armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Աւետիք Իսահակեանի տուն-թանգարան (Կիւմրի)

Աւետիք Իսահակեանի տուն-թանգարան, Աւետիք Իսահակեանի տուն-թանգարանը կը գործէ 1975 թուականէն սկսեալ՝ բանաստեղծին հայրական տան մէջ, որ կառուցուած է 1828 թուականին Աւետիքին մեծ հօր՝ Նիկողայոս Իսահակեանի կողմէ։


== Պատմութիւն ==
29 Հոկտեմբեր, 1975 թուականին, Աւետիք Իսահակեանի ծննդեան 100-ամեակի օրը, Իսահակեաններու տունը դարձաւ յուշատուն-թանգարան: Սակայն այդ շէնքը ենթարկուեցաւ բազմաթիւ աւերածութիւններու 1988 թուականի Սպիտակի եկրաշարժին հետեւանքով։
1990-ական թուականներու սկիզբին, թանգարանին շէնքը ամբողջովին քանդուեցաւ՝ նոր շէնք մը կառուցելու նպատակով: Սակայն ժամանակ մը ետք շինարարութիւնը կէս մնաց ու ընդհատուեցաւ։ Վերականգնումը նոր թափով սկսաւ 2002 թուականի գարնան, եւ Աւետիք Իսահակեանի տուն-թանգարանը իր դռները բացաւ բոլորին համար։
Տուն-թանգարանը վերականգնուեցաւ եւ ձեւաւորուեցաւ իր հին ու նախկին ոճով ու վիճակով՝ այնպէս ինչպէս 1957 թուականին նկարագրած էին Իսահակեաններուն հարազատներն ու բարեկամները։


== Ցուցադրութիւն ==
Աւետիք Իսահակեանի տուն-թանգարանին մէջ վերականգնուած է բանաստեղծին աշխատասենեակը, Իսահակեաններուն հիւրասենեակը, ննջասենեակը, խոհանոցը, մառանը եւ թոնիրի տունը։
Տուն-թանգարանին կահաւորանքն ու դասաւորումը շինուած է այնպէս, ինչպէս որ էր հեղինակին կենդանութեան օրերուն։ Այստեղ կարելի է տեսնել Աւետիք Իսահակեանի անձնական հարուստ գրադարանը, հին գրասեղանը, որուն վրայ ծնած է անոր առաջին ստեղծագործութիւնը, փայտէ մանկական օրօրոցը եւ այլն։
Այստեղ կը գտնուի նաեւ ասեղնագործութեան սեղանի ծածկոցը եւ բարձը, հեղինակին շատ սիրելի սուրճի պատրաստութեան ամանը, մեծ եւրոպական ոճի հայելին եւ նոյնիսկ 2 մեթր բարձրութեամբ փայտէ քանդակը, որ կը ներկայացնէ Աւետիք Իսահակեանի դիմաքանդակը։
Տուն-թանգարանին մէջ կարելի է ծանօթանալ ոչ միայն այս մեծ բանաստեղծին առնչուող մասունքներուն, այլ նաեւ 19-րդ դարու Կիւմրիի ժողովուրդին կենցաղին եւ ապրելակերպին։


== Այցելութիւններ ==
Աւետիք Իսահակեանի տուն-թանգարանը այցելած են բազմաթիւ հիւրեր եւ նշանաւոր մարդիկ, օրինակ՝ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Վազգէն Առաջինը, աշխարհահռչակ գրող Ուիլիըմ Սարոյեանը, Յովհաննէս Բաղրամեանը եւ հանրաճանաչ երգչուհի Ելենա Օպրազցովան ու շատ ուրիշներ, որոնք իրենց տպաւորութիւնները արձանագրած են պատուաւոր այցելուներու յուշամատեանին մէջ։


== Հասցէ ==
Աւետիք Իսահակեանի տուն-թանգարանը կը գտնուի Կիւմրի քաղաքին Վարպետաց փողոցին մէջ։ Այս փողոցին մէջ կը գտնուի նաեւ Յովհաննէս Շիրազի տուն-թանգարանը։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Աւետիք Իսահակեանի տուն-թանգարան
Փամպակի լեռնաշղթայ

Փամպակի լեռներ , Բամպակ, Պամբակի լեռնաշղթայ, Պամբի լեռնաշղթայ, Պամբուգ, Սպիտակի լեռնաշղթայ, Փամբակ, Փամփակի լեռնաշղթայ, լեռնաշղթայ Հայաստանի Շիրակի մարզի, Լոռիի մարզի, Արագածոտնի մարզի, Կոտայքի մարզի, Տաւուշի մարզի եւ Գեղարքունիքի մարզին մէջ։ Կ'երկարի Շիրակի սարահարթին հիւսիս արեւելեան եզրէն մինչեւ Սեւանայ թերակղզի՝ 100 քմ-էն աւելի։ Լայնքը մինչեւ 16 քմ է։ Անոնց միջեւ կան բազմաթիւ գիւղեր։

Ամենաբարձր գագաթը Թեժ լեռն է՝ 3101 մ բարձրութեամբ , որ կը գտնուի լեռնաշղթային կեդրոնական հատուածին մէջ։ Բարձր գագաթներէն է նաեւ Մայմեխը՝ 3094 մ։ Ունի ծալքաբեկորային ծագում։ Կեդրոնական հատուածէն դեպի հարաւ-արեւելք կը տարածուի Ծաղկունեաց լեռնաշղթան։ Լեռնաշղթային արեւմտեան հատուածին մէջ յարաբերական բարձրութիւնները աւելի փոքր են, միջլեռնային գոգաւորութիւնները աւելի լայն։ Հոս տեղադրուած է Փամպակի լեռնանցքը։ Լանջերը միջին թեքութիւն ունին եւ շատ կտրատուած են։
Մահ

Մահ, կենդանի օրգանիզմի կենսագործունէութեան դադարը, ինչպես նաեւ այն որակական վիճակը, որուն մէջ նախապէս կը գտնուէր կենդանի եղած մարմինը։ Մահուան առաւել յաճախակի պատճառներ հանդիսացող պատահարներէն ու իրադարձութիւններէն են հիւանդութիւնները, որսը, թերսնուցումը եւ ծանր վնասուածքներու հանգեցնող դժբախտ պատահարները։ Միաբջիջ օրգանիզմի գոյութեան շրջանի աւարտ կրնայ հանդիսանալ ինչպէս մահը, այնպես ալ անոր միտոտիկ բաշխումը։

Մահուան էութիւնը հազարամեակներ շարունակ հանդիսացած է կրօններու ուշադրութեան կեդրոն եւ փիլիսոփայական պրպտումներու առարկայ, իսկ յետմահու գոյութեան եւ վերածնունդի զանազան վարկածները՝ կրօնական հաւատներու հիմնասիւնն են։


== Մահուան արտայայտումը կրօնի եւ դիցաբանութեան մէջ ==
Շատ անգամ, մահուան նկատմամբ հմայքի հասնող ուշադրութիւնը՝ մարդոց մօտ, առկայ եղած է հնագոյն ժամանակներէն։
Անցեալին մարդիկ պաշտամունքներ ստեղծած են մահուան աստուածներուն եւ մարմնաւորումներուն շուրջ։ Այդ առումով յայտնի են Անուբիսը, Օսիրիսը, Աիդեսը եւ Santa Muerte-ն։ «La Santa Muerte», կամ Սուրբ Մահը, որ նոյնպէս մահուան մարմնաւորումը կը հանդիսանայ, շատերու կողմէ այսօր պաշտամունքի առարկայ կը հանդիսանայ՝ Մեքսիքայի եւ Կեդոնական Ամերիկայի այլ երկրներու մէջ։ Նոյեմբերի 2-ին նշուող «Día de los Muertos», կամ «Մահացածներու Օրը» Մեքսիքայի ժողովուրդը, ինչպէս եւ ԱՄՆ-ու եւ Քանատայի մէջ ապրող մեքսիքա-ամերիկացիները ընտանիքներով կը հաւաքուին յիշատակելու իրենց մահացած հարազատները։


== Մահուան նշանակութիւնը՝ Վիքինկներու դիցաբանութեան մէջ ==

     12,234-17,141

Վիքինկները կը հաւատային, որ եթէ զինուորը մարտադաշտին մէջ զոհուի, ան կը յայտնուի նորվեկական դրախտին մէջ՝ Վալհալլա երկնային շքասրահին մէջ, ուր քաջարի զինուորները կը պատրաստուին Ռակնարեոկին՝ աշխարհի վերջն ուղղեկցող կռիւին։ Ի պատիւ՝ առանձնայատուկ սխրագործ զինուորներուն, կը տեղադրուէին ռունագիր քարեր, իսկ մահը՝ անկողնիին մէջ, ստոր կը համարուէր։


== Արտաքին յղումներ ==
Փիլիսոփայութիւն. Խոկում մահուան մասին (յօդուած)
1665 թուական

1665 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 65րդ տարին է


== Դէպքեր ==


==== Արուեստ ====

Եան Վէրմիր «Մարգարտեայ Գինդով Աղջիկը»


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1665 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1665 մահեր
1998 թուական

1998 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 98րդ տարին է

1998-ը նշուեր է որպէս «Ովկիանոսի տարի»


== Դէպքեր ==


==== Մարտ ====
01 Մարտ՝ «Թայթընիքը» դարձաւ $ 1 միլիարը հատած առաջին ֆիլմը


==== Մայիս ====
Կը հիմնուի Արմենիքա եռամսեայ յունալեզու պարբերաթերթը․ Գա­րէա­յի «Ա­զա­տա­մարտ» ա­կում­բի հրատարակութիւն (Աթէնք, Յունաստան)


==== Յունիս ====
03 Յունիս՝ Հաննովերի եւ Համպուրկի միջեւ արագընթաց գնացքը ուղիէն դուրս ելլելուն պատճառաւ եղաւ 101 զոհ


==== Յուլիս ====
17 Յուլիս՝ Սանքթ Փիթըրսպուրկին մէջ Նիքոլաս II ցարը եւ իր ընտանիքը սրբադասուեցան


==== Աւգոստոս ====
07 Օգոստոս՝ Թանզանիոյ Տար էս Սալաամին եւ Քենիոյ Նայրոպիին մէջ ամերիկեան դեսպանատուներուն պայթիւններուն զոհ գնաց 224 հոգի


==== Հոկտեմբեր ====
17 Հոկտեմբեր՝ Նիճերիոյ մէջ նաւթամուղի մը պայթիւնին պատճառաւ զոհուեցաւ 1082 հոգի


==== Դեկտեմբեր ====
06 Դեկտեմբեր՝ զինուորական Հուկոյ Չաւեսը ընտրուեցաւ Վենեսուէլային նախագահ


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1998 ծնունդներ


==== Յուլիս ====
08 Յուլիս Ճէյտըն Սմիթ Jadon Smith ամերիկացի դերասան, երգիչ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1998 մահեր


==== Յունիս ====
04 Յունիս Գալուստ Խանենց (ծն.1940, Թեհրան) իրանահայ գրող
11 Յունիս Գէորգ Էմին (բուն անունով՝ Կառլէն Մուրադեան, ծն.1919, Աշտարակ) հայ գրող, բանաստեղծ
26 Յունիս Սերօ Խանզադեան (ծն.1915, Գորիս) հայ, խորհրդային արձակագիր


==== Մայիս ====
14 Մայիս Ֆրանք Սինաթրա Frank Sinatra (ծն.1915) ամերիկացի երգիչ


==== Օգոստոս ====
19 Օգոստոս Վահէ Վահեան (ծն.1908, Կիւրին) բանաստեղծ, գրող


==== Նոյեմբեր ====
23 Նոյեմբեր Կարպ Խաչվանքեան (ծն.1923, Ախալցխա) հայ դերասան


==== Դեկտեմբեր ====
21 Դեկտեմբեր Հրայր Մարուխեան (ծն.1928, Քերմանշահ, Իրան) հասարակական-քաղաքական գործիչ
27 Դեկտեմբեր Գէորգ Աճեմեան (ծն.1932, Սուրիա) գրող
Անստոյգ օրով՝
Խաչիկ Ամիրեան (ծն.1915, Կ.Պոլիս) գրագետ
Երուանդ Պետրոսեան

Երուանդ Պետրոսեան (23 Փետրուար 1940(1940-02-23) - 12 Յունիս 2016(2016-06-12), Երեւան, Հայաստան), բանաստեղծ, մանկագիր եւ լրագրող։ 1977 թուականէն Հայաստանի Գրողներու միութեան անդամ էր:


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==


=== Կենսագրական գիծեր ===
Պետրոսեան ծնած է Արթիկի շրջանի Հնաբերդ գիւղին մէջ: Աւարտած է Երեւանի Խ. Աբովեանի անուան մանկավարժական հիմնարկի պատմալեզուաբանական բաժանմունքը: Աշխատած է «Հեռուստատեսութեան եւ ռատիոհաղորդումներու պետական կոմիտէ»ին մէջ, ինչպէս նաեւ «Սովետական գրող» («Նայիրի») հրատարակչութեան մէջ:


=== Գործեր ===
Երուանդ Պետրոսեան ճանչցուած է մանուկներուն նուիրուած ժողովածուներով: Անոր բանաստեղծութիւնները տպագրուած են գրական մամուլին եւ հանդէսներուն մէջ: Աւելի քան 25 գիրքերու հեղինակ է, զբաղած է նաեւ թարգմանութեամբ:


== Մրցանակներ ==
1989 թուականին անոր «Հազարան հաւք» մանկական ժողովածուն արժանացած է Գրողներու միութեան Ստեփան Զօրեանի անուան մրցանակի,
1999 թուականին «Կապոյտ հեքիաթ» մանկական ժողովածուն` «Ոսկէ եղէգ» գրական պետական մրցանակին,
2007 թուականին «Վարդավառ» եւ «Հազար ու մի եթէ» մանկական գիրքերը` Գրողներու միութեան Վախթանգ Անանեանի անուան մանկապատանեկան գիրքի մրցանակին:


== Պարգեւներ ==
2010 թուականին պարգեւատրուած է Հայաստանի մշակոյթի նախարարութեան Ոսկիէ մետալով,
2011 թուականին` Հայաստանի վարչապետի յուշամետալով:
Կիւսթաւ լը Պոն

Կիւսթաւ լը Պոն (7 Մայիս 1841(1841-05-07)[…], Nogent-le-Rotrou, Էր և Լուար - 13 Դեկտեմբեր 1931(1931-12-13), Փարիզ), Ֆրանսացի հոգեբան, ընկերաբան, մարդաբան եւ պատմաբան։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Ֆրանսայի Նոժան լը Ռոթրու քաղաքը։
Սորված է բժշկութիւն, այնուհետեւ 1860-1880 թուականներուն ճամբորդած է Եւրոպա, Հիւսիսային Ափրիկէ եւ Ասիա։


== Փիլիսոփայական գաղափարները ==
Կիւսթաւ լը Պոն «Ամբոխներու հոգեբանութիւնը» գիրքը իր տեսակին մէջ առաջիններէն է, ուր հեղինակը փորձած է տեսականօրէն հիմնաւորել «ամբոխներու դարաշրջանի» յարձակումը ու անոր հետ կապել մշակոյթի ընդհանուր անկումը։
Այն ամբոխները, որոնք դիւրութեամբ կրնան շահարկուիլ, գործել պարզունակ ու նախնական բնազդներով եւ հակած են զայրոյթով վարուելու՝ վտանգ կը սպառնան ժամանակակից աշխարհին։ Ամբոխի մէջ կորսուած անհատներ կը կորսնցնեն իրենց դատողութիւնը, կը մղուին գրեթէ «բարբարոսական» զգացումներու եւ այդ կործանարար ուժի վերահսկողութիւնը կը կազմէ երկիրներու հիմքը։
Լը Պոն կը խօսի նաեւ ամբոխի մը համար առաջնորդի եւ անոր ունենալիք յատկութիւններու կարեւորութեան մասին։ Ըստ իրեն, առաջնորդ մը, որ կը գիտակցի զանգուածներու ոգիին, շատ պարզօրէն կրնայ զանոնք «քաշել» իր ուզած ուղղութեան։ Այս պատճառով է, որ հրատարակութենէն մինչեւ այսօր, տարբեր ժամանակաշրջաններու, եղած է բազում քաղաքական գործիչներու ամենասիրած գիրքերէն մէկը։ Արդարեւ, «Ամբոխներու հոգեբանութիւնը» հասկնալը թերեւս աւելի կարեւոր է ներկայիս, երբ ժողովրդական շարժումները վերելք կ՚ապրին։ Ամերիկացի ընկերաբան Նիըլ Սմելզըր գրած է, որ հակառակ քննադատութիւններու՝ Լը Պոնի մտքերը հետաքրքրական են։
Տոքթ. Մարդինզ Կօշիկներ

Տոքթ. Մարդինզ (անգլ.՝ Dr. Martens), անգլիական կօշիկներու շինութեան ընկերութիւն մը։


== Սկիզբը ==

Քլաոս Մարդինզ Բ. համաշխարհային պատերազմի ընթացքին գերմանական բժիշկ էր: 1946-ին, դահոյկով վիրաւորուելէ ետք կը ստեղծէ ուղղամարմնական կօշիկ մը իր ճարտարագէտ ընկերոջ՝ Հերպըրդ Ֆունքի օգնութեամբ: Այդպիսով կը ծնի առաջին կօշիկը, որուն ներբանը օդով լեցուած էր։
Անիկա նախ կը վաճառուի Գերմանիոյ մէջ եւ ընդունելութիւն կը գտնէ տարեցներու մօտ, որոնք ոտքի հարցեր ունէին, բայց անիկա շուտով կը տարածուի, այնպէս որ Քլաոս Մարդինզ կ'որոշէ արտադրութեան իրաւունք ստանալ եւ օրինականացնել անոր վաճառքը: Երկու տարուան ընթացքին Տոքթ. Մարդինզ կօշիկները կը տարածուին ամբողջ Եւրոպայի տարածքին։
1959-ին Պիլ Կրիկզ անունով անգլիացի կօշիկ արտադրող մը կը գնէ կօշիկը արտադրելու իրաւունքները։


== Նկարագրութիւն ==
Քանի մը մանրամասնութեամբ կը տարբերի ներբանը կարելու ձեւը, ետեւի սեւ ու դեղին պիտակը, ներբանին թափանցիկ քաուչուկը, դեղին կարերը եւ այլն:
Մեծ նորութիւնը օդով լեցուած ներբանն է, որ շատ հանգստաւէտութիւն կ'ապահովէ: Բոլոր նիւթերը անջրանցիկ են, այնպէս որ ո՛չ իւղը, ոչ ալ խոնաւութիւնը կրնան վնասել կօշիկը։


== 1960՝ Համաշխարհային Յաջողութիւն ==
1 Ապրիլ 1960-ին, կ'արտադրուի առաջին Տոքթ. Մարդինզ զոյգը (նշանաւոր կարճ կրկնակօշիկը), ութ ծակերով ու գոց կարմիր կաշիով, Wallstone գործարանին մէջ։ 
Սկիզբնական շրջանին, կօշիկը գործարաններու մէջ աշխատող բանուորները կը հագուին, բայց 1970 եւ 1980 թուականներու ընթացքին կը դառնայ Փանք եւ Սքինհետ (punk and skinhead movement) հակամշակութային շարժումներուն խորհրդանիշը: Կրկնակօշիկը իսկական խորհրդանիշ կը դառնայ բազմաթիւ երգչախումբերու համար, ինչպէս The Clash, The Cure, Red Hot Chili Peppers, եւ այլն:
Կօշիկը տեղ կը գտնէ նաեւ նորաձեւութեան մէջ. 1990-ական տարիներուն, գնորդները ընդհանրապէս կիներ էին։ Ներկայիս կօշիկը մատչելի է տարբեր գոյներով եւ ձեւերով, այնպէս որ միշտ այժմէական եղած է ու կը մնայ ։


== Արտադրութիւն ==
Ժամանակին, բոլոր կօշիկները Անգլիա կ'արտադրուէին, Wallstone-ի գործարաններուն մէջ, բայց 2003-ին շինութեան մեծամասնութիւնը Չինաստան կը տեղափոխուի: Մէկ շաբթուան ընթացքին միայն 1000 զոյգ Անգլիա կը շինուի, որոնց վրայ փորագրուած է «Made In England»։


== Պատկերասրահ ==
Ս. Քառասնից Մանկանց Մայր Եկեղեցի (Հալէպ)

Ս. Քառասնից Մանկանց Մայր Եկեղեցին ԺԴ. դարէն սկսեալ Բերիոյ Թեմի առաջնորդանիստ եկեղեցին է: ԱՆ պատմութեան մէջ առաջին անգամ յիշուած է 1476-ին: Անցեալին եղած է նաեւ կաթողիկոսանիստ եկեղեցի, ուր կատարուած են եպիսկոպոսական ու կաթողիկոսական ձեռնադրութիւններ եւ սրբալոյս միւռոնի օրհնութիւններ՝ 1849-ին Սիսի Միքայէլ Բ. Աջապահեան եւ 1923-ին՝ Սահակ Բ. Խապայեան կաթողիկոսներու կողմէ:

Եկեղեցւոյ շրջափակէն ներս Կաթողիկոսներ, Առաջնորդներ եւ ականաւոր եկեղեցականներ թաղուած են, ինչպէս՝ Ազարիա Ջուղայեցի (1601), Պետրոս Կարկառեցի (1608), Մկրտիչ Քէֆսիզեան (1894), Բաբգէն Ա. Աթոռակից Վեհափառ Հայրապետներ (վերջնոյն աճիւնները 1966-ին փոխադրուած են Անթիլիասի Զարեհեան Դամբարանը):
Աւանդութեան մը համաձայն, Ս. Քառասնից Մանկանց Մայր Եկեղեցւոյ եւ նախկին Ս. Աստուածածին (ներկայիս «Զարեհեան» գանձատուն) Եկեղեցւոյ վայրը փոքր մատուռով քրիստոնէական գերեզմանատուն եղած է:
1499-1500 թուականներուն, հալէպահայ գաղութի երեւելիներէն «Ըռայիս Պարոն Եսայի»ի բարերարութեամբ, եկեղեցին ընդարձակուած է: 1616-ին հալէպահայ իշխան Պետիկ Չէլէպիի նուիրատուութեամբ եւ եղբօր՝ Խոճա Սանոս Չէլէպիի վերակացութեամբ, կառուցուած է ընդարձակ եկեղեցի մը՝ երեք խորաններով, որոնք վերաշինուած են Ի. դարու երկրորդ կիսուն:
Ս. Քառասնից Մանկանց Մայր Եկեղեցւոյ շրջափակէն ներս, նախքան Սուրիոյ պատերազմը (2012թ.), կը գործէին նախկին Առաջնորդարանը, Հայոց Եկեղեցւոյ Կիրակնօրեայ Դպրոցներու Կեդրոն բաժինը, Համազգայինի Ն. Աղբալեան մասնաճիւղը, Ա. Ահարոնեան հանդիսասրահը, Ազգ. Հայկազեան Վարժարանը եւ Կեդրոնական գրադարանը:
28 Ապրիլ 2015-ին ռմբակոծուած է Սրբոց Քառասնից Մանկանց եկեղեցւոյ տարածքը, ծանրօրէն վնասուած է եկեղեցւոյ շրջափակի առաջնային մուտքի բաժինը :


== Աղբիւրներ ==
Արտաւազդ Արք. Սիւրմէեան, «Պատմութիւն Հալէպի Հայոց (1355-1908)», Փարիզ, 1950:
ՂՕՂԱՆՋ ՅԱՐՈՒԹԵԱՆ
Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա. Վեհափառ Հայրապետը Հալէպ Ժամանեց (լուսանկարներ)
ՆՍՕՏՏ ԱՐԱՄ Ա. ՎԵՀԱՓԱՌ ՀԱՅՐԱՊԵՏԸ ՀԱԼԷՊ ԺԱՄԱՆԵՑ
ՆՍՕՏՏ ԱՐԱՄ Ա. ՎԵՀԱՓԱՌ ՀԱՅՐԱՊԵՏԸ ՍՐԲՈՑ ՔԱՌԱՍՆԻՑ ՄԱՆԿԱՆՑ ՎԵՐԱՆՈՐՈԳԵԱԼ ՄԱՅՐ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՎԵՐՕԾՈՒՄԸ ԿԱՏԱՐԵՑ
ՆՍՕՏՏ ԱՐԱՄ Ա. ՎԵՀԱՓԱՌ ՀԱՅՐԱՊԵՏԸ Կ՛ԸՆԴՈՒՆԻ ՀԱԼԷՊԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ԱՒԱԳԱՆԻՆ ԵՒ ԿՐՕՆԱՊԵՏՆԵՐԸ Ս. ՔԱՌԱՍՆԻՑ ՄԱՆԿԱՆՑ ՄԱՅՐ ԵԿԵՂԵՑԻԷՆ ՆԵՐՍ
ՆՍՕՏՏ ԱՐԱՄ Ա. ՎԵՀԱՓԱՌ ՀԱՅՐԱՊԵՏԻՆ ՀԱՆԴԻՍԱՊԵՏՈՒԹԵԱՄԲ ԱՆԴՐԱՆԻԿ ՊԱՏԱՐԱԳ՝ Ս. ՔԱՌԱՍՆԻՑ ՄԱՆԿԱՆՑ ՍՐԲԱԳՈՐԾՈՒԱԾ ՄԱՅՐ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՄԷՋ
Յարութիւն Տելալեան

Յարութիւն Տելալեան (8 Օգոստոս 1937(1937-08-08), Աթէնք, Յունաստան - 23 Ապրիլ 1990(1990-04-23), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), հայ անուանի երաժշտահան։ Ան երբ իր անդրանիկ ելոյթը կ'ունենայ Ամերիկայի Միացեալ Նահագներու մէջ, կ'արժանանայ Քալիֆորնիոյ շարժանկարի եւ հեռուստատեսութեան խորհուրդին «Սուփըր Սթար» եւ «Կոլտն Ըուըրտ» մրցանակներուն։


== Կենսագրութիւն ==
Տելալեան ծնած է Աթէնք։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է տեղի հայկական Կաթողիկէ եկեղեցիի դպրոցի տարրական դասարաններներէն ներս։ 10 տարեկանին ծնողքին հետ ներգաղթած է Հայաստան։ 1968-1972 թուականներուն ուսանած է Ռոմանոս Մելիքեանի անուան Երաժշտական ուսումնարանի տեսական եւ ստեղծագործական բաժիններէն ներս։ 1972-ին ընդունուած է Երեւանի Պետական Երաժշտանոցը, 1977-ին աւարտած է Երեւանի Կոմիտասի անուան բարձրագոյն երաժշտանոց, իսկ 1979-ին դարձած է Հայաստանի երաժիշտներու միութեան անդամ:
Յուրութիւնի Տելալեանի ստեղծագործութիւնները հնչած են Ամերիկայի Միացեակ Նահանգներու, Ճափոնի, Իտալիոյ, Անգլիոյ, Փորթուկալի, Սպանիոյ, Ֆրանսայի, Գերմանիոյ, Յունաստանի, Ռուսաստանի եւ Հայաստանի մէջ:
Տելալեան 25 աշխատանքներու հեղինակ է, որոնց մէկ բաժինը անաւարտ մնացած է։
Ալժէ

Ալժէ, Ալ-Ճազայէր, (արաբերէն՝ الجزائر‎) Ալճերիոյ մայրաքաղաքն է, եւ նաւահանգիստ՝ Միջերկրական ծովու ափին։ Ալժէ ունի նաեւ միջազգային օդակայան։ Ան կը գտնուի Հիւսիսային Ափրիկէի մէջ, Միջերկրական ծովու աւազանի արեւմտեան բաժինին մէջ։ Բնակչութիւնը՝ 3 415 811 մարդ (2011)։


== Բնակչութիւն ==


== Պատմութիւն ==
Ալժէ՝ հիմնադրուած է X դարուն՝ հռոմէական Իքոզիում փոքրիկ նաւահանգիստի աւերակներուն վրայ։ Քաղաքը սկզբնապէս տեղաւորուած էր չորս կղզիներու վրայ։ Այդ իսկ պատճառով՝ Արաբական իշխանութեան ժամանակներուն կը վերակոչուի Ալ-Ճազայէր (արաբերէն բառացի կերպով՝ «կղզիներ»։


== Աղբիւրներ ==
1860 թուական

1860 թուական, նահանջ տարի, 19րդ դարու 60րդ տարին


== Դէպքեր ==
Մարտ 24՝ Նիսի միացումը Ֆրանսային
Յուլիս 2՝ Վլատիվոսթոք քաղաքի հիմնումը
Նոյեմբեր 6՝ Ապրահամ Լինքոլնը կ'ընտրուէ Միացեալ նահանգներու 16րդ նախագահ


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1860 ծնունդներ

Յունուար 29՝ Անթոն Փաւլովիչ Չեխով (ռուս.՝ Антон Павлович Чехов, մ.1904), ռուս արձակագիր եւ թատերագիր
Յունուար 31՝ Ատրպետ (Սարգիս Մուպահեաճեան, մ.1937), արձակագիր, վիպասան
Ապրիլ 26՝ Առաքել Բաբախանեան (մ.1932), պատմաբան, գրող, գրականագէտ
Մայիս 2՝ Թէոտոր Հերզլ (եբր.՝ תאודור הרצל‎, հունգարերէն՝ Herzl Tivadar, մ.1904), հրեա լրագրող, հասարակական եւ քաղաքական գործիչ
Մայիս 20՝ Արշակ Ագապեան (մ.1905), գիւղագիր, հրապարակախօս
Դեկտեմբեր 25՝ Ստեփան Կանայեան (մ.1936), բանասէր, պատմաբան
Անյայտ օրով՝
Երուանդ Աղաթոն (մ.1935, Նիս, Ֆրանսա), երկրագործ, մշակութային գործիչ
Եղիշէ Արք. Դուրեան (մ.1930, Երուսաղէմ), եկեղեցական գործիչ, բանաստեղծ, բանասէր
Թլկատինցի (Յովհաննէս Յարութիւնեան, մ.1915), գրող, հասարակական գործիչ
Շմաւոն (Գաբրիէլ Կաֆեան, մ.1930), ազգային-ազատագրական շարժումի գործիչ
Յարութիւն Մրմրեան (մ.1926), գրող, պատմաբան


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1860 մահեր


==== Ապրիլ ====
18 Ապրիլ՝ Անտերս Ատոլփ Ռէթսիւս Anders Adolph Retzius (ծն.1796) շուէտացի գիտնական
Անիկտոս Չօպանեան

Անտիկոս Չօպանեան (1885/89 թ., Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան կայսրութիւն - 1915), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1885/89 թուականին, Կ. Պոլսոյ Սամաթիա թաղամասին մէջ / Կարնոյ նահանգ Երզն­կա քաղաքին մէջ։ 1912 թուականին աւարտած է Կ. Պոլսոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը։ Աշխատած է որպէս բժիշկ։
Սպանուած է 1915 թուականին Խար­բեր­դի մէջ՝ 28 տարեկան հասակին։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Անասեան

Անասեան, հայկական մականուն։


== Մականունը կրողներ ==
Արմէն Հենրիկի Անասեան (1963), երաժիշտ, դիրիժոր, ջութակահար։
Յակոբ Սեդրակի Անասեան (1904-1988), պատմաբան, բանասէր, աղբիւրագէտ, մատենագէտ, ձեռագրագէտ։
Հենրիկ Յակոբի Անասեան (1937), կոմպոզիտոր, դիրիժոր, գրող, հասարակական գործիչ։


== Տես նաեւ ==
Անաստասեան
Սուրբ Յովհաննէս Եկեղեցի (Մեղրիի վանք)

Սուրբ Յովհաննէս եկեղեցի (Մեղրիի վանք), Հայ առաքելական եկեղեցի Հայաստանի Հանրապետութեան Սիւնիքի մարզի Մեղրի քաղաքին մէջ։ Կ՝ընդգրկէ Մեղրիի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ։


== Պատմութիւն ==
XVII դարուն կառուցուած Սուրբ Յովհաննէս եկեղեցին կը դասուի գմբեթաւոր եկեղեցիներու շարքը։ Կը գտնուի Մեղրի քաղաքի հիւսիսային բարձրադիր մասին մէջ։ Քառամոյթ, գմբեթաւոր, բազիլիկ կառոյց է։ Եկեղեցին կառուցուած է տեղական բազալտէ քարէն, իսկ գմբեթը աղիւսաշեն է։ Արեւմուտքէն արեւելք ձգուած ուղղանկիւն դահլիճը երկու զոյգ մոյթերով բաժանուած է երեք նաւերու։ Գնդաձեւ գմբեթը տեղադրուած է աղոթասրահի կեդրոնին մէջ։ Թմբուկը ներսէն գլանաձեւ է, դուրսէն բազմանկիւն՝ 12 նիստով։ Միակ մուտքը արեւմտեան կողմէն է։ Եկեղեցւոյ ներսը մշակուած է աղիւսէ տեգորաթիւ որմնակամարներով։ Խորշերն ու որմնակամարները ունին շեշտուած սլաքաձեւութիւն։ Եկեղեցիին արեւմտեան կողմէն կից է ուղղանկիւն հատակագիծով, կիսաշրջանաձեւ թաղով, եռակամար բաց սրահը (այժմ՝ աւերակ)։
)։


== Գրականութիւն ==
Հասրաթեան Մ., Սիւնիքի XVII-XVIII դդ.ճարտարապետական համալիրները, Երեւան, 1973։
Հասրաթեան Մ., Մեղրիի շրջանի յուշարձանները, Երեւան, 1987։


== Պատկերասրահ ==
Ներսէս Ունանեան

Ներսէս Ունանեան (1920, Յունաստան - 1957, Մոնթէվիտէօ, Ուրուկուէյ), սփիւռքահայ քանդակագործ։


== Կենսագրութիւն ==
1928 թուականին ընտանիքով տեղափոխուած է Ուրուկուէյ։ Աւարտած է Մոնթէվիտէոյի համալսարանի Պլաստիկ արուեստներու դպրոցը։ Երկու տարի սովորելէ ետք մասնակցած է Ազգային սալոնի մրցոյթին եւ «Մերկ կինը» քանդակի համար արժանացած է յատուկ մրցանակի, իսկ 1942 թուականին՝ օտարերկրացիներու համար սահմանուած ոսկէ մետալի։ Նոյն մետալին Ունանեան արժանացած է 1944 թուականին՝ «Մտորում», 1948 թուականին՝ Խաչից իջեցնելը», 1949 թուականին՝ «Մայրութիւն», 1950 թուականին՝ «Կեանքի դեզինտեգրացիա» հարթաքանդակներու համար։
1949 թուականին կատարած է 16 նկարազարդում՝ բանաստեղծ Է․ Փինթոյի գիրքի համար։


== Ստեղծագործութիւններ ==

Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Մոնթեվիտէօ)
«Օջախ» հարթաքանդակ
«Տրիստան եւ Իգոլդ» հարթաքանդակ
«Տրիստանի գլուխը»
«Բանվորը»
Ռ. Թեքեյանի կիսանդրին
Մոնթեվիտէոյի «Արմենիա» հրապարակի «Արծիվ» քանդակ1950 թուականին կազմակերպած է առաջին անհատական ցուցահանդեսը՝ ներկայացնելով տարբեր ժանրերի մօտ 70 աշխատանք (քանդակներ քարէն, գիպսէն, թրծակավէն, փորագրանկարներ, գծանկարներ)։ Ունանեանը հետեւել է տարբեր ուղղություններու։
2000 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից հայտարարված «Հանուն մշակույթի խաղաղության» միջազգային տարուայ շրջանակներուն ի յիշատակ 1915 թուականի Հայոց ցեղասպանութեան զոհերու՝ Ուրուկուէյի Հայկական գործակալութեան կողմէն կազմակերպուեց Ունանեանի 30 աշխատանքներու ցուցադրութիւնը Մոնթեվիտէոյի քաղաքապետարանի սրահին։
Եհուտ Մոնոսոն

Եհուդ Մոնոսոն (եբր.՝ יְהוּד-מוֹנוֹסוֹן‎շ‎), Իսրայելի Կեդրոնական մարզին մէջ գտնուած Եհուդ քաղաքի եւ դրացի Նեւե Մոնոսոն բնակավայրի միացեալ համայգ, որը ստեղծուած է երկուքին համայգ միաւորելով 2003 թուականին։


== Բնակչութիւն ==
1975 թուական

1975 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 75րդ տարին է


== Դէպքեր ==
Մոնաքոյի մրցաշարքին Նիքի Լաուտա յաղթանակ կը հանդիսանայ


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1975 ծնունդներ


==== Մարտ ====
22 Մարտ Կիլէրմո Տիազ Guillermo Díaz ամերիկացի դերասան


==== Մայիս ====

08 Մայիս Էնրիքէ Իկլեսիաս Enrique Miguel Iglesias Preysler սպանացի երգիչ, երգահան եւ դերասան


==== Յունիս ====
01 Յունիս Նիկոլ Փաշինեան հայ լրագրող, Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետ
04 Յունիս Անժելինա Ճոլի Փիթ Angelina Jolie Pitt ամերիկացի դերասանուհի, արտադրող, եւ մարդասէր
13 Յունիս Հիւ Տենսի Hugh Dancy անգլիացի դերասան
23 Յունիս Մարքըս Զուսաք Marcus Zusak աւստրալեացի գրող
26 Յունիս Ալլա Լեւոնեան հայ երգչուհի


==== Յուլիս ====
18 Յուլիս Տարօն Մալաքեան Daron Malakian ամերիկահայ կիթառահար


==== Սեպտեմբեր ====
04 Սեպտեմբեր Մարք Ռանսըն Mark Daniel Ronson ամերիկացի DJ, երգահան


==== Դեկտեմբեր ====
17 Դեկտեմբեր Միլա Եովովիչ Милла Йовович Milla Jovovich ռուս-սերպական ծագումով ամերիկացի դերասանուհի
18 Դեկտեմբեր Սիա Ֆուրլեր Sia Kate Furler աւստրալեացի երգչուհի, երգահան


== Մահեր ==

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1975 մահեր 


==== Փետրուար ====
12 Փետրուար Հայկ Եազմաճեան (ծն.1898, Կ.Պոլիս) հոգեբոյժ, գիտնական
23 Փետրուար Մինաս Աւետիսեան (ծն.1928, Ջաջուռ) հայ նկարիչ


==== Ապրիլ ====
15 Ապրիլ Յարութիւն Տէր Ղազարեան (ծն.1882, Մարաշ) բժիշկ, ուսումնասիրող


==== Յուլիս ====
28 Յուլիս Էտուարտ Ութուճեան Eduard Uudjian (ծն.1905, Կ.Պոլիս) ֆրանսահայ քաղաքաշինարար


==== Նոյեմբեր ====
11 Նոյեմբեր Կարօ Գէորգեան (ծն.1895, Քոմոթինի, Արեւմտեան Թրակիա, Յունաստան), հրապարակագիր


==== Դեկտեմբեր ====
04 Դեկտեմբեր Հաննահ Արէնտդ Hannah Arendt (ծն.1906), գերմանացի եւ հրեայ-ամերիկացի քաղաքագէտ