Քեն Խաչիկեան

Քեն Խաչիկեան (անգլերէն՝ Ken Khachigian, 14 Սեպտեմբեր 1944(1944-09-14), Վիսելիա), ամերիկահայ քաղաքական խորհրդատու, ելոյթներ գրող եւ փաստաբան։ Ան առաւել յայտնի է որպէս ԱՄՆ նախագահ Ռիչըրդ Նիքսընի երկարատեւ օգնական եւ Ռոնալտ Ռեյկընի հիմնական զեկոյցները պատրաստող։
Ան Ռեյկընի 1980 թուականի նախագահական ընտրութիւններուն անոր գլխաւոր ելոյթներ պատրաստողն էր, եւ հետագային ալ շարունակեց Ռեյկընի համար ելոյթներ գրել՝ առաջին երդման արարողութեան, անոր երեք տնտեսական գլխաւոր ելոյթները եւ Իրանի պատանդներուն ողջունելու ելոյթը։ Թէեւ քանի մը ամիս անց, մասնաւոր վայր տեղափոխուելու նպատակով, ան հրաժարական տուաւ, սակայն ան Ռեյկընի գլխաւոր ելոյթները կը շարունակէր գրել։
Ան մասնակցեր է 9 նախագահական արշաւերու։ Ան եղեր է Պոպ Տոուլի (1996), Ճոն Մաքքեյնի (2000) եւ Ֆրետ Թոմփսոնի (2008) նախագահական արշաւներու խորհրդական։


== Վաղ տարիներ եւ կրթութիւն ==
Քեն Խաչիկեանը ծնած է 1944 թուականի 14 Սեպտեմբերին, Վիսեյլիայի մէջ, Քալիֆորնիա։ Ան իր երեք եղբայրներուն հետ մեծցած է իր հայրական մեծ հօրը կողմէն հիմնադրուած 60 հեքթար զբաղեցնող, բամբակ, ընկոյզ եւ խաղող աճեցնող, արեւտրական ընկերութեան մէջ։ Իր մեծ հայրը Հայոց ցեղասպանութիւնէն  հրաշքով կենդանի է մնացեր` «մահուան կարաւանով» երկար ճանապարհ անցնելով Չամարլու (գիւղ Էրզրում) գիւղից մինչեւ Սուրիայի Տէր Զօր անապատ:1912 թուականին Հայաստանէն գաղթեր էր Միացեալ Նահանգներ։Ան յաճախեր է Վիսեյլիայի աւագ դպրոց, ուր ընտրուեր է կրթահամալիրի, կրտսեր եւ աւագ դասի նախագահ, եւ աւարտեր 1962 թուականին։
Ան 1966 թուականին գերազանցութեամբ աւարտեր է Քալիֆորնիոյ համալսարանը, Սանթա Պարպարայի մէջ, ստանալով քաղաքական գիտութիւնների արուեստի աստիճան, իսկ դոկտորական թեզը պաշտպաներ է Քոլումպիայի իրաւաբանական դպրոցը 1969 թուականին։


== Աշխատանք Նիքսընի համար ==


=== 1968 նախընտրական քարոզարշաւ ===
Խաչիկեանը Քոլումպիայի համալսարանի իրաւաբանական դպրոցին մէջ էր, երբ նախկին փոխնախագահ Ռիչըրտ Նիքսընը որոշեց նախագահական ընտրութիւններուն մասնակցիլ։
Ան 1967 թուականի Դեկտեմբերին դիմեց նախընտրական քարոզարշաւի կազմակերպիչներուն, առաջարկելով քարոզարշաւի ընթացքին իր կամաւորական աշխատանքը։ Խաչիկեանը Փաթ Պիւխենէնի կողմէն աշխատանքի ընդունուեցաւ Նիւ Եորքի նախընտրական շտապի մէջ։ Ան նամակներուն կը պատասխանէր իրաւաբանական դպրոցի ընդմիջումներու ընթացքին։։
Այնուհետեւ ան անցաւ փոքր հետազօտական նախագիծերու, ինչպէս գտնել քաղուածքներ եւ թիւեր Նիքսընի ելոյթներու համար։ 1968 թուականի ամռանը նան որպէս հետազօտության եւ քաղաքականութեան հարցերով օգնական սկսաւ փաստաթուղթեր կազմել, գրելով գիւղատնտեսութեան, բնակարանաշինութեան եւ փոխադրութեան վերաբերեալ յօդուածներ, անմիջականօրէն ենթարկուելով քարոզարշաւի տնտեսական եւ ներքին քաղաքականութեան խորհրդական Ալան Կրինսփենին։


=== Նիքսընի կառավարման առաջին շրջան (1970-72) ===
1970 թուականի Յունուարին, Քոլումպիայի իրաւաբանական դպրոցը աւարտելէն կարճ ժամանակ անց, ան միացաւ Նիքսընի վարչակազմին, որպէս ազգային նպատակներու հետազօտութեան աշխատակազմի մաս։ 1970 թուականի Օգոստոսին ան դարձաւ կապերու տնօրէն Հերպըրթ Քլայնի աշխատակազմի օգնական։ Այնուհետեւ նա ներգրաւուեցաւ 1970-ի երեսփոխաններու եւ ծերակոյտի ժողովի congress միջանկغալ ընտրութիւններուն՝ ելոյթներ եւ քաղաքական վերլուծութիւններ պատրաստելով։ 1971 թուականի առաջին ամիսներուն ան պատասխանատու էր վարչակազմի յատուկ առաջարկներուն աջակցելու համար։ 1971 թուականի գարնանը նա Քլեյնի աշխատակազմի մեծ մասի հետ միասին տեղափոխուեցաւ Նախագահի յատուկ խորհուրդ՝ Չարլզ Քոլսընի աշխատակազմ։ Իր պարտականութիւնները մնացին անփոփոխ։


=== 1972 թուականի նախագահական քարոզարշաւ ===
1971 թուականի Մայիսէն Խաչիկեանը կ'աշխատէր 1972 թուականի ԱՄՆ նախագահի վերըընտրութիւններու վրայ։ 1971 թուականի Մայիսի 27-ի յուշագրով Խաչիկեանի վրայ կը դրուի հետեւեալ պարտականութիւնները․ հետեւիլ միւս թեկնածուներուն, ձեռքի տակ ունենալ համապատասխան հետազօտութիւնները, տարբեր խօսնակներու համար ելոյթի բնագիրեր պատրաստել, կուսակցութեան առաջնորդներու եւ նման մարդկանց հետ կապի մէջ ըլլալ, յատկապէս այն նահանգներու մէջ, ուր ընդդիմութիւնը թեկնածու ունի։ 1972 թուականի գարնան աւարտին, ան կը համարուի ՄաքԿավերնի քարոզարշաւի վերաբերեալ Սպիտակ տան հիմնական հետազօտական աղբիւրը։


=== Նիքսոնի վարչակարգ, երկրորդ շրջան (1973-74) ===
1973 թուականի սկիզբը, Խաչիկեանը տեղափոխուեցաւ նախագահի ելոյթներ գրող անձնակազմ, աշխատելով ելոյթներ գրող աշխատակազմի ղեկավար Տէյվիտ Կերկենի անմիջական ենթակայութեան տակ, որպէս նախագահի յատուկ օգնականի տեղակալ։ Սկիզբը ան կը զբաղուէր գիւղատնտեսութեան, բնական աղբիւրներու եւ շրջակայ միջավայրի, ինչպէս նաեւ քաղաքական եւ իրաւական հարցերով: 1973-ի Յունիսէն սկսած, այնուամենայնիւ, ան ստանձնեց Ուոթըրկեյթի ներխուժումէն յետոյ առաջացած խնդիրներու հետազօտութիւնը։


=== Նախագահական յուշեր եւ Ֆրոսթ/Նիքսոն հարցազրոյցներ (1975-79) ===
Խաչիկեանը նախագահ Ճերալդ Ֆորտի համար աշխատեցաւ երկու ամիս, մինչեւ 1974 թուականի աշուն, այնուհետեւ տեղափոխուեցաւ Սան Ֆրանսիսքօ, Քալիֆորնիա՝ Նիքսոնին օգնելու իր նախագահական յուշերը թուղթին յանձնել։
1977 թուականին, ան Նիքսոնի՝ Տէյվիտ Ֆրոսթին տրուող հարցազրոյցներու գլխաւոր հետազօտողն էր։  2008 թվականի Frost/Nixon պատմական դրամատիկական ֆիլմի մէջ, որ կը պատմէ Ֆրոսթ/Նիքսըն հարցազրոյցներու ետեւը ինկած պատմութիունը, Խաչիկեանին մարմնաւորեր է դերասան Գաբրիէլ Ճարեթը։Նիքսընի յիշողութիւններն ամբողջացուեցան 1978 թուականի գարնանը, սակայն Խաչիկեանը եւս մէկ տարի շարունակեց աշխատիլ Նիքսընի համար՝ օժանդակելով հետընտրական շարք մը աշխատանքներուն, եւ այդ թուարկումին մէջ՝  Նիքսոնի Եւրոպա կատարած ուղեւորութիւններու ճեպազրոյցներու կազմակերպման եւ ելոյթներու համար գաղափարներ ուրուագծելու համար: Հետագային ան իր փորձառութեան մեծ մասը վերագրած է Նիքսընի հետ, անոր յիշողութիւններու վրայ սերտ համագործակցելու չորս տարիներուն։


== Աշխատանք Ռեյկընի համար ==


=== 1980 նախագահական քարոզարշաւ ===
Խաչիկեանը միացաւ Ռոնալտ Ռեյկընի 1980-ի նախագահական քարոզարշաւին, որուն ընտրուեցաւ Ռեյկընի նախընտրական շտապի ղեկավար Սթիւ Սփենսերի կողմէն: Խաչիկեանը արշաւի ինքնաթիռով կը ճամբորդէր, քարոզարշաւի կանգառներու միջեւ ճառեր ծականշելու դակելու համար։ Ան մտցուց «ճակատագրական թերի» թերմինը, որ կ'օգտագործուէր ողջ քարոզարշաւի ընթացքին, նկատի ունենալով Խորհրդային Միութեան հետ ռազմավարական զենքի սահմանափակման բանակցութիւնները (ՍԱԼՏ) II։


=== Ռեյկընի վարչակարգ, առաջին շրջան (1981-84) ===
1981 թուականին Խաչիկեանը նշանակուեցաւ նախագահի գլխաւոր զեկուցագիր եւ յատուկ խորհրդական։ Առաջին 100 օրերու ընթացքին Խաչիկեանը գրեց Ռեյկընի երդմնակալութեան բնագիրը՝ նախագիրը, անոր տնտեսական երեք հիմնական ելոյթները եւ Իրանէն վերադարձած պատանդներուն ուղղուած ողջոյնի խօսքը։


=== 1984 նախագահական արշաւ ===
1984 թուականի նախագահական քարոզարշաւի ժամանակ, Խաչիկեանը քարոզարշաւի գլխաւոր զեկուցագիրն էր, գլխաւոր խորհրդատուն եւ հետազօտութիւններու գծով տնօրէնը։ Ան գրեր է Ռեյկընի 1984 թուականի առաջադրման մուտքի ելոթը եւ օդանաւի սալօնին մէջ Ռեյկընին ուղեկցող երկու օգնականներէն մէկը։ Խաչիկեանը, այլ խորհրդականներու հետ միասին, Ռեյկընին օգներ էր նաեւ, նախագահի դեմոկրատ թեկնածու Ուոլթըր Մոնտեյլի հետ բանավէճին։


=== Ռեյկընի վարչակարգ, երկրորդ շրջան (1985-88) ===
1985 թուականի Մայիսին Ռեյկընը Գերմանիոյ Պերկեն-Պելսենի համակեդրոնացման ճամբարին մէջ հանդէս եկաւ Խաչիկեանի գրած ելոյթով։ Նախորդ ամիս վարչակազմը յայտարարեր էր, որ Ռեյկընը, Արեւմտեան Գերմանիոյ Քանցլեր Հելմութ Քոլի առաջարկով, կ'այցելէ Պիտպուրկի մերձակայքը գտնուող Քոլմէշոի գերեզմանատուն, յարգանքի տուրք մատուցելու այնտեղ թաղուած զինծառայողներուն: Այցը երկու երկիրներու միջեւ բարի կամքի խորհրդանշական առաքելութիւն ունէր, սակայն Ռեյկընի աշխատակազմն անտեղեակ էր, որ այնտեղ թաղուած էին նաեւ ՍՍ-ի 49 զինուորականներ։
1988 թուականի Օգոստոսին Խաչիկեանը պատրաստեց Ռեյկընի հրաժեշտի ուղերցը Հանրապետական ազգային համագումարին, որ տեղի պիտի ունենար Նոր Օռլեանի մէջ։ Այնուհետեւ ան միացաւ Պուշի քարոզարշաւին, որպէս փոխնախագահի թեկնածու Տեն Քուեյլի օգնական։ Ան 10 շաբաթ շարունակ ճամբորդեց Քուեյլին հետ, օգնելով անոր նախապատրաստուիլ բանավէճերուն եւ քարոզարշաւի ելոյթներուն։


== Աշխատանքը Քալիֆորնիոյ քարոզարշաւներու մէջ ==
1980-ականներէն ի վեր Խաչիկեանը աշխոյժ էր Քալիֆորնիոյ ընտրութիւններուն։ Ան կը համարուի Հանրապետական կուսակցութեան Քալիֆորնիական քաղաքականութեան "առիւծ"։ Հանրայայտ քաղաքական մեկնաբան Պոպ Նովաքը գրել է, որ Խաչիկեանը «թերեւս պետութեան գերագոյն հանրապետական ​​ռազմագէտ ու խոսափողն է»։1982 եւ 1986 թուականներու նահանգապետական արշաւներու ընթացքին, Խաչիկեանը նահանգապետ Ճորճ Տոքմեճեանի գլխաւոր խորհրդատուն եւ ռազմավարն էր։ Ան նաեւ Քալիֆորնիոյ գլխաւոր դատախազ Տեն Լունկրենի երկու յաղթական արշաւներու տնռրէնն ու գլխաւոր խորհրդատուն էր։ Խաչիկեանը նաեւ յաղթանակ ապահովեց ԱՄՆ ծերակուտական թեկնածու Պրիւս Հերշենսոնին, որ յետին ծրագիրէն գալով յաղթեց 1992 թուականի ծերակոյտի ընտրութիւններուն։ Հերշենսոնի այդ անհաւատալի յաղթանակի եւ Տեն Լունկրենի երկու յաղթական արշաւներու համար, The San Francisco Chronicle'-ի առաջատար քաղաքական մեկնաբան Ճերրի Ռոպըրթսը Խաչիկեանին ներկայացուցեր է որպէս "Հանրապետական կուսակցութեան խորամանկ հաղորդագրութիւններ ստեղծող" եւ "լաւագոյն տնօրէն"։Խաչիկեանը խորհրդատուութիւն իրականացուցած է Փիթ Ուիլսոնին ԱՄՆ-ի ծերակոյտի ընտրութիւններուն եւ կառավարական քարոզարշաւներուն, իսկ 1998 թուականին Մինկ Չենին առաջնորդեր է Քալիֆորնիոյ Գերագոյն դատարանի ընտրութիւններուն:


== Աշխատանք նախագահական քարոզարշաւներու մէջ ==
Խաչիկեանը նախագահական ինը արշաւներու վեթերան է։
Բացի Նիքսոնի Ռեյկընի եւ Պուշ-Քուեյլի արշաւներու, 1996 թուականին ան նաեւ աշխատեր է նախագահի թեկնածու Պոպ Տոլի գլխաւոր խորհրդական։ Ան ղեկավարեր է Պոպ Տոլի Քալիֆորնիոյ արշաւը եւ ծրագրեր եւ վերահսկեր միջոցառումներու ողջ ընթացքը։2000 թուականի քարոզարշաւի ընթացքին Խաչիկեանը ծերակուտական Ճոն Մըքքեյնի գլխաւոր խորհրդատուն էր, որ կը ճամբորդէր անոր հետ նախընտրական ժամանակահատուածին, երբ Մըքքեյնը կը փորձէր նախագահի թեկնածու ընտրուիլ Հանրապետական կուսակցութիւնէն։ Հետագային ան Պուշ-Չեյնի արշաւի խորհրդատուն էր Քալիֆորնիոյ եւ ողջ երկրին մէջ։
Խաչիկեանի մասնակցութիւնը նախագահական ընտրութիւններուն վերջին անգամ տեղի ունեցեր է 2008 թուականի Ֆրետ Թոմփսոնի նախագահական քարոզարշաւի ժամանակ։
Համաձայն Հանրային թափանցիկութեան կեդրոնի, ընդդիմութեան հետազօտութիւնը սկսեր է համակարգուած բնոյթ կրել 1970-ականներին, երբ Խաչիկեանը Հանրապետականներուն առաջարկեր է ընդդիմադիր անհատներու գործերը պահել, որպէս ապահովագրութիւն ապագայ մրցավազքերէն։


== Անձնական կեանք ==
Խաչիկեանը Քալիֆորնիայի Օրանժ երկրամասի իրաւաբանական գրասենեակի գլխաւոր գործընկերն է, նա Ռիչըրտ Նիքսոն Հիմնադրամի պատուաւոր տնօրէնն է։ Խաչիկեանը բազմաթիւ քաղաքական, իրաւաբանական ընկերութիւններու, ինչպէս նաեւ "Քարոզարշաւներ եւ ընտրութիւններ" ամսագիրի խորհուրդի անդամ է։ Ան Armenian Eyecare Project-ի խորհուրդի անդամ է, ինչպէս նաեւ Քալիֆորնիայի շրջակայ միջավայրի եւ տնտեսական հաւասարակշռութեան խորհուրդի կազմին մէջ է։Նախապէս, 1986–1992 թուականներուն, ան ծառայեր է Հուվըր հիմնարկի վերակացուներու խորհուրդին մէջ, 1983–1989 թուականներին, Ամերիկայի Հայկական համագումարի խորհուրդի անդամ եւ Ռեյկընի նշանակմամբ Արդարադատութեան ազգային հիմնարկիի խորհրդատուական խորհուրդին մէջ։1989 թուականին, ան, Քալիֆորնիոյ համալսարանէն Սանթա Պարպարա նշանակալի յաջողութիւններու համար մրցանակ ստացաւ։2015 թուականին, ան ներառուեր է "100 հայեր, որ փոխեցին աշխարհը" ցանկին մէջ։Ան ամուսնացած է Մերետիթ Խաչիկեանի հետ, որ երեք շրջան եղեր է Քալիֆորնիոյ համալսարանի Ռեկենթներու խորհուրդի նախագահը։


== Աղբիւրներ ==
«Այլեւս երբեք» (Never again)