armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ապլղարիպ

Ապլղարիպ, Ապլղարիպ Վասակեան, Տէր Պիր կամ Պիրիճիկ քաղաք: Հայ թագաւորներէն շինուած այս քաղաքը, Ապլղարիպ պարսից ձեռքէն կ'առնէ եւ հոյակապ ամրոց կառուցելով անառիկ քաղաքի կը վերածէ:
1117-ին Եդեսիոյ կոմսը՝ Բաղտնի, մեծ զօրքով Պիրի վրայ կը յարձակի եւ տեսնելով որ պիտի չկարենայ քաղաքը գրաւել՝ մէկ տարի կը պաշարէ զայն եւ բնակիչները սովի կը մատնէ: Ապլղարիպ կը ստիպուի քաղաքը Բաղտինի յանձնել եւ ինքն ու իր եղբայրը՝ Թորոս իշխանին մօտ կ՛ապաստանին։ 


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդապետ Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ
Գէորգ Երեւանեան

Գէորգ Երեւանեան (1900 , Բերրի - 7 Ապրիլ 1974), անուանի առեւտրական:


== Կենսագրութիւն ==
Իր նախակրթութիւնը կը ստանայ Միացեալ Ընկերութեան վարժարանին մէջ։ Համաշխարհային Ա.Պատերազմին ստեղծած աղիտալի տարիներուն ստիպումներով ան կը զրկուի բարձրագոյն ուսման կարելիութենէն, թէեւ իր ամբողջ կեանքի ընթացքին ան կը մնայ հայ գիրի ու գիրքի հաւատաւոր մը, եւ ինքնազարգացումով կը յաջողի ձեռք բերել դրական ու պատմագրական ճաշակ ու պաշար: Աքսորի ու հալածանքի տարիներէն ետք նախ կ՛ապաստանի Հալէպ, ապա՝ Դամասկոս ուր կը զբաղի առեւտուրով:
Սփիւռքի տարածքին, հայրենակցական միութիւններու կողմէ հրատարակուած հայկական քաղաքներու ու գաւառներու նուիրուած պատմադրական ու տեղագրական աշխատասիրութիւնները կը խանդավառեն զինք ձեռնարկելու իր ծննդավայ­րին ՛Ծոլիաց Աշխարհի Ջարսանճագ գաւառի վզատմութիւնը գրի առնելու, զոր կ'իրականացնէ նախանձախնդրութեամբ : Համաջարսանճագի Հայրենակցական Միութեան կեդրոնական վարչութեան հրատարակութեամբ , Գ. Երեւանեանի ՊԱՏՄՈՒԹԻԻՆ ՋԱՐՍԱՆՃԱԳԻ ՀԱՏՈՑ հատորը լոյս կբ տեսնէ 1956-ին , Պէյրութ ։ Գէորգ Երեւանեան կր մեռնի 1974-ի Ապրիլի 7-ին:
Վարշաւա

Կաղապար:Վիքիֆիկացում

Վարշաւան (լեհերէն՝ Warszawa) Լեհաստանի մայրաքաղաքը եւ ամենամեծ քաղաքն է։ Այն տեղակայաուած է Վիսլա գետի վրայ Պալթիք ծովին մօտ 260 կմ և Կարպատեան լեռնաշղթային 300 կմ հեռավորութեան վրայ։ Վարշավան ունի 1.711 միլիոն բնակչութիւն, իսկ արուարձանները ներառեալ 2.666 միլիոն, Եւրոմիութեան երկիրներու քաղաքներու ցանկին մէջ բնակչութեան քանակով իններորդն է։
Աքրոփոլիս Ինքնաշարժներու Մրցաշարք

Աքրոփոլիս Ինքնաշարժներու Մրցաշարք  կամ Ռալի Աքրոփոլիս (յուն․՝ Ράλυ Ακρόπολις, անգլ․`Acropolis Rally of Greece)․ «Ինքնաշարժներու Համաշխարհային Ախոյանութեան» (WRC) մրցաշարքին ծիրին մէջ տեղի ունեցող մրցաշարք եւ կը սեպուի անոր ամենէն պահանջելի ու մրցական մրցաշարքը․ քանի մը օր կ՛ընթանայ եւ կը կատարուի քարքրոտ, դժուարանցելի վայրերու մէջ։ Ինքնաշարժներու մրցաշարքներէն ամենահիներէն եւ կարեւորագոյներէն է։ Վերջին տարիներուն պաշտօնական վաճառանիշն է՝ «Աստուածներուն մրցաշարքը»։


== Պատմական ակնարկ ==
Յունազգի վարորդներու խումբ մը Ռալի Աքրոփոլիս մրցաշարքին կազմակերպումի գաղափարը կ՛ունենայ։ Առաջին մրցաշարքը (1․923 քլ․) կը կազմակերպուի 1951-ին «Շրջապտոյտներու եւ Ինքնաշարժի Յունական Ակումբ»ին (Ελληνική Λέσχη Περιηγήσεων και Αυτοκινήτου (ΕΛΠΑ)) կողմէ։ Աթէնքէն կը մեկնարկէ ու կ՛ընթանայ Յունաստանի գլխաւոր քաղաքներու ճամբաներէն․ Թրիփոլի (Պելոպոնես), Լարիսա, Սելանիկ, Սերես, Գավալա, Սելանիկ եւ վերջաւորութիւնը՝ Աթէնք։ Յաղթական կը հանդիսանայ Փեթրոս Փերաթիքոս Ֆիաթ «Fiat» մակնիշի ինքնաշարժով։
Մրցաշարքը 1953-ին միջազգային ճանաչում կը ստանայ եւ 1960-ին մաս կը կազմէ «Եւրոպայի Ախոյեանութեան», իսկ 1973-էն՝ «Վարորդներու Համաշխարհային Ախոյեանութեան» եւ «Ինքնաշարժներու գործարանատէրուն Համաշխարհային Ախոյեանութեան» մրցաշարքներուն։ Ինչպէս նաեւ, մաս կը կազմէ Ինքնաշարժի Միջազգային Դաշնակցութեան (ֆրան․՝ Fédération Internationale de l'Automobile, FIA)։


== Ժամանակակից շրջան (2005-էն ետք) ==

2005-ին, մրցաշարքին կեդրոնը Լամիա քաղաքը (կեդրոնական Յունաստան) կը հանդիսանայ։ Աթէնքի Ողիմպիական Մարզադաշտին մէր բացառիկ յաջողութեամբ կը կայանայ գերայատուկ շրջագիծ մը։ Այդ տարին, Ռալի Աքրոփոլիս կը քուէարկուի որպէս 2005-ի լաւագոյն մրցաշարքը։
2006-ին մրցաշարքին կեդրոնը Աթէնք եւ անոր շրջապատի լեռները կը փոխադրուի, իսկ սպասարկութեան կառավայրը Աթէնքի Ողիմպիական Մարզադաշտը կը հանդիսանայ, ուր նաեւ տեղի կ՛ունենան երկու գերայատուկ շրջագիծեր․ մէկը մրցաշարքին բացման օրը եւ միւսը՝ վերջին օրը։ 
2007-ին մրցաշարքին կեդրոնը Աթէնք կը հանդիսանայ եւ Մարքոփուլոյի Հեծելարշաւի Ողիմպիական Կեդրոնին մէջ տեղի կ՛ունենան երեք գերայատուկ շրջագիծեր։
2009-ին մրցաշարքը տեղի կ՛ունենայ Կորնթոսի Լուդրաքի ծովափնիայ շրջանը։ 2010-ին մրցաշարքը տեղի չունենար։
Իսկ 2011-ին իւրայատուկ շրջագիծերը կը տարածուին Ֆթիոթիտա, Վիոթիա, Կորնթոս եւ Արղոլիտա շրջաններուն մէջ։ 
2012-ին մրցաշարքը կը սկսի Աթէնքի Զափիօ Դահլիճէն կեդրոն ունենալով Լուդրաքի ծովափնեայ քաղաքը (Կորնթոս)։
Այնուհետեւ, հակառակ Յունաստանի դիմագրաւած տնտեսական տակնապին, մրցաշարքը կանոնաւորապէս կը շարունակուի մինչեւ 2018։ 
2019 եւ 2020 թուականներուն թագավարակի համաճարակին պատճառով  (sars-cov-2) մրցաշարքը տեղի չունենար։ Կանոնաւոր կը կատարուի 2021 եւ 2022 թուականներուն։


== Ախոյաններ ==
    


== Տե՛ս նաեւ ==
Տաքար մրցաշարք
Մոնաքոյի Շրջագիծը
Մոնաքոյի մրցաշարք
8 Նոյեմբեր

8 Նոյեմբեր, տարուան 312-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 313-րդ) օրն է։


== Դէպքեր ==
1889, Մոնթանան կը դառնայ Միացեալ նահանգներու 41-րդ նահանգը։


== Ծնունդներ ==
1830, Ռափայէլ Պատկանեան «Քամառ Քաթիպա», հայ գրող եւ մտաւորական (մահ․՝ 1892)։


== Մահեր ==
1915, Յակոբ Ղազարեան, հայ բժիշկ։


== Տօներ ==
Ողբերգութիւն (թատրոնի ժանր)

Ողբերգութիւն (հին յուն․՝ τραγῳδία, tragōdía, բառացիօրէն՝ «Նոխազերգութիւն», τράγος, tragos - «նոխազ» եւ ᾠδή, ōdè - «երգ» բառերէն), թատերախաղի տեսակ, ուր տեղի կ՛ունենան ողբերգական իրադարձութիւններ, գլխաւոր հերոսը կամ հերոսները կը կործանուին։
Ողբերգութիւնը կը յատկանշուի կարիքով, խիստ լրջութեամբ, իրականութիւնը կը պատկերուի առաւել սուր կերպով, իբրեւ ներքին հակասութիւններու կծիկ։ Ողբերգութեան մէջ առաւելապէս լարուած եւ յագեցուած կերպով կը բացայայտուին իրականութեան խորքային հակասութիւնները։ Հերոսը, անհատը, յանուն վեհ եւ բարձր գաղափարներու կը պայքարի չար ուժերու դէմ, գիտակցաբար կամ ոչ գիտակցաբար կը հակադրուի ճակատագրին, արտաքին աշխարհի երեւոյթներուն։ Ողբերգութեան մէջ այդ պայքարը կ՛ունենայ կործանարար վախճան. հերոսը անյաջողութեան կը մատնուի, կամ կը հասնի յաջողութեան՝ իր կամ իր մտերիմներուն, սիրելիներուն, հարազատներուն կեանքի գնով։ Հերոսը կը կորսնցնէ իր պատրանքները, կը ճանչնայ իր անցեալին հետ կապուած ողբերգական հանգամանքները։
Ողբերգութեան ներգործութիւնը հանդիսատեսի վրայ առաջին անգամ ուսումնասիրած է Արիստոտելը՝ իր «Պոետիկայ» երկին մէջ։ Ըստ յոյն փիլիսոփային, ողբերգութիւնը, վախի եւ կարեկցանքի զգացմունքներու առաջացման միջոցով կը հասցնէ հանդիսատեսին մաքրողականութեան՝ այսինքն «մաքրման»։
Ողբերգութիւնը սկիզբ առած է Հին Յունաստանի Աթէնք քաղաքէն։ Սկիզբի շրջանին ողբերգական գործեր հանդիսատեսին ներկայացուած են իւրաքանչիւր տարուան Մարտ ամսուն՝ Դիոնիսոսին նուիրուած տօնախմբութիւններուն ընթացքին («Նոխազերգութիւն» անունը կը ծագի Դիոնիսոսի շքախումբին մէջ ընդգրկուած այծամարդոց երեւոյթէն)։
Մեզի հասած են հին յոյն նշանաւոր ողբերգակներ՝ Էսքիլեսի, Սոփոկլեսի եւ Եւրիպիդեսի ողբերգութիւնները։
Յունաստանէն ողբերգութիւնը անցած է հին Հռոմ, ուր ողբերգութիւններ գրած են Լիվիուս Անդրոնիկուսը, Նեվիուսը, Պակուվիուսը, Սենեկան։ Պահպանուած են միայն Սենեկայի ստեղծագործութիւնները. մնացած հեղինակներէն մէզ հասած են միայն պատառիկներ։
Նոր ժամանակներուն ողբերգութեան ժանրի մեծագոյն վարպետ էկը համարուի Ուիլիըմ Շէյքսփիրը։
1622 թուական

1622 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 22րդ տարին է


== Դէպքեր ==


=== Անծանօթ ամսաթիւ ===
Զաքինթոսի կործանիչ երկրաշարծին պատճառով, Այիօ Սոսթիս հրուանդանը կղզիէն կը բաժնուի եւ կը կազմէ համանուն կղզիակը Լաղանա Ծոցին մէջ


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1622 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1622 մահեր
Մարտիրոս Ս․ Գաւուքճեան

Մարտիրոս Ս․ Գաւուքճեան (1908 - 1988), 1934-ին աւարտած է Պէյրութի Ամերիկեան Համա­լսարանի ճարտարապետական բաժանը ստանալով ճարտարապետութեան վկայականը։ 1941-1946-ին, եղած է Մուսուլի (Ւրաք) քաղապետարանի գլխաւոր ճարտարապետը: Մարտիրոս Ս․ Գաւուքճեանի գլխաւոր յատակագիծերով կառուցուած են Մուսուլի եւ շարք մը այլ քաղաքներու արուարձանները: Ան հանդիսացած է Իրաքի «Խ. Հայաստանի Բարեկամներու Ընկերակցութեան» Հիմնադիրներէն մէկը եւ անոր աոաջին քարտուղարը: 1947-ին, հայրենադարձուելով՝ հաստատուեցաւ Երեւան, ուր պաշտօնի կոչուեցաւ Հայաստանի Հանրապետութեան նախագծային ՒՆիստուտ» ին մէջ, իսկ 1951-էն
«Հայարդ նախագիծ» Հիմնարկին մէջ որպէս նախագիծի գլխաւոր ճարտարապետ: 1947-1979 թուականներուն մասնակցեցաւ Հայաստանի վերաշինութեան գործին, եւ իր նախագծերով' Երեւանի եւ Հանրապետութեան միւս քաղաքներուն մէջ կառուցուեցան 
բազմաթիւ արդիւնաբերակաՆ, Հասարակական ու բնակելի շէնքեր եւ Համալիրներ:Իր անբասիր աշխատանքներուն Համար,Մ. Գաւուքճեան 1972 ին արժանացաւ ՀՍՍՀ Վաստակաւոր ճարտարապետի կոչումին:1979-ին, ընտանեկան պատճառներով մեկնեցաւ ՔաՆատայի Մոնթրէալ քաղաքը:Մասնագիտութեամբ ճարտա­րապետ, Մ. Գաւուքճեան զբաղեցաւ նաեւ գիտական-տեսաբանական հետազօտութեամբ:
Ուսումնասիրելով Մերձաւոր արեւելքի հին ժողովուրդներու (Սումերի, Աքքատի, Ասորեստանի եւ Ուրարտուի) եւ յատկապէս Հայ ժողովուրդի hնագոյն շրջանի պատմութիւնը, hանդէս եկաւ որպէս հմուտ պատմաբան-հնագէտ: Հայաստանի եւ Սփիւռքի մամուլին մէջ իր ստորագրած Հայագիտական ուրարտագիտական յօդուածներէն անկախ, առանձին հատորով հրատարակեց «Արմէն եւ Հայ Անունների Ծագումը եւ Ուրարտուն» (Պէյրութ 1973), «Հայ ժողովուրդի Ծագումը» (Մոնթրէալ 1982) եւ «Արմենիա, Սուբարտու եւ Սումեր-Հնդեւրոպական Հայրենիքը եւ Հին Միջագետքը» (Անգլերէն,Մոնթրէալ 1983) մենագրութիւնները:
Ա. Գաւուքճեան մահացաւ 1988-ի Օգոստոսի 7-ին, Մոնթրէալ:


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս , Հատոր ԺԱ., Պէրութ, 1991, էջ 306:
422 (թիւ)

422 (չորս հարիւր քսաներկու) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 421-ի եւ 423-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 A001358  հարիւրերեսուներկուերորդ կիսապարզ թիւն է
 Alt   422  գործադրելիս կը ստացուի կիւրեղեան ж տողատառը
422 Պերոլինէ աստեղնեակի կարգային թիւն է
Պետրոս Քհնյ. Պապուճեան

Տ. Պետրոս Քհնյ. Պապուճեան (1859-1947), աւազանի անունով՝ Յովհաննէս, որեի Աբրահամի եւ Մանուծակի, ծնած է քեսապցի ծնոցքէ 1859-ին, Քեսապի մէջ։


== Կենսագրութիւն ==
Նախնական կրթութիւն չէ ստացած, որովհետեւ ընտանիքին նիւթական պայմանները առիթ չեն տուած անդպրոց յաճախելու։ Հետեւաբար, իր ընտանիքին օգտակար դառնալու համար, շատ փոքր տարիքին մտած է կեանքի ասպարէզ ու հետեւած արհեստի։ Տարիներ ետք դարձած է վարդապետ ատաղձագործ ու զբաղած գիւղի փայտաշէն բնակարաններու նորոգութեամբ եւ հողագործութեամբ։
Յովհաննէսի մայրենի լէզուն Քեսապի բաբառը եղածէ։ Ան գրել կարդալ սորված է ինքնաշխատութեամբ։
Կանոցխ հասակին ընտրածէ իր կեանքի ընկերուհին՝ Վարդուհին, որիւն հետ պսակուած է Քեսապի մէջ եւ ունեցած է ութ զաւակներ՝ Քերոբ, Վարդան, Զարոււհի, Մանուղակ, Ստեփան, Զընոբ, Աբրահամ եւ Սերոբ։
Երբ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոս՝ Մկրտիչ Քէֆսիզեան հայրապետը հովուապետական այցելութեամբ ետած է Քեսապ 1890 թուին, Քէսապի ու շրջակայ բոլոր գիւղերու քեսապցիները մեծ շուքով ընդունելութիւն մը կազմակերպած են։ Տեղւոյն ազգայիններն ու Քեսապի ու Գարատուրանի եկեղեցականներուն թաղականութեանց անդամները խնդրած են վեհաբառէէն, որ երկու մնայուն քահանաներով օժտէ Քեսապն ու Գարատուրանը, եւ ներկայացուցած են երկու երիտասարդ քահանայացուներ, որոնցմէ մին Յովհաննէսն է եղած։ Վեհափառը ընթացք տալով թաղականութեանց եւ ժողվուրդին փափաքին, հովուապետական այցելութեան աւարտին, իր հետ Սի սի Մայրավանք տարած է Աթիկեան եւ Պապուճեան Յովհաննէսը՝ Քեսապի եւ Գարատուրանի եկեղեցիներուն համար։
Այս երկու քեսապցի երիտասարդները Սիսի դպրեվանքին մէջ կարճ ժամանակուայ մը համար հետեւած են կրօնական եւ քահանայական դասընթացքներու, եւ ապա քահանայական տարրական գիտելիքները սորվելէ ետք, 1890-ին, Սիսի Մայր Եկեղեցւոյ մէջ. Մկրտիչ Քէֆսիղեան Կաթողիկոսի ձեռամբ քահանայ ձեռնադրուած են, վերակոչուելով Տէր Պետրոս եւ Տէր Պօղոս, առաջինը՝ Գարատուրանի եւ երկրորդը՝ Քեսապի եկեղեցիներօւն համար։
Անոնք քահանայ ձեռնադրուելէ ետք, քառասնօրեայ պատրաստութեանշրջանը անցուցած են Սիսի դպրեվանքին մէջ, ուր սորված են քահանայագործութեան ու խորհրդակատարութեանց' գործնական գիտելիքներ։ Ապա, վերադարձած են իրենց ծննգավայրը եւ կոչուած՝ հովուական կեանքի։
1909-ի Ատանայի կոտորածին Սակայն Տէր Պետրոս, քանի մը քաջ երիտասարդներու ղեկավարութեամբ, ոտքի հանած է րոլոր երիտասարդ ուժերը, կազմակերպած է զանոնք ու դիմած՝ ինքնապաշտպանութեան միջոցներու։ երիտասարդներուն ու ժողովուրդին հետ, ան աւելի քան չորս ժամեր կռ֊իւ մղած է թուրք խուժանին դէմ եւ յաջողած՝ իր ժողովուրդին հետ թուրք թշնամին հեռացնել ու փախցնել գիւղի սահմաններէն դուրս։
1946|1946]]-ի ներգաղթի օրերուն, Քեսապի մէջ ալ աշխատանք տարուած է փափաքողները հայրենիք տանելու։ Տէր Պետրոս որոշած է վերջնականապէս հայրենիք գաղթել ու իր որոշումր գործադրած՝ 1947-ին։ Բայց ափսոս, որ ան երկար չէ ապրած հայրենիքի մէջ։ Ըստ ժողովուրդի վկայութեան եւ հայրենիքէն հասած լուրերուն, ան հայրենիք հաստատուելէ ետք, հազիւ վեց-եօթ ամիս ապրած է եւ նոյն տարին՝ 1947-ին ալ վախճանած ու մարմինը հայրենիքի մէջ ամփոփուած է։
307 (թիւ)

306 (երեք հարիւր եօթ) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 306-ի եւ 308-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 A000040  վաթսուներեքերորդ պարզ թիւն է
 Alt   307  գործադրելիս կը ստացուի 3 թուանշանը
տարուայ 307րդ օրն է Նոյեմբեր 4-ը (նահանջ տարիներուն՝ Նոյեմբեր 3-ը)
307 Նիքէ աստեղնեակի կարգային թիւն է
Աղհան

Աղհան, գիւղ Արեւմտեան Հայաստանի մէջ, Տարօն գաւառին մէջ, Մուշ քաղաքէն մօտաւորապէս 14 քմ հիւսիս, Արածանի գետի ձախ կողմը, Արգաւանդ հարթավայրը։
20-րդ դարու սկիզբը ուներ 68 տուն հայ բնակիչ, որոնք կը զբաղէին այգեգործութեամբ, բանջարաբուծութեամբ ու անասնապահութեամբ։ Գիւղին մէջ կար Եկեղեցի եւ ուսումնարան։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներուն Աղհանն քանդուեցաւ ու ամայացաւ։ Բնակչութեան մէկ մասը զոհուեցաւ, իսկ փոքր մասն ալ ապաստանեցաւ Արեւելեան Հայաստանի մէջ։


== Աղբիւրներ ==
«Հայաստանի եւ հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երեւանի Համալսարանի հրատարակչութիւն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տե՛ս նաեւ ==
Պիթլիսի Նահանգի Հայաբնակ Բնակավայրեր
Պիթլիս
Սրբոց Թարգմանչաց Վարժարան

Սրբոց Թարգմանչաց Վարժարան, երկսեռ երկրորդական (միջնակարգ) դպրոց (1952 թուականէն), հիմնուած է 1929 թուականին, Երուսաղէմի մէջ, Եղիշէ Դուրեան պատրիարքի ջանքերով եւ անոր առաջարկով ալ անուանակոչուած՝ ի յիշատակ Մեսրոպ Մաշտոցի եւ Սահակ Պարթեւի։ Կառուցուած է ժառանգաւորաց վարժարանին եւ մատենադարանին կից։
Մանկապարտէզին եւ նախակրթարանին մէջ բոլոր առարկաներու ուսուցումը կը տարուի  հայերէն։ Միջնակարգին մէջ հայոց լեզուն (գրաբար եւ աշխարհաբար), հայ գրականութիւնը, հայ մատենագրութիւնը, հայոց պատմութիւնը, կրօնագիտութիւնը, հայ արուեստի պատմութիւնը՝ հայերէն, իսկ միւս առարկաները՝ անգլերէն։ Կը դասաւանեուին նաեւ ագլերէն, արաբերէն, եւ եբրայերէն։ Վարժարանի շէնքը կառուցուած է 350 աշակերտի համար, 1940-ական թուականներուն այդ թիւը հասած է 750-ի, վերջին տասնամեակներուն, արտագաղթի պատճառով, խիստ նուազած է։ 1982 թուականին սորուած է 180 աշակերտ։ Վարժարանը կը պահուի նուիրատուութիւններով, ՀԲԸՄի եւ Կիւլպէնկեան ֆոնտերու հատկացումներով։ Նիւթական օգնութիւն ցոյց կու տայ նաեւ շրջանաւարտներու միութիւնը։ Սրբոց թարգմանչաց վարժարանը սերտ կապերու մէջ է մայր հայրենիքի հետ, ուրկէ կը ստանայ դասագիրքեր, գրականութիւն եւ  ուսումնական այլ պիտոյքներ։ Շրջանաւարտներէն շատերը բարձրագոյն կրթութիւն կը ստանան Հայաստանի բուհերուն մէջ։
Ուղղաձեւ քառանիստ

Ուղղաձեւ քառանիստ, երկրաչափական մարմին, հինգ ուղղաձեւ բազմանիստներէն մեկն է:


== Նկարագրութիւն ==
Ուղղաձեւ քառանիստի բոլոր նիստերը հաւասարակողմ եռանկիւնիներ են, այսպիսով, անիկա միաժամանակ եռանկիւնանիստ է


== Յատկութիւններ ==
իւրաքանչիւր գագաթին կից կայ երեք նիստ
գագաթին կից երեք հարթ անկիւններու գումարը 180º է։
ուղղաձեւ քառանիստին հնարաւոր է ներգծել խորանարդ երկու տարբեր ձեւերով
ուղղաձեւ քառանիստը կրնայ բաժնուիլ չորս ուղղաձեւ քառանիստներու


== Բնորոշ Բանաձեւեր ==
Կողի 
  
    
      
        a
      
    
    {\displaystyle a}
   մեծութեան պարագային՝

մակերեւոյթի մակերեսը՝ 
  
    
      
        A
        =
        
          
            3
          
        
        
          a
          
            2
          
        
      
    
    {\displaystyle A={\sqrt {3}}a^{2}}
  
բարձրութիւնը՝ 
  
    
      
        H
        =
        
          
            
              2
              3
            
          
        
         
        a
      
    
    {\displaystyle H={\sqrt {\frac {2}{3}}}~a}
  
ծաւալը՝ 
  
    
      
        V
        =
        
          
            
              a
              
                3
              
            
            
              6
              
                
                  2
                
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle V={\frac {a^{3}}{6{\sqrt {2}}}}}
Քարեղէն Համանուագ

Քարերի համանուագ կամ «Պազալտէ երգեհոն», բնական յուշարձան Ազատ գէտի՝ Գառնի գիւղի տարածքին գտնուող աւազանին մէջ։ Ընդգրկուած է ՀՀ բնութեան յուշարձաններու ցանկին մէջ  (KT-GE037)։ Գտնուելու վայրը- Կոտայքի մարզ, ՀՀ 
Երեւանէն - 28քմ/38ր
Կոտայքի մարզին մէջ, Գառնի գիւղէն ոչ հեռու, կը գտնուի Ազատի կիրճը, որու երկայնքով կ՛անցնի հրաբխային հոսքերու հետեւանքով առաջացած «Քարերու Համանուագ» (երեւոյթի գիտական անուանումն է` սիւնային անջատում): Պազալտէ երգեհոն Համանուագը կը ներկայանայ հսկայ հնգանկիւն եւ վեցանկիւն պազալտէ սիւներով (մօտ 50մ բարձրութեամբ), որոնք զարմանալի համաչափութեան պատճառով ձեռագործ կը թուի: Բնութեան կողմէ կերտուած, գետի վրայ կախուած այդ սիւներու շարանը կը յիշեցնէ երաժշտական գործիք` «Պազալտէ երգեհոն»: Կիրճով կը հոսի Ազատ գետը, լրացնելով քարէ շքեղութիւնը ջուրի աղմուկով:


== Պատմութիւն ==
Բնական յուշարձանը նշանաւոր է իր հիասքանչ, արհեստական թուացող ժայռերով, որոնք կազմուած են կանոնաւոր վեցանկիւն գլաններէ։ Վերջիններս կը ձգուին ստորոտէն մինչեւ ձորի գլուխ եւ ստացած են «Քարէ Համանուագ» անուանումը։ Զարմանահրաշ այս ժայռերը գոյացած են բարձր ճնշման պայմաններով՝ հրաբխային լաւայի սառչելու եւ բիւրեղացման արդիւնքով։
ՄԱԿ-ի Զբօսաշրջային համաշխարհային կազմակերպութեան (UNWTO) 2013-ին «Vettor Giusti» զբօսաշրջային պաստառներու մրցոյթին՝ Եւրոպա ստորոգրութեան մէջ, յաղթող ճանչցուեցաւ Հայաստանը` «Քարերու Համանուագ» պաստառով։
Հայաստանի ազգային մրցունակութեան հիմնադրամի եւ ՀՀ տնտեսութեան նախարարութեան կողմէ ներկայացուած Հայաստանի «Քարերու Համանուագ» պաստառը ճանչցուեցաւ լաւագոյնը «UNWTO»-ի Եւրոպայի յանձնաժողովի 44 անդամ-երկրներու շարքին


== Վանդալութեան դրսեւորումներ ==
Բնական յուշարձանը պարբերաբար կ՛ենթարկուի վանդալներու յարձակումներուն։ ՀՀ բարձրաստիճան բազմաթիւ պաշտօնեաներ եւ գործարարներ իրենց առանձնատուներուն կամ իրենց պատկանող շինութիւններուն գեղեցիկ տեսք հաղորդելու նպատակով Քարերու համանուագէն պոկել պազալտի մեծ հատուածներ՝ աղաւաղելով յուշարձանի նախնական տեսքը: Այժմ յուշարձանի առանձին հատուածներ գրեթէ ամբողջութեամբ ոչնչացուած են։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Արտաքին Յղումներ ==
Հայաստան, Գառնու ձոր, Քարերի սիմֆոնիա
Ժան Գում

Ժան Գում կյանքի պատմությունը կը վերահաստատէ համոզմունքը Ամերիկյան երազանքի, ծնած է Քիեւ, մեծցած է Քիեւէն դուրս՝ Ֆասդիւ, ինչպես նաեւ մայրը տնային տնտեսուհի եւ հայրը շինարարության բանվոր, Գում եւ անոր մայրը գաղթած Գալիֆորնիայի Մաունթին Վյու։ Երբ ան եղած է 16 տարեկան, անոր մայրը լեցնելով իրենց ճամպրուկները գրիչներով, եւ տեղ մը 20 խորհրդային տրված նոութբուքերէն խուսափելու համար վճարելու դպրոցական պարագաներ է ԱՄՆ ան աշխատելով Babysitting եւ Գում ծածկի հատակը մթերային խանութի մը իրենց օրինագծեր ծածկված. Անոնք կրցած են ստանալ բնակարան միջոցով կառավարական օժանդակության եւ անոր ընտանիքը, որ ապաքային օգտագործուած է հավաքել սննդի նամականիշները շուրջ անկյունը շե, որը նքի որ հետագային դարձել է գրասենյակ WhatsApp-ի։
1875 թուական

1875 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 75րդ տարին


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1875 ծնունդներ

Մարտ 20՝ Ալեքսանտր Ռոտինեան (Alexander Rotinoff, Александр Ротинов, մ.1934), ճարտարապետ
24 Մարտ՝ Նիկոլ Աղբալեան (մ․1947), գրագէտ, մանկավարժ, Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան խորհրդարանի անդամ եւ Հ.Յ. Դաշնակցութեան փայլուն գաղափարախօս
12 Ապրիլ՝ Էտկար Մանաս, միջազգային գնահատանքի արժանացած հայազգի երաժշտագէտ, յօրինող եւ խմբավար
Սեպտեմբեր 11՝ Ինտրա Տիրան Չրաքեան (մ.1921), բանաստեղծ
Հոկտեմբեր 30՝ Աւետիք Իսահակեան (մ.1957), բանաստեղծ եւ արձակագիր
Հոկտեմբեր 31՝ Վալապպհաի Փաթել (Vallabhbhai  Patel વલ્લભભાઈ પટેલ, մ.1950), հնդիկ քաղաքական գործիչ
Դեկտեմբեր 3՝Ստեփան Բաբելեան (մ.1960), երգահան եւ դաշնակահար
Անյայտ օրով՝
Արամ Անտոնեան (մ.1951, Փարիզ), լրագրող, պատմաբան
Արշակուհի Թէոդիկ (Ճէզվէճեան, մ.1922), գրագէտ
Տօնապետ Լիւլէճեան (մ.1917), խմբագիր, հրապարակախօս
Մօրուք Կարօ (Կարապետ Աւոյեան, մ.1949), ազգային-ազատագրական շարժումի գործիչ, ֆետայի
Սարգիս Բարսեղեան (բուն անուն՝ Լեւոն Օտապաշեան, մ.1915), քաղաքական գործիչ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1875 մահեր


==== Փետրուար ====
22 Փետրուար՝ Ժան-Պաթիսթ Քամիլ Քորոյ (ֆրանսերէն՝ Jean-Baptiste-Camille Corot, ծն.1796), ֆրանսացի նկարիչ


==== Յուլիս ====
25 Յուլիս՝ Նիկողայոս Ալադաթեան (ծն.1833, Թիֆլիս), թատերագիր
Տոլմայի Փառատօն

Տոլմայի փառատօն, հայկական խոհանոցի ամէնամեայ համահայկական փառատօն։


== Պատմութիւն ==
Փառատօնը հիմնադրուել եւ առաջին անգամ տեղի ունեցած է 2011-ին «Հայ խոհարարական աւանդոյթներու զարգացման եւ պահպանման հասարակական կազմակերպութեան» կողմէ։ Փառատօնի նպատակն է ապահովել հայկական աւանդական ուտեստի՝ տոլմայի ժողովրդականացումն ու հայկական մշակոյթի՝ հայկական խոհանոցի ոչ նիւթական արժէքներու ամրապնդումը:

Նկատի ունենալով այն, որ տոլմայի փառատօնի կազմակերպումը կը համընկնի «Ոսկէ ծիրան» փառատօնին հետ, ինչպէս նաեւ շարժապատկերի փառատօնի հիւրերու ներկայութիւնը ազգային խոհանոցի փառատօնին, կարելի է հանդիպիլ այն պնդման, որ առաջինն կազմակերպումը  Երեւանի շարժապատկերի փառատօնի շրջանակներուն մէջ: 2011-ին՝ փառատօնի ժամանակ, Հայաստանի 20 լաւագոյն խոհարարներ կը պայքարէին հնագոյն ուտեստի ամենաիւրօրինակ տարբերակ ճանչցուելու համար: Ներկայացուեցին տոլմայի բազմաթիւ տարբերակներ, որոնք պատրաստուած էին ինչպէս հին բաղադրատոմսերով, այդպէս ալ նոր: Կինօքննադատ Օլկա Շերվուտը, ներկայ գտնուելով 2011-ին, փառատօնին յայտարարեց.««Ոսկէ ծիրան» ես ամէն տարի կու գամ, այս իմ սիրելի փառատօնն է։ Բայց այս տօնին մեզ առաջին անգամ բերին։ Այս հրաշալի է, այստեղ շատ հետաքրքիր է: Ես երբեք չեմ կերած հաւով, ձուկով տոլմա»2012-ին փառատօնին մասնակցեցաւ 20 տաղաւար՝ իւրաքանչիւրին երեք - չորս մարդ։ Փառատօնի ժիւրիի եւ այցելուներու դատին իրենց տոլման ներկայացուցին խոհարարներ եւ մասնաւոր անձեր: Վերջը փառատօնի ժիւրին որոշեց, թէ ով պատրաստած լաւագոյն տոլմա եւ յաղթողին յանձնեցին կաւէ գաւաթը։


== Արտաքին յղումներ ==
Տոլմայի փառատօն 2013
Տոլմայի փառատօն 2017
Քէշա

Քէշա Ռոզ Սիպըրթ (անգլերէն՝ Kesha Rose Sebert, ծնած՝ 1 Մարտ, 1987), ամերիկացի երգչուհի, երգերու հեղինակ եւ ռեփըր։ 2005-ին կը ստորագրէ պայմանագիր՝ արտադրող Dr. Luke-ի Kemosabe Records ձայնագրման պիտակի հետ եւ կը դառնայ անոր անդամ։ Ան մեծ ճանաչում ձեռք կը բերէ 2009-ին, երբ իր մասնակցութիւնը ունեցաւ ռեփըր Ֆլօ Ռայտայի «Right Round» երգին մէջ, որ Միացեալ Նահանգներու Billboard Hot 100 յաջողութիւն-շքերթին մէջ կը գրաւէ առաջին հորիզոնականը։ 2010-ի Յունուարին կը հրապարակուի երգչուհիին առաջին՝ «Animal» կոչուող աշխատանոցական ալպոմը, որ կը գլխաւորէ Billboard 200 յաջողութիւն շքերթը եւ կը վաճառուի միլիոնաւոր օրինակներով։ Այդ ալպոմին «Tik Tok» երգը կը գլխաւորէ միջազգային յաջողութիւն շքերթներ, որոնցմէ է Billboard Hot 100-ը։ 2010-ին կը հրապարակուի նաեւ «We R Who We R» երգը, որ նոյնպէս կը գլխաւորէ Billboard Hot 100-ը՝ դառնալով անոր երրորդ երգը, որ այդ շքերթին մէջ գրաւած է առաջին հորիզոնականը։
2012-ի Նոյեմբերին վաճառքի դուրս կու գայ Քէշայի երկրորդ աշխատանոցական ալպոմը, որ կը կրէ «Warrior» անուանումը։ 2013-ին երգչուհին իր մասնակցութիւնը ունեցաւ ռեփըր Փիթպուլի «Timber»երգին մէջ, որ Billboard Hot 100-ին մէջ եւ միջազգային շարք մը շքերթներու մէջ կը գրաւէ առաջին հորիզոնականը։


== Անձնական կեանք ==
Քէշան երկսեռ է։ Ան երաժշտական կատարումներով հանդէս կու գայ թէ՛ հակասեռական եւ թէ՛ համասեռական զոյգերու հարսանեկան արարողութիւններու ժամանակ։


== Սկաւառակագրութիւն ==
Աշխատանոցական ալպոմներ«Animal» (2010)
«Warrior» (2012)
«Rainbow» (2017)Փոքր ալպոմներ«Cannibal» (2010)
«Deconstructed» (2013)Հաւաքածու ալպոմներ«I Am the Dance Commander + I Command You to Dance: The Remix Album» (2011)


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտօնական կայք
Գէորգ Սահակեան

Գէորգ Մարգար Սահակեան (27 Մարտ 1926(1926-03-27), Պաքու, Ազրպէյճանական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն - 4 Յուլիս 2014(2014-07-04), Մոսկուա, Ռուսիա), հայ ճարտարագէտ, կինոդերասան։


== Կենսագրութիւն ==
1950 թուականին աւարտած է Բաքուի արդիւնաբերական հիմնարկը։ 1990 թուականէն Բաքուի հայկական ջարդերու ժամանակ տեղափոխուած է Մոսկուա։ Ըլլալով Իուսիֆ Ստալինի ամենացայտուն նմանակը՝ 1979 թուականէն 36 ֆիլմի մէջ անձնաւորած է անոր կերպարը։ 1994 թուականին այցելած է Հայաստան։ 2000 թուականէն եղած է ՌԴ Նմանակներու ակումբի տնօրէնը, 2005 թուականէն՝ ՌԴ անվտանգութեան, պաշտպանութեան եւ իրաւակարգի հարցերու ակադեմիայի անդամ։


== Դերեր ==
«Թեհրան-43», 1981
«Օրէնք», 1989, Մոսֆիլմ
«Սև վարդը` տխրութեան խորհրդանիշ», 1989, Մոսֆիլմ
«Սատանան մեզ հետ», 1991, Օդեսայի կինոստուդիա
«38-րդ զուգահեռականը», 2001, «Օգոստոսի 1» ստուդիա, Չինաստան


== Պարգևներ, մրցանակներ ==
Գ. Ժուկովի անուան մրցանակ, 2005