armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Վրացական-ուքրանական Յարաբերութիւններ

Վրաց-ուքրանական յարաբերութիւններ, Ուքրանիոյ եւ Վրաստանի միջեւ երկկողմ յարաբերութիւններ միջազգային քաղաքականութեան, տնտեսութեան, կրթութեան, գիտութեան, մշակոյթի եւ այլ բնագաւառներու մէջ։
Վրաստանը ճանչցած է Ուքրանիոյ անկախութիւնը 12 Դեկտեմբեր 1991-ին, դիւանագիտական յարաբերութիւնները երկու երկրներուն միջեւ հաստատուած են 22 Յուլիս 1992-ին։ 5 Ապրիլ 1994-ին Թիֆլիսի մէջ, Ուքրանիա բացած է Վրաստանի ուքրանիոյ դեսպանատունը։ Ուքրանիոյ մէջ Վրաստանի դեսպանատունը բացուած է 19 Օգոստոս 1994-ին Կիեւի մէջ։


== Պատմութիւն ==


=== Ազատութեան համար պայքարի ժամանակաշրջան: 1917-1921 թուականներ ===
Չնայած պաշտօնական յարաբերութիւններու բացակայութեան՝ Ուքրանական պետութիւնը աշխոյժ յարաբերութիւններ կը պահպանէր Վրաստանի Ժողովրդապետական Հանրապետութեան հետ։ 4 Յուլիս 1918 թուականին Վրաստանի վարչապետ Նոէ Ժորդանիան նամակով դիմեց Ուքրանական պետութեան Արտաքին գործերու նախարար Տմիդրի Դորոշենկոյին՝ նշելով այնտեղ Վրաստանի Ժողովրդապետական Հանրապետութեան՝ Ուքրանիոյ լիազօր ներկայացուցիչներուն։ Վրաստանի դիւանագիտական ներկայացուցչութիւնը Քիեւի մէջ սկսած է աշխատիլ Սեպտեմբեր 1918-ի սկզբին։ Արդիւնքին մէջ, ուքրանացի պաշտօնատար անձինք վրացիներու հետ միասին Սեպտեմբեր-Դեկտեմբեր 1918- ընթացքին համատեղ կերպով վերամշակած են ուքրանա-վրացական միջպետական համաձայնագիրը՝ առեւտրա-տնտեսական եւ քաղաքական բնագաւառներու վերաբերեալ։
Վրաստանի մէջ Ուքրաինիոյ հիւպատոսութիւնը ստեղծուած է՝ համաձայն 5 Յուլիս 1918 թուականի ընդունուած «Ընդհանուր հիւպատոսութիւններու եւ արտասահմանի մէջ հիւպատոսական գործակալութիւններու ստեղծման մասին» օրէնքի։ Ուքրաինիոյ եւ Վրաստանի միջեւ դիւանագիտական յարաբերութիւններուն յետագայ զարգացման խանգարած է պոլշեւիկներու ընդվզումը՝ երկու երկրներուն դէմ։


== Արտաքին յղումներ ==
Ուքրանիոյ դեսպանատունը Վրաստանի մէջ Կաղապար:Ref-uk, (անգլերէն), Կաղապար:Ref-ka
Embasy of Georgia to Ukraine (անգլերէն), Կաղապար:Ref-ka
Ուքրանիա-Վրաստան Країни світу կայքին մէջ
Տիգրան Ժամկոչեան

Տիգրան Ժամկոչեան (Ծնած է 1940, Պէյրութ) Լիբանանահայ երգիչ


== Կենսագրութիւն ==
Տիգրան Ժամկոչեան ծնած է Պէյրութ, 1940-ին։ Պետական Երաժշտանոցը աւարտելէ ետք, մասնագիտանալու համար մեկնած է Իտալիա, ուր Վենետիկի Պետական Երաժշտանոցի Հինգ տարուան դասընթացքը աւարտած է երկու տարիէն, արժանանալով «Մաեստրօ» տիտղոսին, բարձրագոյն պատուով։ Վենետիկի Երաժշտանոցի պատմութեան մէջ առաջին աշակերտը եղած է, որ նման նուաճում մը կատարած է։ Տիգրան Ժամկոչեան իր առաջին երգահանդէսը տուած է Զուիցերիոյ մէջ 1962-ին։ Այնուհետեւ երգահանդէսները տուած է Իտալիոյ, Աւստրիոյ, Հոլանտայի, Թուրքիոյ, Հայաստանի եւ Լիբանանի մէջ։


== Գործունէութիւն ==
1964-ին մասնակցած է Վենետիկի օգոստոսեան միջազգային փառատօնին։ Մասնակցող 60 երգիչ-երգչուհիներու եօթը լաւագոյններէն մէկը հանդիսացած է եւ արժանացած է Իտալիոյ արտաքին գործոց նախարարութեան մրցանակին։
1965-ին Վենետիկի փառատօնին, Տիգրան Ճամկոչեան հանդէս եկած է Հայկական տարազով եւ մեծ հետաքրքրութիւն ստեղծած է ունկնդիրներու մէջ։
1965-ին երեւանին Համերգային մեծ դահլիճին մէջ Հայաստանի պետական սեմֆոնիք նուագախումբի ընկերակցութեամբ արուեստասէր հասարակութեան կողմէ։
Երեք տարի աշակերտած է Լիբանանի Պետական Երաժշտանոցին, ուսուցիչ ունենալով Ալեքսի Քարնաուքոֆը։ Մասնակցած է Եւրոպայի 18-րդ Երաժշտական մրցումին որ տեզի ունեցած է Ժընեւի մէջ մասնակցութեամբ 36 երկիրներէ եկած 327 ամաթէօր եւ փրոֆեռիոնէլ երգիչներու։ Մրցումը տեղի ունեցած է 23 Սեպտ., 1962-ին հեղինակաւոր երաժշտագէտներէ բաղկացած դատական կազմի մը հսկողութեամբ։ Զտումի մնացած 18 արուեստագէտներէն մին կ'ըլլայ Տիգրան։
Լիբանանահայ պարիթոն Տիգրան Ժամկոչեան բազմաթիւ ուրիշ յաջողութիւններու կարգին՝ երկու տարի յաջորդարար շահած է Իտալիոյ Արտաքին Նախարարութեան Ա. մրցանակը (200 տոլար) մասնակցելով Վենետիկի միջազգային փառատօնին։ Ան Հրաւիրուած է Մոսկուա 1965 Հոկտ.ին, ինչպէս նաեւ Հայաստան, ուր տուած է երգահանդէս մը ընկերակցութեամբ Երեւանի Ֆիլհարմոնիք նուագախումբին։
Տիգրան Ժամկոչեան իսկապէս պատիւ բերած է Հայ ժողովուրդին եւ Լիբանանին։
Գրականագիտութիւն եւ իր Տեսակները

Գրականագիտութիւն եւ իր տեսակները, գրականագիտութիւնը գեղարուեստական գրականութեան առնչուող հայեացքներու եւ ըմբռնումներու ամբողջութիւնն է։ Ան անցեալի գրական – պատմական զարգացումէն մինչեւ ժամանակակից գրական շարժումներու յատկանիշերը կը համակարգէ, գնահատականը կու տայ, նոյն ատեն առանձին երեկերը կ՛արժեւորէ։ 
Գրականագիտութիւնը ունի իր բաժինները՝ 

Գրականութեան պատմութիւն, որ անցեալի գրական երեւոյթներու համակարգումն ու գնահատումն է։Մատենագիտութիւն, որ կը հաւաքէ, կը համակարգէ, կը նկարագրէ որեւէ դարաշրջանի կամ անհատ գրողի մասին եղած գրական-գեղարուեստական կամ քննադատական նիւթերը, այդպիսով աղբիւր դառնալով ուսումնասիրողի համար։Թեքստաբանութիւնը պահպանուած ձեռագիրներու կամ հրատարակութիւններու հիման վրայ աղճատումներէ, օտարամուտ հատուածներէ, կրճատումներէ կ՛ազատէ ու գիտականօրէն կը վերականգնէ անցեալի գրողներու գործերը՝ նաեւ օգտագործելով անոնց սեւագրութիւնները, տարբերակները ու կը պատրաստէ հրատարակումի։Թարգմանական տեսութիւնը գրականագիտութենէ զատ կապ ունի նաեւ լեզուաբանութեան հետ։ Ան կը ցուցնէ այն սկզբունքները, որոնք անհրաժեշտ են մէկ լեզուէ այլ լեզուի թարգմանելու համար, կ՛ընդհանրացնէ թարգմանական փորձը, կը նշէ այն իւրայատուկ պահանջքները, որ անհրաժեշտ կ՛ըլլան տարբեր սեռի գործեր թարգմանելու համար։


== Աղբիւրներ ==
Մելս Սանթոյեան, Գրականագիտական Բառարան, Երեւան, «Վան Արեան», 2009։
Վարդ Հազըրեան

Վարդ Հազըրեան, ծնած է Տիւզճէ եւ մահացած Իսթամպուլ: Նախնական ուսումը ստացած է Մաքրուհեան վարժարանին մէջ, եւ ապա յաճախած է Ժընէւի Գալվին Գոլէճ։ Վկայուած է Ժընէւի Արհեստի եւ Արուեստից Աքատեմիին զարդանկարչութեան ճիւղէն։
Աշխատակցած է իսթամպուլահայ մամուլին՝ յատկապէս Մարմարա-ին, պատմուածքներով եւ նկարչական արուեստի մասին քննադատական յօդուածներով:
Աղբիւր (ամսագիր, Երեւան)

«Աղբիւր», Հայաստանի մէջ լոյս տեսնող մանկապատանեկան ամսագիր։


== Պատմութիւն ==
Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1923 թուականին ՀԽՍՀ-ի մէջ։ Ամսագրի անունը սկիզբը եղած է «Պատկոմ», ապա՝ «Պիոներ», իսկ Խորհրդային Միութեան փլուզումէն յետոյ ամսագիրը վերանուանուած է «Աղբիւր»։
«Աղբիւրը» երեխաներուն կը դաստիարակէ հայրենասիրութեան ոգիով, անոնց մէջ սէր կ՜արթնցնէ ուսման ու աշխատանքի, գիտութեան ու տեխնիկայի, գրականութեան, արուեստի ու ընթերցանութեան նկատմամբ։
Առաջին համարին մէջ հանդէսը կոչով դիմած է դպրոցականներուն ու անոնց ծնողներուն՝ ապաստան տալ եւ օգնել որբ երեխաներուն, որոնց զգալի մասը Մեծ եղեռնէն փրկուած գաղթականներ էին։ Նոյն համարին մէջ կար մէկ այլ հաղորդագրութիւն այն մասին, որ տասնհինգամեայ Վիքտոր Համբարձումեանը հանդէս եկած է Ալպերթ Այնշթայնի յարաբերականութեան տեսութեան մասին հրապարակային դասախօսութեամբ։
Հանդէսի խմբագրական խորհուրդի կազմին մէջ էին Եղիշէ Չարենցը, Ստեփան Զօրեանը եւ ուրիշներ։
Հանդէսն մէջ ճանցչուած հեղինակներու գործերու կողքին կը տպագրուին նաեւ պատանի ստեղծագործողներու ոտանաւորներ, պատմուածքներ, յօդուածներ, նկարչական աշխատանքներ, թարգմանութիւններ արտասահմանեան մանկական գրականութենէն։ «Աղբիւր»ը  կ՜անդրադառնայ հայ եւ աշխարհի ժողովուրդներու պատմութեանն ու մշակոյթին, ազգագրութեան, հրապարակում նաեւ զուարճալի նիւթեր, մաթեմատիկական հետաքրքիր խաղեր ու խնդիրներ, օգտակար խորհուրդներ։ «Աղբիւրը» առաջիններէն է լուսաբանած 1988-ի հայ ազգային-ազատագրական շարժումը, հրապարակած նիւթեր Հայաստանի եւ Արցախի պատմութենէն։ Հանդէսը կը շարունակէ տպագրել Հայաստանի Հանրապետութեան առօրեան արտացոլող, հայ դեռահասներուն յուզող հարցերու վերաբերեալ հրապարակումներ։
Յովհաննէս Մեսիայեան

Յովհաննէս Մեսիայեան (1857, Սեբաստիա),հայ բժիշկ


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1857 թուականին, Սեբաստիա նահանգի կեդրոն Սեբաստիա քաղաքին մէջ։ Աւարտած է Կոստանդնուպոլ­սի Օսմանեան դեղագործական վարժարանը։ Սեբաստիոյ մէջ ունեցած է սեփական դեղատուն, որպէս դեղագործ ու բժիշկ աշխատած է։ Տեղահանութեան ժամանակ չէ տեղափոխուած, այլ մնացած է քաղաքին մէջ։ Վերջին տարագրութեան ժամանակ տեղափոխուած է Մելիտինէ։ 1915 թուականին սպանուած է կամ 1919 թուականին մահացած է Մելիտինէի մէջ՝ 58/62 տարեկան հասակին։


== Աղբիւր ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։


== Գրականութիւն ==
Գուժկան Սեբաստիյում (Կարապետ Գաբիկեան), Եղեռնապատում Փոքուն Հայոց եւ նորին մեծի մայրաքաղաքին Սեբաստիա, Պոսթըն, 1924։
Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։
Խաչատրեան Լուսինէ եւ Բաբլումեան Արփինէ (կազմողներ), Ցուցակ Հայոց ցեղասպանութեան զոհերու (1915 - 1923 թթ.), գիրք 1, Սեբաստիոյ նահանգ, Երեւան, 2004։
Առիւծեան

Առիւծեան, հայկական մականուն։


== Մականունը կրողներ ==
Ալպերտ Երուանդի Առիւծեան (20-րդ դար), բանաստեղծ։
Զաքարիա Առիւծեան (19-րդ դար-1910-ական թթ. ետք), մանկավարժ։
Արեգնազան (անձնանուն)

Արեգնազան, հայկական իգական անձնանուն։ Կազմուած է «արեգ» (արեգակ) եւ «նազան» (նազելի) բառերէն։ Կարճ տարբերակներ են՝ Արեգ, Արեգնազ։ Ղազարոս Աղաեանի հանրայայտ «Արեգնազան կամ կախարդական աշխարհ» հեքիաթի գլխաւոր հերոսի անունն է։ Գործածուած է 18-րդ դարէն։
1684 թուական

1684 թուական, նահանջ տարի, 17րդ դարու 84րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1684 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1684 մահեր
Միհրան Ասքանազեան

Միհրան Ասքանազեան (1854 - 1904), հայ գրող, խմբագիր, մանկավարժ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Կ. Պոլսոյ Գատըգիւղ թաղամասը։ Անդրանիկ սանն է Պոլսահայ մանկավարժ ու հրապարակագիր՝ Ռեթէոս Պէրպէրեանի։ Պատանի տարիքէն նետուած է ուսուցչական ասպարէզ, դասաւանդելով հայ լեզու։ Ուսուցչագործած է Պոլսոյ Կեդրոնական, Պէրպէրեան, Արամեան, Մեզպուրեան վարժարաններուն մէջ։ Տնօրէն եղած է Ռոտոսթոյի ազգային վարժարանին։ 1896-ին գաղթած է Եգիպտոս։ Հոն շարունակած է վարել ուսուցչական պաշտօններ մինչեւ իր մահը՝ 20 Դեկտեմբեր 1904-ին։


== Աշխատութիւններ ==
Ասքանազեան 4 Յունուար 1891էն սկսեալ հրատարակած է «Ծաղիկ Մանկանց» կրթական շաբաթաթերթը՝ 22 թիւ, որ Պոլսահայ ուսուցիչներու կողմէ գրուած մասնագիտական յօդուածներ կը պարունակէր։ Եգիպտոս տեղափոխութենէն ետք՝ 1903 - 1904-ին հիմնած է տպարան, ուրկէ լոյս ընծայած է «Պարտէզ» գրական, գիտական, մանկավարժական թերթը, որ իր մահուամբ կը դադրի գիրծելէ։«Պարտէզ»ի մէջ հեղինակած է «Մտային Հովեր» անուն յօդուածաշարք մը։ Աշխատակցած է նաեւ Եգիպտոսի «Փեթակ» հանդէսին՝ «Մեղրածած» ծածկանունով:


== Երկեր ==
Գրագիտութիւն (երեք հատոր), Պոլիս, 1884
Հոմանիշներու Բառարան (անտիպ)


== Աղբիւրներ ==
Պոտուրեան Հ. Մկրտիչ Վ., Հայ Հանրագիտակ, Հատոր Բ., Պուքրէշ, 1938
Կաղանդի Կոճապղպեղով Մարդուկ (Ճինճըրպրետ Մեն

Կաղանդի Կոճապղպեղով Մարդուկ (անգլ.՝ Gingerbread Man) կոճապղպեղով պատրաստուած, մարդու տեսքով ամանորեան կրկնեփ։
Տարածուած է Միացեալ Նահանգներուն եւ եւրոպական երկիրներուն մէջ։
Յաճախ փոքրիկ տղամարդուն դէմքը կը ներկեն՝ օգտագործելով փայլուն ներկ մը, ինչպէս նաեւ շատեր մարդուկը կը զարդարեն հագուստի կոճակներով։


== Պատմութիւն ==
Այս կրկնեփին արտադրութեան սկսած են ԺԶ. դարէն սկսեալ ։ Առաջին անգամ թխուած է Էլիզապէթ Ա. թագուհիին պալատին մէջ: Վերջինս պատուիրած է, որ զայն մատուցեն միայն բարձրաստիճան մարդոց։


====== Բարձր ցուցանիշներ ======

Աշխարհի ամէնէն մեծ կոճապղպեղով մարդուկը պատրաստուած է 2 Դեկտեմբերին Սմիթվիլ ամէնամեայ փառատօնին։ Մարդուկը կը կշռէր շուրջ 600 քկ., բարձրութիւնը՝ 6 մ։ 2008-ին անիկա համաշխարհային մրցանիշ համարուած է եւ 2009-ին գրանցուած է Կինեսի գիրքին մէջ։
2009-ին նոր մրցանիշ մը գրանցուած է. մարդուկը կշռած է շուրջ 651 Քկ.։
1607 թուական

1607 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու եօթներորդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1607 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1607 մահեր
Իրապաշտ արձակը հայ գրականութեան մէջ

Իրապաշտ արձակը, 1880–ական տարիներուն, անդարձօրէն փոխուած են Զարթօնքի առաջին տասնամեակներու քաղաքական տանելի պայմանները։
Օսմանեան Թուրքիոյ քայքայման ընթացքը արագացած է, կեղեքումները ծանրացած, Ռուսիոյ մէջ քաղաքական յետադիմութիւնը եւ ռուսացման ճնշումը աճած։ Ուրեմն, կը ստեղծուին նոր կացութիւն ու նոր պայմաններ։
Հակառակ ծանրացող գրաքննութեան, «իրապաշտ» կոչուած սերունդի գրագէտներէն, գոնէ փոքր թիւ մը, կը պահէ հանրային–քաղաքական գործօնութիւն։ Պարոնեան սերունդի ռահվիրան, քաղաքական-գաղափարական պայքարի ախոյեան կը մնայ մինչեւ մահը։ Արփիարեան կուսակցական գործունէութիւն ունի հրապարակագրական եւ գրական արտադրութեան կողքին։ Մելքոն Կիւրճեան–Հրանդ նոյնպէս կապ ունի յեղափոխական ընդյատակին հետ։ Ճիշդ է, որ 1890–ական տարիներուն, աստիճանաբար ծանրացող պայմաններ տեղւոյն վրայ ալ անկարելի պիտի դարձնեն այդ տեսակի որեւէ գործօնութիւն։
Բայց իրապաշտ սերունդին մէջ մեծ թիւ կը կազմեն հրապարակագրական պայքարի մարդերը. նոյնիսկ եթէ պայքարի թեմաները պետական-քաղաքականէն սահմանափակուած են հայկական մարզին՝ գրաքննական ճնշումի բերումով։ Ասիկա ունի նաեւ այլ պատճառ. փոխուած է ուժերու դասաւորումը հայութեան մէջ։ Յատկապէս արեւմտահայ ճակատի վրայ, «Ազգային Սահմանադրութեան» ղեկը գրաւուած է պահպանողական խաւի մը կողմէ. պատրիարքարանի յարակից ժողովներն ու մարմինները պարզ խօսարաններ դարձած են։ Իրապաշտները յանուն ժողովրդական զանգուածին կը դատապարտեն ձեւական ժողովրդավարութեան այս պատկերը, կը զգաստացնեն անոր անլուրջ դերակատարները։
Իրապաշտ սերունդին մօտ կը հաստատենք գրականութեան ըմբռնման արագ բիւրեղացում՝ գրական փայլուն արտադրութեան մը հետ։ Գրականութիւնը, մնալով հանդերձ յանձնառու՝ ազգային եւ ժողովրդական իտէալներու, կը զտէ ինքզինք, կը դառնայ հաւաքական կեանքի հարազատ, բայց գեղարուեստական վերարտադրութիւնը։ Ինչպէս օրին վիպապաշտ ուղղութիւնը, իրապաշտ շարժումը եւս մեր մէջ արձագանգ մըն է դարակիսուն Եւրոպայի գրական շարժումներուն։ Բայց, դարձեալ, անիկա հեռու է նոյնանալէ արեւմտեան շարժումներուն հետ։ Եւ արեւմտահայ, եւ արեւելահայ ճակատներու վրայ, իրապաշտ ներշնչումով գրականութիւնը ներքին հասունացման մը բնականոն մէկ փուլն է, շատ աւելի ՚հակազդեցութիւն մըն է ընդդէմ նախորդ սերունդի վիպական խանդավառութիւններուն ու յուսախաբութիւններուն, քան «դպրոցի» իրապաշտութիւն մը, քան արդիւնքը արտաքին ազդեցութիւններու ընթերցումներու կամ թարգմանութիւններու ճամբով։


== Աղբիւր ==
Հայ Կեանք եւ Գրականութիւն, Յարութիւն Քիւրքճեան, երկրորդական բաժին Բ.-Գ. տարիներ, էջ 55:
Արտիւր Լայսթ

Արտիւր Լայսթ (8 Յուլիս 1852(1852-07-08), Վրոցլավ, Սիլեզիա, Պրուսիոյ թագաւորութիւն - 22 Մարտ 1927(1927-03-22), Թիֆլիս, Խորհրդային Միութիւն)՝ գերմանացի հայագետ։ Ուսումն աւարտելուց հետո երկար ժամանակ Լեհաստանում ուսուցչի պաշտոն է վարել, ապա 12 տարի նուիրվել է հայ եւ վրացի լեզուների ուսումնասիրության 1889 թ.։ ՈՒսումնասիրելով հայոց լեզուն ու գրականությունը՝ մի շարք գրուածքներով գերմանացիներին ծանօթացրեց է հայոց գրականութեան հետ «Armenische Bibliothek» գրքերով (որ հրատարակել է հանգ. Աբգար Յովհաննիսյանը)։ Այս գրքերում նրան են պատկանում

ա) Սայաթ-Նովա
բ) Ռ. Պատկանեան
գ) Հ. Ղ. Վ. Ալիշան
դ) Մ. Պէշիկթաշլեան
ե) Խ. Արովեան
զ) Վենետկի Մխիթարեանք
է) Գաբրիէլ արքեպ. Այվազեան
ը) Գ. Սունդուկեանց
թ) Հայոց լրագրական մամուլը
ժ) Խրիմեան Հայրիկ։Այս յօդուածներին զուդրնթաց նա հայ հեղինակների գրվածքներիցն էլ թարգմանություններ է արել։ 1890 թ. Magasin հանդիսի N 12-ում հրատարակել է մի հոդված հայոց բանաստեղծության մասին։ Գերմաներեն է թարգմանել նաեւ ծիծեռնակ, կռունկ եւ Հառաչք ի վերայ գերեզմանի մտերմին բանաստեղծությունները։ Իր Georgien, Natur, Sitten and Bewohner գրվածքներում երկար հոդվածով խոսում է հայ գրականության վրա։ Ունի նաեւ այլ գրվածքներ
ա) Armenische Dichterstimmen
բ) Vom Lebensborn der Morgenlandes,
որի մէջ խօսում է Ասիայի ազգերի, ի թիւս այլոց եւ հայերի, ներքին կեանքի մասին։
Լայսթն ունի գրուածքներ վրաց յայտնի դասական բանաստեղծական վէպը «Վէփխիս տղաւօսանի» (Ընձենաւոր, Der Mann in Tiger fille)։
Փօլ Պաղտատլեան

Փօլ Պաղտատլեան (10 Յուլիս 1953(1953-07-10), Հալէպ - 28 Յունիս 2011(2011-06-28), Կլենտէյլ, Լոս Անճելըս շրջան, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), հայ երգիչ։
Պաղտատլեան ծնած է 1953 թուականին Հալէպ: Մանուկ տարիքին կը կորսնցնէ իր մայրը եւ 70-ականներուն կը փոխադրուի Պէյրութ:  
Պաղտատլեանի կեանքին մէջ  կարեւոր փուլ մը սկիզբ կ'առնէ, երբ կը ծանօթանայ երգիչ՝ Յարութ Փամպուքճեանին  հետ: Այնուհետեւ Պէյրութի մէջ հանդէս կու գայ տասնեակ երգահանդէսներով մինչեւ իր Լոս Անճելըս փոխադրուիլը՝ 1977-ին:  
Սփիւռքահայ երգարուեստի մէջ իր յատուկ ոճով եւ ձայնային կարողութիւններով Փօլ կը դառնայ սիրուած եւ ճանչցուած երգիչ մը: Կը համագործակցի ամերիկահայ անուանի երգիչներու հետ եւ կը հրապարակէ ազգային, աշուղական, սիրային եւ գաւառական երգացանկերով հարուստ տասնեակ սկաւառակներ:    
Ան քննադատուած է  իբրեւ «Ռապիզ» երգի  ներկայացուցիչ, բայց հակառակ բոլոր  մեղադրանքներուն,  ան  դարձած է ճանաչելի կ'ըլլայ, ոչ միայն  սփիւռքի այլ նաեւ Հայաստանի մէջ: 
Կը մահանայ 2011-ին, յետ կարճատեւ հիւանդութեան:


== Աղբիւր ==
«Հայ երգեր» երգարան։
2007

2007 թուական, ԻԱ․ դարու 7րդ տարին է


== Դէպքեր ==
Թուրքիոյ կառավարութեան որոշումով Աղթամարի Սուրբ Խաչ եկեղեցին կը վերանորոգուի
Կը հրատարակուի Նաոքի Հիկաշիտայի, ճափոնացի ինքնափակ անձի մը, վերագրուած կենսագրութիւնը՝ «Ցատկելուս պատճառը, 13 տարեկան ինքնափակ տղու մը ներքին ձայնը»


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==
ՀՀ ԳԱԱ Տեղեկագիր․ Երկրի Մասին Գիտութիւններ

ՀՀ ԳԱԱ տեղեկագիր․ Երկրի մասին գիտութիւններ, ընդգրկուած է Հայաստանի բարձրագոյն որակաւորման յանձնաժողովի (ՀՀ ԲՈՀ) սահմանած դոկտորական եւ թեկնածուական ատենախօսութիւններու հիմնական արդիւնքներու եւ դրոյթներու հրատարակման համար ընդունելի պարբերական գիտական հրատարակութիւններու ցուցակին մէջ։


== Աղբիւր ==
Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ
Մկրտիչ Քհնյ. Տէր Յովհաննէսեան

Մկրտիչ Քհնյ. Տէր Յովհաննէսեան (1868, Արամօ, Ալ-Հաֆֆայի գավառ, Լաթաքիոյ մարզ, Սուրիա - 26 Դեկտեմբեր 1939(1939-12-26), Արամօ, Ալ-Հաֆֆայի գավառ, Լաթաքիոյ մարզ, Սուրիա), աւազանի անունով՝ Խորէն։


== Կենսագրութիւն ==
Մկրտիչ Քհնյ. Տէր Յովհաննէսեան, նախակրթարանի ուսումը ստացած է Արամոյի ծխական վարժարանին մէջ։
Քառասուն տարեկանին որոշած է հոգեւորական ըլլալու մտադրութիւնը յայտնել Թեմիս առաջնորդին ու կրօնական ժողովին։
1908-ին, Խորէն ձեռնադրուած է քահանայ, ձեռամբ՝ Սահակ Կաթողիկոսին, վերակոչուելով Տէր Մկրտիչ։
Քառասնօրեայ պատրաստութեան շրջանը լրանալէ ետք, Առաջնորդին տնօրինութեամբ ու հայրենակիցներուն փափաքով Տէր Մկրտիչ հոգեւոր հովիւ նշանակուած է Արամոյի հայ գաղութին ու շրջակայ հայ ընտանիքներուն։
1921-ին, զինադադարէն անմիջապէս ետք, նշանակուած է հոգեւոր հովիւ Լաթաքիոյ հայ գաղութին, ուր քահանայագործած է ութ տարի՝ մինչեւ 1929։ Այնուհետեւ, վերադարձած է Արամօ ու ծառայած՝ իր հայրենակիցներուն մինչեւ 1936։
1936-ին, կրօնական առաքելութեամբ ինն ամիսներու համար դարձեալ Լաթաքիոյ մէջ պաշտօնավարած է։


== Վախճան ==
Կեանքի տեսակաւոր դառնութիւնները ճաշակած ու իր ժողովուրդին դժբախտութիւններուն ականատես եղած, վախճանած է 26 Դեկտեմբեր, 1939-ին, Արամօ՝ իր գիւղին մէջ։
Թաղման կարգն ու վերջին օծումը կատարուած են Արամոյի Ս. Ստեփանոս եկեղեցւոյ մէջ, 28 Դեկտեմբեր, 1939-ին, ձեռամբ՝ Տ. Մեսրոպ քհնյ. Պագամճեանի։
Յակոբ Կրճիկեան

Յակոբ Կրճիկեան (1806, Բերա (Պոլիս) - 14 Հոկտեմբեր 1865, Պոլիս), հանրային հասարակական եւ ազգային գործիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Կրճիկեան Յակոբ Էֆենտին՝ արհեստաւոր Յովհաննէս Կրճիկեանի աւագ որդինէ․ ծնած է 1806-ին Պոլսոյ Բերա թաղին մէջ, եօթ կամ ութ տարեկան հասակին ծնողները զինք ուղարկել են Բերայի Ս. Երրորդութիւն եկեղեցւոյ ազգային դպրոցը։ Ապա աշակերտած է Չոլախ Ստեփանին‚ Փեշտմալճեան Գրիգորին‚ ֆիզիկոս Պօղոսին։ 1822 թուականին ծնողները զինք կ՛ուղարկեն Պօղոս Պատրիարքին մօտ աշակերտութեան‚ որպէսզի, վարդապետութիւն սորվելով‚ հրաժարի ֆրանսերէն ուսանելու ձգտումէն։ Պօղոս Սրբազանի միիջնորդութեամբ դաստիարակութիւն ստացած է Եզիկեան Յովսէփ վարժապետէն, իր ուսումը կատարալեգործելու համար գացած է Փարիզ, 1835-ին մեծանուն Ռեշիտ փաշայի հետ, թէ՛ իբրեւ թարգման՝ փաշային ու թէ՛ անոր զաւակներուն իբրեւ ուսուցիչ։ Կրճիկեան հոն հետեւած է Սորպոնի դասերուն եւ հետզհետէ զարգացած է, այնպէս որ Ռեշիտ փաշայի միջնորդութեամբ դեսպանատան Բ. Թարգման անուանուած է, այսպէսով սկսած է դիւանագետական ասպարէզը։
Ազգային սահմանադրութեան հաստատման մէջ ամէնէն կարեւոր դեր ունեցողներէն եղած է Յակոբ Կրճիկեան, եւ այդպէսով ժամանակին ամէնէն յառաջընթաց մտաւորականներէն մէկը եղած է։ Գործակցած է հանրային հասարակական եւ ազգային պետութեան միանգամայն, ամիրայական բռնապետութեան առաջին հարուածը տուողը ըլլալով, Օսմանեան կառավաարութեան մէջ ալ իր ունեցած բարձր դիրքին պատճառաւ կրցած է Սահմանադրութեան գաղափարը ներշնշել, ինք զարգացեալ անձ՝ իր ունեցած կարեւոր պաշտօններով Օսմանեան պատմութեան մէջ եւս փայլուն անուն մը թողած է։
1854 թուականին Ռեշիտ փաշայի որդին՝ Մեհմետ Ճեմալ փաշան, կը նշանակուի Փարիզի մէջ դեսպան‚ իսկ Կրճիկեանը՝ անոր տեղապահ։ 1861 թուականին Յ. Կրճիկեան կը հրաժարի պետական գործերէն եւ կը սկսի գրական գործունէութեամբ զբաղիլ։ 1865 թուականի Մայիսին կը վերադառնայ Պոլիս, ուր ալ 1865 թուականի Հոկտեմբեր 14-ին կը մահանայ։


== Աղբիւրներ ==
Ալպոյաճյան Ա., Ազգային սահմանադրությունը, իր ծագումը եւ կիրառությունը. //Ընդարձակ օրացույց ազգային հիվանդանոցի. 1910:
Artinyan V., Osmanlı Devleti‘nde Ermeni Anayasasının Doğuşu, 1839-1863. Ist.: Aras, 2004։
Այիոս Եորղոս, Մեղիսթի

Այիոս Եորղոս (յուն․՝ Άγιος Γεώργιος),  Էգէականի անբնակ կղզի, Քասթելոռիզօ,  Տոտեքանիսա,  Յունաստան։


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==
Կը գտնուի Քասթելոռիզոյի ծովախորշին մէջ, ինչպէս անոր դրացի կղզիակները՝  Աղրիելէա, Քուցուպաս, Մեղալօ Մաւրօ Փոյինի, Միքրօ Մաւրօ Փոյինի, Փոլիֆատոս էնա, Փսոմի եւ Փսորատիա։  Այիոս Եորղոս ունի շատ փոքրիկ ծովափ մը եւ 2-3 ծառ։  Կղզիակին վրայ կը գտնուի Այիոս Եորղոս մատուռը։  Կը պատկանի Մեղիսթի (Քասթելոռիզօ) քաղաքապետութեան։
Կոմիտասի Կիսանդրի (Փարիզ)

Կոմիտասի կիսանդրի, կիսանդրի Ֆրանսսայի մայրաքաղաք Փարիզի մէջ՝ Վիլ-Ժուիֆ հոգեբուժարանի բակին մէջ։


== ՊատմութիւնՀայ մեծանուն երգահան, երգիչ, երաժշտական ազցապան, երաժշտագետ, վարդապետ եւ դաատու։ Կոմիտասի կիսանդրիի բացումը տեղի ունցած է 21 հոկտեմբեր 1995-ին, Փարիզի Պոլ Գիրո հիւանդանոցի Վիլ-Ժուիֆ հոգեբուժարանի բակին մէջ։ Հենց այդ հոգեբուժարանին մէջ մահացած է Կոմիտաս։ ==
Քանդակի հեղինակն է ծագումով հայաստանցի, այժմ Շաւիլ ապրող եւ ստեղծագործող Արշաւիր Եղիազարեանը։ Բացման հանդիսութեան ներկայ եղած են շարք մը քաղաքական գործիչներ, ինչպէս նաեւ մօտ 500 այլ հիւրեր։


== ՏուեալներԿիսանդրին պրոնզով պատրաստուած է, իսկ պատուանդանը՝ կրանիթով։ ==


== ՊատուանդանՊատուանդանին վրայ ֆրանսերէն փորագրուած է. ==

Սկզբը ֆրանսական իշխանութիւնները դէմ եղած են տեքստի տարբերակին, սակայն հետագային քաղաքական հեղինակութիւնները ընդունելած են, ցաեղասպանութեան հղմամբ այս տեքստը։


== Տե՛ս նաեւԿոմիտասի Մահարձան ==
Կոմիտասի Յուշարձան (Երեւան)
Կոմիտասի Յուշարձան (Փարիզ)
Կոմիտասի Յուշարձան (Պէթրոյթ)
Կոմիտասի Յուշարձան (Վաղարշապատ)
Կոմիտասի Յուշարձան (Սանկտ Բեթերսպուրկ)
Կոմիտասի Կիսանդրի (Քվեբեկ, արեւմտահայերէն)
Աղաւնի Տայոց

«Աղաւնի Տայոց», ամսաթերթ։ 1914-ին լոյս տեսած է միայն մէկ թիւ, Խոտրջուրի Կրման գիւղին մէջ։ 


== Աղբիւններ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հայր Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, Պուքրէշ, Ա․ հատոր, 1938, էջ 65։
Ճուլիէթ Գալստեան

Ճուլիէթ Գալստեան (20 Դեկտեմբեր 1971(1971-12-20), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն),  հայ օփերային երգչուհի:
Ժընեւի երաժշտանոցի ձայնամարզութեան փրոֆեսէօր, ինչպէս նաեւ` միջազգային մրցոյթներու դափնեկիր:


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Երեւան, այնպիսի ընտանիքի մը մէջ, որ տասնամեակներ շարունակ օփերայի նշանաւոր երգիչներ, երաժիշտներ եւ պալէի յայտնի պարողներ տուած է աշխարհին: Հայրը` Վիլեն Գալստեանը, հայկական պալէի դպրոցի հիմնադիր, յայտնի պալէ պարող եղած է: 
Դաշնամուրին զուգահեռ, Ճուլիէթ սորված է երգեցողութիւն՝ տատիկէն («Մարիա»նա Յարութիւնեանէն):
Երաժշտանոցը աւարտելէ ետք մասնակցած է շատ մը մրցոյթներու եւ գրաւած առաջին, երկրորդ մրցանակային տեղեր:
Իտալիոյ Վերչելլի քաղաքի Վիոթթիի մրցոյթին առաջին մրցանակ ստանալէ ետք իտալական մամուլը զինք կնքած է «Վիոթիի թագուհի» անունով:
Երգած է հեղինակաւոր օփերայի դահլիճներու մէջ։ Շատ յայտնի երգիչներու հետ բեմ բարձրացած եւ երգած է անոնց հետ:


=== Մարմնաւորած կերպարներ ===
Մարմնաւորած է համաշխարհային օփերաներու բազմաթիւ կերպարներ, համագործակցած է Եւրոպայի եւ Ռուսիոյ առաջնակարգ սիմֆոնիք նուագախումբերու հետ, աշխատած է մեծահամբաւ խմբավարներու հետ:
Ան երգած է աշխարհի բոլոր բեմերուն վրայ, ինչպէս Նորվեկիա՝ Պըրկըն քաղաքին մէջ, Վերտիի «Նապուքօ» օփերան․ ինչպէս նաեւ Զուիցերիա:


== Մրցանակներ ==
Մարիա Քալլաս մրցոյթի 3-րդ մրցանակ, Յունաստան, 1995,
Վիոթթիի 1-ին մրցանակ, Իտալիա, 1995,
«Կոմիտաս»ի մետալ եւ պատուոյ գիր,
Միջազգային մրցոյթներու դափնեկիր։
Պարոյր Մասիկեան

Պարոյր Զաքարիայի Մասիկեան (4 Հոկտեմբեր 1914(1914-10-04), Ատանա, Ատանայի վիլայէթ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 5 Սեպտեմբեր 1989(1989-09-05), Գահիրէ, Եգիպտոս), հայ արձակագիր, թատերագիր, երաժիշտ։


== Կենսագրութիւն ==
Պարոյր Մասիկեանը սորված է կ. Պոլսի Պէրպէրեան վարժարանին մէջ, այնուհետեւ՝ Փարիզի եւ Պրիւքսէլի համալսարաններուն մէջ։ 1936 թուականին հաստատուելով Գահիրէի մէջ՝ աշխատած է որպէս փաստաբան։ Աշխատակցած Է եգիպտահայ մամուլին («Յուսաբեր», «Արեւ», «Ջահակիր»), ինչպէս նաեւ Պէյրութի «Սփիւռք» պարբերականին:
Հրատարակած է պատմուածքներու ու կատակերգութիւններու («մեր կեանքը», 1946, «կոտրած խաչերէ, 1959, «տեղատարափ», |1962) ժողովածուները:
«խաչը», «թոռնիկս», «միլիոնը», «աղջիկտես» կատակերգութիւնները ներկայացուած են սփիւռքի բեմերուն վրայ։
Մասիկեանը գրած է նաեւ «էրզրումի կլոր պարը» կարճ թատրերգութիւնը, որ բեմադրուած է Գահիրէի մէջ, Նիւ Եորքի եւ այլ շրջաններու մէջ:


== Ծանօթագրութիւններ ==

(«Մեր կեանքը», 1946, «Կոտրած խաչեր», 1959, «Տեղատարափ», 1962)