armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Պունտեսթակ

Պունտեսթակ, դաշնային մակարդակով սահմանադրական ու օրէնսդիր մարմին է Գերմանիայի մէջ: Ելնելով իրականացուող գործառոյթներէն՝ երբեմն կը բաղդատեն խորհրդարանի ստորին պալատի գործունէութեան հետ, ինչպիսին ԱՄՆ-ի Ներկայացուցիչներու կամ Մեծն Բրիտանիայի Համայնքներու պալատներն են:
Հիմնադրուեր է Գերմանիայի դաշնային հանրապետութեան՝ 1949 թուականի Հիմնական օրէնքով (սահմանադրութիւն)՝ որպէս Գերմանիայի օրէնսդիր մարմիններէն մէկն ու նախորդ Ռայխսթակի պատմական իրաւայաջորդը: 1999 թուականէն նստավայրը Պերլինի մէջ է: Նորպերթ Լամերթը Պունտեսթակի ներկայիս նախագահն է: Անդամները կ'ընտրուին 4 տարի ժամկէտով: Պունտեսթակը ունի 631 պատգամաւորական աթոռ:


== Պատմութիւն ==
1866 թուականին, Գերմանիայի համադաշնութեան լուծարումէն ու 5 տարի անց Գերմանական կայսրութեան հիմնադրումէն յետոյ, Պերլինի մէջ հիմնադրուեցաւ Ռայխսթակը՝ Գերմանիայի կառավարութիւնը: Պերլինը այդ ժամանակ Փրուսիայի թագաւորութեան մայրաքաղաքն էր: Երկու տասնամեակ անց կառուցուեցաւ խորհրդարանի շէնքը: Պատուիրակ կրնային ընտրուիլ միայն արական սեռի անձինք՝ ուղիղ ու հաւասար ընտրական իրաւունքով: Ռայխսթակը չէր մասնակցեր վարչապետի Կանցլերի նշանակմանը՝ մինչեւ 1918 թուականի Հոկտեմբերի խորհրդարանական բարեփոխումները:


== Խնդիրներ ==
Պունտեսռաթի հետ մէկտեղ Պունտեսթակը Գերմանիայի քաղաքական համակարգի օրէնսդիր ճիւղն է: Կառավարութեան օրէնսդրական ծրագրի գնահատման ու հաւանութեան արժանացման գործի մէջ կոմիտէները էական դեր կը խաղան: Լիագումար նիստերու ընթացքին անդամները կ'ընդգրկուին օրէնսդրական հարցերով հանրային քննարկումներու մէջ՝ մինչեւ համապատասխան օրէնսդրական փոփոխութիւն կատարուիլը:
Պունտեսթակի անդամները միակ դաշնային պաշտօնեաններն են, որոնք կ'ընտրուին ժողովուրդի կողմէ: Պունտեսթակը կ'նտրէ կանցլերին, գործադիր իշխանութեան նկատմամբ վերահսկողութիւն կ'իրականացնէ հիմնական քաղաքականութեան ու արմատական վարչարարութեան հարցերով պայմանաւորուած: Այս գործառոյթը կարելի է իրականացնել օրէնսդրութեան արգելման, կառավարութեան քաղաքականութեան մասին հանրային քննարկումներ, հետաքննութիւններ, կանցլերին կամ խորհուրդի այլ պաշտօնեաներուն ուղիղ հարցաքննութիւն ձեռնարկելու միջոցով:
2005 թուականին գործարկուեցաւ ելեկտրոնային հանրագիր ծրագիրը, որու շնորհիւ քաղաքացիները կրնան համացանցով իրենց յուզող հարցերը ուղղել Հանրագրերու կոմիտէին:


== Ընտրութիւն ==


==== Պատգամաւորական տեղերու տեղաբաշխում ====
Պունտեսթակի անդամներու կէսը կ'ընտրուին ուղղակիօրէն՝ 299 ընտրատարածքներէ, միւս մասը՝ Գերմանիայի երկրամասերու ցուցակով՝ համամասնական ներկայացուցչութիւն ապահովելու համար: Իւրաքանչիւր ընտրող քուէարկելու 2 ձայն ունի. առաջինով Պունտեսթակի համար իրենց տեղական ներկայացուցիչներուն կ'ընտրեն, իսկ երկրորդով ընտրատարածքներէն թեկնածուները խորհրդարանի մէջ տեղեր կը ստանան:
Կը պատահի նաեւ կախուած տեղերու դէպքեր, երբ կուսակցութիւն մը կ'ունենայ աւելի շատ ուղղակի պատգամաւորական հրահանգ տուեալ երկրամասի մէջ, քան նախատեսուած երկրորդ քուէարկութեամբ (համամասնական ընտրակարգով): Տուեալ կուսակցութիւնը չի կորսնցներ այդ պատգամաւորական հրահանգները եւ լիազօրութիւնները, որովհետեւ ուղղակիօրէն ընտրուած բոլոր թեկնածուներուն Պունտեսթակի մէջ տեղեր կ'երաշխաւորուին:
Անդրէաս Արծրունի

Անդրէաս Արծրունի (15 (27) Նոյեմբեր 1847[…], Մոսկուա, Ռուսական Կայսրութիւն - 22 Սեպտեմբեր 1898(1898-09-22), Բա Հոննեֆ, Rhein-Sieg District, Քյոլնի վարչական շրջան, Հռենոսի պրովինցիա, Պրուսիոյ թագաւորութիւն, Գերմանական Կայսրութիւն), հայ երկրաբան։ Փեթերսպուրկի գիտութիւններու ակադեմիայի թղթակից անդամ (1895 թուականէն)։
Եղբայրն է Գրիգոր Արծրունիի։ Մանուկ հասակին (հօր հետ) կը տեղափոխուի Տփխիս, ուր առաջին անգամ կը սորվի հայերէն։ 1864–ին կ'աւարտէ ուսումնարանը։ Ապա կը յաճախէ Փեթերսպուրկի, Տորփաթի ու Հայտելպերկի համալսարանները (վերջինս կ'աւարտէ 1871 թուականին)՝ քիմիագէտի բարձրագոյն կոչումով։
1871-1875 թուականներուն, պարբերաբար, կեցութիւն կը հաստատէ Թիֆլիսի մէջ, ուր կը զբաղի՝ Կովկասի երկրաբանութեան հետազօտութեամբ, Լոռիի եւ Գանձակի գաւառներուն մէջ, եւ մանկավարժութեամբ։ 1875-ին կը վերադառնայ Գերմանիա եւ Սթրասպուրկի համալսարանի օգնական կը նշանակուի, 1877-1883 թուականներուն՝ Պերլինի համալսարանի դասախօս, իսկ 1884-1898 թուականներուն Ախէնի փոլիթեքնիքայի (ճարտարապետութեան) գիտնական, հանքաբանութեան ամպիոնի վարիչ եւ տեքան (ընդմիջումներով)։
Մեծանուն հայ գիտնականը հեղինակ է երկու հիմնական աշխատասիրութիւններու, որոնք բազմաթիւ հրատարակութեանց արժանացած են եւ իրենց բնագաւառին մէջ կը նկատուին դասական արժէքով գործեր։ Առաջինը 1883-ին լոյս տեսած՝ «Բիւրեղներու Քիմիական Բաղադրութեան Եւ Անոնց Քիմիական Ու Ֆիզիքական Յատկութիւններու Կապը» անունով աշխատասիրութիւնն է։ Երկրորդը՝ «Բիւրեղներու Ֆիզիքական Քիմիան», որ լոյս տեսած է 1893-ին։
Աշխատակցած է «Մշակ»-ին եւ բազմաթիւ եւրոպական գիտական ընկերութիւններու։


== Աղբիւր ==
Բառարան Հայ Կենսագրութեանց, Ա. հատոր, Թիֆլիս 1904, էջ 149:
Վելոնա, Լերոս

Վելոնա (յուն․՝ Βελόνα), հարաւ-արեւելեան Էգէականի անբնակ ժայռակղզիակ, Լերոս, Տոտեքանիսա, Յունաստան։  Կը գտնուի Լերոսի Տիափորի հրուանդանին հարաւ-արեւելքը։


== Տեղեկութիւններ ==
Վելոնա ժայռակղզիակը կը պատկանի Լերոս քաղաքապետութեան։ Կը գտնուի Լերոսի հարաւ-արեւելքը եւ Քալիմնոսին հիւսիս-արեւմուտքը։ Տարածութիւնն է 0,66 քլ․²։ Մեղալօ եւ Միքրօ Ղլարոնիսիին հետ նաւագնացութեան համար վտանգաւոր ժայռակղզիակներ են։
1589 թուական

1589 թուական, ոչ նահանջ տարի, 16րդ դարու 89րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1589 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1589 մահեր
Գաթըրճեան

Գաթըրճեան, հայկական մականուն։


== Մականունը կրողներ ==
Յովսէփ Սերովբէի Գաթըրճեան (1820-1882), պատմաբան, թարգմանիչ, լեզուաբան։
Պաղտասար Գաթըրճեան (19-րդ դար-1920-ական թթ. յետոյ), թղթակից։
Սամուէլ Գաթըրճեան (1828-1895), բանասէր։


== Տես նաեւ ==
Գաթրճեան
Կալիա Նովենց

Կալիա Նովենց (1 Յուլիս 1937(1937-07-01), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն - 22 Յուլիս 2012(2012-07-22), Երեւան, Հայաստան), թատրոնի եւ շարժանկարի հայ դերասանուհի, Հայաստանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստուհի (2007), հայ բեմադրիչ Երուանդ Ղազանչեանի կինը, Յակոբ Ղազանչեանի մայրը։


== Կենսագրութիւն ==
Նովենց 1958-ին՝ կ'աւարտէ Երեւանի Պետական Թատերական Ուսումնարանի դերասանական բաժանմունքը եւ աշխատանքի կ'անցնի Կապանի պետական թատրոնին մէջ։ Այնուհետեւ երկար տարիներ ան աշխատած է Սունդուկեանի անուան ակադեմիական, Գիւմրիի Վարդան Աճէմեանի անուան, Երեւանի Հրաչեայ Ղափլանեանի անուան, Սօս Սարգսեանի գլխաւորած «Համազգային» թատրոններուն մէջ:
Կեանքի վերջին տարիներուն ան Պարոնեանի անուան երաժշտական երգիծական թատրոնի դերասանուհի էր։ Հայ թատրոնի եւ շարժանկարի նշանաւոր վարպետ Կալիա Նովենց հայկական շարժանկար բերաւ հայ կնոջ կերպարը, անոր տառապանքներն ու լուռ հեծեծանքները։ Աւելի քան 50 դեր թատրոնի մէջ, ռատիոբեմադրութիւններու մէջ, հարիւրէ աւելի կրկնօրինակումներ, բայց այս բոլորին կողքին դերասանուհիին մեծագոյն ներկայութիւնը շարժանկարի մէջ էր, ուր ան նկարահանուեցաւ «Բարեւ, ես եմ», «Մենք ենք, մեր սարերը», «Այս խաչմերուկում», «Հին օրերի երգը», «Նահապետ», «Մեր մանկութեան տանգոն», «Գիքորը», «Սպիտակ անուրջներ», «Կտոր մը երկինք», մօտ երեք տասնեակ շարժանկարներու մէջ:
Արժանացած է տասնեակ մրցանակներու եւ պարգեւներու, եղած է ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր եւ միջազգային շարժանկարի փառատօներու մրցանակակիր։


== Պարգեւներ ==
Արժանացած է տասնեակ մրցանակներու եւ պարգեւներու, եղած է ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր եւ միջազգային շարժանկարի փառատօներու մրցանակակիր։

2007 ՀՀ ժողովրդական արթիստ
2008 «Արտաւազդ» թատերական փառատօնի «Յատուկ մրցանակ»
ՀՀ Պետական մրցանակ
«Սուրբ Սահակ-Սուրբ Մեսրոպ» մետալ


== Արտաքին յղումներ ==
Գ.Նովենցի կենսագրություն և լուսանկարներ
Գալյա Նովենցը Кино-Театр.ru կայքում
Հայկական կինոյի թախիծն ու ժպիտը. Գալյա Նովենց
Գալյա Նովենց. Ես դժվարանում եմ ուրախանալ
Թագաւորական Մետաղադրամներու Գրասենեակ

Թագաւորական մետաղադրամներու գրասենեակ (շուէտ.՝ Kungliga Myntakabinettet), դրամագիտական թանգարան, որ կը գտնուի Սթոքհոլմի պատմական կեդրոնը եւ կը համարուի Շուէտի հնագոյն թանգարաններէն մէկը: Թանգարանը նուիրուած է փողի եւ, ընդհանրապէս, տնտեսութեան պատմութեան:


== Պատմութիւն ==
Թանգարանի հիմնադիրը կը համարուի արքայ Եուհան Գ.-ը, որ կը հաւաքէր հին շուէտական մետաղադրամներ, որպէսզի հիմնաւորէ Շուէտի ազգային զինանշանի վրայ երեք թագեր պատկերելու իրաւունքը: Կը պարզուի, որ երեք թագերը շուէտական մետաղադրամներու վրայ պատկերուիլ սկսած են 16-րդ դարէն: Մինչեւ 1630 հաւաքածոյին մէջ կը հաշուառուէր ընդամէնը 57 մետաղադրամ եւ մետալ: Տարիներու ընթացքին թանգարանի հաւաքածոն համալրուած է նուիրատուութիւններու, այլ հաւաքածոներու ձեռք բերման եւ պեղումներու ընթացքին յայտնաբերուած առարկաներու հաշուին: Կարեւոր ձեռքբերում կատարուեցաւ 1974-ին, երբ Մետաղադրամներու գրասենեակը ձեռք բերաւ մեծ քանակութեամբ տարբեր դրամատնային փաստաթուղթեր (բաժնետոմսեր, հաւաստագրեր եւ այլն): Թանգարանի հաւաքածոն համալրուեցաւ աւելի քան 18000 արծաթէ մետաղադրամներով Սթոքհոլմի կեդրոնը 1741-ին թուագրուած «The Lohe Hoard» գանձի յայտնաբերումէն ետք:
Ներկայիս թանգարանային հաւաքածոյին մէջ հաշուառուած են շուրջ 600000 մետաղադրամներ, թղթադրամներ, մետաղանիշեր, պարտաւորագրեր, հաւաստագրեր, բաժնետոմսեր, դրամապանակներ եւ այլ նիւթեր: Առանձնայատուկ հետաքրքրութիւն կը ներկայացնեն առաջին շուէտական պղինձէ մետաղադրամները, որոնք հատուած են 10-րդ դարու վերջը, Օլաֆ Սքէդքոնունկ թագաւորի օրով, 1644-ին Քրիստինա թագուհիի օրով հատուած 19,7 քկ կշիռքով մետաղադրամը, 1661-ին տպագրուած Սթոքհոլմի Դրամատան՝ աշխարհի առաջին թղթադրամները, Վայմարեան հանրապետութեան ժամանակաշրջանի դրամներ, Նոպէլեան մետալներ:
Թանգարանի հիմնական բաժիններն են`

Համաշխարհային դրամներ
Շուէտական մետաղադրամներ
Խնայողական դրամատուներ եւ խնայատուփեր
Պետական ֆինանսներ
Մետալներու արուեստ
Գանձերու մոգութիւն
Tally Up! (բաժին երեխաներու համար)


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտօնական կայք
Riksbankens historiska samling överlåts till Kungliga Myntkabinettet
Մատթէոս Չուխաճեան

Մատթէոս Չուխաճեան (1802-1865 թթ.), հայ եպիսկոպոս եւ պատրիարք։
Ծնած է Պոլսոյ «Օրթագիւղ» թաղին մէջ 1802-ին, աշակերտն ու ձեռնասունն էր Յովհաննէս Ջամաշըրճեան եպիսկոպոսին։ 1835-ին ընտրուած է Պուրսայի, 1841–ին՝ Զմիւռնիոյ (Իզմիր) առաջնորդ։ 1838-ին օծուած է եպիսկոպոս՝ Յովհաննէս կարբեցի կաթողիկոսէն։ 1844 թուականի Յունիս 24-ին Պատրիարքարանի մէջ ժողով գումարուելով Աստուածատուր Պատրիարք կը հրաժարի, որուն կը յաջորդէ Մատթէոս եպիսկոպոս, զոր 1844 Յուլիս 17-ին Զմիւռնիայէն Պոլիս հասնելով իր պաշտօնին գլուխը կ՛անցնի։ Իր առաջին գործը կ՛ըլլայ հաշտեցնել ամիրաներն ու արհեստապետները. ժողով մը կը կազմէ, որ Սեպտեմբեր 14-ին կ՛որոշէ յիշատակել Ներսէս Ե. Աշտարակեցի կաթողիկոսին անունը՝ Թուրքիոյ հայ եկեղեցիներուն մէջ,1828֊էն ի վեր Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսին անունը չէր յիշատակուած՝ ռուս-թուրք պատերազմին պատճառաւ։
1845 Յունիս 7-ին հռոմէական հայոց նախագահ Անտոն Վ. Հասունեան Մատթէոս Պատրիարքի այցելութեան եկաւ, որ Յունիս 14֊ին փոխարինեց։
Բարեյիշատակ Ապտիւլ Մեճիտ կայսրը իֆթիխարի ականակուռ պատուանշան տուաւ Մատթէոս Պատրիարքի։
Խիստ միջոցներ ձեռք առաւ բողոքականութեան դէմ, քննութիւն մը երեւան հանեց թէ հազարաւոր հայ բողոքականներ կան Պօլսոյ մէջ, Մաթէոս զանազան միջոցներով մեծ մասը յաջողեցաւ դարձնել նորէն Հայ. Եկեղեցւոյ գիրկը։
Բանադրեց բողոքականութիւնը ընդունած բոլոր հայերը 1846 Յունուար 20֊ին։ Այս խստութեանց պատճառով յունիսի մէջ 40 հայ բողոքականներ միանալով կազմեցին «Պոլսոյ առաջին Աւետարանական Եկեղեցին և հովիւ ընտրեցին իրենց Արիսողոմ Տէր Խաչատուրեանը»։
1847 նոյ. 3-ին բողոքականները իբր անջատ հասարակութիւն ճանչցուեցան կառավարութենէն։
1846 մարտ 27-ին Ներսէս Կաթողիկոս գնահատելով Մատթէոսի գործունէութիւնը, ադամանդազարդ պնակէ մը ղրկեց։
1847 մայիս 7-ին կայսերական հրովարտակ մը հրամայեց որ հայոց Պատրիարքարանին գործերը վարելու համար հաստատուի 14 եկեղեցականներէ բաղկացած հոգեւոր եւ 20 աշխարհականներէ բաղկացած գերագոյն ժողով մը Պատրիարքին նախագահութեամբ։
Գերագոյն եւ հոգեւոր ժողովները տեւեցին մինչեւ 1860՝ Սահմանադրութեան հաստատման թուական։
Այս միջոցին ամիրաները «ծուռ աչք»ով նայիլ սկսան Մատթէոսի, որովհետեւ ան՝ ինքնագլուխ կը գործէր եւ Ամիրաներն ալ վշտանալու առիթներ կ՝ ունենային այդ պատճառաւ։ Քիչ ետքը 1848 Ապրիլ 1֊ին Մատթէոսի պատրիարք հրաժարեցաւ՝ չկարենալով հանդուրժել Ամիրաներու արարքներուն։
Մատթէոսի պատրիարքութեան միջոցին Պոլսոյ հայոց կրթական եւ բարոյական վիճակը զգալի բարւոքում կրած է։
Իր պատրիարքութեան օրով Պոլսոյ մէջ շինուած եկեղեցիներն են՝

Եէնի Գաբուի Ս.Թադէոս Բարթուղիմէոս (1845)
Գանտիլլիի Ս.Երկոտասան Առաքեալքը (1846)
Գարակէօմրիւկի Ս.Յովկան Ոսկեբերան եկեղեցին(1847) եւ որ այրեցաւ 1900 յուլիս 6-ին։
Պէօյիւքտէրէյի Ս.Հռիփսիմէ եկեղեցին(1848) ծախիւք Գարաքէհեա կարապետ եւ Գէորգ պէյերու։1848 Հոկտ. 7֊ին Յակոբոս Սերոբեան պատրիարք ընտրուեցաւ եւ Մատթէոս քաշուեցաւ Օրթագիւղ, ուր քարոզիչ եղաւ 5 տարիի չափ, 1851-ին Սուլթան  Ապտիւլ Մեճիտ բարեհաճեցաւ նոր պատուանշան մը շնորհել անոր։
Ասկլեպիոս

Ասքլիփիոս (յուն․՝ Ἀσκληπιός, լատ.՝ Aesculapius)՝ եղած է յունական դիցաբանութեան հերոս եւ բժշկութեան աստուած: Ասքլիփիոս կը ներկայացնէ բժշկական արուեստի բուժական գործօնները: Անոր դուստրերն են՝ Իղիա (Ὑγιεία Hygieia)՝  մաքրութեան եւ մաքրազտման աստուածուհին, Իասo (Ἰασώ Iaso)՝ հիանդութենէ ետք կազդուրման աստուածուհին, Աքեսօ (Aceso)՝ բուժման  աստուածուհին, Աղլայիա (Aglaea)՝ առոյգ տեսքի աստուածուհին եւ Փանաքէա (Panacea)՝  համընդհանուր դեղամիջոցներու աստուածուհին:Ան Ափոլոնասիի զաւակներէն մէկն էր եւ անոր հետ ունէր «բուժիչ» մակդիրը: Ասքլիփիոսին գաւազանը օձերով փաթթուած ձող մըն էր, որ մեր օրերուն բժշկութեան խորհրդանիշն է:


== Մահը ==

Զեւս Ասքլիփիոսը շանթով կը սպաննէ, որովհետեւ անոր մահէն ետք Հիփոլիտոսը բերած էր եւ փոխարէնը՝ ոսկի ստացած:Մէկ այլ պատմութիւն մը կ'ըսէ, որ Ասքլիփիոս կը սպաննուի, որովհետեւ Ատիս (Հատէս) Hades կը կարծէ, որ մարդիկը մահէն ետ բերելէն ետք, մեռեալներու հոգիներ պիտի չմնան անդրաշխարհ երթալու: Այդ պատճառով ան կը խնդրէ իր եղբօր Զեւսին՝ զինք կասեցնելու: Ասիկա կը բարկացնէ Ափոլոնասը եւ ան կը սպաննէ Քիքլոփները, որոնք շանթեր կը շինէին Զեւսին համար: Այս արարքին համար Զեւս   Ափոլոնասին կը հրահանգէ մէկ տարի ծառայել Թեսալիոյ արքայ Ադմետոսին: Տարին բոլորելէ ետք, Զեւս զայն ետ կը բերէ Ողիմպոս եւ կը վերակենդանացնէ Քիքլոփները: Ասքլիփիոսին մահէն ետք Զեւս անոր մարմինը աստղերուն միջեւ կը տեղաւորէ իբրեւ Օձակիրի համաստեղութիւն:
18 Հոկտեմբեր

18 Հոկտեմբեր, տարուան 291-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 292-րդ) օրն է

Տարուան աւարտին կը մնայ 74 օր


== Դէպքեր ==
1963․ Եորղոս Սեֆերիս «Նոպել Գրականութեան Մրցանակ»ին կ՛արժանանայ
1968. Պոպ Պիմընը սահմանեցաւ հեռացատկի համաշխարհային մրցանիշ, ցատկելով 8 մ 90 սմ
1989. Պաքուի մատոյցներուն կործանուեցաւ  Իլ-76 ռազմական օդանաւը, զոհուեցին անձնակազմի 7 անդամները եւ 50 զինուորականներ
2007. Փաքիստանի մէջ ինքնասպանի ռումբի մը պայթիւնէ սպաննուեցաւ Պենազիր Պհութոն եւ եւս 150 հոգի


== Ծնունդներ ==
 18 Հոկտեմբերի ծնածներ 

1920․ Մելինա Մերքուրի, յոյն դերասանուհի, մեկնաբանող եւ քաղաքական գործիչ
1947. Ճո Մորթըն (Joseph Morton) թատերական եւ ֆիլմի դերասան
1987. Զաք Էֆրոն (Zachary Efron) ամերիկացի դերասան եւ երգիչ


== Մահեր ==
 18 Հոկտեմբերի մահացածներ

2017. Լեւոն Հայրապետեան (ծն.1949) գործարարա եւ բարերար


== Տօներ ==
Ալեասքայի Օր
Ազրպէյճան՝ Անկախութեան Օր
Խորուաթիա՝ Փողկապի Օր


== Արտաքին յղումներ ==
BBC: On This Day
  [2] (անգլերէն)
Ժան-Փիեռ Մահէ

Ժան-Փիեռ Մահէ (ֆրանսերէն՝ Jean-Pierre Mahé), 21 Մարտ, 1944: Ֆրանսացի նշանաւոր հայագէտ, բանասէր եւ պատմաբան: Հայ միջնադարեան հեղինակներուն նուիրուած բազմաթիւ ուսումնասիրութիւններու հեղինակ։


== Կրթութիւն ==
Աւարտած է Փարիզի Սորպոն համալսարանը (1967-ին), աշակերտած է Ժ.Մենարին, Շ.Մերսիէին եւ Ֆ.Ֆէյտիին (1970–1975): 
Ժան-Փիեռ Մահէ հայերէն սկսած է սորվիլ իր հայրենիքին` Ֆրանսայի մէջ:


== Պաշտօններ ==
Դասաւանդած է.

ԵՊՀ-ի մէջ (1975-1977),
Սորպոնի լատինական հիմնարկին մէջ (1967-1969),
Սթրասպուրկի ընկերաբանական գիտութիւններու (1969-1975) եւ այլ համալսարաններու մէջ,
Փարիզի ֆրանսական քոլէճին մէջ (1979-էն),
Սորպոնի արեւելեան ապրող լեզուներու եւ քաղաքակրթութիւններու հիմնարկին մէջ (1977-1987),
Բարձրագոյն ուսմանց դպրոցին 4-րդ բաժանմունքին տնօրէն (1988-էն),
Փարիզի Ասիական ընկերակցութեան նախագահ (2002-էն),
«Revue des etudes armeniennes» հանդէսին գլխաւոր խմբագիրը (1979-էն):


== Գործեր ==
Ֆրանսերէնի թարգմանած է Մովսէս Խորենացիին «Հայոց պատմութիւնը»։ Թարգմանութեան հիմքը կը կազմէ Վիքթոր Լանկլուայի (Victor_Langlois) կատարած աշխատանքը, որ վերախմբագրուած եւ կատարելագործուած է Մահէի կողմէ։ Հայերէնով հրատարակուած է Գրիգոր նարեկացիին նուիրուած Մահէին գործը։«Մատեան ողբերգութեան» աշխատութիւնը ան 6 տարուան ընթացքին ֆրանսերէնի թարգմանած է:


== Հայերէնին եւ Ֆրանսերէնին միջեւ Նմանութիւններ ==
Մահէի համոզումով.


== Պարգեւներ ==
2015-ին, ՀՀ Նախագահին հրամանագիրով պարգեւատրուած է Բարեկամութեան շքանշանով։
Պարգեւատրուած է Ֆրանսայի «Ակադեմական արմաւենիներ» շքանշանով:
Պարգեւատրուած է ՀՀ Մովսէս Խորենացի շքանշանով:


== Աղբիւրներ ==
Պետրոս Յովհաննիսեան, Մովսէս Խորենացին օտար թարգմանութիւններով, «Էջմիածին» ամսագիր, Զ., 2010։
Մէշիր

Մէշիր (Եգիպտերէն կամ Ղպտերէն՝ Ⲙⲉϣⲓⲣ), Մէքիր (Յունարէն՝ Μεχίρ, Մէխիր) կամ Ամշիր (Արաբերէն՝ أمشير), Վաղ Եգիպտական ու Աղեքսանդրական (Ղպտիական) տոմարներուն վեցերորդ ամիսը։ Անիկա կը սկսի Գրիգորեան տոմարի Փետրուարի 8-ին ու կ՛աւարտի Մարտի 9-ին։ Մէշիր ամիսը Վաղ Եգիպտոսի «Աճի եւ Արտածագումի» եղանակին երկրորդ ամիսն էր, երբ Նեղոս գետը կը յորդէր ու կը հեղեղէր, եւ բերքն ու հունձքը կ՛աճէր Եգիպտոսի ողջ տարածքին մէջ։


== Անուանում ==
Մէշիր ամսուայ անուանումը սերած է Վաղ Եգիպտոսի Հովի (Քամիի) Աստուծոյ՝ «Մէքիր»-ի անունէն։


== Աղբիւրներ ==
Synaxarium of the month of Amshir
Փարիս Փիշմիշ (Մարի Սուքիասեան)

Փարիս Փիշմիշ (Մարի Սուքիասեան) սփիւռքահայ անուանի աստղագէտ: Մեծ էր Փարիս Փիշմիշ (Մարի Սուքիասեան)ի մանկավարժական գործունէութիւնը եւ անոր դերը մեքսիկական աստղագիտութեան զարգացման մէջ։ Մեծ դեր խաղցեր է աստղագիտական սարքերու ներմուծման եւ կիրառման գործին. առաքման միգամածութիւններու արագութիւնների դաշտի ուսումնասիրութեան նպատակով 1972թ. Մեքսիկայում առաջին անգամ ներմուծեր է Ֆապրի-Փերո ինթերֆերոմեթրիան:


== Կենսագրութիւն ==
Փարիս Փիշմիշ (Մարի Սուքիասեան)ը ծնած է  31 Յունուար 1911-ին Կոստանդնուպոլիս։ Ուսանած է տեղի Սեմերճեան ճեմարանը եւ ամե­րիկեան վարժարանը։ 1933 թուականին աւարտել է Սթամպուլի համալսարանը։ 1935-1936 թուականներին դասաւանդեր է Կ. Պոլսոյ Կեդրոնական Սանասարեան վարժարանը, ապա տեղափոխուեր ԱՄՆ, ուր աւարտեր է Հարվարտի համալսարանը եւ 1937-ին ստացեր մաթեմատիկական գիտութիւններու դոկտորի աստիճան:
1938-1942 թուականներուն աշխատեր է Հարվարտի (ԱՄՆ) քոլէճի աստղադիտարանին մէջ, այնուհետեւ 1942թ. ամուսնացեր է մեքսիկացի աստղագէտ Ֆելիքս Ռեսիլասի հետ: Տեղափոխուեր Մեքսիկա եւ աշխատանքի անցեր է Փուեպլայի Թոնանցինթլայի աստղադիտարանին մէջ, ուր աշխատեր է մինեւ 1946 թուական:
1946-1996 թուականներին՝ Մեխիկոյի ազգային ինքնավար համալսարանի աստղագիտութեան հիմնարկի դասախօս։
Անոր ամենակարեւոր ներդրումներէն էր մեքսիկական աստղագիտական ամսագիրներու հրատարակութեան խթանումը (Տոնանցինտլայի եւ Տակուբայայի աստղադիտարաններու տեղեկագիր, Աստղագիտութեան եւ աստղաֆիզիկայի մեքսիկական հանդէս եւ այլն):
Փարիս Փիշմիշ (Մարի Սուքիասեան) աշխատանքները կը վերաբերին Կալաքթիքայի քինեմաթիքային, միգամածութիւններու լուսաչափութեանը եւ տեսագծային արագութիւններու որոշմանը։
Փարիս Փիշմիշ (Մարի Սուքիասեան)ի դուստրը` նոյնպէս աստղագէտ է Էլզա Ռեսիլաս-Փիշմիշը:


== Անդամակցութիւն ==
Միջազգային աստղագիտական միութիւն
Ամերիկեան աստղագիտական ընկերութիւն
Մեծ Բրիտանիայի Թագաւորական աստղագիտական ընկերութիւն
Մեքսիկայի գիտութիւններու ակադեմիայի անդամ
Մեքսիկական ֆիզիքական ընկերութեան անդամ


== Աղբիւրներ ==
https://nt.am/am/dates/816/1911թ. 31 յունուար-ին Կ. Պոլսում ծնած է սփիւռքահայ անուանի աստղագէտ Փարիս Փիշմիշը (Մարի Սուքիասեան)
Պելճիքայի Ներկայացուցիչներու Պալատ

Պելճիքայի ներկայացուցիչներու պալատ (հոլ.՝ Kamer van Volksvertegenwoordigers, ֆր.՝ la Chambre des Représentants, գերմ.՝ Abgeordnetenkammer), Պելճիքայի դաշնային խորհրդարանի ստորին պալատ: 14 Հոկտեմբեր 2014-էն սկսեալ պալատի նախագահը Նոր ֆլամանտական դաշնութեան անդամ Զիգֆրիտ Պրակկէն է:


== Ձեւաւորման կարգը ==
Ներկայացուցիչներու պալատը կազմուած է 150 պատգամաւորէ, որոնք կ՛ընտրուին համամասնական ընտրական կարգով՝ դ'Օնդտի մեթոտով, կուսակցութիւններու դիրքը որոշելու համար: Սակայն գոյութիւն ունին նաեւ պետութեան դաշնային կառուցուածքի եւ հոլանտախօս ֆլամանտացիներուի ու ֆրանախօս վալլոնցիներու միջեւ յարաբերութիւններու հետ կապուած որոշ իւրայատկութիւններ:
87 պատգամաւոր կ՛ընտրուի հոլանտախօս համայնքէն, իսկ 63-ը՝ ֆրանսախօս եւ գերմանախօս համայնքներէն: Պելճիքայի նահանգը կը ձեւաւորեն 11-էն 10 ընտրական շրջանները (վերջին շրջանը Պրիւքսելի շրջանն է): 11 շրջաններէն 10-ը միալեզու են (5-ական շրջան տլամանտացիներու եւ վալլոնցիներուի համայքներ), իսկ Պրիւքսելեան համայնքը երկլեզու է (ընդ որուն ֆրանկոֆոններու գերակշռութեան պատճառով ընտրուած բոլոր 15 պատգամաւորները վալլանցիներու կուսակցութեան ներկայացուցիչներ են): Իւրաքանչիւր համայնք համապատասխան քանակով պատգամաւորներ կը ներկայացնէ.

Ներկայացուցիչներու պալատի պատգամաւոր կրնայ դառնալ 21 տարեկանը լրացած եւ երկրին մէջ մշտական բնակուող Պելճիքայի իւրաքանչիւր քաղաքացի: Պաշտօնը ստանալէ պատգամաւորը հոլանտերէն, գերմաներէն եւ ֆրանսերէն լեզուներով երդում կու տայ: Ներկայացուցիչներու պալատին անդամը չի կրնար միաժամանակ անդամակցիլ նաեւ ծերակոյտին կամ տեղական ինքնակառավարման մարմնին: Նաեւ, նախարար դարձած պատգամաւորը կը կորսնցնէ իր պատգամաւորական պաշտօնը նախարարական պարտականութիւնը կատարելու ժամանակով եւ ետ կը ստանայ զանոնք աւարտելէն անմիջապէս ետք:
Կառավարութիւն ձեւաւորեու համար անհրաժեշտ է ունենալ պատգամաւորներու կէսէն աւելիին աջակցութիւնը: Կառավարութիւն ձեւաւորելու կարեւոր նախապայմաններէն է նաեւ երկու լեզուական համայնքներու ներկայացուցիչ հանդիսանալը:


== Ներկայիս կազմը ==

Ներկայացուցիչներու պալատի ներկայիս կազմը ձեւաւերուած է 2014-ի խորհրդարանական ընտրութիւններուն:


== Արտաքին հղումներ ==
Официальный сайт Палаты представителей
Ս. Նիկողայոս Զմիւռնիացի

Ս. Նիկողայոս Հայրապետ, ծնած է Փոքր Ասիոյ Լիկիա գաւառին Բաթարա քաղաքը՝ հայկական Գամիրքի մէջ (ներկայիս Անթալիոյ մօտակայքը)։ Ան Նիկիոյ Ս. ժողովի (325) 318 հայրապետներէն մէկն էր։


== Կեանքը ==
Հօր անունը Եպիփան է, մօրը` Նունէ, որոնք իրենց զաւակը Աստուծմէ ուխտով խնդրած են: Ծնունդէն երկու ժամ ետք, իր ոտքերուն վրայ կը կանգնի։ Երբ մօրմէն կը սնանէր Չորեքշաբթի եւ Ուրբաթ օրերը մօր ստինքները բերանը չէր առներ, այլ անօթի կը մնար։ Մինչեւ իր կեանքին վերջն ալ կը շարունակէ պահեցողութեամբ ապրիլ։
Փոքր տարիքէն կը կորսնցնէ մեծահարուստ եւ բարեպաշտ ծնողները եւ կը մեծնայ իր քեռիին՝ Նիկողայոս Երէց եպիսկոպոսին խնամքին տակ։
Երբ եօթը տարեկան մանուկ էր, չորցած ոտքերով կին մը կու գայ իր մօտ աղօթքի համար։ Մինչ սրբակեաց մանուկը կը խաչակնքէր, ծեր կինը կը բժշկուի։
Աւետարանական պատգամը՝ «Վաճառէ՛ ունեցուածքդ եւ բաժնէ՛ աղքատներուն» (հմմտ. Մտթ. ԺԹ 21), իր կեանքի նշանաբանը կը դարձնէ՝ խնամելով աղքատները, հիւանդները, բանտարկեալները եւ որբերը։
19 տարեկանին, սուրբի քեռին՝ Նիկողայոս Եպիսկոպոս, քահանայ կը ձեռնադրէ եւ եկեղեցւոյ կը յանձնէ զինք։ Սուրբ քահանան իր հօտէն շատերը կը բուժէ, որոնց մէջ կային դիւահարներ, լուսնոտներ եւ այլ պարագաներ։
Օր մը Ս. Նիկողայոս կը տեսնէ Քրիստոսն ու Ս. Աստուածածինը. Քրիստոս Աւետարան կու տայ իրեն, իսկ Աստուածածինը՝ քահանայական զգեստ։ Նոյն օրը, եպիսկոպոս կը ձեռնադրուի։ Ահա թէ ինչու, երբ Ս. Նիկողայոսի պատկերը կը ներկայացուի, աջ ձեռքին գծագրուած կ՚ըլլայ Աւետարանը, իսկ ձախին՝ քահանայական զգեստը։ Ժողովուրդի կամքով ան կը դառնայ Զմիւռնիոյ եպիսկոպոսը։ Հալածանքներու ընթացքին կ'աքսորուի, սակայն չի դադրիր ամէնուր Աւետարանը քարոզելէ։ Խաղաղութիւն վերահաստատուելուն պէս կը վերադառնայ իր աթոռը, կը մասնակցի 325-ին Նիկիոյ Տիեզերական ժողովին։
Կը մահանայ 326-ին։ Ընդհանրական Եկեղեցւոյ ամէնէն սիրուած սուրբերէն է. առաւելաբար ծանօթ է Սանթա Քլոս անունով, իսկ հայոց մօտ՝ «Կաղանդ պապուկ» կամ «Ձմեռ Պապա» անունով ։
Ան կը համարուի ո՛չ միայն նաւաստիներու պահապան սուրբը, այլ մանաւանդ՝ մանուկներուն, որոնց հանդէպ միշտ յատուկ հոգատարութիւն կը ցուցաբերէր: Սուրբ Նիկողայոս նաեււ համայն Ռուսաստանի պահապան սուրբը կը համարուի:
Վրացական-պուլկարական Յարաբերութիւններ

Վրաց-Պուլկարական յարաբերութիւններ, յարաբերութիւններ երկու պետութիւններու՝ Պուլկարիոյ եւ Վրաստանի միջեւ։ 15 Յունուար 1992-ին, Պուլկարիա կը ճանչնայ Վրաստանի անկախութիւնը։ Երկու պետութիւններու միջեւ դիւանագիտական յարաբերութիւնները կը հաստատուին 5 Յունիս 1992-ին։ 
Պուլկարիա դեսպանատուն ունի Թիֆլիսի մէջ, իսկ Վրաստան դեսպանատուն ունի Սոֆիայի մէջ։ Երկու երկիրներն ալ Սեւծովեան տնտեսական համագործակցութեան լիիրաւ անդամներ են։


== Տե՛ս նաեւ ==
Պուլկարիոյ արտաքին քաղաքականութիւն
Վրաստանի արտաքին քաղաքականութիւն


== Արտաքին յղումներ ==
Թիֆլիսի Պութկարիոյ դեսպանատուն
Վրաստանի Արտաքին գործերու նախարարութիւնը Պուլկարիոյ հետ ունեցած յարաբերութիւններու մասին
Վրաստանի դեսպանատունը Սոֆիայի մէջ
1790 թուական

1790 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 90րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1790 ծնունդներ

Անյայտ օրով՝
Արսէն Բագրատունի (մ.1866), հայագէտ, գրող, փիլիսոփայ 
Յարութիւն Պ․ Խալիպեանց (մ.1871), խոշոր առեւտրական եւ արդիւնաբերող


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1790 մահեր
Dr. Dre

Անտրէ Ռոմըլ Եանկ (18 Փետրուար 1965(1965-02-18), Քոմփթոն, Լոս Անճելըս շրջան, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), ամերիկացի րէփըր է եւ երաժշտական փրոտիւսըր, րէփ երաժշտութիան լաւագոյն պիթմէյքըրներէն մեկն է։ Առաւել յայտնի է Dr. Dre կեղծանունին տակ։
Dr. Dre-ն հանդիսացած է այնպիսի րէփըրներու փրոտիւսըր, ինչպէս Սնուփ Տոկը, Էմինէմը, 50 Cent-ը, Xzibit-ը, 2Pac-ը եւ այլն։ Ան հանդիսացած է երկրորդ ամէնահարուստ Ամերիկացի Հիբ-Հոբներու մէջ 550 միլիոն տոլար հաշիւով։


== Յղումներ ==
Պաշտօնական կայքը