armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Իոանինա

Իոանինա կամ Եանենա (յուն. ՝ Γιάννενα կամ Γιάννινα), Իփիրոս, Յունաստան։ Արեւմտեան Յունաստանի՝ Իփիրոս եւ դրացի արեւմտեան Մակեդոնիոյ շրջանային միաւորներուն ամենամեծ քաղաքն է ։


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==
Իոանինայի կլիման անձրեւոտ է։  Քաղաքը բոյսերով եւ լեռներով ծածկուած տեղ մըն է եւ կը գտնուի Հիւսիսային Իփիրոսի շրջանը։ Իոանինայի Փամվոթիտա (յուն.՝ Παμβώτιδα) լիճը որ կը գտնուի քաղաքին մէջ, իւրայատուկ գեղեցկութեամբ վայր մըն է։  Բնակչութեան թիւը 65 574 է։
Պատմութեան մէջ, 1821ին  յունական ապստամբութեան ժամանակ, Ալի Փաշան (շրջանի օսմանցի կառավարիչը) կը բնակէր Իոանինայի լիճին մէջ եղող կղզիին վրայ։ Մինչեւ այսօր կայ իր տունը, ուր կրնանք այցելել։  Նաեւ Իոանինայի Իջ Քալէին մէջ (յուն.՝ Ίτς Καλέ) Ալի Փաշայի այլ մէկ բնակարանին մնացորդացը կայ։
Իոանինա ունի բազմաթիւ տեսարժան վայրեր, ուր կ՚արժէ այցելել․ինչպէս օրինակ՝ Իոանինայի բերդը, Տոտոնի թատրոնը եւ Վրելիի մոմէ կերպաններու թանգարանը։


== Պատկերասրահ ==
2001 թուական

2001 թուական, Ի․ դարու առաջին տարին
2001․ Կամաւորութեան Միջազգային Տարի եւ Մ․Ա․Կ․ Մշակոյթներու Երկխօսութեան Տարի


== Դէպքեր ==


==== Անծանօթ ամսաթիւ ====
Քեֆալոնիա կղզիին մէջ կ՛արտադրուի «Հրամանատար Քորելլիին մանտոլինը» Captain Corelli's Mandolin ժապաւէնը․ գլխաւոր դերակատարներն են՝ Նիքոլաս Քէյճ եւ Փինելոփէ Քրուզ


==== Յունուար ====
1 Յունուար․ Յունաստան մաս կը կազմէ Եուրօգօտիին։


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==
Հայկազեան Ազգային Վարժարան

Հայկազեան ազգային վարժարան, հայկական կրթական հաստատութիւն Հալէպի մէջ (Սուրիա)։


== Պատմութիւն ==
Հիմնուած է 1850-ական թուականներուն, Հալէպի մէջ (Սուրբ Քառասուն Մանկունք եկեղեցւոյ բակին մէջ)։ 1876-էն կոչուած է Ներսէսեան, 1919-էն՝ Հայկազեան։
Աղջկանց բաժինը կը գործէր 1950-ական թուականներուն եկեղեցւոյ կից  կառուցուած շէնքին մէջ, որ ընդհանրապէս նեղ կու գար, քաղաքի կեդրոնական թաղերուն` Ազիզիէի,  Սալիպէի, Նայեալի եւ Սուլէյմանիէի բնակիչներու զաւակներուն  :
Պետութեան կողմէ 1967 թուականին սեփական վարժարաններու մասին հաստատուած օրէնքէն ետք, Հայկազեան վարժարաններու երեք արտօնագիրները պահպանելու հեռանկարով, միւս կողմէ` ամբողջական եւ արդիական նոր կառոյցի մը երազը իրագործելու դժուարութիւններուն պատճառով, առժամեայ լուծումներէն էր Նայեալի շրջանին մէջ հոգեւոր եղբայրակցութեան «Կենաց» վարժարանի գնումը, որ յատկացուեցաւ` որպէս տղոց բաժին: ։


== Ներկայ ==
Այժմ բարձրագոյն նախակրթարան է։ Աղջիկներու (տնօրենուհի՝ օրիորդ Ֆ․ Տեր-Յակոբեան) եւ տղաներու (տնօրէն՝ պարոն Հ․ Յակոբեան) բաժինները տեղաւորուած են առանձին, տարբեր թաղամասերու մէջ։ Հայկազեան ազգային վարժարանը կ՝ առաջնորդուի  սուրիական պետական ուսումնական ծրագրով։ Ուսուցումը արաբերէն է․ մայրենի լեզուով  կ՝ աւանդուին հայոց լեզու եւ կրօն։
Կը պահուի  աշակերտներու կրթավարձով, Գալուստ Կիւլպէնկեան հիմնարկութեան եւ բարեգործական այլ կազմակերպութիւններու յատկացումներով։ Տարեկան կ՝ ունենայ 80-100 շրջանաւարտ։ Սերտ կապերու մէջ  Հայաստանի հետ, ուրկէ կը ստանայ դասագիրքեր, ձեռնարկներ, պարբերականներ եւ այլ գրականութիւն։
Աշակերտներու ընդհանուր թուաքանակը (արական, իգական եւ մանկապարտէզ) 1999 թուականին 1060 էր։
Մոխրենես

Մոխրենես, գիւղ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան Հադրութի մէջ: Կը գտնուի հանրապետութեան հարաւային հատուածին մէջ, կեդրոնէն 28 քմ հեռաւորութեան վրայ, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտէն՝ 61 քմ հեռաւորութեան վրայ։ Համայնքը լեռնային է, ունի 1117,48 հա տարածք, որմէ  347,75 հա-ն գիւղատնտեսական տարածք է, իսկ 743,58 հա-ն՝ անտառային հողեր։


== Բնակչութիւն ==
Մոխրենես համայնքը ունի  180 բնակիչ։ Բնակչութիւնը գլխաւորաբար կը զբաղի գիւղատնտեսութեամբ՝ անասնապահութեամբ եւ հողագործութեամբ։


== Պատմամշակութային յուշարձաններ ==
Համայնքին պատմամշակութային յուշարձաններն են՝ Ս. Սարգիս եկեղեցին (1840), գերեզմանոց (ԺԸ.-ԺԹ.դարեր), խաչքար (Ժ.-ԺԱ. դարեր), «Օխտը դռնի վանք» եկեղեցին (Ե.-Զ. դարեր), ինչպէս նաեւ 21 յուշարձան։


== Մոխրենեսի Օխտը դռնի վանքը ==
Կը գտնուի գիւղէն 3,5 քմ հիւսիս արեւմուտք, Եուղուսէն լերան անտառապատ լանջին: Վանքին եկեղեցին կառուցուած է Ե.-Զ. դարերուն, կոպտատաշ պազալթ քարով: Ունի քառախորան, չորս անկիւնները երեք քառորդ խորշերով կեդրոնագմբէթ յօրինուածք մը (գմբէթը քանդուած է), որ «Հռիփսիմէատիպ» եկեղեցիներու հնագոյն օրինակ է: Խորանները եւ խորշերը արտաքուստ բոլորաձեւ են, ներքուստ՝ շեշտուած պայտաձեւ, ինչպէս եւ գմթէթարդները:
Եկեղեցւոյ հիւսիս արեւմտեան կողմը միանաւ թաղածածկ մատրան աւերակներն են: Պահպանուած են խորանը, պատերուն ստորին շարքերը եւ հիւսիսային մուտքը՝ վաղ միջնադարեան ճարտարապետութեան բնորոշ յենամահիկներով: Վանքին գերեզմանոցին մէջ գտնուող հնագոյն խաչքարը 997-էն է, իսկ եկեղեցւոյ հարաւ արեւմտեան կողմը կանգուն է միաբան Կանտիլիի խաչքարը՝ 1044-էն : 


== Արտաքին յղումներ ==
Յակոբ Ղահրամանեան, ՏԵՂԵԿԱՏՈւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան վարչատարածքային միաւորների սոցեալ-տնտեսական բնութագրերի, Երեւան, Ճարտարագէտ, 2015:


== Ծանօթագրութիւններ ==

World Gazetteer  - World-Gazetteer.com(անգլերէն)
Population of Nagorno-Karabakh Republic (2005)(հայ.)(անգլերէն)(ռուս.)
Ռիչարտ Հարիս

Ռիչարտ Ճոն Հարիս, (անգլերէն՝ Richard St. John Harris, 1 Հոկտեմբեր, 1930, Լիմերիք, Իռլանտա - 25 Հոկտեմբեր, 2002, Լոնտոն, Անգլիա), իռլանտացի դերասան, երաժիշտ, գրող եւ արտադրող։ Ան մասնակցած է բազմաթիւ ֆիլմերու, օրինակ՝ This Sporting Life եւ King Arthur 1967 թուականին: Ան նաեւ կատարած է Ալպըս Տապլտորին դերը Harry Potter and The Philosopher's Stone (2001) եւ Harry Potter and The Chamber of Secrets (2002) ֆիլմերուն մէջ:


== Կենսագրութիւն ==
Հարիս 6-րդ զաւակն է Միլտրըտ Ժոսէֆինին եւ ունի 8 քոյրեր ու եղբայներ, որոնցմէ են՝ Փաթրիք Իվան (1929-2008), Նոէլ Ուիլլիամ Մայքըլ (1932-1996), Տիարմիտ (1939–1985), եւ Ուիլլիամ Ճորճ Հարիս (1942-2007):
Դպրոցը աւարտելէ ետք, Հարիս կ'անցնի դէպի Անգլիա որպէսզի շարունակէ արտադրողի մասնագիտութիւնը: Աակայն ան չգտներ յարմար դասընթացքներ եւ կ'որոշէ դառնալ դերասան: Բայց Հարիս կը մերժուի ու կը ձախողի, որուն պատճառաւ ան 6 շաբաթ կը մնայ անտուն:
1956 թուականին, ան սկսաւ թատերախաղերու մէջ դերեր ունենալ, օրինակ՝ The Quare Fellow թատրոնին մէջ: Թատրոններու մէջ մաս կազմելէ ետք, ան սկսաւ դերեր ստանալ ֆիլմերու մէջ ու դարձաւ համաշխարհային նշանաւոր դերասան:

1957 թուականին, Հարիս ամուսնացաւ Էլիզապեթ Ուիլլիամզին հետ եւ անոնք ունեցաւ 3 զաւակներ՝ Ժարետ Հարիս (դերասան), Ճէյմի Հարիս (դերասան) եւ Տամայան Հարիս (արտադրող): Ռիչարտ եւ Էլիզապեթ ամուսնալուծուեցան 1969 թուականին, եւ ետքը Էլիզապեթ ամուսնացաւ Ռեքս Հարիսընին հետ, իսկ Ռիչարտը՝ Ան Թըրքելին: Սակայն 1982 թուականին Ռիչարտ եւ Ան ամուսնալուծուեցան:
1970 թուականին սկիզբին, Ռիչարտը ալքոհոլականէր եւ այս վատ ձեւով կ'ազդէր իր դերասանութեան գործընթացքին եւ մասնագիտութեան, ինչպէս նաեւ իր առողջութեան:
Հարիս մահացաւ 25 Հոկտեմբեր, 2002 թուականին University College հիւանադանոցին մէջ, Լոնտոն, Անգլիոյ մէջ, հիւանդութեան պատճառով:
Ան չկարողացաւ Տամպլտորին կերպարը շարունակել Հէրի Փոթըր ֆիլմերուն մէջ, եւ իր դերը կատարեց Մայքըլ Կամպընը:


== Ալպոմներ ==
Camelot (1967)
A Tramp Shining (1968)
The Yard Went On Forever (1968)
The Richard Harris Love Album (1970)
My Boy (1971)
Slides (1972)
His Greatest Performances (1973)
Jonathan Livingston Seagull (1973)
The Prophet (1974)
I, in the Membership of My Days (1974)
Gulliver Travels (1977)
Mack The Knife (1989)
Little Tramp (1992)
The Apocalypse (2004)


== Երգեր ==
"Here in My Heart" (1963)
"How to Handle a Woman" (1968)
"MacArthur Park" (1968)
"Didn't We?" (1968)
"The Yard Went On Forever" (1968)
"The Hive" (1969)
"One of the Nicer Things" (1969)
"Fill the World With Love" (1969)
"Ballad of A Man Called Horse" (1970)
"Morning of the Mourning for Another Kennedy" (1970)
"Go to the Mirror" (1971)
"My Boy" (1971)
"Turning Back the Pages" (1972)
"Half of Every Dream" (1972)
"Trilogy" (1974)
"The Last Castle" (1976)
"Lilliput" (1977)


== Յղումներ ==
Ричард Харрис Internet Movie Database կայքէջին վրայ
Ռիչարդ Հարրիսը peoples.ru կայքում
Հարրիսի ֆան կայքը
1627 թուական

1627 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 27րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1627 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1627 մահեր
1766 թուական

1766 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 66րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1766 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1766 մահեր
Վրացական Խոհանոց

Վրացական խոհանոց (վրաց.՝ ქართული სამზარეულო), վրաց ժողովուրդի ազգային խոհանոց, շատ մը վրացական ուտելիքներ, օրինակ խարչօն, խաչապուրին դարձած են փաստօրէն միջազգային ուտելիքներ։
Վրացական խոհանոցի գրեթէ բոլոր ուտելիքները ունին կծու եւ սուր համ։ Անոնք լայնօրէն կ'օգտագործեն բանջարեղէնով ուտելիքներ եւ իբրեւ լրացում, կ'օգտագործեն մսային ուտեստը։
Կայ տարբերութիւն Արեւմտեան Վրաստանի խոհանոցի եւ Արեւելեան Վրաստանի խոհանոցներու միջեւ։ Արեւմտեան խոհանոցին մէջ, կ'օգտագործեն եգիպտացորեն, ուր  կը գերիշխէ կորեկը, սուլուգունի վրացական պանիրը, որոնք կ'օգտագործուին մոգարի հետ միասին։ Արեւելեան խոհանոցին մէջ, կ'օգտագործուի ցորենի հացը։ Բացի այդ, Արեւելեան Վրաստանի խոհանոցին մէջ օգտագործուող միսի մեծմասը՝ կը կազմեն ընտանի կենդանիները:
Ձկնային ուտելիքները Վրաստանի մէջ, հազուադէպ կ'ըլլայ, բացառութեամբ այն մասերէն, ուր զարգացած է ձկնորսութիւնը:


== Նախուտեստներ ==


== Հացեր ==

Վրացական աւանդական հացերու տեսականիները բազմազան են, կրնայ ընդգրկել շոթին, խաչապուրին, թոնիս պուրին, մեսխուրի պուլին եւ այլ հացերու տեսակներ։ Վրացական հացերը հիմնականին մէջ, կը թխեն կլոր, ընդարձակ մէկ վառարանի մէջ, որ կը կոչուի թոնէ։


== Պանիրներ ==

Իմերուլի
Նադուգի* Քարխուրլի
Սուլուգունի
Թուշուրի
Թենիլի
Լորի
Դամբալի Խաչօ


== Աղցաններ ==


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		


== Արտաքին Յղումներ ==
Վրացական խոհանոց
Рецепты грузинской кухни
Особенности грузинской кухни
Սիմոն Փայասլեան

Սիմոն Փայասլեան (ծնած 1950 թուականին, Հալէպ, Սուրիա), Ամերիկահայ հնագէտ, գրագէտ եւ խմբագիր մըն է որ Պոսթըն Համալսարանի Հայագիտութեան Չարլզ Ք. եւ Էլիզապէթ Մ. Քէնոսեանի ատենապետն է 2007 թուականէն ի վեր: 2002 թուականէն 2007 ան ատենապետն էր Հայոց Ցեղասպանագիտութեան եւ Արդի Հայ Պատմութեան Գալուստեան բաժանմունքի, Քլարք Համալսարանէն ներս:Փայասլեան Զարեհ Ա. Կաթողիկոսին եղբօրորդին է: Իր առաջնի Դոկտորայի վկայականը ստացած է Քաղաքական Գիտութեան ոլորտին մէջ Ուէյն Սթէյթ Համալսարանէն ներս, որմէ ետք ստացած է երկրորդ Դոկտորայի վկայականը Քալիֆորնիոյ Համալսարան, Լոս Անճելըսէն, Ռիչըրտ Յովհաննիսեանի հովանիին տակ, եւ իր թեզը վերնագրուած էր՝ «United States Policy toward the Armenian Question and the Armenian Genocide»:


== Գիրքեր ==
The History of Armenia: From the Origins to the Present (2007)
United States Policy toward the Armenian Question and the Armenian Genocide (2005)
The Armenian Genocide, 1915-1923: A Handbook for Students and Teachers (2001)
International Political Economy: Conflict and Cooperation in the Global System (գրած է Ֆրտէրիք Ս. Փիրսընի կողմէ) (1999; Չինական թարգմանութիւն, Peking University Press, 2006)
U.S. Foreign Economic and Military Aid: The Reagan and Bush Administrations (1996).


== Արտաքին յղումներ ==
NAASR Armenian Studies | Simon Payaslian | The Political Economy of Human Rights in Armenia
Payaslian, Simon (2006) "The Destruction of the Armenian Church during the Genocide," Genocide Studies and Prevention: An International Journal: Vol. 1: Iss. 2: Article 6.
NAASR Armenian Studies | Simon Payaslian | Mar 9, 2006
The History of Armenia. Payaslian, Simon. New York: Palgrave Macmillan, 2007, 304 pages. ISBN 978-1-4039-7467-9.
Payaslian, S. (2007). Diasporan Subalternities: The Armenian Community in Syria. Diaspora: A Journal of Transnational Studies 16(2), 92-132. doi:10.1353/dsp.2007.0009.
Ծաղկունք (թերթ)

«Ծաղկունք», խորհրդային շրջանի երկօրեայ թերթ։ Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1965 թուականին, Ապարանի մէջ։ Տպագրած է ԽՄԿԿ, ՀԿԿ եւ շրջանային կազմակերպութիւններու որոշումները։ Ընդհանրացուցած է արտադրական ձեռնարկութիւններու նուաճումներն ու առաջաւոր համարուողներու փորձը, ներկայացուցած է շրջանի մշակութային եւ մարզական առօրեան, արծարծած մանկավարժութեան եւ երիտասարդ սերունդի կոմունիստական ագիտացիոն դաստիարակութեան հարցեր։
ՏԱՍՍ-ի եւ Արմէնպրեսի նիւթերով ծանօթացուցած է միջազգային եւ հանրապետական իրադարձութիւններուն (խորհրդային գաղափարախօսութեան սահմաններուն մէջ)։
«Ծաղկունք»-ին նախորդած են «Անասնապահ Կոլխոզնիկ» (1933-1954), «Անասնապահ Կոլտնտեսական» (1954-1962) եւ «Արագած» (1962-1965, միջշրջանային) թերթերը։
Սոֆիա

Սոֆիա (պուլկարերէն՝ Со́фия [ˈsɔfija], ծագած է յունարէն σοφία-էն՝ «վարպետութիւն», «իմաստութիւն»), Պուլկարիոյ մայրաքաղաքը, Սոֆիայի քաղաքային մարզի եւ իրեն միակ Սթոլիչնա համայնքի վարչական կեդրոնը։ Կը գտնուի Սոֆիայի գոգաւորութեան հարաւը, Վիթոշա լեռնազանգուածի ստորոտը։ Քաղաքի արեւելեան ծայրամասէն կը հոսի Իսքիր գետը։


== Անուան ծագումնաբանութիւնը ==
Այդպէս կոչուեցաւ Սուրբ Սոֆիային նուիրուած տաճարի անունով։ Իսկ Սոֆիա բառը Բիւզանդիոյ շրջանին կը նշանակէր «իմաստութիւն» եւ դարձած էր կրօնական եզր։


== Պատմութիւն ==


== Քոյր քաղաքներ ==
Հայոց ցեղասպանութեան յուշարձան (Լոնտոն)

}}Հայոց ցեղասպանութեան յուշարձան, խաչքար Անգլիոյ Լոնտոն քաղաքի Սուրբ Սարգիս եկեղեցւոյ բակին մէջ։


== Պատմութիւն ==
Խաչքարը նուիրուած է Հայոց ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակին։ Յուշարձանի վրայ մակագրուած է.


== Պատկերասրահ ==
Արտաշէս Տէր Ստեփանեան

Արտաշէս Տէր Ստեփանեան (1882 Գըրգաղաճ - 1915), գրագրութիւն, ուսուցիչ, պաշտօնեայ:
Ծնած է Գըրգաղաճ 1882-ին, տէրտիրոջ որդի, Իզմիրի Մեսոպեանէն ընթացաւարտ՝ գրագրութիւն կ՝ընէ մինչեւ 1902, որմէ յետոյ կը նետուի ուսուցիչ. Ասպարէզ, պաշտօնաւարելով Մանիսա եւ Տէնիզլի:-Դաշնակց.: 1905-ին կը ձերբակալուի եւ տանջանքներու ենթարկուելով կ՝ուղարկուի Պօտրումի թերթը: Սահմանադրութեան հռչակումին, կը շարունակէ իր գործունէութիւնը՝ որպէսզի հասարակական գործիչ, տեսուչ Տէնիզլիի, Էօտէմիշի եւ Գարաթաշի վարժարաններուն: Վերջերը կրթական գործը լքած մտած էր առեւտր. Ասպարէզ:


== Աղբիւրներ ==
Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի, Կ. Պոլիս, 1919, էջ 76, հատուած 368
Վոյէճըր Ծրագիր

Վոյէճըր ծրագիրը տակաւին գոյութիւն ունեցող եւ հարգուած ծրագիր մըն է Ամերիկեան ծագումով, որ տիեզերքի մէջ շրջակայող 2 արհեստական տիեզերական կայաններ ունի՝ Վոյէճըր-1 եւ Վոյէճըր-2 որոնք կ'ուսումնասիրեն տարբեր մոլորակներ, լուսիններ եւ տիեզերքը ընդահնրապէս: Կայանները արձակուեցան 1977-ին: Երկուքն ալ իրենց համար պատրաստուած ժամանակաշրջանէն աւելի մնացած են սիեզերք, ղրկելով շատ աւելի տեղեկութիւն քան ծրագրուած:


== Վոյէճըր-1 ==

Վոյէճըր-1 (անգլ.՝ Voyager 1) տիեզերական կայան մըն է արձակուած ՆԱՍԱ-ի կողմէ 5 Սեպտեմբեր, 1977-ին: Իբրեւ բաժին մը Վոյէճըր ծրագրին, ճամբայ ելաւ 16 օր ետք իր երկւորեակ կայան Վոյէճըր-2-ի արձակումէն ետք: 38 տարիէ ի վեր Վոյէճըր-1-ը տակաւին կ'աշատի ղրկելով տարբեր տեսակի տեղեկութիւններ որոնք հաւագած կ'ըլլայ իր ճամբորդութիւններու ժամանակ: Ներկայիս 135 AU (2.02×1010 km) հեռու է արեւէն (Յունիս 2016-ի տեղեկութին), ամէնէն հեռու մեզմէ գտնուող տիեզերային կայանն է, եւ միակը որ միջաստղային տիեզերքի (interstellar space) մէջ կը գտնուի:

Կայանին նախնական ու սկզբնական նպատակը թռիչքներ կատարել է Ճուփիթըրի, Սէթըրնի եւ Սէթըրնի հսկայ լուսնի Թայթընի շուրջ: Թեպէտ Վոյէճըր-1-ը կարէլիութիւնը ունէր Փլութոյի շուրջ դառնալ, պայմանաւ որ Թայթընի չի մօտենար, սակայն այդ գործողութիւնը չ'իրականացաւ, որովհետեւ Թայթընը աւելի կարեւորութիւն ունէր ՆԱՍԱ-ի համար: Կայանը ուսումնասիրեց օդային պայմանները, մակնիսային շրջանակները, եւ մատանիները. նաեւ եղաւ առաջին կայանը, որ հայթաթեց մեզի երկու մոլորակներուն բոլոր լուսիններուն լուսանկարները:
Սէթըրնի շուրջ պտտումները կատարելէ ետք 20 Նոյեմբեր, 1980-ին, Վոյէճըր-1-ի ծրագիրը շատ աւելի երկարաձգուեցաւ եւ առիթը տրուեցաւ կայանին որպեսզի հասնի մինչեւ միջաստղային տիեզերք, ըլլալով առաջին կայանը հոն հասնելու եւ հոնկէ տեղեկութիւն հաւաքելու: Վոյէճըր-1-ի ծրագրի երկարաձգումը պիտի երկարի մինչեւ 2025, երբ ալ կայանը բաւարար ելեկրդրական ուժի որեւէ մէկ աղբիւր չ'ունի եւ բոլորովին կը դադրի աշխատելէ:


== Վոյէճըր-2 ==
Վոյէճըր-2 (անգլ.՝Voyager 2) տիեզերական կայան մըն է արձակուած ՆԱՍԱ-ի կողմէ 20 Օգոստոս, 1977-ին: Իբրեւ բաժին մը Վոյէճըր ծրագրին, ճամբայ ելաւ 16 օր առաջ իր երկւորեակ կայան Վոյէճըր-1-ի արձակումէն: 38 տարիէ ի վեր Վոյէճըր-2-ը տակաւին կ'աշատի ղրկելով տարբեր տեսակի տեղեկութիւններ որոնք հաւագած կ'ըլլայ իր ճամբորդութիւններու ժամանակ: Ծրագրէն աւելի ժամանակ խլեց այս կայանը հասնելու համար Ճուփիթըր եւ Սէթըրն, բայց նաեւ ատոր կողքին ունեցաւ առիթը հանդիպելու Իւրանուսի եւ Նեփթունի հետ: Միակ տիեզերական արհեստական կայանն է, որ այցելած է Իւրանուսն ու Նեփթունը:
Իր զկսբնական ծրագիրը ստացուեցաւ Նեփթունի հետազօտութեամբ 2 Հոկտեմբեր 1989-ին՝ հետազօտելէ ետք Իւրանուսը 1986-ին, Սէթըրնը 1981-ին, եւ Ճուփիթըրը 1979-ին: Վոյէճըր-2-ն հիմա իր երկարաձգուած ծրագրին մէջ է հետազօտելու արտաքին տիեզերքը Ծիր Կաթինին 38 տարիէ ի վեր: Տակաւին կապ կը պահէ ՆԱՍԱ-ի հետ:
Թուքան

Թուքան (անգլերէն՝ Toucan), «Ramphastidae» ընտանիքին պատկանող նորարեւադարձային թռչուն։ Հասարակ յատկանիշն է մեծ կտուցը։ Այս ընտանիքը կը բաղկանայ 5 սեռէ եւ 43 տարբեր տեսակներէ։ 


== Ընդհանուր տեղեկութիւններ ==
Թուքանները ծառաբնակ թռչուններ են եւ ընդհանրապէս իրենց բոյները ծառերու կոճղերու խոռոչներուն եւ կամ ուրիշ կենդանիներէ պեղուած ծակերուն մէջ (ինչպէս օրինակ փայտփորիկէն) կը շինեն եւ կ՛ածեն 2-4 ճերմակ հաւկիթներ։ Թխսումի վերջաւորութեան նորածինները մես-մերկ դուրս կու գան առանց վար իյնալու։
Թուքան թռչուններուն կը հանդիպինք զոյգ եւ կամ ալ փոքր խումբերու։ Անոնք չեն գաղթեր։ Ամենածանօթ տեսակն է Թոքօ թուքանը։
Թուքանները տարածուած են մասնաւորաբար կեդրոնական եւ հարաւային Ամերիկայի մէջ՝ հարաւային Մեքսիքոյէն մինչեւ հիւսիսային Արժանթին։ Ափրիկէի եւ Ասիոյ մէջ, եղնեղջիւր թռչունները կը գրաւեն թուքաններու բնապահպանական խորշերը, որ զուգամերձ բարերշրջութեան օրինակ մըն է։


== Պատկերասրահ ==
2022 Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթ

2022 Եւրատեսիլ Մրցոյթ (անգլ.՝ Eurovision Song Contest 2022, ֆրանս.՝ Concours Eurovision de la chanson 2022) գալիք 66րդ Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթն է: Տեղի կ'ունենայ Թորինօ, Իտալիա, որովհետեւ Måneskin խումբը յաղթեց մրցոյթը տարի մը առաջ: Կազմակերպուած է Եւրոպական Հեռարձակողներու Միութեան (EBU) եւ վարող հեռարձակող Radiotelevisione italiana (RAI) ընկերութիւններուն կողմէ: Մրցոյթը տեղի պիտի ունենայ PalaOlimpico եւ պիտի ունենայ երկու եզրափակոչ փուլեր Մայիս 10 եւ 12ին, եւ վերջնական փուլը 14 Մայիսին: Երեք վարողներ պիտի ունենայ մրցոյթը՝ Իտալացի ներկայացնող Ալէսանտրօ Քաթէլան, երգչուհի Լաուրա Փաուսինի, եւ Լիբանանցի-Անգլիացի երգիչ Միքա:Այս մրցոյթը կը ներկայացնէ Իտալիոյ երրորդ անգամը հիւրընկալելու Եւրատեսիլը, ասկէ առաջ հիւրընկալելու Նափոլիի եւ Հռոմի մէջ:
Քառասուն երկիրներ իրենց մասնակցութիւնը կը բերեն մրցոյթին, ուր Հայաստանն ու Մոնթէնէկրոն կը վերադառնան տարուան մը բացակայութենէ ետք: Ռուսաստանը պիտի մասնակցէր, սակայն երկրին մասնակցութիւնը արգիլուեցաւ Ռուսաստանի Ուքրանիա ներխուժումումէն ետք:Ուքրանիոյ ներկայացուցիչ Քալուշ Օրքեսթրան արժանացաւ մրցոյթին առաջնութեանը «Stefania» երգով:
75 (թիւ)

75 (եօթանասունհինգ) կենտ երկնիշ բնական թիւ է 74-ի եւ 76-ի միջեւ


== Ընկերաբանութիւն ==
75-ով կը սահմանափակուի Քանատայի սենատորներուն տարիքը


== Օրացոյց ==
Տարուայ 75րդ օրը Մարտ 16-ն է (նահանջ տարիներուն՝ Մարտ 15-ը)
1975 թուական
Ղատամիս

Ղատամիս կամ Կետամ (պերպերերէն՝ ʕadémis, արաբ․՝غدامس, Լիպիոյ արաբ․՝ɣdāməs, լատին․՝ Cidamus, Cydamus, իտալ․՝Gadames)․ արեւմտեան Լիպիոյ քաղաք-ովասիս։ Կը գտնուի Թրիփոլիէն 340քլ․ հարաւ-արեւմուտք, Ալճերիոյ եւ Թունուզի սահմաններուն մօտ։ Հին քաղաքը 1986-ին յայտարարուած է Եունեսքոյի Համաշխարհային ժառանգութեան Յուշարձան։ Իսկ 2016-ին արձանագրուած է Եունեսքոյի Համաշխարհային Վտանգուած Ժառանգութեան Ցանկին մէջ։


== Ընդհանուր տեղեկութիւններ ==
Ղատամիս անունը լառաջացած է Լիպիոյ Ֆեզան շրջանի հին պերպեր Թիտամեսի ցեղախումբէն։ Կ՛ենթադրուի թէ Թիտամեսի անունը հռոմէացիներուն կողմէ աղաւաղուած է եւ տուած է այսօրուան Ղատամիս անումը։
Քաղաք-ովասիսի բնակչութեան թիւը 10 000 է եւ բաղկացած է գլխաւորաբար պերպերներէ (հիւսիսային Ափրիկէի բնիկ ժողովուրդ)։ Պարիսպով պատսպարուած հին քաղաքը յայտարարուած է Եունեսքոյի Համաշխարհային ժառանգութեան Յուշարձան։ Եօթը ցեղախումբեր կը բնակին հին քաղաքին մէջ եւ իւրաքանչիւրը ունի իր շրջանը։

1970-ական թուականներուն, Լիպիոյ կառավարութիւնը հին քաղաքին շուրջը նոր բնակարաններ կը կառուցէ եւ կը բնակեցնէ։ Սակայն բնակիչներուն մեծ մասը ամառուան շրջանին հին քաղաքը կը վերադառնան, որովհետեւ քաղաք-ովասիսի հին բնակարաններուն ճարտարապետական կառոյցը կիզիչ տաքը կ՛առանձնացնէ եւ բնակելու պայմանները աւելի նպաստաւոր են։
Կլիման անապատի յատուկ է, երկարատեւ ամառներով եւ կարճատեւ մեղմ ձմեռներով։ 


== Պատմական ակնարկ ==
Ղատամեսի մասին առաջին արձանագրութիւններու կը հանդիպինք հռոմէական շրջանին։ Հռոմէական անունը Կիտամուս էր։ Բիւզանդական ժամանակաշրջանի առաջին դարերուն ընթացքին քրիստոնեայ դարձած բնակչութիւնը Է․ դարուն մահմետականութիւնը կ՛ընդունի երբ արաբները քաղաքը կը գրաւեն։ 
Մինչեւ ԺԹ․ դարուն, Ղատամես Սահարայի շրջանի առեւտուրի գլխաւոր կեդրոնը եղած է։  


== Պատկերասրահ ==
Նինօ Պուրճանաձէ

Նինօ Պուրճանաձէ (վրաց.՝ ნინო ანზორის ასული ბურჯანაძე, ծն. 16 Յուլիս 1964), վրացի պետական եւ քաղաքական գործիչ, Վրաստանի խորհրդարանի նախագահ (2001-2008), Վրաստանի նախագահի պաշտօնակատար (2007-2008)։


== Կենսագրութիւն ==
Թերճոլայի շրջանի ղեկավար Անզոր Պուրճանաձէի ընտանիքին մէջ ծնած է։ 1981-ին Թիֆլիսիս պետական համալսարանի իրաւաբանական բաժինը ընդունուած է։

1986-ին համալսարանը աւարտելէն ետք ընդունուած է Մոսկուայի պետական համալսարանը։ 1990-ին միջազգային իրաւունքի մասնագէտի որակաւորում ստացած է: Հոկտեմբեր 2013-ին իբրեւ Վրաստանի նախագահի ընտրութիւններու մասնակից՝ երրորդ տեղը գրաւած է` հաւաքելով քուէներու 10%-էն քիչ մը աւելի։
21 Մայիս 2011-ին առաջնորդած է Թիֆլիսի մէջ յուզումները տասը հազարէն աւելի մասնակիցներով, պահանջելով Միխէիլ Սաաքաշվիլիի հրաժարականը: Հարաւարեւմտեան Պաթում քաղաքին մէջ որոշ ցուցարարներ հեռատեսիլի շէնք ներխուժելու փորձ ըրած են Ոստիկանութեան հետ կարճ ընդհարումներ տեղի ունեցած են: 26 Մայիսին Վրաստանի ոստիկանութիւնը ցուցարարներուն դէմ արցունքաբեր կազ եւ ռետինեայ փամփուշտներ կիրառած է: Լրագրողներուն, ինչպէս նաեւ տարիքաւորներուն դէմ ոյժ կիրառուած է ։
1991-էն աշխատած է Թիֆլիսի պետական համալսարանի միջազգային իրաւագիտական բաժնին մէջ իբրեւ դոցենտ։ 1991-1992-ականներուն աշխատած է Միջավայրի պաշտպանութեան նախարարութեան մէջ՝ իբրեւ մասնագէտ-֊խորհրդատու։ 1992-1995-ականներուն  եղած է Վրաստանի խորհրդարանի Արտաքին յարաբերութիւններու  կոմիտէի փորձագէտ-խորհրդատու։
Վրացերէն, ռուսերէն եւ անգլերէն լեզուներով տպագրուած աւելի քան 20 աշխատութիւններու հեղինակ է, ինչպէս նաեւ 1 մենագրութեան՝ նուիրուած միջազգային միջկառավարական կազմակերպութիւններու նոր տեսակի իրաւական հարցերուն։
1995-էն Վրաստանի խորհրդարանի անդամ է։ 1995-1998-երուն եղած է սահմանադրական, իրաւաբանական հարցերու ու օրինականութեան յանձնաժողովի նախագահի առաջին տեղակալ, իսկ 1998-1999_ին՝ նշուած յանձնաժողովի նախագահ։
2000-2001-ին եղած է խորհրդարանի արտաքին յարաբերութիւններու յանձնաժողովի նախագահ, 1995-1998-ին՝ Վրասատանի խորհրդարանի՝ Մեծ Բրիտանիոյ խորհրդարանի հետ համագործակցութեան մշտական պատուիրակութեան ղեկավար, իսկ 1999—2002-ներուն՝ Եւրամիութեան ու Վրաստանի միջեւ խորհրդարանական համագործակցութեան համաներկայացուցիչ։
1998-ին ընտրուած է ԵԱՀԿ խորհրդարանական վեհաժողովի ժողովրդավարութեան, մարդու իրաւունքներու եւ մարդասիրական հարցերու յանձնաժողովի զեկուցող, 2000-էն անոր փոխնախագահն է։ Նոյեմբերէն մինչեւ Մայիս 2001-ին Նինօ Պուրճանաձէն Սեւծովեան տնտեսական համագործակցութեան խորհրդարանական վեհաժողովի նախագահն էր, Նոյեմբեր 2001-էն մինչեւ 2008՝ Վրաստանի խորհրդարանի նախագահը։ 25 Նոյեմբեր 2007-էն մինչեւ 20 Յունուար 2008-ը կատարած է Վրաստանի նախագահի պարտականութիւնները։ Այնուհետեւ յայտարարած է մեծ քաղաքականութենէն հեռանալու մասին։
27 Հոկտեմբեր 2008-ին Նինօ Պուրճանաձէն յայտնած է քաղաքականութիւն վերադառնալու եւ «Ժողովրդավարական շարժում Միացեալ Վրաստան» անուամբ կուսակցութիւն ստեղծելու մտադրութեան մասին։ 23 Նոյեմբեր 2008-ին տեղի ունեցած է  կուսակցութեան առաջին համագումարը, ուր Պուրճանաձէն, ընտրուելով կուսակցութեան նախագահ, ըսած է, որ այն պէտք է ըլլայ «կտրուկ ընդդիմադիր»։
Ծաղկաձոր լեռնադահուկային առողջարան

Ծաղկաձոր լեռնադահուկային առողջարանը տեղակայուած է հայկական Ծաղկաձոր քաղաքի լեռնային մասին մէջ, Հայաստանի մայրաքաղաք Երեւանէն եւ Զուարթնոց օդակայանէն մօտ 60 Քմ հեռաւորութեան վրայ։


== Ծաղկաձորի պատմություն ==
Ծաղկաձոր քաղաքը տեղակայուած է ծովի մակերեւոյթէն 1750 մ բարձր Թեղենիս լերան հարաւ-արեւելյան լանջին։ Խորհրդային ժամանակաշրջանին կառուցուած են ճոպանուղին եւ այլ սպորտային սարքաւորումներ՝ խորհրդային մարզիկներուն 1988 Ձմեռային օլիմպիական խաղերուն նախապատրաստելու նպատակով։ Հետագային, քաղաքը զարգացաւ որպէս լեռնադահուկային առողջարան, իսկ վերջերս լիովին վերափոխուեցաւ եւ հին ճոպանուղին փոխարինուեցաւ նորով։ Ծաղկաձորը յայտնի է նաեւ Կեչառիսի վանքային համալիրի շնորհիվ։


== Ճոպանուղիները ==
‎ 

Ճոպանուղին բաղկացած է երեք յաջորդական վերելակներէ եւ կ'երկարի լերան ստորոտէն (ծովի մակերեւոյթէն 1969 մ ) մինչեւ լերան գագաթը (2819 մ)։
2006 թուականին, նոր՝ չորրորդ ճոպանուղին կառուցուեցաւ, որմով նոր դահուկային ուղի բացուեցաւ։Ճոպանուղիի առաջին հատուածը չորս տեղանի է, իսկ միւս հատուածները երկտեղանի են։