armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
10 Սեպտեմբեր

10 Սեպտեմբեր, տարուան 253-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 254-րդ) օրն է

Տարուայ աւարտին կը մնայ 112 օր


== Դէպքեր ==
1509. «Ահեղ Դատաստան» անունն ստացած երկրաշարժէն (անգլերէն) Կոստանդնուպոլսոյ մէջ կը զոհուէ չորսէն տասը հազար մարդ
1975. Կւինէա Պիսաուն անկախութիւն ստացաւ Փորթուկալէն
1988․ Պարսելոնայի «Քամփ Նու» մարզադաշտին մէջ տեղի կ՛ ունենայ Մարդու Իրաւունքներ, Հի՛մա շարժումին նուիրուած համաշխարհային շրջապտոյտին 6-րդ համերգը
2002. աւանդաբար չեզոք Զուիցերիան դարձաւ Միաւորուած Ազգերու անդամ


== Ծնունդներ ==

 10 Սեպտեմբերի ծնածներ 

1890. Ֆրանց Վերֆել (գերմաներէն՝ Franz Viktor Werfel, մ.1945) հրեա ազգութեան աւստրիացի գրող
1929. Իննա Թումանեան (ռուս.՝ Инна Туманян, մ.2005) խորհրդային բեմադրիչ
1957. Քէյթ Պըրթըն (անգլերէն՝ Katherine "Kate" Burton) ամերիկացի դերասանուհի


== Մահեր ==
 10 Սեպտեմբերի մահացածներ 

1991. Տիրան Աճէմեան (ծն.1902, Հալէպ) դերասան, ծաղրանկարիչ


== Տօներ ==


===== Նշումներ =====
Ինքնասպանութիւններու կանխարգելումի համաշխարհային օր


===== Կրօնական =====
Սբ. Շուշանիկի յիշատակի օր՝
(Վրաց ուղղափառ եկեղեցի)
Ռոբերտ Սահակեանց

Ռոբերտ Սահակեանց (30 Օգոստոս 1950(1950-08-30), Պաքու, Խորհրդային Միութիւն - 24 Սեպտեմբեր 2009(2009-09-24), Երեւան, Հայաստան), հայ բեմադրիչ եւ բեմագիր։


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է Պաքու (Ազրպէյճան)։ 1964-ին Երեւան փոխադրուած՝ ընտանիքին հետ։ Միջնակարգը աւարտելէ ետք, մտած է Խաչատուր Աբովեանի անուան մանկավարժական հիմնարկ (այժմ՝ համալսարան)։


== Գործունէութիւն ==
1970-ին սկսած է աշխատիլ «Հայֆիլմ» աշխատանոցին մէջ՝ իբր նկարիչ ու բազմանկարիչ։ Երկու տարի ետք, բեմադրած է իր առաջին ժապաւէնը՝ «Լիլիթ»ը։ Այդ ժամանակ, ինստիտուտէն հեռացուած է՝ դասերուն բաւարար չափով չյաճախելուն համար։


=== Իբրեւ Բեմագիր ===
1972-2009 ժամանակաշրջանին, Սահակեանց բեմադրած է 54 շարժանկար եւ գրած՝ 48 բեմագիր։ 
Հինգերորդ բազմանկարը՝ «Աղուէսագիրք»ը, որուն բեմագիրը գրած է՝ Վարդան Այգեկցիի ու Մխիթար Գոշի առակներուն հիմամբ, որ առաջին խորհրդային ռոք-օփերան եղած է։


=== Իբրեւ Բեմադրիչ ===
Ան «Հայֆիլմ»ին արտադրած ժապաւէններու համահեղինակը եղած է։ 1980ական թուականներուն իր ամենէն ժողովրդական բազմանկարներէն մէկ քանին բեմադրած է, ինչպէս՝

«Մորու գոյնի երեք կապոյտ–կապոյտ լճակ…» (1981),
«Ով էնպիսի սուտ ասի» (1982),
«Խօսող ձուկը» (1983),
«Կապոյտ ծովում, սպիտակ փրփուրի մէջ…» (1984),
«Բարեկենդանը» (1985)։Անոր շարժանկարները մրցանակի արժանացած են Ֆրանսայի, Իտալիոյ, Սպանիոյ, Գերմանիոյ, Ճափոնի, ինչպէս եւ Ուքրանիոյ, Ռուսաստանի եւ Էստոնիոյ մէջ։
Իր բեմադրած ժապաւէններուն մեծ մասին բեմագիրները ինք գրած է։
Սահակեանց իր որոշ բազմանկարներու նիւթերը քաղած է Յովհաննէս Թումանեանի հէքեաթներէն, ինչպէս՝ «Կիկոսի մահը», «Քաջ Նազար», «Մորու գոյնի երեք կապոյտ-կապոյտ լճակ», «Ով էնպիսի սուտ ասի», «Խօսող ձուկը» եւ «Բարեկենդանը»։
Բեմադրիչ-բեմագիրը ո՛չ միայն վերակենդանացուցած է, այլեւ թարմացուցած է դասական պատմութիւնները, անոնց տալով արդիական հնչեղութիւն մը՝ մանուկներու համար։ Ստեղծած է յիշատակելի կերպարներ, որոնք ներկայացուած են գոյնզգոյն «հրավառութեամբ» եւ իր սեփական մեկնաբանութեամբ։
Ռոբերտ Սահակեանց մահացած է երկար հիւանդութենէ ու բարդ սրտի վիրահատութենէ ետք։ Անոր անունը կրող ընկերութիւն մը, որդիի՝ Դաւիթ Սահակեանցի գլխաւորութեամբ, կը շարունակէ բեմադրիչին ժառանգութիւնը բազմանկարներու կալուածին մէջ։


== Կոչումներ ==
1987-ին ստացած է Խորհրդային Հայաստանի վաստակաւոր արուեստագէտի տիտղոսը, իսկ 2008ին՝ Հայաստանի Հանրապետութեան ժողովրդական արուեստագէտի կոչումը։
Յովսէփ Կարալեան

Յովսէփ Կա­րա­լեան (1 Փետրուար 1897, Թիֆ­լիս - 24 Ապրիլ 1981), հայ խորհրդային
գե­ղան­կա­րիչ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Կա­րա­լեան 1914-1916-ին հե­տե­ւած է Թիֆ­լի­սի Գե­ղե­ցիկ Ա­րո­ւեստ­նե­րի Խ­րա­խուս­ման Կով­կա­սեան Ըն­կե­րու­թեան կից Գե­ղա­րո­ւես­տի եւ
Քան­դա­կա­գոր­ծութեան Դպ­րո­ցի դա­սըն­թացք­նե­րուն, ա­ւար­տած՝ 1917-ին:


== Գործունէութիւն ==
1917-էն սկսեալ, մաս­նակ­ցու­թիւն ու­նե­ցած է բա­զմաթիւ հա­ւա­քա­կան ցու­ցա­հան­դէս­նե­րու։
1922-էն 1926, Կա­րա­լեան դա­սա­ւան­դած է Թիֆ­լի­սի միջ­նա­կարգ ու­սում­նա­կան հաս­տա­տու­թեանց մէջ։ Իսկ 1927-ին տե­ղա­փո­խո­ւած է
Մոս­կո­ւա, ուր դա­սա­ւանդ­ման աշ­խա­տանք գտած է Մոս­կո­ւա­յի մէջ Հա­յաս­տա­նի Մ.Պ. Գե­ղար­վես­տի Ս­տու­դիա­յէն ներս։
1935-ին, Մոս­կո­ւա­յի Հայ­կա­կան Պե­տա­կան Ս­տու­դիա­յի մէջ կա­տա­րած է Գ. Սուն­դու­կեա­նի «­Քան­դած Օ­ջախ» թա­տե­րա­խա­ղի բե­մա­կան ձե­ւա­ւո­րու­մը
(բե­մադ­րիչ՝ Ռ. Սի­մո­նով)։
1936-1940-ին վե­րա­դար­ձած է մաս­նա­գի­տա­կան ուս­ման եւ հե­տե­ւած ու ա­ւար­տած է Մոս­կո­ւա­յի Հա­մա­միու­թե­նա­կան Գե­ղա­րո­ւես­տա-­Տեխ­նի­կա­կան
Ինս­տի­տու­տը, Ա. Ֆա­վորս­կիի եւ Եա. Կ­րավ­չեն­կո­յի մօտ։ 1942-ին ըն­դու­նո­ւած է Խ.Ս.Հ.Մ. Ն­կա­րիչ­նե­րու Միութեան ան­դամ։
1947-ին Կա­րա­լեան տե­ղա­փո­խո­ւած է Պաքու, ուր 1948-1953-ին նկար­չու­թիւն դա­սա­ւան­դած է Աշխապատէն Պա­քու փո­խադ­րո­ւած Գե­ղա­րո­ւես­տի Ու­սում­նա­րա­նին մէջ։
1953-ին գե­ղան­կա­րի­չը վերջ­նա­կա­նա­պէս հաս­տա­տո­ւած է Ե­րե­ւան։ Սկ­սած է մաս­նակ­ցիլ հան­րա­պե­տա­կան, միու­թե­նա­կան եւ մի­ջազ­գա­յին հա­ւա­քա­կան ցու­ցա­հան­դէս­նե­րու։ Ձեռ­նար­կած է Հա­յաս­տա­նի Գ.Տ.Ց. վիտ­րաժ­նե­րու(ցու­ցա­փեղ­կե­րու) ձե­ւա­ւոր­ման (Ռ. Շահ­վեր­դեա­նի հետ)։


== Պարգեւներ ==
1967-ին ար­ժա­նա­ցած է Հա­յաս­տա­նի Վաս­տա­կա­վոր Ն­կա­րի­չի կո­չու­մին։ Սկ­սած է հան­դէս գա­լու ան­հա­տա­կանցու­ցա­հան­դէս­նե­րով՝ 1967-ին Հա­յաս­տա­նի «Ն­կա­րիչ­նե­րի Տան», իսկ 1969-ին Մոս­կո­ւա­յի եւ «Նո­վո­սի­բիրս­կի Ա­կա­դե­մա­կան Ա­ւա­նի Գիտ­նա­կան­նե­րի Տան» մէջ։

1977-ին Յով­սէփ Կա­րա­լեան Հա­յաս­տա­նի Խ.Ս.Հ. Գե­րա­գոյն Խոր­հուր­դի Նա­խա­գա­հու­թեան կող­մէ պար­գե­ւատ­րո­ւած է պա­տո­ւոյ յա­տուկ գի­րով՝ ծննդեան 80-ա­մեա­կին առ­թիւ։Տա­ղան­դա­ւոր գե­ղան­կա­րի­չը վախ­ճա­նած է 1981 թո­ւա­կա­նի Ապ­րիլ 24-ին։


== Գործեր ==
«Փոքրիկ Նորայի դիմանկարը» (1920)
«Փողոցում» (1950)
«Դէպի քաղաք» (1958)
«Սուճուխ են կախում» (1964)
«Գարուն. Ծաղկած ակացիա» (1965)
«Գաղթականներ» (1965)
«Ռեքվիեմ» (1970)
«Սենեակում» (դեկորատիվ մոտիվ)
«Սեղանի շուրջ»
Կոթողեան

Կոթողեան, հայկական մականուն։


== Մականունը կրողներ ==
Անդրանիկ Մարտիրոսի Կոթողեան (1904-1982), հայ մեղուաբոյծ։
Յակոբ Կոթողեան (1939-2018), հայ մաշկաբան։


== Գրական հերոսներ ==
Սահականոյշ Կոթողեան, Նայիրի Զարեանի «Պարոն Պետրոսն ու իր նախարարները» վէպի հերոսներէն։
Այբ (ամսագիր)

«Այբ», հայագիտական եռամսեայ պարբերական։ Լոյս կը տեսնէ 1994 թուականէն, ԱՄՆ-ի մէջ։ Հրատարակիչ՝ Լոս Անճելըսի Մխիթարեան կրթական հիմնարկ։ Հրապարակումները կը վերաբերին հայ մշակութային կեանքին։
195 (թիւ)

195 (հարիւր իննսունհինգ)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ է 194-ի եւ 196-ի միջեւ


== Յատկութիւններ ==
 A007770  ուրախ թիւ է
 A005349  յիսունեօթներորդ բերկրալի թիւն է
տասնմեկ յաջորդական պարզ թիւերու գումար է՝ 195=3+5+7+11+13+17+19+23+29+31+37
կիրառութիւններ
195 Եւրիկլէյեա աստեղնեակի կարգային թիւն է
 Alt + 195 -ի գործադրումով կը ստացուի ├ նշանը
Տարուայ 195րդ օրն է Յուլիս 14-ը (նահանջ տարիներուն՝ Յուլիս 13-ը)
Խորէն Աշըգեան

Խորէն Աշըգեան (4 (16) Նոյեմբեր 1842 - 10 Նոյեմբեր 1899(1899-11-10), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն), Կ. Պոլսոյ պատրիարք։
Ծնած է Քէրէմեթ, 4 Նոյեմբեր 1842ին։ Կրթութիւնը ստացած է Կ. Պոլսոյ մէջ, ուր եւ ձեռնադրուած է վարդապետ 1873ին, Իսկ Էջմիածինի մէջ՝ եպիսկոպոս 1888ին։ Նոյն թուականի Սեպտեմբեր 20-ին կ՛ընտրուի Կ. Պոլսոյ պատրիարք. այդ ժամանակ ան Արմաշի դպրեվանքի վանահայր էր։ 1894ին, Յունիս 4-ին, թեր եւ դէմ խօսակցութիւններուն առաջքը առնելու համար, կը հրաժարի պատրիարքութենէ եւ այնուհետեւ կ՛ապրի Մաքրիգիւղի մէջ իբրեւ քարոզիչ։ Վախճանած է Կ. Պոլսոյ մէջ 1899ի Հոկտեմբեր 26-ին։


== Աղբիւր ==
Բառարան Հայ Կենսագրութեանց, Հայկ ՏԷր-Աստուածատուրեանց, Ա. հատոր, Թիֆլիս 1904, էջ 108։
1708 թուական

1708 թուական, նահանջ տարի, 18րդ դարու ութերորդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1708 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1708 մահեր
Վիլյակառիլյո

Վիլյակառիլյո (սպ.՝ Villacarrillo) քաղաք եւ համանք Սպանիաի մէջ, կը մտնէ Խաեն շրջանի մեջ, Անդալուսիայի ինքնավար մարզի մէջ։ 
Վարչատարածքային միավորը կը գտնուի Սերրա դե Սեգուրա համայնքին մէջ, կը զբաղեցն է 239 կմ² տարածք։ Բնակչությունը՝ 10 484 մարդ (2022)։ Մարզի վարչական կենտրոնէն ունի 89 կմ հեռավորություն։
Քանյէ Ուեսթ

Քանյէ Օմարի Ուէսթ, (անգլերէն՝ Kanye Omari West, ծնած է 8 Յունիս, 1977): Նաեւ յայտնի է որպէս Յէ (անգլերէն՝ Ye), ամերիկացի ռափըր, երգիչ, երգերու հեղինակ, երաժշտական արտադրող եւ դերասան։
Ուէսթ կը համարուի բոլոր ժամանակներու ամէնէն շատ ձայնասկաւառակ վաճառող արուեստագէտներէն մէկը։ Ան ամբողջ աշխարհին մէջ վաճառած է 21 միլիոն ալպոմ եւ 66 միլիոն երգ :


== Վաղ կեանք ==
Քանյէ Ուէսթ ծնած է Աթլանթիոյ մէջ, Ճորճիա, ուր կ'ապրէր իր ծնողներուն հետ։ Երբ ան երեք տարեկան էր, ծնողները կ'ամուսնալուծուին, եւ ինքն ու մայրը կը տեղափոխուին Շիքակօ, Իլինոյս։ Անոր հայրը Ռէյ Ուէսթը այժմ քրիստոնեայ խորհրդական է։ Ուէսթի մայրը, բժիշկ Տոնտա Ուէսթը անգլերէն լեզուի փրոֆէսօր էր Գլարք-Աթլանթիոյ համալսարանին մէջ եւ անգլերէն բաժնի նախագահ Շիքակոյի համալսարանին մէջ մինչեւ, որ կը դառնայ Ուէսթի խորհրդատուն։


== Անձնական կեանք ==
2002 թուականէն Ուէսթ սկսած է հանդիպիլ ծրագրողներ Ալէքսիս Փայֆըրի (անգլերէն՝ Alexis Phifer) հետ, սակայն անոնք բաժնուած են 2008-ին: Նոյն տարին ան սկսած է հանդիպիլ Էմպեր Ռոուզի հետ, սակայն անոնց յարաբերութիւնները աւարտած են 2010-ի ամառը: 2012-ի Ապրիլին Ուէսթ կը սկսի հանդիպիլ ամերիկահայ Քիմ Քարտաշեանի հետ, իսկ յաջորդ տարուան Յունիսին կը ծնի անոնց աղջիկ զաւակը՝ Նորթ Ուէսթը: Ուէսթ եւ Քարտաշեան ամուսնացած են 24 Մայիս 2014-ին Ֆլորանսի մէջ, Իտալիա: Ապրիլ, 2015-ին անոնք իրենց աղջկան հետ կ'այցելեն Հայաստան, Երեւան: Նոյն տարուան Դեկտեմբերին կը ծնի անոնց մանչը:


== Սկաւառակագրութիւն ==


=== Աշխատական ալպոմներ ===
«The College Dropout» (2004)
«Late Registration» (2005)
«Graduation» (2007)
«808s & Heartbrea»k (2008)
«My Beautiful Dark Twisted Fantasy» (2010)
«Watch the Throne» (Ճէյ Զիի հետ) (2011)
«Yeezus» (2013)
«The Life of Pablo» (2016)


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտօնական կայք
Քանյէ Ուէսթը people.am կայքին մէջ
1582 թուական

1582 թուական, ոչ նահանջ տարի, 16րդ դարու 82րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1582 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1582 մահեր
Անահիտ ամսաթերթ

«Անահիտ», գրական-գեղարուեստական հանդէս։ Հրատարակուեր է Փարիզի մէջ, 1898-1911 թթ. եւ 1929-1949 թթ.-ին (ընդմիջումներով)։ 
Խմբագիր՝ Արշակ Չօպանեան։
Արշակ Չօպանեան 1898-ին, կը հիմնէ «Անահիտ» գրական ամսաթերթը, որուն առաջին շրջանը կը հասնի մինչեւ 1911, եւ որ իր շուրջ կը խմբէ արեւմտահայ ու արեւելահայ գրագէտ ու արուեստագէտ բազմաթիւ կարեւոր դէմքեր։ Արշակ Չօպանեան կը հրատարակէ գրական լուրջ վերլուծումներ հայ հին եւ նոր գրական դէմքերու մասին (Գրիգոր Նարեկացի, Քուչակ, Խաչատուր Աբովեան, Մկրտիչ Պէշիկթաշլեան, Կոմիտաս...)։
Երկար ընդհատումէ ետք, «Անահիտ» ամսաթերթ երկրորդ շրջան մը կ՚ունենայ 1929-1940-ին եւ վերջին շրջան մը՝ 1946-1949-ին։
«Անահիտ»ը, իբրեւ գրական-գեղարուեստական հանդէս, ընդմիջումներով հրատարակուած է Փարիզ՝ 1898-1911 թուականներուն: Ամսագիրը լայնօրէն լուսաբանած է հայկական հարցը, հայ ժողովուրդի ազգային-ազատագրական շարժումը:
Իր հրատարակութեան առաջին տարիներուն «Անահիտ»ի էջերուն մէջ լոյս տեսած են քաղաքական իրադարձութիւնները վերլուծող, ինչպէս նաեւ հայ ժողովուրդի ազգային ինքնագիտակցութեան բարձրացման ու համախմբումին նպաստող յօդուածներ: Թերթը մեծ տեղ տուած է նաեւ հայ ազատագրական շարժումի անցած ճանապարհին, քննարկած է այդ ընթացքին եղած սխալներն ու թերութիւնները:
Թորոս Պապիկեան

Թորոս Աշոտ Պապիկեան (1881/1887, Սեբաստիա - 1915), հայ բժիշկ։


== ԿենսագրութիւնԾներ է 1881/1887 թուականներուն, Սեբաստիոյ նահանգի Սեբաստիա քաղաքի մէջ։ Նախնական եւ միջանկարգ կրթութիւնն ստացեր է Յիսու­սեան միաբանության Սեբաստիոյ վարժարանէն ներս։ 1906-1910 թուականներուն ուսաներ է Պէյ­րու­թի Սեն Ժո­զեֆ Ֆրան­ս­ա­կան հա­մալ­սա­րա­նի բժշկական ֆակուլտետում։ Ուսանողութեան վերջին տարուան ընթացքին ամուսնացեր է մարաշցի յայտնի վաճառական Հազարապետեանի աղջկայ հետ։ 1910 թուականին աշնանը վերադարձեր է Սեբաստիա եւ բժիշկ աշխատեր է։ 1914 թուականին, առաջին աշխարհամարտն սկսելուն պէս զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ հոսպիտալում զինվորական բժիշկ ծառայել։ 1915 թվականի հունիսին, ի թիվս հազարավոր հայ հայրենակիցների, ձերբակալվել ու բանտարկվեր է։ 1915 թվականին սպանվեր է Տրապիզոնից դուրս՝ տարագրության ճանապարհին։ ==


== ԳրականութիւնՀայ բժշկութեան տուժած զոհերը, ցուցակագրուած վավերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։ ==
Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթոն, 1957։
Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, ապրիլ 24, 1985։
Յարման Արսեն, Հայերը օսմանյան առողջապահության ծառայության մեջ եւ պատմություն սուրբ Փրկիչ հայոց հիվանդանոցի (թուր քերեն), Ստամբուլ, 2001։
Խաչատրյան Լ. եւ ուրիշ., Ցուցակ Հայոց ցեղասպանության զոհերի (1915-1923 թթ.), գիրք 1, Սե բաստիայի նահանգ, Երեւան, 2004։


== ԱղբիւրներՅարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։ ==
Գրիգոր Աստարճեան

Գրիգոր Աստարճեան (1886 կամ 1888, Մարաշ, Ատանայի վիլայէթ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 4 Մարտ 1983(1983-03-04), Պէյրութ, Լիբանան), հայ բժիշկ, մշակութային գործիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Գրիգոր ծնած է Մարաշ, 1885-ին: Նախակրրթութիւնը կը ստանայ ծննդավայրի թաղային դպրոցին մէջ իսկ միջնակարգ ուսումը՝ ազգային կեդրոնական Վարժարանին մէջ, ուրկէ շրջանաւարտ, 1903 -ին կը սկսի հետեւիլ պետական Լիսէի դասընթացքներուն, ուր եւ կը ծանօթանայ արաբերէն լեզուին, որուն ուսուցումը պարտադիր էր այդ օրերուն: 1905 -ին ' Լիսէ ընթացաւարտ, մասնաւոր յանձնարարութիւններով ու բարձր գնահատականով մուտք կը գործէ Կ․Պոլսոյ Բժշկական համալսարանը, որուն ընթացքը կ'աւարտէ 1911 -ին, ու կը մտնէ բանակ, որուն ծառայութեան մէջ կը մասնակցի Պալքան պատերազմին: 1914 -ին իբրեւեւ պետական բժիշկ կը հաստատուի Մուսուլ (Իրաք): 1915 -ին մաս կը կազմէ Մուսուլի կուսակալ Հայտար Բեկի սպայակոյտին: Իր դիրքին ու ստեղծած բարեկամական կապերուն շնորհիւ, մեծապէս օգտակար կը հանդիսանայ գաղթական էրզրումցիներու կարաւանի մը ապահով Մուսուլ հաստատաուելուն: 1916 -ին կը տեղափոխուի Զաիօ, ուր կը մնայ մինչեւ 1922 թ․ կը վերադառնայ Մուսուլ, ուր կը մնայ մինչեւ 1956, ամբողջ երեսուն հինգ տարիներ մասնակցելով մուսուլահայ գաղութի կազմակերպման ու ղեկավարման աշխատանքներուն: 1956-ին կը փոխադրուի Պաղտատ, իսկ 1959 -ին վերջնականապէս կը հաստատուի Պէյրութ (Լիբանան):
Գ․ Աստարճեան իր բժշկական ասպարէզին զուգահեռ, հետեւողականօրէն կ'ուսումնասիրէ հայ եւ արաբ ժողովուրդներու պատմութիւնն ու մշակոյթը, իրեն կէտ նպատակ ունենալով իւրաքանչիւրին ներկայացնել միւսին պատմութիւնն ու մշակոյթը: Այս գծով հայ եւ արաբ մամուլին մէջ ստորագրած իր բազմաթիւ յօդուածներէն անկախ, առանձին հատորներով կը հրատարակէ հետեւեալ ծաւալուն երկերը․արաբերէն լեզուով՝ ՀԱՅՈՑ ՊԱՏՄՈՒԹԻԻՆ (Մուսուլ, 1951), ՀԱՑ ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ԵՒ ԳՐԱԿԱՆ ՊԱՏՄՈՒԹԻԻՆ (Մուսուլ 1954), ՑԱՒԵՐ ՈՒ ԵՐԱԶՆԵՐ ֊ Հայ գեղարուեստական էջերէ թարգմանութիւններ - (Պաղտատ, 1957): Իսկ Հայերէնով ' ԸՆԴԱՐՁԱԿ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԱՐԱԲԱԿԱՆ ՊԱՏՄՈՒԹԻԻՆ (Պէյրութ, 1961), ՊԱՏՄՈՒԹԻԻՆ ԱՐԱԲԱԿԱՆ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹԵԱՆ ԵՒ ՄՇԱԿՈՅԹԻՆ (Պէյրութ, 1970):
Գ․ Աստարճեան կը մահանայ 1983 թ․ Մարտի 4-ին, Պէյրութ:


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Երուանդ Հ․ Քասունի, Հատոր Ժ., Պէյրութ, 1984, էջ 373։
147 (թիւ)

147 (հարյուր քառասունեօթ)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ մըն է 146-ի եւ 148-ի միջեւ


== Յատկութիւններ ==
կիրառութիւններ՝
147Pm-ը Պրոմեթիոնի իզոտոպն է, կիսատրոհման պարբերութիւնը՝ 2.62 տարի
147 Պրոտոգենէյեա աստեղնեակի կարգային թիւն է
Microsoft Windows-ի  Alt + 147 -ի գործադրումով կը ստացուի կիւրեղեան У (ու) տառը
Տարուայ 147րդ օրն է Մայիս 27-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 26-ը)
Ականեան

Ականեան, հայկական մականուն։


== Մականունը կրողներ ==
Պետրոս Ականեան (19-20-րդ դդ.), մտաւորական։
Հայկական տպագրութիւն

Հայկական տպագրութիւն, հայերէն բնագիրներու (ինքնուրոյն եւ թարգմանական) տպագրական վերարտադրութիւնն ու բազմացումը։ Հայկական տպագրութիւն են նաեւ այլալեզու հրատարակութիւններու մէջ հայերէն տպուած հատուածները։ Յաճախ Հայկական տպագրութիւն կը նկատուին մեսրոպատառ ամէն մէկ տպագրութիւն (նաեւ հայատառ թուրքերէն, քրտերէն եւ այլն)։ 

Հայկական տպագրութիւնը զարգացման 3 շրջան ունեցած է.

1512-1800 թուականները՝ հնատիպ գիրքի շրջան,
1801-1920 թուականները՝ նոր շրջան,
1920 թուականէն ետք՝ խորհրդային եւ սփիւռքահայ տպագրութեան շրջան։Հայերէն առաջին տպագիր բնագիրը 1475 թուականին Մայնցի մէջ լոյս տեսած Եոհան Շիլտպերկըրի «Ուղեգրութիւններ» գիրքին մէջ (մի քանի գլուխ նուիրուած է Հայաստանին) զետեղուած լատինատառ «Հայր մեր» աղօթքն է։ 1486 թուականին նոյն քաղաքին մէջ Պրայտենպախի հրատարակած գիրքերէն մէկուն մէջ տեղ գտած է Հայերէն փայտափորագիր այբուբենը, որ Մեսրոպեան տառերու առաջին տպագիր օրինակն է։
1771 թուականին Սիմէոն Ա. Երեւանցի կաթողիկոսը Էջմիածնայ մէջ հիմնադրեց տպարան, որ 1772 թուականին լոյս ընծայեց կաթողիկոսի «Զբօսարան Հհոգեւոր» գիրքը, այդ Հայաստանի մէջ կատարուած անդրանիկ հրատարակութիւնն է։ Այդ մէկով հայկական տպագրութիւնը՝ հաստատուեցաւ հայրենիքի մէջ։ Տպարանի՝ տառերու ու պատկերներու պատրաստման գործին մէջ, մեծ աշխատանք կատարած է Յարութիւն էջմիածնեցին։
1772 թուականին հայկական տպագրութիւնը հաստատուեցած նաեւ Հնդկաստանի մէջ՝ Մատրաս, ուր 1794-1796 թուականներուն Յարութիւն Շմաւոնեան հրատարակեց առաջին Հայերէն պարբերականը՝ «Ազդարար» ամսագիրը։


== Արտաքին յղումներ ==
Armenian Rare Books 1512—1800։
The Art of The Book. Printing and Engraving։
Քահանայ

Քահանայ Պատարագող եկեղեցական, տէրտէր (ամուսնացած), երէց (ծուխի տէր): Հայ եկեղեցւոյ աւագ երեք աստիճաններէն մէկն է՝ Սարկաւագութիւն, Քահանայութիւն, Եպիսկոպոսութիւն։
Քահանային հիմնական պատասխանատուութիւնն է Քրիստոսը քարոզել, հաւատացեալներուն Հոգեւոր կարիքները բաւարարել, խորհրդագործել։ Բացի Ձեռնադրութեան խորհուրդէն, եկեղեցւոյ խորհուրդներուն՝ (Մկրտութիւն, Դրոշմ, Խոստովանանք եւ Ապաշխարութիւն, Ս. Հաղորդութիւն, Պսակ) մատակարարումը կատարել։
Քահանան հրաման ունի յանուն Ս. Երրորդութեան մեղքերու թողութիւն շնորհելու, բժշկելու եւ խրատելու քրիստոնեային։ Քահանայութեան աստիճանի հիմնական նշանը փորուրարն է՝ (PATRAXILH), որ երկու ուսերուն վրայ հանգչած վիզէն անցնելով կրծքավանդակէն վար կը կախուի։ Ձեռնադրութեան պահուն, ձեռնադրիչ եպիսկոպոսը երբ փորուրարը կ'անցընէ ընծայեալին վիզը, հետեւեալ բանաձեւը կ'ըսէ. «Ս. Հոգիէն կարողութիւն ստացիր կրելու մեր Տիրոջ՝ Յիսուս Քրիստոսի լուծը։» 
Փորուրարը ցոյց կու տայ քահանայական կարգ ստանձնողին պատրաստակամութիւնն ու յանձնառութիւնը ամբողջովին ընդունելու Քրիստոսի լուծը։ Այս իսկ պատճառով, քահանաներ կը համարուին առաքեալներ եւ Քրիստոսի գործի լիիրաւ շարունակողներ։
Քահանային պարտաւորութիւնն է՝ քարոզել, ուսուցանել, մեկնաբանել, յորդորել եւ այցելել իւրաքանչիւր անդամի տուն եւ յորդորել, որ աղօթեն բարձրաձայն եւ գաղտնի, կատարեն ընտանեկան բոլոր պարտականութիւնները:
Ֆերնանտո Բեսոա

Ֆերնանտօ Փեսսոա (13 Յունիս 1888(1888-06-13)[…], Լիզպոն, Փորթուկալ - 30 Նոյեմբեր 1935(1935-11-30)[…] կամ 1935, Լիզպոն, Փորթուկալ), փորթուկալացի բանաստեղծ, գրագէտ, գրաքննադատ, թարգմանիչ եւ փիլիսոփայ:
Փեսսոա ծնած է 13 Յուլիս 1888-ին: Ան փորթուկալացի բանաստեղծ , գրագէտ, գրաքննադատ, թարգմանիչ եւ փիլիսոփա էր։ Կը յամարուի 20-րդ դարու լաւագոյն գրողներէն մէկը, ինչպէս նաեւ՝ ամենատաղանդաւոր փորթուկալերէն գրող բանաստեղծը։ Ան գրած ու թարգմանած է նաեւ ֆրանսերէնով եւ անգլերէնով։
Փեսսոայի հայրը կը մահանայ երբ ինք հինգ տարեկան էր, եւ անոր յաջորդ տարին՝ իր մէկ ամիա եղբայրը։ Ընտանիքը կը տեղափոխուի մօր 2-րդ ամուսնոյն հետ Ափրիկէ, ուր Փեսսոա կը յաճախէ Անգլիական դպրոց մը մինչեւ 13 տարեկան եւ իր Փորթուկալ վերադառնալը։
1905-ին վերջնականապէս կը հաստատուի Փորթուկալ։
Փեսսոա ստեղծած է զինք փոխարինող 80 անկախ տարբերակներ։
21 Յուլիս

21 Յուլիս, տարուան 202-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 203-րդ) օրն է։


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==


== Տօներ ==
Ռոպեր Կոտէլ

Ռոպեր Կոտէլ (7 Օգոստոս 1902(1902-08-07), Ժընեւ, Զուիցերիա - 3 Յունիս 1984(1984-06-03), Ժընեւ, Զուիցերիա), Հայերէն, Ֆրանսերէն, Լատիներէն ու Թրքերէն լեզուներու համալսարանի դասախօս: Լեզուագէտ Ռոպեր Կոտէլ գիտէր տասնվեց լեզու:


== Կենսագրութիւն ==
Ռոպեր Կոտէլ ծնած է Ժընեւ (Զուիցերիա), 7 Օգոստոս 1902-ին:
1923-ին կ'աւարտէ տեղւոյն Համալսարանի Գրականութեան Բաժանմունքի ընթացքը ու կ'արժանանայ Լիսանսիէ էս Լեթր աստիճանին: 1926-ին կը մեկնի Կ. Պոլիս, ուր իբրեւ Ֆրանսերէնի ուսուցիչ՝ հինգ տարի կը պաշտօնավարէ Կալաթա Սարայ Լիսէին մէջ, միաժամանակ Լատիներէն դասաւանդելով Կ. Պոլսոյ Անգլիական դպրոցին մէջ։ Կ. Պոլսոյ մէջ կը սորվի Հայերէն ու Թրքերէն լեզուները:
Հայերէնի ուսուցիչ կ'ունենայ Բանկալթիի Վենետիկեան Մխիթարեան վարժարանի վարդապետ մը, ապա ծանօթ մանկավարժ՝ Արամ նիկողոսեանը: 1930-ին կ'ամուսնանայ հայուհիի մը՝ Օրդ. Մելինէ Փափազեանի հետ:
1931-ին կը վերադառնայ Ժընեւ, ուր շրջան մը Ֆրանսերէն Լատիներէն եւ ընդհանուր ազգաց պատմութիւն դասաւանդելէ ետք տեղւոյն կրթական հաստատութիւններուն մէջ, 1937-ին Հայերէն, Լատիներէն ու Թրքերէն լեզուներու դասախօս կը նշանակուի Ժընեւի Համալսարանին մէջ:
Բ. համաշխարհային պատերազմին զուիցերիական բանակին իր զինուորական ծառայութիւնները մատուցանելէ ետք, կը վերադառնայ ուսուցչական ասպարէզին: Զուիցերիացի լեզուագէտ Ֆէրնանտ տը Սոսիւրի մասին պատրաստած դոկտորական իր աւարտաճառը (Թարգմանուած նաեւ Ճափոներէնի) առաւել վարկ կը պարգեւէ անոր անուան:


==== Կոչում ====
1950-ին գնահատելով իր դասախօսական ծառայութիւնը՝ Ժընեւի Համալսարանին Գերագոյն Խորհուրդը Ռոպեր Կոտէլի կը շնորհէ ուսուցչապետի կոչում:


==== Այցելութիւններ ====
Զուիցերիոյ կառավարութեան յատուկ կարգադրութեամբ՝ Ռոպէր Կոտէլ իր երկիրը կը ներկայացնէ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու մէջ գումարուած լեզուագէտներու միջազգային ժողովին, որու ենթայանձնախումբերէն մէկուն ատենապետ ալ կ'ընտրուի: Հոն գտնուած ժամանակամիջոցին՝ Հայերէնի ու Հայ գրականութեան մասին դասախօսութիւններ կը կարդայ Հարվըրտի եւ Քալիֆորնիոյի համալսարաններուն մէջ:

Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Վազգէն Ա. Կաթողիկոսի մասնաւոր հրաւէրով Ռոպէր Կոտէլ 1979-ին կ'այցելէ Հայաստան, ուր հրապարակային դասախօսութիւններ կը կարդայ Էջմիածինի ճեմարանին եւ Երեւանի Պետական Համալսարանին մէջ:


==== Շքանշաններ ====
1982-ին իր ծննդեան ութսունամեակին առիթով, Ռոպէր Կոտէլ կը ստանայ Վեհափառ Վազգէն Ա.ի շնորհաւորական գիրը: 1983-ին Ժընեւ քաղաքը՝ իր պատուաւոր հինգ քաղաքացիներու շարքին կը պատուէ նաեւ Ռոպէր Կոտէլը, ու զայն կը պարգեւատրէ ոսկեայ շքանշանով:


== Աշխատութիւններ ==
Լեզուագէտ, Ռոպէր Կոտէլ, տասնամեակներու վրայ երկարած իր գիտահետազօտական կեանքին ընթացքին կը ստորագրէ մեծ եւ փոքր աւելի քան յիսուն աշխատասիրութիւններ, որոնց մէջ նաեւ Հայերէն լեզուի եւ հայ գրականութեան մասին ուսումնասիրութիւններ:


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Հատոր Ժ., Պէրութ, 1984, էջ 391
Իսաք Կուսթաֆ Քլասոն

Իսաք Կուսթաֆ Քլասոն (շուէտ.՝ Isak Gustaf Clason, 30 Յուլիս 1856, Փալուն – 19 Յուլիս 1930, Ռաթվիք)՝ շուէտացի ճարտարապետ եղած է:


== Կենսագրութիւն ==

Քլասոնը ուսանած է ճարտարագիտութիւն, այնուհետեւ՝ ճարտարապետութիւն Սթոքհոլմի թագաւորական թեքնոլոճիական հաստատութենէն ներս եւ ապա աւելի ուշ՝ Գեղարուեստի աքատեմիոյ ճարտարապետական դպրոցէն ներս: Ան 1881-ին ստացած է թագաւորական մետալ եւ արտերկիր սորված է 1883-1886-ին: Ան Գեղարուեստի աքատեմիոյ անդամ ընտրուած է 1889-ին, նշանակուելով ճարտարապետութեան փրոֆեսոր Թագաւորական թեքնոլոճիական հաստատութեան: Ան Գեղարուեստի աքատեմիոյ փոխնախագահ դարձած է 1902-ին եւ նախագահ՝ 1918-ին:


== Գործունէութիւն ==

Անոր առաջին խոշոր աշխատանքը եղած է սղոցարանի տէր Փրիտրիխ Պիւնսօույի Friedrich Bünsow համար ֆրանսական վերածնունդի ոճով շինուած տունը (1886-1888) Սթոքհոլմի մէջ, օգտագործելով նոր բնական նիւթեր՝ կրաքար ու նաեւ՝ թրծած աղիւս, շուէտական ճարտարապետութեան մէջ մինչ այդ առաւելապէս օգտագործուող ծեփածածկոյթի փոխարէն: Ան նաեւ շինած է Սթոքհոլմի Օսթերմալմսհալէն (Östermalmshallen 1889) ծածկած շուկայի շէնքը եւ քան մը բնակելի շէնքեր:
Անոր ամէնամեծ ստեղծագործութիւնը Հիւսիսային թանգարանը եղած է Տիւրկարտէնի Djurgården մէջ, Հիւսիսեւրոպական ռէնեսանսի ոճով:

Իսաք Կուսթաֆ Քլասոնը վախճանած է 1930-ին, մարմինը թաղուած է Սթոքհոլմի Նորրա պեկրավնինկսփլաթսէն գերեզմանատանը:


== Արտաքին յղումներ ==
«Nordisk familjebok» (Swedish)  շուէտ.՝ {{{1}}}
Հիւրմիւզ Ազնաւուրեան

Հիւրմիւզ Ազնաւուրեան, ծնած Տրապիզոն, ընդհ․ պատերազմի ընթացքին Ռումանիա անցնելով Պուքրէշ հաստատուած, ուր իր հօրեղբայրը Սարգիս - յայտնի առեւտրական - իր անունը բարձր պահած էր։ Պուքրէշի համալսարանը կ'աւարտէ օրէնսգիտութեան ճիւղին հետեւելով եւ փաստաբանութիւնը կը սկսի ընել 1920-ական թուականին։ Ռումէն քաղաքական շրջանակներու Ազնաւուրեան Հիւրմիւզ մէջ կը մտնէ, Ազատական կուսակցութեան անդամակցելու՝ անոր կարկառուն դէմքերէն կը հանդիստանայ. 1933 թուականին Ռումէն խորհրդարանին երեսփոխան կ'ընտրուի եւ 1936 թուականին Քօռօանա Ռըմընիյէյ բարձրձ պատուանշանը կ'ընդունի Պուքրէշի ամէնէն անուանի փաստաբաններէն մէկը։


== Աղբիւրներ ==
Հայ հանրագիտակ, Հայր Մկրտիչ Վարդ․ Պոտուրեան, 1938 Պուքրէշ, Ա. հատոր, էջ 46։