armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Աֆրիփետիա Նախագիծ

Աֆրիփետիա Նախագիծ (անգլ.՝ Afripedia Project), սկսած է Յունիս 2012-ին եւ կը գործ է մինչեւ օրս։ Նպատակը Ֆրանսախօս Ափրիկէի մէջ Ուիքիփետիայի անցանց հասանելութեան ստեղծումն է եւ ափրիկեցիներուն Ուիքիփետիայի մէջ ներդրումներ ընելու աշխատանքն խրախուսումը։ Նախագիծը կը տեղադրէ տեղական Քիւիկս անլար եւ գործնական ծառայութեան ծրագիրներ եւ կ'ապահովէ ուսուցման եւ սպասարկման աջակցութիւն։
Հիմնադիր գործընկերներն են Ուիքիմետիա Ֆրանսան, Ֆրանսական Ուսումնարանը եւ Ֆրանքոֆոնիայի Համալսարանական Գործակալութիւնը։ Ֆրանսերէն կը խօսի Ափրիկէի բնակչութեան մօտաւորապէս 120 միլիոնը (2010)՝ 24 ֆրանքոֆոն երկիրներու տարածքին։
Աֆրիփետիա Նախագիծին իրականացումէն առաջ Ուիքիփետիայի հասանելութիւնը Ափրիկէի մէջ տարածուած էր USB-բանալիով։ Համագործակցող համալսարաններէն շատերը ունին համացանցի թոյլ հասանելիութիւն, իսկ որոշ համալսարաններ  ընդհանրապէս համացանցի հնարաւորութիւն չունին։
Նախագիծը կ'առաջարկէ նաեւ Ուիքիփետիայի քոյր նախագիծերէն Ուիքիբառարանը։ Որեւէ բովանդակութիւն, որ նախապէս կը տեղաւորուի ZIM-ի ֆայլին մէջ, կրնայ փոխանցուիլ Աֆրիփետիայի ցանցին վրայ։ Օրինակ՝ Project Gutenberg-ն ու Ուիքիդարանը առկայ են իբրեւ ZIM ֆայլեր։
Նախագիծը կը խրախուսէ նաեւ Աֆրիփետիա ակումբներու ստեղծումը տեղական օգտատէրներու համար։
Նախագիծը նկարագրուած է որպէս կարեւորագոյն քայլ՝ Ափրիկէի մէջ համացանցի հասանելիութեան զարգացնելու ուղղութեամբ։
Արմենակ Պաքըրճեան

Արմենակ Պաքըրճեան (Օրհան Պաքըր) (1953, Տիգրանակերտ – 13 Մայիս 1980, Խարբերդ), Խարբերդ Քարաքոչանի մէջ սպաննուած, TİKKO(Թուրքիոյ Բանուորներու եւ Գիւղացիներու Ազատական Բանակ) եւ TKP/ML(Թուրքիա Կոմինիստական Կուսակցութիւն/Մարքսիստ Լէնինիստ)-ի առաջնորդական յեղափոխական ու Թուրքիոյ սոցիալիստական պայքարի անդամ: Կուսակցութեան մտած ժամանակ, անունը Օրհան ըլլալով փոխած է որպէս՝ իր ժողովուրդն ու մօտիկները չի վնասին:


== Կենսագրութիւն ==
Նախակրթական եւ միջնակարգական ուսումը կը ստանայ Տիգրանակերտի մէջ։ Լիկէոն կարթալու համար կ'երթայ Պոլիս(Սկիւտար Սուրբ Խաչ Դպրեվանք Վարժարան): Հոն կը ծանօթանայ Հրանդ Տինքի հետ, որ կը յարաջացնեն իրենք զիրենք եւ նոյն ձախակողմեան կուսակցութեան անդամ կը դառնան: Պաքըրճեան, յեղաբոխական մտածումներուն հետ կը ծանոթանայ համալսարանի տարիներուն եւ նոյն տարիներուն կը մտնէ TKP/ML: Իր պայքարը մասնաւորաբար ծանրացած է Տէրսիմ եւ շրջակայքը: Ոստիկանութիւնը, TKP/ML-TİKKO-ին գործողութիւններուն խտացած ժամանակ կը հափշտակէ կուսակցութեան շէնքը եւ կուսակցութեան անդամէ մը կը սորուին Արմենակ Պաքըրճեանի անունը: Արմենակը կը բանտարկուի «կուսակցութեան անդամ» անբաստանութեամբ ու կը բանտարկուի: Ընկերները առիթ գտնալ կ'ուզէն Արմենակը ազատելու համար: Արմենակ երբ հիւանդանոց կ'երթայ, կը փախցնեն զայն:


=== Մահ ===
Իր կտակն էր Տէրսիմի Ֆարաչ գիւղը(Մեծկերտ) թաղուիլ: Պաքըրճեան կը սպաննուի 13 Մայիս 1980-ին Խարբերդի մէջ, որոգայթի ատեն եւ պէտութեան կողմէ կը թաղուի անոքներու քերեզման: Իր ընկերները կը գողնան Արմենակի մարմինը ու Ֆարաչ գիւղը կը թաղեն:


== Աղբիւրներ ==
Dersim’in Nazımiye ilçesinde, soykırımın 100. yılında TİKKO yöneticilerinden Armenak Bakırcıyan’a ait anıt mezarın açılışı yapıldı.(թուրք.)
Եաքոպ Քիւնցլեր

Եաքոպ Քիւնցլեր (8 Մարտ 1871(1871-03-08), Հունդվիլ - 15 Յունուար 1949(1949-01-15), Ղազիր, Քեսերվանի շրջան, Լեռնային Լիբանանի նահանգ, Լիբանան), Զուիցերիացի, ով կը գտնուէր Ուրֆայի մէջ Ասիոյ մէջ եւ Հայկական Ցեղասպանութեան ականատեսը դարձաւ:


== Կենսագրութիւն ==
Եաքոպ Քիւնցլերը ծնած է Հունտուիլ, Զուիցերիա, կ'աշխատէր Աբենզել գաւառին մէջ (երկրամաս) եւ հաց կը վաստակէր որպէս ատաղձագործ: Այնուհետ Պէյսըլի մէջ կը վերապատրաստէ որպէս աւետարանչական սարկաւագ (Krankenpfleger). 1899 թուականին ան կը ճամփորդէ Ուրֆա` Թուրքիա, ուր ան կը գտնէ իր աշխատելու վայրը: Ան կը շարունակէ ուսումնասիրել բժշկութիւն մինչեւ անկախ վիրաբոյժ դառնալը եւ յետագային, 1905 թուականին, ան կ'ամուսնանայ Էլիզապեթ Պէտնտըրի հետ, ով քրիստոնեայ քարոզիի աղջիկ էր եւ Եթովպիայի արքայադստեր թոռնիկը:
1915 - 1917 թուականներուն Քիւնցլերը Հայկական ցեղասպանութեան ականատես կը դառնայ, ինչ որ կը դառնայ իր 1921 թուականի Արեան եւ Արցուքներու Երկիր գիրքի առարկան: Չնայած մահացու վտանգին` ան կ'օգնէր հազարաւոր հայ որբերուն վերականգնուիլ Ուրֆայի իր հիւանդանոցին մէջ:
Ան Զուիցերիացի դեղագործ էր, ով մնաց Թուրքիոյ մէջ ծառայելով հիւանդ եւ վիրաւոր ոչ մահմետականներուն եւ մահմետականներու նմաններուն Ուրֆայի հիւանդանոցին մէջ եւ հաւաքագրեց զանազան հայկական ընկերութիւններու ջարդերու փաստերը:
1922 թուականին Հոկտեմբերին ան կը փակէ իր հիւանդանոցը եւ ընտանիքով կը տեղափոխուի Ղազիր՝ Պէյրութի մօտակայք, ուր որբ երեխաներու կեդրոն կը բանայ: Աւելի ուշ ան կը հիմնէ հայ այրիներու բնակավայր Պէյրութի մէջ եւ թոքերու հիւանդներու առողջարան Ազունիէյի մէջ (Azounieh):
1923 թուականին Պէյրութի հիւանդանոցներէն մէկուն մէջ անդամահատեցին Եաքոպ Քիւնցլերի աջ ձեռքը: Հիւանդ, որբ հայ մը աղջնակի խնամելէն անտեսանելի բացիլը ներթափանցած էր ձեռքի աննշմար քերծուածքի միջոցով, առաջացրած փտախտ, ստեղծել արեան վարակի սպառնալիք:
Եաքոպ Քիւնցլերի 1915 թուականի Օգոստոսի գրառումները.
Կաղապար:Cquote
Ան մահացած է Ղազիրի մէջ՝ Լիբանան:


== Մրցանակներ եւ Պարգեւատրումներ ==
1947 թուականին պարգեւատրուած է Պէյսըլ Համալսարանի կողմէ
1959 թուականին յուշարձան մը Հինտուիլի մէջ
1971 թուականին ծառայութեան համար մետալ Լիբանանի իշխանութեան կողմէ
1971 թուականին յուշահամալիր Հինտուիլի եւ Ուալզընհաուզըն, Զուիցերիա


== Գրականութիւն ==
1929: Արեան եւ Արցունքներու Երկրին Մէջ
1959: Jakob, the Resource in the Service of Life


== Արտաքին յղումներ ==
Յիշատակի պատը, Եաքոպ Քիւնցլեր. զոհաբերումն աջի
Տիգրան Լեւոնեան

Տիգրան Լեւոնեան (14 Դեկտեմբեր 1936, Պէյրութ - 25 Յունիս 2004, Երեւան), հայ օփերայի երգիչ՝ բեմադրիչ, դերասան։


== Կենսագրութիւն ==
Տիգրան Լեւոնեան, ծնած է 1936-ի Դեկտեմբեր 14-ին Պէյրութ: 1946-ին ծնողներուն հետ հայրենադարձուած է Հայաստան: 1958-ին աւարտած է Երեւանի գեղարուեստա-թատերական հիմնարկը 1977-ին՝ Մոսկուայի թատերարուեստի հիմնարկը օփերային բեմադրութեան բաժինը: Երգեցողական արուեստի իր ուսուցանողը եղած անոր ապագայ կինը՝ Գոհար Գասպարեան:
1962-ին եղած է Երեւանի օփերայի եւ պալէի ազգային ակադեմական թատրոնի մեներգիչ, 1970-77-ին, միաժամանակ՝ բեմադրիչ, 1977-էն՝ գլխաւոր բեմադրիչ, 1991-99 նաեւ գեղարուեստական ղեկավար: Եղած է Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական երաժշտանոցի փրոֆէսըր: 1984-ին արժանացած է ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստի կոչման: Մահացած է Երեւան՝ 2004 թուականին:


== Ընտանիք ==
Կինն էր օփերային մեծանուն երգչուհի Գոհար Գասպարեանը (1924-2007)։
Եղբայրը՝ Արմէն Խանտիկեան։
13 Ապրիլ

13 Ապրիլ, տարուայ 103-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 104-րդ) օրն է

Տարուայ աւարտին կը մնայ 262 օր 12 Ապրիլ  13 Ապրիլ  14 Ապրիլ 


== Դէպքեր ==


===== Հայաստան եւ Հայութիւն =====
1926. Երեւանին մէջ ցուցադրուեցաւ առաջին հայկական խաղարկային ֆիլմը՝ «Նամուսը»
1991. Երեւանի Հանրապետութեան Հրապարակէն հեռացուեցաւ Լենինի արձանը


===== Աշխարհ =====
1919. Հնդկաստանի Ամրիթսարին մէջ պրիթանական զօրախումբը կրակ բացելով անզէն ցուցարարներուն վրայ, սպաննեցաւ 375 մարդ
1943. Քաթինի անտառին մէջ կը յայտնաբերուէ լեհ գերիներու զանգուածային գերեզմանոցը
 կոտորածը իրականացուած էր 5 Մարտ 1940-ին, գնդակահարուած էր 21 857 հոգի
1948. արաբ զինեալներու յարձակումի զոհ դարձան շարասիւնի մը 78 հրեայ բժիշկներ եւ բուքոյրեր
1976. Ֆինլանտային մէջ գործատունէն մը ներսը պատահած պայթիւնէ  զոհուեցաւ քառասուն հոգի, մեծ մասը՝ կանայք
1987. Փորթուկալը եւ ՉԺՀ-ն համաձայնեցան Մաքաուն 1999-ին Չինաստանին վերադարձնելու


== Ծնունդներ ==
 Տես նաեւ՝ 13 Ապրիլի ծնածներ

1926. Գլոտիա Պրավօ (Claudio Bravo Muñoz) չիլիացի ֆութպոլիստ


== Մահեր ==
 Տես նաեւ՝ 13 Ապրիլի մահացածներ

1878. Արիստակէս Տիրացու (Յովհաննէսեան, ծն.անյայտ) տաճկահայ երաժիշտ
1889. Գաբրիէլ Պատկանեան (ծն.1802) բանաստեղծ, պատմաբան, գրական-հասարակական գործիչ
1904. Արմենակ Ղազարեան (Յայտնի է Հրայր Դժոխք անունով, ծն.1864) հայ ազատագրական շարժումի առաջնորդ
2006. Արայ Վահունի (ծն.1938) հայ խորհրդային բանաստեղծ


== Տօներ ==

13 Ապրիլ


== Արտաքին յղումներ ==
BBC: On This Day
[2] (անգլերէն)
Մկրտիչ Մազմանեան (քանդակագործ)

Մկրտիչ Մազմանեան (27 Յուլիս 1944(1944-07-27), Լենինական, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), Ժամանակակից հայ կերպարուեստագէտներէն մէկը, որ արժանացած են միջազգային հեղինակաւոր մրցանակներու:


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Գիւմրի: Ուսանած է Գիւմրիի Մերքուրովի անոըան նկարչական դպրոցը եւ Փանոս Թերլեմեզեանի անուան գեղարուեստի ուսումնարանը։ Այնուհետեւ կրթութիւնը շարունակած է Թալլինի արուեստի բարձրագոյն հիմնարկը, Էսթոնիա։
1979-էն Հայաստանի նկարիչներու միութեան անդամ է, 1990-էն՝ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի նկարիչներու միջազգային միութեան անդամ.
Իբրեւ քանդակագործ` ուսանած եւ կազմաւորուած է Հայաստանի մէջ,  ուր շարք մը կարեւոր յուշարձաններ իրագործելէ ետք, 1992-ին Համազգայինի «Թորոս Ռոսլին» կերպարուեստի ակադեմիային կողմէ կը հրաւիրուի Պէյրութ ու կը ծաւալէ մանկավարժական եւ ստեղծագործական աշխատանքներ:
1815 թուական

1815 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 15րդ տարին


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1815 ծնունդներ

Մարտ 28՝ Յովսէփ Վարդանեան (մ.1879), գրող, պատմաբան, խմբագիր


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1815 մահեր

Անյայտ օրով՝
Պօղոս Անտոնեան Շաշիեան (ծն.1744), բժիշկ
Վաղարշապատ

Վաղարշապատ (ճանաչելի է նաեւ Էջմիածին անունով), քաղաք Հայաստանի Արմաւիրի մարզին մէջ։ Հայաստանի քաղաքներէն մեծութեամբ 4-րդն է։ Վաղարշապատ (Էջմիածնին մէջ) կայ 5 եկեղեցի, որոնցմէ մէկը՝ Էջմիածնի Մայր Տաճարը, Հայաստանի գլխաւոր եկեղեցին է եւ կը գտնուի Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի համալիրին մէջ, որ Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ հոգեւոր եւ վարչական կեդրոնն է։
Վաղարշապատն ունի գլխաւոր ճանապարհ դէպի մայրաքաղաք Երեւան։ Միացուած է Երեւանին գիւղերով։ Վաղարշապատէն դէպի Երեւան մայրուղին 15-16 քմ է։


== Անուանումներ ==
Ըստ Մովսէս Խորենացիի «Հայոց պատմութեան», մինչեւ Վաղարշապատ կոչուիլը քաղաքը, անուանուած է Վարդգէսաւան, իսկ նախապէս՝ Արտիմեդ։
Վաղարշապատն ունի գլխաւոր ուղի դէպի մայրաքաղաք Երեւան։ Միացուած է Երեւանին գիւղերով։ Վաղարշապատէն դէպի Երեւան մայրուղին 15-16 քմ է։


=== Արտիմեդ ===
Բնակավայրի Արտիմեդ անուանումը, հաւանաբար, պայմանաւորուած եղած է այնտեղ գտնուող Արտիմեդ՝ Անահիտ աստուածուհիին նուիրուած տաճարով։ Այդ ենթադրութիւնը կը հիմնաւորեն՝ 1950-ական թուականներուն, Մայր եւ Սուրբ Հռիփսիմէ տաճարներու պեղումներու ժամանակ իրենց հիմքերէն յայտնաբերուած հեթանոսական տաճարներու բեկորները։


=== Վարդգէսաւան ===
Վարդգէս Մանուկը բաժնուելով Տուհաց գաւառէն, Քասախ գետով կու գայ կը  նստի Շրէշ բլուրի եւ Քասախ գետի մօտ՝ Արտիմեդ քաղաք Երուանդ արքային խնամախօսելու, ուր իր անունով կը հիմնուի Վարդգէսաւանը։


=== Վաղարշապատ ===
2-րդ դարու առաջին կէսին, ըստ Մովսէս Խորենացիի, Սանատրուկ Բ.-ի որդի Վաղարշ Ա. թագաւորը Վարդգէսաւանը կը պատէ պարիսպով եւ մեծ ամբարտակով, դարձնելով թագաւորանիստ քաղաք՝ վերակոչելով այն Վաղարշապատ կամ Նոր Քաղաք, Վաղարշ Ա. Արշակունիի ժամանակից (Ք.Ե. 191-211 թուականներ)։ Միջին դարերուն, յատկապէս միջնադարուն, Վաղարշապատ մերթ ընդ մերթ կոչուած է նաեւ Էջմիածին, որ համանուն վանքին եւ ո՛չ ամբողջ բնակավայրին անունն է։


=== Կայնեպոլիս ===
163 թուականէն մինչեւ 193 թուական հռոմէացիք Վաղարշապատը նոյնիսկ մայրաքաղաք կը հռչակեն գրաւուած եւ աւերուած Արտաշատի փոխարէն եւ կ'անուանէ Կայնեպոլիս (Նոր քաղաք):


== Պատկերասրահ ==
Կապրիէլ Մենն

Կապրիէլ Մենն/Կապրիէլ Ուիլհոյթ Ամիս Միք (անգլերէն՝ Gabriel Mann/Gabriel Wilhoit Amis Mick, ծնած 14 Մայիս, 1972, Միտըլպըրի, Վերմոնթ, ԱՄՆ), Ամերիկացի դերասան մըն է, ճանչցուած իր Նոլըն Ռոսի դերին համար ABC կայանի տրամա Revenge հեռուստաշարին միջոցաւ: Ան նաեւ գլխաւոր դերեր ստանձնած է բազմաթիւ ֆիլմերու մէջ, ինչպէս The Life of David Gale, The Bourne Identity եւ The Bourne Supremacy:


== Դերեր ==


=== Հեռուստաշարներ ===
Սեւակ Քէթէնճեան

Սեւակ Քէթէնճեան, 21 Օգոստոս 1991(1991-08-21), Լիբանան։
ՀՄԸՄ Պէյրութի տղոց պասքէթի ներկայացուցչական կազմի խմբապետն է: Հասակ՝ 178 սմ., թիւ՝ 11, դիրք՝ փլէյմէյքըր: Սեւակ Քէթէնճեան յաճախած է Ազգային Եղիշէ Մանուկեան Վարժարան, ապա իր համալսարանական ուսումը ստացած է Հայկազեան համալսարանի մէջ։ Սեւակ փոքր տարիքէն անդամակցած է ՀՄԸՄ-ի ընտանիքին՝
I Will Always Love You

«I Will Always Love You» (հայ.՝ «Ես միշտ պիտի սիրեմ քեզ»), ամերիկացի քաղաքային երգչուհի Տոլլի Պարտոնի 1974 թուականի թողարկած երգը։
1992 թուականին երգը հանրայայտ դարձաւ նշանաւոր երգչուհի Ուիթնի Հիւսթոնի կատարմամբ։


== Երգի Մասին ==
Երգը գրուած է երգչուհի Տոլլի Պարտոնի կողմէ 1973 թուականին: Երգին մէջ կը նկարագրուի կնոջ մասին, որ կը ստիպուի բաժնուիլ իր սիրեցեալէն, բայց կը պահպանէ անոր հանդէպ ունեցած սէրը։ Ըստ երգչուհիին խօսքերուն ան այս երգը գրած է երգիչ Փորթեր Վակների հանդէպ ունեցած յարաբերութիւներուն հետ կապուած։ «I Will Always Love You» երգը մտաւ իր յաջորդ Jolene ալպոմին մէջ եւ գլխաւորեց Hot Country Songs շարքը։
Պարտոնը քանի մը անգամ վերաձայնագրած է այս կատարումը, 1982 թուականին «Լաւագոյն հիւրանոցը Տեխասի մէջ» որպէս ֆիլմի «հիմնական երգը», 1995 թուականին որպէս զուգերգ կատարած է Վինսենթ Կելլի հետ, եւ 2009 թուականին եւս մէկ անգամ ընդգրկուած է ալպոմներէն մէկուն մէջ որպէս «աւելորդ երգ»։


== Շարքեր ==


== Ուիթնի Հիւսթոնի Տարբերակ ==
Երգը աւելի հանրայայտ դարձաւ երբ Ուիթնի Հիւսթոնի կատարմամբ, դառնալով երգչուհու ամենաճանաչուած կատարումներէն մէկը։ Անոր Սոուլ Տարբերակը դարձաւ «Թիկնապահը» ֆիլմի «հիմնական երգը», ստանալով բազմաթիւ մրցանակներ, այդ թուին՝ 2 Կրեմմի, որպէս տարուան լաւագոյն ձայնագրութիւն եւ լաւագոյն կանացի ձայնաւոր։


== Շարքեր ==
Նիկողայոս Նիկողոսեան

Նիկողայոս Նիկողոսեան (2 Դեկտեմբեր 1918(1918-12-02), Նալբանդյան, Էջմիածին, Հայաստանի Առաջին Հանրապետութիւն - 10 Օգոստոս 2018(2018-08-10), Մոսկուա, Ռուսիա), հայ քանդակագործ եւ գեղանկարիչ։ Խորհրդային Հայաստանի վաստակաւոր նկարիչ (1965), Ռուսաստանի Գեղարուեստի ակամդեմիայի ակադեմիկոս (1970), Խորհրդային Հայաստանի ժողովրդական նկարիչ (1977), ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ (1982)։ Ամուսնացած է Թամարա Ասլամազեանին հետ։
Ապրելած է Մոսկուա։ Կը համարուի Ռուսիոյ ամենամեծ քանդակագործ-նկարիչներէն մէկը: Ըլլալով բազմակողմանի տաղանդի տէր, Նիկողոսեան, բացի քանդակէ, գեղանկարէ եւ գծանկարէ, զբաղած է նաեւ գրական գործունէութեամբ:


== Անհատական ցուցահանդէսներ ==
Մոսկուա (1956, 1980, 1996),
Երեւան (1980),
Ֆինլանտա (1981),
Պելճիա (1982)։


== Պատկերասրահ ==
Վերաքրուզ

Վերաքրուզ Նահանգի (սպ.՝ Veracruz, Կաղապար:Audio-IPA), պաշտօնական անոանումը՝ Վերաքրուզ տե Իկնասիօ տե լա Լլավէի ազատ եւ ինքնիշխան նահանգ (սպ.՝ Estado Libre y Soberano de Veracruz de Ignacio de la Llave), Մեքսիքայի 31 նահագներէն մէկը։ Կազմուած է 212 համայնքներէն եւ մայրաքաղաք Խալափա-Էնրիքէսէն։


== Տուեալներ ==
Նահանգը կը գտնուի Արեւելեան Մեքսիքայի կողմը։ Հիւսիսէն սահմանակից է (Tamaulipas) Թամաոլիփաս նահանգին, արեւմուտքէն՝ Սան Լուիս Փոթոսիին եւ Իտալկօյին, Հիւսիս- արեւմուտքէն՝ (Puebla) Փուէպլային, հարաւէն՝ (Oaxaca (English: /wəˈhɑːkə/ wə-HAH-kə, Spanish: [waˈxaka]) Օախաքային եւ (Chiapas) Չիափասին, հարաւ-արեւելքէն՝ (Tabasco) Թապասքօյին։ Արեւելքէն Վերաքրուզ նահանգը սահմանակից է Մեքսիքայի ծոցին:
Նահանգը աչքի ինկած է խառն (ethnic) ցեղային բնակչութեամբ եւ տեղաբնակներով։ Վերաքրուզ նահանգի խոհանոցին մէջ նկատելի են տարբեր մշակոյթների ազդեցութիւնները։


== Խոշոր քաղաքներ ==
Վերաքրուզ- 801 122
Խալափա-Էնրիքէս (Xalapa (often spelled Jalapa) (սպ.՝ խալափա) - 666 268
Պոսա-Վիքա-տե Իտալկօ - 513 308
Օրիզապա  (անգլ.՝ Orizaba  (Spanish: [oɾiˈsaβa]) - 410 372
Մինաթիթլան (Minatitlán, Veracruz) - 356 020
Քոացաքոալքոս (Coatzacoalcos) (Spanish pronunciation: [koatsakoˈalkos]) - 347 223
Քորտուպա (Córdoba, Veracruz) - 315 996
Աքայուքան (Acayucan) - 112 999


== Վերաքրուզի կենդանական եւ բուսական աշխարհը ==


== Արտաքին յղումներ ==
Կաղապար:Commons category

Կաղապար:Es icon Veracruz State government
Կաղապար:Es icon museum of the city
Կաղապար:Es icon VIDEOCLIP about mexican beach Veracruz
Կաղապար:Es icon http://www.eljicaro.orgԿաղապար:Մեքսիքայի վարչական բաժանում


== Աղբիւրներ ==
Աշխարհի Տարածքին Առնուազն 98 Լրագրողներ Սպանուած Են  (ըստ Ասպարէզ օրաթերթին Վերաքրուզ կը կոչուի: Տե՛ս յղումը:
Զուրապ Անթոնով

Զուրապ Նազար Անթոնով (9 (21) Փետրուար 1820, Կորի, Թիֆլիսի նահանգ, Ռուսական Կայսրութիւն - 13 (25) Դեկտեմբեր 1854, Թիֆլիս, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն), վրացի թատերագիր։


== Կենսագրութիւն ==
Զուրապ Անթոնով, ծնած է 1820 թուականին Կորիի՝ առեւտրական ընտանիքի մը մէջ։ 
Որպէս գրագիր ծառայած է Կորիի նահանգային կառավարութեան մէջ, ապա օգնած է հօրը կրպակի առեւտրային աշխատանքներուն։ 
1851 թուականին սկսած է իր դերասանական գործունէութիւնը Կէորկի Էրիսթաւիի թատերախումբին մէջ։ Այդ ժամանակ ալ սկսած է գրել փիեսներ։ Նոյերմբեր-Դեկտեմբեր 1854 թուականին աշխատած է որպէս բեմադրիչ։ Այդ ժամանակաշրջանին գրած է շարք մը փիեսներ՝ «Ուզում եմ իշխանուհի լինել» (1851), «Մի՞թէ քեռին ամուսնացել է » (1952), «Արեւի խաւարում Վրաստանում» (բեմադրուած է 1853 թուականին, հրատարակուած է 1876 թուականին), «Հինգ կանանց ամուսինը» (բեմադրուած է 1851 թուականին, հրատարակուած է 1852 թուականին), «Խեւսուրների հարսանիքը» (1852), «Քեր-օղլի» (1853), «Գրողների ճանապարհորդութիւնը լաստով» (1854):


== Աղբիւրներ ==
Գառնիկ Ստեփաեան, Կենսագրական բառարան, հատոր Ա, Երևան 1973, էջ 102
Մեծ Բրիտանիոյ Հայկական Մամուլ

Մեծ Բրիտանիոյ մէջ մինչեւ այսօր կը տպագրուին շուրջ 20 անուն հայկական պարբերականներ։ Առաջինը քաղաքական, գրական, գիտական, կրօնական, առեւտրական «Երկրագունդ» (1863-1864) լրագիրն է։ Այդ տեղին անդրանիկ հրատարակներն են Հայկական հայրենասիրաց ընկերութեան «Հայաստան» (1888-1892) հանդէսը (հայերէն, Ֆրանսերէն), քաղաքական, գրական «Լ'արմենի» (1889-1898,1898-1906 թուականներուն՝ Փարիզի մէջ, խմբ.՝ Մինաս Չերազ), հնչակեան կուսակցութեան կեդրոնական պաշտօնաթերթ «Հնչակ» (1894-1904, 1887  թուականին՝ ժնեւ, Աթէնք, Փարիզ), երգիծ-քաղաքական «Ապտակ» (1895-1897, 1894 թուականին՝ Աթէնք), Վերակազմեալ Հնչակեան կուսակցութեան «Մարտ» (1897-1901), ազգային, գրական «Վաղուան ձայնը» (1898) ամսաթերթերը, «Պատանի» (1902-1907) պատկերազարդ հանդէսը (բոլորը՝ Լոնտոն) և այլն։
Մեծ Բրիտանիոյ հայկական մամուլը որոշ զարթօնք ապրած է 1960-ական թուականներուն։ Լոյս կը տեսնեն հասարակական, գրական «Արեգակ» (1964-1968, Լոնտոն) ամսաթերթը, Լոնտոնի հայ երիտասարդ միութեան «Սարտարապատ» (1971-1973, հայերէն, անգլերէն) ամսագիրը, «Արեգակի» շարունակութիւնը համարուող «Լոնտոն» (1974-1976) ամսաթերթը, ազգային, հասարակական, մշակութային «Երերունի» (1979-1994, Լոնտոն) երկշաբաթաթերթը եւայլն։ Այժմ,  լոյս կը տեսնէ հասարակական, քաղաքական «Նոր սերունղի ձայն» (1998-ին, Լոնտոն) ամսաթերթը։
Լեւոն Չորմիսեան

Լեւոն Չորմիսեան (1896 - 7 Նոյեմբեր 1980), հայ պատմագէտ


== Կենսագրութիւն ==
Նախակրթութիւնը կը ստանայ ծննդավայրին մէջ, ապա կ'անցնի Կ. Պոլիս, ուր երկրորդական ուսման կը հետեւի Կեդրոնականի մէջ։ Առաջին Համաշխարհային Պատերազմէն ետք ժամանակաւոր կերպով կը հաստատուի Հալէպ, ուրկէ կ'անցնի Փարիզ, ուր եւ վերջնական բնակութիւն կը հաստատէ: Հրապարակագիր ու հասարակական գործիչ, տասնամեակներու ընթացքին կը խմբագրէ ու կը հրատարակէ բազմաթիւ թերթեր, ինչպէս՝ «Ներկայ» (ամսագիր, 1949-1950), «Բիւրակն» (շաբաթաթերթ, 1961-1967), «Կարծիք» (ամսագիր, 1973-1975): Լեւոն Մօզեանի եւ Բիւզանդ Թօփալեանի հետ կը խմբագրէ ու կը հրատարակէ «Արեւմուտք» շաբաթաթերթը (1945-1952):
Հրապարագրական իր աշխատանքին զուգահեռ, Լեւոն Չորմիսեան կը նուիրուի հայ ժողովուրդի նոր եւ նորագոյն շրջանի պատմութեան բազմակողմանի ուսումնասիրութեան: Տարիներու իր հետեւողական հետազօտութիւնները իրենց արտայայտութիւնը կը գտնեն տասնի հասնող հատորներու մէջ։ Առանձնապէս ուղադրութեան արժանի են Լ. Չորմիսեանի հետեւեալ երկասիրութիւնները. «Գաղութներու ղեկավարութեան հարցը» (Փարիզ), «Կուսակցութիւնները» (Պէյրութ, 1965), «Համապատկեր արեւմտահայոց մէկ դարու պատմութեան», Ա. հատոր, 1850-1878 (Պէյրութ, 1972), Բ. հատոր, 1878-1908 (Պէյրութ, 1974), Գ. հատոր, 1908-1922 (Պէյրութ, 1975),  Դ.հատոր,- Հայ Սփիւռքը, Ա. գիրք, Ֆրանսահայերու պատմութիւնը- (Պէյրութ, 1977), եւ «Համապատկեր արեւելահայերու ժամանակակից պատմութեան»  (Պէյրութ, 1979):
Լեւոն Չորմիսեան կը մահանայ 7 Նոյեմբեր 1980-ին:


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Պէյրութ 1981, Էջ 360։
Յարութիւն Յովակիմեան

Յարութիւն Յովակիմեան (1885, Հաճըն - 1957):
Նախնական դաստիարսւկութիւնը ստացած է Հաճնոյ Ս. Թորոս Եկեղեցւոյ Ծխական վարժարանէն,ապա շարունակած է հօր՝ Յովակիմի,արհեստը՝ հիւսնութիւն: Ամուսնացած է 1908 Փետրուար 21-ին: 1909-ին մտած է ՍԴձ Կուսակցութեսւն շարքերը, Հաճնոյ մէջ, Մեծն Մուրատի ներկայութեան: 1915-ի սկիզբները, թուրք բռնակալութեան արտակարգ ճնշումներուն տակ անշնչելի դարձած ըլլալով հայաքաղաք Հաձնոյ մթնոլորտը, անցած է նախ Սիս, ապա Պոգանթի,ուր զինուոր արձանացգրուած է «Տաքէսեան» ազգանունը փոխելով «Յովակիմեան»ի: 3 Յունիս 1915-ին սկսած հաճնոյ բռնի տեղահանութեամբ հեռանալէ ետք հաճընէն, Զինադադարին, ինք ալ բազմահազար հաճընցիներու կարգին կը վերադառնայ պապենական Հաճըն, ուր տարի մը կը ստանձնէ ոստիկան զօրաց սերժանի պաշտօնը: 21 Փետրուար 1920-ին կը վիրաւորուի, երբ կ'ընկերակցէր Հաճնոյ հայ առաքելականներու հոգեւոր առաջնորդ Գէորգ Սարաճեան եպիսկոպոսէն (յետագային կաթողիկոս) եւ Հաճնոյ հայ աւետարանականներու վեր. 3. Խաչատուրեանէն, եւ Շմաւոն Փոսթոյեանէ բաղկացած պատուիրակութեան:Պատուիրակութիւնը կ՚ուղղուէր Սիս «հայաքաղաքի ինքեապաշտպանութիւնը զօրացնելու նպատակով ֆրանսական իշխանութիւններէն զինուորական օզնութիւն խնդրելռւ համար»:
Հաճնոյ ինքնապաշտպանական մարտերուն կորսնցուցսւծ ըլլալով ընտանիքը ան կը վերամուսնանայ 21 Փետրուար 1925-ին ու կր հաստատուի Լիբանան, Պէյրութէն շուրջ 60 քլմ. արեւելբ ղտնուող Զահլէ ամառանոցային քաղաքը եւ կը հիմնէ իր «Լիբանան» պանդոկը՝ լիբանահայ ատենի մեծամեծներու հանգստավայրը։Ականատեսներ կը վկայեն թէ Յովսւկիմեան պանդոկ ժամանող երէց հաճընցիներ կը խօսեցնէր, անոնցմէ քաղելով պապենական Հաճընի մասին տեդեկութիւններ ու տուեալներ:
Յովակիմեան կը մահանայ Զահլէ, 1957-ին, ուր կը թաղուի։ Հակառակ մայրաքաղաքէն հեռու իր բնակութեան, Յովակիմեան գործօն մասնակցութիւն կը բերէ լիբանահայ կեանքի կազմակերպման գործին: Իր անունը սերտօրէն կապուած է Պէյրութի Նոր Հաճնոյ Ս. Գէորգ Եկեղեցիի շինութեան համար կատարուած հանգանակութեան աշխատանքներին, ինչպէս նաեւ Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Անթիլիասի Կաթողիկոսարանի ձայոց Ցեղասպանութեան մատուռին մէջ մէկտեղուած հայ աճիւններու հաւաքման գործին: Յովակիմեանի անունը կապուած է նաեւ որբահաւաքի աշխատանքներուն: Իր ճիգերով է որ հայութեան կը վերադառնան ճեզիրէի մէջ արաբացած ինը հաճընցիներ, որոնց շարքին Շիւքրի-էմմանուէլ Քէշիշեան, «Քիւրտ Սարգիս» եւ ուրիշներ:


== Աղբյուրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս
New Year's Eve (ժապաւէն)

New Year's Eve, 2011 թուականի ամերիկեան սիրային ու կատակերգական ժապաւէն մըն է, որ արտադրուած է Կերրի Մարշալի կողմէ: 
New Year's Eve ժապաւէնին գլխաւոր դերասաններն են՝ Հայլ Պերրի, Ճեսիքա Պիէլ, Ճոն Պոն Ճովի, Ապիկայլ Պրեսլին, Ռոպըրթ Տը Նիրօ, Ճոշ Տուհամել, Զաք Էֆրոն, Հեքթոր Էլիզոնտօ, Քաթրին Հէյկլ, Աշթոն Քուչըր, Սեթ Մեյերս, Լիա Միշել, Սարա Ճեսիքա Փարքր, Միշել Փֆայֆըր, Հիլարի Սուանք եւ Սոֆիա Վերկարա:
New Year's Eve-ը երկրորդ ոչ պաշտօնական շարունակութիւնն է Valentine's Day (2010) ժապաւէնին, որ կրկին արտադրուած է Կերրի Մարշալի կողմէ: Իսկ անոնց երրորդ ոչ պաշտօնական շարունակութիւնն է՝ Mother's Day (2016):
New Year's Eve ժապաւէնը թողարկուած է 9 Դեկտեմբեր 2011 թուականին եւ ստացած է ժխտական ու վատ քննադատութիւններ: Հակառակ ժապաւէնին վատ քննադատութիւններուն, New Year's Eve-ին շահոյթը եղաւ աւելի քան 142 միլիոն տոլար: Ժապաւէնը ստացաւ 5 Golden Raspberry մրցանակի պաշտօնակարգութիւններ, անոնց մէջ ըլլալով՝ ամէնէն վատ դերասանուհի՝ Սարա Ճեսիքա Փարքր եւ ամէնէն վատ արտադրիչ՝ Կերրի Մարշալ:


== Դերասաններ ==
Հայլ Պերրի որպէս բժշկուհի Էյմի:
Ճեսիքա Պիէլ որպէս Թես Պրայն:
Ճոն Պոն Ճովի որպէս Տանիէլ Ճանսըն:
Ապիկայլ Պրեսլին որպէս Հէյլի:
Լուտաքրիս որպէս Պրենտան:
Ռոպըրթ Տը Նիրօ որպէս Սթան Հարիս:
Ճոշ Տուհամել որպէս Սամ:
Զաք Էֆրոն որպէս Փաուլ:
Հեքթոր Էլիզոնտօ որպէս Քոմինսքի:
Քաթրին Հէյկլ որպէս Լորա:
Աշթոն Քուչըր որպէս Ռանտի:
Սեթ Մեյերս որպէս Կրիֆին Պրայն:
Լիա Միշել որպէս Էլիզ:
Սարա Ճեսիքա Փարքր որպէս Քիմ:
Միշել Փֆայֆըր որպէս Ինկրիտ:
Թիլ Շուէյկր որպէս Ճէյմս Սքուապ:
Հիլարի Սուանք որպէս Քլեր Մորկան:
Սոֆիա Վերկարա որպէս Աւա:
Սարա Փաուլսն որպէս Կրէյս Սքուապ:
Ճէյք Ասթըն որպէս Սեթ:
Նաթ Ուոլֆ որպէս Ուալթըր:
Քարլա Կուկինօ որպէս բժիշկ Մորիսեթ:
Մայքըլ Պլումպերկ որպէս ինքզինք:
Ռայան Սիքրեսթ որպէս ինքզինք: