armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Նարնջագոյն

Նարնջագոյն՝ տաք գոյն մը, որուն անունը եկած է նարինջէ, եւ ինքը կը գտնուի կարմիրին եւ դեղինին միջեւ։ Ալիքին հասակը 585-620 նանոմեդր է։


== Նարնջագոյնին Նշանակութիւնները ==
Նարնջագոյնը հայկական եռագոյն դրօշի երրորդ գոյնն է եւ անիկա կը նշանակէ ժողովուրդի ստեղծագործ եւ յամառ աշխատանքը
Նարնջագոյնը սաթի, ամեթիսդ կիսաթանկարժէք քարի, մեղրի գոյնն է:
Նարնջագոյնը օրհնուած գոյն է Հինտուիզմի կրօնքին մէջ։
Իրլանտային մէջ բողոքականներու կրօնքի նշանն է եւ կայ Իրլանտայի դրօշակին վրայ։
Նետէրլանտներու ազգային գոյնը կը համարուի, ազգային տօնի օրը բոլոր ժողովուրդը նարնջագոյն կը հագնի։
«Նարնջագոյն յեղափոխութիւն» կը կոչուի 2004-ին Ուքրաինայի մէջ կատարուած իշխանափոխութիւնը։
Քանի որ նարնջագոյնը շատ յստակ գոյն մըն է եւ լաւ կ'երեւայ հեռուէն, ան կ'օգտագործուի որպէս ճանապարհային աշխատողներու տարազներու գոյն։
Նարնջագոյն գօտին քարաթէի եւ ճիւտոյի մէջ կը նշանակէ չորրորդ մակարդակ։
Իսլամը իր հաւատացեալներուն կ'արգելէ կրել նարնջագոյն հագուստ։
Օդանաւերու մէջ կիրառուող ձայնագրող սարքերը, որ կը կոչուին՝ «Սեւ արկղեր», իրականից նարնջագոյն են


== Գոյնին Անունը ==
«Նարնջագոյն» բառը, որ նարինջ միրգին անունէն է, կարգ մը այլ լեզուներու մէջ միեւնոյն ծագումն ունիսպ.՝ naranja
փորթ.՝ laranja
պասքերու լեզուով՝ laranja kolo
պոս․՝ narančasta
հունգարերէն՝ narancs
թրք.՝ turuncu
ազրպէյճաներէնին մէջ նարնջագոյնին կ'ըսուի՝ narinci [նարինջի], բայց նարինջին՝ portağal [փօրթաղալ], որ յունարէն πορτοκαλιά-էն է: Նոյն պատկերը վրացերէնին մէջ է՝ գոյնը կ'ըսուի ნარინჯისფერი [նարինջիսփէրի], իսկ միրգին՝ ფორთოხალი [փորթոխալի]


== Մշակոյթի Մէջ ==

		


== Մեր Շուրջի Նարնջագոյնը ==

		
		
		


== Կենդանական Աշխարհի Մէջ ==

		
		
		


== Տեղը Այլ Գոյներու Մէջ ==


== Երկիրներու Դրօշակներուն Վրայ ==

		


== Սպորտ ==
Արգէոս

Արգէոս (Argaeus), Փոքր Ասիոյ ամենաբարձր լեռն է, ծովու մակերեսէն 3840 (կամ ըստ Cooperի 3993 մ.) բարձրութիւն ունի:
Մեծահռչակ յոյն պատմաբան եւ աշխարհագիր Ստրաբոն՝ անձամբ Կերիա ճամբորդած եւ այցելած է Արդէոսը, եւ իր Աշխարհագրութեան մէջ կը խօսի անոր մասին եւ կ’ըսէ թէ հրաբղխային մարած լեռ մ’է. տեղ տեղ այրած եւ խորացած են. շրջակայ ստորոստը անտառային վայրի ծառերով զարդարուն մինչեւ իսկ անոր գագաթը ելլող մարդիկ կը հաւաստեն թէ օդը պայծառ եւ խաղաղ եղած ատեն Արգէոսի բարձրունքին արեւելեան կողմէն կը դիտուի Պոնտոսը, իսկ արեւմտեան կողմէն՝ Սպիտակ Ծովը:
Արգէոսի հարաւային արեւելեան կողմերը գրեթէ գետերու եւ յորդառատ ջրերու ամբարներ են, նամանաւանդ Գօրամազէն բղխող Սարմուսալքը ջուրը-Քէստէլէն, որոնք կեսարական դաշտերը ոռօգելէ յետոյ կը մտնեն Սուլթան Սազը կոչուած կնիւններուն մէջը, եւ անկէ 10 քիլօմէթր վարէն ահագին գետակ մը կազմելով, Պօղազ Քէօբրիւէն կ’անցնի Գարասու (Melas) Մէլաս անուամբ. եւ 15 քիլօմէթր ոռոգելէ ետք կը թափի Թէք-Կէօզիւ կամրջին մօտ Ալիս գետը, որ օձապտոյտ կ’ընթանայ դէպի Սեւ Ծով 1000 քիլօմէթր:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Ա., էջ 264:
Լեւոն Զօհրապեան

Լեւոն Զօհրապեան (13 Նոյեմբեր 1894(1894-11-13), Պաթում, Վրաստան - 29 Օգոստոս 1959(1959-08-29), Լենինական, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), հայ դերասան։


== Կենսագրական գիծեր ==
Զօհրապեան ծնած է Վրաստանի մեծահարուստ ընտանիքներէն մէկուն մէջ. նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի ռուսական դպրոցէն ներս, ուր կատարած է իր բեմական նախափորձերը:
Քանի մը տարի թատերական փորձ ձեռք ձգելէ ետք ուսումը շարունակած է ռուսական թատերական կաճառէն ներս՝ 1919-1921 տարիներուն:
Զօհրապեան որոշ ժամանակ ռուսական թատրոնին ծառայելէ ետք անցած է հայկական թատրերգութեան, ինչ որ պատճառ եղած է հայերէն լեզուի բարելաւման՝ նկատի ունենալով իր ռուսական կրթութիւնը: 
Հայկական թատրերգութեան մէջ ելոյթ ունեցած է Գրիգոր Աւետեանի, Յասմիկի, Վահրամ Փափազեանի եւ այլ յայտնի դերասաններու հետ:
Լեւոն Զօհրապեան իր դերասանական կեանքի մեծ մասը անցուցած է Կիւմրիի մէջ, մաս կազմելով Վարդան Աճէմեանի անուան թատրոնին, ուր դարձած է առաջին կարգի դերասան:
Զօհրապեան իբրեւ դերասան ներկայացուցած է․

Յակոբ Պարոնեանի «Մեծապատիւ մուրացկանները», ստանձնելով Աբիսողոմ աղայի դերը,
Գ. Սունդուկեանի «Պէպօ»ն՝ Զիմզիմովի դերով,
Շէյքսփիրի «Տասներկուերորդ գիշեր»ը՝ Թոպի Պելչի դերով,
Վ. Կուսեւի «Փառք»ը՝ Մետվետեւի դերով եւ բազմաթիւ ուրիշներ:Զօհրապեան թատրերգութեան կողքին դերեր ստանձնած է նաեւ ժապաւէններու մէջ, մաս կազմելով «Սեւանի ձկնորսները», «Դաւիթ Բէկ», «Մանրուք» եւ «Հասցէատիրոջ Որոնումները» ժապաւէններուն։
Ճիմի Փէյճ

Ճիմի Փէյճ (9 Յունուար 1944(1944-01-09)[…], Heston, Հաունսլոու, Մեծ Լոնտոն, Անգլիա, Միացեալ Թագաւորութիւն), բրիտանացի երաժիշտ։
Լետ Զեփլին (Led Zeppelin) խումբի կիթառահար եւ երկրորդ ձայն (Պէք վոկալ)։ Կը համարուի աշխարհի լաւագոյն‌ կիթառահարներէն մեկը։ 
Rolling Stones-ին համաձայն, Ճիմի Փէյճ բոլոր ժամանակներու 9րդ լաւագոյն կիթառահարն է։
Ճիմին մանուկ հասակէն արեան ճնշման հետ կապուած խնդիրներ ունէր։ Ճնշումը միշտ ցած էր, եւ այդ պատճառով շատ յաճախ ան գլխուն վրայ կը կանգնէր։‌
Երբ ան իրենց տան տանիքին վրայէն գտաւ կիթառ եւ սկսաւ նուագել, ստիպուած եղաւ գլխուն վրայ կեցած նուագելու։ Այս մէկը օգնեց իր արուեստային հմտութեան զարգացման։
Արթիւր Թարխանեան

Արթիւր Արտաւազդի Թարխանեան (23 Փետրուար 1932(1932-02-23), Լենինական, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Անդրկովկասի ԽՖՍՀ, Խորհրդային Միութիւն - 6 Ապրիլ 2006(2006-04-06), Երեւան, Հայաստան), ճարտարապետ, ՀԽՍՀ վաստակաւոր (1972), ՀԽՍՀ ժողովրդական (1987) ճարտարապետ։ Ճարտարապետութեան միջազգային ակադեմիայի Մոսկուայի մասնաճիւղի (1992), ՀՃԱ (1996) պատուաւոր անդամ։


== Կենսագրութիւն ==
1957-ին աւարտած է Երեւանի ճարտարագիտական հիմնարկը։
1957-էն աշխատած է Հայպետնախագիծ հիմնարկին մէջ, 1969-1986 թուականներուն տիպային նախագիծի արուեստանոցի ղեկավար,
1986-1989 թուականներուն՝ ՀՀ պետշինի նախագահի առաջին տեղակալ։
1968-էն դասաւանդած է Երեւանի ճարտարապետութեան եւ շինարարութեան պետական համալսարանը, (փրոֆեսոր՝ 1993-էն)։
1990-էն՝ գլխաւոր ճարտարապետ։
Արթիւր Թարխանեան, Սպարտակ Խաչիկեանն ու Հրաչ Պօղոսեան միասնաբար կը կազմեն յայտնի ճարտարապետական եռեակը:
Համահեղինակներու հետ Արթիւր Թարխանեանի նախագիծերով Երեւանի մէջ կառուցուած են՝

ՀՀ ԳԱԱ Հասարակական գիտութիւններու հիմնարկներու մասնաշէնքերը (1955-1972)
«Ռոսիա» կինոթատրոնը (1970-1974, ԽՍՀՄ Նախարարներու խորհուրդի մրցանակ, 1979)
Երիտասարդութեան պալատը (1970-1985, ՀամԼԿԵՄ մրցանակ, 1981)
«Զուարթնոց» օդակայանը (1981, ՀԽԱՀ Պետական մրցանակ, 1985)
Մարզահամերգային համալիրը (1984, ԽՍՀՄ Պետական մրցանակ, 1987)
«էրեբունի-3» բնակելի միկրոշրջանըԱրթիւր Թարխանեան շուրջ 2 տասնեակ յուշարձաններու ճարտարապետ է.

Մեծ եղեռնի զոհերու յուշահամալիր (Երեւան, 1967)
Մարտիրոս Սարեանի յուշարձան (Երեւան, 1986)
Խորհրդային Հայաստանի 50-ամեակի յուշարձան (Դիլիջան, 1970)
Հայրենական պատերազմին զոհուածներուն (Դսեղ, Տաթեւ, Բազմաբերդ)
Շարլ Ազնաւուրի արձանը (Գիւմրի, 2001)Արթիւր Թարխանեան պարգեւատրուած է Երիտասարդ ճարտարապետներու ստեղծագործութեան (1962, 1968), խորհրդային ճարտարապետութեան 1973-1977 թուականներու նուաճումներուն, «Տարուան լաւագոյն կառոյց» (1982, ոսկի շքանշան), «Տարուան լաւագոյն ստեղծագործութիւն» (1985) համամիութենական ստուգիչներու դափնեկիր, ԽՍՀՄ ԺՏՆՑ-ի ոսկի, ՀՀ Անանիա Շիրակացիի (1998) շքանշաններով։
Եղած է ՀԽՍՀ Գերագոյն Խորհուրդի պատգամաւոր (1980-1989)։
1997-ին Երեւանի Ճարտարապետութեան ազգային թանգարանին մէջ բացուած է Արթիւր Թարխանեանի ստեղծագործութիւններուն ցուցահանդէսը:


== Պատկերներ ==

		
		
		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Դիլիջանի մէջ տեղադրուած Խորհրդային Հայաստանի 50-ամեակին յուշարձանի լուսանկարներ
Կայացած Թարխանեան, Խաչիկեան, Պօղոսեան» գիրքի շնորհահանդէս
Մարզահամերգային համալիրի պատմութիւն
Երիտասարդական պալատի պատմութիւն
423 (թիւ)

423 (չորս հարիւր քսաներեք) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 422-ի եւ 424-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 A005349  բերկրալի թիւ է
 Alt   423  գործադրելիս կը ստացուի կիւրեղեան з տողատառը
423 Տիոթիմէ աստեղնեակի կարգային թիւն է
395 (թիւ)

395 (երեք հարիւր իննսունհինգ) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 394-ի եւ 396-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
երրորդ անընդմէջ կիսապարզ թիւն է
 A001358  հարիւրքսանչորսերորդ կիսապարզ թիւն է
 A034964  հինգ յաջորդական պարզերու գումար է՝ 395=71+73+79+83+89
 A034961  երեք յաջորդական պարզերու գումար է՝ 395=127+131+137
 A067200  3953+2-ը պարզ թիւ է
 Alt   395  գործադրելիս կը ստացուի կիւրեղեան Л գլխատառը
395 Տելիա աստեղնեակի կարգային թիւն է
Տիգրան Պետրոսեան

Տիգրան Վարդանի Պետրոսեան (17 Յունիս 1929(1929-06-17)[…], Թիֆլիս, Խորհրդային Միութիւն - 13 Օգոստոս 1984(1984-08-13), Մոսկուա, Խորհրդային Միութիւն), սովետական հայ ճատրակի մեծ վարպետ, 1963-1969 ճատրակի համաշխարհային ախոյեան։ Ան «Տիգրան Երկաթ» կոչուած է՝ իր պաշտպանական խաղի գրեթէ անխորտակելի բնոյթին համար, ուր ապահովութիւնը գերակայ նշանակութիւն ունէր։
Պետրոսեան չորս անգամ Խորհրդային Միութեան ախոյեան եղած է (1959, 1961, 1969 եւ 1975), իսկ ութ առիթներով՝ ճատրակի ախոյեանութեան թեկնածու (1953, 1956, 1959, 1962, 1971, 1974, 1977 եւ 1980 թուականներուն)։ Ան աշխարհի ախոյեանութիւնը կը շահի 1963-ին (ընդդէմ Միխայիլ Պոթվիննիքի)։ 1966-ին իր տիտղոսը Պորիս Սփասքիի դէմ յաջողութեամբ պաշտպանելէ ետք, 1969-ին ան պարտութեան կը մատնուի նոյն հակառակորդին կոմէ։
1971-1980 թուականներուն կը շարունակէ աշխարհի ախոյեանութեան պայքարը մղել։ ԽՍՀՄ հաւաքականի կազմին մէջ 9 անգամ կը յաղթէ ճատրակի ողիմպիականին։
Պետրոսեանի երեսնամեայ ներկայութիւնը համաշխարհային բեմահարթակին վրայ եւ իր ախոյեանութեան տարիները մեծ դեր կ'ունենան ճատրակի ժողովրդականութիւնը տարածելու ու ամրապնդելու գործին մէջ։ Ըստ 2004-ին հրատարակուած գիրքի մը հեղինակներուն, ան ճանչցուած է իբրեւ ամենադժուար յաղթուող ճատրակորդը՝ ճատրակի պատմութեան մէջ։


== Խաղաոճ ==

Տիգրան Պետրոսեան պահպանողական, զգոյշ եւ ծայր աստիճանի պաշտպանողական խաղաոճով ճատրակորդ մըն էր։ Կը հետեւէր Նիմցովիչի «կանխարգելման» խաղաոճին։ Ան հազուադէպօրէն նախայարձակ կ'ըլլար. կը յարձակէր, երբ կը զգար, որ կը գտնուէր  անվտանգ դիրքի մը մէջ։ Սովորաբար կը յաղթէր՝ հետեւողականօրէն խաղալով, մինչեւ որ իր հակառակորդը սխալէր։ Ան կը յաղթէր՝ օգտուելով հակառակորդին սխալներէն, առանց բացայայտելու իր թոյլ կողմերը։ Համբերատարութիւնը եւ պաշտպանուելու վարպետութիւնը Տիգրան Պետրոսեանը կը դարձնէր դժուար պարտուող ճատրակորդ մը։


== Պետրոսեանի անունով ճատրակի ակումբներ ==
1984-էն ի վեր ճատրակի կեդրոնական տունը կը կրէ ճատրակի աշխարհի 9-րդ ախոյեան Տիգրան Պետրոսեանի անունը։
Փարիզի մէջ կը գործէ Տիգրան Պետրոսեանի անուան ակումբ մը, որու նախագահն է Ֆրանք-Վազգէն Պայրամեան (Ֆրանսա), պատուոյ նախագահն է ճատրակի միջազգային կազմակերպիչ Գագիկ Յովհաննիսեանը (Հայաստան), քարտուղարն է Հելեն Պայրամեան (Ֆրանսա)։


== Պատկերասրահ ==
Պուշեհր

Պուշեհր (պարս․՝ بوشهر‎ [buːˈʃehr]) ՝ քաղաք-նաւահանգիստ Իրանի հարաւը, Պուշեհր նահանգի վարչական կեդրոնը։ Կը գտնուի Իրանի հարաւ-արեւմուտքը, Պարսից ծոցի ափին։ Բնակչութեան թիւը՝ 161 674 մարդ (2006)։


== Անուանում ==
Կ'նթադրուի, որ անուանումը առաջացեր է արաբերէն ապու-շահր՝ «քաղաքներու հայր» արտայայտութիւնէն։


== Պատմութիւն ==
Պուշեհրը հիմներ է Նատիր շահը 1736 թուականին հին Ռիշեխր բնակավայրի մէջ։

18-րդ դարի վերջին անգլիացիները Պւշեհրի մէջ կառուցեցին լիարժեք ռազմածովային կայան։ 19-րդ դարուն Պուշեհրի նաւահանգիստը դարձաւ Պարսից ծոցի խոշորագոյն նաւահանգիստներէն մէկը։ 1856-1857 թուականներու Անգլո-պարսկական պատերազմի ժամանակ 1856ին անգլիացիները գրաւեցին քաղաքը։ Քաղաքի կայազօրը յանձնուեցաւ 1856 թուականի Դեկտեմբերի 9-ին։
Համաշխարհային պատերազմի ժամանակ 1915 թուականին քաղաքը երկրորդ անգամ գրաւուեցաւ անգլիացիներու կողմէ՝ խոչնդոտելով գերմանացիներու տիրապետութեանը։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Պուշեհրը քանի մը այլ քաղաքներու հետ կը հանդիսանար հիմնական նաւահանգիստ, որմով ԽՍՀՄ կը տեղափոխուէին ապրանքներ։


== Բնակչութիւն ==
Բնակչութեան մեծ մասը կը կազմեն Շիա իսլամները։ Քաղաքին մէջ կը բնակէին նաեւ արաբներու եւ ափրիկացիներու փոքրամասնութիւններ։


== Աշխարհագրութիւն ==
Պուշեհրը կը գտնուի Իրանի հարաւ-արեւմուտքը, Պարսից ծոցի ափին։


== Տնտեսութիւն ==
Պուշեհրի մօտ կը կառուցուի հիւլէական Ելեկտրակայան։ Շինարարութիւնը սկսեր է գերմանացի քոնցեռնը (Kraftwerk Union) եւ դադրած է 1980ին։ 1992ին Ռուսաստանի եւ Իրանի միջեւ կը կնքուի միջկառավարական համաձայնագիր։ 1998ին ՀՖԲ վերսկսաւ շինարարութիւնը, սակայն Իրանի առաջադրած պայմաններու պատճառով շինարարութիւնը ձգձքուեցաւ։


== Գրականութիւն ==
Պրոքհաուսի եւ Եփրոնի հանրագիտական բառարան


== Արտաքին յղումներ ==
Bushehr Travel Guide
Bushehr, The Persian Gulf
20 Յուլիս

20 Յուլիս, տարուան 201-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 202-րդ) օրն է


== Դէպքեր ==


==== Յուլիս ====
2021․ Միլուոքի Պաքս ΝΒΑ ախոյեան կը պսակուի յաղթելով Սանս խումբին 105-98 արդիւնքով․ ախոյեանութեան ամենաթանգաին մարզիկը Եանիս Անթեթոքունպօն կը հանդիսանայ


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==


== Տօներ ==
Աշխապատ

Աշխապատ (նաեւ՝ Աշկապաթ) (թուրքմն.՝ Aşgabat), Թուրքմենիստանի մայրաքաղաքն է， որ կը գտնուի Ահալի վիլայէթին մէջ։ 2011-ի տուեալներով՝ Աշխապատի մէջ կը բնակին Թուրքմենիստանի բնակչութեան 12.7 %-ը։ Քաղաքը հիմնադրուած է 1881 թուականին։ Ան սահմանակից է Իրանին, եւ կը գտնուի անկէ 25 ք.մ. հեռաւորութեան վրայ։ Բնակչութիւնը՝ 828 100 մարդ (2019)։


== Բնակչութիւն ==
Պետրոս Ատրունի

Պետրոս Ատրունի (1883- 1944), հայ կրթական գործիչ, թուաբանագէտ, դաստիարակ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Կ. Պոլիս:Կրթութիւնը ստացած է Պէրպէրեան վարժարան, աւարտած է 1900-ին, ուսանած է Պոլսոյ համալսարանի թուաբանութեան բաժինը։ Երկար տարիներ դասաւանդած է հայ և օտար վարժարաննեու մէջ: 1928-33 եղած է Կեդրոնական վարժարանի տնօրէն։ Հեղինակն է թուաբանական շարք մը դասագիրքերու, ինչպէս՝ «Ամբողջական դասընթացք թուաբանութեան», «Մանկական ընթացք» Ա և Բ տարի (1912), «Տարրական դասընթացք» Ա և Բ տարի (1912), «Թուաբանութեան տարրական և միջին դասընթաց» (1921), «Բարձրագոյն դասընթաց» (1921) գիրքերը։


== Ատրունի եւ Հ.Մ.Ը.Մ. ==
Պետրոս Ատրունի հեղինակն է Հ.Մ.Ը.Մ.ի նշանաբանին՝ «Բարձրացի՛ր-բարձրացո՛ւր»ին: Այս նշանաբանին մասին Չիթունի կը գրէ. «... եւ աւելի գեղեցիկ նշանակ մը ու նշանաբան մը չէր կրնար դնել Հ.Մ.Ը.Միութիւնը, իր սկաուտի դրօշակին ու գօտիին վրայ: Կլոր շրջանակի մը մէջ, սլացիկ, ալեփարթամ, բայց միշտ առոյգ բարձրութիւն, Արարատ լեռը, արեւու շողերով օծուն, ահա նշանակը, հարազատ հայեցի ու տիեզերական: Արարատին վրայ ծիածանուած է երկու բառ.- Բարձրացի՛ր-բարձրացո՛ւր,- երկու բառ, այո՛, բայց ոսկի երկու կանոն. ե՛ւ  անհատի, ե՛ւ ազգի, ե՛ւ մարդկութեան ուղղուած երկու վսեմ քարոզ, հանգանակ կամ կրօնք մը.- Բարձրացի՛ր-բարձրացո՛ւր»:


== Աղբիւրներ ==
1-Գառնիկ Ստեփանյան (1973)։ Կենսագրական բառարան, հատոր Ա։ Երևան: «Հայաստան»։ էջ 137
2-Յուշամատեան Հ.Մ.Ը.Մ.-ի (1958)
Չերկասի

Չերկասի (ուքր.՝ Черкаси), կենտրոնական քաղաք Ուքրանիաի մէջ։ Չերկասիի մարզի վարչական կենտրոնն է։ Քաղաքը կը գտնուի մայրաքաղաք Կիեւէն 200 կմ հեռավորութեան վրայ։
Վայոլա Տէյվիս

Վայոլա Տէյվիս (11 Օգոստոս 1965(1965-08-11), St. Matthews, Հարավային Կարոլինա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ, Ամերիկացի բեմադրիչ ու արտադրիչ մըն է, ինչպէս նաեւ բեմի, ֆիլմի եւ հեռուստաշարներու դերասանուհի: Juilliard School ուսումնարանը աւարտելէ ետք 1993-ին, Տէյվիս սկսաւ իր դերասանական ասպարեզը բեմի թատերական ներկայացումներու միջոցաւ եւ ստացաւ Obie Award մրցանակ մը 1999-ին իր Ռուպի Մքոլըմ դերին համար Everybody's Ruby թատրեական ներկայացման մէջ։ Ան ստանցնած է երկրորդական կամ փոքր դերեր տարբեր տեսակի ֆիլմերու եւ հեռուստաշարներու մէջ ուշ 1990ականներու եւ վաղ 2000ականներուն ընթացքին, որոնցմէ եղած են ֆիլմեր Kate & Leopold (2001) եւ Far from Heaven (2002), ինչպէս նաեւ Law & Order: Special Victims Unit հեռուստաշարը: 2001-ին ան ստացաւ Tony Award for Best Featured Actress in a Play մրցանակը իր Թոնյա դերին համար King Hedley II արտադրութեան համար:
Տէյվիսի առաջին գլխաւոր ֆիլմի դերը դարձաւ Doubt ֆիլմը 2008-ին, ինչ որ իրեն արժանացուց կարգ մը մրցանակային պաշտօնակարգումներու, ինչպէս Golden Globe մը, SAG մը, եւ Academy Award for Best Supporting Actress մը: Ան ալ աւելի յաջողութիւն գտաւ2010-ին, երբ աս արժանացաւ Tony Award for Best Actress in a Play մրցանակը իր Ռոզ Մաքսըն դերին համար Fences թատրեական ներկայացման համար: Իր սպասարկողի դերին համար տրամա կատակերգական The Help (2011) ֆիլմին մէջ՝ արժանացաւ տարբեր պաշտօնակարգումներու, ինչպէս Golden Globe, BAFTA, եւ Academy Award for Best Actress, ինչպէս նաեւ ստացաւ SAG Award մրցանակ մը:
2014էն ետք, Տէյվիս ստանցնած է փաստաբան Անալիս Քիթինկի դերը ABC կայանի տրամա How to Get Away with Murder հեռուստաշարին մէջ, եւ 2015-ին եղաւ առաջին սեւամորթ կինը, որ ստացաւ Primetime Emmy Award for Outstanding Lead Actress in a Drama Series մրցանակը: Այդ դերը նաեւ իրեն արժանացուց երկու հատ SAG մրցանակներ 2015-ին եւ 2016-ին: 2012-ին, Time պարբերաթերթին կողմէ դրուած էր աշխարհի 100 ամէնէն ազդեցիկ մարդկանց ցանկին վրայ: Տէյվիս եւ իր ամուսինը, Ճուլիըս Թէնըն, հիմնադիրներն են ֆիլմի արտադրութեան JuVee Productions ընկերութեան: Տէյվիս այդ ընֆերութեան արտադրութիւններէն հետեւեալին մէջ եղած է՝ Lila & Eve (2015) եւ Custody (2016):
1973 թուական

1973 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 73րդ տարին է


== Դէպքեր ==
17 Նոյեմբեր․ Աթէնքի Ճարտարագիտական Համալսարանի շէնքին մէջ, կ՛առաջանայ ուսանողներու ապստամբութիւնը զինուորական համակարգին դէմ։ Անոր դաժան ճնշումը մեծ հիասթափութիւն կը պատճառէ եւ վարչակարգի ղեկավարութիւնը կը փոխուի։


== Ծնունդներ ==

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1973 ծնունդներ


==== Յունուար ====
31 Յունուար  Փորշա Տը Ռոսի Portie de Rssi ամերիկացի դերասան


==== Մարտ ====
26 Մարտ Թէոտոր Ռէյմընտ "Թ. Ռ." Նայթ Theodore Raymond "T. R." Knight ամերիկացի դերասան


==== Յունուար ====
14 Յունուար Արթուր Այվազեան ուքրաինացի հայազգի հրաձիգ


==== Յուլիս ====
15 Յուլիս Ճոն Տոլմայեան John Dolmayan ամերիկահայ թմբկահար
06 Յուլիս Կէորկի Քինքլաձէ გიორგი კინკლაძე խորհրդային եւ վրացի ֆութպոլիստ


==== Սեպտեմբեր ====
14 Սեպտեմբեր Էնտրու Լինգըն Andrew Lincoln անգլիացի դերասան


==== Անստոյգ օրով ====
Նուէր Սիլահլը հայ բանաստեղծ


== Մահեր ==

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1973 մահեր 


=== Յունուար ===
01 Յունուար Զարեւանդ (Զաւէն Նալպանդեան, ծն.1890) հայ քիմիագէտ, պատմագրող


=== Ապրիլ ===
7 Ապրիլ Յակոբ Առաքել Սիրունի (մ․1973), բանասէր, հրապարակագիր, գրող, մտաւորական
08 Ապրիլ Փապլօ Փիքասօ Pablo Picasso (ծն.1881) սպանացի նկարիչ
12 Ապրիլ Արշաւիր Շիրակեան (ծն.1900, Կ.Պոլիս)


=== Մայիս ===
21 Մայիս Յարութիւն Չաքմաքճեան (ծն.1879, Ատանա) հայ գրող


=== Սեպտեմբեր ===
02 Սեպտեմբեր Ճոն Ռոնալտ Ռուէլ Թոլքին J.R.R.Tolkien (ծն.1892) անգլիացի գրող
08 Սեպտեմբեր Ռաֆայէլ Իսրայէլեան (ծն.1908) հայ ճարտարապետ
23 Սեպտեմբեր Ալեքսանտր Նիլ Alexander Sutherland Neil (ծն.1883) պրիտանացի կրթութեան տեսաբան


=== Հոկտեմբեր ===
28 Հոկտեմբեր Միհրան Թովմաս Թումաճան (ծն.1890, Կիւրին) երաժիշտ, ազգագրագէտ


=== Նոյեմբեր ===
Ահարոն Ստեփանեան (ծն․1904), յօդուածագիր, գրաշարապետ եւ հրապարակագիր


=== Անստոյգ օրով ===
Սիրան Սեզա (Զարիֆեան, քոյրը՝ Մատթէոս Զարիֆեանի, ծն.1903, Կ.Պոլիս) արձակագիր, հրապարակախօս


== Արտաքին յղումներ ==
1973-ը Պատմութեան մէջ(անգլերէն)Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1973(անգլերէն)
1921 թուական

1921 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 21րդ տարին է


== Դէպքեր ==
18 Փետրուար․ Հայաստանի ժողովուրդը կ՛ ապստամբի եւ Երեւանի բանտերէն կ՛ազատէ հայ քաղաքական եւ մտաւորական դէմքեր
16 Մարտ․ Մոսկուայի մէջ, ռուսերն ու թուրքերը Հայաստանի հողերը իրարու մէջ կը բաժնուին․ Կարսն ու Սուրմալուն Թուրքիոյ կը յանձնուին, իսկ Շարուրն ու Նախիջեւանը՝ Ատրպէյճանին
2 Ապրիլ․ Երեւանի մէջ պոլշեւիկեան իշխանութիւնը կը վերահաստատուի


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1921 ծնունդներ

21 Փետրուար՝ Ճոն Ռաուլզ (անգլերէն՝ John Rawls, մ.2002), ամերիկացի քաղաքագէտ
12 Մայիս՝ Էտուարտ Միրզոյեան (մ.2012), երգահան
12 Օգոստոս՝ Գրիգոր Քէշիշեան (Աջապահեան, մ.1980), արձակագիր եւ թարգմանիչ
19 Սեպտեմբեր՝ Օգոստինոս Սեքուլեան (մ․1921), հոգեւորական, աստուածաբան, գրագէտ, տոմարաբան
Նոյեմբեր 1՝ Ուատիհ Էլ Սաֆի (մ.2013), լիբանանցի երգիչ եւ դերասան


==== Անստոյգ ամսաթիւով ====
Զաւէն Պիպեռեան (մ.1984), արձակագիր, հրապարակախօս


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1921 մահեր 

Յունուար 27՝ Գրիգոր Սայեան (ծն.մօտ՝ 1870, Կոստանդնուպոլիս), բժիշկ, ազգային եւ հասարակական գործիչ
Փետրուար 15՝ Նիքոլա Լանկէ (ռուս.՝ Николай Николаевич Ланге, ծն.1858), ռուս հոգեբան
Մարտ 15՝ Թալէաթ Մեհմեթ Փաշա (թրք.՝ Mehmed Talat Paşa, ծն.1874, Էտիրնէ, Օսմանեան Կայսրութիւն), թուրք պետական գործիչ
Օգոստոս 10՝ Տիգրան Եսայեան (ծն.1874), նկարիչ


==== Անստոյգ ամսաթիւով ====
Ինտրա (Տիրան Չրաքեան, ծն.1875), քանդակագործ
Համազասպ Սրուանձտեան (ծն.1873), քաղաքական գործիչ
Ահարոնեան

Ահարոնեան, հայկական մականուն։


== Մականունը կրողներ ==
Անի Արտաշէս Ահարոնեան (1990), հաղորդավար։
Աշոտ Սիրաս Ահարոնեան (1971), ՀՀ իրաւապահ մարմիններու գործիչ։
Աւետիս Առաքել Ահարոնեան (1866-1948), հասարակական–քաղաքական գործիչ, արձակագիր։
Արմենակ Ահարոնեան (1889-1916), երգիչ, թենոր։
Գառնիկ Ռոպերթի Ահարոնեան (1972-1992), ազատամարտիկ։
Գէորգ Ահարոնեան (ծն. 1868), բանասէր։
Գերսամ Փանոս Ահարոնեան (1916-1981), հրապարակախօս, մանկավարժ, հասարակական գործիչ։
Գրիգոր Պետրոս Ահարոնեան (1896-1980), քանդակագործ։
Դաւիթ Ահարոնեան
Դաւիթ Էդուարտի Ահարոնեան (1972-1993), ազատամարտիկ, տանկիստ։
Դաւիթ Ռոպերթի Ահարոնեան (1971-1994), ազատամարտիկ։
Լարա Ահարոնեան (1972), մարդու իրաւունքներու քանատահայ պաշտպան:
Լեւոն Ահարոնեան (1930), ազգային գործիչ, գործարար:
Յովհաննէս Ահարոնեան (1885-1921), դերասան։
Հրանդ Սարգիս Ահարոնեան (1952-1994), ազատամարտիկ։
Մարիցա Խաչեր Ահարոնեան (1896-1979), լրագրող։
Մարթին Վարդգէս Ահարոնեան (1954), երգահան, կիթառահար, նկարիչ
Մհեր Եղիշէ Ահարոնեան (1960-1994), ազատամարտիկ։
Նաիրա Սերէօժա Ահարոնեան (ծն. 1969), նկարչուհի։
Ռուբէն Միքայէլ Ահարոնեան (ծն. 1947), ջութակահար։
Վահէ Գրիգոր Ահարոնեան (1933-1994), դաշնակահար։
Վաչիկ Միքայէլի Ահարոնեան (1967-1994), ազատամարտիկ։
Վարդգէս Աւետիս Ահարոնեան (1888-1965), հասարակական գործիչ, իրաւաբան, գրող, գրականագէտ, մանկավարժ:
Փարաւոն Ահարոնեան, թղթակից։
Համազգայինի «Վահէ Սէթեան» հրատարակչատուն

Համազգայինի «Վահէ Սէթեան» հրատարակչատուն, գրատարած։
1931-ին Ճեմարանի մէջ կը բացուի Համազգային Հայ Կրթական եւ Մշակութային Միութեան տպարանը եւ միեւնոյն տարին կը սկսի գործել։ Առաջին հրատարակութիւնը կ’ըլլայ Ճեմարանի ծրագիր-կանոնագիրը։ Համազգայինի հիմնադիրներէն Նիկոլ Աղբալեան Ճեմարանի նիւթական դժուարութիւններուն դիմաց, եւ շարունակելու համար տպարանին գործունէութիւնը իր սեփականութիւնը կը դարձնէ կառոյցը, որ կը կոչուի «Յոյս»։ 1944-ին լոյս կը տեսնէ Ճեմարանի Շրջանաւարտից Միութեան «Ակօս» հանդէսը, իսկ 1946-ին սկիզբ կ’առնէ Լեւոն Շանթի ամբողջական երկերու հրատարակութեան աշխատանքները։ 1947-ին, Նիկոլ Աղբալեանի մահով եւ անոր կտակով՝ տպարանը կը դառնայ Համազգայինի սեփականութիւնը եւ «Համազգայինի Տպարան»։ 1948-ին, Համազգայինի Կեդրոնական Վարչութեան անդամ Գասպար Իփէկեան իր գրասենեակը կը հաստատէ տպարանի կողքին եւ Համազգայինի գործավար-քարտուղարի իր պաշտօնով կը սկսի գրախանութի եւ գրատարածի աշխատանքները կազմակերպել։ Նոյն տարին կը սկսի ընթերցանութեան գիրքերու, մանկապատանեկան գրականութեան, ինչպէս նաեւ կուսակցական, գաղափարական, յուշագրական եւ այլ գործերու հրատարակութեան աշխատանքները։ 1965-ին տպարանը Վահէ Սէթեանի անձնական ներդրումով կ՛օժտուի արդիական կազմածներով։ Սէթեան Համազգայինի անուան ներքեւ կը ստանձնէ տպարանին յանձանձումը եւ ժամանակահատուածէ մը ետք տպարանը կը յանձնուի Համազգայինին եւ կ’որոշուի անուանել Համազգայինի Վահէ Սէթեան տպարան։ 1965-ին Երուանդ Մոնոֆարեան կը նշանակուի տպարանի տնօրէն, իսկ 1975-ի Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին պատճառով, տպարանը 1989-ին կը փոխադրուի Պուրճ Համուտի «Շաղզոյեան» Կեդրոն։ 1998-ին Յակոբ Հաւաթեան կը նշանակուի Համազգայինի տպարան-հրատարակչականի վարիչ տնօրէն։ Համազգայինի Կեդրոնական Վարչութեան կողմէ յառաջացած խնամակալ մարմին մը մօտէն կը հետեւի հրատարակչական գործի ընդհանուր ընթացքին։ 2003-ին Ֆրանսայի «Էմփրիմար» տպարանի կազմածները կ’ապահովուին եւ կառոյցը նորոգութեան կ’ենթարկուի։ Գրատարածը կը գործակցի տարբեր գաղութներու հետ եւ տարեկան դրութեամբ կը կազմակերպէ միջդպրոցական բնոյթի նախաձեռնութիւններ։


== Աղբիւրներ ==
Համազգային Հայ Կրթական եւ Մշակութային Միութեան պաշտօնական կայքէջ