armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Պրազիլիոյ Հայկական Մամուլ

Պրազիլիոյ Հայկական Մամուլ,Պրազիլիոյ մէջ, ցարդ հրատարակուած են շուրջ տասնհինգ հայկական պարբերականներ, մեծ մասը՝ Սան Փաուլոյի մէջ։ Առաջինը՝ հնչակեան ուսանող, միութեան պաշտօնական «Կայծ» (1933-1937) ազգային, գրական-գեղարուեստական, մարզական, երկշաբաթաթերթն է։ Հետագայ տարիներուն հրատարակուած են «Հայկական միութիւն» մշակութային ընկերութեան «Վերելք» (1946-1947), հնչակեաններու «Հայաստանի ձայն» (1947-1950) հասարակական-քաղաքական, գրական պարբերաթերթերը, ազգային, գրական, քաղաքական «Հայաստան» (1965-1967, հայերէն, փորթուկալերէն) ամսաթերթը, «Թրիպունա Արմենիա» (փորթուկալերէն) պարբերականները եւ այլն։ Ներկայիս, Սան Փաուլոյի մէջ լոյս կը տեսնէ Հ.Բ.Ը.Մ.-ի «Նոր Անի» (1980 թուականէն, հայերէն եւ փորթուկալերէն) գրական-գեղարուեստական, Հայաստանեայց Առաքելական Եկեղեցւոյ Պրազիլիոյ թեմի «Սիփան» (1983-1987, 1995 թվականներէն) երկամսեայ պաշտօնաթերթը, «Իրիս» («Ծիածան»), «Մասիս», «Լրատու» (բոլորն ալ՝ հայերէն, փորթուկալերէն) պարբերականները։
Տրապիզոնի Կանացի Տարազներ

Տրապիզոնի կանանց եւ տղամարդոց զգեստները Հայաստանի տարբեր գաւառներու տարազներուն միաձուլուած տարբերակներն են։ Տարբեր ժամանակաշրջաններու ընթացքին Հայաստանի տարբեր գաւառներէն հոն գաղթած հայերու տարազները իրենց ազդեցութիւնը ունեցած են Տրապիզոնի հայկական տարազին ձեւաւորման վրայ: Սակայն, նկատելի է նաեւ օտար, յատկապէս թրքական (պոլսական) տարազներու ազդեցութիւնը։
Տարազին յատկանշական մասերէն էր Անթարին, զոր կը կարէին մետաքսեայ մանիշակագոյն, կարմիր եւ գոց կարմիր գոյներու կերպասներով եւ կ'ասեղնագործուէին ոսկեթել հիւսուածքով: Տրապիզոնի անթարին միւս գաւառներու տարազներէն կը տարբերէր իր եզերքին կարուած ծալազարդով (փլիսէ): Անթարիին վրայէն կը հագնէին կարճ սալթա, որուն կռնակին մէջտեղը կ՛ասեղնագործուէր հայկական զարդանախշեր։


== Տօնական Տարազները ==
Կանացի տօնական զգեստները ունէին շքեղ ասեղնագործութիւն:
Տօնական բաճկոնները կը կարուէին թաւշեայ կերպասով։ Բաճկոնները նոյնպէս ունէին գրաւիչ զարդարանքներ: Անոնց առջեւի երկու անկիւնները կը զարդարուէին օձաձեւ «Տ» նախշով, որուն տարբեր ձեւերով օգտագործումը շատ տարածուած էր Հայաստանի մէջ:


== Կիներու Տարազներու Գօտին ==
Հայկական տարազի բաղկացուցիչ եւ կարեւոր մասը եղող գօտին Կիլիկիոյ կիներու զգեստի պարագային կը կարուէր վանդակաւոր կամ գծաւոր կերպասէ եւ եզրերը ծոպերով կը զարդարուէին: Ան կը ծածկէր կիներուն ամբողջ կոնքամասը: Գօտիի գործածութեան այս ձեւը յատուկ էր միայն Տրապիզոնի հայկական տարազին:


== Կիներու Գլխու Զարդերը ==
Կիներու գլխու հիմնական յարդարանքը արծաթեայ թասակն էր (թարքոշ թաբլա), որ ունէր նաեւ իր մետաքսէ կամ մահուտէ պատրաստուած տարբերակները: Եթէ Հայաստանի որոշ գաւառներու մէջ թասակը կը դրուէր գլխարկին որպէս զարդ, ապա Տրապիզոնի մէջ ան կը ծառայէր իբրեւ «գլխարկ»: Նաեւ կ՛օգտագործուէր գդակը, որ կը զարդարուէր ոսկեդրամներու եւ մարգարիտներու շարքերով։


== Աղբիւրներ ==
«Պատկերագիրք Հայկական Տարազներու», Համազգային Հայ Մշակութային եւ Կրթական Ընկերակցութիւն, Պէյրութ, 1990, էջ 23, 24, 106։
Զէյթունի Դիմադրութիւն (1914)


== Զէյթունի Երիտասարդները Կը Դիմադրեն ==
Իթթիհատականներու կառավարութիւնը առաջին հերթին ջարդի ու տեղահանութեան իր քաղաքականութիւնը փորձեց գործադրել Զէյթունի մէջ։ Զէյթունի քաջարի ժողովուրդը զինուած դիմադրութիւններով կրցած էր մինչ այդ հեռու մնալ ջարդերէն եւ պահել կիսանկախ վիճակ մը։ 1914-ի Օգոստոսին արդէն, զօրահաւաքի պատրուակով, կառավարութիւնը սկսաւ խստութիւններ գործադրել։ Կիլիկիոյ Սահակ Կաթողիկոսը համոզեց զէյթունցիները՝ հպատակիլ կառավարութեան հրահանգներուն։ Նոյնը պատահած էր նաեւ, երբ 1914-ի Դեկտեմբերին զէնքերը յանձնելու հրաման եկած էր։

Այնուամենայնիւ, բռնութիւնները կը սաստկանային։ Ոստիկանները սանձարձակ՝ հայ աղջիկները կ'անպատուէին, ուզած տունը կը թալանէին։ Հայ բնակչութիւնը ոստիկաններու ոտնձգութիւններէն պաշտպանելու համար, 25 հայ երիտասարդներ զէնքով յարձակումի ելան։ Արիւնալի բախում մը տեղի ունեցաւ։ Կառավարութիւնը 5000-նոց զօրք մը Հալէպէն ղրկելով պաշարեց Զէյթունը։ Կառավարութիւնը կը պահանջէր յանձնել այդ 25 երիտասարդները եւ կը հրահանգէր բնակչութեան պարպել շրջանը։ Տեղահանութիւնը սկսաւ 1915-ի Ապրիլ 8-ին։ Զէյթունի ամբողջ հայութիւնը, երկու կարաւաններով դէպի անապատները շարժեցաւ, իսկ Պալքաններէն փախած թուրքերը արդէն կը սպասէին անոնց բնակարանները գրաւելու։


== Աղբիւրներ ==
Հայ Դատ, 11րդ Դասարան, Հեղինակ՝ Ռուբինա Փիրումեան, էջ 65
Աղայեան

Աղայեան, հայկական մականուն։


== Մականունը կրողներ ==
Ալեք Աղայեան (1886-1963), իրաւաբան, Իրանի խորհրդարանի պատգամաւոր:
Արշալոյս Աղայեան (1945), նկարիչ:
Բագրատ Յովհաննէսի Աղայեան (1884-1914), թղթակից:
Բեգլար Բեգլարի Աղայեան (1880-1921), բանաստեղծ, թատերական գործիչ:
Գրիգոր Աղասիի Աղայեան (1955-2005), բժիշկ, համաճարակաբան, զինուորական գործիչ։
Գուրգէն Սեմէոնի Աղայեան (1916-1997), խորհրդային հետախուզութեան կեներալ-մայոր։
Եսայի Աղայեան (1913-1995), թղթակից, թարգմանիչ:
Էդուարդ Աղայեան
Էդուարդ Բագրատի Աղայեան (1913-1991), լեզուաբան։
Էդուարդ Մակարի Աղայեան (1936-1993), քանդակագործ։
Լիւսիա Գուրգէնի Աղայեան, լրագրող:
Խաչիկ Աղայեան, մտաւորական:
Ծատուր Պաւելի Աղայեան (1911-1982), պատմաբան։
Յակոբ Ալեքսանդրի Աղայեան (1947-1997), ազատամարտիկ։
Յարութիւն Աղայեան (1900-1983), բանաստեղծ:
Հենրի Ծատուրի Աղայեան (1937), կենսաբան։
Ղազարոս Ստեփանի Աղայեան (1840-1911), գրող, մանկավարժ, հրապարակախօս։
Միտուշ Աղայեան, թղթակից։
Մուշեղ Ղազարոսի Աղայեան (1883-1966), երաժշտագէտ եւ կոմպոզիտոր։
Մատթէոս Աղայեան (1863, Հին Նախիջեւան - 1932, Թիֆլիս), հայ դերասան։
Ռէյ Աղայեան (1928–2011), ամերիկեան զգէստանկարիչ, դիզայներ։
Սամուէլ Աղայեան (1960-1993), ազատամարտիկ։
Սոս Աղայեան (1946), ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանեան անդամ, ֆիզմաթ գիտութիւններու դոկտոր, փրոֆեսոր։
Սուսաննա Միքայէլի Աղայեան (1900-1958), նկարիչ։
Իննա Ազնաւուրեան

Իննա Գէորգի Ազնաուրեան (5 Դեկտեմբեր 1941(1941-12-05)), հայ խորհրդային բնագէտ։ Բնագիտութեան եւ թուաբանութեան գիտութիւններու մասնագէտ (1985)։ Աւարտած է Երևանի պետական համալսարանը (1963)։


== Գործունէութիւն ==
1963-էն սկսեալ՝ Երեւանի բնագիտութեան հիմնարկի գիտաշխատող։ Աշխատանքները կը վերաբերին տարրական մասնիկներու բնագիտութեան: Ուսումնասիրած է ցրական առնչութիւններու տարբեր կիրառութիւնները հադրոններու ուժեղ եւ ելեկտրամագնիսական փոխազդեցութիւններու տեսութեան մէջ։


== Աշխատութիւններ ==
H. Egiyan, Inna Aznauryan, Pion electroproductin in the second resonance region using CLAS․
I. G. Aznauryan, I. A. Nagorskaya, On final-state interaction in ?d>?NN reaction in the ?(1236)-resonance region, Yerevan, 1975․
I. G. Aznauryan, L. D. Soloviev., Dispersion sum rules and SU(6) symmetry 2, Дубна, 1966․
И. Г. Азнаурян, Л. Д. Соловьев, Дисперсионные правила сумм и поворот поляризации в пион-нуклонном рассеянии при высоких энергиях, Серпухов, 1969․
И. Г. Азнаурян, Л. Д. Соловьев, Дисперсионные правила сумм и электромагнитные свойства высших резонансов, Серпухов, 1967․
И. Г. Азнаурян, Л. Д. Соловьев, В. Л. Соловьянов, Применение дисперсионных правил сумм для анализа πN-рассеяния в области средних и высоких энергий, Серпухов, 1968․
И. Г. Азнаурян, В. Д. Соловьев, Анализ новых поляризационных данных в процессах упругого рассеяния при высоких энергиях, Серпухов, 1975․
Ин-т физики высоких энергий, Дисперсионные правила сумм теории сильных и электромагнитных взаимодействий адронов, Серпухов, 1969․
И. Г. Азнаурян, Л. Д. Соловьев, Некоторые следствия постоянства полных сечений при энергиях выше 30 Гэв, Серпухов, 1970․
И. Г. Азнаурян, В. М. Кутьин, Л. Д. Соловьев, Перезарядка пионов на нуклонах и постоянство полных сечений при энергиях выше 30 Гэв, Серпухов, 1970․
И. Г. Азнаурян, И. А. Нагорская, Применение дисперсионных соотношений для анализа реакции ??p??e?e?n в области резонанса, Ереван, ЕФИ, 1974․
И. Г. Азнаурян, Л. Д. Соловьев, Регенерация каонов и постоянство полных сечений при энергиях выше 30 ГЭВ, Серпухов, 1971․
И. Г. Азнаурян, Л. Д. Соловьев, Учет области средних энергий в дисперсионных правилах сумм, Серпухов, 1969․
И. Г. Азнаурян, Л. Д. Соловьев, Учет области средних энергий в дисперсионных правилах сумм и поворот поляризации в пион-нуклонном рассеянии при высоких энергиях, Серпухов, 1971․
И. Г. Азнаурян, Л. Д. Соловьев, Дисперсионные правила сумм в комптоновском рассеянии на барионах, Дубна, 1966․


== Աղբիւրներ ==
Իննա Ազնաուրյան, Ռուսաստանի պետական գրադարանի պաշտոնական կայք (ռուս.)
Յարութիւն Հալուաճեան

Յարութիւն (Արթին) Պէյ Հալուաճեան  (1865, Տիգրանակերտ, Տիգրանակերտի նահանգ - 1915), հայ վիրաբոյժ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1865 թուականին Տիգրանակերտի նահանգի կեդրոն՝ Տիգրանակերտ (Դիարբեքիր) քաղաքին մէջ։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է ծննդավայրի Ս. Կիրակոս եկեղեցւոյ ազգային վարժարանին մէջ։ Աւարտած է նաեւ տեղի թուրքական «իտատիէ»ն (միջնակարգ դպրոցը)։
Մոտաւորապէս 1890 թուականին աւարտած է Կ. Պոլսոյ Կայսերական բժշկական վարժարանը եւ ստացած «թոփ­չիի» (հրետանու սպայի) զինուորական կոչում։ Մասնագիտութեամբ եղած է վիրաբոյժ։ Աւարտելէ անմիջապէս ետք՝ զինուորական ծառայութիւն կատարած է օսմանեան բանակին մէջ։ Երկար տարիներ, Օսմանեան կայսրութեան շարք մը քաղաքներուն մէջ գտնուող զինուորական հիւանդանոցներուն մէջ, ծառայած է որպէս զինուորական բժիշկ։
Թուրք զինուորական հիւանդանոցներուն մէջ իր կատարատ ծառայութիւններուն համար՝ արժանացած է «Գայմագամ Պէյ» տիտղոսին։ Ծառայած է Օսմանեան բանակի Մեզիրէի զինուորական հիւանդանոցին մէջ։ Եղածէ Խարբերդի գաւառի կառավարիչ (քայմաքամ)։ Հարիւրաւոր թուրք քաղաքացիներ ու զինուորականներ փրկուած են անոր հմուտ վիրահատութիւններու շնորհիւ։ Օսմանեան կայսրութեան պատերազմական նախարարութենէն արժանացած է «պէյ» տիտղոսին։
1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, իր դեղագործ եղբօր հետ միասին, 5-րդ կոլ–օրտուի (ենթաբանակի) բժշկապետի պաշտօնով ուղարկուած է Կովկասեան ռազմաճակատ։ Այստեղ Օսմանեան բանակի պարտութենէն ետք, հայ զինուորական բժիշկներու ներկայութիւնը ռուսական սահմանի մօտ կասկածելի կը նկատուէր, եւ գնդապետ բժիշկը ուղարկուած է Խար­բերդ ու Մեզիրէի զինուորական հիւանդանոցի բժշկապետ նշանակուած։ Այստեղ ան մեծ ծառայութիւն մատուցած է Օսմանեան բանակին մէջ՝ ժանտախտի համաճարակի դէմ պայքարելու եւ հազարաւոր թուրք զինուորներու կեանքը փրկելու գործին, որուն համար ալ արժանացած է զինուորական իշխանութեան գնահատանքին։
Թուրք պաշտօնակից բժիշկներու զրպարտանքներու հետեւանքով, բժիշկը ետ ուղարկուած իր ծննդավայրը՝ ծառայելու տեղի զինուորական հիւանդանոցէն ներս որպէս բժշկապետ։ Յարութիւն Հալուաճեան՝ իրեն ուղեկցող թուրք զինուորականներու հետ, կառքով ճամբայ կ՛ելլէ դէպի Տիգրանակերտ, որուն մօտակայ ճամբուն վրայ կը կողոպտուի թուրք չէթէճիներու կողմէ եւ վայրագօրէն կը սպաննուի ու իր մարմինը կը նետուի Տեւէ Պոյնիէն վար։
Այլ տուեալով՝ 1915 թ.–ի Յուլիսին, սպանուած է Խարբերդի մէջ կամ Գեղվանքի մօտ, իր աշխատավայրին մէջ՝ մօտ 55 տարեկան հասակին։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Սթամպուլ, 1919։
Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները),Պոսթըն, 1957։
Սահակեան Լիլիկ, Ոճրագործները չխնայեցին նոյնիսկ մարդու կեանքը փրկողներուն, «Առող­ջա­պա­հու­թիւն», Երեւան, 1965, թ. 4։
Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
Հայրապետյան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործութեան պատմութիւնից, Երեւան, 1990։
Յարման Արսէն, Հայերը օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։
Խաչատրեան Լուսինէ եւ Բաբլումեան Արփինէ (կազմողներ), Ցուցակ Հայոց ցեղասպանութեան զոհերու (1915-1923 թթ.), հ. 2, Խարբերդի նահանգ, Երեւան, 2004։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Այգ (թերթ, Թաւրիզ)

«Այգ», հանրամատչելի շաբաթաթերթ, ապա՝ հասարակական-քաղաքական եռօրեայ, այնուհետեւ՝ երկօրեայ թերթ։ Հրատարակուած է 1914-1922 թուականներուն, Թաւրիզի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Սահակեան, Յակոբեան։
Գրիգոր Կիւլպէնկեան

Գրիգոր Կիւլպէնկեան, հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Գրիգոր Կիւլպէնկեան ծնած է 1887/1890 թուականին, Տրապիզոնի նահանգի Սամ­սոն նաւահանգստային քաղաքին մէջ/ Սեբաստիոյ նահանգի Սե­բաս­տի­ոյ գա­ւա­ռի, Տիվրիկի գաւառակի կեդրոն՝ Տիվրիկ աւանին մէջ։
1914 թուականին գերեզանցության վկայականով աւարտած է Կոստանդնուպոլսոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը։ Զբաղած է բժշկութեամբ։ Եղած է հնչակեան կուսակցութեան անդամ, հասարակական-քաղաքական գործիչ։
1914 թուականին՝ Առաջին աշխարհամարտի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ գնդապետի աստիճանով ուղարկուած՝ Տրապիզոն։
1915 թուականին, զինուորական բժիշկ ծառայելու ժամանակ, թուրք զինուոր մը խնդրած է՝ զինք զինուորական ծառայութենէն ազատելու կեղծ տեղեկանք տայ, որմէ բժիշկը հրաժարած է։ Յաջորդ օրը այդ թուրք զինուորը դաշոյնով սպանած է երիտասարդ բժիշկը։
Այս մասին բանահաւաք Վերժինէ Սվազլեանին պատմած է բժիշկի եղբօրորդին՝ Խորէն Գասպար Կիւլպէնկեան (ծնած 1900 թուականին, Տիվրիկ)։ Սակայն Վ. Սվազլեանի քով, հաւանաբար սխալմամբ, յիշատակուած է Գէորգ անունով։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Սթամպուլ, 1919։
Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ. Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (16881940), Սթանպուլ, 1940։
Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
Սվազլեան Վերժինէ, Հայոց ցեղասպանութիւն։ Ականատես վերապրողների վկայութիւններ, Ե., 2000։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Սուսաքի

Սուսաքի (յուն․՝ Σουσάκι), քնացող հրաբուխ, կը գտնուի Կորնթոսին հիւսիս-արեւելեան մասը, Սարոնիքոս ծոցին հիւսիս-արեւելեան ափին։


== Տեղեկութիւններ ==
Հրաբուխը աշխուժ եցած է վաղ Քառեակի ժամանակաշրջանին (4 - 2,3 միլիոն տարի առաջ) եւ այսօր ունի ծծմբատի աշխուժութիւն։
Հրաբուխի վերջին ժայթքումը «շեղակի» պայթում մը եղած է եւ Մեղարայի ծոցիկին նոր ցամաքամաս մը յայտնաբերած է։


== Համանուն բնակավայրը ==
Սուսաքի ծովափնեայ բնկավայր մըն է։  Կը գտնուի Կորնթոսի նահանգին մէջ եւ Նեղուցին մասն է։  Անունը առած է Սուսաքի հրաբուխէն եւ անոր շուրջը զարգացած է։


== Պատկերասրահ ==
Մաննի պեյուկ

Մաննի պեյուկ (կամ ֆինճան խաղ), կը խաղցուի Խարբերդի մէջ, երկու մրցակից խումբերով։
Ափսէի մը վրայ կը շարեն 12 սուրճի գաւաթներ (ֆինճան) եւ մատանի մը։ Խաղը սկսող կողմը կ՚որոշուի վիճակով։
Սկսող կողմէն անձ մը մատանին գաղտնի կերպով կը պահէ գաւաթներէն մէկուն տակ, ապա ամբողջ ափսէն կը դրուի մրցակից կողմին առջեւ։ Այս վերջինները հերթաբար պէտք է դարձնեն գաւաթները։ Եթէ մատանին ամէնէն վերջին գաւաթին տակէն դուրս գայ, այն ժամանակ փնտռող կողմը պարտուած կը համարուի, մէկ կէտ կը կորսնցնէ ու խաղը կը կրկնուի։ Իսկ եթէ մատանին աւելի կանուխ գտնուի, այն ատեն խաղը կը շահի փնտռող կողմը ու մատանին պահելու կարգը իրեն կ՚ըլլայ։
Մատանի փնտռողները միշտ կը հետեւին պահողներուն երեսի արտայայտութիւններուն։ Այնպէս որ այս վերջինները դերասանական զանազան շարժուձեւերով ու կեղծ արտայայտութիւններով կրնան խաղի բերել հակառակորդ կողմը։
Խաղին սկիզբէն կ՚որոշուի շահոյթը, որ կրնայ ըլլալ 3-4 կողով խաղող, կէս լիտր տանձ, ափսէ մը խատայիֆ կամ փախլաւա։ Տղայ-աղջիկ միասին կը խաղան մաննի պէյուկը։
Երեւան (փողային նուագախումբ)

«Երեւան» փողային նուագախումբ, 1964 թուականին Երեւանի մէջ կազմակերպուած նուագախումբ։ Մինչեւ 1970 կոչուած է Հայաստանի պետական փողային նուագախումբ։ Այժմ կրկին կը կրէ նախկին անունը։


== Կազմ եւ Համերգացանկ ==
Նվագախումբի կազմին մէջ հանդես եկած են վաստակաշատ արուեստագէտներ, նաեւ Երեւանի պետական երաժշտանոցի ուսանողներ։
Համերգացանկը կազմուած է Բախի, Հենդելի, Հայդնի, Մոցարտի, Բեթհովենի, Վագների, Գրիգի, Դվորժակի, Չայկովսկու, Գերշվինի, Եկմալեանի, Սպենդիարեանի, Խաչատրեանի, Հարությունդանի, Բաբաջանդանի, Միրզոեանի, Բալասանեանի երկիրներէն։ Նուագախումբը համերգներով շրջագայուած է արտասահմանի շարք մը քաղաքներուն մէջ։


== Ղեկավարներ ==
Հիմնադրման օրէն մինչեւ 1988 թուականը գեղարուեստական ղեկավարը եւ գլխաւոր դիրիժորը եղած են ՀՀ վաստակաւոր արուեստագէտ Հայկազ Մեսիաեանը, 1988-էն՝ Լ․ Մեսիաեանը, Վ․ Փիրումեանը, Հ․ Լոգեանը, Ս․ Աբրահամեանը։ 2000 թուականէն նուագախումբի գեղարուեստական ղեկավարն ու գլխաւոր դիրիժորն է ՀՀ վաստակաւոր արուեստագէտ Հայկ Հովակիմեանը։
Փոքրիկ իշխանը

Փոքրիկ իշխանը, ֆրանսացի գրող, բանաստեղծ եւ մասնագէտ օդաչու Անթուան տը Սենթ-Էքզիւփերիի հեքիաթ-վիպակը, որ գրած է 1942-ին, Նիւ Եորքի մէջ, ուր ալ առաջին անգամ հրատարակուած է ֆրանսերէնով ու անգլերէնով, 1943 թուականի Սեպտեմբերին։ 


== Գիրքին նիւթը ==
«Փոքրիկ Իշխանը» աշխարհի մանկական-մանկապատանեկան գրականութեան ամէնէն յայտնի, տարածուն գիրքերէն է: 
Գիրքը պատմած է փոքրիկ տղու մը քաջութեան, խելքի ու իր շատ բարի սրտիկին մասին։ Այս գիրքին մէջ կայ բարութիւն, պարզութիւն ու անմիջականութիւն։ Գիրքը կարդացած են եւ կրնան կարդալ բոլոր տարիքներու ընթերցասէրները, եւ փոքրերը եւ մեծերը:
«Փոքրիկ Իշխանը» աշխարհի ամէնէն ընթերցուած գիրքերէն մէկն է։ 


== Թարգմանութիւններ ==
«Փոքրիկ Իշխանը» հեքիաթ-վիպակը թարգմանուած է աւելի քան 300 լեզուներու ու բարբառներու, որոնց կարգին եւ կոյրերու համար նախատեսուած Պրայլի այբուբենով։ Գիրքը թարգմանուած է նաեւ արեւելահայերէնի ու տպագրուած է Երեւանի մէջ, 1966-ին, որուն մասին հետաքրքրական ուսումնասիրութիւն մը գրած է Լուսինէ Աւետիսեան «Հաւերժամանուկը» (Երեւան, 2008)։
«Փոքրիկ Իշխանը» ներշնչումի աղբիւր մը եղած է բազմաթիւ ստեղծագործողներու համար․ յօրինուած են օփերաներ, երգեր, գրուած են թատերախաղեր, նկարահանուած՝ ժապաւէններ։
2016-ի Մայիսին, Թուրքիոյ մէջ, առաջին անգամ արեւմտահայերէնի թարգմանուած ու հրատարակուած է «Փոքրիկ Իշխանը»․ իսկ երկրորդ անգամ տպագրուած է՝ 2017-ի Յունուարին։ Գիրքը ֆրանսերէն բնագիրէն արեւմտահայերէնի թարգմանած է Լուիզ Պաքար։
Երկիր

Երկիր (Խորհրդանիշ: ), Երկիրը Արեգակնային Դրութեան այն մոլորակն է, ուր բնակուած է մարդու կողմէ: Ան երրորդն է Փայլածուէն եւ Արուսեակէն ետք: Գրեթէ գնդաձեւ է: Տրամագիծն է 12713 քմ. մէկ բեւեռէն միւսը եւ 12756 քմ. հասարակածին վրայ:
Երկրին կազմութիւնը. 4.5 միլիոն տարի առաջ, արեգակնային նախնական միգամածի փոքրիկ մէկ մասը հետզհետէ խտանալով կազմած է երկիրը:


== Երկրին Կառուցուածքը ==
Երկրին կառուցուածքը կրնանք նմանցնել սոխի խաւերուն: Ունի համակեդրոն երեք խաւեր. 

Երկրային կեղեւը, որ 33 քմ. թանձրութիւն ունի ցամաքամասերու տակ եւ 6 քմ. ովկիանոսներու տակ:Մակմայի Վերարկուն 2900 քմ. թանձրութեամբ, որուն տակ ջերմաստիճանը ( 2000°C է աւելի) եւ ճնշումը այնքան բարձր՝ որ նիւթը հաստատուն եւ հեղուկ վիճակներու միջեւ կը գտնուի:Կեդրոնական Կորիզը, բաղկացած հոսանուտ նիւթէ, որ ունի 3400 քմ. շառաւիղ մը եւ որուն 2150 քմ.ը հեղուկ է:


== Մթնոլորտ (Եթեր) ==
Երկիրը պարուրուած է «Կազային ծածկոց»ի մը մէջ, որ կը կոչուի Մթնոլորտ: Հազար քմ. հաստութեամբ այդ ծածկոցը յատկապէս կազմուած է բորակածինէ եւ թթուածինէ: Առանց մթնոլորտին, Արեւէն ածխացած պիտի ըլլայինք օրուան մը ընթացքին եւ տառացիօրէն սառած՝ գիշերը: 
Մթնոլորտը ունի առնուազն չորս խաւեր. թրոփոսֆէրը, որ ծովի մակերեսէն մօտաւորապէս 11 քմ. բարձրացող խաւն է, կը տնօրինէ օդերեւութաբնական երեւոյթները, այսինքն անձրեւը, պայծառ օդը, եւայլն: Մթնոլորտը իր մէջէն դէպի Երկիր անցընել կու տայ արեւուն այն ճառագայթները միայն, որոնք մեզ կը լուսաւորեն եւ կը տաքցնեն: Ան կը ներծծէ անդրմանիշագոյն ճառագայթները, որոնք կը վտանգեն մեր կեանքը: Եթէ այս վերջին ճառագայթներէն մաս մը յաջողի ներթափանցել վերջին խաւերէն, ապա զանոնք կը կասեցնէ եթերի (օզօն) խաւը՝ շուրջ 50 քմ. բարձրութեան վրայ:


== Աղբիւրներ ==
Մշակութային Իմ Առաջին Հանրագիտարանս, Հրատարակութիւն  CCM, էջ 14-15։
Լէանտրօ Տեսփուի

Լէանտրօ Տեսփուի (4 Ապրիլ 1947(1947-04-04), Սան Լուիս, Արժանթին - 18 Դեկտեմբեր 2019(2019-12-18), Պուէնոս Այրես, Արժանթին), արժանթինցի իրաւագէտ եւ մարդկային իրաւունքներու պաշտպան:
Տեսփուի մեծ ներդրում ունեցած է Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչումի աշխատանքին` 1985-ին ՄԱԿ-ի ենթայանձնախումբի պատմական որոշումին մէջ, Էրիքա Տայէսի, Լուի Ժոանեթի, Թէօ Ֆան Պովենի եւ ուրիշներու կողքին:
Տասնամեակներ շարունակ ան մնացած է հայ ժողովուրդի ճակատագիրին ու նորագոյն պատմութեան ուղեկից։
9 Յուլիս

9 Յուլիս, տարուան 190-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 191-րդ) օրն է։


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
1902, Գրիգորի Սարգիսով (Սարգսեան), խորհրդային հայ բեմադրիչ, դերասան, սենարիստ (մահ.՝ 1964)։


== Մահեր ==


== Տօներ ==
Մոխրիկը (ֆիլմ)

«Մոխրիկը» (անգլերէն՝ Cinderella), ամերիկեան, երաժշտական, տեսաժապաւէն, ստեղծուած Ուոլթ Տիզնի ընկերութեան կողմէն, 1950- ին՝ Շառլ Փերոյի Մոխրիկը համանուն հեքիաթին հիման վրայ։
Տիզնի աշխատանոցը ժապաւէնին վրայ կը ծախսէ 2.5 միլիոն տոլլար եւ 6 տարի ժամանակ (1944-1950)։ Ժապաւէնին համար կը գրուին 6 երգ, որոնք կապուած են նիւթին հետ եւ կ'ընդգծեն առաւել կարեւոր տեսարանները։


== Նիւթ ==
Ժապաւէնին գլխաւոր կերպարը Մոխրիկ անունով աղջիկ մըն է, որ կ'ապրի իր իրական հօր, խորթ մօր եւ երկու խորթ քոյրերուն հետ։ Հօր մահէն յետոյ խորթ մայրը ցոյց կու տայ իր ողջ ատելութիւնը Մոխրիկին հանդէպ եւ զայն կը դարձնէ իրենց տան սպասուհին։ Օրէ օր Մոխրիկը աւելի կը գեղեցկանար եւ բացի անկէ ան ունէր չափազանց բարի սիրտ եւ հոգի։ Ան ունէր շատ ընկերներ, որոնք անասուններ էին։ Օր մը թագաւորը հրամանկը տարածէ , ր թագաւորութեան բոլոր երիտասարդ աղջիկները պէտք է գան պալատ, որպէսզի իշխանը ընտրէ իր ապագայ կինը։ Մոխրիկը եւս կը ստանայ հրաւէր, բայց խորթ մայրը կ'ըսէ, որ ան կարող է մասանկցիլ պարահանդէսին միայն այն ժամանակ, երբ մաքրէ ամբողջ տունը եւ գտնէ իրեն համար համապատասխան զգեստ։ Զգեստի հարցը կը լուծեն մկնիկները՝ կարելով իրեն համար գեղեցիկ զգեստ մը։ Բայց քոյրերը տեսնելով այդ գեղեցիկ զգեստը կը պատրեն զայն եւ կը մեկնին պարահանդէսին իրենց մօր հետ։ Այդ ժամանակ կը յայտնուի փերին եւ կու տայ մոխրիկին այն ամէնը, ինչ որ պետք է պարահանդէսին  համար։ Վերջացնելէն ետք Փերին կը զգուշացնէ, որ կէսգիշերէն յետոյ կախարդանքը կ'անհետանայ։ Պարահանդէսի ժամանակ, երբ իշխանը կը տեսնէ Մոխրկը, անմիջապէս կը բռնէ իր ձեռքը եւ այլեւս բաց չի ձգէր։ Բայց շուտով կը մթննայ եւ կը դառնայ կէս գիշեր։ Մոխրիկը զարկերը լսելով կը փախչի աստիճաններուն վրայ ձգելով իր կօշիկը։ Արքան կը հրամայէ ամբողջ թագաւորութիւնով փնտռել անյայտ գեղեցկուհին կօշիկին միջոցով։ Յաջորդ առաւօտեան թագաւորութեան մէջ լուր կը տարածուի, թէ որու ոտքին եղաւ կօշիկը ան կը դառնայ իշխանին հարսնցուն։ Խորթ մայրըկը հասկնայ, որ այդ գեղեցկուհին Մոխրիկն է եւ կը բանտարկէ զայն սենեակին մէջ։ Մինչ երկու աղջիկները կը փորձեն իրենց մեծ ոտքերուն յարմարցնել փոքրիկ կօշիկը, մկնիկները խորթ մօր գրպանէն կը հանեն սենեակին բանալին եւ կ'ազատեն Մոխրիկը։ Մոխրիկը կը մտնէ հիւրասենեակ, որպէսզի փորձէ կօշիկը, բայց խորթ մայրը կը կոտրէ զայն։ Բայց կը պարզուի, որ միւս ոտքի կօշիկը դեռ Մոխրիկի մօտ էր։ Ժապաւէնը կ'աւարտի հարսանիքի տեսարանով։


== Դերերը հնչիւանւորեցին ==
Էյլին Վուտս - Մոխրիկ
Էլիանոր Օտլի - Լէյտի Տրեմէյն
Ճիմմի ՄաքՏօանլտ - Ժաք, Կաս, Պրունօ
Լուիս Վան Ռութըն - արքա, դուքս
Ուիլիամ Ֆիփս/Մայք Տուկլաս- իշխանը
Ռոտա Ուիլիամզ - Տրիզելլա Տրեմէյն
Լյուսիլ Պլիսս - Աանստասիա Տրեմէյն
Վերան Ֆելթոն - փերի
Ճօն Ֆորէյ - Լիւսիֆըր
Տոն Պարկլայ - սպասաւոր
Պեթի Լու Ճերսոն - պատմող


== Հետաքրքիր փաստեր ==
Մոխրիկի մասին պատմող հեքիաթներ կան բոլոր մշակույթներուն մէջ։ Ամէանհին հեքիաթը չիանկանն է։ Տիզնիյի այս տեսաժապաւէնը ստեղծուած է ֆրանսական հեքիաթի հիման վրայ։


== Ծանոթագրութիւններ ==


== Արտաքին յղումներ ==
Տիզնիյի պաշտօանկան կայքը
http://www.bcdb.com/bcdb/cartoon.cgi?film=28-Cinderella
Թարթուի Խաղալիքներու Թանգարան

Թարթուի Խաղալիքներու Թանգարան (էստ․՝ Tartu Mänguasjamuuseum), թանգարան Էսթոնիոյ Թարթու քաղաքին մէջ, խաղալիքներու ամենամեծ թանգարանը Մերձաւոր Պալթիկայի մէջ։ Թանգարանին մէջ կը ցուցադրուին աւելի քան 5000 խաղալիքներ։ Թանգարանին շարք մը խաղալիքները կարելի է փորձարկել, իսկ երեխաներուն համար կայ առանձին խաղասենեակ։


== Պատմութիւն ==
Թանգարանի առաջին շէնքին մէջ 19-րդ դարու սկիզբը կը գործէր Դորպատի դպրոցը, ուր կը սորվէին հիմնականօրէն արհեստաւորներու երեխաներ։ 1829 թուականին շէնքը գնեց անձ մը, որմէ ետք սկսի շէնքին վերականգնման աշխատանքները։
Տան ճակատամասը վերակառուցուած է դասական ոճով, պատուհանները՝ մեծցուած, սենեակները բաժնուած միջնապատերով։ 19-րդ դարու վերջը ու 20-րդ դարու սկիզբը շէնքին մէջ գործած են տարբեր կազմակերպութիւններ, շէնքի բակին մէջ կառուցուած են օժանդակ շինութիւններ, որոնք յետագային քանդուած են։ 20-րդ դարուն շէնքը օգտագործուած է որպէս բնակելի տուն, որ չուներ մշտական սեփականատէր։ 1994 թուականին Թորթու քաղաքի կառավարութիւնը կ'որոշէ այս շէնքին մէջ բանալ խաղալիքներու թանգարան։

Թարթուի խաղալիքներու թանգարանին բացումը տեղի ունեցած է 29 Մայիս 1994-ին։ Թանգարանին հիմնադիրներն են Մէրի Սաարեն, Մարի Հանթը, Թիիա Թումեթը։ Վերջինը եղած է թանգարանի առաջին տնօրէնը։ 2007-էն թանգարանի տնօրէնն է Թրիին Վաարոն։
2003 թուականին թանգարանը տեղափոխուած է Լութսու փողոցին մէջ գտնուող փայտէ տնակին մէջ։ 13 Մարտ 2004-ին բացուած է նոր ցուցահանդէսը՝ ներառեալ արհեստանոցն ու խաղասենեակը։ Թանգարանին հիմնական շէնքին յետնաբակին մէջ գտնուող տնակէն ներս 2 Դեկտեմբեր 2005-ին բացուած է թատերական ներկայացումներու եւ մանկական շարժապատկերներու տիկնիկներու ցուցահանդէս, ուր ցուցադրուած են Էսթոնիոյ վերջին 50 տարիներու ընթացքին ստեղծուած տիկնիկները։


== Ցուցանմուշներ ==
Թանգարանին մէջ ցուցադրուած են աւելի քան 6000 խաղալիքներ ու տիկնիկներ։ Խաղալիքները պատրաստուած են էստոնական աւանդական ոճով։ Ցուցադրուած են նաեւ տարբեր երկիրներու յուշանուէրներ, ինչպէս նաեւ ուկրոֆիննական խաղալիքներու հաւաքածոյ։


== Թալիսմանը ==
Թանգարանի թալիսմանը Ծաղկաթաթ Թետի արջուկն է, որ 1994 թուականին կարուած է Քայի Մասերու կողմէ։ Արջուկը այդպէս կոչուած է, որովհետեւ անոր թաթերը կարուած են ծաղկաւոր կտորէ։ Ծաղկաթաթ Թետի մասին գիրքեր գրած են, բացիկներ հրատարակած, ֆիլմերու մէջ նկարահանած եւ այլն։


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտօնական կայքը
Թարթուի խաղալիքներու թանգարանի պատմութիւնը
Խաղալիքներու թանգարան. լուսանկարներ
Խաղալիքներիու թանգարան