Կուամի Ճակատամարտ (1944)

Կուամի երկրորդ ճակատամարտ (21 Յուլիս-10 Օգոստոս), Ամերիկայի զօրքերու կողմէ Կուամի (Մարիանեան կղզիների ամենամեծ կղզին) գրաւումը՝ ճափոնական բանակէն: Տեղի ունեցած է Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի ժամանակ` Խաղաղ Ովկիանոսի պատերազմի ընթացքին:


== Պատմություն ==
Կուամ կը գրաւէ 341.18 քառակուսի քիլոմեթր տարածք եւ Մարիանեան կղզիներու ամենամեծ կղզին կը հանդիսանայ: Կուամ եղած է ԱՄՆ-ու իշխանութեան տակ 1898-էն ի վեր, երբ ԱՄՆ-ու զօրքերը գրաւած էին զայն սպանական զօրքերէն: 10 Դեկտեմբեր 1941-ին, ճափոնական զօրքերը ԱՄՆ-էն գրաւեցին Կուամը, որ Փերլ Հարպորի վրայ յարձակման շարունակութիւնը կը ներկայացնէր: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի դաշնակցային տերութիւններու պատասխան գործողութիւնները երկար չտեւեցին: «Ֆորագեր» գործողութիւնը կը ծրագրէր նախապատրաստական ռմբակոծումներ իրականացնել, առաջին հերթին Մարշալեան կղզիներու մէջ տեղակայուած աւելորդ նաւով, ապա նաեւ այլ ուղղութիւններով:
Սաիփան, Տինիան եւ Կուամը ճափոնական ռազմական հրամանատարութեան կողմէն որպէս թիրախներ ընտրուած էին, որովհետեւ նշուած կղզիներու տեղաբաշխուածութիւնը թոյլ կու տար զանոնք ռազմական կարեւոր հենակէտեր վերածելու եւ յաջողութիւնը դէպի Ֆիլիփին եւ Թայուան հասցնելու: Սաիփանի ներխուժումը ծրագրուած էր իրականցնել 15 Յունիս 1944-ին, իսկ Կուամի մէջ զօրքեր բերելը՝ 18 Յունիսին: Սկզբնական ժամանակացոյցը բաւականին լաւատէս կը թուէր: Սակայն դաշնակցային ուժերը ստիպուած էին մարտավարութիւնը փոխել, որովհետեւ ճափոնի զօրքերու դիմադրութիւնը անկարելի դարձուց կղզիին գրաւումը եւ ստիպեց մօտ մէկ ամիս սպասել: ԱՄՆ-ի ռազմածովային եւ ռազմաօդային ռմբակոծութիւնները 11-13 Յունիս (1944) տեւեցին`  ներառելով 216 ռմբակոծիչներ: Այսպիսի մեծամասշտաբ յարձակման ընթացքին, շուրջ 12 ճափոնական նաւեր խորտակուեցան։ 27 Յունիս-ին ամերիկեան ռազմանաւերը` կործանիչներու աջակցութեամբ նոր գրոհի սկսան կղզիի ուղղութեամբ:


== Ճակատամարտ ==

Կուամը, անմատչելի ժայռերով եւ ծանծաղուտներով շրջապատուած ըլլալով, իսկական մարտահրաւէր եւ պատուհաս էր յարձակողներու համար: Կուամ, անմատչելի ժայռերով եւ ծանծաղուտներով շրջապատուած ըլլալով, իսկական մարտահրաւէր եւ պատուհաս կը թուէր որեւէ յարձակողի համար: Ամերիկեան նախապատրաստական թեմը անօգնական խոչընդոտները կատարեց 14-17 Յուլիսին: Չնայած այս բազմաթիւ խոչընդոտներուն` ամերիկեան զօրքերը Օրոթէ թերակղզիի երկու կողմերէն դուրս եկան` Կուամի արեւմտեան մասին մէջ, Ափրա Հարբորը ազատագրելու նպատակով: ԱՄՆ–ու ռազմածովային Երրորդ ստորաբաժանումը Օրոթէ թեարկղզիի հիւսիսային հատուածին մօտեցաւ, իսկ Առաջին ռազմածովային ստորաբաժանումը հարաւային հատուածին: Ափհանումը կ՛ուղղեկցուէր թեժ մարտերով եւ բազմաթիւ կորուստներով, բայց ի վերջոյ յաջողութեամբ պսակուեցաւ: Սակայն այս մէկը միայն սկիզբն էր. ճափոնական ուժերը յատկապէս գիշերները հակայարձակումներու կը դիմէին հակառակորդին կորուստներ պատճառելու եւ ուժերը ջախջախելու համար: Բայց այս հակայարձակումները լաւ արդիւնքեր չունեցան: 23-24 Յուլիս–ին, Ամերիկայի բանակի 77-րդ հետեւակային բաժինը աւելի բարդ ճակատագիր որոշած էր ցամաք հանելու համար: Ցամաք հանելու մեքենաներիու կարիքը ունենալով` զինուորներուն ափ իջեցուցին՝ ցամաքին վրայ, եւ անմիջապէս յայտնուեցան ճափոնական ուժերու գնդակոծման տակ: Նոր ուժերու դէպի Կուաամ ուղարկումը աւէլի կը դժուարանար. ցամաք ելլող նաւերը չէին կրնար ափ մօտենալ վրանոցներու պատճառով, իսկ ցամաք հանելու մեքենաներ չկային: 25 Յուլիս–ին, Ամերիկեան ռազմական առաջին կիսաբաժինը շրջափակման ենթարկուած էր Օրոնթէ թերակղզիին մէջ, եւ օղակը աւէլի կը նեղնար: Նոյն գիշերը, ճափոնական զօրքերու հրամանատար Ժեներալ-Լեյտենանտ Տակաշին գործողութիւն նախատեսած էր իրականացնել նաեւ Երրորդ բաժինի նկատմամբ, որ հիւսիս կը գտնուէրԿաղապար:Rp: Յաջորդ օրը ժեներալ Օբաթան հաղորդեց. «մեր զօրքերը ձախողեցան ցանկալի նպատակներուն հասնելու գործին մէջ»Կաղապար:Rp: 28 Յուլիս-ին ժեներալ-լեյտենանտ Տակեշի Տակաշինան զոհուեցաւ, եւ ընդհանուր հրամանատարութիւնը ժեներեալ Օբաթան ստանձնեցԿաղապար:Rp: Արդէն 28 Յուլիս-ին երկու հենակէտերն ալ ամերիկեան հսկողութեան ներքեւ վերցուած էին, եւ մինչեւ 29 Յուլիս ամերիկեան զօրքերը ամբողջ թերակղզին կը վերահսկէինԿաղապար:Rp: Ճափոնցիներու հակայարձակումները ամերիկեան յենակէտերուն վրայ ուժասպառ ըրին անոնց: Օգոստոսի սկզբը ճափոնցիները զէնքի եւ պարենի խիստ կարիքը ունեցան: Արդիւնքը այն էր, որ ժեներալ Օբաթան իր զօրքերը դուրս բերաւ Կուամի հարաւային շրջաններէն` նպատակ ունենալով կղզիի լեռնային հատուածներուն մէջ դիմադրութիւնը շարունակելԿաղապար:Rp: Ամերիկեան ուժերը, յաջողութիւնը աւելի եւս զարգացնելով, նոյն օրը ազատագրեցին նաեւ ԱգանանԿաղապար:Rp: Իսկ Տիյան ազատագրուեցաւ 1 Օգոստոս-ինԿաղապար:Rp: Անտառներու մէջ մարտնչելը, չափազանց բարդ էր ամերիկայի զօրքերուն համար: Բայց անոնք աննկուն էին եւ Բարրիգադա լերան շրջանին մէջ, 2-4 Օգոստոսի ընթացած թէժ մարտերու պատճառով, ճափոնական պաշտպանական գիծը փլուզուեցաւԿաղապար:Rp: Ճափոնի միւս կարեւոր յենակէտը` Սանտա Ռոզա լեռը ազատագրուեցաւ 8 ՕգոստոսինԿաղապար:Rp: 10 Օգոստոսին, ճափոնի կազմակերպած դիմադրութիւնը վերջնականապէս քանդուեցաւԿաղապար:Rp: Յաջորդ օրը` Ճափոնի յղած հրաժեշտի խօսքէն ետք, ժեներալ Օբաթան, վարչական իր գրասենեակին մէջ ինքնասպան եղաւԿաղապար:Rp:


== Հետեւանքներ ==

Կուամի ճակատամարտէն ետք, որոշ ճափոնցի զինուորներ անտառներու մէջ ապաստան գտանԿաղապար:Rp: 8 Դեկտեմբեր 1945-ին, երեք ամերիկեան ծովայիններ սպաննուած էին անոնց կողմէն: 24 Յունուար 1972-ին, քանի մը որսորդներ, ճափոնական բանակի քսանապետ Յոկոյին փայտնաբերեցին անտառներու մէջէն: Ան քարայրին մէջ ապրած էր շուրջ 28 տարի:
Կուամի ազատագրման գործողութենէն ետք այնտեղ դաշնակցիներու ռազմական կայանները տեղակայուեցան` ճափոնական տարածքներու վրայ յարձակում իրականացնելու նպատակովԿաղապար:Rp:


== Գրականութեան Ցանկ ==
Anderson Charles R.։ Western Pacific։ U.S. Army Campaigns of World War II։ United States Army Center of Military History։ CMH Pub 72-29 
Gailey Harry (1988)։ The Liberation of Guam 21 July – 10 August։ Novato, California, U.S.A.: Presidio Press։ ISBN 0-89141-651-X 
Guam: Operations of the 77th Division։ American Forces in Action series։ United States Army Center of Military History։ 1990 [1946]։ CMH Pub 100-5 
Hatashin Omi (2009)։ Private Yokoi's War and Life on Guam, 1944–72: The Story of the Japanese Imperial Army's Longest WWII Survivor in the Field and Later Life։ Honolulu: University of Hawaii Press։ ISBN 1-905246-69-2 
Manchester, W., 1980, Goodbye, Darkness: A Memoir of the Pacific War, Boston: Little, Brown, and Co., 978-0-316-54501-3, pp 278–302


== Արտաքին Յղումներ ==

Battle for the Mariana Islands Եություպի վրայ
"The Marianas and the Great Turkey Shoot", World War II Database.
Lodge, Major O.R. USMC Historical Monograph: The Recapture of Guam, Historical Branch, United States Marine Corps, 1954.
O'Brien, Cyril J. Liberation: Marines in the Recapture of Guam,  Marines in World War II Commemorative Series, Marine Corps Historical Center, United States Marine Corps, 1994.
Dyer George Carroll (1956)։ «The Amphibians Came to Conquer: The Story of Admiral Richmond Kelly Turner»։ United States Government Printing Office։ արխիւացուած բնօրինակէն 21 May 2011-ին։ արտագրուած է՝ 5 May 2011 
Keene R.R.։ «Wake up and die, Marine!»։ Leatherneck Magazine 
Photos from the Liberation of Guam The Real Revo
Կաղապար:Internet Archive film clip
Pacific War Museum National Park Service site