armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Հենրի Մորկընթաու Գ.

Հենրի Մորկընթաու Գ. (11 Յունուար 1917(1917-01-11),  - 11 Յուլիս 2018(2018-07-11) կամ 10 Յուլիս 2018(2018-07-10), Ուաշինկթըն, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), ամերիկացի գրող եւ հեռատեսիլի յայտագիրներու ծանօթ արտադրող։
1913-1916 Օսմանեան կայսրութեան մէջ Միացեալ Նահանգներու դեսպան Հենրի Մորկընթաուի թոռը։
Մորկընթաու պայքարած է Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչման համար, յատկապէս` Միացեալ Նահանգներու կողմէ:
Ան Հայոց ցեղասպանութեան պատմութեան մանրամասնութիւնները լսած է ականատեսէն` իր մեծ հօրմէն եւ իբրեւ օրինակ ունեցած է անոր կեանքի պայքարը` յանուն արդարութեան հաստատման եւ մարդասիրութեան:
Իր ելոյթներէն մէկուն մէջ ան նշած է. 

1999-ին ան այցելած է Հայաստան եւ Հայոց ցեղասպանութեան յուշահամալիր` մասնակցելով իր մեծ հօր գերեզմանէն բերուած հողը յուշապատին մէջ ամփոփելու արարողութեան:
2015-ին Հայոց ցեղասպանութեան թանգարան-հիմնարկին մէջ բացուած է Մորկընթաուի անունը կրող աշխատասենեակ մը:
Գուգարք

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Մեծ Հայքի աշխարհ
Գուգարք, Մեծ Հայքի տասներրորդ նահանգը։


== Վարչական բաժանում ==
Գուգարքը կազմուած էր հետեւեալ 13 գաւառներէն.

Ձորոփոր- կեդրոնը՝ Մանից գոմ
Կողբոփոր- կեդրոնը՝ Կողբաքար
Ծոբոփոր- կեդրոնը՝ Ծոփաբերդ
Տաշիր- կեդրոնը՝ Լոռի բերդ
Թռեղք- կեդրոնը՝ Ծաղկայ (Ծաղկայ)
Կանգարք- կեդրոնը՝ Կեչուտ
Արտահան- կեդրոնը՝ Արտահան
Վերին Ջաւախք (Վերին Ջաւախք)- կեդրոնը՝ Քաջատուն
Կղարջք- կեդրոնը՝ Արտանուջ
Քվիշափոր (Քուիշափոր)- կեդրոնը՝ Քվեշ (Քուէշ)
Բողնոփոր- կեդրոնը՝ Բողնիս
Շավշեթ (Շաւշէթ)- կեդրոնը՝ Շատբերդ
Մանգլեաց փոր (Մանգլեաց փոր)- կեդրոնը՝ Սակվրեթ (Սակուրէթ)


== Պատմական ակնարկ ==
Յոյն պատմիչները կը յիշատակեն Գոգարեն՝ անուանաձեւով։ Ունի հեթանոսական ծագում։ Արեւելքէն սահմանակից եղած է Ուտիքին, հարաւէն՝ Այրարատին, արեւմուտքէն՝ Տայք նահանգներուն, հիւսիսէն՝ Վիրքին։ Գուգարքը Ք․Ա․ VIII դ․ մտած է Ուրարտական, Ք․Ա․ IV-II դդ․՝ Երուանդունիներու հայկական պետութեան կազմին մէջ։ Արտաշեսեան եւ Արշակունի թագաւորներու ժամանակ Գուգարքը Մեծ Հայքի չորս սահմանապահ բդեշխութիւններէն մէկն էր։ 387–ին, Բիւզանդիոյ եւ Իրանի միջեւ Մեծ Հայքի բաժանմամբ՝ Գուգարքը, բացառութեամբ Տաշիր գաւառի, միացուեցաւ Վիրքին։
652–ի հայ–արաբական համաձայնագրով [[Թէոդորոս Ռշտունի]]ն վերամիաւորած է նաեւ Գուգարքը։ VIII դ․ Գուգարքի արեւմտեան գաւառները մտած են Տփղիսի (Թիֆլիս) արաբական ամիրայութեան, IX դ․ կէսէն՝ վրաց Բագրատունիների տիրույթների մեջ, իսկ արեւելյան գավառները՝ հայ Բագրատունիների։ 969-970–ին արեւելեան Գուգարքի՝ Հայոց թագաւոր Աշոտ Գ․ Ողորմածի որդի Գուրգէնը, հիմնած է թագաւորութիւն՝ Շամշուլտէ կեդրոնով։ 1065–ին այս թագաւորութեան կեդրոնը տեղափոխուած է Լոռի բերդաքաղաքը, որուն հետեւանքով այն կոչուած է նաեւ Լոռիի թագաւորութիււն։ XI դ․ վերջին եւ XII դ․ սկզբին, Լոռիի թագաւորութեան տիրած են սելճուք նուաճողները։ Իսկ 1118 - 1123–ին այն սելճուքներէն գրաւած է՝ Դաւիթ Շինարար թագաւորը եւ տուած վրաց Օրբելիներուն։ Ճնշելով Օրբելիներու խռովութիւնը 1177–ին՝ վրաց Գէորգի III թագաւորը Լոռի բերդաքաղաքը յանձնած է ղփչաղներուն, իսկ 1185–էն՝ Զաքարեաններուն։ XII-XIII դդ․ Գուգարքի մէջ կալուածներ ունեցած են նաեւ Մամիկոնեանները եւ Արծրունիները։ Կիւրիկեաններու եւ Զաքարեաններու օրոք, արեւելեան Գուգարքը եղած է հայ մշակոյթի ու գիտութեան կեդրոն։ Զարգացած էր գորգագործութիւնը, փայտամշակութիւնը, մետաղագործութիւնը։ Արեւելեան Գուգարքի մէջ ապրած եւ ստեղծագործած են միջնադարեան ականաւոր գիտնականներ՝ Յովհաննէս Սարկաւագը, Գրիգոր Տուտեորդին եւ Մխիթար Գոշը։
Մոնղոլներու նուաճումներէն յետոյ, Զաքարեաններու տիրոյթ արեւելեան Գուգարքը, մտած է Կիւրճիստանի վիլայէթի մէջ։
Կաղապար:Մեծ Հայքի վարչական բաժանում
Պարտիզակ

Պարտիզակ, գիւղ Արեւմտեան Հայաստանի մէջ, Խարբերդի վիլայէթի Չմշկածագ գաւառին մէջ։
Բնակչութեան մասին տուեալներ չեն պահպանուած։ Անոնք բռնութեամբ տեղահանուած են 1915 թուականին՝ Մեծ Եղեռնի ժամանակ։ Անոնց մեծ մասը զոհուած է աքսորի ճամբուն վրայ։


== Աղբիւրներ ==
«Հայաստանի եւ հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986 - 2001 թթ., Երեւանի Համալսարանի հրատարակչութիւն
Պատմողական սեռ

Պատմողական սեռ, արձակի նոր նուաճումներէն գլխաւորը այն է, որ պատմողականը կը հարստանայ ներքին եզրով՝ հոգեբանական խորութեամբ։ Զ․ Եսայեանի գործը հաւանօրէն յարակագոյն օրինակները կու տայ մեզի այս տիպի հարստացման։ «Նկարագիր մը» խորագրեալ առաջին հատուածը կը նկարէ գրագիտուհիին Երանիկ մօրաքրոջ հոգեբանական կերպարը՝ հարուստ երկուութիւններով, դրուած՝ անցեալ ու ներկայ բարքերու եւ իր մանկութեան վայրերուն խորքին վրայ։ «Հոգիներու Աքսորը» կը խորացնէ դէպի վերլուծում անիկա երկու արուեստագէտ կիներու հանդիպումը կը դարանէ առիթ՝ կարդալու ճակատագիրը փոքրամասնական համայնքի մը՝ Պոլսոյ հայութեան, անոր մտաւորականներուն եւ արուեստագէտներուն ընդմէջէն։


== Աղբիւր ==
Հայ Կեանք եւ Գրականութիւն, Յարութիւն Քիւրքճեան, երկրորդական բաժին Ա. տարի, էջ 119:
Կալա Արթ (ցուցասրահ)

«Կալա Արթ» ցուցասրահը, ցուցասրահ Երեւանի մէջ: Հիմնադրուած է 13 Հոկտեմբեր  2012-ին։ Ցուցասրահի հիմնադիր տնօրէններն են ամուսիններ Աւետիս Պէրպէրեանն ու Նուշիկ Միքայէլեանը։


== Նպատակներ ==
«Կալա Արթ» ցուցասրահի հիմնական նպատակներէն է միջազգային արուեստի շուկային մէջ հայկական կերպարուեստի մնայուն տեղը հաստատել, հայ արուեստագէտներու աշխատանքներով հանդէս գալով լաւագոյն միջազգային ցուցահանդէսներուՆ։ ԳործունԷութեան հիմնական մաս կը կազմէ նաեւ երիտասարդ տաղանդաւոր արուեստագէտներու բացայայտումն ու միջազգային ասպարէզին մէջ անոնց աշխատանքներու տարածումը։


== Ցուցադրութիւններ ==
Ցուցասրահին մէջ կը ներկայացուին 19-րդ դարէն՝ մինչեւ ժամանակակից, պատմականօրէն յայտնի արուեստագէտներու գեղանկարներ եւ քանդակներ։ «Կալա Արթը» կը ներկայացնէ ազգային եւ միջազգային ճանաչում վայելող շուրջ 100 գեղանկարիչներու եւ քանդակագործներու, որոնց աշխատանքները կը զարդարեն լաւագոյն հաւաքածոները՝ հայ դասական մեծագոյն վարպետներու (Մարտիրոս Սարեան, Մինաս Աւետիսեան, Գէորգ Բաշինջաղեան, Յարութիւն Կալենց, Յակոբ Յակոբեան) եւ ժամանակակից արուեստագէտներու՝ Այվազ Աւոյեան, Արեւ Պետրոսեան, Արկադի Պետրոսեան, Աշոտ Պաղտասարեան, Կարէն Պաղտասարեան, Յարութիւն Յակոբեան, Հերիքնազ Գալստեան, Վաւ Յակոբեան եւ շատ ուրիշներու գործեր։


=== Հիմնական ծառայութիւններ ===
Յատուկ միջոցառումներու եւ հաւաքոյթներու համար արուեստի գործերու տրամադրում, ցուցադրութեան կազմակերպում, մասնագիտական տեղափոխում եւ տեղադրում
Արուեստի գործերու խորհրդատուութիւն եւ ընտրութիւն
«Կալա Արթ» ցուցասրահի տարածքի վարձակալին մէջ մշակութային բարձրակարգ միջոցառումներու, հանդիպումներու եւ ընկերական յատուկ հաւաքոյթներու համար


== Ցուցահանդէսներ ==
2014  «Պէյրութ Արթ Ֆէր» միջազգային ցուցահանդէս
2014  «Արթ Քոքթէյլ» ցուցահանդէս
2014  «Արուեստի գլուխկոտրուկ» 29 արդի եւ ժամանակակից արուեստագէտներու աշխատանքներու ցուցահանդէս
2013  «Համաշխարհային մոդեռնիստ վարպետներ», ցուցահանդէս նուիրուած Փիքասոյի, Մարք Շակալի, Միրոյի, Մատիսի եւ Դալիի օրիգինալ լիտոգրաֆիաներուն
2013  «Տիեզերքը մենք ենք», 19-րդ դարէն մինչեւ 2014՝ շուրջ 150 աշխատանքներու ցուցադրութիւն
2013  «Ժամանակը սէր է», ցուցահանդէս նուիրուած Սուրբ Սարգիսի տօնին
2012  «Դու եւ գոյնը», Նոր տարուան յատուկ տօնական արուեստի հաւաքածոյի ցուցահանդէս
2012  «Բացման ցուցահանդէս», 40 արուեստագէտներու մասնակցութեամբ


== Հասցէ ==
Ցուցասրահը կը գտնուի Երեւանի Բայրոնի փողոցի 12 հասցէին վրայ։


== Արտաքին յղումներ ==
Կալա Արթ ցուցասրահի պաշտօնական կայքը
Արշա Օվանեսովա

Արշա Համբարձումի Օվանեսովա (23 Դեկտեմբեր, 1906, Պաքու, Ազրպէյճան – 6 Մայիս, 1990 Մոսկուա, ՌԴ), փաստագրական ֆիլմերու խորհրդային հայ բեմադրիչ, բեմագիր, ՌԽՖՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1947), Ստալինեան մրցանակի առաջին աստիճանի դափնեկիր (1950), ԽՄԿԿ անդամ 1943 թուականէն։


== Կենսագրութիւն ==
Արշա Օվանեսովա, ծնած է 1906 թուականին Պաքու քաղաքին մէջ։ 1932 թուականին աւարտած է ՎԳԻԿ-ի բեմադրիչի բաժինը։ 1931-1961 թուականներուն եղած է Փաստագրական ֆիլմերու կեդրոնական սդիւտիոյի բեմադրիչը։ 1931 թուականին հրապարակած է Պիոներիա կինոամսագրի առաջին համարը, որ ղեկավարեց 15 տարի։ 1928-1961 թուականներուն դասաւանդած է ՎԳԻԿ-իի մէջ, 1959-1961 թուականներուն եղած է փաստագրական ֆիլմերու արուեստանոցի հիմնադիրն ու ղեկավարը։ Ամուսինը՝ խորհրդային ֆիլմ նկարահանող Սեմէոն Շեյնինն եղած էՆկարահանուած է «Հաշիմ» ֆիլմին մէջ (1928), համահեղինակ է «Լեռնային լիճի գաղտնիքը» (1954, Մարօ Երզինկեան) կինոնկարի (երկուքն ալ՝ Հայֆիլմ)։
Մահացած է 1990 թուականին Մոսկուայի մէջ, թաղուած է Տրոեկուրովսկի գերեզմանոցը։


== Մրցանակներ եւ պարգեւներ ==
Ստալինի առաջին աստիճանի մրցանակ (1950)՝ «Աշխարհի պատանեկութիւնը» ֆիլմի համար (1949)
Խաղաղութեան միջազգային մրցանակ (1950)՝ «Աշխարհի պատանեկութիւնը» ֆիլմի համար (1949)
ՌԽՖՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1947)
2 շքանշան եւ մետալ


== Ֆիլմագրութիւն ==


=== Բեմադրիջ ===


=== Սենարիստ ===


== Գրականութիւն ==
Кинословарь в 2-х томах, М., «Советская энциклопедия», 1966-1970
«Кино». Энциклопедический словарь, М., «Советская энциклопедия», 1987
Հայ Մարզիկները՝ Հին Ողիմպիականներուն

Սկսած 1952 թուականէն, հայ մարզիկները Ողիմպիական խաղերուն մասնակցած են Խորհրդային Միութեան հաւաքականներու որպէս անդամ, իսկ 1994էն ետք՝ կը  մասնակցին անկախ Հայաստանի եռագոյն դրօշին տակ։
Սակայն հայ մարզիկներու մասնակցութիւնը ողիմպիականներուն աւելի հինէն կու գայ։
Ողիմպիական խաղերը ունեցած են երկու շրջան՝ հին եւ արդի։ Հինը սկսած է հելլենական շրջանին եւ աւարտած է ք. ե. 394 թուականին, իսկ նորը սկսած է 1896-ին եւ կը շարունակուի մինչեւ այսօր։
Ըստ պատմագիտական տուեալներու, հայոց Տիգրան Բ. արքան մասնակցած է հին շրջանի 170րդ խաղերուն, իսկ Արշակ Ա. թագաւորը՝ 202րդ խաղերուն։ Անոնք երկուքն ալ արժանացած են «Ձիթենիի ճիւղեր»ու։ ժամանակին անոնցմո`վ կը զարդարէին մրցումներու յաղթականներու ճակատները։
Ագաթանգեղոս պատմիչը եւ մեր պատմահայրը` Մովսէս Խորենացին գրած են նաե Հայոց Տրդատ Գ. արքային մասնակցութեան մասին։ Ըստ այդ տուեալներուն, Տրդատ Գ. պէտք է, որ մասնակցած ըլլայ Ողիմպիական հին շրջանի 265րդ խաղերուն, որոնք տեղի ունեցած են մօտաւորապէս 280 թուականին։
Խորենացի վկայութիւններ ունի նաեւ ողիմպիական այլ դիւցազնի մը մասին, որ հայոց Վարազդատ թագաւորն էր. ահաւասիկ այդ վկայութիւնը.«(Վարազդատ) նախ Բիասայի մէջ յաղթեց բոլոր բռնցքամարտիկներուն, յետոյ հելդացիներու Արեկ քաղաքին մէջ կէս օրուան մէջ քանի մը առիւծ սպանեց, որուն համար ողիմպիական հանդէսի ըմբիշներու խաղերուն փառք եւ յարգանք վայելեց»: Ուսումնասիրութիւնը ցոյց տուած է, որ Վարզդատ մասնակցած է հին շրջանի վերջին՝ 293րդ խաղերուն, որոնք տեղի ունեցան 394 թուականին։ Այդ տարի, Հռոմի Թէոդոս Օգոստոս Մեծն կայսրը հրամայեց արգիլել ողիմպիական խաղերը, զանոնք համարելով հեթանոսական շրջանէն մնացած երեւոյթներ։


== Աղբիւրներ ==
Լրաբեր հանդէս
Գրիգորիս Աղուանեան

Գրիգորիս Աղուանեան (302 կամ 8 Դեկտեմբեր 1827(1827-12-08), Կեսարիա, ԹուրքիաՎան - 335, 330 կամ 8 Դեկտեմբեր 1893(1893-12-08), ԴերբենդՋուղա, (Նախիջեւան)), Վանի առաջնորդ։


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած Վանի մէջ 1827 թուականին (ըստ Կ․ Պոլսոյ Ս․ Փրկչեան Օրացոյցի 1832)։ Ժամանակի ալֆաներուն քով եկեղեցական գիրքերը բերանացի սորվելով սկսաւ եկեղեցիին մէջ դպրութիւն ընել։ 1862  թուականին աբեղայ ձեռնադրուեցաւ, իսկ 1879 Ապրիլ 13-ին եպիսկոպոս։ 
1874-ին հրաժարած է եւ իբրեւ փոխանորդ անոր յաջորդած է Լիմ անապատի միաբան Թադէոս վարդապետ: 
Ինչպէս տաճկահայքի, այնպէս ալ ռուսահայքի մէջ վարած է պաշտօններ եւ ամէն տեղ ալ ձգած փառաւոր գործունէութեան հետքեր։ 
Վախճանած է 1893 Դեկտեմբեր 8-ին Հին Ջուղայի մէջ։
Ռատիօ ԵԱՆ

Ռատիօ Եան (անգլերէն Radio Yan) հայատրոփ համացանցային ձայնասփիւռի կայան ՝ հայկական, աշուղական, սիրային, ազգագրական, գաւառական, եւ յատկապէս, ազգային յեղափոխական տարրերով։
Ռատիօ Եանը սկսած է սփռուիլ համացանցի վրայ Փետրուար 2011-էն ի վեր, եւ նախաձեռնութիւնն է խումբ մը երիտասարդներու, որոնք մտահոգ են հայկական երգերու եւ մշակոյթի աղաւաղման ընթացքէն եւ իրենց այս քայլով կը փորձեն տարածել իսկական հայկական երաժշտութիւն եւ ազգային յեղափոխական մթնոլորտ։
Ռատիոն մինչ օրս նշանակալի ժողովրդականութիւն ապահոված է իր աշխատանքին եւ յատկապէս բարեգործական նախաձեռնութիւններուն շնորհիւ, որոնց կրնաք ծանօթանալ Ռատիոյի համացանցային կայքի միջոցավ՝ Ռատիօ Եան։ Ռատիոն իր համացանցի էջին վրայ ունի նաեւ արխիւի բաժին ուր կը գտնէք երգարան, կը տեղադրուին ազգային հետաքրքրական քարոզչական եւ պատմական նիւթեր, ու ինչպէս նաեւ յայտնի դէմքերու մասին տեղեկութիւն եւ կենսագրութիւն։


== Արտաքին յղումներ ==
Ռատիօ Եան
Սանա Ալ Սայէհ

Սանա Ալ Սայէհ, Պաղեստինի համալսարանի Գիտութեան եւ արուեստագիտութեան բաժնի ատենապետ: Իբրեւ համալսարանին ներկայացուցիչը հանդէս եկած է տարբեր երկիրներու մէջ:


== Դաւանափոխութիւն ==
Օգոստոս 2007-ին Ալ-Սայէհի՝ քրիստոնէութենէն իսլամի դաւանափոխութիւնը տարաձայնութիւններ առաջացուց: Ֆաթահի պաշտօնեաները մեղադրած են իրենց քաղաքական մրցակից Համասին՝ ալ-Սայէհին առեւանգելու եւ ստիպելու դաւանափոխուիլ եւ իսլամ ընդունիլ: Համաս հերքած է այդ պնդումը:
Համասի անդամներէն մէկուն տան մէջ հանդիպելով իր մօրը, Ալ-Սայէհը անոր ըսած է. «Այո, Աստուած առաջնորդած է զիս ճիշդ ճանապարհով»: Սակայն մայրը, հետագային պնդած է, որ իր դուստրը ստիպուած եղած է հանդէս գալ այդ յայտարարութեամբ: Ընտանիքին մօտիկ աղբիւրներ կը պնդեն, որ Ալ-Սայէհը կոչ ըրած է իրենց ըսել, որ ստիպուած եղած է ամուսնանալ համալսարանի իսլամ դասախօսներէն մէկուն հետ:
Ղազա քաղաքի աւագ իսլամ հոգեւոր հովիվ Ալա Աքլուկ յայտնեց, որ հանդիպած է դասախօսին հետ եւ եզրակացուցած, որ Ալ Սայէհը իսլամութիւն ընդունած է ազատ կամքով: Ան հերքած է մեղադրանքները, որ Ալ Սայէհը ստիպուած եղած է կրօնափոխուիլ իսլամ տղամարդու հետ ամուսնութեան պատճառով: Ան պնդած է, որ դասախօսը «կը վախնար» իր ընտանիքին պատմել Ա -Սայէհի կրօնափոխութեան մասին:
Ղազայի Մարդու իրաւունքներու պաղեստինեան կեդրոնի (արաբ․՝ المركــز الفلسطيني لحقــوق الإنســـان‎‎) ակտիվիստ Հանան Մաթարը ըսած է, որ ինքը հանդիպած է Ալ Սայէհի հետ, որ հերքած է, որ դաւանափոխուած է ամուսնութեան պատճառով: Ակտիվիստը Ալ Սայէհի վարքագիծը բնութագրած է որպէս «հաւատացեալ իսլամ կնոջ» վարքագիծ:


== Արտաքին յղումներ ==
OneNewsNow.com - ACLJ Probes Forced Conversions to Islam
Միհրան Թապագեան

Միհրան Թապագեան, (1878, Ատաբազար - 1915, Մեծ Եղեռնի զոհ), Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան անդամ։
Նախնական կրթութիւնը կը ստանայ ծննդավայրին մէջ, ապա կը փոխադրուի Արմաշ, ուր մուտք կը գործէ ուսուցչական ասպարէզ։ Պաշտօնավարած է Դպրեվանքի, Օրթաքէօյի, Պալաթի եւ այլ վարժարաններու մէջ։ Աշխատակցած է պոլսահայ բազմաթիւ թերթերու։
Երկերն են՝ «Հանդէս հայ եւ ընդհանուր գրականութեան», «Գանձ ոսկեղէն դպրութեան», «Ատանայի ծննդեան ծառը», «Հայոց գիրերու գիւտը»։


== Աղբիւրներ ==
Թէոդիկ, Յուշարձան ապրիլ տասնմէկ, Կ․ Պոլիս, 1919, «Արզուման» հրատարակչատուն:
Կապրիէլա Պեսանցոնի

Կապրիէլա Պեսանցոնի (20 Սեպտեմբեր 1890(1890-09-20), Հռոմ, Իտալիա - 8 Յուլիս 1962(1962-07-08), Հռոմ, Իտալիա), իտալացի օփերային երգչուհի, մեցցօ սոփրանօ եւ քոնթրալթօ։


== Վաղ կեանք ==
Ծնած է Հռոմ եւ կրթութիւն ստացեր սուրբ Ցեցիլիայի անուան ազգային ակադեմիոյ մէջ։


== Ասպարէզ ==
1911 թուականին զուգերգով հանդէս եկեր է Իտալիայի Վիթերպօ քաղաքին մէջ, իսկ 1918 թուականէն Պուենոս Այրեսի Քոլոն թատրոնի աստղն էր եւ կանոնաւորապէս հանդէս կու գար նաեւ հարաւամերիկեան այլ քաղաքներու մէջ, յատկապէս՝ Ռիօ Տէ Ժանէյրօ մէջ։ 

ԱՄՆ-ի մէջ զուգերգը տեղի ունեցեր է 1919 թուականին, երբ Ամներիսի դերերգով հանդէս եկած է «Աիտա» օփերայի մէջ Քլաուտիա Մուցիոյի, Ջովաննի Մարթինելլիի եւ Ռենաթօ Զանելլիի հետ։ Նոյն համերգաշրջանին Մեթրոփոլիթէն օփերայի մէջ երգեր է Էնրիքօ Քարուզոյի հետ «Սամսոն եւ Տալիլա» ու «Ճակատագրի ուժը» օփերաներու բեմադրութիւններու մէջ։ 1920 թուականին Հաւանայի մէջ միասին կը կատարէին «Աիտա» օփերան, երբ վերջին հատուածի երկրորդ արարի ժամանակ դահլիճին մէջ ռումբ  պայթեր է։
1935 թուականին հեռացեր է Քոլոն թատրոնէն, 1939 թուականին հրաժեշտի համերգ կազմակերպեր Հռոմի մէջ՝ Քարաքալլայի բաղնիքներու մէջ երգելով Քարմէն։ Ամերիկեան «Victor» ձայնագրման տաղաւարի հետ քանի մը ձայնագրութիւններ կատարած է, 1916 թուականին նկարահանուեր իտալական «Stefania» համր շարժապատկերի մէջ։ Պրազիլիոյ մէջ ամուսնութեան ընթացքին դասաւանդեր է երիտասարդ երգիչներու, իսկ կեանքի վերջին տարիներուն Հռոմի մէջ վոքալի դասեր տուեր է։
Թենօր Ջաքոմօ Լաուրի-Վոլփին իր «Voci parallele» գիրքին մէջ յիշատակեր է Պեսանցոնիին որպէս իր ասպարէզի ընթացքին իրեն հանդիպած երեք իրական քոնթրալթոներէն մէկը (միւս երկուքը Մարկարեթ Մաթցենաուերն ու Մաթիլտա Պլանքօ Սատունն էին)։


== Անձնական կեանք ==

Դաշնակահար Արթուր Ռուպինշթէյնի հետ սիրային յարաբերութիւններու մէջ եղեր է 1918 թուականին, երբ երկուքն ալ կ՛աշխատէին Մատրիտի, Պուէնոս Այրեսի եւ Նիւ Եորքի մէջ։։ 1925 թուականին ամուսնացեր է Պրազիլիացի արդիւնաբերող Էնրիքէ Լէյժի հետ։ Զոյգը ապրեր է Ռիօ Տէ Ժանէյրօ մէջ․ անոնց շքեղ առանձնատունն ու այգիները այժմ յայտնի են որպէս «Փարք Լէյժ» ու հանրային զբօսայգի են։ Պեսանցոնին այրիացել է 1941 թուկանին, կրկին ամուսնացեր 1956 թուականին։ Մահացեր է Իտալիա 74 տարեկանին 1962 թուականին։ Յուղարկաւորուեր է Քարմէնի հագուստներով։


== Ծանօթգրութիւններ ==


== Արտաքին յղումներ ==
Gabriella Besanzoni's page on CantabileSubito.de, with biographical notes, sound clips, and many photographs.
Անանիա Շիրակացիի Յուշարձան (Երեւան, Մատենադարան)

Անանիա Շիրակացիի յուշարձանը, կը գտնուի Երեւանի կեդրոնը՝ Մեսրոպ Մաշտոցի պողոտայի վերջամասին՝ Մատենադարանի հարակից հրապարակին, տեղադրուած է 1963-ին։ Կ՝ընդգրկէ Երեւանի Կեդրոն վարչական շրջանի պատմուլեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկը։


== Հեղինակներ ==
Քանդակագործ՝ վաստակաւոր նկարիչ Գրիգոր Բադալեան


== Տուեալներ ==
Յուշարձանը կառուցուած է բազալտից, բարձրութիւնը 3,5 մեթր է։ Մատենադարանի գլխաւոր մուտքի դռնէն դէպի ձախ առաջին արձանն է։


== Տե՛ս նաեւ ==
Մեսրոպ Մաշտոցի հուշարձան (Երեւան)
‎Գրիգոր Տաթևացու հուշարձան (Երեւան)
‎Թորոս Ռոսլինի հուշարձան (Երեւան)
‎Մխիթար Գոշի հուշարձան (Երեւան)
‎Մովսես Խորենացու հուշարձան (Երեւան)
‎Ֆրիկի հուշարձան (Երեւան)
Քուալա Լամփուր

Քուալա Լումփուր (մալայ․՝ Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur, անգլերէն՝ Federal Territory of Kuala Lumpur, չին.՝ 吉隆坡联邦直辖区), Մալեզիայի մայրաքաղաքը ու ամենաբնակեցուած քաղաքը։ Քաղաքի մակերեսը կը կազմէ 243 քմ2, բնակչութիւնը՝ 1 982 100 մարդ (2020)։: Մեծ Քուալա Լումփուր քաղաքային համախմբումը բնակչութիւնը 2012-ի տուեալներով կը կազմէ 7,5 միլիոն մարդ:
Քուալա Լումփուրը Մալեզիայի խորհրդարանի նստավայրն է։ Քաղաքը ժամանակին դաշնային կառավարութեան դատական եւ գործադիր մարմիններու նստավայն էր, սակայն անոնք1999-ին տեղափոխուած են Փութրաճայա: Դատական համակարգի որոշ բաժիններ դեռ կը գտնուին Քուալա Լումփուրի մէջ։ Այստեղ կը գտնուի նաեւ Մալեզիայի արքայի պաշտօնական նստավայր Իսթանա Նեկարան։ Քուալա Լումփուրը Մալեզիայի մշակութային, նիւթական եւ տնտեսական կեդրոնն է։ Foreign Policy-ի 2010-ի համաշխարհային քաղաքներու սանդղակին մէջ կը գրաւէ 48-րդ հորիզոնականը իսկ 2010-ին ըստ 2thinknow-ի՝ տնտեսական եւ ընկերային նորարարութեան համաշխարհային քաղաքներու ցանկին մէջ գրաւած է 67-րդ տեղը:


== Աշխարհագրութիւն ==
Քաղաքը կը գտնուի Մալաքքա թերակղզիի հարաւ-արեւմուտքը, ցածրադիր հովիտի մէջ, ուր կը միախառնուին Քլանկ եւ Կոմպաք գետերը։


== Պատմութիւն ==
Քուալա Լումփուրը հիմնադրուած է 1857-ին։ 1880 -1978-ականները եղած է Սելանկորի մայրաքաղաքը։ 1946-1957-ականները եղած է բրիտանական գաղութի վարչական կեդրոնը, 1957-1963-ականները՝ անկախ Մալայայի դաշնութեան մայրաքաղաք, 1983-էն՝ Մալեզիայի մայրաքաղաք։ Փետրուար 1972-էն կը կրէ քաղաքի կարգավիճակը, 1974-էն՝ Դաշնային տարածքի կարգավիճակ:


== Ազգային կազմ ==
Քաղաքին մէջ կը բնակին մալայացիներ, չինացիներ, թամիլներ, մալայալներ, թելուգիի, պենկալացիներ եւ այլ ազգեր։


== Տնտեսութիւն ==
Քուալա Լումփուրը կը համարուի երկրի առեւտրա-արդիւնաբերական եւ տնտեսական կեդրոնը: Քաղաքին եւ անոր արուարձաններուն մէջ կը գտնուին քաուչուկի վերամշակման, արմաւենիի իւղի եւ այլ սննդամթերքներու արտադրութեան ձեռնարկութիւններ։


== Կլիմա ==
Քուալա Լումփուրը ունի հասարակածային կլիմա, տեղումներու մեծ քանակով (տարեկան միջին քանակը կը կազմէ 2627 մմ)։ Ամբողջ տարին շոգ է եւ խոնաւ։ Առատ տեղումները գրեթէ հաւասարաչափ կը թափին ամբողջ տարուան ընթացին, բացի Յունիս-Օգօստոս ամիսներէն, երբ անոնք համեմատաբար աւելի քիչ են։ Օդի ջերմաստիճանը քաղաքին մէջ երբեք չի բարձրանար 38,5 °C-էն եւ երբեք չիջներ 17,8 °C-էն: Միջին օրական առաւելագոյնը կը կազմէ 30-33 °C, իսկ նուազագոյնը՝ 23-25 °C:
Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Վանք (Մեսրոպաւան)

Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ վանք կամ Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց վանքը, կը գտնուի Մեսրոպաւան գիւղը, պատմական Գողթն գաւառի մէջ, ներկայիս Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութիւն, Ազրպէյճան:


== Պատմութիւն ==
Վանքը կառուցուած է 456 թուականին, Գողթնի կառաւարիչ Շաբիթ իշխանի հրամանով: Վանքը կը ներկայացնէ գթմբեթաւոր բազիլիկա։ Կառուցուած է մշակուած եւ կիսամշակուած քարերով։ Առաջին մեզի հայտնի վերանորոթումը եցած է 15-րդ դարուն, հետագային 17-րդ դարուն։ Մուտքը կը գտնուի արեւնտեան հատուածը։ 1980-ական թուականներուն կիսավեր վիճակը մէջ էր, սակայն ներկայիս վիճակu անհայտ է:
Զմիւռնիոյ Աղէտը (1922)

Զմիւռնիոյ աղէտ, Զմիւռնիոյ (Իզմիր) յոյն եւ հայ խաղաղ բնակչութեան կոտորածը՝ թուրքական զօրքերու կողմէ 1919-22 թուականներու յոյն-թուրքական պատերազմի ժամանակ։ Թուրքիոյ քեմալական կառավարութեան զօրքերը, ստանալով մեծ տէրութիւններուեւ յատկապէս խորհրդային Ռուսաստանի նիւթական, ռազմական, քաղաքական եւ բարոյական օգնութիւնն ու աջակցութիւնը՝ պատերազմի ընթացքին, պարտութեան մատնեցին Փոքր Ասիոյ խորքերը թափանցած եւ հին յունական տարածքներն ազատագրած յունական զօրքերուն, իսկ 1920 թուականի Սեպտեմբեր 9-ին ներխուժեցին Զմիւռնիա ու թուրքական խաժամուժ զանգուածին հետ սկսան յոյն եւ հայ խաղաղ բնակչութեան կոտորածն ու ունեցուածքի թալանը։
Այդ ժամանակ Զմիւռնիոյ մէջ գտնուող զօրավար Թորգոմը, ընդհանուր խառնաշփոթի մէջ, ի վիճակի չըլլար կազմակերպել բնիկ հայերու եւ Զմիւռնիոյ մէջ հաստատուած մեծ թիւով հայ գաղթականներու ինքնապաշտպանութիւնը։ Կոտորածէն խուսափելու համար հազարաւոր հայեր ապաստանեցան Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցւոյ տարածքին։ Սեպտեմբեր 13-ին քաղաքէն ներս ծայր առաւ վիթխարի հրդեհ, որ քեմալականներու ձեռքի գործն էր (ըստ թուրք եւ խորհրդային պատմաբաններու պնդման՝ քաղաքը հրդեհած են նահանջող յոյները)։ Հրդեհի հետեւանքով այրուեցան աւելի քան 50 հազար տուն, 24 եկեղեցի, 28 դպրոց, պանքեր, հիւպատոսարաններ, հիւանդանոցներ։ Քրիստոնեաներու կոտորածը կատարուեցաւ ոչ միայն քաղաքին մէջ, այլեւ ծովափին. եւրոպական մարտանաւերու անձնակազմերու աչքի առջեւ, որոնք ի շահ քաղաքականութեան, ոչինչ կատարեցին զոհերուն փրկելու համար։ Զմիւռնիոյ մէջ որպէս թղթակից գտնուող ամերիկացի գրող՝ էռնեստ Հեմինկուէյը, մռայլ գոյներով կը նկարագրէ թուրքերու գործողութիւնները քրիստոնեաներու նկատմամբ։ Թուրքերը կոտորեցին նաեւ Զմիւռնիոյ շրջակայ տարածքներու յոյներուն եւ հայերուն, ինչպէես նաեւ ջրասոյզ ըրին այն նաւերը, որոնց վրայ ապաստանած էին բազմաթիւ փրկուածներ։
Կոտորածներէն փրկուեցան սակաւաթիւ յոյներ եւ հայեր, որոնց յունական կառավարութիւնը նաւերով տեղափոխեց Յունաստան։
Կոտորածը թուրքական կառավարութեան կազմակերպած ցեղասպանութեան վճիռն էր յոյն եւ հայ ժողովուրդներու նկատմամբ։


== Ծանօթագրութիւն ==


== Գրականութիւն ==
Housepian М., «The Smyrna Affair», N. Y., 1971.
Մարկրէթ Թաչըր

Մարկրիթ Հիլտա Թաչըր, (անգլերէն՝ Margaret Hilda Thatcher, Պարոնէս Թաչըր, ծնեալ Ռոպերթս, 13 Հոկտեմբեր 1925, Կրանթհամ-8 Ապրիլ 2013, Լոնտոն) եղած է Անգլիոյ վարչապետ 1979-1990, ինչպէս նաեւ Անգլիոյ Պահպանողական կուսակցապետը՝ 1975-1990:
20-րդ դարու ամէնէն երկար ժամանակ Անգլիան կառավարող վարչապետը եղած է ինչպէս նաեւ միակ կին վարչապետը՝ պատմութեան մէջ։ Խորհրդային լրագրող մը զինք կոչած է «Երկաթեայ Կին», անոր քաղաքական ղեկավարութեան գերազանց կարողութիւններուն համար։ Ան զարգացուցած է օրէնքներ, որոնք հետագային դարձած են Թաչերիզմ:
Մասնագիտութեամբ հետախուզող քիմիագէտ եղած է, յետոյ ընտրուած է խորհրդարանի անդամ Ֆինչլիի համար 1959-ին։ Էտուարտ Հիթ զինք նշանակած է կրթութեան եւ գիտութեան նախարար 1970-ին։ 1975-ին, Հիթի յաղթանակով՝ կը դառնայ Ընդդիմադիր Կուսակցութեան, ինչպէս նաեւ առաջին կին կուսակցապետը՝ Անգլիոյ մէջ։ 1979-ին, վարչապետական ընտրապայքարէն յաղթական դուրս կու գայ։
2002-էն սկսեալ Թաչըր քանի մը անգամ սրտի տագնապներ անցուցած է, սակայն 2013-ին այդ մահաբեր եղած է:
Թաչըր երկրորդ անգամ վարչապետ կ'ընտրուի 1983-ին, իսկ երրորդ անգամ՝ 1987-ին։
Իրանի Քայլերգ

«سرود ملی جمهوری اسلامی ایران» («Sorude Melliye Jomhuriye Eslâmiye Irân»), Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան պաշտօնական քայլերգ։ Երաժշտութեան հեղինակը Հասան Րիյահին է, բառերը գրուած են քանի մը հեղինակներու կողմէ։ Քայլերգը ընդունուած է 1990-ին։


== Գրութիւն ==


== Նոթաներ ==


== Արտաքին յղումներ ==
Իրանի պաշտօնական քայլերգը YouTube-ի վրայ
Սերկեւիլ

Սերկեւիլը կը պարունակէ Vit. C եւ B, փէքթինային նիւթեր, տապաղանիւթեր, բջջաթաղանթ եւ մրգաթթուներ: Սերկեւիլը ունի լաւ արտայայտուած միզամուղ յատկութիւն, օգտակար է սրտի եւ երիկամունքի հիւանդութիւններու ժամանակ: Անոր մէջ քիչ է շաքարի պարունակութիւնը, ինչ որ օգտակար է շաքարախտ ունեցող հիւանդներուն:
Պարունակած բարձր փոթասիումի շնորհիւ, ան ունի միզամուղ յատկութիւն: Սերկեւիլը, պարունակած թանինի շնորհիւ կարեւոր է յատկապէս ստամոքս-աղիքային հիւանդութիւններու, փորհարութեան բուժման համար։ Անոր կուտերու եփուկը ունի խորխաբեր յատկութիւն, իսկ կուտերէն ստացուած լորձը կ'օգտագործուի այրուածքներու, մորթային ճաքերու բուժման համար: Անոր տերեւները կը պարունակեն բաւարար քանակով ֆիթոցիտներ, հետեւաբար մորթային հիւանդութիւններու ժամանակ կ'օգտագործուին անոր եփուկը թրջոցներու ձեւով:


== Աղբիւրներ ==
Ճիշդ Անունդ՝ Առողջ Կեանք, Բժշկուհի Գոհար Վարդանեան, էջ 61: