armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Քափթըն Ամերիկա

Քափթըն Ամերիկա (անգլերէն՝ Captain America), բուն անունով՝ Սթիվըն Ռոճըրզ (անգլերէն՝ Steven Rogers) - Marvel Comics ընկերութեան «հերոս»ը (անգլերէն՝ Superhero)։ Ան ստեղծուած է գրող Ճօ Սայմընի (անգլերէն՝ Joe Simon) եւ արուեստագէտ Ժագ Քըրպիի (անգլերէն՝ Jack Kirby) կողմէ եւ առաջին անգամ յայտնուած է «Captain America Comics #1» երգիծական երկին մէջ՝ Մարտ 1941-ին։ Այս ընթացքին աշխարհի 75 երկիրներու մէջ վաճառուած է աւելի քան 210 միլիոն «Captain America» երգիծական երկ:
Հերոսը կը կրէ ամերիկեան դրօշակին տեսքով զգեստ մը եւ կ'օգտագործէ անխորտակելի վահան մը:
«Քափթըն Ամերիկա»ն հայրենասէր հերոս մըն է։ Յաճախ կը նկարագրուի, իբրեւ Ֆաշիստական Գերմանիոյ դէմ պայքարող անձ մը։ Ան նշանաւոր կը դառնայ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին ընթացքին, սակայն երբ պատերազմը վերջ կը գտնէ, 1950-ին իր անունն ալ մոռացութեան կ'ենթարկուի։ 1953-ին անյաջող վերածնունդ մը կ'ապրի։ Իսկ 1964-ին կը յայտնուի Վրիժառուներ (անգլերէն՝ The Avengers) կատակերգութեան մէջ։


== Կենսագրութիւն ==
Սթիվըն Ռոճըրզ ծնած է 4 Յուլիս 1917-ին Նիւ Եորքի մէջ՝ իրլանտացի գաղթական Սառի եւ Ժոզէֆ Ռոճըրզներու ընտանիքին մէջ։ 1940-ի սկիզբը, մինչ Ամերիկայի մէջ յայտնուիլը, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին Ռոճըրզ տկար եւ նիհար ուսանող- գծանկարիչ մըն էր։ Վրդովելով Հիդլերի իշխանութեան գլուխը անցնելուն՝ Ռոճըրզ կը փորձէ բանակին միանալ, բայց կը մերժուի իր ֆիզիքական տկարութեան պատճառով։ Ամերիկեան բանակի սպայ մը՝ Տօքթ. Էրսքին (Dr. Erskine) հնարաւորութիւն կու տայ անոր ծառայելու իր երկրին մէջ՝ ընդունելով մասնակցութիւնը բարձրագոյն գաղտնիութեան պաշտպանութեան նախագիծին («Վերածնունդ»), որուն նպատակն էր պատրաստել համարձակ եւ ուժեղ զինուորներ։ Ռոճըրզ ապացուցելով իր արտասովոր քաջութիւնը, խելքն ու խիղճը, կը համաձայնի, որ առաջին փորձարկումը իր վրայ կատարուի եւ այսպիսով ան սովորական մարդ մը ըլլալէ կը դադրի եւ կը դառնայ «հերոս» մը (անգլերէն՝ Superhero). շիճուկի բաժին մը ընդունելէ ետք, իր թոյլ մարմինը անսպասելիօրէն բարձր կարողութիւններով կ'օժտուի եւ կը դառնայ «Super-Soldier» եւ կը վերածնի իբրեւ Քափթըն Ամերիկա: Բայց Քափթըն Ամերիկա ըլլալը իր գինը ունի, որովհետեւ ան կը փորձէ ոչնչացնել պատերազմ հրահրողն ու ահաբեկչական կազմակերպութիւնը:
Երբ Տօքթ. Էրսքին կը սպաննուի Նացիստական ​​Գերմանիոյ գաղտնի HYDRA հետազօտական ​​բաժանմունքին գործակալի մը կողմէ (կը ղեկավարէր Եոհան Շմիդտը, որ կը կոչուէր Կարմիր գանկ), Ռոճըրզը սկիզբը կը չարաշահեն քարոզչական առումով, սակայն, երբ իր ընկերները իր օգնութեան կարիքը կ'ունենան, Ռոճըրզ յաջող արկածախնդրութիւն մը կ'ապրի, որ զինք կը դարձնէ իսկական Քափթըն Ամերիկա եւ անկէ ետք կը սկսի իր պատերազմը՝ Շմիդտի դէմ:
Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի (Պոլիս-Ղալաթիա)

Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի (Պոլիս-Ղալաթիա), Պոլսոյ ամենահին եկեղեցին։


== Պատմականը ==
Ըստ 1360 եւ 1361 թուակիր երկու ձեռագիրներու յիշատակարաններու Ղալաթիոյ մէջ գոյութիւն ունեցած է Ս. Սարգիս անունով եկեղեցի մը։ Իսկ Արմաշի վանքին մատենադարանը գտնուած ձեռագրի մը յիշատակարանին համաձայն Կոզմա անուն վաճառական մը 1391ին Պոլիս գալով կառուցանել տուած է Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցին եւ Աւետ անուն դարբին մը շինած՝ Սուրբ Խաչ մատուռը։ Այս յիշատակարաններուն առընթեր Ղուկաս Վարդապետ Ինճիճեան կ՚արձանագրէ, թէ Կոզմա անուն վաճառականը 1391ին Պոլիս եկած եւ գնած է եկեղեցւոյ հողը։ Եկեղեցւոյ որմերուն վրայ տեղադրուած երկու արձանագրութիւններ կը յստակացնեն, թէ եկեղեցին 1431 թուականին գոյութիւն ունէր։ 1635ին ազդեցիկ հայ մը՝ Շահին Չէլէպի, Գրիգոր Կեսարացի Պատրիարքի մարմինը ամփոփեց եկեղեցւոյ պատին տակ։


== Հիմնական Վերանորոգութիւններ եւ Բարեզարդումներ ==
Շէնքը, 1660ին Ղալաթիոյ մէջ պատահած հրդեհէն վնաս չէ տեսած։ Իսկ 1731ի հրդեհին ան ամբողջովին հրոյ ճարակ դարձած է։ Շչւանի Պոլսոյ Պատրիարք՝ Յովհաննէս Կոլոտի օրով, 1733ին Սարգիս Խալֆայի կողմէ վերաշինուեցաւ։ Կառուցման ծախքերը հոգացած են Ակնցի Մահտեսի Սեղբոս Ամիրա Երեւանենց եւ Յովհաննէս Կոլոտ Պատրիարք, որուն ձեռքով նաեւ պաշտամունքի բացուած է եկեղեցին։ 1771ին եկեղեցին դարձեալ հրոյ ճարակ կը դառնայ։ Եկեղեցւոյ վերաշինութիւնը կը կատարուի 1799ին, ճարտարապետութեամբ Մինաս Խալֆայի։ Եկեղեցւոյ քով աւելցած են նաեւ Սուրբ Խաչ եւ Սուրբ Կարապետ մատուռները։ 1888ին ներքին որմերը կամարաձեւ կը բացուին եւ երեք տաճարները իրար կը միանան։
1958ին քաղաքի(Պոլիս) բարեզարդման աշխատանքներուն պատճառաւ, եկեղեցին ամբողջութեամբ ապասեփականացուելով քանդուեցաւ եւ հողին մեծ մասը յատկացուեցաւ ընդարձակելի պողոտային համար։ Գարեգին Խաչատուրեան Պատրիարքի յանձնարարութեամբ, ճարտարապետ Պետրոս Զօպեանի կողմէ պատրաստուած յատակագիծը Էջմիածնի կողմէ ալ վաւերացուելով գործադրութեան դրուեցաւ եւ մնացեալ հողին վրայ 1962ին կաթողիկէ գմբէթով կառուցուեցաւ այժմու Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցին (Ղալաթիա)։ Նորակառոյց եկեղեցւոյ օծումը ու պաշտամունքի բացումը կատարուեցաւ 1966ին, ձեռամբ Շնորհք Պատրիարքի։ Պոլսոյ մէջ հայ դասական ոճով կառուցուած միակ եկեղեցին է։ Ներքնայարկը կը գտնուի Ամենափրկչի Մատուռը։ Հոն տեղադրուած է Յովհաննէս Կոլոտ Պատրիարքի դամբարանը։
Որմերուն վրայ կը գտնուին հին եկեղեցւոյ յիշատակարանները ու թանկարժէք յախճապակիներու մնացորդներ։
Եկեղեցին նորոգութեան ենթարկուած է 2005 թուին, օծուած եւ պաշտամունքի վերաբացուած է ձեռամբ Ամեն. Տ. Մեսրոպ Պատրիարք Հօր։
Եկեղեցւոյ վերջին նորոգութիւնը տեղի ունեցած է 2011 թուականին ու պաշտամունքի վերաբացուած, ձեռամբ՝ Պատրիարքական Ընդհանուր Փոխանորդ Բարձր. Տ. Արամ Արքեպիսկոպոսի։
Եկեղեցւոյ կից 1871ին քարուկիր վիճակով շինուած է Կեդրոնական վարժարանի շէնքը։
Եկեղեցւոյ ներքնայարկը թաղուած են՝
Յովհաննէս Թ. Պատրիարք Բաղիշեցի (Կոլոտ) 1678-1741
Գրիգոր Պատրիարք Կեսարացի 1570-1636
Իսկ եկեղեցւոյ բակին մէջ թաղուած են Կեդրոնական Վարժարանի բարերարներ՝
Յարութիւն Էֆէնտի Գափամաճեան 1814-1878

Մաքրուհի Գափամաճեան (Կողակից Յարութիւն Էֆէնտի Գափամաճեանի) 1827-1887
		


== Աղբիւրներ ==
http://www.turkiyeermenileripatrikligi.org
Ցեղասպանութիւն

Ցեղասպանութիւն (յունարէն՝ γένος - ցեղ եւ լատիներէն՝ caedo - կը սպասեմ), միջազգային յանցագործութիւն, ըստ՝ Միաւորուած Ազգերու Կազմակերպութեան, 1948 թուականի Դեկտեմբեր 12-ին ընդունուած «Ցեղասպանութեան յանցագործութիւնը կանխելու եւ անոր համար պատիժի մասին համաձայնագիր»՝ որեւէ ազգային, կրօնական կամ ցեղային խումբի, մասնակիօրէն կամ ամբողջութեամբ մտադրուած համակարգուած ոչնչացում հետեւեալ կերպով՝

Խումբի անդամներու սպանութիւն,
Խումբի անդամներուն մարմնական կամ մտաւոր ծանր վնասի պատճառել,
Միտումնաւոր այնպիսի կենսապայմաններ ստեղծել այդ խումբի համար, որ հաշուուած են՝ հանգեցնելու անոնց լիարժէք կամ մասնակի ֆիզիկական ոչնչացման,
Այնպիսի միջոցառումներ պարտադրել, որ կը կանխարգիլեն այդ խումբի աճման,
Այդ խմբի երեխաները՝ հարկադրաբար, այլ խումբ տեղափոխման։1948 թուականի Դեկտեմբեր 12-ին ընդունուած ՄԱԿ-ի համաձայնագիրով, ցեղասպանութիւնը կը նկատուի միջազգային յանցագործութիւն։


== Ցեղասպանութեան օրինակներ ==
Հայերու սպանութիւնն ու տեղահանումը Օսմանեան կայսրութեան ժամանակաշրջանին՝ 1895–1923 թուականներուն (տես՝ Մեծ Եղեռն)։
Հայերու ոչնչացումն Ատրպէյճանի մէջ՝ 1988–1993 թուականներուն (տես՝ Մարաղայի կոտորած, Սումկայիթի ջարդեր, Պաքուի ջարդեր, Գանձակի ջարդեր)։
Նացիստական Գերմանիոյ կողմից Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ հրեաներու (տես Հոլոքոսթ), գնչուներու եւ խորհրդային ռազմագերիներու ոչնչացումը։
Փոլ Փոթիի եւ Իենգ Սարիի ռեժիմի օրով 1975 - 79 թուակններուն երեք միլիոն կամբոջացիներու ոչնչացումը։
1994 թուականին Ռուանտայի մէջ մասսայական ջարդը, որուն ժամանակ խութի ցեղը ոչնչացուց թութսի ցեղէն՝ 600,000 հոգի։


== Գրականութիւն ==
Andreopoulos George J., ed. (1994)։ Genocide: Conceptual and Historical Dimensions։ University of Pennsylvania Press։ ISBN 0-8122-3249-6 
Ball, P., P. Kobrak, and H. Spirer (1999). State Violence in Guatemala, 1960–1996։ A Quantitative Reflection. Washington, D.C.։ American Association for the Advancement of Science.
Chalk Frank; Kurt Jonassohn (1990)։ The History and Sociology of Genocide: Analyses and Case Studies։ Yale University Press։ ISBN 0-300-04446-1  


== Տե՛ս նաեւ ==
Հայոց Ցեղասպանութիւն
ՀոլոքոստԿաղապար:Մահ
Վարդան (անձնանուն)

Վարդան, հայկական արական տարածուած անուն։ 

Լատինագիր ձեւը՝  VARTAN 
Անունէ ստեղծուած մականուն՝ Վարդանեան


== Անունը Կրողներ ==
Վարդան Այգեկցի (մ.1250) ԺԳ դարու աստուածաբան
Վարդան Աճէմեան
Վարդան Աճեմեան (1905 Վան-1977 Երեւան) թատերական գործիչ
Վարդան Աճեմեան (ծն.1958) երգահան
Վարդան Աշգարեան (1937-2012) եկեղեցական գործիչ
Վարդան Մամիկոնեան (388-451) Ե դարու հայ զաւրավար
Վարդան Պետրոսեան (ծն.1959, Երեւան) դերասան
Վարդան Սրմաքեշ (ծն.1956, Ժընեւ) գործարար
Վարդան Տէմիրճեան (1939-2004) բանասէր
Վարդան Փիրանեան (1885-1968 Պաղեստին) բժիշկ
Վարդան Քէշիշեան (1883-1920, Մարաշ) դեղագործ


== Երկրորդ Անուն ==
Խանասորայ Վարդան (Սարգիս Մեհրապեան, 1870-1943) քաղաքական եւ ռազմական գործիչ
Սիլվի Վարդան (ֆրանսերէն՝ Sylvie Vartan, ծն.1944) ֆրանսացի երգչուհի
Եղիա Ճէրէճեան

Եղիա (Եղիկ) Ճէրէճեան, (1957, Պէյրութ, Լիբանան), լիբանանահայ քաղաքական գործիչ եւ պատմաբան, Սոցիալ դեմոկրատ հնչակեան կուսակցութեան կեդրոնական կոմիտէի անդամ։ 1992-2009 (չորս անգամ) ընտրուած է Լիբանանի խորհրդարանի անդամ՝ Պէյրութէն։


== Կենսագրութիւն ==
Դոկտոր Ճէրէճեանը ծնած է Պէյրութի մէջ Հաճընցի ընտանիքէ մը։ Աւարտած է Պէյրութի Յովակիմեան-Մանուկեան հայկական վարժարանը, ապա՝ Երեւանի բժշկական ինստիտուտը։ Հայաստանի եւ Մերձավոր Արեւելքի պատմութեան մասին մէկ քանի գիրքերու եւ յօդուածներու հեղինակ է:2014-ին Պէյրութի մէջ հրատարակեց իր վեցերորդ գիրքը՝ «Յաւերժի ճամբու կերտիչներէն»:
2016-ին Հայաստանի Գիտութեան Ակադեմիան հրատարակած Է Ճէրէճեանի հեղինակած «Մեծն Մուրատ» գիրքը, որ մաս կը կազմէ «Հրասիրտներ» Մատենաշարին:
Ամուսնացած է Հուրի Ճէրէճեանի հետ։


== Գիրքեր ==
«Արիւնոտ գոյերթի վկանե»ր, Պէյրութ, 1989, 166 էջ,
«Փանթուրանիզմը», Պէյրութ, 1998, 92 էջ,
«Պանդուխտ (Միքայէլ Սերեան)», «Հրասիրտները» մատենաշար թիւ 3, Պէյրութ, 2018, 238 էջ,
«Ժիրայր» (Մարտիրոս Պոյաճեան)», «Հրասիրտները» մատենաշարին թիւ 4-ը, 2020, 223 էջ:
1 Օգոստոս

1 Օգոստոս, տարուան 213-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 214-րդ) օրն է

Տարուայ աւարտին կը մնայ 152 օր


== Դէպքեր ==
1291՝ Շուից, Ուրի եւ Ունթերվալտեն մարզերու միաւորումով հիմնուեցաւ Զուիցերիոյ Համադաշնութիւնը
1834՝ Բրիտանական Կայսրութեան մէջ վերացուեցաւ ստրկատիրութիւնը
1876` Քոլորատոն դարձաւ 38րդ միացեալ նահանգը
1918՝ Երեւանի քաղաքային ակումբի դահլիճին մէջ տեղի կ՛ ունենայ Հայաստանի խորհուրդի անդրանիկ նիստի հանդիսաւոր բացումը՝ հիւրերու եւ 46 պատգամաւորներու մասնակցութեամբ
2004՝ Փարակուէյի Ասունսիոն քաղաքի առեւտուրի Կեդրոնի մէջ ծագած հրդեհէն զոհուեցաւ 396 մարդ
2016՝ բրիտանացի ամուսինները ծնողներ դարձան իրենց իսկ ծննդեան օրը


== Ծնունդներ ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1 Օգոստոսի ծնածներ

1903՝Գուրգէն Մահարի (Աճէմեան, մ.1969) բանաստեղծ, արձակագիր
1917՝Ժագ Յակոբեան բանաստեղծ
1925՝ Ապտալլահ Պըն Ապտուլ-Ազիզ-Ալ-Սաուտ (մ.2014), Սէուտական Արաբիոյ թագաւոր (2005 - 2015)
1930՝ Փիէռ Պուրտիէօ (Pierre Bourdieu մ.2002) ֆրանսացի ընկերաբան, մարդաբան
1933՝ Զօրայր Խալափեան (մ.2008) հայ խորհրդային գրող


== Մահեր ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1 Օգոստոսի մահացածներ


== Տօներ ==

Պենին՝ Անկախութեան (ՕրՖրանսայէն, 1960)
Զուիցերիա՝ Համադաշնութեան Օր
Ազրպէյճան՝ Ազրպէյճաներէնի եւ ազրպէյճաներէնի այբուբենի օր
Մարք Հոփլամազեան

Մարք Հոփլամազեան (անգլերէն՝ Mark S. Hoplamazian, ծնած 27 Նոյեմբեր 1963), ազգութեամբ հայ ամերիկացի գործարար, Hyatt հիւրանոցներ ընկերութեան նախագահ եւ գործադիր տնօրէն: Աւարտած է Հարուըրտի համալսարանը, այնուհետեւ ուսումը շարունակած է Շիքակոյի համալսարանի տնտեսագիտութեան դպրոցը:


== Կրթութիւն ==
Ձեռնարկատիրական ջիղը Հոփլամազեան ժառանգած է պապէն, որ հայերուն զանգուածային ջարդերէն անմիջապէս առաջ Կեսարիայէն (Կեդրոնական Անատոլիա) գաղթած է Ամերիկա եւ փոքրիկ շուկայ մը հիմնած է Ուոթըրթաունի մէջ (Մասաչուսեթսի նահանգ):
Մարքի ծնողները անոր լաւ կրթութիւն տուած են: 1985-ին Մարք տնտեսագիտութենէն կառավարման մագիստրոսի աստիճան ստացած է Հարուըրտի տնտեսագիտութիւն դպրոցը, որմէ ետք վերապատրաստուած է Շիքակոյի համալսարանը, որ աւարտած է 1989-ին:


== Գործունէութիւն ==
Նիւ Եորքի ներդրումային դրամատուներէն մէկուն մէջ  քանի մը տարուան աշխատանքի ընթացքին Մարք կը նկատուի միլիարատէր Ճէյ Փրիթզկերի (Jay Pritzker) տնտեսագիտութիւնը կառավարող տնօրէնը: 25 տարեկանին Մարք կը սկսի աշխատիլ  Ամերիկայի ամենահարուստ ընտանիքներու տասնեակին մէջ գտնուող Փրիթզկերներուն պատկանող ընկերութիւններէն մէկուն մէջ: Սկիզբը Հոփլամազեան ընտանիքին նիւթական հարցերը կը վարէր, այնուհետեւ զինք կը ներգրաւէ հիւրանոցային տնտեսագիտութիւնը: 2006-ին, համաշխարհային նիւթական ճգնաժամի բուռն շրջանին, ան ընկերութիւնը կառավարելու առաջարկ կը ստանայ: Մարք կը յաջողի ընկերութիւնը կառավարել առանց բացասական հետեւանքներու, հիւրանոցային տնտեսագիտութեան համար դժուար ժամանակահատուածով: Մինչդեռ հիմնական մրցակիցները՝ «Marriott»-ն ու «Hilton»-ը, շատ կը տուժեն: Մարքի գլխաւորութեամբ «Hyatt» ցանցը արագ կը ձերբազատի նախորդներէն ժառանգած հարցերէն եւ զարգացում կ'ապրի:
Մարք Հոփլամազեան կը ղեկավարէ աշխարհի ամենամեծ հիւրանոցային ցանցերէն մէկը Hyatt Hotels Corporation»-ը, որ 573 հիւրանոց ունի աշխարհի 5 ցամաքամասերէն  58 երկիրներու մէջ:
Գէորգ Խոռխոռունի

Գէորգ Խոռխոռունի (Խորխորեան, հորհորեան, , Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1915, Երզնկա, Էրզրումի վիլայէթ, Օսմանեան Կայսրութիւն), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Գէորգ Խոռխոռունին ծնած է մոտաւորապէս 1890 թուականին, Կոստանդնուպոլիս։ 1914 թուականին աւարտածէ Կ. Պոլսոյ Օսմաեան կայսերական բժշկական վարժարանը։ Աշխատած է որպէս բժիշկ։ 1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ զինուորական բժիշկ ծառայած՝ Երզնկայի բերդի հիւանդանոցին մէջ՝ հարիւրապետի աստիճանով։
1915 թուականի Փետրուարի 25-ին կամ 1916 թուականի Մարտի 7-ին, Երզնկայի մէջ մահացած է ժանտախտէն՝ մօտ 25 տարեկան հասակին։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Սթամպուլ, 1919։
Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ. Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (1688-1940), Սթանպուլ, 1940։
Ատաշ Ատնան, 20-րդ դարի նահատակ եղած բժիշկները (թուրքերէն), Թուրքիա, 1997։
Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։


== Արտաքին յղումներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Լեւոն Ճաւախեան

Լեւոն Ճաւախեան (19 Յունիս 1950(1950-06-19), Ալավերդի, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), հայ արձակագիր։ Կը գրէ պատմուածքներ, վիպակներ, եւ 6 գիրքերու հեղինակ է: Ան գծագրիչ եւ քանդակագործ Ռաֆայել Ճաւախեանի եղբայրն է:


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Ալաւերտի քաղաքին մէջ, եւ ծնողները ծնած են Շնող գիւղը: Աւարտած է Խաչատուր Աբովեանի Անուան Մանկավարժական Համալսարանէն պատմութեան ճիւղով: Աշխատած է Ալաւերտի Թիւ 2 դպրոցէն ներս իբր պատմուեան ուսուցիչ, իսկ 1976 թուականին Երեւան փոխադրուած է Լենինեանի մէջ աշխատելու համար, որմէ ետք ԽԸՀՄ Լուսաւորութեան նախարարութեան համար: Խորհրդային Միութեան փլուզումէն ետք մնաց գործազուրկ, որուն պատճառաւ սկսաւ արծաթեայ զարդեր ծախել Երեւանի Վերնիսաժէն ներս. իր փորձառութիւնը կ'արտացոլայ իր պատմուածքներուն մէջ, մանաւանդ «Վերնիսաժ» ժողովածուին մէջ: Իր առաջին գրական գործը եղած է «Գարուն» ամսագրին մէջ, 1980 թուականին, «Շնող» վերնագրով: Պատմուածքները լոյս տեսած են «Գրական Թերթ», «Հայկական Ժամանակ», «Հրապարակ», «Ինքնագիր» եւ այլ գրական հանդէսներու մէջ:


== Պարգեւներ ==
2019 թուականին արժանացաւ Պողոսեան մրցանակին գրականութեան ոլորտին մէջ, «Ծնկան Ծերին» գիրքին համար: 2017 թուականին, արժանացաւ Մովսես Խորենացիի մետալին: 2010 թուականին «Քիրվա» պատմուածքին համար ստացած է «խաղաղութիւն եւ հանդուրժողականութիւն տարածելու» մրցանակը Ազրպէյճանի «հանդուրժողական կէդրոն»-ի կողմէ:


== Գիրքեր ==
Ամենաանկեղծ մարդը, 1990, Երեւան
Ղարաբաղից մինչեւ պեչենու բաղերը, 1999, Երեւան
Հիսունհինգ, 2005, Երեւան
Արծաթագիր, 2010, Երեւան
Վերնիսաժ, 2015, Երեւան
Ծնկան ծերին, 2018, Երեւան
Վիքթոր Չիժիքով

Վիքթոր Չիժիքով (ռուս.՝ Виктор Чижиков,26 Սեպտեմբեր 1935(1935-09-26) կամ 1935, Մոսկուա, Խորհրդային Միութիւն - 20 Յուլիս 2020(2020-07-20), Մոսկուա, Ռուսիա), Ողիմպիական արջուկի հեղինակ, խորհրդային եւ ռուսական նկարիչ-ծաղրանկարիչ։
Չիժիքով ծնած է Մոսկուայի մէջ։ Ողիմպիական խաղերու խորհրդանիշներէն մէկու՝ Միշա արջուկի հեղինակ, Ռուսաստանի ժողովրդական նկարիչ։
Ան 50-ականներու վերջերէն սկսեալ սկսած է նկարել «Կոկորդիլոս», «Մուրզիլկա» եւ «Ուրախ նկարներ» ամսագրերու համար․ նկարազարդած է աւելի քան 100 մանկական գիրք։
Ինք յօրինած է 1980 թուականին Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցած Ողիմպիական ձմրան խաղերու խորհրդանիշը՝ արջուկի կերպարը։
Մայքըլ Տանթէ Տիմարթինօ

Մայքըլ Տանթէ Տիմարթինօ (անգլերէն՝ Micheal Dante DiMartino, ծնած 18 Յուլիս 1974) ամերիկացի ոգեւորիչ մըն է, ճանչցուած իր մասնակցութեան «Աւադար՝ Օդի Վերջին Կախարդը» եւ «Legend of Korra» շարժապատկերներուն ստեղծման իբրեւ ստեղծող, արտադրող, պատմութիւն խմբագրող։
Ծնած է Շելպուրն, Վերմոնթ: Ուսանած է «Rhode Island School of Design» Պրայան Քոնիեցքոյի հետ, եւ որու հետ ստեղծած է «Avatar՝ The Last Airbender», Որուն վերջի էբիզոտը նուիրած է իր հոր հիշատակին։ Նախքան այս շարժապատկերին ստեղծումը, Մայքըլ 12 տարի աշխատած է «ֆիլմ Րոման», եւ օգնած է տնօրինել «Լեռան արքան» (անգլերէն՝ King of the hill), «Կրիֆիններու ընտանիքը» (անգլերէն՝ Family Guy), «Հիլի արկածը» (անգլերէն՝ Mission of the Hill), նաեւ իր կարճ շարժապատկերը «Atomic Love», որ մի քանի անգամ ցուցադրուած է ժապաւէնի փառատօններու։ 2010 հարցազրոյցի մը ընթացքին «Nickelodeon»-ի տնօրէնը հաստատեց թէ Մայքըլ Տիմարթինօ, Պրայան Քոնիեցքոյի օգնութեամբ, նոր շարժապատկեր մը կը ստերծէին՝ «Legend of Korra» անունով։ 14 Ապրիլ 2012-ին շարժապատկերը կը ցուցադրուի «Nickelodeon»-ի վրայ։
Կարապետ Չոպանեան

Կարապետ Սիրեկանի Չոպանեան, ծնած է 25 Փետրուար, 1927-ին, Վրաստան, Կարծախ, Ախալքալաք։ Մահացած է 15 Հոկտեմբեր, 1978 (տարիքը 51), Ուքրաինա:


== Կենսագրութիւն ==

Կարապետ Չոպանեան ծնած է Վրաստանի Ախալքալաք շրջանի Կարծախ գիւղը։
յայտնի է «Թերլարուածութեան երեւոյթի» յայտնագործութեամբ։ Ան յայտնաբերած է եռակցումի նոր ձեւ շը, որ կարեւոր առաջընթաց համարուեցաւ գիտութեան մէջ։
Չոպանեան իր յայտնագործութիւնը կատարած է Հայաստան եւ Հարաւային Կովկաս։ Գիւտը գրանցուած է ԽՍՀՄ յայտնագործութիւններու գրանցամատեանի 102 համարին մէջ։:


== Մէջբերումներ Չոպանեանի Գիւտին Մասին ==


== Գրականութիւն ==
Հովհաննես Այվազյան, «Մի հայտնագործության պատմություն», 2009:
Օննիկ Ֆըչըճեան

Օննիկ Ֆըչըճեան, ծնած եւ մահացած է Իսթանպուլ։
Յաճախած է Լուսաւորչեան եւ Մխիթարեան վարժարանները։ Վկայուած է Իսթանպուլի համալսարանի մանկավարժութեան բաժնէն։ Ուսուցչագործած է իսթանպուլահայ վարժարաններու մէջ եւ տնօրէնութեան պաշտօն ստանձնած է Պէզճեան Մաիր Վարժարանէ ներս։
Աշխատակցած է իսթանպուլահայ մամուլին՝ բանաստեղծութիւններով, պատմուածքներով, մանկավարժական յօդուածներով, թարքմանութիւններով եւ իր խմբագրած մանկապատանեկան էջերով «Երիտասարդ Սերունդին Հետ» խորագրին տակ։ Մաս կազմած է Մարմարայի գրական էջերու խմբագրական կազմին։ Ունի հրատարակուած դասագիրքերու շարք մը։ Օգտագործած է Տակառենց գրչանունը։
Հրատարակուած Գործեր

Արմենակ Աբրիկեան. Ուսուցչական 45ամեայ Յոբելեանին Արիթով (յուշամատեան) - Իսթանպուլ, 1955։
Հրեղէն Ձին (վերածում) - Իսթանպուլ, 1962։
Խենթի Խօսք Խենթի Պատմութիւն (քերթուածներ եւ պատմուածքներ) - Իսթանպուլ, 1969։
Թէոդորոս Ա. Քհնյ. Ֆչըճեան. Յուշամատեան Իր Քահանայական Գործունէութեան Յիւնամեակին Եւ Վախճանման Ա. Տարելիցին Աժթիւ (յուշամատեան) - Իսթանպուլ, 1971։
Մանրապատում (քրոնիկներ եւ ակնարկներ)-Իսթանպուլ, 1975։
Խենթի Պատմութիւն Եւ Մանրապատում (քերթուածներ եւ պատմուածքներ)-Իսթանպուլ, 1996։
Լուսիըն Հապըրտ

Լուսիըն Հապըրտ (22 Դեկտեմբեր 1888(1888-12-22), Fort Thomas, Քեմպբել շրջան, Կենտուկի, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ - 31 Դեկտեմբեր 1971(1971-12-31), Պեվըրլի Հիլզ, Լոս Անճելըս շրջան, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), ամերիկացի ֆիլմի արտադրիչ եւ թատերագիր մըն էր։ Ան ամէնէն շատ գիտցուած է իր Wings ֆիլմին համար, որու պատճառաւ ան ստացած է պատմութեան առաջին Լաւագոյն Նկարի Օսքարը (Academy Award for Best Picture): Լուսիընը արտադրած/գրած է շուրջ 92 ֆիլմմեր իս ասպարեզի ընթացքին: Ան իր նոյն տունին մէջ ապրած է մինչեւ մահացած օրը Պէվըրլի Հիլզի մէջ։ Ան ձիարշաւարան մը ունէր եւ շատ յաճախ կը հեծնէր ձի դէպի Ուիլ Ռոճըրզի տունը եւ երբեմն ալ դէպի Paramount Studios: Ան ժամանակ մը ետք դարձաւ Paramount Studios-ի նախագահ իր յաջող Wings ֆիլմէն ետք: Այս ֆիլմը նաեւ օգնեց բեմադրիչ Ուլիըմ Ա. Ուէլմըն դառնալու հռչակաւոր:
Լոս Անճելըս չեկած, ան The New York Times կ'աշխատէր: Ան գրած էր 5 թատերագիրներ եւ կ'ուզէր Հոլիւուուտ երթալ եւ տեսնել եթէ պիտի կարենայ ծախել այդ թատերագիրները: Ան 3 հատը ծախեց արդէն 1923-ին: Ֆիլմերէն մէկն էր The Vanishing American ֆիլմը եւ ինքն էր, որ առաջին անգամ հնդիկներուն ներկայացուց իբրեւ լաւ ժողովուրդ ֆիլմի մը մէջ։ Այդ ֆիլմին համար ան Չիրոքի ժողովուրդէն յուշանուէր մը ստացաւ: Ան ունէր 2 դուստրեր՝ Պէթի եւ Ժանէթ, եւ եղբայր մը՝ Հարլըն Հապըրտ, ով դարձաւ արուեստագէտ եւ գրագէտ մը:


== Ֆիլմեր ==
Ռուբէն Անդրէաս Փափազեան

Ռուբէն Անդրէաս Փափազեան (11 Ապրիլ 1806(1806-04-11), Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1857),հայ վարժապետ։
Տէր Մանուէլ քահանայի որդի՝ Տ. Յարութիւն քահանայի զաւակն էր Ռուբէն Փափազեան, որ ծնած էր Պոլսոյ Խասգիւղ թաղը՝ 11 Ապրիլ 1806-ին։
Անդրէաս իր ինը եղբայրներուն մէջ՝ անդրանիկը, կը յաճախէր Նէրսէսեան Վարժարանը, ուր քիչ ժամանակուան ընթացքին Քերականութիւն սովրեցաւ՝ հռչակաւոր Յովհաննէս Պատուելիէն։
13-14 տարեկան դպրոցէն ելլելով շուկայ գնաց, սակայն ուսման սէրէն մղուած, պարապ ժամանակներուն, դաս առնել սկսաւ Գրիգոր վարժապետ Փեշտիմալճեանէն։ Իր ուսման մէջ զարգանալը լսելով, Պօղոս Պարիարք զինք իր փոքրաւորը ըրաւ եւ սարկաւագ ձեռնադրեց։
Փոքրաւորութեան ժամանակ կը շարունակէր տակաւին իր ուսմունքը՝ աշակերտելով Գէորգ Պատուելի Չափրաստիճանի։
Քսան տարեկանին իր ունեցած փափաքը կրցաւ իրագործել, այն է Եւրոպա երթալ աւելի յառաջացնելու համար իր մտաւոր պաշարը, օրերով ու ամիսներով ծովերու վրայ չարչարուելէն ետք, վերջապէս հասաւ Իտալիա, ուր մնաց հինգ տարի եւ հոն յաջողեցաւ ուսանիլ իտալերէն ու լատիներէն լեզուները։
1831-ին վերադարձաւ Զմիւռնիա, ուր Մկրտիչ Նուպարեանի առաջարկութեամբ, Մեսրոպեան վարժարանին մէջ իտալերէն եւ հայերէն լեզուներու ուսուցութեան ու ներքին վերատեսչութեան պաշտօնը ստանձնեց։
Յովհան Որոտնեցի

Յովհան Որոտնեցի կամ Յովհաննէս Որոտնեցի (մականունը՝ Կախիկ, 1315, Վաղատին, Հայաստան - 1386, Բերդիկ), աստուածաբան, փիլիսոփայ, մանկավարժ։


== Կենսագրութիւն ==
Յովհան Որոտնեցի, հայոց մեծ իշխան Իվանէի որդին էր: Սորված է Գլաձորի համալսարանին մէջ՝ Եսայի Նչեցիի եւ Տիրատուր Կիլիկեցիի մօտ։ Նչեցիի մահէն ետք (1338), համալսարանը Հերմոնի վանքը տեղափոխուած է, ապա՝ 1340-ական թուականներու վերջը Որոտան գաւառը տեղափոխուած է (որմէ ծագած է Յովհանի հիմնական մականունը՝ Որոտնեցի)։ Այստեղ ձեռնարկած է մանկավարժական աշխատանքի, այնուհետեւ գիտական եւ դասախօսական գործունէութիւն ծաւալած է Որոտնավանքի մէջ։ 1373-ին հիմնադրած է Տաթեւի համալսարանը։ Հայ միարարներու գաղափարախօսական ոտնձգութիւններու դէմ պայքարելու նպատակով 1379-ին համալսարանի հետ տեղափոխուած է Երնջակ (գաւառ)։


=== Ընտանիք ===
Քոյրը՝ Թուղթան-ը ամուսնացած է Վայոց ձորի տարածքի ներկայիս Հերհեր գիւղի ու գիւղամերձ շրջաններու կալուածատէր Վահրամ Շահուռնեցիի որդիին՝ Ամատի հետ։ Վերջինիս ընտանիքի մասին ծաւալուն տեղեկութիւններ պահպանուած են 1349–ին ընդօրինակուած աւետարաններէն մէկուն ընդարձակ յիշատակարանին մէջ։
Վարդան Քհնյ. Ասլանեան

Վարդան Քահանայ Ասլանեան (1863 Բինկենան-1915), դեղագործութիւն, ուսուցչութիւն, քահանայ


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Բինկեան 1863-ին: Նախնական կրթութիւնը հոն ստանալէ վերջ երեք տարի կը հետեւի դեղագործութեան: 1884-ին Պոլիս գրատուն մը կը հիմնէ: 1889-ին կը շրջագայի Եւրոպա եւ կ՝այցելէ Բարիզի արուեստահանդէսը: Դարձին՝ հիւսուածեղէնի գործարան մը հաստատելով պատուանշան կ՝ստանայ: 1892-ին ծննդավայրը կ՝երթայ եւ ուսուցչութեամբ կ՝զբաղի՝ մինչեւ իր քահանայ ձեռնադրուիլը (1897), տարի պաշտօնաւարելով Զմառա գիւղը (Տիվրիկ): Կը հրաուիրուի Խարբերդ, Ս. Կարապետ թաղին իբր քարոզիչ քահանայ, միաժամանակ աւանդելով Թլկատինցիի դպրոցին եւ աղջկանց Սմբատեան ճեմարանին մէջ պատմութեան, աշխարհագրութեան եւ կրօնի դասեր: Հին ու նոր Ուիտի դասագիրքերէն զատ՝ կը թողու պատմ. անտիպ երկեր: Վաղեմի աշխատակից պոլսահայ թերթերու՝ կրօնաբարոյական յօդուածներով: Իբր «յեղափոխական» դէմք: Սարսափի օրերուն՝ Խարբերդի բանտը- Թլկատինցի սենեկակից- ուր գրած է երկու գործեր, եւ ուր այլ մտաւորականներու հետ նահատակուած է հուսկ ապա՝ շէնքին հրկիզման պահուն:


== Աղբիւրներ ==
Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի, Կ. Պոլիս, 1919, էջ 87, հատուած 642
Սթարա Զակորա

Սթարա Զակորա (պուլկար․՝ Стара Загора), քաղաք Պուլկարիոյ կեդրոնական մասին մէջ։ Բնակչութեամբ երկրի 6-րդ քաղաքն է, ինչպէս նաեւ Պուլկարիոյ կարեւորագոյն տնտեսական կեդրոններէն մէկը։ Սթարա Զակորան յայտնի է իր ուղիղ փողոցներով, լորենիներով եւ բանաստեղծներով։ Ըստ 2010 թուականի տվեալներին Սթարա Զակորայի բնակչութեան թիւը կը կազմէր՝ 150 679 մարդ։


== Քոյր-քաղաքներ ==
 Լեհաստան Ռատոմ, Լեհաստան
 Յունաստան Լարիսա, Յունաստան
 Ռուսաստան Սամարա, Ռուսաստան
 Փորթուկալ Պարէյրու, Փորթուկալ


== Արտաքին յղումներ ==
Սթարա Զակորայի պատմական թանգարանի կայքէջ
Սթարա Զակորայի զբօսաշրջային կայք