադրուած դրօշն ունի 10 մեթր երկարութիւն եւ 5 մ լայնք: Տեղադրուած  խաչքարն օծուեր է:
Խորհրդանշական արարողութեանը մասնակցեր են Շիրակի մարզպետ Տիգրան Պետրոսեանը, Գիւմրիի քաղաքապետ Սամուէլ Պալասանեանը, պաշտօնատար այլ անձինք, հիւրեր: 
Դրօշը Հայաստանի մէջ տեղադրուած ամենամեծ դրօշներէն է, որը  շատ յստակ կ՛երեւի սահմանէն այն կողմ: 
«Անշուշտ, շատ յուզիչ ու խորհրդանշական էր: Դրօշը վեր խոյացեր է անմիջապէս Անի մայրաքաղաքի դիմաց  ու խորհրդանշական ՝ Ապրիլի 24-ին,  որն իր մէջ կ՛ամփոփէ կարեւոր միտք մը՝ եղեր ենք, կանք ու կը լինենք։ Իսկ սահմաններն ու սահմանային բնակավայրերը պէտք է հայու շունչով լեցուին եւ առաւել ամուր ըլլան»,-իր խօսքին մէջ նշած է Շիրակի մարզպետ Տիգրան Պետրոսեանը:
Նախաձեռնութիւնը կարելի դարձած է շնորհիւ ռուսաստաբնակ Ասլանեան, Խռանեան եւ Գրիգորեան ընտանիքներու աջակցութեան։


== Աղբիւրներ ==
Պատմական Անիին դիմաց 21 մեթր բարձունքէն կը ծածանի Հայոց Եռագոյնը
Նշան յիշատակի ու կեանքի շարունակութեան. «Պատմական Անիի դիմաց կը ծածանուի հայոց եռագոյնը»
Զակազիկ

Զակազիկ, Էզ-Զակազիկ (արաբերէն՝ الزقازيق‎), քաղաք Եգիպտոսի մէջ, Նեղոսի դելտայի արեւելեան մասին մէջ, Շարքիա նահանգի վարչական կերոնը։ Քաղաքը կը գտնուի Կահիրեէն հիւսիս-արեւելք (76 կմ երկաթուղով)։ Զակազիկը կը համարուի բամբակի եւ հացահատիկի առեւտրի կեդրոնը Եգիպտոսի մէջ։
Զակազիկի մէջ ծնած է գնդապետ Արաբի փաշան, որը 1882 թուականին ապստամբութիւն բարձրացուցած է բրիտանական իշխանութեան դեմ։
Զակազիկի համալսարանը Եգիպտոսի ամենախոշոր համալսարաններէն մէկն է։ Զակազիկի մէջ կայ նաեւ Կահիրէի Ալ-Ազհար համալսարանի մասնաճիւղը։
Հին եգիպտական Բուբաստիս քաղաքի աւերակները կը գտնուի Զակազիկէն 3 կմ հարաւ-արեւելք։


== Բնակչութիւն ==


== Ծանոթագրութիւններ ==
Երեւանի 2800-Ամեակին Նուիրուած Յուշարձան

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Երեւանի Յուշարձան
Երեւանի 2800-ամեակին նուիրուած յուշարձան, յուշարձան-աղբիւր Երեւանի Շէնգաւիթ վարչական շրջանին մէջ՝ Արթուր Կարապետեանի անուան պուրակին մէջ։ Տեղադրուած է 2018-ին՝ Երեւանի հիմնադրման 2800-ամեակի առթիւ։


== Նկարագրութիւն ==
Կեանքի ու կենսատուութեան խորհրդանիշ յուշարձան-աղբիւրը կը ներկայացնէ հազարամեակներու պատմութիւն ունեցող Երեւանի յաւերժութիւնը՝ հասկի ձեւով: Յուշարձանը կը զարդարեն Ուրարտական ժամանակաշրջանին բնորոշ պաշտպանիչ խորհուրդ ունեցող վիշապատեսք զարդաքանդակները:
Յուշարձանի հանդիսաւոր բացումը կատարած են Երեւանի քաղաքապետ Հայկ Մարութեանը եւ ճարտարապետ Տիգրան Բարսեղեանը:
«Այս յուշարձանը, բացի նրանից, որ արուեստի գործ է, 2800 տարի անց դառնալու է խորհրդանշական ապացոյց մեր ժառանգների համար, որոնք պեղումների միջոցով կգտնեն այն ու կիմանան, որ 2800 տարի առաջ Երեւանում ապրել են իրենց պատմութիւնը յարգող հպարտ եւ երջանիկ քաղաքացիներ: Ամէնեւին էլ պատահական չէ, որ այս յուշակոթողը տեղադրւում է Արցախեան ազատամարտի մասնակից Արթուր Կարապետեանի անուան պուրակում: Փառք ու պատիւ մեր բոլոր հերոս տղաներին, որոնց շնորհիւ այսօր մենք խաղաղ պայմաններում կարողանում ենք վայելել արեւոտ այս օրն ու Երեւանի տօնը:» - Հայկ Մարութեան


== Հեղինակներ ==
Ճարտարապետ՝ Տիգրան Բարսեղեան
Քանդակագործ՝ Մհեր Սիմոնեան


== Պատկերասրահ ==
Գողթն Գաւառի Կանացի Տարազներ

Գողթնի հայկական կանացի տարազները, կ՛արտացոլէին Մեծ Հայքի Վասպուրական աշխարհի այս գաւառին նիւթական եւ հոգեւոր մշակոյթի իւրայատկութիւնները: Գողթնի կանացի տարազները ունէին երկու տարբերակ. առաջինը՝ աւանդական, իսկ երկրորդը՝ քաղաքային: Տարազները կը բաղկանային հետեւեալ մասերէն. ճերմակեղէն, վրայի շապիկ, վերնազգեստ, գօտի, վերարկու, կրծկալ, գլխազարդ եւ ագանելիք (գուլպայ եւ կօշիկ):


== Տարազը ==
Վրայի շապիկը նման էր Սիւնիքի տարազներուն: Վերնազգեստը կը կարուէր գոց կարմիր մետաքսէ, իսկ երիզին գոյնը կանաչ էր: Տաք վերնազգեստը թաւիշէ մուշտակն էր:
Գողթնի կանացի տարազը ունէր ճոխ զարդարանքներ։ Զգեստին եզերքը կը զարդարուէր ոսկեթելով հիւսուած ժապաւէնով, իսկ թեւերը ճոխ զարդարուած էին արծաթէ գնդաձեւ եւ երկարաւուն կախիկներով ու խողովակաձեւ զարդերով։
Ցուրտ եղանակի համար նախատեսուած տաք վերնազգեստը կը կարուէր կարմիր կամ կապոյտ թաւիշ կտորով եւ կ՛երիզուէր աղուէսի մուշտակով։
Գողթնի հայ կանացի տարազին մաս չէր կազմեր գոգնոցը։


== Գօտին ==
Ամուսնացած կիները կը կրէին ոսկի կամ արծաթ գօտիներ, որոնք ցոյց կու տային կնոջ ընտանիքին դիրքն ու բարօրութիւնը։ Նաեւ կը կարծուէր, որ յատուկ զարդանախշերով ու հմայիլներով զարդարուած այս գօտիները զանոնք կրողին կը պաշտպանէին չար ուժերէ։


== Գլխազարդերը ==
Գողթնի աղջիկները պարզ գլխայարդանքներ ունէին: Մազերը եօթը հատ հիւսք կ'ընէին, իսկ գլուխը կը ծածկէին կարմիր գլխածածկոյթով:
Աղջիկներուն հետ համեմատած, կիներուն գլխազարդերը բաւական բարդ էին։ Կիները իրենց մազերը երկու հիւսք կ'ընէին: Գլխուն կը կապէին ճերմակ շղարշ, որուն վրայ կը դնէին բարձրադիր ճակտոց դինզը։ Ճակտոցը ընդհանրապէս կ՛ասեղնագործուէր ոսկեթել բուսանախշերով եւ թռչնազարդերով եւ որմէ կը կախէին արծաթեայ դրամներէ, գնդիկներէ, բոժոժներէ եւ գունաւոր կիսաթանկարժէք քարերէ կազմուած զարդարատախտակներու շարանը: Ճակտոցին վրայէն տարեց կիները կը գործածէին ճերմակ շղարշ: Գողթնի կիները կը գործածէին քթկալ, որ կը կարէին զանզան գոյներով անձեւ կտորներէ: Գլուխը կը ծածկէին մետաքսէ թելերով կարուած ծաղկաւոր գլխաշորով, որուն վրայ կը կախէին կեռազարդը:
Քանի որ գլխու յարդարանքը հաւաքելը եւ զայն նորէն դնելը շատ բարդ գործ էր, կիները երբեմն կը նախընրէին օրերով (նաեւ գիշերով) չհանել իրենց գլխազարդերը։


== Աղբիւրներ ==
«Պատկերագիրք հայկական տարազներու», Համազգային Հայ Մշակութային եւ Կրթական Ընկերակցութիւն, Պէյրութ, 1990, էջ 25։
«Հայկական տարազի զարդանախշման ժողովրդական եղանակները XIX-XX դարերում», Նազիկ Աւագեան, Երեւան, էջ 88, 89:
Հմայեակ Մանուկեան

Հմայեակ Մանուկեան (1895, Վան, Վանի Նահանգ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1970), հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, հայ քաղաքական-պետական գործիչ, գրող:


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Վան: 1915-ի Վանի ինքնապաշտպանութեան կռիւներուն Մանուկեան կը նշանակուի Զինուորական մարմինի օժանդակ տեղեկատու դիւանի անդամ: 
Ան եղած է խմբագիրը «Աշխատանք» թերթին:
1919-ին ընտրուած է նորանկախ Հայաստանի Հանրապետութեան խորհրդարանի անդամ, երեսփոխանի իր պաշտօնը վարած է` 4 Յունիս 1919-էն մինչեւ 2 Դեկտեմբեր 1920:
Փարիզի «Վէմ» ամսագրին մէջ հրապարակած է իր յուշերը` «Դէպքեր Վասպուրականում», 1937-էն սկսեալ:
Մանուկեան մահացած է 1970-ին:
1833 թուական

1833 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 33րդ տարին


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1833 ծնունդներ

Նոյեմբեր 13՝ Յակոբ Մատթէոսեան (մ.1906), հայ ազգապետ
Հոկտեմբեր 21՝ Ալֆրետ Նոպել (շուէտ.՝ Alfred Bernhard Nobel, մ.1896), շուէտացի քիմիագէտ եւ գիւտարար
Անյայտ օրով՝
Նիկողայոս Ալադաթեան (մ.1875), թատերագիր


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1833 մահեր

Անյայտ օրով՝
Ղուկաս Ինճիճեան (ծն.1758), բանասէր, աշխարհագէտ
40 (թիւ)

40 (քառասուն) զոյգ երկնիշ բնական թիւ մըն է 39-ի եւ 41-ի միջեւ


== Թուագիտութիւն ==
 A005349  տասնիններորդ բերկրալի թիւն է


== Գիտութիւն ==
զիրկոնիոն քիմիական տարրի (40Zr) ատոմային թիւն է
Հարմոնիա (40 Harmonia) աստեղնեակի կարգահամարն է
մինուս քառասունը Սելսիւսի եւ Ֆարէնհայթի սանդղակներուն միակ համընկնող ջերմաստիճանն է՝ -40 °C=-40 °F


== Այլ ==
Microsoft Windows-ի  Alt + 4  0 -ի գործադրումով կը ստացուի ( «բացող» նշանը
+40-ը Ռումանիա զանգելու միջազգային քոտն է
յայտնի արաբական հեքիաթ մըն է՝ «Ալի Պապան եւ քառասուն աւազակները»
«քառասունէն» կազմուած բաղադրեալ բառեր են՝ քառսունք, քառասնական, քառասնամեայ, քառասնօրեայ եւ այլն
40 օրուան անապատին դեգերումներէն յետոյ Մովսէս մարգարէն հրեաներուն Եգիպտոսէն հասցուց Աւետեաց երկիր
40 տարեկանին Մուհամետը դարձաւ մարգարէ
եազիտներու հաւատքով, Չերմերա («Քառասուն մարդ») աշտարակն անանկ հին է, որ ոչ մեկ կը յիշէ, ուրկէ սա անունը ծագած է


== Օրացոյց ==
տարուայ 40րդ օրն է Փետրուար 9-ը
1940 թուական


== Արտաքին յղումներ ==
Prime Curios! 40 Prime Pages-էն (անգլերէն)
Դեդոփլիսծղարո

Դեդոփլիսծղարոն (վրաց.՝ დედოფლისწყარო), քաղաք Վրաստանի հարավ-արեւելեան մասը, Կախեթի մարզ երկրամասին մէջ, Դեդոփլիս Ծղարոյի շրջանի վարչական կեդրոնն է։ Խորհրդային ժամանակաշրջանին յայտնի է եղած է Ծիթելի Ծղարո անվամբ։ Բնակչութիւնը՝ 5940 մարդ (2014),10 110 մարդ (1991),5611 մարդ (1 Յունուար 2022),4126 մարդ (1923),5569 մարդ (17 Յունուար 1939),8492 մարդ (15 Յունուար 1959),9026 մարդ (15 Յունուար 1970),9460 մարդ (17 Յունուար 1979),10 249 մարդ (12 Յունուար 1989),7724 մարդ (17 Յունուար 2002),5940 մարդ (5 Նոյեմբեր 2014),5951 մարդ (2016),5916 մարդ (2017),5844 մարդ (2018),5786 մարդ (2019),5737 մարդ (2020),5719 մարդ (2021)։
Քաղաքը կը գտնվի 115 կմ դեպի հարավ-արեւելք հեռավորութեան վրա Թբիլիսիեն։ Վրացական երկաթուղու ամենաարեւելեան կայանը կը գտնվի Դեդոփլիսծղարոյում։
Քաղաքի մոտակայքին կը գտնվի միջնադարյան Խորնաբուջի ամրոցը։
312 (թիւ)

312 (երեք հարիւր տասներկու) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 311 եւ 313 պարզ թիւերու միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 A005349  բերկրալի թիւ է
 Alt   312  գործադրելիս կը ստացուի 8 թուանշանը
տարուայ 312րդ օրն է Նոյեմբեր 9-ը (նահանջ տարիներուն՝ Նոյեմբեր 8-ը)
312 Փիրեթա աստեղնեակի կարգային թիւն է