armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Սեպուհ Թէքեան

Սեպուհ Թէքէեան.-- 1969-ի տարեշրջանին կ՛ընդունուի Պէյրութի Պետական երաժշտանոցը՝ հետեւելու համար ձայնամարզութեան դասընթացքներուն։ Նոյն տարուայ ընթացքին երաժիշտներուն խորհուրդով կ՛ընտրէ «Ֆակօթ» եւ մօտ տարուայ մը փորձառական շրջանին, կ, իւրացնէ որոշ կէտեր համոզուելուվ գործիքին բարձր որակին, ձայնային տարողութեան եւ կարելիութիւններուն շուրջ։
Երգի հետ առընթեր Ֆահօթ գործիքը կը զարգացնէ մինչեւ 1974:
1971–1974 երկարող տարեշրջաններուն մաս կը կազմէ երաժշտանոցի սենեկային նուագախումբին։ Ուսանողական շրջանին երգարուեստի մարզէն ներս զանազան ելոյթներով հանդէս կու գայ Պէյրութի եւ Հալէպի մէջ։ 1972-ին մասնաւոր յայտադրով ելոյթ կ՛ունենայ Պէյրութի Կէօթէ էնսթիթուի մէջ։
1974-ի Հոկտեմբերին կ՛արժանանայ պետական կրթաթոշակին, ֆակօթ գործիքը զարգացնելու համար Իտալիոյ մէջ։ 1977-ին կը վկայուի Միլանոյի երաժշտանոցէն որպէս Ֆակօթիստ եւ երգիչ։ Այս շրջանին մաս կազմած է երաժշտանոցի փչողական գործիքներու հնգեակին, որուն հետ ելոյթ ունեցած է բազմաթիւ նուագահանդէսներով Միլանոյի եւ այլ քաղաքներուն մէջ։
1977-ի եւ 78-ի ամառները կը հետեւի Սիէնայի Աքատեմիա Օրքէսթրի մէջ նուագակցութեան դասընթացքներուն՝ արժանանալով պատուոյ վկայականին։
1977--78 տարիներուն մաս կազմած է Իտալական Կիվանիլի նուագախումբի «Սիմֆոնիք երիտասարդական նուագախումբին» եւ բազմաթիւ ականաւոր ղեկավարներու հետ ելոյթներ ունեցած է Իտալիոյ մէջ։
Ներկայիս կը պաշտօնավարէ Պետական Երաժշտանոց եւ Արուեստից վարժարանէն ներս։ Լիբանանի մէջ անցեալ Յունիսին Կիպրոսի Հայկական Ռատիոժամի Լիբանանի ներկայացուցիչի կազմակերպութեամբ իր քրոջ հետ միասին, առանձին յայտագրով «երգ-նուագ» ելոյթ ունեցաւ Յակոբ Տէր Մելքոնեան թատերասրահին մէջ։
Իսկ այս տարի «Լիբանանեան Մշակութային Խորհուրդի» կազմակերպած երաժշտական հանդէսին իր մասնակցութիւնը բերած է նուագով։


== Ծանոթագրութիւններ ==
Յարութիւն Այվազեան

Յարութիւն Այվազեան ծնած է 1963ին Պաղտատ, Իրաք եւ 1968ին հաստատուած է Քալիֆորնիոյ Փասատինա քաղաքը։ Ան Փասատինայի Քաղաքային համալսարանին, ապա Քալիֆորնիոյ համալսարանի Լոս Անճելըսի մասնաճիւղին մէջ մասնագիտացած է քիմիագիտութեան մարզին մէջ, սակայն աւելի ուշ նետուած է կալուածներու առուծախի ասպարէզին մէջ, յատկանշական յաջողութիւններու հասնելով:  Իր գաղութին մէջ շօշափելի նուիրատուութիւններ ըրած է ազգային այլ եւ այլ նպատակներու համար: Նուիրատուն տիպար հայորդի մըն է:


== նուիրատուութիւններ ==
Բարերար Յարութիւն Այվազեան 300,000 տոլարի առատաձեռն նուիրատուութիւն մը կատարեց Փասատինայի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ Հայց. Առաքելական եկեղեցւոյ իր հօր՝ Գրիգոր Այվազեանի յիշատակին։
Երուսաղէմի Հայոց պատրիարքարանը կը տեղեկացնէ, թէ 2019ի Ս. Ծննդեան տօնին առիթով, Լոս Անճելըսէն Երուսաղէմ ուխտագնացութեան մը մասնակցած Յարութիւն Այվազեան 600,000 տոլարի նուիրատուութիւն մը կատարեց պատրիարքութեան՝ դրուատելով համայն քրիստոնէութեան կեդրոնին մէջ այդ աթոռին ունեցած դերակատարութիւնը եւ յոյժ կարեւոր համարեց անոր առաքելութիւնը։
Ըստ ԱՄՆ Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցոյ հաղորդագրութեան՝ Յարութիւն Այվազեան նուիրատուութիւններ կատարած է նաեւ Ամերիկայի Հայ Դատի յանձնախումբին, Հայաստան Համահայկական հիմնադրամին, Հայաստանի Որբերու եւ անկարողներու հիմնադրամին եւ Երուսաղէմի Հայոց պատրիարքարանին։ Մեր կողմէ յիշեցնենք, որ անցեալ տարի ան նուիրատուութիւն մը կատարած էր նաեւ Քալիֆորնիոյ Հայ Երիտասարդաց միութեան։


== Հիմնադրամ ==
Յարութիւն Այվազեանի անունով հիմնադրամ մը պիտի հաստատուի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ երիտասարդութեան կարիքներուն հասնելու նպատակով։


== Աղբիւրներ ==
Այվազեան 300,000 Տոլար Նուիրեց Փասատինայի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցւոյ
Այվազեան 600,000 Տոլար Կը Նուիրէ Երուսաղէմի Հայոց Պատրիարքարանին
բարեպաշտական նուիրատուութիւն մը Առաքելական Ս. Աթոռոյս
Թիֆլիսի Գեղարուեստի Ակադեմիա

Թիֆլիսի Գեղարուեստական Ակադեմիան Վրաստանի եւ Կովկասի ամենահին համալսարաններէն մէկն է: Տեղակայուած է Թիֆլիսի մէջ՝ Թիֆլիսի օփերայի եւ պալէթի թատրոնի մօտ՝ Ռուսթաւելի Պողոտայի վրայ:


== Պատմութիւն ==
Վրաստանի Գեղարուեստի Ակադեմիան հիմնադրուած է 8 Մարտ 1922 թուականին Կրթութեան Ժողովրդական կոմիտէի որոշումով: Ստեղծուած են գեղանկարչութեան, քանդակագործութեան, գծանկարչական եւ ճարտարապետական դպրոցներ: 1927 թուականին բացուած է սերամիքի դպրոցը, 1922-ին Մոսէ Թօիծեն հիմնած է արուեստի դպրոցը, որ վերապատրաստումներ ու կրթական ծրագիրներ կ'իրականացնէր Ակադեմիա ընդունուելու ցանկութիւն ունեցողներու համար: Ակադեմիան տեղակայուած է նախկին Քոպուլաշւիլի առանձնատան մէջ, որ ամբողջութեամբ վերակառուցուած է ճարտարապետ Սիմոն Քլտիաշւիլիի կողմէ 1902 թուականին:


=== Դպրոցներ ===
Տեսողութեան արուեստի դպրոց
Մետիա արուեսագիտութեան դպրոց
Զարդարելու դպրոց
Ճարտարապետութեան դպրոց
Վերականգման, արուեստի պատմութեան եւ տեսութեան դպրոցԲոլոր կրթական ծրագիրները կ'ուսուցանուին վրացերէնով:


=== Արձանագրութիւններ ===
1922-1926 - Կէօրկի Չուպանաշւիլի
1927-1930 - Ալեքսանտր Տուտուչաւա
1930-1932 - Վախտանգ Քոթեթիշւիլի
1932-1936 - Կրիկոլ Պուխնիքաշւիլի
1936-1942 - Սիլովան Քաքապածէ
1942-1948 - Ուչա Ճափարիծէ
1948-1952 - Մամիա Տուտուչաւա
1952-1959 - Սերժօ Քոպուլածէ
1959-1972 - Ափոլոն Քութաթելածէ
1972-1982 - Կէօրկի Թոթիպածէ
1982-1987 - Զուրապ Նիժարածէ
1987-1992 - Տենկիզ Պերածէ
1992-2003 - Սոսօ Կոյաւա
2003-2012 - Կիա Պուկածէ
2012-2014 - Թինաթին Քլպիաշւիլի
2014 թուականէն - Կիա Կուկուշւիլի


== Շրջանաւարտներ ==
Քեթեւան Քալանտածէ
Կիա Կուկուշւիլի
Սերգէյ Մինասեան (գծանկարիչ)
Սերգէյ Մինասեան (գեղանկարիչ)
Վահան Տիրունի
Յովհաննէս Վարդանեան
Հրաչեայ Ռուխկեան
Սուրէն Տիլպարեան
Ալպերթ Տիլպարեան
Արփենիկ Նալպանտեան
Նիքոլայ Մանուկեան (նկարիչ)
Ռաֆայէլ Յարութիւնեան (նկարիչ)
Զուրապ Ծերեթելի
Լեւ Պայախչեւ
Կարապետ Մեծատուրեան
Հրանդ Յակոբեան (նկարիչ)


== Ցուցահանդէսներ ==
Ակադեմիային մէջ կը գործեն հետեւեալ ցուցադրասրահները՝

Մեծ ցուցադրասրահ
Թանգարան, ուր կը պահուին 618 գեղանկարներ, սորվող եւ աւարտող աշակերներու աշխատանքներ: Այստեղ կը գտնուին նաեւ Կիկօ Կապաշւիլիի 8 աշխատանքները, Էլեն Ախւլետեանիի, Լիւտուիկ Լուիժի Լոնկոյի, Քիրիլ Ժտանեւիչի, Թամարա Պալանչիւածէի, Մոսէ Տուածէի, Ալեքսանտր Ցիմաքուրիծէի, Քորնելի Սանածէի, Ռենօ Թուրկիոյ եւ Կոխի Մախարիծէի աշխատանքներէն:
Ցուցասրահ
Կոպելենի թանգարան Շարտին փողոցին վրայ


== Արտաքին յղումներ ==
Tbilisi State Academy of Arts. Official website
Tbilisi State Academy of Arts. Online Radio Melomen.
განათლების ერთიანი საკრედიტო კავშირის საიტი.
თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემია (The Tbilisi State Academy of Arts).Tbilisi 2002. ISBN 99928-0-430-0.
საქართველოს ძველი ქალაქები: თბილისი (second ed.). 2006. ISBN 99940-0-923-0.
თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემია (The Tbilisi State Academy of Arts). Tbilisi 2011. ISBN 978-9941-0-3304-9
Ինքնասպանութիւններու Կանխարգիլման Միջազգային Օր

Ինքնասպանութիւններու կանխարգիլման միջազգային օր (ՄԱԿ-ի լեզուներով. անգլերէն՝ World Suicide Prevention Day, սպ.՝ Día Mundial para la Prevención del Suicidio, ռուս.՝ Всемирный день предотвращения самоубийств, ֆրանսերէն՝ Journée mondiale de la prévention du suicide), միջազգային օր է, որ սկսած 2003-էն կը նշուի ամէն տարի 10 Սեպտեմբերին։ Նպատակը ինքնասպանութիւններու կանխարգիլման աշխատանքներու համակարգումն է։
Ինքնասպանութիւններու կանխարգիլման միջազգային օրը սկսած է նշուիլ Ինքնասպանութիւններու կանխարգիլման միջազգային կազմակերութեան նախաձեռնութեամբ, Առողջապահութեան համաշխարհային կազմակերպութեան աշխոյժ օժանդակութեամբ եւ Միացեալ ազգերու կազմակերպութեան (ՄԱԿ) հովանաւորութեամբ։
Ինքնասպանութիւններու քանակը 2014-ի տուեալներով կազմած է մօտ 800 հազար անձ տարին։ Համաձայն Առողջապահութեան համաշխարհային կազմակերպութեան վիճակագրութեան, երրորդ հազարամեակին ինքնասպանութիւնից աւելի շատ մարդ կը մահանայ քան բոլոր պատերազմներու զոհերը եւ բռնի մահերը միասին վերցուցած։ Ինքնասպանութիւններու կանխարգիլման միջազգային օրուան նպատակն է միջազգային հանրութեան եւ կառավարութիւններու ուշադրութիւնը հրաւիրել այս իրավիճակին։
Սոնա Սիմոնեան

Սոնա Սիմոնեան-Զէյթլեան, հայ ուսուցիչ, գրող եւ հանրային գործիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Սիմոնեան ծնած է Եգիպտոս, վկայուած Եգիպտոսի տեղական Ամերիկեան համալսարանէն եւ նուիրուած ուսուցչական ասպարէզին։ Ուսուցչական պաշտօն վարած է նախ՝ Գահիրէի, 1962-էն ետք ալ Պէյրութի ազգային վարժարաններուն մէջ:
Ամուսնացած է իր պաշտօնակից եւ «Յուսաբեր» օրաթերթի, յետագային՝ «Ազդակ Շաբաթօրեակ-Դրօշակ»-ի խմբագիր Սարգիս Զէյթլեանի հետ, որ 1985-ին կ՛առեւանգուի Լիբանանի մէջ՝ իր ազգային-քաղաքական ուղեգիծին համար:
Մտաւորական աշխատանքին կողքին, Սոնա Սիմոնեան-Զէյթլեան նուիրուած է հանրային ծառայութեան:
Այժմ ան կը բնակի Լոս Անճելըս, իր չորս զաւակներուն հետ միասին:


== Գործունէութիւն ==
Անոր առաջին ուսումնասիրութիւնը «Հայ կնոջ դերը հայ յեղափոխական շարժման մէջ», «Գէորգ Մելիտինեցի» գրական մրցանակին կ՛արժանանայ՝ 1968-ին: Իսկ 1973-ին լոյս կը տեսնէ իր «Մուսա լերան ժողովրդական հեքիաթները», որ իբրեւ բերանացի պատում, անձամբ հաւաքած է Լիբանանի Այնճար գիւղը բնակող մուսա տաղցիներէն:
80-ական թուականներուն, յաջորդաբար կը հրատարակուին աւանդական մեր պատմութեան հերոսներուն կեանքն ու գործը վիպակի ձեւով ներկայացնող իր չորս հատորները՝ «Արի առանց» ընդհանուր խորագրին տակ:
Գաղութներու պատմութեան հանդէպ իր հետաքրքրութեան արդիւնք է վաղ միջնադարեան եւ արդի Եգիպտոսի պատմութեան մէջ հայութեան ներդրումին համապարփակ ուսումնասիրութիւնը: Այդ աշխատանքին հայերէն (2004) եւ անգլերէն (2006) հատորները դրական անդրադարձ կ՛ունենան Գահիրէի պետական համալսարանի հայագիտական բաժնի աշխատանքին վրայ:
Վերջապէս, հայ կնոջ գործունէութիւնը լիովին արժեւորելու իր մնայուն հետաքրքրութեան արգասիքն է «Հայ կնոջ կեանքի ուղիին հետքերով» ուսումնասիրութիւնը, որ կ՛ընդգրկէ հայ կնոջ ներդրումը մեր ազգային կեանքի տարբեր հանգրուաններուն:
Սոնա Զէյթլեան նաեւ գործած է իբր դաստիարակ իր պատկանած կազմակերպութեան՝ Հայ Օգնութեան Միութեան (ՀՕՄ) մէջ ուր երեք տասնամեակ շարունակ դաստիարակչական աշխատանք կատարած է դասախօսութիւններով եւ աշխատանիստերով։ Իր երեսնամեայ վաստակին համար 28 Յունուար, 1991-ին կը պատուուի յատուկ շքանշանով մը ՀՕՄ-ի Թորոնթոյի մասնաճիւղէն։


== Գրականութիւն ==
Հայ Կնոջ Դերը Հայ Յեղափոխական Շարժման Մէջ, 1968
Մուսա Լերան Ժողովրդական Հեքիաթներ, 1973
Արի Առանց Հատորներ —Ա. Հատոր - Հայկ եւ Արամ Նահապետներ, 1983
Բ. Հատոր - Արա Գեղեցիկ եւ Տիգրան Երուանդեան, 1983
Գ. Հատոր - Արտաշէս Թագաւոր, 1983
Դ. Հատոր - Մուշեղ Մամիկոնեան եւ Գայլ Վահան, 1989Կար ու Չկար


== Ծանօթագրութիւններ ==
 
Հայ Կնոջ Դերը Հայ Յեղափոխական Շարժման Մէջ, 1968
Լէյլի

Լէյլի (Փառանձեմ Սահակեան - Տէր Մկրտչեան, 3 Յունուար 1894, Լոռի - 28 Նոյեմբեր, 1951, Մոսկուա, ԽՍՀՄ), հայ բանաստեղծուհի, թարգմանչուհի։


== Կենսագրական գիծեր ==
Բնիկ Լոռեցի։  Մօր կողմէն, Լէյլի թոռն է Լոռիի Գիւլաքարակ գիւղի խրատախօս երգահան Աբրահամ Շահինեանի, իսկ հօր կողմէն՝ Լոռեցի Մնացական Սահակեանի։ Փոքր տարիքէն ընտանեօք Թիֆլիս տեղափոխուած են։  
Թիֆլիս, Լէյլի կ՛ աւարտէ Թիֆլիսի Յովնանեան վարժարանը․ ուսուցիչները եղած են՝ Նիկոլ Աղբալեան, Սիմոն Յակոբեան, Դերենիկ Դեմիրճեան, Տիգրան Ռաշմաճեան, Արշակ Ջամալեան, եւայլն։ Ուսումը կը շարունակէ Թիֆլիսի Համալսարանը, ուր սորված է վրացերէն եւ պարսկերէն։ Դեռ պատանի, բանաստեղծութեամբ կը զբաղի։ 
1905 - 1916 թուականներուն, հայ մամուլի էջերէն( օրաթերթ, պարբերաթերթ) իր բանաստեղծութիւնները լոյս կը տեսնեն․ «Գեղարուեստ», «Նոր Կեանք», «Հորիզոն», «Այգ», «Արեւ», «Պատանի»․․․։
Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան շրջանին, իբրեւ քարտուղար կը պաշտօնավարէ Թիֆլիսի հայկական հիւպատոսարանին մէջ։  «Հայ Գրողների Միութեան» ստեղծման առաջին օրէն իսկ, գործուն մասնակցութիւն կ՛ ունենայ։  Ինչպէն նաեւ, Յովհաննէս Թումանեանի գրական «Վերնատան» հաւաքոյթներուն եւ ասուլիսներուն, կովկասահայ թատերական եւ հրատարակչական կեանքին։ 
Իբրեւ թարգմանչուհի կ՛ աշխատակցի տարբեր հիմնարկութիւններու հետ։ Եղած է Եղիշէ Չարենցի մտերիմներէն։ 
Կեանքի վերջին տարիներուն, Մոսկուա կը ծառայէ իբրեւ պաշտօնական թարգմանչուհի։
Լէյլի երկերը լոյս տեսած են «Կարօտ» հատորին մէջ (Երեւան, 1959)։


=== Թարգմանութիւնները ===
Լէյլիի թարգմանուած գործերը․-

Սերկէյ Միխալկով, «Առակներ», Երեւան, Հայպետհրատ, 1951, 56 էջ։
Իրինա Կարնաուխովա, «Պատմութիւն համերաշխների մասին» (վիպակ), Երեւան, Պետհրատ, 1952, 245 էջ։


== Մահը ==
Լէյլի կը մահանայ Մոսկուա, 28 Նոյեմբեր 1951-ին։  Անոր ձգած գրական թղթածրարը (անտիպ էջեր, նամակներ․․․) կը գտնուին Երեւանի Պատմութեան (Պետական) Թանգարանը։
    


== Աղբիւրներ ==
«Ամենուն Տարեգիրքը», Կարօ Գէորգեան, 1959 տարի, էջ 117-118


== Արտաքին յղումներ ==
«Վերնատուն»
Ելոնայֆ

Ելոնայֆ (անգլերէն՝ Yellowknife) Գանատայի Հիւսիսարեւմտեան Տարածքներ (Northwest Territories) շրջանի մայրաքաղաքն է: Քաղաքին բնակչութիւնը 19,569 է 2016 մարդահամարի համաձայն: Քաղաքը կը գտնուի Ստրուկներու Մեծ Լիճի (անգլերէն՝ Great Slave Lake) հիւսիսային ափին Հիւսիսային Բեւեռային շրջանէն մօտաւորապէս 400 քիլոմեդր (250 մղոն) դէպի հարաւ: Քաղաքը կը սահմանակցի Ելոնայֆ գետին: Տոկրիպ լեզուով ծանօթ է իբր Sǫ̀mbak'è:
Ելոնայֆ հիմնուեցաւ 1934-ին ոսկիի հանքերու մէջ աշխատողներու իբր բնակեցման վայր:


== Բնակչութիւն ==


== Արտագին յղումներ ==
Ելոնայֆ պաշտօնական կայքէջ
ՀՕԿ (ամսագիր)

«ՀՕԿ», Հայաստանի օգնութեան արտասահմանեան կոմիտեներու պաշտօնական օրգան (ամսագիր)։ Լոյս տեսած է ՀՕԿ-ի Ֆրանսայի կեդրոնական վարչութեան նախաձեռնութեամբ, 1933-35-ին, Փարիզի մէջ։ Խմբագրական կոլեգիա՝ Գ. Թահմազեան, Դ. Դաւիթեան եւ ուրիշներ։
Իրականացուցած է կապը ՀՕԿ֊ի արտասահմանեան կազմակերպութիւններու եւ հայրենիքի միջեւ, համաձայնեցուցած անոնց գործունէութիւնը։ Լուսաբանած է Սովետական Հայաստանի առօրեան։ Ծաւալուն տեղ յատկացուցած է սփիւռքի, յատկապէս ֆրանսահայ գաղութի, իրադարձութիւններուն, աջակցած հայրենադարձութեան, հայրենակցական եւ վերաշինաց միութիւններու գործունէութեան, դէմ արտայայտուած դաշնակցութեան։
Գրական-գեղարուեստական եւ արուեստի բաժիններուն մէջ տպագրած է չափածոյ եւ արձակ գործեր հայ եւ օտար հեղինակներէ, գրաքննադատական ակնարկներ ու յօդուածներ, նիւթեր թատրոնի, երաժշտութեան, կերպարուեստի մասին։
Աշխատակցած են Աւետիք Իսահակեանը, Դերենիկ Դեմիրճեանը, Արշակ Չօպանեանը, Զապէլ Եսայեանը, Դրաստամատ Սիմոնեանը, Գեղամ Սարեանը, Վաղարշակ Նորենցը, Վահրամ Ալազանը, Վահան Թոթովենցը, Գուրգէն Մահարին, Ռուբէն Թէրլէմէզեանը եւ ուրիշներ։
Վախթանգ Անանեան

Վախթանգ Անանեան (8 Օգոստոս 1905(1905-08-08), Շամախյան, Դիլիջան, Երեւանի նահանգ, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն - 4 Մարտ 1980(1980-03-04), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), հայ գրող եւ խմբագիր։
Ծնած է Տիլիճան։ Ուսման թերին՝ ամբողջացուցած է ինքնազարգացումով։ Խորհրդային շրջանին եղած է մէկէ աւելի թերթերու խմբագիր։
Անանեանի գործերը նուիրուած են մանուկներուն՝ «Սեւանի Ափին» եւ «Յովազաձորի Գերիները», արկածային վէպերու հերոսները մանուկներ են, որոնք իրենց բնաւորութեան գիծերով՝ բարի, համարձակ, աշխատասէր ու ընկերասէր են, զորս օրինակ կը հանդիսանան ընթերցողներուն։
Անանեան հայրենի բնութեան երգիչն է։ Իր ամբողջ կեանքը նուիրած է հայրենի բնութեան պահպանութեան։ «Հայաստանի Կենդանական Աշխարհը» (5 հատորով) եւ «Որսորդական Պատմուածքներ» գործերով կը ծանօթացնէ Հայաստանի բնութիւնը ու կը մղէ մանուկները, որ ո՛չ միայն ճանչնան ու սիրեն զայն, այլեւ՝ գուրգուրան անոր վրայ։
Կասեան

Կասեան, հայկական մականուն։


== Մականունը կրողներ ==
Կասեան Ռոման - ուքրանացի ռեժիսոր, օպերատոր, սցենարիստ։
Ալեքսանդր Կասեան
Ալեքսանդր Մարտինի Կասեան (1934), ճարտարագէտ-մեխանիկոս, արտադրութեան կազմակերպիչ։
Աննա Յովհաննէսի Կասեան (1981), օփերային երգչուհի (սոփրանօ)։
Զաւէն Պօղոսի Կասեան (1931-2013), գրող, բանաստեղծ։
Մարտին Վահանի Կասեան (1905-1995), մեխանիկ։
Սարգիս Յովհաննէսի Կասեան, (1876-1937), կուսակցական, պետական գործիչ, հրապարակախօս։
Վլադիմիր Սուրէնի Կասեան (1955), պետական գործիչ։


== Տեղանուններ ==
Կասեան փողոց, փողոց Երեւանի Արաբկիր վարչական շրջանին մէջ։ Անուանուած է ի պատիւ Սարգիս Կասեանի։


== Գրական հերոսներ ==
Վ. Կասեան, Վահէ Ղուկասեանի «Գրողի տարածը» վիպակի հերոսներէն։
Passenger (երաժիշտ)

Passenger (իրական անունը՝ Մայքլ Տէյվիտ Ռոզընպերկ, 17 Մայիս 1984(1984-05-17), Պրայթոն, Բրայթոն և Հոուֆ, Արևելյան Սասիքս, Միացեալ Թագաւորութիւն), անգլիացի երգիչ, երաժիշտ եւ երգի խօսքերու հեղինակ։


== Կենսագրութիւն ==
Ռոզենպերկը ծնած է 17 Մայիս  1984 թուականին Պրայթոնի մէջ, Անգլիա։ Ան կը սորվի դասական կիթառ երիտասարդ տարիքին եւ 14-15 տարեկանին կը սկսի գրել երգեր։


== Երաժշտական փորձառութիւն ==


=== Passenger խումբը ===
Մայք Ռոզենպերկը բեմին վրայ կը սկսի հանդէս գալ 16 տարեկանէն։ 2003 թուականին Անտրու Ֆիլիպսի հետ ան կը ստեղծէ Passenger խումբը, որ կազմուած է 5 անդամներէ։ Անոնք միասին ձայնագրեցին եւ 2007 թուականին հրատարակեցին իրենց առաջին երգատետրը՝ Wicked Man’s Rest։ Ռոզենպերկը երգատետրին բազմաթիւ երգերու հեղինակն է, բացառութեամբ «Four Horses» երգէն, որ գրած է Ֆիլիպսը։ Խումբը կը բաժանուի 2009 թուականին։


=== 2009-2010 առանձին կարիերան եւ Wide Eyes Blind Love ===
Passenger խումբին վերջանալէն ետք, Ռոզենպերկը կը պահէ խումբին անունը (Passenger) եւ կը սկսի հանդէս գալ, որպէս մենակատար։ Անոր դեբիւտային առանձին երգուած երգատետրը՝ Wide Eyes Blind Love, կը հրատարակուի 2009 թուականին։


== Սկաւառակագրութիւն ==


=== Ստուտիական երգատետրեր ===


== Երգեր ==


== Մրցանակներ ==
Independent Music Awards 2013։ «Let Her Go» - Լաւագոյն Ֆոլկ ստեղծագործութիւն


== Աղբիւրներ ==
Պաշտոնական էջ
1924 թուական

1924 թուական, նահանջ տարի, 20րդ դարու 24րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1924 ծնունդներ

Յունուար 9՝ Սերգէյ Փարաջանով (Սարգիս Յովսէփ Փարաջանեան) (վրաց.՝ სერგეი (სერგო) ფარაჯანოვი, մ.1990, Երեւան), հայ ֆիլմերու բեմադրիչ
Յունուար 24՝ Պարոյր Սեւակ (Ղազարեան) (մ.1971), հայ բանաստեղծ
Փետրուար 21՝ Ռոպերթ Մուկապէ (անգլերէն՝ Robert Mugabe), Զիմպապուէի նախկին նախագահ (1987-2017)
Մարտ 20՝ Գոհար Գրիգորեան , ճարտարապետ
Մայիս 10՝ Զահրատ (մ.2007), բանաստեղծ
Ապրիլ 6՝ Լեւոն Մելքոնեան (մ.2001), ճարտարապետ
Մայիս 22՝ Շարլ Ազնաւուր (ֆրանսերէն՝ Charles Aznavour), ֆրանսահայ երգիչ, երգահան, դերասան եւ բարերար
Օգոստոս 1՝ Ապտալլահ Պըն Ապտուլ-Ազիզ-Ալ-Սաուտ (մ.2015), Սէուտական Արաբիոյ թագաւոր
Օգոստոս 10՝ Երուանդ Մանարեան,  հայ դերասան, բեմադրիչ
Սեպտեմբեր 2՝ Տանիէլ արափ Մոի (մ.2002), 1978-էն մինչեւ 2002-ը Քենիայի երկրորդ նախագահը
Դեկտեմբեր 14՝ Գոհար Գասպարեան (մ.2007), հայ օփերային սոփրանոյ երգչուհի
Դեկտեմբեր 26՝ Լեւոն Հախվերդեան (մ.2003), գրականագէտ, թատերագէտ, թարգմանիչ
Դեկտեմբեր 30՝ Սպարտակ Կնտեղցեան (մ.1996), ճարտարապետ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1924 մահեր 

Յունուար 21՝ Վլատիմիր Իլիչ Լենին (Ուլեանով, ռուս.՝ Владимир Ильич (Ульянов) Ленин, ծն.1870), Ռուսիոյ մէջ պոլշեւիքներուն առաջնորդ
Մարտ 16՝ Երանուհի Գարագաշեան ծն.1848Կ.Պոլիս), դերասանուհի
Ապրիլ 9՝ Մատթէոս Զարիֆեան ծն.1894), արեւմտահայ բանաստեղծ
Յունիս 3՝ Ֆրանզ Քաֆքա (Franz (František) Kafka, ծն.1883), հրեայ ծագումով գերմանալեզու գրող
Անյայտ ամսաթիւով
Միքայէլ Արամեանց (ծն.1843, Արցախ), մեծահարուստ քարիւղ արդիւնահանող
Փիէռ Պուրտիէօ

Փիէռ Պուրտիէօ (ֆրանսերէն՝ Pierre Bourdieu, 1 Օգոստոս 1930 - 23 Յունուար 2002, Փարիզ), ֆրանսացի ընկերաբան, փիլիսոփայ, գրող, մարդաբան եւ անուանի հասարակական գործիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Փիէռ Պուրտիէօ ծնած է 1930 թուականի Օգոստոս 1-ին՝ Ֆրանսայի եւ Սպանիոյ սահմանը գտնուող գիւղի մը մէջ։ 1955-ին Փարիզի մէջ աւարտած է բարձրագոյն մանկավարժական դպրոցը, ապա սկսած է դասաւանդել Մուլէնի երկրորդական վարժարանէն ներս:
1958-ին կը տեղափոխուի Ալճերիա: Ալճերիոյ մէջ ընթացող պատերազմի ժամանակ ան կ'իրականացնէ ազգագրական հետազօտութիւններ, որոնց հիման վրայ ան, յետագային, կը գրէ իր «Ալճերիոյ ընկերաբանութիւն» գիրքը:
1964-ին կը նշանակուի Փարիզի բարձրագոյն գործնական հետազօտական դպրոցի տնօրէն:
1975-ին կը գլխաւորէ Եւրոպական ընկերաբանական կեդրոնը եւ հետազօտական խումբի մը հետ համատեղ կը ստեղծէ «Գիտական աշխատանքներ ընկերաբանական գիտութիւններու մէջ» ամսագիրը:
1993-ին կը պարգեւատրուի “Médaille d’or du Centre National de la Recherche Scientifique” (CNRS) մետալով, իսկ 1996-ին կը ստանայ Կոֆֆմէնի անուան մրցանակը Քալիֆորնիոյ համալսարանին կողմէ, ինչպէս նաեւ 2001-ին կը ստանայ մետալ՝ Ռոյալ մարդապանակն համալսարանին կողմէ:
Ան կը մահանայ 2002-ին, Յունուար 23-ին (71 տարեկանին), քաղցկեղէ։
Մոնզա

Մոնզա (իտալ.՝ Monza), քաղաք Իտալիոյ մէջ, կը գտնուի Միլան քաղաքին մօտակայքը, Լամպրօ գետի վրայ։
Կը հանդիսանայ Մոնզա եւ Պրիանզա նահանգներուն վարչական կեդրոնը։ Բնակչութիւնը կը կազմէ մօտ 121 000 մարդ (ըստ 2009-ի մարդահամարի տուեալներու)։


== Բնակչութիւն ==


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտոնական կայքը
Ֆեռերօ Ռոշէ

Ֆեռերօ Ռոշէ (Իտալերէն արտասանութեամբ՝ ferˈrɛːro roʃˈʃe)՝ տուրմէ եւ կաղինէ պատրաստուած քաղցրաւենիք՝ ստեղծուած իտալացի տուրմ արտադրող Մայքըլ Ֆեռերոյի (Michele Ferrero) կողմէ։


== Պատմութիւն ==

Ֆեռերօ Ռոշէն առաջին անգամ Իտալիոյ մէջ ներկայացուած է 1979-ին, իսկ Եւրոպայի մէջ՝ 1982-ին։
Մայքըլ Ֆեռերօ տուրմը նախ անուանած է «Լուրտ», կաթոլիկ սրբավայր քարայրին անունով՝ Rocher de Massabielle :
Ռոշէ անուանումը ֆրանսերէն է եւ կը նշանակէ՝ ժայռ կամ Գլաքար ։
Ընտանեկան փոքր ընկերութիւնը, որ համեստ փողոցի մը մէջ քաղցրաւենիքի արտադրութեամբ կը զբաղէր, կը վերածուի 8,4 միլիար եւրօ շահոյթ ապահովող կայսրութեան մը, որ կ'ընդգրկէ 53 երկիր: Ֆեռերօ ընտանիքը ներկայիս կը համարուի Իտալիոյ ամէնէն հարուստ ընտանիքը:
Ներկայիս ընկերութիւնը կ'օգտագործէ ամբողջ աշխարհին արտադրած կաղինին մէկ քառորդը:


== Արտադրութիւն ==

Արտադրական գործընթացը գաղտնի է. գործարանէն ներս արգիլուած է բջիջային հեռաձայններու օգտագործումը։
2015-ի տուեալներով, շատ քիչ լրագրողներ հրաւէր ստացած են գործարանէն ներս մուտք գործելու։
2015-ի դրութեամբ, Ալպա (Alba) գործարանը օրական կ'արտադրէ 24 միլիոն Ֆեռերօ Ռոշէ։ 


== Տարածում ==

Աւելի քան 40 երկիրներու մէջ տարեկան մօտաւորապէս 3,6 միլիար Ֆեռերօ Ռոշէ կը վաճառուի։
2015-ի տուեալներով, Ֆեռերօ Ռոշէի 61%-ը վաճառուած է տարուան վերջին երեք ամիսներուն ընթացքին։
Պիկ Պեն ժամացոյցը

Պիկ Պեն (անգլերէն՝ Big Ben), Անգլիոյ մայրաքաղաք Լոնտոնի մէջ գտնուող Պիկ Պեն ժամացոյցի աշտարակին տրուած անունն է, ինչպէս նաեւ` անոր մէջ գտնուող մեծ զանգին անունը (13,5 թոն)․ անիկա Միացեալ Թագաւորութեան ամենամեծ եւ ամենածանր ժամացոյցն էր։ Ժամացոյցին աշտարակը մաս կը կազմէ «Ուէսթմինսթըր»ի պալատին:
Զանգակը առաջին անգամ հնչած է խորհրդարանի ժամացոյցի աշտարակին մէջ՝ 31 Մայիս 1859-ին։


== Անուանումը ==
«Պիկ » (մեծ)  կոչուած էր՝ շատ մեր ըլլալուն համար։ «Պեն» անուանուած էր կա՛մ այդ ժամանակաշրջանին ծամօթ կռմփամարտիկ Պեն Քաունթի անունով․ կամ, դարձեալ ծանօթ քաղաքագէտ Սըր Պենճամին Հոլի անունով։
Երեխաներու Պաշտպանութեան Օրը Ափրիկէի Մէջ

«Երեխաներու պաշտպանութեան օրը Ափրիկէի մէջ» (անգլերէն՝ Day of the African Child), միջազգային օր, որ կոչուած է բոլոր երկիրներու քաղաքական գործիչներու եւ համաշխարհային հասարակութեան ուշադրութիւնը հրաւիրել այն խնդիրներուն, որոնց կ՚առնչուին ափրիկեան երկիրներու երեխաները: Այն կը տօնեն ամէն տարի, 16 Յունիսին:
Առաջին անգամ տօնը նշուած է 1991-ին: Իրականացման նախաձեռնութիւնը Ափրիկէի միասնութեան կազմակերպութեանն էր։ Ամսաթուի ընտրութիւնը պատահական չէր. այն իւրօրինակ յարգանքի տուրք է 1976-ի նահատակներուն: 16 Յունիս 1976-ին ՀԱՀ-ի մէջ, Սոուետոյի մէջ (Եոհաննեսպուրկի հարաւ-արեւմտեան ծայրամաս) շուրջ 10 հազար սեւամորթ դպրոցականներ եւ ուսանողներ անցած են աւելի քան կէս մղոն երկարութեամբ շարասիւնով, բողոքելով կրթութեան ցած որակի դէմ եւ պահանջելով կրթութիւն ստանալ մայրենի լեզուով: Արդիւնքով, իշխանութիւնը առաջնորդուելով Apartheid-ով հարիւրաւոր երիտասարդներու գնդակահարած են: Յաջորդ երկու շաբաթներու ընթացքումին խռովութեան արդիւնքով մահացած են աւելի քան 100 անձ, իսկ հազարը ստացած են վնասուածքներ կամ վիրաւորուած են:  Կրթութեան մէջ ափրիկեան լեզուի ներդրման դէմ բողոքող ուսանողներու գնդակահարումէն ետք, ապստամբութիւն սկսաւ Apartheid-ի ամբողջ համակարգի եւ սպիտակամորթներու գէրիշխանութեան դէմ, որ ընդգրկել ած էր քաղաքի եւ ՀԱՀ միւս շրջաններու եւ քաղաքներու բնակչութեան բոլոր շերտերը: Օգոստոս - Նոյեմբեր 1976-ի ամիսներու համընդհանուր քաղաքական գործադուլ սկսաւ: Միայն պաշտօնական տուեալներու համաձայն 16 Յունիս 1976-էն եւ 28 Փետրուար 1977-ը ապստամբութեան ընթացքին քաղաքական գնդակահարութիւններու արդիւնքումվ մահացելած է 575 անձ, ձերբակալուած են շուրջ 6 հազար անձ: Ապստամբութիւնը դարձած է ազատագրական պայքարի նոր փուլ, որ կը ղեկավարուէր Ափրիկեան ազգային կոնգրէսի կողմիցէ: 9 Մայիս 1994-ին ՀԱՀ-ի նախագահ դարձաւ Նելսոն Մանտելան, Apartheid-ի վարճակարգը անկում ապրեցաւ:
Սակայն այսքանով «մանկական» խնդիրները չլուծուեցան, եւ երեխաներու իրաւունքները Ափրիկէի մէջ կը շարունակեն մնալ բարդ: Եթէ բարեկեցիկ Եւրոպայի եւ Ամերիկայի մէջ երեխաներու իրաւունքները հեռուստատեսութեան եւ համակարգչային խաղերիու չարաշահման բացասական հետեւանքն են, Ափրիկէի մէջ երեխաներուն կը սպառնայ քաղցը, ՄԻԱՎ-ը, անգրագիտութիւնը, նոյնիսկ մահը ռազմական բախումներու ժամանակ: Երեխաներու մահացիութեան մակարդակը Ափրիկէի համեմատաբար զարգացած երկիրներուն մէջ, գրեթէ երկու անգամ բարձր են, քան զարգացող երկիրներուն մէջ: Այս օրը Ափրիկէի մէջ գործող բարեգործական հասարակական կազմակերպութիւնները եւ ֆոնտերը կը կազմակերպեն բազմազան շարժումներ, որոնք ուղղուած են ափրիկեան երեխաներու կեանքի բարելաւման: Տեղի կ՚ունենան ուսուցողական դասախօսութիւններ եւ ֆիլմերիու ցուցադրութիւններ, կը կազմակերպուին համերգներ եւ ներկայացումներ:
«Ափրիկէի երեխաներու իրաւունքներու պաշտպանութեան օրը» ոչ աշխատանքային է, եթէ չի համընկնիր հանգստեան օրերուն հետ:


== Արտաքին յղումներ ==
African Child Day (англ).
BNF Youth League Commemorates Day of African Child (англ).