armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Մակտանայի Լուրճան

Մակտանայի Լուրճան (վրաց.՝ მაგდანას ლურჯა), Եկատերինա Գաբաշուիլիի համանուն պատմուածքի հիման վրայ 1955 թուականին նկարահանուած գեղարուեստական ֆիլմ։


== Նիւթ ==
Ֆիլմին մէջ պատկերուած է Վրաստանը XIX դառի վերջերուն։ Ածուխի հարուստ վաճառական Միտուան սատկող աւանակին կը թողնէ ճանապարհին ու կը հեռանայ։ Աղքատ այրի Մակտանա Սեսիաշւիլիի երեխաները՝ վեցամեա Միխոն ու երեքամեա Կատոն, կը գտնէն աւանակին։ Երեխաները անոր կ'անւանէն Լուրճա (Կապուտաչիա) եւ կը խնամեն։ Լուրճան լաւ օգնական կը դառնայ այրիին տնտեսութեան մէջ. վերջինը կը զբաղէր մածունի առեւտուրով։ Սակայն Միտուան, գիտնալով իր աւանակին, կը կաշառէ դատաւորին եւ կը խլէ կենդանունը։


== Դերեր ==
Դուդուխանա Ցերոձէ - Մագդանա
Լիանա Մոիսցրապիշուիլի - Սոֆօ, Մակտանայի աւագ դուստրը
Նանի Չիկուինիձէ - Կատօ, Մակտանայի դուստրը
Միխօ Բորաշուիլի - Միխօ, Մակտանայի որդին
Ակակի Քուանթալիանի - Միտուա, ածխի վաճառական
Գարլօ Սականդելիձէ - Վանօ, ածխի վաճառականի բատրակը
Ակակի Վասաձէ — Թեդօ Գունաշուիլի
Ալեքսանտր Օմիաձէ - Գիգոյի պապը
Ալեքսանտր Թաքայշուիլի — դատաւոր
Դաւիթ Աբաշիձէ — Գաբօ
Շալուա Գեդեւանիշուիլի


== Մրցանակներ ==
1956 - յատուկ հիշատակ Կաննի կինոփառատոնի մէջ կարճամետրաժ ֆիլմերու մրցոյթի ժամանակ,
1956 - Էդինբուրգի կինոփառատոնի պատուոգիր։
Վասիլիս Ցիցանիս

Վասիլիս Ցիցանիս (յուն.՝ Βασίλης Τσιτσάνης (18 Յունուար 1915(1915-01-18), Տրիկալա, Trikkaion Municipality, Trikala Regional Unit, Թեսալիայի շրջան, Յունաստան - 18 Յունուար 1984(1984-01-18), Royal Brompton Hospital, Լոնտոն, Միացեալ Թագաւորութիւն) ), յոյն երաժիշտ, հեղինակ, պուզուքիի մեծ վարպետ, երգիչ: Յօրինած է աւելի քան 500 երգ եւ ծանօթ է որպէս յունական նորագոյն ժողովրդային եւ ռեպեթիքօ երաժշտութեան  ամենակարեւոր հեղինակներէն մէկը:


== Կենսագրութիւն ==
Վասիլիս Ցիցանիս ծնած է  1.915 Յունուար 18-ին, Իփիրոս նահանգի Թրիքալա քաղաքին մէջ: Ան փոքր տարիքէն համակուած է երաժշտութեամբ եւ սորված է մանտոլին, ջութակ եւ պուզուքի նուագել: 15 տարեկանին յօրինեց իր առաջին երգը պուզուքիով, որ այն ժամանակաշրջանին արգիլուած էր: 
1.936-ի աշնան, ժամանեց Աթէնք, Իրաւաբանութիւն ուսանելու նպատակով, սակայն շատ արագ մտաւ երաժշտութեան ասպարէզ: Ան իր առաջին տարիներուն ընթացքին մեծապէս ազդուեցաւ  Վանկելիս Փափազողլուէն եւ Մարքոս Վամվաքարիսէն: Առաջին անգամ բեմ բարձրացաւ «Պիզելիա» գիշերային ակումբին մէջ 1.936-ին: Յաջորդ տարի ան ծանօթացաւ երգիչ Տիմիթրիս Փերտիքոբուլոսին, որ զինք առաջնորդեց «Օտէոն» ձայնագրային ընկերութիւն, ուր ձայնագրեց իր առաջին երգը՝ «Ս՛ էնան թեքէ պուքարանէ» (1.937):
Գերմանական բռնապետութեան տարիներուն, Ցիցանիս փոխադրուեցաւ Թեսաղոնիկէ, ուր հիմնեց իր նշանաւոր «Ուզերի Ցիցանիս»ը, Փաւլու Մելա փողոցի թիւ 22-ին վրայ: Հոն գրեց իր գլուխ-գործոցներէն շատեր, որոնք ձայնագրուեցան պատերազմէն ետք, ինչպէս օրինակ՝ «Սինեֆիազմենի Քիրիաքի»ն:
Յառաջիկայ տարիներուն Վասիլիս Ցիցանիս մեծ համբաւ ստացաւ: Իր կողքին նշանաւոր դարձան երգչուհիներ Սոթիրիա Պելլու, Իոաննա Եորղաքոփուլու եւ հայազգի Մարիքա Նինու:
Ցիցանիս սրտակից բարեկամն էր Յունաստանի 80-ականներու վարչապետ՝ Անդրէաս Փափանտրէուին:
Ոտնագնդակի մեծ սիրահար ըլլալով, ան յաճախ մարզադաշտ կ՛երթար քաջալերելու իր սիրած խումբը՝ Արիս Թեսալոնիքիս:
Վասիլիս Ցիցանիս մահկանացուն կնքեց քաղցկեղի պատճառաւ, 1.984-ի Յունուար 18-ին (իր ծննդեան տարեդարձին օրը) Լոնտոնի մէջ: Աճիւնը ամփոփուեցաւ Աթէնքի Ա. Գերեզմանատան մէջ:


=== Անձնական կեանք ===
Վասիլիս Ցիցանիս ամուսնացաւ 1942-ի Յուլիսին Ղրեւենա քաղաքէն Զոի Սամարային հետ, 19 ամիս նշանուած մնալէ ետք: Անոնց խաչեղբայրն էր Ցիցանիսին մտերիմ բարեկամ՝ Նիքոլաոս Մոսխունտիս, որ Թեսաղոնիկէի ոստիկանապետն էր եւ միաժամանակ, Ցիցանիսով եւ ընդհանրապէս ռեպեթիքոյով հիացող մը: Վասիլիս եւ Զոի ունեցան երկու զաւակ. դուստր մը Վիկտորիա անունով եւ որդի մը՝ Գոստաս:


== Ստեղծագործութեան գնահատում ==
Ըստ երաժշտագէտ Լամպրոս Լիաւասին Ցիցանիս «ժողովրդական երգը դուրս հանեց այն լուսանցքէն, որու մէջ դասուած էր իր հակաընկերային եւ արեւելեան տարրերուն պատճառաւ, եւ զայն ներառնէ Յունաստանի յետ-պատերազմեան նոր ընկերային իրականութեան մէջ: Նուագելու նոր ոճ մը հաստատեց, սանդուխներու եւրոպականացմամբ, ներդաշնակութիւն բերելով երկրորդ ու երրորդ ձայներով, ճոխացուած գործիքաւորմամբ եւ իր բանաստեղծական կառուցուածքին մէջ նորարարութիւններ բերելով. առաջին անգամն էր, որ ժողովրդային երգը հեռացաւ երկտողի աւանդական կառոյցէն, պաշտօնականացնելով կրկներգի դերը»:


== Տես նաեւ ==
Մարիքա Նինու
Մանոս Խածիտաքիս
Յունաստան
Երաժշտութիւն
Միքիս Թէոտորաքիս


== Արտաքին յղումներ ==
Εγκυκλοπαίδεια για το ρεμπέτικο και την παραδοσιακή μουσικήΕΝΑΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΣΙΤΣΑΝΗ
ΣΑΝ ΠΑΛΙΑ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ
Պատմողական հոգեբանական նոր արձակ

Պատմողական հոգեբանական նոր արձակ, կարեւոր երկերը, հոս բնորոշուած իբր «Պատմողական-հոգեբանական արձակ», մաս կը կազմեն արձակի ծանօթ տեսակներու, բայց որակով նոր են։ Հոգեբանական վերլուծումի լրջութեամբ՝ անոնք յաճախ կը միացնեն մտածողական խորութիւնը՝ ինչպէս Զապէլ Եսայեանի, Յակոբ Օշականի, Ռուբէն Զարդարեանի, Աւետիս Ահարոնեանի պարագային։
Այս արձակագիրները, նոյն սերունդի բանաստեղծներուն հետ միասնաբար, յաճախ կոչուած են «գեղապաշտ»։ Այս բնորոշումը ճիշդ է, պայմանաւ, որ յատկապէս արձակագիրներու պարագային, չհակագրուի իրապաշտութեան, քանի անոնք յաճախ կը մնան խորապէս իրապաշտ։
Ասիկա՝ ըլլայ հոգեբանական իրապաշտութեան, ըլլայ հաւաքական յանձնառութեան իմաստով՝ յատկապէս ազգային է, ինչպէս «Հայաստանեայց Գրականութեան» առաջադրանքը։
Այս արձակագիրներէն՝ հոս կը տեսնենք Զ․ Եսայեանը, Յակոբ Օշականը, Ռուբէն Զարդարեանը եւ Աւ․ Ահարոնեանը։ Իսկ մեծաթիւ կրտսեր արձակագիրներէն՝ ասոնց կողքին տեղ կը տրուի Տիգրան Չէօկիւրեանին։
Միւս կողմէ սակայն, կ'երկարաձգուի նաեւ իրապաշտ արձակի աւանդութիւնը, իբր գլխաւոր ներկայացուցիչ ունենալով Երուանդ Օտեանն ու իր երգիծական գործը։
Յակոբ Աղասէր

Յակոբ Աղասէր ( 1881-1915)
Ծնած է Պոլիս 1881-ին: Կէտիկ Փաշալի եւ Ղալաթիոյ Կեդրոնական վարժարաննէն ընթացաւարտ, Եըլտըզի դէպքէն վերջ Գերմանիա մեկնելով՝ մանկավարժ կը վկայուի եւ կ՛անցնի Եգիպտոս կրթ. Պաշտօնով ( Ղղէքսանդրիոյ վարժարանին տնօրէն): Այդ միջոցներուն երբ Հ. Յ. Դ. Կուսակցութիւնը ընկերվարական ծրագիրը կ՛ընդունի, կը հեռանայ կազմակերպութենէն, մնալով բողոքող Դաշնակցական: Սահմ. Հռչակումին կուգայ Պօլիս եւ Միացեալի կողմէ տնորէն կը կարգուի Ատանայի, որմէ յետոյ ընդհ. Տեսուչ Քղիի դպրոցներուն: Ինքը միա՛կը եղած է որ կրցած է անպայման յարգանքն ու վստահութիւնը վայելել Միացեալի Կեդրոնական Մարմինին:


== Աղբիւրներ ==
Հուշարցան Ապրիլ Տասնըմէկի, Կ. Պոլիս, 1919, էջ 73
Փիզա

Փիզա (իտալ.՝ Pisa), քաղաք է Իտալիոյ մէջ, Թուսկիա երկրամասի մայրաքաղաքը, Փիզա տարածաշրջանի վարչական կեդրոնը։ Կը գտնուի Լիկուրիական ծովէն 16 ք.մ. հեռաւորութեան վրայ։
Քաղաքին, ոչ պաշտօնական, խորհրդանիշը կը համարուի՝ թեք Փիզայի աշտարակը, որ հրապարակ եւ հոն գտնուող տաճարին հետ միասին, 1986 թուականէն ԵՈՒՆեՍՔՕ-ի ցանկին մաս կը կազմէ։


== Բնակչութիւն ==
Ղլարոս, Լերոս

Ղլարոս (յուն․՝ Γλάρος ),  Էգէականի անբնակ ժայռակղզիակ,  Լերոս, Տոտեքանիսա,  Յունաստան։


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==
Կը գտնուի Քինարոսին արեւելքը եւ Մաւրա ժայռակղզիակին ու Լեւիթա կղզիակին արեւմուտքը։  Տարածութիւնն է 0,177 քլ․²։  Վարչականօրէն մաս կը կազմէ  Լերոս քաղաքապետութեան։


== Բնապահպանում ==
Յայտարարուած է  NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան․ բազէ (Falco eleonorae տեսակ) եւ Էգէականի ճայ (αιγαιόγλαρος) թռչուններուն համար։
Գրիգոր Խանջեան

Գրիգոր Խանջեան (29 Նոյեմբեր 1926(1926-11-29), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Անդրկովկասի ԽՖՍՀ, Խորհրդային Միութիւն - 19 Ապրիլ 2000(2000-04-19), Երեւան, Հայաստան), անուանի հայ նկարիչ, գեղանկարիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած, ուսանած եւ ապրած է Երեւան։ Գեղանկարչութեան կողքին՝ իր վաստակը կ՛ընդգրկէ գծանակարչական ճոխ մթերք մը։ 


== Գործեր ==
Գրիգոր Խանջեանի գործը, այլ աշխատանաքներու կարգին, կը բովանդակէ գրական երկերու 
նկարազարդումներ։ Տաղանդով եւ նիւթի ըմբռնումով նկարազարդուած այս երկերէն յիշենք՝

«Վէրք Հայաստանի» (Խաչատուր Աբովեան)
«Լոռեցի Սագօն» (Յովհաննէս Թումանեան)
«Անլռելի Զանգակատուն» (Պարոյր Սեւակ)Վարը տրուած «Սասունցիներու Պարը» կ՛ընկերանայ Գէորգ էմինի նոյնանուն բանաստեղծութեան, եւ իրագործուած է բացառիկ շնորհքով։

Գրիգոր Խանջեանի արուեստին մասին կատարուած բնորոշումներէն հետաքրքրական են հետեւեալները (Մ.Ղազարեան).Պարզ միջոցներով Խանջեան դրսեւորում է իր կերպարների հարուստ ներաշխարհը... Իր բնանկարները երբեմն կոթողային են, երբեմն՝ քնարական տրամադրութեամբ համակուած։ Նրա արուեստի առանձնայատկութիւններից է պատկերուող երեւոյթների ազգային էութեան շեշտումը...:
{Գրական գործերի} նկարազարդումները յագեցած են դրամատիկ տրամադրութիւններով, որոնց դրսեւորման նպաստում է արտայայտիչ ու կերպընկալ գծանկարը, գրքի ձեւաւորաման մշակոյթը...


== Աղբիւր ==
Հայ Կեանք եւ Գրականութիւն, Յարութիւն Քիւրքճեան, երկրորդական բաժին Ա. տարի, էջ 253:
18 Յուլիս

18 Յուլիս, տարուան 199-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 200-րդ) օրն է

տարուան աւարտին կը մնայ 166 օր


== Դէպքեր ==
Պէյպուր խան Ճիւանշիրի ահաբեկումը տեղի ունեցաւ 18 Յուլիս 1921-ի երեկոյեան, Ճիւանշիր երբ Փըթի Շանի թատրոնէն ելլելով Բերա Փալաս պանդոկը կ'ուղղուէր, վրայ կը հասնին հայ բազուկի արդարութիւնը որոնող ատրճանակի գնդակները, որոնց հարուածներուն տակ կ'իյնայ Անիկա թուրք հրէշը, որ մօտիկ անցեալին խլած էր հազարաւոր հայ կեանքեր։
1925՝ լոյս կը տեսնի Ատոլֆ Հիթլերի «Իմ պայքարը» (գերմաներէն՝ Mein Kampf) աշխատությունը
1957՝ ԱՄՆ-ին մէջ-ում կը սկսուի նշուիլ Հոթ Տօկին օրը
1994՝ Պուենոս Այրէսին մէջ կը պայթեցուի հրեաների համԱնիկաքի կեդրոնը, կ'սպաննուէ 85 մարդ
2012՝ Պուլկարիոյ Պուրկասի օդակայեանին մէջ կը պայթեցուի իսրայէլցի զբօսաշրջիկներու հանրակառքը, կը զոհուի եոթ մարդ
1918՝ կ'սպաննուէ ռուսական վերջին ցար Նիքոլայ Երկրորդը ընտանիքի հետ


== Ծնունդներ ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:18 Յուլիսի ծնածներ

1967՝ Վին Տիզլ (անգլերէն՝ Vin Diesel), ամերիկացի դերասան
1974՝ Մայքըլ Տանթէ Տիմարթինօ (անգլերէն՝ Micheal Dante DiMartino, ծն.1974), ամերիկացի ոգեվորիչ
1975՝ Տարօն Մալաքեան (անգլերէն՝ Daron Malakian), ամերիկահայ երաժիշտ


== Մահեր ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:18 Յուլիսի մահացածներ

1938՝ Վահան Թոթովենց (ծն.1889), գրող, արձակագիր
2008՝ Զօրայր Խալափեան (ծն.1933), գրող, արձակագիր


== Տօներ ==
 
Նելսըն Մանտելայի համաշխարհային օր


== Ծանաւթագրութիւններ ==
Կարինի ժողով

Կարինի ժողով (633 թ.)։ Ժողովը գումարուեցաւ Կարին քաղաքին մէջ, ուր քննարկուեցաւ Քրիստոսի երկու բնութեան վերաբերող դաւանական հարցերը։
Այս ժողովին մասնակցեցան հայ հոգեւորականներէն՝ Եզր կաթողիկոս, չորս եպիսկոպոսներ եւ երեք վարդապետներ։ Մասնակցեցան նաեւ յոյն հոգեւորականներ եւ Հերակլիոս կայսրը, որ ներկայացուց «Հաւատոյ Գիրը»՝ որմով կ'առաջադրէր «Մոնոթելետիզմը» (Միակամութիւն) կոչուած նոր դաւանանքը։ Ըստ այս դաւանանքին Քրիստոս ունէր մէկ կամք՝ աստուածայինը, ներառելով նաեւ մարդկային բնութիւնը։ Այս ուսմունքին հեղինակը Ասորիքի պատրիարք՝ Սերգիոսն էր (610-638)։
Կարինի ժողովին մէջ էր, որ կարդացուեցաւ Մաթուսաղայի թուղթը, ուր հեղինակը հիմնաւորապէս կը մերժէր քաղկեդոնականութիւնը։ Սակայն ըստ երեւոյթին հայ հոգեւորականները կայսեր բռնադատութեամբ ստիպուած ընդունեցին անոր առաջադրած հաւատոյ գիրը եւ յոյն հոգեւորականներու եւ կայսեր հետ hաղորդուեցան Կարինի եկեղեցւոյ մէջ, վերջ տալով միաբնակներու եւ երկաբնակներու (քաղկեդոնականներու) միջեւ ընթացող պայքարին։
Սակայն հայ հոգեւորականներու մէկ մասին համակերպութիւնը չէր նշանակէր, որ հայ եկեղեցին կ'ընդունէր կայսեր առաջարկը։
Մաղաքիա արքեպիսկոպոս Օրմանեանի համար, Կարինի մէջ տեղի ունեցածը՝ ժողով չի նկատուիր, քանիզի նիստեր տեղի չեն ունեցած, որոշումներ ու կանոններ չեն ընդունուած։ Պարզապէս եղածը կայսերական հրաման մըն էր, որուն հայերը, առկայ քաղաքական կացութեան հետեւանքով, արաբական արշաւանքներու՝ օրըստօրէ աճող վտանգի դէմ հանդիման, անհրաժեշտ նկատած են ենթարկուիլ ու համագործակցիլ բիւզանդացիներու հետ։


== Աղբիւր ==
Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 5 էջ 323։
Անդրէաս Չաքրեան Պէյ

Չաքրեան Անդրէաս Պէյ Գրիգորի (1870 թուականին, Դամասկոս), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է մօտաւորապէս 1870 թուականին, Դամասկոս։ 1896 թուականին աւարտած է Կոստանդնուպոլսոյ Օս­մա­նեան կայ­սե­րա­կան բժշկական վարժարանը։ Ռո­տոս­թո­յի հիւանդանոցի մէջ որպէս բժիշկ աշխատած է։ Մահացած է 1915 թուականի Փետրուար 17-ին, ժանտախտէ՝ մօտ 45 տարեկան հասակին։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ։ Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (16881940), Սթանպուլ, 1940։
19 Փետրուար

19 Փետրուար, տարուան 50-րդ օրն է:

 18 Փետրուար  19 Փետրուար  20 Փետրուար 


== Դէպքեր ==
«Սպի» ֆիլմի առաջին փրեմիերան տեղի ունեցաւ Հայաստան մէջ՝ 19 Փետրուար 2015-ին։


== Ծնունդներ ==
1820, Հայր Յովսէփ Գաթըրճեան (մ.1882, Պոլիս), բանասէր, պատմագէտ եւ թարգմանիչ
1869, Յովհաննէս Թումանեան, բանաստեղծ եւ արձակագիր (մահ.՝ 1923)։
1852, Նիքօ Լոմոուրի (վրաց.՝ ნიკო ლომოური, մ.1915), վրացի գրող եւ բանաստեղծ
1964, Կարօտ Մկրտչեան, Արցախեան ազատամարտի մասնակից, ՀՅԴ-ի անդամ, Պռօշեանի դաշնակցական ջոկատների ընդհանուր հրամանատար, «ԼՂՀ մարտական խաչ 1 աստիճանի շքանշան, ՀՀ Մարտական խաչ երկրորդ» աստիճանի շքանշանի ասպետ (1992 թուականին անյայտ կորած)։
1970, Պէլըմի Եանկ, ամերիկացի դերասանուհի, ֆիլմի արտադրիչ եւ երգչուհի։


== Մահեր ==
2009, Արմէն Հախնազարեան, ճարտարապետութեան դոկտոր, Հայկական ճարտարապետութիւնը ուսումնասիրող հիմնադրամի հիմնադիր (ծն.՝ 1941)։


== Տօներ ==

Կաղապար:Դրօշաւորում/Թուրքմենստան՝ Դրօշի օր
Հայ Ժողովրդային Երաժշտութիւնը 9-13-րդ դարերուն

Հայ Ժողովրդային Երաժշտութիւնը, 9-13-րդ դարերուն հայ ժողովրդային երաժշտութիւնը մեծ վերելք ապրած է. զարգացած է քաղաքային երաժշտութիւնը եւ աւելի բարցաւաճած է գեղջկական արուեստը, որ դարերու ընթացքին պահպանած էր իր ինքնատիպ բնոյթը:
Պատմական այդ շրջանին երգերու ամէնէն տարածուած տեսակներն էին դիւցազներգական-պատմականը, քնարականը, ծիսականը, իսկ աշխատանքային երգերէն՝ հորովելները: Միջնադարեան Հայաստանի երաժշտական արուեստի ամենակատարեալ օրինակներէն է «Մոկաց Միրզա»-ն: Երգը կը պատմէ, թէ ինչպէս սելճուքները, չկարենալով  յաղթել Մոկաց Միրզային, խաբէութեամբ կը թունաւորեն զինք:
9-10-րդ դարերէն սկսեալ ժողովրդային երաժշտութեան ազդեցութեան ծաղկման շրջան ապրած քաղաքային երաժշտութեան զարգացման ընթացքին ստեղծուած են տաղերը՝ քնարական կամ ողբերգական բնոյթի երգերը: Ի տարբերութիւն գեղջական երգերուն՝ քաղաքային տաղերը ունէին բարդ կառուցուածք եւ ձայնազարդելով հարուստ մեղեդի: միջնադարուն գեղարուեստական մեծ արժէք ներկայացնող տաղերէն է «Հաւիկ»-ը:
Միջնադարու ժողովրդային երաժշտութիւնը կարեւոր դեր կատարած է նաեւ գուսանական արուեստի եւ հոգեւոր երաժտութեան զարգացման մէջ:


== Աղբիւրներ ==
Նարդուհի Էքիզեան-Մարքոսեան Պէյրութ-2017։
1647 Մենելաոս աստղակերպ

1647 Մենելաոս աստղակերպ. Տրոյան աստղախումբին Տիասին բաժնին մեծ աստղակերպ մը, բացարձակ ծաւալով՝ 10,545․ այդպէս ինչպէս որոշուած է Արեգակնային Դրութեան համար։


== Տեղեկութիւններ ==
Աստղակերպը կը յայտնաբերուի 1957-ին, ամերիկացի աստղաբան Սիթ Պարնս Նիքոլսոնին կողմէն, երբ Փալոմար Աստղադիտարանէն կը դիտարկէր։ Ան կու տայ Տրոյան Պատերազմի գլխաւոր դերակատարներէն Սփարթիի թագաւորին անունը՝ Մենելաոս։ 


== Տե՛ս նաեւ ==
911 Աղամեմնոն աստղակերպ
3092 Իրոտոթոս աստղակերպ
659 Նեսթոր աստղակերպ
238 Հիփաթիա աստղակերպ
132 էթրա աստղակերպ
31 Յուլիս

31 Յուլիս, տարուան 212-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 213-րդ) օրն է

Տարուան աւարտին կը մնայ 153 օր


== Դէպքեր ==
781՝ Ֆուճի լերան առաջին արձանագրուած ժայթքումը
904՝ արաբները կը գրաւեն Սալոնիկը եւ կ'աւերեն զայն
1658՝ Հնդկաստանի մէջ Աուրանկզեպը կը դառնայ մոկուլներու կայսր
1961՝ Իսրայէլ կը ժամանէ միլիոներորդ հայրենադարձը
1991՝ սովեթական զօրքը կը յարձակում կը գործէ Լիթուանիոյ Մեատինինքայի մաքսակէտին վրայ, կը սպանուէ եօթը սպայ
1992՝
Վրաստանը դարձաւ Միաւորուած Ազգերու անդամ
թայլանտական օդանաւը վթարի կ'ենթարկուէ Քաթմանտուէն հարաւ գտնուող լերները, կը զոհուէ 113 մարդ
չինական ընկերութեան օդանաւի վթարի զոհ կը դառնան 116-էն 108-ը
2002՝ Երուսաղէմի հրեական համալսարանին մէջ ռումբի պայթիւնէն կը զոհուէ ինը մարդ


== Ծնունդներ ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն: 31 Յուլիսի ծնածներ

1965՝ Ճոան Քէյթլին Ռոուլինկ (անգլերէն՝ Joanne Katheline Rowling) անգլիացի գրող


== Մահեր ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն: 31 Յուլիսի մահացածներ

1915՝ Վահան Ամատունի (ծն.1870, Մուշ), ուսուցիչ
1938՝ Վալերիան (Վալիկո) Լեւան Կունիա (վրաց.՝ ვალერიან (ვალიკო) გუნია, Ծն.21 Յունուար, 1862) վրացի դերասան, բեմադրիչ, թատերական գործիչ
1944՝ Անթուան տեօ Սենթ-Էքզուփերի (ֆրանսերէն՝ Antoine de Saint-Exupéry, ծն.1900) ֆրանսացի գրող եւ մասնագէտ օդաչու


== Տօներ ==
 Դրօշի օր (Հաուայ)
Կոմիտասի Յուշարձան (Տիթրոյթ)

Կաղապար:Այլ կիրառումներ

Կոմիտասի Յուշարձան, Յուշարձան ԱՄՆ Միչիկան նահանգի Տիթրոյիթ քաղաքի՝ Ջեֆերսոն պողոտային մէջ, Ռենեսանս կենդրոնի մօտ (Hart Plaza, Cobo and Joe Lewis Arenas)։


== Պատմութիւն ==
Հայ մեծ երգահան, երաժշտագէտ, վարդապետ Կոմիտասի Յուշարձանը կանգնեցուած է 1915 թուականի հայոց ցեղասպանութեան 1 500 000 միլիոն զոհերու յիշատակին։ Պրոնզէ արձանը Տիթրոյիթին մէջ տեղադրուած է 1980 թուականին՝ Ասսարեան հիմնադրամի եւ Հայկական Յուշարձաններու կոմիտէի նախաձեռնութեամբ հանգանակուած միջոցներով։ Ամէն տարի 24 ապրիլ-ին Տիթրոյիթի ամերիկահայ համայնքն իր յարգանքի տուրքն է մատուցած՝ այցելելով Կոմիտասի Յուշարձանին։ 1997 թուականի ապրիլին Բարոնուհի Քերոլայն Քոքսը ներկայ է գտնուած ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակի միջոցառմանը։


== Հեղինակ ==
Քանդակագործ՝ Արտօ Չաքմաքչեան


== Տե՛ս նաեւ ==
Կոմիտասի մահարձան
Կոմիտասի Յուշարձան (Երեւան)
Կոմիտասի Յուշարձան (Փարիզ)
Կոմիտասի Յուշարձան (Վաղարշապատ)
Կոմիտասի Յուշարձան (Սանկտ Պետերբուրգ)
Կոմիտասի կիսանդրի (Քվեբեկ)
Կոմիտասի կիսանդրի (Փարիզ)
Հայրավանք

Հայրավանք, Հայր Յովհաննու վանք, Մարդաղավնեաց վանք, ՀՀ Գեղարքունիքի մարզի Հայրավանք գիւղի հիւսիս-արեւելեան կողմը, Սեւանայ լիճի ափին։


== Պատմութիւնը ==
Հայրավանքի Սբ. Ստեփանոս եկեղեցին կառուցուած է 4-րդ դարուն՝ ունի քառակոնք կեդրոնագմբեթ հորինուածք եւ կը համարուի հայկական ճարտարապետութեան եզակի նմուշներէն, կառուցուած է բազալտէն, իսկ կամարները՝ ութանիստ թմբուկով գմբեթը՝ սրբատաշ տուֆէն։
1211-ին եղբայրներ Յովհաննէս եւ Ներսէս վարդապետները, նորոգած են եկեղեցին ու կառուցած են երկսյուն, երդիկաւոր ութանիստ ու շթաքարեզարդ գմբեթով գաւիթ։
Հայրավանքի պարսպապատ փոքրիկ բակին մէջ, կան XVI դ. տապանաքարեր ու խաչքարեր, իսկ պարսպէն դուրս՝ խցերուեւեւ տնտեսական շէնքերու աւերակներն են։ 
Հայրավանքը գործած է մինչեւ՝  XIX դ։ 1980-ական թթ. վանքը նորոգուած է, եկեղեցւոյ գմբեթը՝ վերակառուցուած է։


== Աւանդութիւնը ==
Հայրավանքի «Մարդաղավնեաց» անունը կապուած է կաթողիկոս՝ Ղազար Ա. Ջահկեցիի գիրի առած աւանդութեան հետ, ըստ որուն, 1381-ին՝ Լենկթիմուրի արշաւանքի ժամանակ, Հայրավանքի վանահայր Յովհանը Քրիստոսի Խաչափայտի մասունքով խաչի զորութեամբ բռնակալի գերեվարած հազարավոր հայերու փոխակերպած է աղաւնիի եւ ազատ արձակել։


== Պատկերներ ==

		
		
		
		


== Աղբիւրներ ==
Ղ. Ջահկեցի, Գիրք Աստուածաբանական, որ կոչի Դրախտ ցանկալի, Վաղպատ, 1734
Ղ. Ալիշան, Սիսական, Վենետիկ, 1893
Քրիստոնեայ Հայաստան հանր., Երեւան, 2002


== Արտաքին Յղումներ ==
Հայրավանքին նուիրուած կայք
Արցախի դրօշ

Արցախի դրօշ, ստեղծուած է Հայաստանի դրօշի նմանութեամբ, աւելցուած է սպիտակ եռանկիւնաձեւ նախշանկար (հայկական գորգի նմանութեամբ), որ կը խորհրդանշէ Արցախի՝ մայր Հայաստանէն անարդարացիօրէն բաժանումը եւ անկախութեան հռչակմամբ վերամիաւորումը։ Կարմիր գոյնը կը խորհրդանշէ անկախութեան համար հայ ժողովուրդի թափած արիւնը, կապոյտ գոյնը՝ Հայաստանի երկինքը, նարնջագոյնը՝ ժողովուրդի ստեղծարար աշխատանքը։


== Տես նաեւ ==
Արցախի պետական խորհրդանիշներ


== Արտաքին յղումներ ==
Աշխարհի դրօշները/Արցախի դրօշ
Զաւէն Տէր Եղիայեան

Զավէն Տէր-Եղիայեան (Մոսուլ, Օսմանեան Իրաք 1868 - Պաղտատ, Իրաք 1947), Կոստանդունպոլսոյ Հայոց Պատրիարք 1913-22-ին։ Աքսորուած է Մոսուլ Հայոց ցեղասպանութեան ժամանակ։


== Կենսագրութիւն ==
Զավէն Տէր-Եղիայեանը ստացած է նախնական կրթութիւնը Պաղտատի մէջ եւ ուսումը շարունակած՝ Արմաշի հոգեւոր ճեմարանին մէջ։ Եպիսկոպոսի աստիճանին բարձրանալէ ետք, դարձած է Տիարպեքիրի առաջնորդ եւ 1913-ին ընտրուած՝ Կոստանդնուպոլսոյ պատրիարք։ 1916-1918-ին աքսորուած է Պաղտատ օսմանեան կառավարութեան կողմէ։ 1922-ին պարտադրուած է հրաժարիլ աթոռէն, իսկ 1926-ին դարձած է տնօրէն լիազոր Մելգոնեան Կրթական Հաստատութեան մէջ (Կիպրոս)։ 1927-ին տեղափոխուած է Պաղտատ։ Հեղինակն է «Պատրիարքական յուշերս» (Գահիրէ, 1947) հատորին։ Այս յուշերը ընթերցողներուն կը հրամցնեն ականատեսի կողմէ մանրամասն տուեալներ Հայոց ցեղասպանութեան շրջանին մասին։
Աւանց

Աւանց, Արեւմտեան Հայաստանի գիւղերէն, որ կը գտնուի Վան վիլայէթի Վան գաւառակին մէջ: Գիւղը կը գտնուի Վանայ լիճի ափին, բարձր սարահարթի վրայ: Կը հանդիսանար Վանայ լիճի ամէնէն յայտնի նաւահանգիստը։ 


== Բնակչութիւն ==
1850-ական թուականներուն Աւանցն ունեցած է արդէն 300 տուն՝ աւելի քան 2000 հայ բնակիչներով, իսկ աւելի ուշ՝ շուրջ 500 տուն հայ բնակչութեամբ:
1915 թուականին Աւանց գիւղի բնակիչները աշխոյժ մասնակցութիւն ունեցած են Վանի հերոսական ինքնապաշտպանութեան:
Աւանց աւերուած է  ցեղասպանութեան տարիներուն։ Բնակիչներէն շատեր զոհուած են  գաղթի ճանապարհին, սակայն փրկուածներուն մէկ մասը  կրօնափոխ եղած է չլքելով հայրենի բնօրրանը,  միւս մասն ալ  ապաստան գտած է  Արեւելեան Հայաստան։ 


== Կրթութիւն եւ գրչութիւն ==
Գիւղը միջին դարերուն եղած է գրչութեան կեդրոն, ուր  գրուած են բազմաթիւ ձեռագիր մատեաններ: 19-րդ  դարու սկիզբը գիւղին մէջ գործած է վարժարան։ 


== Տնտեսութիւն ==
Բնակչութիւնը գլխաւորաբար զբաղած է այգեգործութեամբ, երկրագործութեամբ,  օճառագործութեամբ, ձկնորսութեամբ, նաւաշինութեամբ ու նաւավարութեամբ։


== Պատմամշակութային կառոյցներ ==
Մինչեւ 1810 թուականը գիւղը ունեցած է՝ Սուրբ Յովհաննէս Կարապետ եւ Սուրբ Յարութիւն եկեղեցիները: Սուրբ Յարութիւն եկեղեցին ժողովուրդին կողմէ ընդունուած էր անուանել նաեւ Սուրբ Աստուածածին:
Գիւղին համար աղէտաբեր եղած են լիճի՝ 1810 թուականի կէսերուն տեղի ունեցած  ուժեղ ալեկոծութիւնները, որուն արդիւնքով ջրակուլ եղած է ողջ գիւղը եւ եկեղեցիներէն մէկը: Աւանցը կրկին վերաշինուած է աւելի բարձր դիրք ունեցող սարահարթի վրայ։
150 (թիւ)

150 (հարիւր յիսուն)՝ զոյգ եռանիշ բնական թիւ մըն է 149 եւ 151 հարեւան պարզ թիւերու միջեւ


== Յատկութիւններ ==
 A005349  կը բաժնուէ իր բաժանարարներու գումարի վրայ, հետեւաբար՝ բերկրալի թիւ է
 A127335  ութ յաջորդական պարզերու գումար է՝ 150=7+11+13+17+19+23+29+31
կիրառութիւններ՝
150 Նիւվա աստեղնեակի կարգային թիւն է
Microsoft Windows-ի  Alt + 150 -ի գործադրումով կը ստացուի կիւրեղեան Ц (ցէ) տառը
Տարուայ 150րդ օրն է Մայիս 30-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 29-ը)
 150 մեթրէն աւելի բարձրութեան շինութիւնները կը համարուեն երկնաքերներ
1997 թուական

1997 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 97րդ տարին է


== Դէպքեր ==


==== Յունուար ====
22 Յունուար՝ Մատլին Օլպրայթը դարձաւ Միացեալ նահանգներուն առաջին կին պետքարտուղարը


==== Մարտ ====
12 Մարտ՝ կնքուեցաւ ռուս-չեչենական խաղաղութեան համաձայնագիրը


==== Յուլիս ====
11 Յուլիս՝ թայլանտական Փաթայյեայ քաղաքին հիւրանոցէն ներս պատահեցաւ հրդեհ մը, զոհերը 90 հոգի


==== Աւգոստոս ====
06 Օգոստոս՝ քորէական օդանաւը Կուամի օդակայանին մէջ իջնելիս գետնին բախուեցաւ, եղաւ 228 զոհ
31 Օգոստոս՝ Փարիզին մէջ ինքնաշարժի բախումի զոհ դարձաւ Տիանա արքայադուստրը


==== Սեպտեմբեր ====
06 Սեպտեմբեր՝
Ուէսթմինսթըրի աբբայութենէն ներս Տիանա արքայադստեր թաղումին հետեւեց 2 միլիառ մարդ
Մոսքուային մէջ Ժան Միշել Ժարի համերգը հաւաքեցաւ 3,5 միլիոն նայող


==== Դեկտեմբեր ====
10 Դեկտեմբեր՝ Ղազախստանի մայրաքաղաքը Ալմաթիէն տեղափոխուեցաւ Ասթանայ


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1997 ծնունդներ


==== Յուլիս ====
12 Յուլիս Մալալա Եուսուֆզայ Malala Yousafzai հասարակական գործիչ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1997 մահեր


==== Փետրուար ====
02 Փետրուար Նելլի Միլեր Մանն (անգլերէն՝ Nellie Miller Mann, ծն.1897) մարդասիրական գործիչ


==== Դեկտեմբեր ====
09 Դեկտեմբեր Լեւոն Վարդան (Պետիրեան, ծն.1925) գրող, պատմաբան


==== Անստոյգ օրով ====
Յակոբ Փափազեան (ծն.1919, Թաւրիզ) հայ, խորհրդային հայագէտ, արեւելագէտ
Մինաս Թէօլէօլեան (ծն.1913, Կ.Պոլիս) արձակագիր եւ հրապարակագիր
Վիկտոր Միրզայեանց (ծն.1946) խորհրդային հայազգի նկարահանող
Պուրայ

Պուրայ Հօշսէօզ (լատինատառ եւ թրքերէն՝ Buray Hoşsöz (15 Յունիս 1984(1984-06-15), Նիկոսիա, Կիպրոս), ծանօթ իբրեւ Պուրայ, Թուրք Կիպրացի փոփ երգիչ։ Համբաւ առաւ իր "İstersen" երգով իր առաջին ալպոմէն՝ 1 Şişe Aşk։ Երգը հասաւ թիւ 1 Türkçe Top 20-ի մէջ։ Այլ յաջող երգերէն են "Sen Sevda Mısın", "Kimsenin Suçu Yok", "Aşk mı Lazım", "Deli Diane", "Aşk Bitsin" and "Kabahat Bende"։


== Ալպոմներ ==
2015: 1 Şişe Aşk
2016: Sahiden
2018: Kehanet
Աղասի Յովհաննիսեան

Աղասի Յովհաննէսեան, ծնած է Թեհրան: Նախնական կրթութիւնը ստացած է Թեհրանի Հայկազեան դպրոցին մէջ։ Աշխատակցած է «Հայրենիք», «Արմենուհի», «Արփի», «Սփիւռք»,
«Հուր» պարբերաթերթերուն. նաեւ պարտսկական մամուլին՝ պարսկերէնի թարգմանելով հայ գրողներէ գործեր, ինչպէս՝ Վազգէն Շուշանեանի «մահուան Առագաստը», Համաստեղէն պատմուածքներ եւայլն։
1962 թուականին լոյս ընծայած է իր պատմուածքներու առաջին հատորը Գիւղի Ճամբան։
Գրած է ուղեւորութեան տպաւորութիւններյ յատկապէս «Սփիւռք» շաբաթաթերթին մէջ, որոնք լոյս տեսած են երեք գրքոյկներով.
Նշան Պէշիկթաշլեանի հետ (1974), Ուղտագնացութիւն (1974), եւ Օտարականի մը Արկածները (1974):
Հրատարակած է «Յուշապատկերներ, հայ Անուանի Գրողների Կեանքից» եւ «Կեանքի Եւ Մահուան Միջեւ» (Պէյրութ, 1977) գործերը։
Անդամ է Իրանահայ Գրողներու Միութեան։
Աղասի Յովհաննէսեան Իրանահայ սակաւաթիւ արձակագիրներ մէկն է. ունի կենսունակ ոճ եւ հիւմըր։