armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Թեհրան)

Հայոց ցեղասպանութեան յուշարձան, յուշարձան Իրանի Թեհրան քաղաքի Սուրբ Սարգիս մայր տաճարի բակին մէջ։


== Պատմութիւն ==
Յուշարձանը նուիրուած է Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակին։ Յուշարձանի նախագծման աշխատանքները կատարուած են 1969-1971-ականներուն, կառուցումը աւատուած է 1973-ին, տեղադրուած է 24 Ապրիլ 1973-ին Թեհրանի Սուրբ Սարգիս մայր տաճարի բակին մէջ։ Յուշարձանը կառուցուած է Արսէն Տեր-Յակոբեանի միջոցներով՝ ի յիշատակ իր ծնողներու՝ Գրիգոր եւ Մաշինկա Տեր-Յակոբեաններու։ Յուշարձանը կազմուած է պատուանդանի վրայ վեր խոյացող երեք խաչքարերէ, որոնց դիմաց՝ պատուանդանի վրայ թեւերը տարածած արծիւն է: Յուշարձանի վրայ մակագրուած է.


== Հեղինակներ ==
Ճարտարապետ՝ Սերոժ Սուքազեան (առաջին փուլ)


== Պատկերասրահ ==
Հայոց ցեղասպանութեան 102-րդ տարելիցի յիշատակի արարողութիւն՝ Սուրբ Սարգիս մայր տաճարի բակին մէջ, յուշարձանի հարեւանութեամբ
		
		
		
		
		


== Աղբիւրներ ==
"Alik" daily magazine, Tehran (1975).
85 Commémoration du Génocide des Arméniens. Publication du Comité uni pour la Commémoration du Génocide arménien. Montréal, 2000.
Հայ Եւ Արաբ ժողովուրդներու Բարեկամութեան Յուշարձան

40.1633°N 44.4761°E﻿ / 40.1633; 44.4761

Հայ Եւ Արաբ ժողովուրդներու Բարեկամութեան Յուշարձան, Հայ-արաբական բարեկամութեան յուշարձան, Երաշխտիքի յուշարձան, Սուրիոյ եւ Մերձաւոր Արեւելքի արաբ ժողովուրդին՝ Մեծ Եղեռնէն փրկուածներուն օգնութիւն ցուցաբերելու համար հայ համայնքներու եւ հայ ժողովուրդի երախտագիտութիւնը խորհրդանշող յուշարձան Երեւանին մէջ՝ Երեւանեան լիճի ափին:


== Պատմութիւն ==
Յուշարձան կառուցելու նախաձեռնութեան հեղինակը Դամասկոսի հայ համայնքի ներկայացուցիչ Վարուժան Սալաթեանն է: Յուշարձանը արաբական երկիրներու հայ համայնքներու եւ համայն հայութեան երախտագիտութեան արտայայտութիւնն է Սուրիոյ եւ Մերձաւոր Արեւելքի արաբական աշխարհին, որ օգնութիւն ցուցաբերած է Մեծ Եղեռնէն փրկուածներուն: Յուշարձանի նախագիծին համար 1998-ին մրցոյթ յայտարարուած է, որուն մասնակցելու թոյլտուութիւն պէտք է տրուէր միայն սփիւռքահայ եւ տարածաշրջանի արաբական երկիրները ներկայացնող ճարտարապետներուն: Յուշարձանի նախագիծը իրականացնելէն որոշ դժուարութիւններ ծագած են, մասնաւորապէս արձանի համար նախատեսուած տարածքը կը մտնէր ԱՄՆ-ի դեսպանատանը տրամադրուելիք տարածքին մէջ։ Յուշարձանը կառուցելու համար Երեւանի քաղաքապետարանը քիչ հեռու՝ Ծովակալ Իսակովի պողոտայի վրայ Երեւանեան լիճի ափին մօտ 400 քմ չափով նոր տարածք տրամադրեց, որ Երեւանի գլխաւոր ճարտարապետի աշխատակազմի տեղեկացմամբ՝ Դեկտեմբեր 2006-ին անհատոյց օգտագործման իրաւունքով տրուած է Հայ առաքելական եկեղեցւոյ: Շինարարական աշխատանքները վերսկսած են 2006-ին, աւարտած՝ 2009-ին: Պաշտօնական բացման արարողութիւնը տեղի ունեցած է միայն 2012-ի աշնանը:


== Նկարագրութիւն ==
Յուշարձանը կառուցուած է Արմաւիրի տուֆէ: Մէկ ամբողջութիւն կազմող յուշարձանը բաղկացած է առանձին-առանձին երեք մասէ` արծիւ, բուրգ եւ Սուրիոյ տարածքի պատկերը: Արծիւը կը խորհրդանշէ հայ ժողովուրդի ուժը, կամքն ու ոգիի հզօրութիւնը եւ կը հսկէ անոր անցեալ, ներկայ ու ապագայ պատմութիւնը: Միւս վեր ձգուած ծաւալը կը խորհրդանշէ Հայոց Եղեռնէն հայ ժողովուրդի վերածնունդը, երրորդ՝ Սուրիոյ քարտէսի տեսք ունեցող ծաւալը կը խորհրդանշէ հայ եւ արաբ ժողովուրդներու բարեկամութիւնը:
Յուշարձանի կառուցման աջակցած են հայաստանաբնակ եւ սփիւռքահայ աւելի քան 200 բարերարներ Սուրիայէն, Ֆրանսայէն, Ռուսաստանէն, ԱՄՆ-էն եւ այլն:


== Հեղինակներ ==
Հայ-արաբական բարեկամութեան յուշարձանի հեղինակները Մկրտչեան եղբայրներն են՝ Սերկէյ Մկրտչեանը (մահացած է 2002-ին), քանդակագործ Սմբատ եւ Ռաֆիկ Մկրտչեաններն ու ճարտարապետ Լեւոն Մկրտչեանը: Մկրտչեան եղբայրները Սուրիոյ մէջ գործունէութիւն ծաւալած են 1994-էն, երբ կերտած են են Հալէպի «40 Մանուկ» եկեղեցւոյ զարդաքանդակները: Անոնք Հալէպի մէջ կատարած են տարբեր աշխատանքներ, ինչպէս՝ եկեղեցիներու պատերի հարթաքանդակներ, խաչքարերու եւ արձաններու պատրաստում, մասնաւորապէս՝ երկրի նախագահի արձանի:


== Պատկերասրահ ==
Նահապետ Ռուսինեան

Նահապետ Ռուսինեան (1819, Էֆքէրէ գաւառ (Կեսարիա) - 1876, Կ. Պոլիս), հայ գրող, մանկավարժ եւ ազգային գործիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծմած է 1819 թուականին, Կեսարիոյ Էֆքերէ գաւառին մէջ։ Տասը տարու, կը բաժնուի գիւղէն եւ Պոլիս կ՛երթայ իր Հօր հետ՝ որ պալատական նկարիչ մըն էր։ Նախակրթութիւնը կը ստանայ Սկիւտարի թաղային վարժարանին մէջ։ Հօր անակնկալ մահը պատճառ կը դառնայ, որ թարգմանի պաշտօն ստանձնէ Թուրք Փաշայի մը քով։
Հետագային միայն, է՜ր երբեմն ապրող ազնուական մեծատուններու՝ Յովհաննէս Սերվերեանի, Կարապետ Պալեանի եւ Գրիգոր Օտեանի նիւթական օժանդակութեամբ, կր մեկնի Փարիզ Համալսարանական ուսման։ Կը հետեւէր Սորպոնի գրականութեան դասնթացքներուն։ Փարիգը իր կնիքը տուած է բժիշկ, գրագէտ եւ հանրային մարդ Ռուսինեանին, որ 1870—1848 թուականներու ֆրանսական յեղափուխութեան ընկերային թէ իմացական րոլոր անգրադարձները կ՝ ապրի։ 1851-ին Պոլիս վերադարձած է, երր պայքարը սկսած է ժողովրդավարութեան եւ լեզուական յեղաշրջւումի համար։
Պոլսոյ մէջ մասնաւոր ուսումնականին յանձնաժողովի անդամ էր նաեւ ինք, Ռուսինեան 1854 թուականին։
Ֆրանսան ներկայ է Ռուսինեանի ամէնէն անմեղ գթաղանքներուն մէջ։ Ի դէպ, 1854-ի եւ 1873-ի այս «Տարեցոյց»ներուն մէջ կը գտնենք Ռուսինեանի բաոակերտական շնորհին փաստը։
Ռուսինեանի բաոակերտական-թարգմանական շնորհին ուրիշ մէկ վկայութիւնն են Ֆրանսերէն կարգ մը բաոերու Հայացումները։ Երջանի՜կ օրեր, երր մարդիկ տունէ տուն ու թատրոնէ թատրոն կը վազէին՝ նոր բաո մը գտած կամ կարդացած ըլլալու գոհունակութեամթ։ Կը պատմուի, թէ Ռուսինեան տունէն կաոք նստած ու շունչը աոած է «Մասիս»ի խմրագրատունը, երբ օրին մէկը տեսած է կտրօն (coupon) բաոը, բայց Ռուսինեանի անհատականութիւնը ամէնէն աւելի ի յայտ կու գայ իր ժողովականութեան մէջ։
Ռուսինեան, 1857-ի ազզային կանոնագրութեան են 1860-ի ազզային սահմանադրութեան մշակումի մէջ ունեցաւ գերակշիռ դեր։


== Մահ ==
Կը մահանայ 1876-ին, ուղեղային արիւնախռնումով:


== Աղբիւրներ ==
Մինաս Թէօլէօլեան, Դար մը գրականութիւն (Բ հրատարակութիւն), Հալէպ, էջ 120-125
«Դիմաստուերներ», Հրանդ Ասատուր, 1921, էջ 63-73։
Յակոբ Սարիկեան

Յակոբ Սարիկեան (1880, Եդեսիա - 1915, Ուռհա, Թուրքիա), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Յակոբ Սարիկեան ծնած է 1880 թուականին, Եդեսիոյ նահանգի կեդրոն՝ Եդեսիա քաղաքին մէջ։ 1902 թուականին աւարտած Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի դեղագործական բաժինը եւ իբրեւ դեղագործ աշխատած է։
Սպանուած է 1915 թուականին, Եդեսիոյ մէջ՝ 35 տարեկան հասակին։


== Գրականութիւն ==
Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965 թթ.), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Ե., 1985։
Քէստենեան Հրաչ, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն Շրջանաարտ Եւ Մեծ Եղեռնին Նահատակուած Հայ Բժիշկներ, «Ազ­դակ», 01-11-2012


== Աղբյուր ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
15 Նոյեմբեր

15 Նոյեմբեր, տարուան 319-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 320-րդ) օրն է։


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
1939, Արտաշէս Յովհաննիսեան, խորհրդային հայ թատերական բեմադրիչ, ՀՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ, ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր (մահ․՝ 2014)։


== Մահեր ==
1877, Երեմիա Արծրունի, հայ պետական հասարակական գործիչ, ընդհանուր հրամանատար (ծն․՝ 1804)։
1955, Թորոս Ազատեան, բանասէր, խմբագիր, բանաստեղծ (ծն․՝ 1898)։


== Տօներ ==
Գրիգոր Զամպաքճեան

Գրիգոր Յակոբ Զամպաքճեան (6 Փետրուար 1889(1889-02-06), Կոնստանցա, Ռումանիա - 18 Փետրուար 1962(1962-02-18), Պուխարեստ, Ռումանիա), հայ հանգանակիչ, արուեստաբան։ Ռումանիոյ ակադեմիոյ թղթանդամ (1948)։ Ռումանիոյ եւ արտասահմանի մէջ գնած է արուեստի բազմաթիւ գործեր, հիմնած է Զամպաքճեան Թանգարանը։


== Գործունէութիւն ==
Ծնած է Ռումանիոյ Կոնստանցա քաղաքին մէջ։ 1948-ին եղած է Ռումանիոյ ակադեմիոյ թղթակից անդամ։ 1947-ին Զամպաքճեանի հաւաքածոյի հիման վրայ, Պուխարեստի մէջ ստեղծուած է անոր անուան պետական թանգարան (այժմ՝ Արուեստի գործերու թանգարանի Զամպաքճեան բաժին)։
Հեղինակ է «Արուեստի էջեր» (1943), «Նիկոլայէ Գրիգորեսկու» (1946), ինքնակենսագրական՝ «Մի արուեստասերի նշումներ» (1957), «Կոռնելիու Բաբա» (1958) եւ այլ աշխատութիւններ։ Եղած է Պուխարեստի «Հայ մշակոյթի տան» առաջին նախագահը, աշխատակցած է «Անի» ռումաներէն հայագիտական հանդէսին, յօդուածներ գրած է հայկական ճարտարապետութեան եւ կիրառական արուեստի մասին։ Խորհրդային Հայաստանին նուիրած է XVI—XIX դարերու ֆրանսական եւ ֆլամանտական նկարիչներու գործեր։
Ծէս

Ծես, աւանդական կամ սահմանուած կանոններով կատարուող կրոնական արարողութիւն, որուն հաւատացեալները կը վերագրեն մոգական, խորհրդաւոր հատկութիւններ։ Ծագած է հնագոյն ժամանակներուն եւ դարձած է պաշտամունքային արարողութիւններու անբաժան մաս։
Ծիսակատարութիւնը, որու մեջ գլխաւոր դեր կը խաղայ հոգեւորականութիւնը, կ'ընթանէ աղօթատանը (տաճար, եկեղեցի), սահմանուած օրերուն ու ժամերուն՝ հաւատացյալներու մասնակցութեամբ։ Այն ուղեկցած է աղօքներով, խմբերգերով, երաժշտութեամբ։ Ծեսը հաւատացյալներու վրայ ներգործելու ազդու միջոց է։ Ծեսերը կ'արտահայտեն որոշակի հասարակական հարաբերութիւններ, ուստի ժամանակի ընթացքին փոխուածեն, վերամշակվուած եւ հարմարեցուած են իրադրութեան պահանջներուն։ Ծեսերու գիրքը հին հայոց մեջ կոչուած է Ծիսարան կամ Մաշտոց։ Հետագային քրիստոնեական եկեղեցին Մաշտոց անուանեց օրհնութիւններու գիրքը։
1600 թուական

1600 թուական, նահանջ տարի, 16րդ դարու վերջին՝ հարիւրերորդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1600 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1600 մահեր
Պրոնզագոյն

Պրոնզագոյնը պրոնզի համաձուլուածքի գոյնն է: Նաեւ արեւայրուքէն մարդու մաշկի ստացած գոյնն է:


== Կիրառութիւն ==
Պրոնզագոյնը մրցոյթներուն շնորհուող պրոնզեայ մետալի գոյնն է:
Պրոնզագոյնը Լունտի Համալսարանի պաշտօնական երկու գոյներէն մեկն է:
Արամ Կէօքճեան

Արամ Կէօքճեան Գրիգորի (Կէօնճեան, 1891 կամ 1893, Սիս, Ատանա, Թուրքիա - 14 Ապրիլ 1944(1944-04-14), Աթէնք, Յունաստան), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Արամ Կէօքճեան ծնած է 1891/1893 թուականին, Ատա­նա­յի նա­հան­գի Գո­զա­նի գա­ւա­ռի՝ Սիս քաղաքին մէջ։ 1907 թուականին նախնական կրթութիւնն ստացած է Սիսի՝ Յովհաննէս Խերոյեանի ղեկավարած Ազգային վարժարանին մէջ։
1907-1910 թթ. ուսանած է ամերիկացի միսիոներներու՝ Տար­սո­նի Սեն Փոլ գոլէճէն ներս։ 1910-1914 թթ. ուսանած է Պէյրութի՝ Սեն Ժոզեֆ Ֆրանսական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետէն ներս։ 1914 թուականին, Առա­ջին հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազմն սկսելուն պատճառով, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ ծառայած է որպէս զինուորական օգնական բժիշկ։ Սու­րի­ոյ մէջ մեծ օգնութիւն ցուցաբերած է հայ տարագիրներուն։
Բանակի հետ, զանազան վայրերու մէջ ծառայելէ ետք, Երուսաղէմի ռազմաճակատին՝ գերի ինկած է անգլիացիներուն, որոշ ժամանակ բանտարկուած է Սէյտի Պէշիրի բանտին մէջ։
Ազատուելէ ետք՝ անգլիական բանակին մէջ, ծառայած է որպէս օգնական բժիշկ։ Այնուհետեւ մի քանի տարի աշխատած է Կ. Պոլ­սոյ, Պէյ­րութի, Մեր­սի­նի մէջ։ Անգլիացիներու՝ Կի­լի­կի­այէնն հեռանալէն կարճ ժամանակ յետոյ, տեղափոխուած է Կիպ­րոս, այստեղէն ալ՝ Ֆրանսա։ Երկու տարի Ֆրանսայի տարբեր բժշկական հաստատութիւններու մէջ կատարելագործած է բժշկական գիտելիքները։
1921 թուականին՝ Փա­րի­զի մէջ, ստացած է բժշկական վկայական (Diplome superieur d’hygiene), որուն արժանացած առաջին հայն է՝ իբրեւեւ մանկաբարձ, կանանց եւ մանկանց հիւանդութիւններու մասնագէտ։
1948 թուականի դրութեամբ, բնակած է Կիպ­րո­սի Լառնաքա քաղաքին մէջ եւ եղած՝ ճանչցուած ու յարգուած բժիշկ։ Դպրոցական տարիներ շարունակ մեծ սէր ունեցած է՝ գիր ու գրականութեան հանդէպ։
1909 թուականին՝ Կիլիկիոյ կոտորածներուն առթիւ, գրած իր բանաստեղծութիւններու ժողովածուն, հրատարակած է «Ես­տա» ծածկանունով։ Բժշկական հանրամատչելի յօդուածներով թղթակցած է յունահայ պարբերական մամուլին, եղած է թերթի խմբագիր։
Սպանուած է 1944 թուականի Ապրիլ 14-ին, Աթէնքի մէջ՝ 52 տարեկան հասակին։


== Աշ­խա­տու­թիւ­ն ==
Ցուրտ կիթառ, Սթամպուլ, 1909։


== Գրականութիւն ==
Քէլէշեան Միսաք, Սիս Մատեան, Պէյրութ, 1949։
Յովակիմեան Բ., Հայոց ծածկանունների բառարան, Երեւան, 2005։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
1853 թուական

1853 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 53րդ տարին


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
11 Յունուար․ Եորղոս Եաքովիտիս (մ․ 1932), յոյն գեղանկարիչ Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1853 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1853 մահեր

Անյայտ օրով՝
Ստեփանոս Աղաւնի (ծն.1777, Կ.Պոլիս), պատրիարք
Տրապիզոն

Տրապիզոն, Դրապզուն, Պոնտոս, Տրաբզոն, Տրապեզոն, Տրապեզոնդ, Տրապեզոս, Տրապեզունդ, Տբապեզունտ, Տրապզուն, քաղաք եւ նավահանգիստ Փոքր Ասիոյ մէջ, Սեւ ծովու հարաւային ափին, Տրապիզոն նահանգի կեդրոնը։
Շահան Ռ. Պէրպէրեան

Շահան Պէրպէրեան (1 Յունուար 1891(1891-01-01), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 9 Հոկտեմբեր 1956(1956-10-09), Փարիզ), հայ փիլիսոփայ, երաժիշտ, մանկավարժ, հոգեբան, գեղագէտ եւ գրող։ Նկարիչ Արտաւազդ Պէրպէրեանի հայրը։


== Կենսագրութիւն ==
Պէրպէրեան ծնած է Կոստանդնուպոլիս, ներկայիս Թուրքիոյ մէջ։ 1894-1896-ին, իր ծնողներուն՝ Ռեթէոսի եւ Զարուհիի, եւ մեծ եղբօր՝ Օննիկի հետ, ապրած է Ժընեւ, Զուիցերիա, ազատելու համար Սուլթան Ապտուլ Համիտի դաժանութիւններէ, 
Վերադառնալով Կոստանդնուպոլիս, ընդունուած է Պէրպէրեան դպրոց, որ հիմնած էր Գատըգէոյի մէջ: Այդ ժամանակ սկսած է ջութակի անձնական դասեր առնել, բայց շուտով փոխած է միտքը, ձեռնարկելով  դաշնամուր նուագելու, ուր նոյնպէս չէ յաջողած։
1906-ին Պէրպէրեան աւարտած է դպրոցը, եւ 15 տարեկանէն սկսեալ աւանդած է գրականութիւն եւ գիտութիւն։ 1908-ին անցած է Փարիզ եւ յաճախած է Սորպոն եւ Քոլեճ Տո Ֆրանս, ուսանելով փիլիսոփայութիւն եւ հոգեբանութիւն Հենրի Պերկսոնի եւ Ճորճ Թումասի հետ, ապա ընկերաբանութիւն՝ Էմիլ Տուրքhայմի հետ։ Նոյն ժամանակ, Պէրպէրեան պահած է իր սէրը երաժշտութեան հանդէպ, յաճախելով համերգներու եւ երաժշտութեան դասեր տալով։
1911 թուականին, Պէրպէրեան պարտաւոր էր վերադառնալ Կոստանդնուպոլիս, ստանձնելու համար Պէրպէրեան դպրոցի տնօրէնի պաշտօնը եւ չէ կրցած շարունակել մասնագիտութիւնը։ Խորացած է հայ մշակութային կեանքին եւ մթնոլորտին մէջ։ Այս ժամանակռ ծանօթացած է Կոմիտասին եւ անոր հետ յաճախակի զրոյցներ ունեցած՝ արուեստի հարցերու շուրջ։
1918-ին Շահան Պէրպէրեան որոշած է տնօրինել Ուսուցիչներու Խնամակալ Յանձնաժողովը եւ մասնակցիլ Կեդրոնական Ուսումնական Խորհուրդին։ Յօդուածներ հրատարակած է թերթերու մէջ։ 1922 թուականին, Գեղամ Գաւաֆեանի, Վահան Թէքէեանի, Յակոբ Օշականի եւ Կոստան Զարեանիհետ խմբագրած է «Բարձրավանք» ամսաթերթը, որ նուիրուած էր գրականութեան եւ արուեստի։ ։
1921-ին ամուսնացած է Դելլի Սիրագեանի հետ եւ ունեցած երկու մանչ զաւակ՝ Արտաւազդ (1923-2002) եւ Պարէտ։ Պարէտ մահացած է 20 տարեկանին ինքնաշարժի արկածով, իսկ Արտաւազդ անցած է Փարիզ եւ զբաղած է արուեստով։
Պէրպէրեանի ձեռագիրները կը գտնուին Երուսաղէմի մատենադարանին մէջ։
Մահացած է Փարիզի մէջ, 9 Նոյեմբեր 1956-ին։


== Հրատարակուած գործեր ==


== Գրականութիւն ==
Տէր Խաչատուրեան, Ա։ Շահան Ռ. Պէրպէրեան (1891–1956)։ Beirut, 1969
Գէորգ Գրիգորեան (Ճոտտօ)

Գէորգ Ստեփանի Գրիգորեանի (Ճոտտօ) (12 Նոյեմբեր (24 Նոյեմբեր)1897, Թիֆլիս -  23 Նոյեմբեր 1976, Երեւան), ՀԽՍՀ վաստակաւոր նկարիչ (1967)։


== Կենսագրութիւն ==
1916-1920-ականներ սորված է Թիֆլիսի Գեղարուեստը խրախուսող կովկասեան ընկերութեան նկարչութեան եւ քանդակագործութեան դպրոցին մէջ, ուր սորված է Ալեքսանդր Բաժբէուկ-Մելիքեանի, Երուանդ Քոչարի, Լ. Գուդիաշուիլիի հետ, դասատու՝ Եղիշէ Թադէւոսեան
1921-ին երիտասարդ դերասաններու խումբի հետ, որոնց կը գլխաւորէր Սուրէն Խաչատրեանը (Արամ Խաչատրեանի եղբայրը), մեկնած է Մոսկուա՝ ուսանելու
1921-1923-ականներ՝ Մոսկուայի բարձրագոյն գեղարուեստական արուեստանոցներուն մէջ, անդամագրուած է նկարիչներու «Հայարտուն» միութեան
1922-ին սկսած է նկարչութեան դասեր տալ աշխատանքային դպրոցներուն մէջ
1948-ին կը սկսին մոռացութեան տարիները։ Յուսահատութեան եւ անելանելիութեան մէջ յայտնուած նկարիչի կողմէ կ՚այրին 300 գեղանկարչական աշխատանք
1948-1957-ականներ կը հեռացուի Վրաստանի նկարիչներու միութենէն
1962-ին տեղափոխուած է Երեւան
1977-ին Երեւանի մէջ հիմնադրուած է Գէորգ Գրիգորեանի (Ճոտտօ) արուեստանոց-թանգարանըԱշխատանքները կը գտնուին Ճոտտոյի թանգարան-արուեստանոցին մէջ, Ժամանակակից արուեստի թանգարան (Երեւան), Հայաստանի ազգային պատկերասրահին, Հայաստանի եւ աշխարհի տարբեր երկիրներու բազմաթիւ մասնաւոր հաւաքածոներու մէջ։


== Ստեղծագործութիւններ ==
Գէորգ Գրիգորեանը ստեղծած է գունային եւ գծային ինքնատիպ կառուցուածքով դիմանկարներ, բնանկարներ, որոնցմով դրսեւորուած է զուսպ գոյներով խոր յոյզեր արտայայտելու գեղանկարչական հակումը։ Թիֆլիսի մշակութային առանձնայատուկ մթնոլորտը, հայ ժողովուրդի անցեալը, ռուսական, վրացական, հայկական մշակոյթի ականաւոր գործիչները տեղ գտած են Գրիգորեանի փոքրաչափ գործերուն մէջ։ Անոր կտաւները ուշադրութիւն կը գրաւեն թիֆլիսահայ գեղանկարչական դպրոցին յատուկ զուսպ գեղեցկութեամբ, կերպարային բազմազանութեամբ։

«Եղնիկներ», 1917-ին 
«Դերասան Աբովեանի դիմանկարը», 1921 
«Բնանկար», 1922
«Նատիւրմորտ անձեռոցիկով», 1922
«Հայկուհու դիմանկարը», 1922
«Գրկախառնութիւն», 1925
«Երգահան Արմէն Տիգրանեանի դիմանկարը», 1925
Տիանա, 1926
Հովհարով աղջիկը, 1926
Ստեփան Շահումեան, 1926
Ռեքվիէմ Առաջնորդի մահը, 1927
«Մօր դիմանկարը», 1929
«Նատիւրմորտ։ Մրգեր», 1929
«Հերոսի մահը», 1929
Վիրաւոր բանուորը, 1933
«Տիանայի դիմանկարը», 1945
«Երեք նկարիչ» (Լ. Գուդիաշուիլի, Վ. Խոջաբեկեան, Ն. Փիրումանի), 1959-ին
«Նատիւրմորտ կիտրոններով», 1962
«Մայրս եւ ես», 1972


== Ցուցահանդէսներ ==
1918-ին մասնակցած է դպրոցի աշակերտներու հաշուէտու ցուցահանդէսին
1927-ին մասնակցած է թիֆլիսեան նկարիչներու ցուցահանդէսին, Հոկտեմբերեան յեղափոխութեան տասնամեակին նուիրուած ԽՍՀՄ ժողովուրդներու արուեստներու ցուցահանդէսին (Մոսկուա)
1929-1948-ականներուն մասնակցած է Երեւանի եւ Թիֆլիսի մէջ կազմակերպուած գրեթէ բոլոր ցուցահանդէսներուն
1965-ին առաջին անհատական ցուցահանդէսը Հայաստանի նկարիչներու միութեան մէջ, Երեւան
1972-ին կը մասնակցի Անդրկովկասի նկարիչներու ցուցահանդէսին, Մոսկուա


== Տես նաեւ ==
Ճոտտօ ՝ հայ նկարիչը
Մեկըն, Սասէքսի Դքսուհի

Մեկըն, Սասէքսի Դքսուհի (անգլ.՝ Meghan, Duchess of Sussex, ծնած Ռէյչըլ Մեկըն Մարքըլ, 4 Օգոստոս, 1981) Ամերիկացի անդամ մըն է Բրիտանական թագաւորական ընտանիքին, եւ նախկին դերասանուհի:
Մարքըլ ծնած եւ մեծցած է Լոս Անճելըս, Քալիֆորնիա: Ան դերասանութեան ոլորտին մէջ ուսանեցաւ Յիւսիսարեւմտեան Համալսարանէն ներս: Իբր դերասանուհի, ան ծանօթ է իր Ռէյչըլ Զէյն դերով Ամերիկեան իրաւաբանական հեռուստաշար Suits-ի մէջ 7 եղանակներու ընթացքին: Ան նաեւ ունի պլոկ մը՝ The Tig (2014–2017), ուր ազդեցիկ կիներու մասին կը գրէր: Ան երկու հագուստի նորաձեւութեան շարքեր հրապարակեց 2015–2016 թուականներուն:
Մարքըլ նշանուեցաւ Իշխան Հէրիի հետ 2017 թուականին, եւ ամուսնացան 2018 թուականին, երբ ան դարձաւ Սասէքսի Դքսուհին: Իրենց զաւակը, Արչի Մաունթպաթըն-Ուինտսըր, ծնաւ 2019 թուականին: Յաջորդող տարուան մէջ, զոյգը հրաժարեցաւ թագաւորական ընտանիքին մաս կազմելէ եւ փոխադրուեցաւ Դքսուհիին բնիկ Հարաւային Քալիֆորնիան: Ուշ 2020 թուականին, անոնք հիմնեցին Archewell Inc. Ամերիկեան ոչ-շահ կազմակերպութիւնը որ կը կեդրոնանայ ստեղծագործական ԶԼՄ ծրագիրներու վրայ:7 Մարտ 2021 թուականին, Հէրի եւ Մէկըն յայտնուեցան հարցազրոյցի մը համար Օփրայի հետ CBS կայանէն, մանրամասնելու համար պատճառները իրենց Բրիտանական թագաւորական ընտանիքէն հեռացման: 16.9 միլիոն հոգի արդէն իսկ դիտած էր հարցազրոյցը առաջին ժամուն եւ 17.1 միլիոն՝ երկրորդ ժամուն:
1634 թուական

1634 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 34րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1634 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1634 մահեր
Աշոտ Մելքոնեան

Աշոտ Ա. Մելքոնեան (կամ՝ Մելքոնյան, ծնած 16 Փետրուար, 1961, Ախալքալաք, Ջաւախք, Սովետական Վրաստան) պատմաբան, դոկտոր, համալսարանի դասախօս, եւ Հայաստանի Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիոյ մէջ ակադեմիկոս: 2002 թուականէն ի վեր ան գլխաւոր տնօրէնն է նոյն ակադեմիոյ:


== Կենսագրութիւն ==
Մելքոնեան  աւարտած է Երեւանի Պետական Համալսարանէն 1982 թուականին, եւ ստացած է իր Դոկտորի վկայականը, դարձեալ Երեւանի Պետական Համալսարանէն, 1989 թուականին:   2002 թուականէն մինչեւ այժմ ան կը դասախօսէ Հայոց Պատմութեան բաժանմունքին մէջ, Երեւանի Պետական Համալսարան:Մելքոնեան գրած է բազմաթիւ պատմական հետազոտութիւներ (գրեթէ 350 յօդուածներ): Իր գործերը մեծաւ մասամբ կը կեդրոնանան Արեւմտահայաստանի վրայ, ինչպէս նաեւ Հայոց ցեղասպանութեան, Ջաւախքի, Հայ-Վրացական յարաբերութիւններու, եւ Հայաստանի պատմական ժողովրդագրութեան շուրջ:


== Երկերու մատենագիտութիւն ==
Էրզրում (Էրզրում նահանգի հայ ազգաբնակչութիւնը 19–րդ դարի առաջին երեսնամյակին), Երեւան, 1994, 180 էջ։
Հայոց պատմութիւն (դասախոսութիւնների ձեռնարկ), Երեւան, 1998, 277 էջ։
Ջավախք (պատմութեան ուրվագծեր), Երեւան, 1999, 103 էջ։
Ջավախքը 19–րդ դարում եւ 20–րդ դարի առաջին քառորդին, Երեւան, 2003, 543 էջ։
Նյութեր Ախալցխայի եւ Ախալքալաքի դպրոցների պատմութիւնից (19–րդ դար – 20–րդ դարի սկիզբ), Երեւան, 2005, 178 էջ։
Մեր դժվար ժամանակների մեծ հայը՝ Մեսրոպ արքեպիսկոպոս Աշճյան (կեանքն ու գործը), կազմող՝ Աշոտ Մելքոնյան, Երեւան, 2007, 340 էջ։
Արարատ. Հայոց անմահութեան խորհուրդը, Երեւան, 2008, 96 էջ։
Հայաստանը պետական գաղտնի փաստաթղթերում (1922–1929 թթ.), կազմող՝ Աշոտ Մելքոնյան, Երեւան, 2008, 352 էջ։
Մելքոնյան Աշոտ, Դանիելյան Էդուարդ, Հայոց պատմութիւն (Հնագույն ժամանակներից մինչեւ մեր օրերը), Երեւան, 2008, 352 էջ։
Հայաստանի պատմութեան եւ ժողովրդագրութեան հիմնահարցեր (հոդվածների ժողովածու), Երեւան, 2011, 456 էջ։
Հայոց պատմութեան դասերն ու պատգամները (յօդուածներու ժողովածու), Երեւան, 2013, 632 էջ։
Ցեղասպանութիւն եւ հայրենազրկում. ճանաչումից հատուցում (յօդուածներ եւ հարցազրոյցներ), Երեւան, 2015, 440 էջ։


== Պարգեւներ եւ մրցանակներ ==
Մովսես Խորենացու մետալ, 2003 թ.:
Թեքեյան մշակութային միութեան «Հայկաշեն Ուզունյան» մրցանակ, 2004 թ.:
«Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի մրցանակ, 1994 թ.:
Երեւանի բժշկական համալսարանի Ոսկէ մետալ (2006 թ.):
«Ֆրիտյոֆ Նանսեն» մետալ (2010 թ.):
ԵՊՀ ոսկէ մետալ (2011 թ.):
ՀՀ ՊՆ «Գարեգին Նժդեհ» մետալ (2011 թ.):
«Մանկավարժական Համալսարան» հուշամետալ, 2011 թ.:
ՀՀ վարչապետի յուշամետալ (2015 թ.):
Գաղթ (յուշարձան, Նիւ Եորք)

Գաղթ, Հայ ժողովուրդի գոյատեւման, ուժն ու ճկունութիւնը խորհրդանշող կոթող ԱՄՆ-ի Նիւ Եորք քաղաքի Սուրբ Վարդան եկեղեցւոյ բակին մէջ։


== Պատմութիւն ==
Յուշարձան-քանդակը նուիրուած է Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցին, ստեղծուած է ԱՄՆ-ի Հայկական եկեղեցւոյ արեւելեան թեմի համար։ Տեղադրուած է 6 Հոկտեմբեր 2015-ին՝ Նիւ Եորքի Սուրբ Վարդան եկեղեցւոյ բակին մէջ:։ Կոթողը օծած է ԱՄՆ-ի Արեւմտեան թեմի առաջնորդ՝ Արքեպիսկոպոս Խաժակ Պարսամեանը։


== Տուեալներ ==
Կոթողին հեղինակը ոգեշնչուած է հայկական խաչքարի տեսքով։ 10 ոտնաչափ բարձրութեամբ պողպատեայ կոթողի խոցուած, բաց հատուածէն վեր կը յառնին հազարաւոր պրոնզաձոյլ կռունկներ, լքած իրենց պատմական հայրենիքը, որոնք, սակայն, ըստ քանդակագործին՝ միշտ կը գտնեն իրենց տան ճանապարհը:


== Պատկերասրահ ==

		
		


== Հեղինակ ==
Քանդակագործ՝ Մայքըլ Արամ


== Արտաքին յղումներ ==
Migrations
Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցին բացուած է «Գաղթ» քանդակը
Wings and the Prayer: "Migrations" Rises at St. Vartan Cathedral
Կէյց Քեմպրիճ կրթաթոշակ

Կէյց Քեմպրիճ կրթաթոշակը 2000 թուականին Պիլ եւ Մելինտա Կէյց հիմնարկին  կողմէն Քեմպրիճի համալսարանին կատարուած 210 միլիոն ամերիկեան տոլարի նուիրատուութեամբ հիմնուած կրթաթոշակ մըն է: Անիկա կը յատկացուի միջազգային այն խոստմնալից ուսանողներուն, որոնք կը դիմեն համալսարանին ճիւղերէն որեւէ մէկուն` շարունակելու համար իրենց յետաւարտական  ուսումը:


== Կրթաթոշին արժանացած հայեր ==
Լիբանանահայ Ուսանող Անդրանիկ Սեֆիլեանը Արժանացած Է «Կէյց Քեմպրիճ» Կրթաթոշակին։
Մհեր Ջուլհաճեան

Մհեր Ջուլհաճեան (28 Նոյեմբեր 1967(1967-11-28), Պէյրութ, Լիբանան - 23 Օգոստոս 1993(1993-08-23), Արցախի Հանրապետութիւն), Արցախեան ազատագրական պայքարի նահատակ ազատամարտիկ։


== Կենսագրութիւն ==
Փոքր տարիքէն անդամ կը դառնայ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան «Նաւասարդեան» Պատանեկան Միութեան։ 1984-ին մաս կը կազմէ Հ.Յ.Դ. Լիբանանի Երիտասարդական Միութեան «Րաֆֆի» մասնաճիւղին։ ԼԵՄ-ի մէջ կը ստանձնէ վարչական եւ այլ բազմաթիւ պատասխանատու պաշտօններ։ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի օրերուն, իր մասնակցութիւնը կը բերէ ինքնապաշտպանութեան կռիւներուն։ 1992-ին կը մտնէ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանի բնագիտութեան եւ երկրաբանութեան բաժանմունքը եւ 1989 Դեկտեմբերին կը ստանայ գիտութեան պսակաւորի վկայականը։ 1990-1992 կ’աշխատի Պէյրութի «Չաթալպաշեան» ազգային վարժարանին մէջ, իբրեւ բնագիտութեան ուսուցիչ։ 1989-ին կը նշանակուի Հ.Յ.Դ. «Բաբգէն Սիւնի» Պատանեկան Միութեան վարիչ եւ այս պարտականութիւնը կը շարունակէ մինչեւ Մարտ 1991։ Հոկտեմբեր 1990-ին կու տայ դաշնակցականի իր երդումը եւ կ’անցնի Հ.Յ.Դ. Զաւարեան Ուսանողական Միութեան շարքերը։ 1992-ին կ’ամուսնանայ եւ կը մեկնի Հայաստան։
1992-ին կը մասնակցի Արցախի Մարտունի շրջանի ինքնապաշտպանութեան կռիւներուն։ 23 Օգոստոս 1993-ին Արցախի Մարտունի շրջանի Մարզիլի գիւղին մօտ կը նահատակուի զինակից չորս ազատամարտիկներու հետ, երբ Մերուժան Մոսիյեանի, Արտակ Մնացականեանի, Լեւոն Համբարձումեանի եւ Ռուդիկ Աւագեանի հետ կը ստուգէին հայկական սահմանապահ ուժերու դիրքերը։
Ջուլհաճեանի անունով կը կոչուի Արցախի պետական համալսարանի համակարգչային կեդրոնները, Հ․Յ․Դ․ Լիբանանի Զաւարեան Ուսանողական Միութեան գրադարանները, Հ․Յ․Դ․ Լիբանանի Երիտասարդական Միութեան «Րաֆֆի» մասնաճիւղի սրահը, Հ․Յ․Դ․ Գանատայի պետական միութիւնը։ Ջուլհաճեանի նուիրուած պատրաստուած են բազմաթիւ ֆիլմեր, որոնցմէ մէկն է «Մհեր»-ը։


== Աղբիւրներ ==
Հ․Յ․Դ․ Զաւարեան Ուսանողական Միութեան պաշտօնական էջ։


= Ծանօթագրութիւններ = =