armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Վրաստանի Պուրսա

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Պուրսա
Վրաստանի Պուրսա, պուրսա Թիֆլիսի մէջ, Վրաստան: Ստեղծուած է ԱՄՆ միջազգային զարգացման գործակալութեան (USAID) օգնութեամբ եւ բացուած է 1999 թուականին։ Սկսած է իրականացնել պարբերական ելեկդրոնային առեւտուր՝ սկսած Մարտ 2000 թուականէն։ Պուրսայի մէջ կը կատարուի բաժնետոմսերու եւ պետական պարտատոմսերու առքուվաճառք։
1 Փետրուար 2011-էն սկսեալ տուեալներուն համաձայն, Պուրսան ունէր 138 ընկերութեան բաժնետոմսերու լիսթինգ։ Պուրսայի բաժնետոմսերու շուկայի հանրագումարային հիմնարկը, 2010 թուականի տուեալներուն համաձայն, կազմած է 1,1 միլիար տոլար:
Պուրսայի միջին օրական շրջանառութիւնը կը կազմէ 9949 տոլար:


== Արտաքին յղումներ ==
Պուրսայի պաշտօնական կայք
Անցողական հիւանդութիւններ

Անցողական հիւանդութիւններ, հիւանդութիւններ, որոնք անցողակի եւ արագ բուժումներ ունին:
Այդ հիւանդութիւններէն են՝
1.- Գլխացաւը.- Պատճառը կրնայ ըլլալ պրկուածութիւնը կամ անգարը (Միկրեն): Գլխացաւը նաեւ առկայ է հարբուխի` կրիփի եւ այլ վարակումներու ընթացքին:
2.- Խոռոչատապը.- Երբ քթային անցքի զանազան խոռոչները կը բորբոքին: Երբ կրիփ կ՛ըլլանք, անոնք կրնան բորբոքիլ եւ կը զգանք ճնշուած ցաւ մեր դէմքին վրայ:
3.- Չոր կոկորդը կամ կոկորդի ցաւը.- Գլխաւոր  պատճառը ժահրային վարակումն է, յաճախ մարմինը կը բուժէ զայն, առանց հակամարմիններու օգտագործութեան:
4.- Հազը.- Հազի պատճառը յաճախ զանազան ժահրերու կամ մանրէներու արդիւնք կրնայ ըլլալ, երբ առկայ է հարբուխը:
5.- Պնդութիւնը կամ փորկապութիւն.- Յաճախ պատճառը կ՛ըլլալ մեր սնունդի տեսակը` իբրեւ արդիւնք հեղուկներու նուազ օգտագործումին:
6.- Փորհարութիւնը եւ փսխունքը.- Պատճառները կրնան ըլլալ զանազան ժահրերու վարակումները:
7.- Լեարդաբորբի Ա. ժահրի (Հեփաթիթ Ա) վարակումը.-  Ուր կը տեսնենք 15-21 օրեր, երբ մարմինը իր բնական պայմաններով կը պայքարի չէզոքացնելու համար ժահրը:


== Մարդու մարմնի դիմադրողական համակարգը ==
ա.- Բնածին դիմադրողականութիւն.- Ասիկա առաջին կարգի պայքարող համակարգն է, ուր կայ մաշկն ու զանազան լորձնաթաղանթները, որոնք կը պատեն զանազան օրկանները:
բ.- Յարմարած դիմադրողականութիւն.- Ունի երկու կարեւոր բջիջներ` «Պի» եւ «Թի»: «Պի» բջիջները կը պատրաստեն հակամարմինները, իսկ «Թի» բջիջները կը փճացնեն ժահրերը եւ կ'արտադրեն «Ինթըրֆերոն»-ը, որ կը կասեցնէ ժահրի բազմանալը:


== Աղբիւր ==
ԶԳՈՅՇ Առողջապահական-նախազգուշական պարբերաթերթ,
Գ. ՏԱՐԻ, ԹԻՒ 1, 2017
Կիւլիստանեան (բժիշկ)

Կիւլիստանեան, հայ բժիշկ։


== Կենսագրուիւն ==
Եղած է բժիշկ Մելքոն Կիււլիստանեանի ազգականը։ Կրթութեամբ եւ մասնագիտութեամբ եղած է ատամնաբոյժ։ Ապրած է Կոս­տանդ­նու­պոլ­իս եւ աշխատած՝ որպէս ատամնաբոյժ։ 
1915 թուականի Ապրիլի 11-ին (24), ի թիւս բազմաթիւ ակնառու հայ մտաւորականներու (Ազգային դպրոցի տնօրէն՝ Մարզպետունի, դեղագործ Յա­կոբ Թեր­զեան, բժիշկ Միսաք Ճեւեհիրճեան), ձերբակալուած եւ բանտարկուած է Կ. Պոլսոյ կեդրոնական բանտին մէջ, ապա՝ աքսորուած է Չանղըրը։ Անունը փորագրուած է Չանղըրըի բանտին մէջ հաւաքուած համրիչի՝ 99 հատիկներէն մէկուն վրայ։ Վերապրած է եւ որպէս ատամնաբոյժ աշխատել։


== Գրականութիւն ==
Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ., Հայ գողգոթան, Վիեննա, 1922։
Մազմանեան Վրոյր, Յուշեր Եւ Վկայութիւններ, Անթիլիաս, 1991, 345 էջ
Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ., Հայ գողգոթան, Երեւան, 1991։
Աւագեան Կարինէ, «Չան­ղը­րըի 1915 թ. Ապ­րի­լի 11, Յի­շա­տակ»… Թանգարանային ցուցանմոյշը, «Հան­դէս Ամ­սօ­րե­այ», 2008, հ. 1-12։
Իսկահատեան Յարութիւն, Վկայարան Հայկական Ցեղասպանութեան, Գիրք Բ., Պէյրութ, 2011, 352 էջ։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Արտեմ Փաթափութեան

Արտեմ Փաթափութեան (2 Հոկտեմբեր 1967(1967-10-02), Պէյրութ, Լիբանան), ամերիկահայ գիտնական։ Հոկտեմբեր 2021ին արժանացած է Նոպէլեան մրցանակին բժշկութեան բնագաւառին մէջ։  


== Կենսագրութիւն եւ ուսում ==
Արտեմ Փաթափութեան զաւակն է գրագէտ, հաճընցի արմատներով Սարգիս Վահագնին եւ դաստիարակ, տնօրէնուհի Հայկուհի Աճէմեան-Փաթափութեանին:  
Լիբանանի քաղաքացիական կռիւներուն պատճառով, ընտանիքին հետ փոխադրուած է Լոս Անճելըս, ուր իր պսակաւորի աստիճանը ստացած է Գալիֆորնիոյ համալսարանի Լոս Անճելըսի մասնաճիւղէն (Եու. Սի. Էլ. Էյ.), 1990ին, իսկ կենսաբանութեան դոկտորականը՝ հռչակաւոր ՔԱԼԹԷՔ համալսարանէն, 1996-ին: 2000 թուականէն կ՚աշխատի Սքրիբս (SCRIPPS) գիտական մեծ հաստատութեան մէջ իբրեւ հետազօտող եւ ջղագիտութեան բաժանմունքի դասախօս։ Ամուսնացած է եւ ունի մանչ զաւակ մը:  
2 Յունիս 2017, Արտեմ Փաթափութեան ընտրուած է Միացեալ Նահանգներու հեղինակաւոր Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիայի անդամ, իր հետազօտութեանց մէջ շօշափելի եւ շարունակական իրագործումներուն շնորհիւ։ Ակադեմիայի 84 նոր անդամներէն մէկը հանդիսացած է։ 


== Պարգեւատրումներ ==
Յունիս 2020-ին, Արտեմ Փաթափութեան պարգեւատրուած է Նորվեկիոյ Գիտութիւններու Ակադեմիայի «ՔԱՎԼԻ» մրցանակով՝ յայտնաբերած ըլլալով ճնշման նկատմամբ զգայուն սպիտակուցներ (protein)` PIEZO1 եւ PIEZO2, որոնք հնարաւորութիւն կու տան շօշափելու զգացում ունենալու եւ հիմք հանդիսանալու բազմաթիւ այլ հիւսոււածքներու եւ բջիջներու տեսակներու գործառոյթներուն։ Թէեւ այսօր ամէնէն ազդեցիկ կիրառումները կը վերաբերին մարդու առողջութեան, Ա. Փաթափութեանի յայտնաբերած սպիտակուցները գոյութիւն ունին անասնական թագաւորութեան ամբողջ տարածքին եւ անհրաժեշտութիւն են բոլոր կաթնասուններու (mammals) ճնշման զգայնութեան համար:4 Հոկտեմբեր, 2021-ին, Փաթափութեան արժանացած է Նոպէլեան մրցանակի բնախօսութեան եւ բժշկութեան բնագաւառին մէջ, Տէյվիտ Ճուլիըսի հետ՝ ջերմաստիճանի եւ հպման ընկալիչներու յայտնաբերման համար: Այդ բարձրագոյն գիտական պարգեւին արժանացած առաջին հայն է։
15 Յունիս 2022-ին, Երեւանի Օփերայի համալիրէն ներս, Յովհաննէս Յովհաննիսեան Արտեմ Փաթափութեանին շնորհած է պատուակալ փրոֆեսէօրի կոչում։


== Աղբիւրներ ==
Փաթափութեան Հեղինակաւոր ՔԱՎԼԻԻ Մրցանակի 2020-ի Դափնեկիր Մասիս Շաբաթերթ
Փաթափութեան Հեղինակաւոր ՔԱՎԼԻԻ Մրցանակի 2020-ի Դափնեկիր
Գիրքի Եւ Հեղինակային Իրաւունքի Միջազգային Օր

Գիրքի եւ հեղինակային իրաւունքի միջազգային օր (ՄԱԿ-ի լեզուներով. անգլ.՝ World Book and Copyright Day, սպ.՝ Día Mundial del Libro y del Derecho de Autor, չին.՝ 世界图书与版权日, ռուս.՝ Всемирный день книг и авторского права, ֆր.՝ Journée mondiale du livre et du droit d'auteur), 1995-ին Փարիզի մէջ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի գլխաւոր խորհրդաժողովը 23 Ապրիլին հռչակեց գիրքի եւ հեղինակային իրաւունքի համաշխարհային օր (բանաձեւ № 3.18)։
Որոշումը ընդունուած է կրթութեան, մշակութային աւանդոյթներու զարգացման համար, հաշուի առնելով, որ գիրքը գիտելիքի ամենաշատ օգտագործուող, ամենավստահելի տարածման միջոցն է։ Բանաձեւին մէջ նշուած է այդ օրը գիրքի ցուցահանդէսներու եւ տօնաւաճառներու կազմակերպման արդիւնաւէտութիւնը։
Որոշումը կայացնելու ժամանակ հաշուի կ՚առնուի, որոշ երկիրներ այդ օրը արդէն կը տօնէին «Գիրքի օր»։ Մասնաւորապէս Սպանիոյ թագաւոր Ալֆոնս Ը.ը 1926-ին հրաման ստորագրած էր, ըստ որու, քանի որ 23 Ապրիլը Միկէլ տէ Սերվանտեսի մահուան օրն է, այն յայտարարած «Սպանական գիրքի օր»։ Այս տարի նոյն օրը Պարսելոնայի մէջ բացուեցաւ գիրքի խոշոր տօնավաճառ։ Նոյն տեղը 1931-էն աւանդոյթ դարձաւ այդ օրը գիրք գնողներուն վարդ նուիրել։ Նոյն աւանդոյթը 2002-էն կը գործէ նաեւ Մոսկուայի մէջ։


== 23 Ապրիլը գրականութեան մէջ ==


=== 23 Ապրիլին ծնած են ===
Հալտոր Լաքսնես (1902)
Մորիս Տրյուոն (1918)
Մանուէլ Վալեխոյ (1923)


=== 23 Ապրիլին մահացած են ===
Ուիլիամ Շեյքսփիր (1616)
Կարսիլասօ տէ լա Վեկան (1616)
Միկէլ տէ Սերվանտես (1616)
Ժոզէֆ Փլա (1981)


== Հայաստանի մէջ ==
Գիրքի եւ հեղինակային իրաւունքի համաշխարհային օրը կը նշուի աշխարհի աւելի քան 100 երկիրի մէջ, անոնցմէ՝ Հայաստան։
19 Փետրուարը՝ Յովհաննէս Թումանեանի ծննդեան օրը, 2008-էն սկսած Հայաստանի մէջ կը նշուի իբրեւ Գիրք նուիրելու օր։


== Արտաքին յղումներ ==
Գիրքի եւ հեղինակային իրաւունքի միջազգային օրուան մասին Դ Համերշելտի գրադարանի կայքին մէջ
2007-ին ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի գլխաւոր քարտուղարի կոչը
Ներազդակներ (Հորմոններ)

Հորմոնները (հին յուն․՝ ὁρμή, ազդակ բառէն) կարգաւորիչ կենսաքիմիական բաղադրութիւններու տեսակներ են, որոնք կ'արտադրուին իւրայատուկ բջիջներու, գեղձերու եւ/կամ հիւսուածքներու կողմէ, որոնք կը կազմեն օրկանիզմի ներզատական համակարգը։ Համադրումէն ետք այս նիւթերը կը ներզատուին արեան մէջ եւ կը տարածուին ամբողջ օրկանիզմին, յառաջացնելով շարք մը բնախօսական եւ վարքային փոփոխութիւններ (մարսողութիւն, նիւթափոխանակութիւն, աճ, բազմացում, տրամադրութեան փոփոխութիւն եւ այլն)։  
Հորմոնի միայն շատ չնչին քանակ անհրաժեշտ է բջիջի նիւթափոխանակութեան փոփոխութեան համար։ Ըստ էութեան, հորմոնները քիմիական ազդանիւթեր են, որոնք ազդակը մէկ բջիջէն կը տեղափոխեն դէպի միւսը։
Աբրահամ Այվազեան

Այվազեան Աբրահամ (1846, Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 5 Սեպտեմբեր 1909(1909-09-05), Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն), հայ բանասէր, բանաստեղծ, հմուտ կենսագիր։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Պոլսոյ, աշակերտած է Գումգաբուի մայր վարժարանին, 1865-ին անցած է Խարբերդ եւ այնտեղ 19 տարի պաշտօնավարած է որպէս ուսուցիչ։
Իր եղբօր՝ Գէորգ Այվազեանի հետ 1869-ին հիմնել է «Մամուլ» երգիծաթերթը։ «Մամուլ» պարբերականին մէջ եւ այլ թերթերուն մէջ տպած է յօդուածներ, ակնարկներ։ «Բիւզանդիոն» թերթին մէջ տպած է շարք մը նշանաւոր հայերու կենսագրութիւններ։ 1860-ականներուն լոյս ընծայած է բանաստեղծութիւններու եւ այլ բնոյթի մի քանի գրքոյկներ, ինչպէս «Արտասուք Հայ մանկան», «Ի Մահ Մամիկոնեան Վարդանայ Հայ Դիւցազնին» (1862), «Առաջին Մրմունջք» (1864), «Անակրեոնեան Նուագք» (1865) եւ այլն։
Ճամբորդած է բազմաթիւ հայաբնակ քաղաքներ եւ իր գործերուն համար նիւթեր հաւաքած, այս առթիւ ահա իր խօսքերը. 

Առաւել ուշագրաւ է անոր «Շար Հայ Կենսագրութեանց» (1893) եռահատոր աշխատութիւնը, որ կը պարունակէ 18-19-րդ դարերու մշակութային գործիչներու կենսագրութիւնները։ Հակառակ համիտեան գրաքննական խստութիւններուն, այդ հատորին մէջ տեղ գտած են նաեւ Խաչատուր Աբովեանն ու Միքայէլ Նալբանդեանը, գրաքննական նկատառումներով առաջինը ներկայացուած է, որպէս՝ Քանաքեռցի Խաչատուր, Նալբանդեանը որպէս՝ Միքայէլ Պայտարեան։
Այվազեան մահացած է 1909-ին, Պոլսոյ։


== Աղբիւր ==
Բառարան Հայ Կենսագրութեանց, Հայկ ՏԷր-Աստուածատուրեանց, Ա. հատոր, Թիֆլիս 1904, էջ 93:
Հայ Հանրագիտակ, Հ․ Մկրտիչ Վարդ․ Պոտուրեան, Ա․ հատոր, 1938 Պուքրէշ, էջ 143։
Ամենուն Տարեցոյց, Թէոդիկ, 1910, էջ 242։
Ս. Ղազար կղզի

Ս. Ղազար կղզի (իտալ.՝ San Lazzaro degli Armeni, անգլերէն՝ Saint Lazarus Island), փոքր կղզի Վենետիկի ծոցին մերձաւոր ջուրերուն վրայ, հիւսիսային Իտալիա, Լիտօ կղզիէն դէպի արեւմուտք։ Կը պատկանի Մխիթարեան միաբանութեան, այդ միաբանութեան մայրավանքն է։


== Ընդհանուր տեղեկութիւններ ==
Կղզեակին մեկուսացումը, որոշ հեռաւորութեան վրայ գտնուիլը Վենետիկ քաղաքը կազմող հիմնական կղզիներէն, զայն վերածած է նպաստաւոր վայրի մը, ուր կ'ապաքինէին  բորոտները։ Կղզին հիմնուած է տասներկուերորդ դարուն, ստանալով իր անունը՝ Ս.Ղազար, հովանաւոր Ս. բորոտավարակներու։ Կղզին լքուած է տասնվեցերորդ դարուն, իսկ 1717-ին Վենետիկի իշխող խորհուրդին կողմէն անիկա տրուած է խումբ մը հայ վարդապետներու։ Մխիթար Սեբաստացի եւ անոր տասնեօթ վարդապետները կառուցած են վանքը, վերականգնած հին եկեղեցին եւ ընդլայնած կղզին՝ իր ներկայ 30,000 քմ, շուրջ չորս անգամ աւելի իր նախնական տարածքէն։
Հիմնադիրներու եռանդին եւ բարեգործութեան շնորհիւ, արեւելագիտական ուսումնասիրութիւններու համար, կը հիմնեն Մխիթարեան Կարգը։ Միաբանութիւնը կը հրատարակէ պատմական, բանասիրական եւ գրականագիտական գործեր եւ անոնց վերաբերող նիւթեր, որոնք յայտնի էին ինչպէս իրենց գիտական մակարդակով եւ ճշգրտութեամբ, այնպէս եւ բազմալեզու հրատարակութիւններու գեղարուեստական արժէքով։ Տպագրատունը կը փակուի 1991-ին, սակայն ԺԸ. դարու տպագրական մեքենան հիմա ալ կարելի է տեսնել։ Ս.Ղազար կղզիին եկեղեցւոյ պահոցներուն մէջ կայ շուրջ 150,000 գիրք, ինչպէս նաեւ 4,000 աւելի հայկական ձեռագիրներ, վարդապետներու կողմէն հաւաքուած եւ նուէր ստացած Արաբական, հնդկական եւ Եգիպտական արուեստի փաստաթուղթերով հարուստ թանգարան մը։
Եկեղեցին եւ իր պարտէզները, որոնք յայտնի են իրենց սիրամարգերով, կարելի է հասնիլ վափորեթոյով (#20 Ս. Զաքարիայէն, Սան Մարքօ հրապարակի մօտ)։ Զբօսաշրջիկներու խումբերը կրնան յատուկ այց խնդրել համապատասխան ժամանակացոյցով։ Հոգեւորականները կ'ուղեկցին այցելուներուն քանի մը լեզուներով կը ներկայացնեն  կղզիին պատմութիւնը։ Ս. Ղազար կղզին՝ գիտնականներու եւ ուսանողներու հիւրընկալելու երկարաժամկէտ աւանդոյթ մը ունի։ Կղզիին մէջ հիւրընկալուած է Լորտ Պայրընը, որ 1816-ին հայերէն կ'ուսումնասիրէր։ Լորտ Պայրընի հիւրընկալութիունը կը յիշատակուի մշտական ցուցադրութեամբ։


== Մշակութային ==
Յովհաննէս Շիրազը կղզիի մասին բանաստեղծութիւն մը ունի.


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Ս. Ղազար կղզիի վանքը (պատկերներով ակնարկ)
SlowTrav report on the island
Google Maps-ի արբանեակային նկարներ
Փօ Կազոլ

Փօ Կազոլ ի Սայեզ (սպ.՝ Pau Gasol i Sáez, ծնած՝ 6 Յուլիս 1980, Պարսելոնա (Սպանիա)), սպանացի արհեստավարժ պասքէթպոլիստ, որ ներկայիս կը խաղայ Պասքէթպոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Շիքակօ Պուլզ» ակումբէն` որպէս կեդրոնական եւ ծանր յարձակող։ Կազոլը մեծցած է Սպանիոյ մէջ՝ Մարիսա Սայեզի եւ Oկսդի Կազոլի ընտանիքին մէջ։ Ընտրուած է NBA-ի 2001 թուականի տրէֆթի առաջին ռաունտի 3-րդ ընտրութեամբ՝ «Աթլանթա Հոքս»ի կողմէն՝ աւելի ուշ տեղ գտնելով «Մեմֆիս Կրիզլիզի»ի մէջ, որու կազմին մէջ ճանաչուած է «Տարուայ նորեկ»։ Կրիզլիզի կազմէն ունի բազմաթիւ գրանցուած մրցանիշեր՝ խաղցած վայրկեաններու, անցուցած հանդիպումներու, նետման արդիւնաւէտութեան, տուգանային նետումներու, պլոքներու, միաւորներու եւ այլ ցուցանիշներու դասակարգւմներու մէջ։
2008 Փետրուարին կը փոխանակուի եւ կը տեղափոխուի «Լէյքըրզ»։ Փոխանակման մէջ ներառուած էր նաեւ իր կրտսեր եղբայրը` Մարք Կազոլը, որ մինչեւ այսօր կը խաղայ «Կրիզլիզի» ակումբէն։


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտօնական կայքէջ (անգլերէն) (կատալոներէն)(անգլերէն)
Թուիթըրի էջը (սպաներէն)/(անգլերէն)
Ֆէյսբուք-էջ (սպաներէն)/(անգլերէն)
NBA.com փրոֆիլ
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան Զինանշան

Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան զինանշանը կը ներկայացնէ աջ բռունցքով բռնուած կարմիր դրօշակ։


== Բովանդակութիւն ==
Դրօշակին վրայ կան բահ, փետուրէ գրիչ եւ դաշոյն։

Բռունցքը կը ներկայացնէ յարատեւ կռիւի կամքն ու կուռ կազմակերպութիւնը։ Կ'ըսուի, թէ այդ բռունցքը կը պատկանի Ռոստոմին, որ առաջին զինանշանը կազմելու ժամանակ բռնած է դրօշակը։
Բահը կը խորհրդանշէ աշխատանքը, կը ներկայացնէ հայ աշխատաւորութիւնը, որ կ'անդրադառնայ շահագործումին, կը գիտակցի արդարութեան գաղափարին եւ անձնուէր կազմակերպութեան ճամբով կը նետուի կռուի դաշտ։
Փետուրէ գրիչը կը խորհրդանշէ գիրն ու գրականութիւնը։ Ան կը ներկայացնէ հայ մտաւորականութիւնը, որ գիտակից իր դերին, իր կարողութիւնները կը նուիրէ ժողովուրդի ազատագրութեան պայքարին։
Դաշոյնը կը խորհրդանշէ զէնքը՝ առանց որուն չկայ կռիւ, ոչ ալ յաղթանակ։ Զէնքը, սակայն, առանց բարոյական եւ գաղափարական ամուր կեցուածքի չի հասնիր իր նպատակին եւ կրնայ շեղիլ յարատեւ կռիւի ուղիէն։ Հ.Յ.Դաշնակցութեան համար զէնքը միշտ մկրտուած է գաղափարով եւ ենթարկուած՝ կազմակերպութեան։


== Տե՛ս Նաեւ ==
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն
Օդակայան

Օդակայան, օդակայանի հիմնական մասը հսկայական թռիչքադաշտն է, ուրկէ կը մեկնին եւ վայրէջք կը կատարեն ինքնաթիռները։ Սովորաբար, օդակայանները կը շինուին քաղաքներէն բաւական հեռու, ուր ինքնաթիռներու աղմուկը չի խանգարեր քաղաքի բնականոն կեանքը, եւ չեն գրաւեր քաղաքներու կենսականօրէն անհրաժեշտ տարածքները։


=== Միջազգային օդակայանները ===
Անոնք կ'աշխատին օր ու գիշեր սպասարկելով ինքնաթիռներուն եւ ժամանող ու մեկնող ճամբորդներուն։ Աշխարհի մեծագոյն օդակայաններուն մէջ իւրաքանչիւր շաբթուան ընթացքին,  կ'անցնին աւելի քան կէս միլիոն ճամբորդներ։ Օդակայաններու մեծ մասին մէջ,  ստեղծուած են իրենց ուղերթին սպասող ճամբորդներւն  սպասարկման, գնումներու, պանքի ծառայութիւններէն օգտուելու, սնունդ առնելու եւ այլ հնարաւորութիւններ։ Շատերը, հանդերձուած են վիթխարի փոխադրիչներով, որոնք ուղեւորները կը փոխադրեն մէկ շէնքէն միւսը կամ անցագրային կէտ, ուր անոնք կ'ուղղուին դէպի ինքնաթիռ։ Պեթոնէ, ապակիէ ու մետաղէ կառուցուած շէնքը օդակայանի կայարանաշէնքն է։ Աշտարակը հրամաններ արձակելու գլխաւոր վայրն է՝ կարգավարական կէտը, ուր կարգավարը (դիսպետչեր) ձայնասփիւռով կապ կը հաստատէ օդանաւերուն հետ, ցուցումներ կու տայ,  թէ որ թռիչքի ուղիին մէջ, վայրէջք կը կատարեն կամ երբ թռիչքը կը սկսին, կը հաղորդէ եղանակի տեսութիւնը։ Ձայնասփիւռ խօսողը էկրաններու վրայ, կարգավարը շրջապատի օդային տարածութիւնը կը տեսնէ քանի մը քիլոմեթր շառաւիղով։ Անոր կ'օգնէ ղեկավարելու ինքնաթիռի վայրէջքը, եթէ օդաչուներուն կը խանգարէ խիտ մառախուղը կամ ամպամածութիւնը։ Թռիչքադաշտին մէջ,  գտնուող շարք մը խայտաբղետ տնակները, նոյնպէս ձայնասփիւռներ են,  որոնի ց ուղարկած ազդանշաններու օգնութեամբ օդաչուերը կը գտնեն դէպի օդակայան տանող երթուղին։ Կայարանաշէնքի առջեւի պեթոնածածկ ընդարձակ հրապարակին, կանգնած են ինքնաթիռները, որոնցմէ  մի քանիներու կողքին վառելիքով բեռնաւորուած վիթխարի ինքնաշարժներ, որոնք ինքնաթիռը կը լիցքաւորեն վառելիքով։ Այլ ինքնաթիռներու մօտ, կանգնած են բեռնատար ինքնաշարժներ ու փոխակրիչներ, որոնց ժապաւէնով դէպի ինքնաթիռ կը սողան բեռները։ Ճաբորդները ինքնաթիռին կը մօտենան փոխադրող ինքնաշարժներով կամ անմիջապէս՝ կայարանաշէնքի յատուկ ելքերով։
Միջազգային օդանակայաններուն մէջ,  կ'աշխատին հազարաւր բանուորներ, որոնք զբաղուած են շէնքերը եւ շրջակայքը մաքրելով, ինքնաթիռները վառելանիւթով լիցքաւորելով եւ ճարտարագիտական օժանդակութիւն սպասարկելով, բեռներն ու ուղեբեռները բեռնաթափելով ու բարձելով, ինչպէս նաեւ՝ թռիչքի մեկնող Ճաբորդներու համար ուտելիք եւ անհրաժեշտ պարագաներ պատրաստելով։ Օդակայանի այլ ծառայողներ ուղեւորներուն կը սպասարկեն մինչեւ թռիչքը։ Օդակայանին մէջ,  կը գործեն յատուկ ծառայութիւններ՝ կարգավարական կէտը, ներգաղթի եւ անձնագրային հսկողութիւնը, մաքսատունը, բժշկական սպասարկումը։ Անվտանգութեան ծառայութիւնը կը զննէ ուղեւորները, կը ստուգէ ուղեբեռները կամ թմրանիւթեր յայտնաբերելու նպատակով։


== Հայաստանի Օդակայաններ ==
Հայաստանի մէջ կը գործեն Զուարթնոց, Էրեբունի, Շիրակ եւ այլ օդակայաններ։


== Միջազգային մեծ Օդակայաններ ==
Աշխարհի մէջ, ամենամեծը Սէուտական Արաբիոյ մէջ գտնուող «Քինկ Հալիդ» միջազգային օդակայանն է, որուն տարածքը՝ 225 քմ2 է։
Ամենամեծ թողունակութիւնը ունի  ԱՄՆ-ի «Չիքակօ» միջազգային օդակայանը, որ ամէն տարի  կը սպասարկէ աւելի քան 67 միլիոն ուղեւորի։
Տարածքներու պակասութեան պատճառով Հոնքոնկի միջազգային օդակայանը ստիպուած կառուցած են ծովէն նուաճուած հողատարածքի վրայ։
Փուէնսեթիա

Փուէնսեթիա (Euphorbia pulcherrima),  արեւադարձային թուփ մը։ Թուփէն գոյութիւն ունին մօտաւորապէս 100  տեսակներ: Իրենց բնական միջավայրին մէջ անոնք կրնան մինչեւ 3.5 մեթր աճիլ:


== Պատմութիւն ==
Բոյսը հարուստ պատմութիւն մը ունի: Մեքսիքայի բնիկ ալթեքները ծանօթ էին այս թուփին։ Թուփը անուանած էին «Քուէթլաքսոչիթլ», որ կը նշանակէ «մորթի ծաղիկ»: 
Ազթեքները այս բոյսը գործած են հագուստները ներկելու, կամ կրօնական արարողութիւններու ընթացքին, որովհետեւ անոնց համար կարմիր գոյնը մաքրութեան խորհրդանիշն էր:


== Անուան ծագում ==
Փուէնսեթիաները նախ հասած է Միացեալ Նահանգներ, 19-րդ դարուն: Անոնց անունը եկած է Միացեալ Նահանգներու Մեքսիքայի առաջին դեսպանին անունէն: Ճոէլ Ռոպըրթց Փուէնսեթ այս թուփին ծանօթացած է հարաւային Մեքսիքայի վայրի դաշտերուն մէջ, 1828-ին: Իր ազատ ժամերուն ան զբաղած է պարտիզպանութեամբ եւ բոյսերով: Ան այս թուփը հետը բերած է Հարաւային Քարոլայնա, երբ Միացեալ Նահանգներ վերադարձած է։


== Նկարագրութիւն ==

Անոր կարմիր բաժինները ծաղիկին թերթերը չեն, այլ` բոյսին տերեւները: Ծաղիկները թուփին կեդրոնը գտնուող փոքրիկ դեղին ծիլերն են, մինչ կարմիր տերեւները կրնան ըլլալ նաեւ` վարդագոյն, ճերմակ կամ դեղին: Փուէնսեթիաները, որոնք ճանչցուած են իբրեւ «ասիական ծաղիկը» կամ «մեքսիքական բոցէ տերեւը», կը ծաղկին դեկտեմբեր ամսուն, հետեաբար անոնք Կաղանդի ամէնէն յարմար բոյսերն են:


== Փուէնսեթիան եւ Կաղանդը ==
Ըստ մեկնաբանութեան մը, անիկա կը խորհրդանշէ Բեթղեհէմի աստղը, որ մոգերուն ցոյց տուաւ Յիսուս Մանուկին ծննդավայրը հասցնող ճամբան:
Իսկ մեքսիքական աւանդութիւն մը կը պատմէ, որ Փեփիթա անունով աղքատիկ փոքրիկ աղջիկ մը տխուր էր, որովհետեւ ան Յիսուս Մանուկին չէր կրնար նուէրներ տանիլ միւս փոքրիկներուն նման: Իմաստուն մը կը փորձէ զայն մխիթարել՝ ըսելով, թէ նոյնիսկ ամէնէն համեստ նուէրը, երբ սիրով կը տրուի, մեծ գնահատանք կը ստանայ: Հետեւաբար Փեփիթա կ՛երթայ ճամբուն եզերքը բուսած, ոչ շատ գեղեցիկ թուփէ մը տերեւներ քաղելու եւ այդ տերեւներու փունջը կը տանի Յիսուս Մանուկին նուիրելու: Իր փունջը զետեղելու ժամանակ հրաշք մը կը պատահի. պարզ, կանաչ տերեւները գեղեցիկ մութ կարմիր գոյն մը կը ստանան: Եւ այդ դէպքէն ի վեր բոլոր վայրի փուէնսեթիաները վառվռուն գոյներով կը ծածկուին Կաղանդի շրջանին: 
Անոնք կը դառնան «Լաս Ֆլորես տը լա նոչէ պուէնա»` «Սուրբ գիշերուան ծաղիկները»:
Փլասիտօ Տոմինկօ

Փլասիտօ Տոմինկօ (Սպաներէն՝ José Plácido Domingo Embil,  21 Յունուար 1941(1941-01-21)[…], Մատրիտ, Սպանիա), սպանացի օփերային (թենոր), երգիչ, դաշնակահար, ղեկավար։


== Կենսագրութիւն ==
Առ այսօր Փլասիտօ Տոմինկօն կատարած է 128 օփերային դեր իտալերէն, ֆրանսերէն, գերմաներէն, անգլերեն, Սպաներէն եւ ռուսերէն լեզուներով։ Իր առաւել յայտնի դերերէն են Օթելլօն ու Տոն Գարլոսը (Վերտիի համանուն օփերա), Ռատամեսը (Վերտիի «Աիտա» օփերա) Գավարատոսսին, տը Կրիեն եւ Ռիգ Ճոնսոնը  ինիի «Թոսքա», «Մանոն Լեսքօ» եւ «Աղջիկը Արեւմուտքէն» օփերաներ), Ֆաուսթը (Կունոյի «Ֆաուսթ» օփերա), Վերտերը (Մասնէի «Վերտեր» օփերա), տոն Խոզեն (Պիզէի «Կարմեն» օփերա), Սամսոնը (Սեն-Սանսի «Սամսոն եւ Տալիլա» օփերա), Լոհենկրինը Պարսիֆալը եւ Զիգմունտը (Ռիխարտ Վակների «Լոհենկրին», «Պարսիֆալ» եւ «Վալկիրիա» օփերաներ)։
Փլասիտօ Տոմինկօի երգացանկը ծաւալուն է՝ օփերաներ եւ երաժշտական-բեմական ստեղծագործութիւններ «միւզիքլներ», նեոփոլիթանական երգեր ու փոփ ստեղծագործութիւններ։ Տոմինկօն 16 տարեկանին գաղտնի կ'ամուսնանայ իր դաշնակահարուհի ընկերուհիին հետ, որը մէկ տարի յետոյ իրեն որդի կը պարգեւէ։ Երկու տարի յետոյ անոնք կը բաժանուին։
Փլասիտօն երգիչի առաջին քայլերը կատարած է պարիթոն ձայնով (արական ձայնի տեսակ թենորի եւ պասի միջեւ)։ Մեքսիքայի ազգային օփերա ընդունուած ժամանակ իրմէ կը խնդրեն թենորային արիաներ կատարել, եւ այս իր համար կը դառնայ բախտորոշ։ Փլասիտօ Տոմինկօն նաեւ դաշնակահար է եւ ղեկավար: Երաժշտանոցի մէջ  ուսանելու տարիներուն Փլասիտօն կը  հանդիպի  սոփրանօ Մարթա Օրնելասին։ Անոնք միասին հանդէս կու գան շուրջ երեք տարի։ Տօմինկոն 21 տարեկանին կ'ամուսնանայ երկրորդ անգամ եւ կ'ունենան երկու որդի։


== Կրեմմի մրցանակներ ==
1971 թուականին Ճ. Վերտիի «Աիտա»-ի համար՝ Մենակատար լաւագոյն օփերային ձայնագրութիւն
1983 թուականին Ճ. Վերտիի «Թրավիաթա»-ի համար՝ Մենակատար լաւագոյն օփերային ձայնագրութիւն
1974 թուականին Ժ. Փուչչենիի «Պոկեմա»-ի համար՝ Մենակատար լաւագոյն օփերային ձայնագրութիւն
1984 թուականին Ժ. Պիզէի «Գարմեն»-ի համար՝ Մենակատար լաւագոյն օփերային ձայնագրութիւն
1984 թուականին «Միշտ իմ սիրտի մէջ»-ի համար՝ Մենակատար լաւագոյն օփերային ձայնագրութիւն
1988 թուականին Ռ. Վեգների «Լոենգրին»-ի համար՝ Մենակատար լաւագոյն օփերային ձայնագրութիւն
1992 թուականին Ռ. Շթրաուսի «Կինը առանց ստուերի»-ի համար՝ Մենակատար լաւագոյն օփերային ձայնագրութիւն


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==
126 (թիւ)

126 (հարիւր քսանվեց)՝ զոյգ եռանիշ բնական թիւ մըն է 125-ի եւ 127-ի միջեւ


== Յատկութիւններ ==
 A003325  երկու խորանարդներու գումար է՝ 126=53+13
 A006561  126-ն են իննանկիւնիի անկիւնագիծները
միջուկային բնագիտութեան մէջ եօթներորդ մոգական թիւն է
126 Վեղետա աստեղնեակի կարգային թիւն է
Microsoft Windows-ի  Alt + 126 -ի գործադրումով կը ստացուի ~ նշանը
Տարուայ 126րդ օրն է Մայիս 6-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 5-ը)
Վարդան Աշգարեան

Հայր Վարդան Աշգարեան (26 Նոյեմբեր 1937, Հարպիէ (Անտիոք) - Վիեննա, 28 Յուլիս 2012), Մխիթարեան միաբանութեան անդամ, հայ կաթողիկէ համայնքի Պէյրութի պատրիարքական թեմի ընդհանուր փոխանորդ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1937-ին Անտիոքի Հարպիէի արուարձանը, մուսալեռցի ծնողներէ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Դամասկոսի Մէզզէի ֆրանսական վարժարանին եւ Այնճարի հայ քոյրերու դպրոցին մէջ։ Այնուհետեւ, 25 Յունիս 1950-ին անցնելով Վիեննայի Մխիթարեան ընծայարանը, կը բոլորէ իր երկրորդական ուսումը։ 13 Մարտ 1954-ին կ՚անդամակցի Մխիթարեան միաբանութեան:
Իմաստասիրական եւ աստուածաբանական բարձրագոյն ուսումը աւարտելէ ետք, արեւելեան լեզուներու եւ գրականութեան ճիւղերուն հետեւած է Վիեննայի պետական համալսարանին մէջ։ Մասնագիտացած է արդի գրականութեան մէջ։
Քահանայ օծուած է 22 Յունուար 1961-ին եւ մինչեւ 1964 վարած է Գահիրէի Հելիոպոլսոյ Մխիթարեան վարժարանի փոխտնօրէնի պաշտօնը։
1964-1987 եղած է Հազմիէի Մխիթարեան վարժարանի տնօրէնը եւ դասաւանդած՝ գրականութիւն եւ բարոյագիտութիւն բարձրագոյն դասարաններուն։ Պէյրութի Սէն Ժոզէֆ համալսարանի արեւելեան լեզուներու բաժնին մէջ դասախօս եղած է 1965-1975-ին։ 1982-ին եղած է Յովհաննէս-Պետրոս ԺԸ. Գասպարեան Պատրիարք-Կաթողիկոսի օգնական եպիսկոպոսը, իսկ 1999-էն՝ Տէր Ներսէս-Պետրոս ԺԹ. Կաթողիկոսի օգնականը:
2000-էն նախագահն էր հայ կաթողիկէ վարժարաններու տնօրէններուն, ինչպէս նաեւ գլխաւոր պատասխանատուն՝ հայ կաթողիկէ պատրիարքարանի դպրոցներուն։
Աշխատակցած է սփիւռքահայ բազմաթիւ թերթերու եւ գրած՝ կրօնա-բարոյական, գրական եւ բանաստեղծական տասնեակ գիրքեր։
20 Դեկտեմբեր 2011-ին, հայ կաթողիկէ միութեան «Արարատեան» սրահին մէջ մեծարանքի հանդիսութիւն կազմակերպուած է՝ նուիրուած Վարդան եպս. Աշգարեանի:
2011-ին հանգստեան կոչուելէ ետք, 2012 Յունուարին ան մեկնած է Վիեննա՝ Մխիթարեան միաբանութեան ուխտին մէջ շարունակելու իր ներանձնական կեանքը։
Մահացած է նոյն տարին ու թաղուած, ըստ կտակին, իր մօր շիրիմի կողքին՝ Այնճարի գերեզմանատան մէջ։


== Հրատարակած գիրքեր ==
Գրչանունը Վարդան Զօրենց եղած է, իսկ հրատարակած գիրքերն են՝

«Քնար մայրական»
«Հայրենաշունչ»
«Բուռ մը բանաստեղծ մտաւորականներ»
«Կեանքը երգ»
«Միայն մէկ ժամ»
«Հինը որ նոր պիտի ըլլայ»
«Կինը»
«Որովհետեւ տեղ չկար»
«Բռունցքի նման»
«Պահանջելու պէս խնդրանք իբրեւ»


== Մրցանակներ ==
Ստացած է Սաիտ Աքըլի մրցանակը՝ իր գիրքին արաբերէն թարգմանութեան առիթով։