armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Արեւելք

Արեւելք, կողմնացոյցի չորս հիմնական ուղղութիւններէն մէկը։ Հորիզոնին այն կողմը, որուն ուղղութեամբ կը պտտի Երկիրը եւ ուրկէ կը ծագի արեւը։ Կը գտնուի արեւմուտքին հակադիր ուղղութեամբ։ Գիշերահաւասար օրերուն արեւը կը ծագի ուղիղ արեւելքէն։


== Ստուգաբանութիւն ==
Արեւելքը կազմութեամբ բարդ բառ է, բաղկացած «արեւ» ու «ել»՝ ելլել, ծագում արմատներէն եւ «ք» ածանցէն:
East բառը եկած է միջին անգլերէնի est, հին անգլերէնի ēast բառէն, որ կը ծագի նախագերմաներէնի *aus-to- կամ *austra- «արեւելք, արեւածագի ուղղութիւնը» բառերէն, այս ալ իր հերթին հնդեւրոպական նախալեզուի *aus- արմատէն՝ «շողալ» կամ «արշալոյս»։ Այս նման է հին բարձր գերմաներէնի *ōstar «դէպի արեւելք», լատիներէն aurora «արեւագալ», եւ յունարէն ēōs կամ heōs արմատներէն[3]։ Ēostre արշալոյսի գերմանական աստուածուհին էր, հաւանաբար կ'անձնաւորէր թէ արեւածագը եւ թէ երկրին հիմնական կողմերը։
Արեւելքի միջազգային նշանակումն է E (east բառէն), հայերէն համառօտագրութիւնն է՝ արլ.։


== Տեղակայում ==
Ժամանակակից քարտէսներուն մէջ արեւելքը իբրեւ կանոն կը գտնուի աջ կողմը։ Այս սովորոյթը հանդէս կու գայ կողմնացոյցներու օգտագործումէն, ուր հիւսիսը տեղակայուած է ամենավերը։ Արեւելքի ուղղութիւնը ուղղիղ կը կազմէ հիւսիսին եւ հարաւին, այսինքն՝ Երկրագունդի աշխարհագրական բեւեռներուն, եւ հակադիր կը գտնուի արեւմուտքին։ Աստղագիտութեան մէջ արեւելքի ուղղութիւնը կը համապատասխանէ ազիմուտի +90°-ին եւ −90°-ին։
Արեւելք` աւանդաբար ան ցոյց կու տայ Եւրոպայի նկատմամբ դէպի արեւելք գտնուող աշխարհի մասը։ Հիմնականին այդ մէկը կը գործածուի Ասիա աշխարհամասի վերաբերեալ։ Իր հերթին, Արեւելք հասկացութիւնը կը բաժնուի ըստ տարածաշրջաններու` Հեռաւոր Արեւելք, Մերձաւոր Արեւելք եւ Միջին Արեւելք նշանակումներու։
Գիշերահաւասարի օրերուն Արեգակը կը ծագի արեւելքէն։ Երկնոլորտի վրայ արեւելքի կէտը մաթեմատիկական հորիզոնի եւ երկնային հասարակածի հատման երկու կէտերէն մէկն է։
Հայաստանը ըստ այդ բաժանումներուն, Միջին Արեւելքի երկիր է։
Արեւելք հասկացութիւնը, բացի աշխարհագրական նշանակութեան, ունի նաեւ մշակոյթ բնութագրող իմաստ։


== Մշակութային ==
Արեւելքը այն ուղղութիւնն է, որով Երկիրը կը պտտի իր առանցքին շուրջ եւ հետեւաբար ընդհանուր ուղղութիւնը, որով կը յայտնուի արեւը։ Արեւելքի ուղղութեամբ աղօթելու սովորոյթը աւելի հին է, քան՝ քրիստոնէութիւնը, բայց ընդունուած է այդ կրօնքին կողմէ, քանի որ Արեւելքը կը համարուի մարդկութեան նախնական օջախը։ Հետեւաբար, որոշ քրիստոնէական եկեղեցիներ աւանդաբար ուղղուած են դէպի Արեւելք։
Պուլկարիոյ Ազգային Պատկերասրահ

Պուլղարիոյ ազգային պատկերասրահ (պուլկարերէն՝ Национална художествена галерия, Natsionalna hudozhestvena galeriya) կերպարուեստի ազգային պատկերասրահ Պուլկարիոյ մայրաքաղաք Սոֆիայի մէջ: Այստեղ ներկայացուած է պուլկարական արուեստի 50,000 նմուշ։ Տեղակայուած է Սոֆիայի Ալեքսանտր Բատենբերգ հրապարակին, պատմական շէնքին մէջ, որ ժաանակ մը եղած էր արքայական պալատ։ Թանգարանը կը գտնուի ծովու մակարդակէն 556 մեթր բարձրութեան վրայ:


== Պատմութիւն ==
Ազգային պատկերասրահի կառուցումը կազմակերբուած է 1934-1941-ններուն։ Պուլկարացի առաջին կին ճարտարապետ Վիքթորիա Անգելովայի նախագիծով կառուցուած շէնքը կ՛ընդգրկէր թէ՛ ռենեսանսի, եւ թէ՛ ժամանակակից արուեստի հաւաքածուներ։ Շէնքի կառուցումը աւարտած է 1942-ին, սակայն 1944-ի Պուլկարիոյ ռմբակոծման ժամանակ ամբողջովին աւերուած է: Միապետութեան վերացումէն եւ Պուլկարիոյ ազգային հանրապետութեան ստեղծումէն ետք թագաւորական պալատի մեծ մասը տրամադրուեցաւ Ազգային պատկերասրահին։ Ռմբակոծումէն պահպանուած կտաւներով ու արքայական հաւաքածուով համալրուեցաւ հաւաքածուի կազմը։
Պատկերասրահի միջնադարեան բաժինը ձեւաւորուեցաւ 1965-ին եւ կը գրաւէ Ալեքսանտր Նեւսկիի տաճարի կրիպտեն:


== Գրականութիւն ==
Vitanova, Antoniya. "The National Art Gallery – a museum and partner to contemporary art". Interview with Borislav Danailov. Bulgarian Diplomatic Review Magazine. Retrieved 2006-07-23.


== Արտաքին Յղումներ ==
Բուլղարիայի ազգային պատկերասրահի պաշտոնական կայքը
Ազգային պատկերասրահի լուսանկարները
Սենթ Ճոնզ

Սենթ Ճոնզ (անգլերէն՝ St. John's), Անտիգուա եւ Բարբուդա պետութեան մայրաքաղաքն է եւ գլխաւոր նաւահանգիստը։ Ըստ 2005 թուականի տույալներուն քաղաքի բնակչությունը կը կազմէ 31 000 մարդ։ Սենթ Ճոնզը Անտիգուա եւ Բարբուդայի մշակութային եւ տնտեսական կեդրոնն է։
Հայաստանի Պարի Պետական Համոյթը

Հայաստանի պարի պետական համոյթը կազմավորուած է։1 958 թուականին Գէորգ Ասատրեանի, Էդուարդ Մանուկեան եւ ղեկաւոր Խաչատուր Աւետիսեանի կողմէ նպատակ ունեցած է, պահել ժողովուրդական ժառանգութիւնը ու ավանդութիւնները եւ փոխանցեն հաջորդ սերունդներուն։


== Պատմութիւն ==
Պարախումբին առաջին համերգ կազմակերպան գործին մէջ մեծ դեռ ունեցած է։ Իյլա Արբատովի 1959 թուականին պարախումբը սկսած է համերգներ կազմակերպել խորհրդաին երկիրներու մէջ, ինչպէս՝ Լիբանան, Սուրիա, Եգիպտոս, Իրաք, Իսրայէլ, Իրան, Չեգոսլավակեայ, Ֆինլանդիա, Հոււնգարիայ, Թունիս, Մարակկոյ, Կիպրոյ։
1968 թուականին խուբը ղեկավարած է, վաստակավոր արտիստ Վանող Խանամիրեան։1971 թուականին հիւրախաղերը Լատինական Ամերփկաի հանդիպածեն ու խուբին փայլուն էջերու շուրջ երեքուկէս ամիս Արգետիտիայ, Ուրուգուայ, Շիլի, Պերու, Էկվադոր, Բոլիկիայ,
Կոլոմբիայ,Վենըսուելայ։1974 թուականին խումբը հիւրախաղելով հանդես ցուցատրեցին տասնմեկ նահանգներու քաղաքներու մէջ։ 
1993-2005 թուականներու միջեւ խումբը ղեկավարած է վաատակաւոր արտիստ Սուրեն Չանչուրեան։1995-1998 թուականներու միջէւ կաղագիրը եղած է Գագիկ Կարապետեան։
2005-2007 տարիններու միջեւ գեղարվեստական ղեկավարը եղած է Գագիկ Կարապետեան։ 2007 թուականին խումբը ղեկավարած է, Էրիկ Չանչուրեանը իսկ գլխաւոր կաղագիրը եղած է Ասատուր Կարապետեան։


== Աղբիւրներ ==
Կամո Մկրտչյան, Օ. Մարկոսյան, Ա. Առաքելյան, Ա. Հովսեփյան, «Պարարվեստ. Հայաստանի պարի պետական անսամբլ», Երևան։ Սովետական գրող, 1981
Շահէն Խաչատրեան

Շահէն Խաչատրեան (28 Սեպտեմբեր 1934(1934-09-28), Հալէպ - 22 Հոկտեմբեր 2021(2021-10-22)), հայ արուեստաբան, Խորհրդային Հայաստանի արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1984)։


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է Հալէպ: 1946-ին ընտանեօք ներգաղթած է Հայաստան։ 1965-ին աւարտած է Ս. Փեթերսպուրկի  Ռեպինի անուան գեղարուեստի հիմնարկը: Վկայուած է Լենինկրատի գեղարուեստի ակադեմիայէն: Ան աշխատած է Հայաստանի Պետական Պատկերասրահին մէջ:
1967-ին, Մարտիրոս Սարեանի առաջարկով, ստանձնած է Սարեանի նորաստեղծ թանգարանի տնօրէնի պաշտօնը, զոր վարած է մինչեւ 2004 թուականը: 1990-ին վարած է Ազգային Պատկերասրահի տնօրէնի պաշտօնը, միաժամանակ ան  վարած է  աւելի քան տասնեակ մը թանգարաններու եւ պատկերասրահներու տնօրէնի պաշտօնը։
Խաչատրեան հեղինակ է տասնեակ մը արուեստաբանական աշխատութիւններու, որոնք նուիրուած են 19-րդ եւ 20-րդ դարերու հայ արուեստին:
Ան ցուցահանդէսներ կազմակերպած է Իտալիոյ, Ֆրանսայի, Գերմանիոյ, Յունաստանի, Միացեալ Նահանգներու, Հունգարիոյ եւ նախկին խորհրդային բազմաթիւ քաղաքներու մէջ:
Շահէն Խաչատրեան աշխատած է Ս. Էջմիածնի մէջ, իբրեւ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի մշակութային խորհրդական եւ Արշիլ Կորքիի թանգարանի տնօրէն:
Հրատարակած է հայ արուեստի ու արուեստագէտներու մասին  բազմաթիւ ուսումնասիրութիւններ` հայերէն, ռուսերէն, անգլերէն, ֆրանսերէն  թէ  իտալերէն լեզուներով, ինչպէս «Հայ վրձինի վարպետներ» խորագրեալ վեց հատորներու հաւաքածոն` նուիրուած հանրայայտ հայ արուեստագէտներու:


== Մրցանակներ ==
1996 թուականին արժանացած է Հայաստանի «Մովսէս Խորենացի»  շքանշանին,
Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ «Սուրբ Սահակ-Սուրբ Մեսրոպ» շքանշանին,
1999 թուականին արժանացած է «Հայաստանի արուեստի վաստակաւոր  գործիչ» կոչումին,
Իսկ աշխարհահռչակ  ծովանկարիչ Յովհաննէս Այվազովսկիի մասին իր աշխատասիրութիւնը Մոսկուայի մէջ արժանացած է առաջին կարգի  շքանշանին։
Պորութ Փահոր

Կատեգորիա:Կարմիր հղում Արեւմտահայերէն կաղապարում
Պորութ Փահոր (Կաղապար:Լեզու sl, ծն.2 Նոյեմբեր 1963), սլովէնացի քաղաքագէտ, 2012 թուականի Դեկտեմբեր 22-էն Սլովէնիոյ նախագահ։ 2017 թուականի Նոյեմբերին վերընտրուած է այդ պաշտօնին:


== Կենսագրութիւն ==
Փահոր ծնած է Փոսթոյնա քաղաք (նախկին Եուկոսլաւիոյ), իր մանկութիւնը անցկացուցած է Նովա Կորիցային մէջ։ Անոր հայրը վախճանած էր երիտասարդ տարիքին, մայրը եղած է նազիական ճամբարէն վերապրած եւ անոր մեծցուցած է մինակով:
1987 թուականին աւարտած է Լիւպլեանայի Համալսարանի ընկերաբանական ֆաքուլթին։


== Քաղաքական Գործունէութիւն ==
1990-ին առաջին անգամ ընտրուած է սլովէնական խորհրդարանի պատգամաւոր։ 1990-ականներու վերջերուն Փահոր կը դառնայ սլովէնական քաղաքականութեան ձախ թեւին ամենէ յայտնի առաջնորդներէն մեկը։
2000 թուականին Փահորի կուսակցութիւնը մտած է իշխող կոալիցիայի կազմի մէջ, կ'ընտրուէ Ազգային անսամպլի նախագահ։ 2004 թուականին ընտրուած է Եւրոպայի խորհրդարանի պատգամաւոր։


== Անձնական Կեանք ==
Փահոր եւ իր կողակից Թանեայ Փէչարը ունին զաւակ մը՝ Լուքայ: Իր մայրենի սլովէներէնէն զատ ան կը խօսի նաեւ անգլերէն, ֆրանսերէն, իտալերէն եւ սերպ-խրուաթերէն:
Պօղոս Գէորգեան


== Կենսագրութիւն ==
Պօղոս Գէորգեան ծնած է 1885-ին, Պոլիս, Պէյօղլու թաղամաս։ Փոքր տարիքէն կը կորսնցնէ իր ծնողները եւ հասակ կը նետէ իր քոյրերուն խնմաքին տակ։ Կը յաճախէ Պոլսոյ Նարեկեան, Էսաեան, Մխիթարեան եւ Կեդրոնական վարժարանները։ Կեդրոնական վարժարանէն շրջանաւարտ կ՚ըլլայ 1908-ին։ Կը մեկնի Ժընեւ՝ համալսարանական ուսում ստանալու համար եւ 1912-ին այս քաղաքին մէջ կը ստանայ հասարակագիտութեանց վկայական (licencié ès sciences sociales)։ Նոյն տարին կը վերադառնայ Պոլիս, ուր կը սկսի մանկավարժութիւն եւ հոգեբանութիւն դասաւանդել «Նոր Դպրոց» եւ «Դպրոցասէր» վարժարաններուն մէջ։ 1915-էն սկսեալ ընդհանուր պատմութեան ուսուցիչ է Պոլսոյ Կեդրոնական վարժարանին մէջ։
1918-ին, Համաշխարհային պատերազմին աւարտէն ետք, կը ստանձնէ «Դպրոցասէր» վարժարանին տնօրէնութիւնը։ 1922-ին «Դպրոցասէր»ը կը փակուի, կը տեղափոխուի Յունաստան եւ հոնկէ ալ Ֆրանսա։ Պօղոս Գէորգեան նոյնպէս կը մեկնի Պոլիսէն եւ 1922-ին զինք կը գտնենք Զուիցերիա, ուր կը նշանակուի Պէնիէնի (Begnins) հայկական որբանոց-վարժարանի տնօրէն (Foyer arménien)։ Սոյն հաստատութիւնը հիմնուած էր զուիցերիացի հայասէր  Անթոնի Քրաֆֆթ-Պոննարի կողմէ եւ կը գործէ 1921-էն 1934։ Գէորգեան հոս կը հիմնէ նաեւ հայկական փոքրիկ տպարան մը։
1932-էն սկսեալ ուսուցչական պաշտօն կը վարէ Կիպրոսի Մելգոնեան կրթական հաստատութեան մէջ եւ 1935-ին կը նշանակուի նոյն հաստատութեան կրթական տեսուչ։ Գէորգեան Մելգոնեանի մէջ կը պաշտօնավարէ մինչեւ 1945։
Ամուսնացած էր Հերմինէ-Մաքրուհի Չիլինկիրեանի հետ, որ ծնած էր Պոլիս, 1904-ին։ Կ՚ունենան երկու զաւակ. Գոհարիկ (Ժընեւ,1932- Փարիզ, 2014) եւ Գէորգ (1933-2006)։  Պօղոս Գէորգեան կը մահանայ Փարիզ 1979-ին։ Կինը՝ Հերմինէ, կը մահանայ 1989-ին։


== Հրատարակութիւն ==
Պօղոս Գէորգեան հեղինակ է բազմաթիւ գիրքերու, հայերէն եւ ֆրանսերէն, ընդհանրապէս մանկավարժական եւ կրթական նիւթերու մասին։


== Աղբիւրներ ==
Պօղոս Գէորգեան հաւաքածոյ – Փարիզ


== Արտաքին յղումներ ==
Ամրտոլու Վանք

Ամրդոլու վանք, վանք Մեծ Հայքի Տուրուբերան նահանգի մէջ, Բաղեշ (Բիթլիս) քաղաքի հարաւային ծայրամասում։


== անունը ==
Ըստ աւանդութեան՝ անուանումը ստացած է վանքը նորոգած եղբայրներ Ամիրի եւ Դոլուի անուններէն։


== պատմութիւն ==
Հիմնադրման ժամանակն անորոշ է։ 14-րդ դարէն յիշուած են հայ եպիսկոպոսներ։ 15-րդ դարէն եղած է գրչութեան խոշոր կենդրոն։ Նոյն դարին մէջ գրիգոր Տաթեւացիի աշակերտ Դանիէլ վարդապետը Ամրտոլու վանքի մէջ հիմնած է հոգեւոր դպրոց։ Դասաւանդած են կրօնագիտութիւն, աստուածաբանութիւն եւ տրամաբանութիւն։ Կրթական գործը շարունակած են Յովհաննէս Համշենցին, Գրիգոր Արճիշեցին, Ներսէս Մատաղը, Ներսէս Բաղիշեցին, Ներսէս Ամկեցին, Յովհաննէս Տարոնեցին։ Բարսեղ Աղբակեցին վերծանած է վանքի մատենադարանի իմաստասիր․ գիրքերը, ընդարձակած դասատունը, բարեփոխել ուսումնական ծրագրերը, դասաւանդուող առարկաներուն աւելացրած իմաստասիրութիւնը, ճարտասանութիւնը, քերականութիւնը։ Դպրոցը մեծ համբաւ ձեռք բերած է Ներսէս Մոկացու ժամանակ։ Այստեղ սորվելու եկած են Հայաստանի տարբեր մասերէն։ Ամրտոլու վանքը կը ծաղկէր ապրել յատկապէս 18-րդ պատմիչ-գիտնական Վարդան վարդապետ Բաղիշեցու 42 տարիներու արգասաւոր առաջնորդութեան ժամանակաշրջանին մէջ։ Անոր օրօվ սկսած են դասաւանդել նաեւ հայ մատենագրութիւն, մանրանկարչութիւն, որմնանկարչութիւն, եւ վանքի դպրոցը վերածուած է համալսարանի։ Վարդան Բաղիշեցիի վախճանուելէն յետոյ (1704) Ամրտոլու վանքի դպրոցը չէ գործած։ Վանքին մէջ բարձր մակարդակի հասած է գրչութեան արուեստը, ձեռք բերուած են հին ձեռագրեր, որոնք նորոգուած են։ Այդտեղ ընդօրինակուած են Փաւստոս Բուզանդի, Կորիւնի, ղազար Փարպեցու, Սեբէոսի, Ղեւոնդ Երէցի, Ասողիկի, արիստակես Լաստիւերցու, թովմայ Մեծոփեցու եւ այլոց երկերը։ Մեծ հռչակ վայելած է Ամրտոլու վանքի մեծարժէք մատենադարանը։ Պահպանուած է Վարդան Բաղիշեցու կազմած վանքի գրացուցակը։ Ամրտոլու վանքի նշանաւոր սաներէն են կ․ Պոլսի պատրիարք Յովհաննէս Կոլոտ Բաղիշեցին, Երուսաղէմի պատրիարք Գրիգոր Շղթայակիրը եւ այլք։ Ամրդոլու վանքի եկեղեցիին մէջ ամփոփուած են Բարսեղ վարդապետը, Վարդան վարդապետ Բաղիշեցին եւ այլ նուիրեալներ։ Ամրտոլու վանքն աւիրուած եւ ամայացած է 1915-ին․ ձեռագրերի մաս մը եւ ունեցուածքը կողոպտած են թուրքերը։


== ճարտարապետութիւն ==
Ունեցած է երեք եկեղեցի՝ Ս․ Աստուածածին, Ս․ Յովհաննէս, Ս․ Ստեփանոս։ Համալիրի մէջ մտած են նաեւ քանի մը օժանդակ շինութիւններ։


== Գրականութիւն ==
Ակինեան Ն․, Բաղեշի դպրոցը, Վեն․, 1952:
Քրիստոնեայ Հայաստան հանրագիտարան, Երեւան, ««հայկական Հանրագիտարան հրատարակչութիւն Պոակէ», 2002 — 41-42, էջեր 41-42 — 1076 էջ։
Եւպատորիա

Եւպատորիա, գլխաւոր քաղաք համանուն գաւառին, Ղրիմու թերակղզւոյն հարաւ արեւստեան կողմը. Սիմֆերոպոլէն 68 հյրմ. հեռու, հիւսիս արեւմտեան կողմը: Բնակիչք կը հաշուուին մօտ 20000, ռուս, յոյն, կարայիմ, թաթար, հայ եւ հրեայ: Ամառներն 5000-6000 հոգի, աւելի հայ եւ ռուս ընտանիքներ՝ Ռուսաստանէն հոս կու գան ծովու եւ օդափոխութեան համար. Վասն զի քաղաքիս օդը սքանչելի է եւ ծովը շատ օգտակար. Մանաւանդ յօդացաւի բուժիչ Սասխ լճովը՝ համայն Ռուսիոյ մէջ անուանի եղած է, մինչեւ անգամ անդամալոծներ ու կաթուածահարներ առողջացած են: Կան հիւրանոցներ եւ տուներ՝ որոնց վարձքը, ամառը խիստ ծանրագին է: Ամբողջ ծովեզերքը լի է մաքուր տուներով եւ տարուէ տարի նորանոր շէնքերով կը զարդարուի քաղաքս: Ի հնումն Թաթարներէն Կէօզլէվ կը կոչուէր եւ Եւպատորիա անունն դրուեցաւ 1784-ին Ռուսաց կայսրուհի Եկատերինա Բ.էն: Թաթար խաներու ժամանակ, սա եղած է Ղրիմու ամենաբարգաւաճ քաղաքը ու նաւահանգիստը: Նշանաւոր էին հին հինգ մեծ դռներով բերգը եւ բազմաթիւ մզկիթներն՝ որոնցմէ ոմանք տակաւին կը մնան, եւ նշանաւոր է մին 1552-ին կառուցուած՝ Կ. Պոլիս Ս. Սոփիայի նմանութեամբ եւ շատ գեղեցիկ ճարտարապետութեամբ: Թաթարաց ուրիշ քաղաքներու նման պարսրարատ էր, բերդն ունէր լայն խրամ, զոր յետոյ Ռուսները լեցուցին եւ բերդը քանդեցին: Քաղաքիս մէջ իւրաքանչիւր ազգ ունի իր եկեղեցին, մզկիթն կամ ժողովարանն: Կան վաճառատուններ, պազարներ, բաղնիքներ եւայլն: Հ. Բժշկեան՝ իւր այցելութեանց մէջոց քաղաքիս մէջ 90 տուն հայ գտած է, որոնց թիւն այժմ նուազ է: Կը պարապին վաճառականութեամբ եւ ունին Ս. Նիկողայոս անուամբ մեծ ու գեղեցիկ եկեղեցի մը: Կան նաեւ քանի մը տուն Կաթուղիկեայ Հայք եւ ունին մատուռ մը: Եւպատորիա՝ քաղաքի մը յատուկ ամէն տեսակ համարակաց շինութիւններ եւ զբօսանաց վայրեր ունի: Գլխաւոր առեւտրոյ նիւթն է ազը, որ մերձակայ աղայի լճերէն կը հանուի տարին  միլիոն փութէն աւելի. կ’արտածեն նաեւ ցորեն, գարի, կաշի, բուրդ եւայլն:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ  Վարդ. Պոտուրեան, 1939, Պուքրէշ, Հատոր  Դ., էջ 749 :
Ճէնիֆըր Էնիսթըն

Ճէնիֆըր Ճոաննա Էնիսթըն (անգլ.՝ Jennifer Joanna Aniston, ծնած 11 Փետրուար, 1969, Շըրմըն Օքս, Քալիֆորնիա, ԱՄՆ), Ամերիկացի դերասանուհի, արտադրիչ եւ առեւտրական մըն է: Զաւակն է յոյն դերասան Ճոն Անիսթընի եւ ամերիկացի դեարսանուհի Նէնսի Տոուի: Ան աշխարհահռչակ դարձաւ իր Ռէյչըլ Կրինի դերէն ետք Friends (1994–2004) հեռուստաշարին մէջ, դեր մը, որ իրեն արժանացուց Primetime Emmy Award մը, Ոսկէ Երկրագունդ մը, եւ Screen Actors Guild Award մը: Այդ դերը դարձաւ շատ հռչակաւոր եւ ճանչցուած, ինչպէս նաեւ անցաւ «100 Ամէնէն Հաճելի Դերասանուհիներ Ամերիկեան Հեռուստաշարներու Մէջ» ցանկին մէջ
Էրիք Քանթոնա

Էրիք Քանթոնա (ֆրանսերէն՝ Éric Daniel Pierre Cantona, 24 Մայիս, 1966, Մարսել), ֆրանսացի ֆութպոլիստ, յարձակող։


== Կենսագրութիւն ==
Էրիք Տանիէլ Փիէր Քանթոնան ծնած է 1966 թուական Մայիս 24-ին Ֆրանսայի Մարսել քաղաքին մէջ։ Ան յայտնի ֆութպոլիստ էր, խաղացած է յարձակող դիրքին մէջ։ Առաւել յայտնի է իր մասնակցութեամբ Ֆրանսայի հաւաքականի եւ «Մանչեսթըր Իւնայթըտի» կազմերուն մէջ։ Վերջինին հետ արժանացած է Բրիմիոր Լիկայի չորս յաղթական տիտղոսներու։ Մինչեւ հիմա Իւնայթըտի երկրպագուներու կողմէ կը համարուի կենդանի հերոս մը, որոնք անոր տուած են «Էրիք թագաւոր» մականունը։ Ֆութպոլիստի գործի ասպարէզը աւարտած է 1997 թուականին, որմէ ետք սկսած է նկարահանել Գինոյի մէջ։ Ան նկարահանած է «Եղիսաբէթ» ֆիլմին մէջ, որուն մէջ կատարած է Ֆուայի դերը։ Հիմա կ՛աշխատի որպէս մարզական ղեկավար «Նիւ Յորք Կոսմոս» ակումբին մէջ։ Անոր անգլիացի ռեժիսոր Քեն Լոուչը նուիրած է «Էրիքին փնտրելով» ֆիլմը։
Իր ֆութպոլիստի գործի ասպարէզը սկսած է «Օսերի մէջ»։ Խաղացած է «Մարտինգ», «Նանդ», «Մարսել» եւ «Փորթօ» խումբերուն մէջ։ Եռամեայ կարգապահական տուգանքէն ետք կը որոշէ աւարտել գործի ասպարէզը, սակայն Ֆրանսայի հաւաքականի մարզիչ Միշել Պլատինին, որ Կանտոնայի մոլի երկրպագու է, կը համոզէ զայն շարունակել գործի ասպարէզը։ Էրիքը կը որոշէ տեղափոխուիլ Անգլիա։
Գալով Անգլիա՝ ան որոշ ժամանակ կը խաղայ «Լիդս» խումբին մէջ։ 1992 թուական Նոյեմբերին կը տեղափոխուի «Մանչեսթըր Իւնայթըտ» 1,2 միլիոն ֆոնտով։ Առաջին խաղը խաղացած է Դեկտեմբեր 6-ին, ուր Իւնայթըտ յաղթեց 2-1 հաշիւով։ Անոր նորամուտը յաջող կը ստացուի, որովհետեւ ան ոչ միայն կոլերու հեղինակ կը դառնայ, այլ նաեւ կը կատարէ մասնագիտական գնդակներու փոխանցում (assist)։ Սակայն անոր տաղանդը չէր համակերպեր անոր բնաւորութեան հետ։ Լիդսի հետ խաղի ժամանակ ան կը թքէ երկրպագուներէն մէկուն վրայ, որուն համար կը պատժուի վճառելով հազար ֆոնտ։ Կարգապահական խնդիրները կը շարունակուին զայն հետապնդել։ Մէկ մրցաշրջանի ընթացքին ան կը ստանայ չորս կարմիր քարթ։
Գործի ասպարէզը կ՛աւարտի 1997 թուականին։ Այդ նորութիւնը կը ցնցէ Իւնայթըտի երկրպագուներուն, որոնց համար ան կենդանի հերոս մըն էր։
2004 թուականին Կանտոնան հայտարարեց. «Ես հպարտ եմ, որ երկրպագուները դեռ կ՛երգեն իմ անունս, բայց կը վախնամ, որ վաղը անոնք կը հակարակեն։ Կը վախնամ, քանի որ կը սիրեմ, իսկ ինչ կը սիրենք, կը վախնանք կը կորսնցնենք»։


=== Ակումբային Գործի Ասպարէզ ===


== Արտաքին յղումներ ==
Ֆութպոլիստին էջը «Մանչեսթըր Իւնայթըտի» պաշտօնական կայքին մէջ
Էջը soccerbase.com կայքին մէջ (անգլերէն)
Կանտոնան յաջողութեան բանալին է։ Լիդսը Անգլիոյ 1992 թուականի առաջնութեան (ռուս.)Կաղապար:ՖԻՖԱ 100
Հայկական Երաժշտութիւնը՝ Խորհրդային Միութեան Ընթացքին

Նախախորհրդային Հայաստանի մէջ երաժշտական մշակոյթի զարգացման հնարաւորութիւնները սահմանափակ էին. երաժշտական դպրոցներ, օփերայի թատրոն, սիմֆոնիք նուագախումբ եւ մշտական երաժշտական միաւորումներ չկային։


== Մշակոյթի Զարգացման Սկիզբը ==


=== Երգահաններու Հայրենիք Վերադարձը ===
Խորհրդային կարգերու հաստատումէն (1920) ետք, Կառավարութեան հրաւէրով՝ հայրենիք վերադարձած են շարք մը նշանաւոր երգահաններ, կատարողներ, երաժշտական գործիչներ՝ Ալեքսանտր Սպենդիարեան, Ռոմանոս Մելիքեան, Սպիրիդոն Մելիքեան, Անուշաւան Տէր Ղեւոնդեան, Աւետ Գաբրիէլեան, Շարա Տալեան, Հայկանուշ Դանիէլեան եւ ուրիշներ։ 1921-ին Երեւանի Ռոմանոս Մելիքեանի նախաձեռնութեամբ՝ երաժշտական արուեստանոց բացուած է, որուն հիման վրայ ստեղծուած է երաժշտանոցը (1923, 1946-էն՝ Կոմիտասի անուան), ապա անոր կից՝ համերգային (սիմֆոնիք) նուագախումբ (ղեկավարներ՝ Ալեքսանտր Սպենդիարեան, Արշակ Ադամեան) եւ երգչախումբ (ղեկավար՝ Ս. Մելիքեան)։


=== Երաժշտական Հաւաքականներու Ստեղծումը ===
Ստեղծուած են նաեւ ժողովրդական եւ գուսանական երաժշտուեան հաւաքականներ, ժողովրդական գործիքներու (1927, ղեկավար՝ Արամ Մերանգուլեան, 1967-էն՝ անոր անուան), քամերային (Կոմիտասի անուան քառեակը, 1924, եւ այլն) բաժիններ եւ տպագրուած երաժշտական գրականութիւնը հեռարձակուած է երաժշտական ռատիոհաղորդումներու ընթացքին։ Կանոնակարգուած եւ ծրագրուած էր համերգային կեանքը, որ ներառած է տեղի եւ օտար (հիւր) երաժիշտ կատարողներու ելոյթները։ 1925-ին Լենինականի մէջ (այժմ՝ Գիւմրի) է երաժշտական արուեստանոց բացուած է, 1929-ին Երեւանի մէջ՝ երաժշտական դպրոց (այժմ՝ Ալեքսանտր Սպենդիարեանի անուան)։
Ս. Նիկողայոս Եկեղեցի (Պէյքոզ)

Ս. Նիկողայոս Եկեղեցի, հայկական եղեկեցի, կառուցուած է 1776-ին։ 


== Պատմութիւն ==
Եկեղեցին կառուցուած է 1776-ին, Ստեփանոս Աղաւնի Պատրիարքի օրով։ Վերաշինուած է Ճանիկ Ամիրայի ծախսերով ու պաշտամունքի բացուած 1834-ին։ Չորս տարի ետք նորոգուած են կղմինտրներն ու ձեղունը, որոնք վնասուած էին երկրաշարժէ մը։
Երկար ժամանակ անխնամ մնալէ ետք, հիմնական նորոգութեան մը ենթարկուած ու վերստին բացուած է 1946-ին։
Եկեղեցին նորոգութիւններ տեսած է 1962, 1970 եւ 1982 թուականներուն։ Պոլսոյ եկեղեցիներուն մէջ միակն է, որուն Ս. Սեղանը սատափեայ է։


== Ծանօփագրութիւններ ==
Կոլիա Տէր Յովհաննէսեան

Կոլիա Տէր Յովհաննէսեան, ծնած է Իրանի Թաւրիզ քաղաքը։ Յաճախած է տեղւոյն միակ Հայկական դպրոցը։
Յետաքային մասնագիտութեան տիրացած է տնտեսագիտութեան մարզին մէջ։


== Կենսագրութիւն ==
Սկսած է գրէլ պատանի հասակին։ Մայրը Թեմական դպրոցէն շրջանաւարտ՝ Հայերէնի Հմուտ ըլլալով, մեծապէս նպաստած է զաւկին գրական ասպարէզ նետուելուն։
1973-ին իր Մայթե՜ր, Մայթե՜ր բանաստեղծութիւններու գիրքը արժանացած է Հ.Բ.Ը.Մ. Ալէք Մանուկեան գրական մրցանքի բանաստէղծութեան բաժնի յիշատակութեան, եւ տպագրուած է Պէյրութ, 1973 թուին, Հիմնադրամի ծախքով։
2007 թուականին հիմնադրած է «Գրական Կամուրջ» կայքը։
Պաշտօնավարել է միջազգային ընկէրութեան մը Իրանի մասնաճիւղին մէջ, որպէս ելմտական բաժնի տնօրէն։ Հանգստի է կոչուել 2005 թուին։ Ամուսնացած է եւ բախտաւորուած երկու դուստերով։
Գործի բերմամբ միշդ ճամբորդած է։ Գտնուած է ԱՄՆ, Եւրոպա, Հեռաւոր Արեւելք եւլն., եւ շփում ունեցած՝ հեռաւոր ազգակիցներու հետ։
Իր քերթուածները կը ցոլացնեն Հոգեկան ապրումները եւ տուայտանքները՝ օտարութեան մէջ ապրող հայու բէկորներուն:
Պատուերով թարգմանել է Իրանի Շահի «Առաքելոթիւն Հայրենիքիս համար» գիրքը պարսկերէնից, ունի նաև թարգմանութիւններ անգլերէնից։


== Արտաքին յղումներ ==
«Յոյս» երկշաբաթաթերթ, Հարցազրոյց իրանահայ գրող` Կոլիա Տէր-Յովհաննիսեանի հետ
1912 թուական

1912 թուական, նահանջ տարի, 20րդ դարու 12րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1912 ծնունդներ

Փետրուար 1՝ Բաբկէն Առաքելեան (մ.2004, Երեւան), պատմաբան, հնագէտ
Մարտ 15՝ Էրազմ Քարամեան (մ.1985), ֆիլմերու խորհրդային հայ բեմադրիչ
Յուլիս 11՝ Ասատուր Շ․ Մնացականեան (մ.1983, Երեւան), ձեռագրագէտ-մատենագէտ, աղբիւրագէտ
Նոյեմբեր 3՝ Սիմոն Սամսոնեան (մ.2003, Նիւ Եորք), նկարիչ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1912 մահեր

Անստոյգ ամսաթիւով՝
Գաբրիէլ Սունդուկեան (ծն.1825), թատերագիր եւ հասարակական գործիչ
Առաքել Խնտամեան (ծն.1856), երկրաչափ
Պետրոս Քափամաճեան (ծն.1840), վաճառական
1890 թուական

1890 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 90րդ տարին


== Դէպքեր ==
6 Օգոստոս, Նիւ Եորքին մէջ կ'իրականացուի ելեկտրական աթոռի վրայ կատարուած առաջին մահապատիժը
5 Յուլիս, 1890․ Պոլսոյ Գում Գափուի Մայր եկեղեցուոյ մէջ ցոյց տեղի կ՛ունենայ
Օգոստոս, 1890․ Թիֆլիսի մէջ կը հիմնուի Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնը (Հ․Յ․Դ․)


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1890 ծնունդներ

6 Ապրիլ՝ Յակոբ Առաքել Սիրունի (մ․1973), բանասէր, հրապարակագիր, գրող, մտաւորական
Յուլիս 30՝ Վիքթոր Տոլիձէ (վրաց.՝ ვიქტორ დოლიძე, մ.1933), վրաց եւ ովսական երգահան
Սեպտեմբեր 10՝ Ֆրանց Վերֆել (գերմաներէն՝ Franz Werfel, մ.1945), աւստրիացի գրողՍեպտեմբեր 15՝
Ակաթա Քրիսթի (անգլերէն՝ Agatha Christie, մ.1976), անգլիացի գրող
Ստեփան Զօրեան (Առաքելեան, մ.1967), հայրենի արձակագիր
Սեպտեմբեր 28՝ Զարեւանդ (Զաւէն Նալպանդեան, մ.1973), քիմիագէտ, պատմագրող 

Նոյեմբեր 22՝ Շարլ տը Կոլ (ֆրանսերէն՝ Charles de Gaulle, մ.1970), ֆրանսացի քաղաքական գործիչ
Անյայտ օրով՝
Լեւոն Էսաճանեան (մ.1935, Աթէնք), բանասէր, մշակոյթի գործիչ
Հոկտեմբեր՝ Միհրան Թովմաս Թումաճան (մ.1973), երաժիշտ, ազգագրագէտ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1890 մահեր

Փետրուար 22՝ Տիմիթրի Պաքրաձէ (վրաց.՝ დიმიტრი ბაქრაძე, ծն.1826), վրաց եւ ռուսական պատմաբան