armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ղլինօ

Ղլինօ կամ Լիղնօ (յուն․՝ Γλυνό կամ Λιγνό)․  Ասթիփալէայի անբնակ կղզիակ, Տոտեքանիսա, Էգէական ծով, Յունաստան։


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==
Ղլինօ Ասթիփալէա քաղաքապետութեան մաս կը կազմէ։  Տարածութիւնն է 0,238 քլ․²։  Հոնտրօ կղզիակին հետ կը գտնուին հարաւը եւ դիմացը Ասթիփալէայի հին նաւահանգիստին (Փերա Եալօ)։  Ամրան, Ասթիփալէայի Անալիփսի կամ Մալթեզանա ծովափէն զբօսանաւերով զբօսաշրջիկներ կղզիակ կը հասնին զուլալ ջուրերուն մէջ լողալու համար։


== Բնապահպանում ==
Կղզիակը (ինչպէս նաեւ դրացի կղզիակները) յայատարարուած է  NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան․ բազէ (Falco eleonorae տեսակ), Էգէականի ճայ (αιγαιόγλαρος), ջրահատ (shearwater) թռչուններուն համար։
Երուանդ Ոսկան

Երուանդ Յակոբ Ոսկան (1855, Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1914, Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն), հայ քանդակագործ։


== Կենսագրութիւն ==
1872 թուականին աւարտած է Վենետիկի Մուրատ-Ռափայէլեան վարժարանը, 1877 թուականին՝ Հռոմի գեղարուեստի ակադեմիան։
1878 թուականին մեկնած է Փարիզ` կատարելագործուելու, ուր նոյն տարին մասնակցած է միջազգային ցուցահանդէսի մը, արժանանալով երկու արծաթէ մետալներու):
1881 թուականին վերադարձած է Կոստանդնուպոլիս։


== Ստեղծագործական գործունէութիւն ==
Ստեղծագործած է հիմնականին քանդակագործութեան բնագաւառի մէջ, թեմաթիք քանդակի («Դափնիէ», «Ռազմիկներ ու աստուածուհիներ», «Աղախինը», «Թուրք մուրացիկը» (1882, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ, ՀԱՊ), «Զէյպէկ կնոջ պարը», «Զէյպէկի թուրով պարը») եւ դիմաքանդակի սեռերու մէջ՝ «Օսման Համտի պէյ» (Գեղեցիկ արուեստներու պետական ակադեմիա, Իսթամպուլ), «Տիգրան Չուխաճեան» (ԳԱԹ), «Ինքնադիմաքանդակ» (1882, ՀԱՊ)։
Ոսկանի ստեղծած իրապաշտ կերպարներուն բնորոշ է հոգեբանական խորութիւնը։ Անոր գեղանկարչական գործերէն յայտնի են «Հօր դիմանկարը» (1889), «Թուրը սրել տուող զէյբէկ» (երկուքն ալ՝ ՀԱՊ)։
Ոսկանը թուրք հնագէտ եւ նկարիչ Օսման Համտի պէյի հետ 1883 թուականին հիմնադրած է Կ. Պոլսոյ գեղարուեստի ուսումնարանը (այժմ՝ Գեղեցիկ արուեստներու պետական ակադեմիան), ուր եղած է տեսուչ եւ քանդակագործութեան դասախօս, ինչպէս նաեւ հնագիտական թանգարանը, որուն համար վերականգնած է շարք մը բարձրարժէք ստեղծագործութիւններ, ինչպէս Սիտոնի մէջ (այժմ՝ Սայտա, Լիբանան) իր իսկ պեղած սարքոֆակը, որ կը վերագրուի Ալեքսանտր Մակեդոնացիին)։
Միասին պեղած են Նեմրութ լեռը եւ գրած առաջին ուսումնասիրութիւնը Կոմմագենէի թագաւորութեան կեդրոնին մասին։
Ոսկանը Կ. Պոլսոյ, նաեւ հայ իրականութեան նոր ժամանակներու առաջին արհեստավարժ քանդակագործն էր, որուն աշակերտած են թուրք քանդակագործներ Օ. Մ. Իհսանը (1867-1944) եւ Մ. Թոմրուկը (1884-1949)։
Արաքս (թերթ, Ալեքսանտրիա)

«Արաքս», շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1925-1965 թուականներուն, Ալեքսանտրիայի մէջ։ Արտօնատէր եւ պատասխանատու խմբագիր՝ Արամ Ստեփանեան, ապա՝ Շաւարշ Ստեփանեան։ Լուսաբանած է եգիպտահայերու առօրեան, անդրադարձած սփիւռքի իրադարձութիւններուն, աջակցած հայապահպան ձեռնարկումներուն։ Հայրենական պատերազմի տարիներուն թերթը հանդէս եկած է յանուն սփիւռք-հայրենիք կապերու ամրապնդման։
«Արաքսը» լուսաբանած է եգիպտահայերուն, ամբողջ սփիւռքահայութեան հետաքրքրող, ինչպէս նաեւ միջազգային քաղաքական հարցեր։ Անոր հիմնական մտահոգութիւնը եղած է հայապահպանութիւնը, սփիւռքի եւ հայրենիքի միջեւ կապի սերտացումը, ազգահաւաքը։ Լայն տեղ յատկացուցած է Խորհրդային Հայաստանի իրականութեան, անոր տնտեսական եւ մշակութային կեանքին։
Քիսանկանի

Քիսանկանի (մինչեւ 1966 թուականը՝ Աթենլիվիլ, ֆրանսերէն՝ Kisangani), քաղաք Քոնկոյի ժողովրդավարական Հանրապետութեան մէջ, Վերին Զաիր նահանգի վարչական կեդրոնը, բնակչութիւնը՝ 935 977 մարդ (2012)։
Նաւահանգիստ է Քոնկօ գետի վրայ, ինքնաշարժային ճանապարհներու հանգոյց է, կարեւոր առեւտրական եւ արդիւնաբերական կեդրոն։
Սիսակ Վարժապետեան

Սիսակ Վարժապետեան (1905, Մարաշ - 14 Սեպտեմբեր 1982, Ինտիանա, ԱՄՆ), լիբանանահայ մանկավարժ, թարգմանիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Հայոց վրայ գործադրուած Ցեղասպանութենէն ճողոպրելով, Վարժապետեան նախ կ'ապաստանի Յորդանան (Ալ Թաֆիլէ, Քերէկ), իսկ զինադադարէն ետք կ'անցնի Լիբանան, ուր Ամերիկեան Նպաստամատոյցի Ճիպէյլի որբանոցին մէջ կը ստանայ իր նախնական եւ միջնակարգ ուսումը։
1929-ին կ'աւարտէ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանը, մասնագիտանալով Առեւտրական Գիտելիքներու մէջ։
Կը պաշտօնավարէ քարիւղի միջազգային ընկերութեան մէջ, միաժամանակ դասաւանդելով Առեւտրական Գիտելիքներ, Սղագրութիւն, Մեքենագրութիւն Լիբանանի շարք մը հայկական դպրոցներուն մէջ։
1960ականներուն Պէյրութի մէջ կը հիմնէ իր սեփական առեւտրական վարժարանը, որ կը գործէ տասնամեակէ մը աւելի։
Հակառակ իր առեւտրական մասնագիտական կողմնորոշումին, Սիսակ Վարժապետեան մեծ նպաստ բերած է հայ թարգմանական գրականութեան եւ սփիւռքի պատմութեան։
Կեանքի վերջին տարիներուն, Վարժապետեան կը փոխադրուի ԱՄՆ՝ իր զաւակներուն քով, ուր կը մահանայ 1982 Սեպտեմբեր 14-ին, Մունսթըրի մէջ (Ինտիանա, ԱՄՆ)


== Գրական աշխատանք ==


=== Քերթուածներ ===
1939-ին, լոյս կ՚ընծայէ իր միակ բանաստեղծական հատորը «Սիրվանա» վերնագրով։


=== Թարգմանութիւններ ===
1933-ին, Վարժապետեան կը թարգմանէ Իսկենտէր Աբգարիոսի «Սարսափներու Գիրքը», որ կը պատմէ 1860-ականներուն Լիբանանի մէջ ծագած ներքին խռովութիւններուն մասին։
Վարժապետեանի թարգմանութեամբ եւ յառաջաբանով, հայ ընթերցողի սեղանին դրուած են 3 նշանաւոր արաբ գրողներու գործերէն թարգմանութիւններ, որոնք յաջորդաբար լոյս տեսած են հետեւեալ հատորներով. «Ճպրան Խալիլ Ճպրան» (1966), «Ապու Ալա Էլ Մաարի» (1972), «Միքայէլ Նայիմի» (1979)։


=== Հանրագիտարանային ===
Սիսակ Վարժապետեան, անձնական նախաձեռնութեամբ, տարիներու ընթացքին հաւաքած է լիբանանահայ գաղութին մասին հազարաւոր նիւթեր, որոնք ամփոփուած են հինգ հատորներու մէջ, «Հայերը Լիբանանի Մէջ» ընդհանուր խորագրով։
Առաջին հատորը ենթախորագրուած է «Պատմութիւն Լիբանանահայ Գաղութի՝ Հնագոյն Դարերէն Մինչեւ Ա. Ընդհանուր Պատերազմին Վերջաւորութիւնը», եւ լոյս տեսած է 1951-ին, (բ. տպագրութիւն՝ 1982)։
Երկրորդ հատորը ենթախորագրուած է «Հանրագիտարան Լիբանանահայ գաղութի։ Պատկերազարդ։ 1920-1980 շրջան։ Լիբանանահայ նորոգ գաղութին կազմաւորումը եւ զանազան հաստատութիւնները, եկեղեցի, դպրոց, եւլն.». լոյս տեսած է 1981-ին։ Երրորդ հատորը ենթախորագրուած է «Հանրագիտարան Լիբանանահայ գաղութի։ Պատկերազարդ։ 1920-1980 շրջան։ կազմակերպութիւններ, մշակութային կեանք եւ շրջաններ». լոյս տեսած է 1981-ին։։
Չորրորդ եւ հինգերորդ հատորները կազմուած են նախորդ երկուքին սկզբունքով եւ լոյս տեսած են 1983-ին։
1977-ին Շիքակոյի մէջ լոյս կը տեսնէ Վարժապետեանի "The Armenians" հատորը։


== Աղբիւրներ ==
Սիսակ Վարժապետեան, մահագրութիւն «Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս» հատոր Ժ.
«Սիրվանա»
«Հայերը Լիբանանի Մէջ»
Յովսէփ Արղութեան

Յովսէփ Արղութեան (Երկայնաբազուկ) (23 Մայիս 1743, Սանահին – 9 Մարտ 1801, Թիֆլիս), արքեպիսկոպոս, ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ։
Ծնած է Սանահին, սերած՝ Զաքարեաններու իշխանական տոհմէն։ 
Նախնական կրթութիւնը կը ստանայ հայրենի Սանահին վանքի դպրոցին մէջ, ապա Էջմիածինի Ժառանգաւորաց դպրոցին մէջ, ուր Սիմէոն Երեւանցի կաթողիկոսը կ'որդեգրէ անոր եւ սարկաւագ կը ձեռնադրէ։ 1765-ին ան վարդապետ կը ձեռնադրուի, իսկ 1771 Դեկտեմբեր 25-ին՝ եպիսկոպոս եւ իբրեւ նուիրակ Թուրքիա կ՛ուղարկուի Էջմիածնայ նոր շինութիւններուն համար ժողովարարութիւն ընելու։ Անկէ վեռադառնալով՝ 1773-ին արքեպիսկոպոսութիւն կը ստանայ եւ կ՛ուղարկուի Աստրախան, իբրեւ առաջնորդ համայն ռուսիաբնակ հայոց։ Արղութեան սատար կը կանգնի շուրջ 12600 ղրիմահայերու արտագաղթին (1778) Ռուսաստան, անոնց համար կը հիմնէ հինգ գիւղ (Չալթըր, Մեծ Սալա, Սուլթան Սալա, Թոփթի եւ Նովիթա) ու քաղաք մը (1780), կ՛օրհնէ քաղաքին ծնունդն ու կ՛անուանէ՝ Նոր Նախիջեւան եւ 126 յօդուածներէ բաղկացած կանոնագրութիւն մը կը կը գրէ՝ քաղաքական օրէնքներու յաւելուածով։
Իբրեւ հմուտ քաղաքագէտ Արղութեան իւրաքանչիւր պատեհ առիթով, ըստ արժանւոյն, կը ներկայանայ հայ ժողովրդին։ Ան գործունեայ ըլլալով՝ սկիզբէն ցոյց կու տայ իր ընդունակութիւնները, կ՛այցելէ իր թեմի ցրուած հայերը, կը բանայ ուսումնարաններ, կ՛ուսումնասիրէ իր հօտի դրութիւնն ու ծրագիրներ կը պատրաստէ անոնց վիճակը բարւոքելու համար։
Արղութեան եղած է ռուսահայ առաջին տպարանի ստեղծման նախաձեռնողներէն, հրատարակչական գործի կազմակերպիչն ու ոգեշնչողը։ Անոր ջանքերով ռուսահայ կեդրոններուն մէջ (Փեթերսպուրկ, Նոր Նախիջեւան, Աստրախան) հրատարակուած է աւելի քան քառասուն գիրք։ Արղութեան նամակագրական կապեր ունեցած է Ռուսաստանի հայկական գաղթավայրերու ներկայացուցիչներու, Ամենայն հայոց կաթողիկոս Ղուկաս Ա․ Կարնեցիի, Վրաստանի եւ Հնդկաստանի հայ համայնքներու, ռուսական պետական գործիչներու, Վրաց Հերակլ II եւ Գէորգի XII թագաւորներուն, Արցախի մելիքներուն եւ բազմաթիւ այլ գործիչներու հետ։ 
Պահպանուած են անոր առաքած նամակներուն պատճէնները, որոնք կարեւոր սկզբնաղբիւրներ են XVIII դարու վերջի պատմութեան ուսումնասիրման համար։
Արղութեան կը վախճանի 9 Մարտ 1801-ին, Թիֆլիսի մէջ։


== Աղբիւր ==
Յիշատակարան, Վ. Գ. Զարդարեան, Ա. հատոր, Կ. Պոլիս 1911, էջ 49:
17 Փետրուար

17 Փետրուար, տարուան 48-րդ օրն է։

 16 Փետրուար  17 Փետրուար  18 Փետրուար 


== Դէպքեր ==
1600, Հռովմին մէջ Ճորտանոյ Պրունոյին այրեցին խարոյկին վրայ


== Ծնունդներ ==
1874, Ալեքսանդր Խատիսեան (մ.1945), հայ քաղաքական գործիչ
1991, Էտ Շիրըն (անգլերէն՝ Edward Sheeren), անգլիացի հեղինակ-կատարող


== Մահեր ==
440, Մեսրոպ Մաշտոց, հայ գիրերը ստեղծողն ու հայ ինքնուրոյն եւ թարգմանական գրականութեան սկզբնաւորող (Սահակ Ա․ Պարթեւի հետ), հայ գրութեան, հայագիր դպրոցի հիմնադիր, հայերու առաջին ուսուցիչ, լուսաւորիչ, մշակութային-հասարակական գործիչ, քրիստոնէութեան քարոզիչ, Հայաստանի եկեղեցւոյ վարդապետ  (ծն.՝ 361 կամ 362)։
1888, Ծերենց կամ Տոքթ. Յովսէփ Շիշմանեան, հայ գրող, հրապարակախօս, բժիշկ ու պատմավիպագիր (ծն.՝ 1822)։
1921, Համազասպ Սրուանձտեան (ծն.1873, Վան), ազատագրական պայքարի մարտիկ
1948, Յակոբ Օշական (ծն.1883, Հալէպ), հայ գրող


== Տօներ ==

Անկախութեան օր (Քոսովոյ)
Լեռնանիստ

Լեռնանիստ, գիւղ Հայաստանի Կոտայքի մարզին մէջ, մարզի կեդրոնէն 5 քմ. հարաւ-արեւելք, Երեւանէն 45 քմ., իսկ Հրազդանէն՝ 7 քմ. հեռաւորութեան վրայ, Մենակսար լերան հիւսիսային կանաչապատ ու ծաղկաշատ լանջին։


== Պատմութիւն ==
Լեռնանիստ գիւղը հիմնադրուած է 1828 թուականին։ Նախապէս կոչուած է Վերին Ախտա, 25 Յունուար 1978-ին վերակոչուած է Լեռնանիստ։ Լեռնանիստ համայնքը բարձր լեռնային բնակավայր է, ձմեռնային ամիսներուն ձիւնածածկ է: Ունի թեք լեռնալանջեր, որոնք կը նպաստեն դահուկավազքի եւ ձմեռնային այլ մարզաձեւերու զարգացման: Համայնքի տարածքին կան նաեւ քարանձաւներ, ինչպէս՝ Երթիկով քարանձաւը:


== Բնակչութիւն ==
Բնակչութեան նախնիներուն մէկ մասը 1828-1829 թուականներուն գաղթած է Խոյի, Մակուի ու Սալմաստ գիւղերէն։
Լեռնանիստի ազգաբնակչութեան փոփոխութիւնը.


== Տնտեսութիւն ==
Բնակչութիւնը կը զբաղի անասնապահութեամբ եւ բանջարաբուծութեամբ։


== Զբօսաշրջիկութիւն ==
Վերջին տարիներուն գիւղին մէջ արագօրէն զարգացաւ զբօսաշրջիկութեան ոլորտը։ 2017 թուականին յատուկ ներդրումներով Լեռնանիստի մէջ կառուցուեցաւ դահուկավազքի սահուղի եւ 350 մեթր երկարութեամբ ճոպանուղի։
Հայաստանի կառավարութեան պաշտօնական հրապարակումին համաձայն, Լեռնանիստը նախատեսուած է դառնալ ձմեռնային զբօսաշրջիկութեան կեդրոն։ Միայն 2019 թուականի Յունուար ամսուն գիւղը ընդունած է մօտ 1000 զբօսաշրջիկ։


== Մշակոյթ ==
2015 թուականին, գիւղին մէջ կառուցուեցաւ ազգագրութեան թանգարան, որ կը գործէ համայնքի մշակոյթի տան մէջ։
Լեռնանիստի տարածքին կը գտնուին բազմաթիւ պատմամշակութային յուշարձաններ, մատուռներ: Գիւղին մէջ կը գտնուին 1892 թուականին կառուցուած «Սուրբ Աստուածածին» եկեղեցին եւ 1861 թուականին կառուցուած «Սուրբ Յակոբ» մատուռը, որ յայտնի է «Սուրբ Աւազան» աղբիւրի բուժիչ ջուրով, «Զօրաւոր» մատուռը (միջնադար), Սուրբ Մատուռը (2013), սրբատեղի «Աւետարան» (19-րդ դար), սրբատեղի «Սուրբ Կարապետ» (19-րդ դար), «Ամենափրկիչ» մատուռը, հին գերեզմանոց դամբարանադաշտը, դամբարաններ (Ք.Ա. 2-րդ հազարամեակ), տապանաքարեր (14-17 դարերուն) եւ բազմաթիւ յուշարձաններ: 


== Պատկերասրահ ==
Սուրբ Եղիա եւ Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ տաճար

Սուրբ Եղիայ եւ Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցի, Հայ կաթողիկէ եկեղեցւոյ տաճար Լիբանանի Պէյրութ քաղաքի կեդրոնական Տեպպաս հրապարակին մէջ։ Շինարարութիւնը 1928-ին ֆինանսաւորած է Պիոս ԺԱ պապը։ Այն Կիլիկիոյ Հայ Կաթողիկէ պատրիարքութեան տաճարն է։

Տաճարի ճարտարապետութիւնը կ՛արտացոլէ որոշ փոփոխութիւններ հայկական աւանդական ճարտարապետութեան համեմատ՝ գեղարուեստական ներշնչանք ստանալով Հռոմէն։
Ղուկաս Ինճիճեան

Հայր Ղուկաս Ինճիճեան (Ղուզիոս Միքայէլեան, 17 Մարտ 1758(1758-03-17), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 2 Յուլիս 1833(1833-07-02), Վենետիկ, Աւստրիական Կայսրութիւն), հմուտ վարդապետ, հայ բանասէր, աշխարհագրագէտ, Մխիթարեան միաբանութեան անդամ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1758 թուին Պոլսոյ մէջ եւ քեռորդին է Յակոբոս եւ Միքայէլ Չամչեաններու։ Իր մեծ հայրը ատրիանապոլսեցի Ինճիճի Հաճի Միքայէլն է, իսկ հայրը՝ Ինճիճի Պօղոս Միքայէլեանը։ Մայրը՝ Տիրուհին, կը յիշատակուի որպէս պատմաբան Միքայէլ Չամչեանի (1738-1823) քոյրը։
Տասներկու տարեկան էր, երբ իր ծնողքը զինք կը ղրկեն Վենետիկի Ս. Ղազար վանքը ու հետզհետէ զարգանալով ուսմանց ու գիտութեանց մէջ, 1786 թուականին կը ղրկուի Պոլիս։ Չորս տարի վերջ դարձեալ կը վերադառնայ Վենետիկ, ուր կը մնայ 15 տարուան չափ եւ պատմական գեղեցիկ արտադրութիւններ կը պատրաստէ։


== Գրական վաստակ եւ գործունէութիւն ==
Նախ կը ձեռնարկէ պատրաստել «Ստորագրութիւն Հին Հայաստանի» անուն գործը, որուն մէջ Հայաստանի առաջին նահանգէն սկսեալ մինչեւ 16-րդ նահանգի մասին կը խօսի։
Հ. Ղուկաս Ինճիճեան լրագրական ասպարէզին մէջ ալ մեծ արդիւնք ցույց կու տայ, հրատարակելով (1702- 1802) «Տարեգրութիւն» անունով տարեկան տետրեր, որոնք հայ լրագրութեան երկրորդ նմոյշը կը համարուին եւ առաւելութիւն մը ունին՝ աշխարհաբար գրուած ըլլալով, ցոլացնելով ժամանակի աշխարհաբարը։ Հ. Ղուկաս Ինճիճեան կրնայ նկատուիլ արեւմտեան աշխարհաբար գրողներուն առաջին կարեւորագոյն դէմքը։ Անոր աշխարհաբար առաջին հրատարակութիւնն է 1791-ին Վենետիկ տպուած աշխարհագրութիւն մը։


=== Տարեգրութիւններ եւ գրքոյկներ ===
Տարեգրութիւնները կը պարունակեն նախորդ տարուան քաղաքական դէպքերը, թէեւ շատ շահեկան պարունակութիւն մը չունին եւ մեծ մասամբ թարգմանութիւններ են, սակայն տեղ–տեղ ալ ինքնատիպ մասեր կան։ Շահեկան են այդ գրքոյկները անոր համար, որ Իճիճեան կատարելապէս ժողովրդական լեզուով գրած է, ինչ որ մեծ կարեւորութիւն ունի արդի աշխարհաբարի տեսակէտով, իբր անոր նախնական վիճակը եւ առանց գրաբարի խառնուրդ ներկայացնող գիրք։
1803-ին Հ. Ղուկաս Ինճիճեան «Տարեգրութիւնը» կը փոխէ «Եղանակ Բիւզանդեան Բազմավէպ» անունով, տարեկան գրքոյկներու, որ թէեւ նոյն դիրքը ունէր, սակայն՝ աւելի ընդարձակ եւ օրացոյցի յաւելմամբ։


=== Երկեր ===
1824-ին հրատարակեց աշխարհաբար բազմահատոր գործ մըն ալ «Դարապատում» անունով, որ դարու մը պատմութիւնն է։ Կարեւոր է նաեւ «Ամառանոց Բիւզանդեան»ը տպեալ 1794-ին (տես թիւ 292). այս գիրքը լրջօրէն ուսումնասիրուած գործ մըն է։ Հ. Ղուկաս Ինճիճեան դեգերած է բիւզանդական պատմագիրներու գործերուն մէջ եւ խորհուրդ հարցուցած նաեւ թուրք հեղինակներու, աւելցնելով անոնց դիտողութիւնները իր Պոլիս բնակութեան ժամանակ։
Իր այս գործը մեծ ընդունելութիւն գտած են եւ առաջին մասը թարգմանուած՝ ֆրանսերէնի։ Ֆրանսական նշանաւոր թերթեր՝ Moniteur, Mercurie Etrange, Journal Litteraire եւ Journal Typographique գովեստով խօսած են անոր մասին։ Գերմանական թերթերն ալ գնահատած են սոյն աշխատութեան արժանիքը։
1805 թուականին վերստին կը ղրկուի Պոլիս։ Այս շրջանին, իր քարոզներուն հետեւանքով նախանձորդներ կ՚ունենայ եւ կը հալածուի։ Այդ պատճառաւ ալ 1819-ին Օտեսա կը փախչի, ուր քանի մը տարի մնալէ ետք կը վերադառնայ Պոլիս՝ 70 տարեկանին։ Ապա կը վերադառնայ Վենետիկ Մայիս 1828–ին։
Աւելի ուշ, Ս. Ղազար մայրավանքի աթոռակալ կը նշանակուի։ Ան այս պաշտօնը կը վարէ մինչեւ մահը՝ 1833-ին, 75 տարեկանին։
Եզնիկ Քհնյ. Տէր Յակոբեան

Եզնիկ Քհնյ. Տէր Յակոբեան (1885, Ջոմախլու - 13 Դեկտեմբեր 1974, Պէյրութ), հայ քահանայ։


== Կենսագրութիւն ==
Աւազանի անունով՝ Կարապետ, ծնած է Ջոմախլու, 1885-ին։ Նախակրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի Ս. Աստուածածին վանքը, որուն ուսման ընթացքը աւարտելէ ետք, ինքզինք նուիրած է կրթական կեանքի։
Ան սրտի պարտք համարած է ծառայել իր վարժարանին։ Քանի մը տարի պաշտօնավարելէ ետք նոյն դպրոցին մէջ, նշանակուած է տնօրէն, զոր վարած է ձեռնհասօրէն։ Իսկ ժամանակ մը ետք ծննդավայրի եկեղեցւոյ համար դպրապետ նշանակուած է։
Իր վանական կրթութիւնն ու ուսումը արժեւորած է մեծապէս օգտակար դառնալով դպրոցին ու եկեղեցւոյ։
Տարիներ ետք, երբ Կարապետի նիւթական վիճակը բարելաւուած է, պատրաստուած է ամուսնութեան։
Ան ընտրած է իր կեանքի ընկերը, պսակուած է ծննդավայրին մէջ 1908-ին եւ ունեցած է եօթ զաւակներ։
1915-ին, երբ կը պայթի Ա. աշխարհամարտը, Կարապետ զինուորագրուած է ու բանակին ծառայած չորս տարի։
1922-ին ընտանեօք հաստատուած է Պէյրութ եւ մինչեւ 1935 թուական պաշտօնավարած է Ճիւնիի մէջ։ Ան իր եկեղեցական գիտելիքներով մեծապէս օգտակար դարձած է տեղւոյն հայ գաղութին։
Նախ նշանակուած է եկեղեցւոյ թաղական եւ ապա դպրոցին՝ հոգաբարձու։ Իր փորձառութեամբ կազմակերպած ու վերաշխուժացուցած է տեղւոյն հայ համայնքին կեանքը։
1970ական թուականներուն, Լիբանանի Հայոց Թեմի Առաջնորդը յարմար նկատած է, որ ան քահանայագործէ Պէյրութի մէջ այնքան ատեն, որքան իր առողջութիւնը կը ներէ։ Հազիւ չորս տարի ծառայած, հիւանդացած է ու անկարելի եղած է քահանայագործել։
Տէր Եղնիկ խոր ծերութեան մէջ դադրած է քահանայագործելէ։ Վխճանած է 13 Դեկտեմբեր 1974-ին, Պէյրութի մէջ։
Թաղման կարգն ու վերջին օծումը տեղի ունեցած են Լիբանանի Առաջնորդին ձեռամբ, Պէյրութի Հայոց եկեղեցւոյ մէջ։ Այս առիթով Սրբազանը իր դամբանականին մէջ վեր առած է տէր հօր արժանիքներն ու անձնուէր ծառայութիւնները։
Մարմինը ամփոփուած է Պէյրութի հայոց Ազգ. Գերեզմանատան մէջ։
Պօղոս Հիսարլեան

Պողոս Հիսլարյան (1887, Կ. Պոլիս - 1915), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1887-ին Կ. Պոլիս։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է ծննդավայրի թաղային վարժարաններէն մէկուն մէջ։
1912 թուականին՝ աւարտած է Կ. Պոլսոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը։ 1912 թուականէն աշխատած է որպէս բժիշկ, ամուսնացած ու ընտանիք կազմած է։
1914-ի ամրան՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմն սկսելուն պէս, բոլոր հայ բժիշկներու հետ միասին զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ զինուորական բժիշկ ծառայելու համար Կարին ուղարկուած։
1915-ի գարնան, սկսած են հայերու ձերբակալութիւնները, բանտարկութիւններն ու տեղահանութիւնը։ Հազարաւոր հայ ընտանիքներու, որոնց կարգին՝ բժշկի ընտանիքը, տարագրուած է դէպի ՏԷր Զօրի անապատները։ Պօղոս Հիսարլեան, տեղեկանալով իր ընտանիքի տարագրութեան մասին, դիմումներ ներկայացուցած է զինուորական հրամանատարութեանշ եւ Կարինէն Սեբաստիա մեկնելու թոյլտուութիւն ստացած՝ իր ընտանիքը փրկելու համար։ Սակայն 1915-ի գարնան, Կարինէն Սեբաստիա մեկնած ու ճամբան, Խարբերդի եւ Երզնկայի միջեւ, Մամախաթունի մօտերը՝ զինուորական համազգեստով, բժիշկը սրախողխող եղած է թուրք զինուորներու ձեռքով՝ 28 տարեկան հասակին։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Սթամպուլ, 1919։
Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ. Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (16881940), Սթանպուլ, 1940։
Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթըն, 1957։
Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
ՀՑԹԻՖ, ֆ-49, ծ-229, պ-14։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Գրիգոր Չուպարեան

Գրիգոր Չուպարեան (6 Յուլիս 1888(1888-07-06), Ղրիմ, Ռոստովի շրջան, Դոնի զորքի մարզ, Ռուսական Կայսրութիւն - 6 Սեպտեմբեր 1962(1962-09-06), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), հայ  իրաւաբան, հրապարակախօս, հասարակական եւ քաղաքական գործիչ։ Հայրն է քանդակագործ եւ Հայաստանի Ժողովրդական գեղանկարիչ Ղուկաս Չուպարեանին: 


== Կեանէ եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Խրիմ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ, ուրկէ շրջանաւարտ ըլլալէ ետք՝ 1913 թուականին, ընդունուած է Ռուսաստանի Եարոսլաւլի համալսարանի իրաւաբանական բաժին։
Աւարտելէ ետք իրաւաբանական ուսումը ընդունուած է Մոսկուայի Պետական համալսարանի պատմագրական բաժինը:
Ուսումը ամբողջութեամբ աւարտելէ ետք, 1919 թուականին հաստատուած է Երեւան, ուր 1920-1924 թուականներուն ստանձնած է Արդարադատութեան ժողովրդական կոմիսարի առաջին տեղակալի պաշտօնը՝ մեծապէս նպաստելով 1922 թուականի սահմանադրութեան քրէական դատավարութեան եւ հողային օրէնսգիրքի, ինչպէս նաեւ տուգանքներու վերաբերեալ հարցերու վերաբերեալ օրէնքներու մշակման գործին:
Երեւան հաստատուած տարիներէն Չուպարեան եղած է Երեւանի Պետական համալսարանի հիմնադիր դասախօսներէն մին, ուր ուսուցչութիւն կատարած է մինչեւ 1937 թուականը: Այդ տարիներուն ենթարկուած է բռնադատութեան եւ երկար ժամանակ աքսորուած է. աքսորի ընթացքին ոչնչացուած է նաեւ անոր բոլոր աշխատութիւնները։ 1956 թուականին արդարացուելով դարձեալ վերադարձած է Հայաստան:
Վերադառնալով Հայաստան Չուպարեան շարունակած է իր ուսուցչութեան պաշտօնը՝ մինչեւ իր մահը:


== Կոչում եւ կիսանդրի ==
Շնորհիւ իր վաստակին, Չուպարեան 1961 թուականին արժանացած է Հայաստանի Գիտութեան վաստակաւոր գործիչի կոչումին:
Մինչեւ օրս ի յիշատակ Չուպարեանին Երեւանի Պետական համալսարանի կեդրոնական մասնաշէնքին մէջ տեղադրուած է իրաւաբանին կիսանդրին:
Ձուիկ (անձնանուն)

Ձուիկ, հայկական իգական անուն։ Առաջ եկած է հայերէն ձու բառին փաղաքշական ձեւէն (Պոլսոյ բարբառով կը նշանակէ «թեթեւսոլիկ»)։ Յիշատակուած է մէկ անգամ՝ 5-րդ դարուն։


== Գործածություններ ==
Ձուիկ, դուստրը Վասակ Արծրունիի եւ քոյրը Աղան Արծրունիի, կինը Հմայեակ Մամիկոնեանին՝ քաջն Վարդանին եղբօրը, Վահան Մամիկոնեանին մայրն է։
339 (թիւ)

339 (երեք հարիւր երեսունինը) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 338-ի եւ 340-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 A001358  հարիւրիններորդ կիսապարզ թիւն է
 Alt   339  գործադրելիս կը ստացուի S գլխատառը
տարուայ 339րդ օրն է Դեկտեմբեր 6-ը (նահանջ տարիներուն՝ Դեկտեմբեր 5-ը)
339 Տորոթէյեա աստեղնեակի կարգային թիւն է
Ճէյմս Հէթֆիլտ

Ճէյմս Ալան Հէթֆիլտ (անգլերէն՝ James Alan Hetfield, 3 Օգոստոս 1963(1963-08-03), Downey, Քալիֆորնիա) Ամերիկեան Մեթալլիքա խումբի անփոխարինելի վոքալիստը, ռիթմ-կիթառահարնէ ա, 2011 թուականէն կը զբաղեցնէ 87-րդ հորիզոնականը աշխարհի պատմութեան մեծագոյն կիթառահարներու շարքին (ըստ Rolling Stones թերթի)։ Ճէյմսին հայրը եղած է մեծ ինքնաշարժի վարորդ եւ ձգած է ընտանիքը, երբ Ճէյմսը 13 տարեկան էր։ Անոր մայրը եղած է օփերային երգչուհի եւ մահացած է քաղցկեղէ, երբ ան 16 տարեկան էր։ Ճէյմսին ծնողները եղած են Մերի Պէյգեր Էդդիի քրիստոնէական հաւատքի հետեւորդներ, եւ Ճէյմսի խօսքերով անոր երիտասարդութեան մեծ մասը կապուած եղած է քրիստոնէութեան հետ։ Ճէյմսի մօր մահը եւ բարդ վերաբերմունքը քրիստոնեութիւնը հետագային դարձած են Մետալլիկայի երգերուն մեծամասնութեան թեման («Mama Said», «Dyers Eve» եւ «The God That Failed» երգերը ծնողներուն մասին են, իսկ «Until It Sleeps»-ը` քաղցկեղի)։


== Ընտանիք ==
Հայր Ճէյմս Վիրգիլը (մահացած է 1996 թուականին), որ մեծ ինքնաշարժի վարորդ էր, որ ձգած է ընտանիքը երբ Ճէյմսը 13 տարեկան էր։ Համաձայն իրենց համոզմունքներուն, Հէթֆիլտին ծնողները չեն ընդունած որեւէ տեսակի բժշկական միջամտութիւն եւ չեն շեղած իրենց հաւատքէն անգամ այն ժամանակ, երբ Սինթիան կը մեռնի քաղցկեղէն (այդ ժամանակ Ճէյմսը 16 տարեկան էր)։


== Անձնական կեանքը ==
Ճէյմսը սկսած է նուագել դաշնամուր 9 տարեկանէն, այնուհետեւ նուագած է հարուածային գործիքներ եւ վերջապէս անցած է կիթառին։ Անոր առաջին խումբը եղած է «Obsession»-ը։ Որմէ ետք տեղափոխուելով Լա Պրեա քաղաքը, Ճէյմսը կ'ընդունուի Brea Olinda դպրոցը։ Այնտեղ ան կը հանդիպի Ճիմ ՄուլլիԿանի եւ Հիւ Տաններին, որոնց հետ կը ստեղծէ Phantom Lord խումբը։ Սակայն երբ Հէթֆիլտն կ'աւարտէ դպրոցը, կը վերադառնայ Դաունի, ուր կը ստեղծէ իր մասնակցութեամբ 3-րդ խումբը` Leather Charm-ը։ Ան կը կազմուի իր առաջին խումբի անդամներէն, սակայն կ'աւելնայ եւս երկու անձ։ Այս խումբը աւելի մեծ յաջողութիւն կ'ունենայ, քանի որ կ'երգէին իրենց գրած երգերը։
Ճէյմսը ազատ ժամանակ կը զբաղուէր որսորդութեամբ, հին կիթառներու հաւաքածոն լրացնելէն ետք, սքէյթբորդով, սնոուբորդով, ջրային դահուկներով, իր ինքնաշարժներու կայանին մէջ աշխատելով, ինքնաշարժի մրցարշաւերու կը հետեւի: Ճէյմսին հաճելի  կու գան այնպիսի կատարողներ, ինչպէս են Black Sabbath-ը, Motorhead-ը, Lynyrd Skynyrd-ը, Thin Lizzy-ն, Tom Waits-ը, Nick Cave-ը и Ted Nugent-ը։ Ճէյմսին ամուսնացած է Ֆրանչեսկա Թոմասի հետ 1997 թուականին, ունի 3 երեխաներ։


== Կիթառներ ==
Ճէյմս Հէթֆիլտը ունի մեծ քանակով կիթառներ։
Ելէքդրական Կիթառներ

Ken Lawrence ExplorerKen Lawrence Custom Les Paul
Gibson Les Paul 57 Custom
Gibson Les Paul Paul Landers Style
Gibson Explorer 1984
Gibson Explorer 1976 «Rusty»
Gibson Flying V
Zemaitis Flying V
James Trussart SteelDeville
James Trussart SteelX Perforated
ESP Iron Cross
ESP JH-1
ESP JH-2
ESP JH-3
ESP Snakebyte
ESP Explorer MX220 «Fuk’em up»
ESP Explorer MX250 «Eet Fuk»
ESP Explorer MX250 Black
ESP Explorer MX250 White
ESP Explorer MX250 «Man to wolf»
ESP Explorer MX250 «Elk»
ESP Explorer MX250 «Deer Skull»
ESP Explorer MX250 «Papa Het»
ESP LTD Grynch
ESP Truckster
ESP Black Truckster
Gretsch White Falcon
Fender Telecaster 1952
Fender Telecaster with B-Bender
Jackson King V «Kill Bon Jovi»Աքուստիկ կիթառներ

Line 6 Acoustic Variax
Gibson Chet Atkins