armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Դիմակ

Դիմակ, որեւէ պատկերով (մարդու դէմք, անասունի դունչ, դիցաբանական էակի գլուխ) խաւաքարտէ կամ այլ նիւթերէ պատրաստուած՝ մարդու դէմքին հագցուող յատուկ հարմարանք։ Դիմակները կը գործածուին հնագոյն ժամանակներէն' 

որպէս ծիսադիմակներ․ կրած են ծիսակատարութիւններիու (պաշտամունքային եւ մոգական պարեր եւ այլն) մասնակիցները։
Թաղման ընթացքին, մահացողին դէմքին դրուող դիմակ։ Փայտէն, կավէն, ոսկուց եւ այլ նիւթերէ պատրաստուած դիմակներ յհայտնաբերուած են Եգիպտոսի, Կարթագէնի, Նինվեի, Մեքսիկայի, Իրանի եւ ուրիշ երկրներու հին գերեզմանոցներուն մէջ։ Այդ դիմակները մեծ մասամբ անհատական են եւ դիմապատկերներ։
Թատերական դիմակներ, օգտագործած են դերասաններն վաղեմի թատրոնին մէջ։ Դիմակները փոխարինած են դիմախաղին, հաղորդեած տարբեր հոգեկան ապրումներ (օրինակ, դիմակի մէկ կողմը կը պատկերէր տառապանք, միւսը՝ ուրախութիւն)։ Դերասանի ձայնը ուժեղացնելու համար դիմակի ներսը եղած են մետաղեայ ձայնադարձիկներ։ Միջին դարերուն դիմակներ օգտագործած են միմոսները, սքոմորոխները։ Հայ գուսաններն օգտագործած են նաեւ երկդէմ դիմակներ։ 16-18 դարերուն դիմակներ կրած են իտալական կոմետիա տել արթէի կատակ–երգական անձնաւորութիւնները։
Փիեռ Չամիչեան

Փիեռ Չամիչեան (1951, Ժալ Էլ Տիպ, Մաթնի շրջան, Լեռնային Լիբանանի նահանգ, Լիբանան - 21 Հոկտեմբեր 2021(2021-10-21), Saint George Hospital University Medical Center),  լիբանանահայ դերասան։
Փիեռ Չամիչեան ծնած է Պուրճ Համուտ։ Իր արուեստի կեանքը սկսած է 70ականներու սկիզբը՝ Ռահպանիներուն հետ եւ ներկայացուցած է յատուկ «գործեր», որոնք մեծ յաջողութեամբ պսակուած են, յատկապէս` «Փիեռօ»-ի դերով:
Չամիչեան աշխատած է թատրոնի, պատկերասփիւռի եւ շարժապատկերու առնչուող արտադրութիւններու մէջ:
17 Նոյեմբեր

17 Նոյեմբեր, տարուան 321-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 322-րդ) օրն է։


== Դէպքեր ==
1973․ Աթէնքի Բազմարուեստարանի Համալսարանի արիւնարբու ճնշման յիշատակումի օր


== Ծնունդներ ==
1840, Գարեգին Եպս. Սրուանձտեանց, հայ հոգեւորական, բանասէր, ազգագրագէտ, հասարակական գործիչ (մահ․՝ 1892)։ Իրմով սկսաւ դէպի գաւառ գրականութեան շարժումը, որուն շարքերէն յիշելի են Թլկատինցին, Ռուբէն Զարդարեան եւ ուրիշներ։


== Մահեր ==
1861, Գէորգ Ախվերդեան, հայ բժիշկ (ծն․՝ 1818)։
1901, Ստեփան Արսլանեան Փաշա Եղիայի, բժշկապետ, ուսուցչապետ, զօրավար, բանասէր, հասարակական-կրթական գործիչ, Ազգային կեդրոնական վարչութեան Քաղաքական ժողովի բազմիցս ատենապետ (ծն․՝ 1822)։


== Տօներ ==
Ուսանողներու միջազգային օր։
Ազատութեան եւ ժողովրդավարութեան համար մղուող պայքարի օր (Չեխիա եւ Սլովաքիա)։
Ազգային վերածնունդի օր (Ազրպէյճան, սկսած 1992)։
Հիւսիսային Թանգարան

Հիւսիսային թանգարան (շուէտ.՝ Nordiska museet), թանգարան կեդրոնական Սթոքհոլմի մէջ գտնուող Եուրկորտէն կղզիի տարածքին՝ նուիրուած Շուէտի մշակութային պատմութեան եւ ազգագրութեան վաղ ժամանակակից շրջանէն (Շուէտի պատմութեան մէջ կ՛ըսուի, որ սկսած է 1520-էն) մինչեւ ժամանակակից շրջան: 19-րդ դարուն վերջը թանգարանը հիմնած է Արթուր Հազելիուսը, որ նաեւ հիմնած է Սքանսէն բաց երկինքի տակ թանգարանը: Թանգարանի ուսումնարանները անկախ սկսած են գործել 1963-էն:


== Պատմութիւն ==
Թանգարանը ի սկզբանէ (1873) կոչուած է Սքանտինաւեան ազգագրական հաւաքածոյ (Skandinavisk-etnografiska samlingen), 1880-էն՝ Հիւսիսային թանգարան (Nordiska Museum, այժմ՝ Nordiska museet): Երբ 1891-ին Հազելիուսը հիմնեց Սքանսէն բացօթեայ թանգարանը, այն աշխարհի մէջ նմանատիպ երկրորդ թանգարանն էր:

Թանգարանի համար Հազելիուսը գնեց կամ ստացաւ այնպիսի նուիրատուութիւններ, ինչպիսին են կահոյք, հագուստ եւ խաղալիքներ Շուէտէն եւ Հիւսիսային Եւրոպայի երկիրներէն: Ան կըշեշտադրէր գիւղացիական մշակոյթը, բայց անոր իրաւայաջորդները սկսան հաւաքել նաեւ պուրժուական եւ քաղաքային ապրելակերպը արտացոլող առարկաներ: Սքանսենի համար ան հաւաքեց ամբողջական շէնքեր ու տնտեսութիւններ:
Չնայած նախագիծը ի սկզբանէ պետութենէն չստացաւ ֆինանսաւորում, Հազելիուսը ստացաւ լայն աջակցութիւն եւ նուիրատուութիւններ, իսկ 1898-ին «Հիւսիսային թանգարանի առաջխաղացման միութիւն»ը (Samfundet för Nordiska Museets främjande) ունէր 4525 անդամ: Ռիքստակը 1891-ին թանգարաններուն համար  որոշակի գումար յատկացուց եւ այն կրկնապատկեց 1900-ին՝ Հազելիուսի մահէն մէկ տարի առաջ:


== Շէնք ==
Ներկայիս շէնքը նախագծած է Իսակ Կուսթաֆ Քլասոնը: Կառուցումը աւարտած է 1907-ին՝ 19 տարի շինարարութենէն ետք: Ի սկզբանէ այն կը նախատեսուէր իբրեւ ազգային յուշարձան, որ կը պահպանէր ազգի նիւթական ժառանգութիւնը: Այնուամէնայնիւ, Սթոքհոլմի 1897-ի ցուցահանդէսին համար այն միայն կիսով չափ աւարտեցաւ, եւ  երբեք աւարտին չհասցուց իրակ երեք անգամ աւելի մեծ նախնական ծրագրաւորուած չափը: Ոճային առումով շէնքը աւելի շատ իր վրայ կը կրէ հոլանտական ազդեցութեան տակ գտնուող դանիական Վերածնունդի ճարտարապետութեան ոճը (Ֆրետերիկսպորկ պալատ), քան ոչ թէ շուէտական պատմական ձեւերու ոճը: Շէնքի տաճարանման առանցքը վեր կը խոյանայ հսկայական գլխաւոր դահլիճով (126 մեթր երկարութեամբ)՝ անցնելով բոլոր յարկերով մինչեւ տանիք եւ կը գերակշռէ Կուսթաւ Ա. Վազայի հսկայական քանդակը, որ շուէտացիները կ՛անուանեն հիմնադիր-թագաւոր: Շինութեան պատերուն համար օգտագործուած է աղիւս եւ հատաքար, իսկ տանիքի համար՝ կրաձոյլ:


== Հաւաքածոներ ==
Թանգարանը իր հաւաքածոներուն մէջ ունի աւելի քան 1,5 միլիոն առարկայ՝ ներառեալ այնպիսի շինութիւններ, ինչպիսին են Սոտերմանլանի մէջ գտնուող Ճուլիտա ֆերման, Նակայի մէջ գտնուող Սուինտերսուիքը, Թիրէսոյի մէջ գտնուող Թիրէսօ պալատը, Էնչէօփինկի մօտ գտնուող մատուռը: Թանգարանային արխիւին մէջ կայ փաստաթուղթերու ընդարձակ հաւաքածոյ եւ մօտաւորապէս 6 միլիոն լուսանկար, որոնք կը թուագրուին 1840-ականներէն մինչեւ այսօր: Թանգարանի հետազօտութիւններու գրադարանին մէջ ներկայացուած է 16-րդ դարէն սկսած գրականութիւն:


== Պատկերասրահ ==


=== Շէնքի արտաքին յարդարանքներ ===

		
		
		
		
		


=== Շէնքի ներքին յարդարանքներ ===
Գործիական հոլով

Գործիական հոլով, գոյականի հոլովաձեւերէն մին։
Գոյականներու գործիական հոլովը ցոյց կու տայ այն առարկան, որով կամ որուն միջոցով կը կատարուի գործողութիւնը։
Գործիականը կը պատասխանէ որո՞վ, ի՞նչ բանով, ինչո՞վ հարցումներուն։ Կը գրեմ մատիտով, կը ճամբորդենք նաւով, կ'ուրախանանք մանուկներով նախադասութեանց մէջ մատիտով, նաւով, մանուկներով բառերը դրուած են գործիական հոլովով եւ կը ցուցնեն այն իրը (մատիտ, նաւ) եւ անձը (մանուկ), որոնցմով տեղի կ'ունենայ գրելու, ճամբորդելու, ուրախանալու գործողութիւնները։
Գործիական հոլովը կը կազմուի -ով մասնիկով, որ միշտ կը դրուի ուղղականին վրայ՝ աղմուկ-աղմուկով, գինի-գինիով, զաւակներ-զաւակներով, յաղթութիւն-յաղթութիւնով։
Ունինք նաեւ «ութիւն» ածանցով վերջացող բառերու -եամբ վերջաւորութիւնով գրաբար հոլովաձեւը՝ ճոխութիւն- ճոխութեամբ, վեհութիւն-վեհութեամբ։
Սակաւաթիւ գոյականներու գործիականը կրնայ կազմուիլ նաեւ -աւ վերջաւորութիւնով։ Օրինակ՝ պատճառ-պատճառաւ, միջոց-միջոցաւ։
Գործիականով կը դրուի միջոցի անուղղակի խնդիրը վերի նախադասութեանց մէջ մատիտով, նաւով, մանուկներով հոլովաձեւերը միջոցի անուղղակի խնդիրներ են։ Գործիական հոլովով կը դրուին նաեւ նախադասութեան այլ անդամներ։
Մաթիու Փերրի

Մաթիու Լանկֆորթ Փերրի (անգլերէն՝ Matthew Langford Perry, ծնած է 19 Օգոստոս, 1969 թուականին, Մասսաչուսեթս, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ:) Մաթիու Քանատացի/Ամերիկացի դերասան եւ արտադրող մըն է։ Մաթիու Փերրի յայտնի է իր Չանտլըր Պինկ կերպարի դերով «Friends» հեռուստաշարին մէջ, ինչպէս նաեւ ճանչցուած է «The Ron Clark Story» հեռատեսիլի ֆիլմին մէջ Ռոն Քլարքին կերպարը մարմնաւորելու համար։
Հեռատեսիլի ստեղծագործութիւններէ անկախ, Մաթիու Փերրի նաեւ դերեր ունեցած է բազմաթիւ ֆիլմերու մէջ, օրինակ՝ Fools Rush In (1997), The Whole Nine Yards (2000) եւ 17 Again (2009): 2010 թուականին, Մաթիուն նաեւ սկսաւ կատարել կերպարներու ձանագրութիւննեը, եւ իր մասնակցութիւն ունեցաւ համակարգիչի խաղերուն կերպարներուն ստեղծագործութեան մէջ:


== Դերեր ==


=== Ֆիլմեր ===


=== Հեռուստաշարեր ===


=== Համակարգիչի խաղեր ===


== Արտաքին յղումներ ==
Էջը IMDb կայքում(անգլերէն)
413 (թիւ)

413 (չորս հարիւր տասներեք) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 412-ի եւ 414-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 A001358  հարիւրքսանիններորդ կիսապարզ թիւն է
 Alt   413  գործադրելիս կը ստացուի կիւրեղեան Э տառը
413 Էտպուրկէ աստեղնեակի կարգային թիւն է
14 Յունիս

14 Յունիս, տարուան 165-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 166-րդ) օրն է

Տարուան աւարտին կը մնայ 200 օր


== Դէպքեր ==
1777. սենատը երիզներով եւ աստղերով դրօշը կ'ընդունէ որպէս Միացեալ Նահանգներու դրօշ
Խորհրդային Միութեան մէջ ժողովուրդներու տարհանումներ
1941. Էսթոնիայէն, Լիթուանիայէն, Լաթվիայէն՝ 55 300 մարդ
1949. Հայաստանէն՝ 13 000 մարդ
1967. Չինաստանի Ժող.Հանրապետութիւնը փորձարկեց իր առաջին ջրածնային ռումբը
1985. ստորագրուեց Շենկենի համաձայնագիրը


== Ծնունդներ ==
 14 Յունիսի ծնածներ 

1989. Սայեաթ-Նովա  (մ.1795, Թիփղիս) հայ բանաստեղծ, գուսան
1946. Տանըլտ Թրամփ  (անգլերէն՝ Donald John Trump, Sr.) ԱՄՆ-ու 45-րդ նախագահ
1989. Լիւսի Հէյլ  (անգլերէն՝ Lucy Hale) ամերիկացի դերասանուհ, երգչուհի


== Մահեր ==
 14 Յունիսի մահացածներ 

2014.Պօղոս Սնապեան (ծն.11 Օգոստոս, 1927, Պիթիաս, Մուսա լեռ), սփիւռքահայ գրագէտ, արձակագիր


== Տօներ ==
Արիւն պարգեւողներու աշխարհային օր
 Դրօշի օր (Միացեալ Նահանգներ)


===== Յիշատակումներ =====
Բռնադատուածներու օր (Հայաստան)
Քոմունիստական ռեժիմի զոհերու օր (Էսթոնիա, Լաթվիա)
Սգոյ եւ յուսոյ օր (Լիթուանիա)
Մորիս Շէօվալիէ

Մորիս Շէօվալիէ (ֆրանսերէն՝ Maurice Chevalier, ամբողջական անունը՝ Մորիս Օկիւսթ Շէօվալիէ (Maurice Auguste Chevalier) 12 Սեպտեմբեր 1888(1888-09-12)[…], Փարիզ, Ֆրանսա - 1 Յունուար 1972(1972-01-01)[…], Փարիզ, Ֆրանսա), ֆրանսացի էսթրատային երգիչ, պարող եւ դերասան։


== Կենսագրութիւն ==
Մորիս Շէօվալիէ ծնած է Փարիզ՝ 1888-ին։ Հայրը ֆրանսացի ներկարար էր, իսկ մայրը՝ պելճիքացի։ Ան ընտանիքին կրտսեր երեխան էր։ Փոքր տարիքէն գինեմոլ հայրը կը լքէ ընտանիքը։ Պատանի տարիքին տարբեր տեսակի գործերով կը զբաղի: 1901-ին կը սկսի անվճար երգել սրճարանի մը մէջ։ Ի վերջոյ, կը սկսի հանդէս գալ տեղի համերգասրահներուն մէջ։ 1909-էն ան ելոյթ կ'ունենայ Ֆրանսայի նշանաւոր երգչուհի Ֆրեհելի հետ, սակայն 1911-էն ետք, ան Փարիզի Ֆոլլի-Պերժերի մէջ, իբրեւ զուգերգող հանդէս կու գայ երգչուհի եւ դերասանուհի Միսթենկետին հետ։
1912-1918 թուականներուն Մորիս Շէօվալիէ ելոյթներ ունեցած է օփերայի թատրոնին մէջ, իսկ հետագային հանդէս եկած է իբրեւ «շանսոնիէ»։ 1920-ականներուն վերջը ան արդէն իսկ մեծ հռչակ շահած էր։ Ելոյթներ ունեցած է Մեծն Բրիտանիոյ եւ ԱՄՆ-ի մէջ, ուր մասնակցած է Պրոտուէի հանդէսներուն։ 1940-1944 թուականներուն, երբ Ֆրանսա գրաւուած էր, ան ելոյթներ կ'ունենար Փարիզի եւ Գերմանիոյ  մէջ գտնուող ֆրանսացի ռազմագերիներուն համար։
Մորիս Շէօվալիէ շարժապատկերի մէջ նկարահանուած է 1908-էն, իսկ հոլիուտեան ֆիլմի մէջ առաջին անգամ նկարահանուած է 1930-էն։ Անոր ամէնէն նշանաւոր երգերէն էին «Livin' in the Sunlight, Lovin' in the Moonlight», «Valentine», «Louise», «Mimi» եւ «Thank Heaven for Little Girls» երգերը, որոնք գլխաւորաբար տարածում կը գտնէին իր ֆիլմերուն շնորհիւ։ Յատկանշական է Ռուբէն Մամուլեանի «Սիրէ զիս այսօր» (1932) ֆիլմը, ուր Մորիս Շէօվալիէ նկարահանուած էր Ժանէթ Մաքտոնալտին հետ միասին։ Ֆիլմին երաժշտութիւնը կը համարուի բոլոր ժամանակներու լաւագոյն երաժշտութիւններէն մէկը։


== Անձնական կանք ==
1927-1933 Մորիս Շէօվալիէ ամուսնացած էր դերասանուհի Իվոն Վալլիի հետ, իսկ 1937-1946՝ պարուհի եւ երգչուհի Նիթա Ռայայի հետ։
Մորիս Շէօվալիէ մահացած է 1972-ին՝ երիկամային հարցերու պատճառով։


== Ֆիլմագրություն ==
Տիգրան Մարտիրոսեան

Տիգրան Գէորգ Մարտիրոսեան (9 Յունիս 1988, Կիւմրի), Հայ ծանրամարտիկ։ Հայաստանի սպորտի (այսինքն՝ մարզանք - անգլ.՝ sport) վաստակաւոր վարպետ (2009)։ Հայաստանի բազմակի, Եւրոպայի եռակի, աշխարհի երիտասարդական եւ տարեցներու առաջնութիւններու ախոյեան (անգլ՝ champion), ողիմպիական խաղերու պրոնզէ մետալակիր։


== Կենսագրութիւն ==
Տիգրան Գէորգ Մարտիրոսեան ծնած է Գիւմրի 9 Յունիս 1988-ին։ Հայրը ծանրամարտիկ Գէորգ Մարտիրոսեանն է, մայրը՝ Սեդա Եախանեճեան։ Հայրը ծագումով Կարսէն է, մայրը՝ Սեբաստիայէն։ Ունի մէկ աւագ եւ մէկ կրտսեր եղբայր, նաեւ աւագ քոյր, որ մեռած է 9 տարեկանին։ Աղջկայ մահէն մէկ տարի ետք քրոջ ծննդեան օրը նոյն ժամուն ծնած է Տիգրանը (1988, Յունիս 9, ժամը 8։20)։
Տիգրանին հայրը իր երկու առաջնիկներուն համար մէկական խնձորենի տնկած էր։ Աղջկայ անժամանակ մահէն ետք անոր անունով կոչուած ծառը չորցած էր։ Սակայն մէկ տարի ետք, երբ Տիգրան ծնած է, ծառը կարծես հրաշքով ծաղկած է։
Տիգրանի մեծ եղբայրը՝ Հայկը, դարձած է արհեստավարժ ծանրամարտիկ, սակայն հօր մահէն ետք ընտանեկան խնդիրներու պատճառով ձգած է մարզանքը։ Տիգրան ծանրամարտով սկսած է զբաղիլ 11 տարեկանէն։ 13 տարեկանին ան արդէն Հայաստանի ծանրամարտի ախոյեան էր։
Մոնրէալի Դրօշ

Մոնրէալի դրօշ, Մոնրէալի պաշտօնական խորհրդանիշն է 1939-էն: Առաջին անգամ ներկայացուած է 1935-ի Մայիսին: Հիմնուած է քաղաքի զինանշանի վրայ։ Դրօշը վերանայուած է 1939-ի  Մայիսին եւ 2017-ի  Սեպտեմբերին: Դրօշի համաչափութիւնը` 1:2:


== Սիմուոլիզմ ==
Ըստ քաղաքի պաշտօնական կայքէջի՝ կարմիր գերբային խաչը կը ներկայացնէ «քրիստոնէական դրդապատճառներն ու սկզբունքները, որոնցմով ղեկավարուած են քաղաքի հիմնադիրները»: Հինգ խորհրդապատկերները կը ներկայացնեն բնիկ ժողովուրդներու նախնիներու ներկայութիւնը եւ 19-րդ դարուն քաղաքին մէջ հաստատուած չորս հիմնական եւրոպական էթնիկ խումբերուն, որոնք նոյնպէս ներկայացուած են Canadian Red Ensign-ի (Գանատայի դրօշը մինչեւ 1965) վրայ։  Անոնք են՝


== Զարգացում ==

		
		


== Նախորդ դրօշ ==
Մոնրէալի դրօշը հիմնուած է իր զինանշանի վրայ։ Բնօրինակ զինանշանը մշակուած է 1833-ի ն Մոնրէալի առաջին քաղաքապետ Ժագ Վիգէրի կողմէ: Այն նման էր ներկայիս տարբերակին, այն տարբերութեամբ, որ կարմիր խաչը անկիւնագծային էր եւ ներկայիս կապոյտ հերալդիկ շուշանի փոխարէն կուղբ էր:


== Ներկայիս դրօշ ==
12 Փետրուար 2017-ին Մոնրէալի քաղաքապետ Տենիս Կոտերը յայտարարած է Մոնրէալի դրօշի փոփոխութեան մասին, ուր պէտք է ներառուի Առաջին ազգերու խորհրդանիշը: Որոշումը կայացած է 2017-ին քաղաքի հիմնադրման 375-ամեակի կապակցութեամբ: Խորհրդանիշը ընտրուած է Մոնրէալի առաջին ազգերիու համայնքներու կողմէ:


== Արտաքին յղումներ ==
Premières armoiries de la Ville de Montréal, 1833
Սուրէն Դանիէլեան

Սուրէն Դանիէլեան (9 Օգոստոս 1948(1948-08-09), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), հայ գրականագէտ, բանասիրական գիտութիւններու տոկթոր, փրոֆեսոր։ Հայաստանի գրողներու միութեան անդամ (1996)։


== Կենսագրութիւն ==
Ուսանած է Երեւանի Խաչատուր Աբովեանի անուան հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրական ‎բաժանմունքը, այնուհետեւ՝ ասպիրանտուրայի եւ սկսած է դասախօսական աշխատանքը։ 1993-2001 թուականներու միջեւ հայ գրականութիւն դասաւանդած է Էջմիածինի Գէորգեան ճեմարանէն ներս։ 1995-ին հիմնադրած է «Սփիւռք» գիտաուսումնական կեդրոնը, կազմակերպած է արեւմտահայ լեզուի, գրականութեան, մեսրոպեան ուղղագրութեան՝ շուրջ երեք տասնեակի հասնող միամսեայ վերապատրաստութեան դասընթացքներ Սփիւռքի եւ հայրենիքի ուսուցիչներու համար։ 2013-էն Խաչատուր Աբովեանի անուան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի հայ նոր եւ նորագոյն գրականութեան եւ անոր դասաւանդման մեթոտիկայի ամպիոնի վարիչն է։ Հեղինակ է բազմաթիւ յօդուածներու. կազմած եւ հրատարակած է 50-էն աւելի ժողովածուներ՝ դասագիրքեր, ձեռնարկներ, պատմական, գիտական, գեղարուեստական հատորներ։


== Պարգեւներ ==
ՀՀ սփիւռքի նախարարութեան եւ ՀԳՄ համատեղ «Ուիլիամ Սարոյեան» մետալ, 2012
ՀԳՄ «Գրական վաստակի համար» մետալ, 2007
ՀԳՄ Միքայէլ Նալպանտեանի անուան մրցանակ, 1994


== Երկեր ==
Արեւմտահայ գրականութիւն. Տիտանիկ թէ՞ շարունակականութիւն, Եր., 2014,
Միջուկի տրոհումը. սփիւռքահայ գրականութեան պատմութիւն, գիրք Ա, Եր., 2011,
Բանաստեղծութեան ազատագրումը. Զարեհ Խրախունի, Ս. Էջմիածին, 1999,
Ներաշխարհի գեղարուեստական քննութիւն. Ռոպէր Հատտէճեան, Իսթանպուլ, 1996,
Սփիւռքահայ վէպը. ժանրը, աւանդոյթները, պատմութեան փիլիսոփայութիւնը, Անթիլիաս, 1992։
Մաշտոցի Պողոտայ (Երեւան)

Մաշտոցի պողոտայ, պողոտայ Երեւանի Կեդրոն վարչական շրջանին մէջ։ Համարուած է Երեւանի ամենակեդրոնական եւ ամենամեծ պողոտաներէն մէկը, ուր գտնուած են բազմաթիւ խանութներ, ճաշարաններ, նպարեղէնի խանութներ։ Քաղաքային նշանակութիւն ունեցող փողոց է։
Մաշտոցի պողոտային մէջ գտնուած է Մատենադարանը։
Խորհրդային տարիներուն կրած է նախ Իոսիֆ Ստալինի, իսկ 1960-ին՝ Վլատիմիր Լենինի անունը։
Սկսած է Յաղթանակի կամուրջէն եւ կ'աւարտի Մատենադարանով։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		


== Աղբիւրներ ==
Երեւան քաղաքի հասցէներու Տեղեկութիւն հաղորդող, Երեւան, 1983, էջեր 369-506, Երեւան քաղաքի փողոցներու անուանումները
Երեւան քաղաքի քաղաքային նշանակութեան փողոցներու ցանկ
Կաղապար:Գիրք:Ավագյան:Երևանի փողոցները
1995 թուական

1995 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 95րդ տարին է

Երկրի բնակչութիւնը կը կազմէ 5 մլր 674 մլն 380 հազար


== Դէպքեր ==
Պատանիներու Խորհրդարանը Βουλή των Εφήβων իր աշխատանքները կը սկսի (Յունաստանի Խորհրդարանի դասստիարակչական ծրագիր․ սկսած է գործել 1995-1996 դպրոցական տարեշրրանէն)


==== Յունուար ====
01 Յունուար՝ Աւստրիան, Շուէտը եւ Ֆինլանտան կը դառնան Եւրոպական Միութեան անդամներ


==== Մարտ ====
01 Մարտ՝ Մոսկուայի մէջ զինուած անձ մը կը սպաննէ լրագրող Վլատիսլաւ Լիսթիեւը
22 Մարտ՝ Վալերի Փօլեաքովը 438 օր տիեզերքին մէջ ապրելէ ետք, Երկիր կը վերադառնայ


==== Յուլիս ====
5 Յուլիս՝ Հ․Հ․ Սահմանադրութեան ընդունուած օր․


==== Օգոստոս ====
29 Օգոստոս՝ Թիֆլիսի մէջ մահափորձէն կը փրկուի երկրի ղեկավար Էտուարտ Շեւարտնաձէն
Համաեւրոպական Ախոյանութեան մրցաշարք․ Փիրէա, Յունատան


==== Հոկտեմբեր ====
28 Հոկտեմբեր՝ Պաքուի մեթրոյէն ներս պատահած հրդեհի զոհ կը դառնան  289 հոգի
30 Հոկտեմբեր՝ Թանսու Չիլլերը կը կազմէ Թուրքիոյ նոր կառավարութիւնը


==== Դեկտեմբեր ====
04 Դեկտեմբեր՝ Թել Աւիւին մէջ կը սպաննուի Իսրայէլի վարչապետ Յիցհաք Ռապինը


==== Անստոյգ ամսաթիւով ====
Կը սկսի «Ար­ցա­խի ե­րե­խա­նե­րու այ­ցը Յու­նաս­տան» ծրագ­իրը․ Շնորհիւ Յու­նաս­տա­նի Հայ Դա­տի Յանձ­նա­խում­բի եւ Անօ Սիրոս քաղաքապետութեանց նախաձեռնութեան եւ գործակցութեամբ Յունաստանի Հայ Կապոյտ Խաչի բարեսիրական կազմակերպութեան ու Արցախի արտաքին գործոց եւ Կրթութեան ու Գիտութեան նախարարութիւններուն աջակցութեամբ Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1995 ծնունդներ


==== Փետրուար ====
07 Փետրուար Կայէլ Անտոնեան Gaël Andonian ֆրանսահայ ոտնագնդակի մարզիչ


==== Ապրիլ ====
22 Ապրիլ Էմանուէլ Ճգնաւորեան Emmanuel Tjeknavorian աւստրիացի հայազգի ջութակահար
28 Ապրիլ Մելանի Մարթինէզ Melanie Adele Martinez ամերիկացի երգչուհի, երգահան եւ լուսանկարիչ


==== Սեպտեմբեր ====
01 Սեպտեմբեր Մունիր Էլ Հատատի Munir Al Haddadi սպանացի ոտնագնդակի մարզիչ


==== Դեկտեմբեր ====
05 Դեկտեմբեր Անթոնի Մարշըլ Anthony Martial ֆրանսացի ոտնագնդակի մարզիչ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1995 մահեր 


==== Փետրուար ====
06 Փետրուար Ռաֆայէլ Իշխանեան (ծն.1922, Երեւան) լեզուաբան, գրականագէտ, մատենագէտ


==== Մայիս ====
07 Մայիս Էռնեստ Մարտիրոսեան (ծն.1937, Երեւան) խորհրդային հայ բեմադրիչ


==== Հոկտեմբեր ====
04 Հոկտեմբեր Վահէ Սէթեան (ծն.1905, Հալէպ) լիբանանահայ մշակոյթի գործիչ


==== Նոյեմբեր ====
30 Նոյեմբեր Վազգէն Անդրէասեան Vazken Andréassian (ծն.1903) ֆրանսահայ ճարտարագէտ


==== Անստոյգ օրով ====
Լեւոն Զաւէն Սիւրմէլեան Leon Surmelian (ծն.1905, Տրապիզոն) անգլերէնագիր ամերիկահայ գրող
Գէորգ Չմշկեան

Գէորգ Չմշկեան (7 Մարտ 1837(1837-03-07), Թիֆլիս, Վրացական նահանգ, Ռուսական Կայսրութիւն - 10 Յունուար 1915(1915-01-10), Սեն Փեթերսպուրկ, Ռուսական Կայսրութիւն), հայ դերասան, բեմադրիչ եւ թատերական գործիչ։


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է Թիֆլիս։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Թիֆլիսի Ներսիսեան դպրոցէն եւ ապա ընդունուած է Ռուսական երկրաչափական ուսումնարան:


=== Թատերական գործունէութիւն ===
Չմշկեանի թատերական գործունէութիւնը սկիզբ առած է 1863 թուականին։ 1864 թուականին ստեղծած է հայկական առաջին անկախ դերասանական ընկերութիւնը։
Եղած է «Մշակ» թերթի եւ Թիֆլիսի թատերական ընկերութեան հիմնադիրներէն մին եւ որոշ ժամանակ վարած է վերջինին քարտուղարի պաշտօնը։
1908 թուականին Չմշկեան դարձած է Հայոց Տրամաթիքական ընկերութեան պատուաւոր անդամ: 1864-1890 թուականներուն յաջողած է իր մօտ խմբել ժամանակուան լաւագոյն դերասանները, որոնցմէ են դերասան, բանաստեղծ եւ աշխարհի մեծագոյն ողբերգակ դերասան Պետրոս Ադամեանն ու հայ բեմի տաղանդաւոր դէմքերէն Սիրանոյշը: Բեմադրիչը իր կազմած խումբով ներկայացումներ ունեցած է Երեւանի, Կիւմրիի, Պաքուի, Շուշիի եւ Վրաստանի տարբեր քաղաքներէն ներս:
Չմշկեան ունեցած է աշակերտներ, որոնց սորվեցուած է դերասանական ասպարէզը. անոնցմէ շատեր դարձած են ապագայի յայտնի դերասաններ: Չմշկեան առաւելաբար յայտնի դարձած է Սունդուկեանի թատրերգութեան ներկայացումներով. ան եղած է Սունդուկեանի գործերը ներկայացնող առաջին թատերական գործիչը:


=== Թարգմանական գործունէութիւն ===
Բեմական գործունէութեան կողքին Չմշկեան զբաղած է նաեւ օտար թատրերգութիւններու թարգմանութեամբ։ Թարգմանած, բեմադրած եւ հանրութեան ներկայացուցած է աւելի քան քսան օտար թատերական գործեր, որոնցմէ են․

Շէյքսփիրի «Թիմոն Աթենացին»,
«Վենետիկի վաճառականը»,
«Օթելլօ»ն, Վիքթոր Հիւկոյի եւ այլ մեծերու գործեր:
Ստեփան Սապահ-Գիւլեան

Ստեփան Սապահ-Գիւլեան (Ստեթանոս Տէր Դանիէլեան, 14 Փետրուար 1861(1861-02-14), Ճահուկ, Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն - 28 Ապրիլ 1928(1928-04-28), Նիւ Ճըրզի, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), հրապարակախօս եւ տեսաբան։ Հնչակեան կուսակցութեան գործիչներէն մին։


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է Նախիջեւանի Ճահուկ, այժմ՝ Ջահրի գիւղին մէջ: Սորված  է Թիֆլիսի Ներսիսեան դպրոցին մէջ:
33 տարեկանին՝ 1894-ին, միացած է Հնչակեան կուսակցութեան, դարձած անոր առաջնորդը:


== Գործունէութիւն ==
Հիմնադրած եւ խմբագրած է «Երիտասարդ Հայաստան», «Հնչակ», «Վերածնունդ», «Նոր Աշխարհ» պարբերականները: Հեղինակ է շարք մը արժէքաւոր հատորներու:
Սապահ-Գիւլեանը մահացած է 1928-ին, Նիւ Ճըրզիի մէջ:


== Աղբիւրներ ==
«Կենսագրութիւն Ստեփան Սապահ-Գիւլեանի», Բերուզ Սապահ-Գիւլեան, Նիւ Եորք: Տպագրութիւն «Էլմաստ-Սաթին»-ի, 1936։
Աղ Դրուած Վարունգ

Աղ դրուած վարունգ, վարունգէ եւ տարատեսակ համեմունքներէ պատրաստուած ուտեստ: Սլաւոնական եւ գերմանական (Salzgurken) խոհանոցներու աւանդական ուտեստներէն մեկն է:


== Աղել ==
Աղելու համար վարունգները կը տեսակաւորուին ըստ մեծութեան, հասած ըլլալու եւ տեսակի: Աղ դնելու համար աւելի յարմար են սեւ բշտիկներով վարունգները, սպիտակ բշտիկներով վարունգները կ՛օգտագործուին թարմ վիճակի մէջ։ Առանձնայատուկ նրբախորտիկ կը համարուի մատղաշ, աղի վարունգը, որու կեղեւը բարակ եւ ձիգ է՝ առանց փուչ եւ փափկած տեղերու:

Պատրաստումը տեղի կ՛ունենայ հետեւեալ ձեւով. վարունգները կը տեղափոխուին աղաջուրի մէջ եւ փայտեայ տակառներու մէջ կը պահեն քանի մը շաբաթէ մինչեւ քանի մը ամիս: Բացի կերակուրի աղէն աղաջուրի մէջ կ'աւելցնեն համային յաւելումներ, որոնք կը փոխուին՝ կախուած բաղադրատոմսէն՝ սխտոր, սամիթ, սեւ պղպեղ, սեւ հաղարջի, բալի, կաղնի, սովորական կծուիչի եւ այլ տերեւներ:
Վարունգները, որոնք դեռ նոր հասած են աղիանալ, կը կոչուին թեթեւ աղ դրուած: Աւելի երկար աղման պարագային տեղի կ՛ունենայ խմորում՝ կաթնաթթուի ձեւաւորման գործընթաց:


== Պահպանում եւ պահածոյացում ==
Գրեթէ մինչեւ 20-րդ դարու վերջը վարունգը ձմրան համար կը պահպանէին փայտեայ տակառներու մէջ, որոնք քանի մը փութ տարողունակ էին: Մեր օրերուն վարունգը կը պահածոյացուին ապակեայ սափորներու մէջ՝ 1-էն մինչեւ 5 լիթր տարողութեամբ:


== Կիրառում ==
Աղ դրուած վարունգը կարելի է ուտել առանց լրացուցիչ մշակման: Այն կ՛ուտեն ինչպէս ամբողջութեամբ, այնպէս ալ կտրտած վիճակով տարբեր ուտեստներուն՝ աղցաններուն, ապուրներուն, ջղաղաց աւելցնելով:
Տարածուած կարծիքի եւ կարծրատիպի համաձայն՝ կը հանդիսանան աւանդական ռուսական ակրատ՝ օղիի համար:

Վարունգի աղաջուրը նաեւ կը կիրառուի ուտեստներ պատրաստելէ: Այն կալեայի հիմքն է, կ'աւելացուի աղ դրուած վարունգով ապուրի՝ աղապուրի մէջ՝ որպէս բաղադրատոմսի անքակտելի մաս, ինչպէս նաեւ քանի մը ջղաղացներու մէջ։ Անոր հիման վրայ կը պատրաստեն սոուսներ եւ աղցանային ամոքունքներ: Ռուսական եւ ուքրանական կենցաղին մէջ գոյութիւն ունի աւանդոյթ՝ խնճոյքէն ետք աղաջուրը օգտագործել որպէս խումարէն դուրս գալու միջոց, որ կը նպաստէ օրգանիզմէն հեռացնել ալքհոլային թունաւորման արգասիքները:


== Արտաքին յղումներ ==
http://www.hajany.com/clanky/recepty/rychlokvasky---kvasaky---mocaky.html
http://www.dobra-kucharka.cz/kucharka.4/okurky-kvasaky-recept.9416.html
http://www.zenax.cz/recept_kvasaky_698.htm
http://jakuvarit.cz/kvasaky/
Մալիք Հարրիս

Մալիք Հարրիս (անգլ.՝ Malik Harris, 27 Օգոստոս 1996(1996-08-27), Landsberg am Lech, Վերին Պաւարիա, Պաւարիա, Գերմանիա) Գերմանիա-ծնած Ամերիկացի երգիչ է: Կը ներկայացնէ Գերմանիան 2022 Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին յաղթելէ ետք Germany 12 Points յայտագիրը:


== Վաղ կեանք ==
Հարրիս ծնած է Լանտզպըրկ ամ Լէք, 27 Օգոստոս 1997 թուականին: Իր հայրը, Ռիքի Հարրիս, Գերմանիաբնակ Ամերիկացի հեռատեսիլի անձնաւորութիւն է, Տիթրոյթէն, Միշիկըն, ԱՄՆ: 13 տարեկանին, Հարրիս սկսաւ իր տարբերակներով ու կիթառով ներկայացնել տարբեր երգեր:


== Ասպարէզ ==


=== 2022 Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթ ===
Հարրիս մասնակցեցաւ եւ յաղթեց Germany 12 Points յայտագիրը, ընտրուելով Գերմանիայի ներկայացուցիչ 2022 Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին համար: Հարրիս մաս կազմեց եզրափակիչ փուլերուն Պերլինի մէջ 2022 Յունուարին եւ ընտրուեցաւ իբր վեց ֆինալիստներէն մէկը 10 Փետրուար 2022 թուականին:Վերջին փուլը տեղի ունեցաւ 4 Մարտ, 2022, եւ յաղթողը ընտրուեցաւ հանրաքուէներով (հեռաձայնային եւ առցանց): Հարրիս յաղթեց 23 կէտերու տարբերութեամբ:


== Երգեր ==


=== Ալպոմներ ===
2021: Anonymous Colonist


=== EP ===
2019: Like That Again


=== Սինկըլներ ===
2018: Say the Name
2019: Welcome to the Rumble
2019: Like That Again
2019: Home
2020: Crawling
2020: Faith
2020: When We’ve Arrived
2021: Bangin’ on My Drum
2021: Dance
2021: Time for Wonder
2022: Rockstars


=== Հիւր ներդրումներ ===
2018: Dust (COSBY feat. Malik Harris)