armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Եուսրա Մարտինի

Եուսրա Մարտինի (արաբերէն՝ يسرى مارديني‎ ‎, 5 Մարտ 1998(1998-03-05), Դամասկոս, Սուրիա), լողորդ եւ Ամառնային Ողիմպիական Խաղերու մասնակից:


== Կենսագրութիւն ==
Եուսրա Մարտինի ծնած է 5 Մարտ, 1998 թուականին, քրիստոնեայ ընտանիքի մէջ։ Մեծցած է Դամասկոս եւ յաճախած է Սուրիոյ Ողիմպիական կոմիտէին դպրոցը։
Սուրիոյ պատերազմէն փախուստ տալով, 2015 թուականին կը տեղափոխուի Գերմանիա իր քրոջ` Սարա Մարտինիին հետ: Անոնք նախ կը հասնին Լիբանան եւ ետքը Թուրքիա ուր փոքր նաւակով մը ուրիշ 18 փախստականներով ճամբորդութիւնը կը սկսին դէպի Եւրոպա, Յունաստան: Սակայն, նաւակին մեքենան կը կոտրուի ծանրակշիռին պատճառով: Եուսրան եւ Սարան մասնագէտ լողորդներ ըլլալով, կը նետուին ծովը եւ 3 ժամ նաւակը կը քաշեն ու կը հասնին դէպի Լեսպոս կղզին: Ետքը, խումբը ոտքով կը ճամբորդէ դէպի Գերմանիա Եւ անոնք Սեպտեմբեր 2015-ին կը հասնին Պերլին: Ժամանակ մը ետք, Եուսրայիին եւ Սարային ծնողքն ու պզտիկ քոյրն ալ նոյն միջոցով կը հասնին Պերլին:
Նոյեմբեր, 2022 թուականին, կենսագրական ֆիլմ մը կը հրատարակուի, «The Swimmers» Եուսրա եւ Սարա մարտինիներու կեանքին մասին.: 


== Ասպարէզ ==
երբ կը հասնի Պերլին, Եուսրա կը շարունակէ իր լողալու փորձերը մարզիկ՝ Սվեն Սփաննենքեփսին հետ Ողիմպեական խաղերու մասնակցելու յոյսով: Յունիս, 2016 թուականին Եուսրան կը դառնայ Ողիմպիական խաղերու նոր կազմուած «փախստական մարզիկներու» խումբէն անդամ մը, որուն մէկ կային նաեւ ուրիշ 9 մասնակիցներ: Ան կը մրցի 2016 Ողիմպիական խաղերուն որ տեղի ունեցան Ռիօ Տէ Ժէնէրոյի մէջ: Ան կը հանդիսանայ 41-րդ դիրքին ընդհանուր 45 մասնակիցներու մէջ:
Հռոմ

Հռոմ (իտալ.՝ Roma), Իտալիոյ մայրաքաղաք, Լացիօ մարզի վարչական կեդրոն։ Կը գտնուի Թիպեր գետին ափին, ունի միջազգային օդակայաններ (Լէոնարտօ տա Վինչի տի Ֆիւմինչօ եւ Չամփինօ)։ Հռոմի սահմաններուն մէջ կը գտնուի Վատիկան քաղաք-պետութիւնը։


== Պատմագրական եւ աւանդական տեղեկութիւններ ==
Հռոմը աշխարհի հնագոյն քաղաքներէն է, որն ստացած է «հավերժական քաղաք» անունը։ Այն իր անունունը ստացած է քաղաքի առասպելական հիմնադիրներէն մէկու՝ Հռոմուլոսի անունէն։ 
Ըստ աւանդութեան՝ Հռոմը հիմնադրուած է մ.թ.ա. 753-ին։ Հռոմուլոսի եւ անոր երկուորեակ եղբայր Հռեմոսի ծնողները եղած են լատիններու Ալպա Լոնկա քաղաքի թագաւոր Նումիտորի դուստր, Վեստա աստուածուհու քրմուհի Հռեա Սիլվիան եւ Մարս աստուածը։ Ալպա Լոնկայի գահը գրաւուած Ամուլիոսը գահի օրինական ժառանգորդ երկուորեակներուն հրամայած է նետել Թիպեր գետը։ Երկուորեակները փրկուած են, սնուած գայլի կաթով եւ կրթուած հովիւի մօտ։ Չափահաս դառնալով՝ պատժած են Ամուլիոսին, ապա որոշած են քաղաք հիմնել իրենց փրկուած տեղին վրայ։ Քաղաքի անուն տալու վեճին ժամանակ Հռեմոսը սպաննուած է եւ քաղաքը Հռոմուլոսի (լատիներէն՝ Romulus) անունով կոչուած է Հռոմ (լատիներէն՝ Roma)։ Հռոմը եղած է հռոմեական անտիկ պետութեան մայրաքաղաքը, 6-8-րդ դարերուն գտնուած է Բիւզանդիոյ տիրապետութեան տակ։ 756 - 1870-ը կարճ ընդմիջումներով եղած է Պապական մարզի մայրաքաղաքը։ Ռիսորճիմէնթոյի (իտալերէն բառացի՝ «վերածնունդ») շնորհիւ 1870-ին վերամիաւորուեցաւ Իտալիոյ հետ, 1871-էն դարձաւ միաւորուած Իտալական թագաւորութիւն, իսկ 1946-էն՝ Իտալական հանրապետութեան մայրաքաղաք։


== Բնակչութիւն ==


== Հայերը Հռոմին մէջ ==
Հայերի բնակութեան մասին Հռոմին մէջ յիշատակութիւններ կան դեռեւս մ.թ.ա. 1-ին դարէն։ Մ.թ. 65 թուականին հայոց թագաւոր Տրդատ Ա-ն այցելած է (շուրջ 3 հազարանոց շքախումբով մը) Հռոմ եւ թագադրուած Ներոն կայսրի կողմէն։ 4-րդ դարուն Հռոմի մէջ հռչակուած էր հռետոր Պարույր Հայկազնը, որուն Հռոմին մէջ յուշարձանը դրուած է։ 552 թ.-ին բիւզանդական զօրքերու հրամանատար եւ Ռավեննայի փոխարքայ (541-568) Նարսէս Պատրիկը քաղաքն ազատագրած է կոթերէն եւ այնուհետեւ շինարարական լայն գործունէութիւն ծաւալած է Հռոմին մէջ (աւանդութիւնը Նարսէսին կը վերագրէ «Կիլիկեան» վանքին շինարարութիւնը)։
VII դարուն Հռոմին մէջ եղած է հայկական վանք, որուն ապպա Թաղասիոսը մասնակցած է 649 թուականի Լատերանի տիեզերաժողովին, 11-րդ դարուն՝ հայկական եկեղեցի։ Հռոմին մէջ եղած է հայկական թաղամաս։XIII-XVI դդ. Հռոմի հայ համայնքը, ինչպէս նաեւ իտալահայ միւս համայնքները, ստուարացուեցան։ Հռոմ եկած են հայ մտաւորականներ, եկեղեցական գործիչներ, վաճառականներ։ Այստեղ ընդօրինակուած են բազմաթիւ արժեքաւոր ձեռագիրեր, առաջին հայերէն գիրքը («Տոմար Գրիգորեան») Հռոմին մէջ տպագրուած է 1584 թուականին։ 1883 թուականին հիմնադրուած է Լեւոնեան վարժարանը՝ կաթոլիկ հայ հոգեւորականներու պատրաստման բարձրագոյն դպրոցը։
Հռոմի պետական համալսարանի դասախօսներ (փրոֆէսորներ՝ Գ. Ֆրանքովիչ, Փ. Քունէօ, ճարտարապետ՝ Հ. Վահրամեան) զբաղուած են հայ միջնադարեան ճարտարապետութեան ուսումնասիրութեամբ։ 1960-ական թուականներուն գրեթէ ամեն տարի կատարած են բազմաթիւ գիտարշաւներ Խորհրդային Հայաստան եւ Արեւմտեան Հայաստանի տարածքներ։ 1968 թուականին Հռոմին մէջ կայացած է հայ ճարտարապետութեան առաջին ցուցահանդէսը, հրատարակուած հայ ճարտարապետութեանը նուիրուած չորս մենագրութիւն։ Ներկայիս Հռոմի մէջ կը բնակի շուրջ 500 հայ։


== Ծանoթագրութիւններ ==
Հեղնար Ուաթընփօ

Հեղնար Զէյթլեան Ուաթընփօ, ակադեմիկոս, գրող, հետազօտող, համալսարանի դասախօս:
Թուքիտիտիս

Թուքիտիտիս (յուն․՝ Θουκυδίδης)․ յոյն պատմաբան եւ զինուորական՝ սպարապետ (≈Ք․Ա․460-Ք․Ա․399), ծանօթ «Պելոպոնեսեան Պատերազմի Պատմութիւն» գործին համար։


== Կենսագրական հակիրճ տեղեկութիւններ ==
Թուքիտիտիս ծնած է Ատիկէի հարաւ-արեւմտեան Ալիմօ (հին յուն․՝ Ալիմունտա) շրջանը։ Հայրը՝ Օլորոս*, Թրակիոյ ծովեզերեայ շրջանի (Թասոս կղզիին դիմացը) ոսկիի հանքերու սեփականատէր էր։ Թուքիտիտիս ազգական էր Աթէնքի քաղաքագէտ եւ սպարապետ Միլթիատիսին եւ անոր զաւկին՝ Քիմոնասին։
Օլորոս անունը կը կրեն նաեւ Թրակիոյ թագաւորներէն շատեր։ 
Ան մօտաւորապէս 25-30 տարեկան էր երբ Պելոպոնեսեան պատերազմը կը ծագի( Ք․Ա․431) Աթէնք եւ Սփարթի քաղաք-պետութիւններուն միջեւ։ Կը հիւանդանայ սակայն կը վերապրի երբ ժանտախտի համաճարակը Աթէնքի բնակչութեան 1/3 կ՛ոչնչացնէ (Ք․Ա․430-427)։
Ք․Ա․424-ին սպարապետ կը նշանակուի եւ անոր կը վստահուի Թասոս կղզին խարիսխ նետած 7 նաւերու կառավարումը։ 


== «Պելոպոնեսեան Պատերազմի Պատմութիւն» գործը ==
Թուքիտիտիս մօտէն ապրած է Պելոպոնեսեան պատերազմը (Ք․Ա․431-Ք․Ա․404), ինչպէս ինք կը վկայէ գործին Ե․ (Ε) հատորին 29-րդ գլուխին մէջ։ Ինք այս հսկայ գործը հատորներու չէր բաժնած։ Պատմութեան բաժանումը 8 գիրքերու «Թուքիտիտիս Իսթորիէ» կամ «Սիղրաֆի» (Θουκυδίδου Ιστορίαι կամ Συγγραφή Թուքիտիտիս Պատմութիւն կամ Գրութիւն) տիտղոսով հին բանասէրներու գործն է։
«Պելոպոնեսեան Պատերազմի Պատմութիւն»ը, դասական պատմական գործ մըն է, առաջինը իր տեսակով։ Թուքիտիտիս փաստացի տուեալներով եւ վկայութիւններով  կը պատմէ Պելոպոնեսեան Պատերազմի (Պելոպոնես․ Յունաստանի ցամաքամասի հարաւը) եղելութիւնները Աթէնք եւ Սփարթի քաղաք-պետութիւններուն միջեւ։ 


=== Գործին ազդեցութիւնը ===
Թուքիտիտիսի «Պելոպոնեսեան Պատերազմի Պատմութիւն» գործը մեծ ազդեցութիւն ունեցած է պատմաբաններուն վրայ, ինչպէս օրինակ՝ Լուքիանոս, Փոլիվիոս, Փրիսքոս, Փրոքոփիոս, Աղաթիաս, Քանտաքուզինոս, եւայն, եւ մինչեւ այսօր կ՛ուսումնասիրուի։ Ան քաղաքական իրապաշտութեան հայրը կը սեպուի եւ գործը ուրոյն՝ իբրեւ մերձեցում միջազգային յարաբերութիւններու ուսումնասիրութեան համար։
    


== Տե՛ս նաեւ ==
Իրոտոթոս
Սոֆոքլիս
Էվրիփիտիս
Էսհիլիոս
Փերիքլիս
2017


= 2017 =
2017 թուական, ԻԱ․ դարու 17րդ տարին է


== Դէպքեր ==
Կ ՛արտադրուի Սիրելի Կողովագնդակ ժապաւէնը


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==
Պանտ օֆ պրատըրս (Band of brothers)

Պանտ օֆ պրատըրս (Band of Brothers), հեռատեսիլի յարմարցուած ժապաւէններու շարք, 2001-ի արտադրութիւն։  Նիւթն է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը եւ կը բաղկանայ 10 յարադէպքերէ։  Յենուած է պատմաբան եւ կենսագիր Սթեֆան Ամպրոզի համանուն գիրքին վրայ։  Արտադրիչներն են Սթիվըն Սփիլպըրկ եւ Թոմ Հանքս։


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==
Ժապաւէններու շարքը առաջին անգամ հեռատեսիլէն կը ցուցադրուի 2001-ին HBO ընկերութենէն եւ միչեւ այսօր աշխարհի զանազան հեռուստատեսութեան կայաններէն անոր հեռասփռումը կը շարունակուի։


== Պատմութիւնը ==
Պատմութիւնը կեդրոնացած է Ա․Մ․Ն․ բանակին 101-րդ օդի գրոհի զօրագունդի 506-րդ հետեւազօրքի անկարգագունդի 2-րդ վաշտի («Easy» Company) պատմութեան, անոր ունեցած աշխուժ գործունէութեան Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Եւրոպայի ռազմաճակատին։
Նկարագրուած եղելութիւնները յենուած են Ապրոզի ուսումնասիրութիւններուն եւ 2-րդ վաշտի (Easy) վեթերաններուն հետ ձայնագրուած հարցազրոյցներուն։ Ժապաւէնի դերակատար նկարագիրները 2-րդ վաշտի իրական անդամներ են։  


=== Ժապաւէնաշարքը կ'ընդգրկէ՝ ===
2-րդ վաշտի (Easy կամ E վաշտ) հիմնական զինավարժութիւնը Ա․Մ․Ն․ Ճորճիա նահանգին Թոքոա քաղաքին մէջ,
Ամերիկեան օդի գրոհի խումբերու ցամաքահանումը Նորմանտի,
Մարքեթ Կարտըն գործունէութիւնը,
Պասթոնի կռիւը,
Եւ մինչեւ Համաշխարհային պատերազմի վերջը՝ Քիլշսթայնհաուզին Նացիներու ձագարան գրաւումը։    


== Տե՛ս նաեւ ==
Տը Փասիֆիք (The Pacific)


== Արտաքին յղումներ ==
2-րդ վաշտ, Easy Company(ֆր.)
Մարքեթ Կարտըն Օփըրաթիըն(անգլերէն)
Ամերիկեան օդի գրոհի խումբերու Նորմանտի ցամաքահանումը(անգլերէն)
Թոքոա բանակավայր, Ճորճիա, Ա․Մ․Ն․(անգլերէն)
101-րդ օդի գրոհի զօրագունդ(անգլերէն)
Պասթոնի կռիւը(անգլերէն)
Քիլշսթայնհաուզ(անգլերէն)
10 Նոյեմբեր

10 Նոյեմբեր, տարուան 314-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 315-րդ) օրն է

Տարուան աւարտին կը մնայ 51 օր


== Դէպքեր ==
1928, Աթլանտեան ովկիանոսին մէջ Պուենոս Այրեսէն Նիւ Եորք թռչող օդանաւի կործանումէն կը զոհուէ 159 մարդ
1961, Ստալինկրատի անունը կը դարձուի Վոլկոկրատ
1975, ՄԱԿ-ի գլխաւոր համաժողովը կ'ընդունէ սիոնիզմը ռասիզմին հաւասարցնող բանաձեւ մը


== Ծնունդներ ==
1483, Մարին Լութեր (գերմաներէն՝ Martin Luther, մ.1546), գերմանացի աստուածաբան
1759, Եոհան Ֆրիտրիխ Շիլլըր (գերմաներէն՝ Johann Friedrich von Schiller, մ.1805), գերմանացի բանաստեղծ
1927, Սապահ (արաբերէն՝ صباح‎, բուն անունը Ժանէթ Ֆղալի (ֆրանսերէն՝ Jeanette Feghali), մ.2014), լիբանանցի համա-արաբական երգչուհի
1969, Էլըն Փոմփէո (անգլերէն՝ Ellen Kathleen Pompeo), ամերիկացի ֆիլմի արտադրիչ եւ դերասան


== Մահեր ==


== Տօներ ==

Երիտասարդութեան համաշխարհային օր։
Հաշուապահներու միջազգային օր։
Աթաթիւրքի յիշատակի օր՝
 Թուրքիա Թուրքիա
Քաապա

Քաապայի տաճար (արաբերէն՝ الكعبة‎), խորանարդաձեւ կառոյց Մեքքայի կեդրոնը, իսլամներու գլխաւոր սրբավայրը։ Վաղ ժամանակներէն սկսեալ ողջ աշխարհի իսլամները աղօթելու ատեն կ'ուղղուին դէպի Քաապա։ Ըստ իսլամներու՝ Քաապան Ալլահին առաջին տունն է, որ կը խորհրդանշէ իսլամներու միասնութիւնը. իսլամները դէպի Մեքքա կ'ուղղեն իրենց սիրտերն ու մարմինները։
Ի սկզբանէ եղած է հեթանոսական տաճար, ուր գոյութիւն ունեցած են արաբական տարբեր կուռքեր։ Մուհամմէտ մարգարէին՝ Մեքքայէն Մատինա (Եասրիպ) փախուստի ժամանակաշրջանին՝ 622, իսլամները աղօթելու ատեն կ'ուղղուէին Երուսաղէմ, իսկ Մեքքայի ազատագրումէն ետք՝ Քաապա։


== Պատմութիւն ==
Ըստ Աւանդութեան՝ երբ կը ծնի Աբրահամի եւ Հաժարի որդի Իսմայիլը, Աբրահամի միւս կինը՝ Սառան, կը նախանձի ու ու Աբրահամէն կը խնդրէ, որ զիրենք հեռու տեղ մը ուղարկէ։ Այն ատեն ամենազօր Ալլահ (Աստուած) կը լուսաւորէ Աբրահամի միտքը (արաբերէն՝ Իպրահիմ), որ ան զիրենք տանի Մեքքա, ուր մերթ ընդ մերթ կ'այցելէր զիրենք։ 
Օր մը, Աբրահամ կը տեսնէ, թէ Իսմայիլ նետեր կ'արձակէր Զամզամ աղբիւրին մօտակայքը։ Ան կ'ըսէ, թէ Ալլահ հրամայած է, որ հոն տուն մը կառուցուի։
Այսպիսով՝ Աբրահամ եւ Իսմայիլ կը կառուցեն Ալլահին Տան պատերը։
Մէկ այլ աւանդութեան համաձայն՝ Քաապան կառուցած էր Ադամը, իսկ Աբրահամն ու Իսմայիլը միայն վերակառուցած են զայն։ Կը պատմուի նաեւ, որ քարերը ուղարկուած են դրախտէն եւ անոնց գոյնը ձիւնի պէս սպիտակ եղած է, սակայն մարդոց մեղքերը զանոնք սեւցուցած են:


== Ծանօթագրութիւն ==
Գառնուկներուն Լռութիւնը

Գառնուկներուն Լռութիւնը (անգլ.՝ The Silence of the Lambs), 1991 թուականին նկարահանուած զգայացունց տրամա (thriller) ժանրի ամերիկեան ֆիլմ։ Նկարահանուած է Թոմաս Հարրիսի համանուն վէպի հիման վրայ։
Ֆիլմը ընդհանուր թիւով արժանացած է 40 տարբեր մրցանակներու (5 Օսքար, 1 Ոսկէ Կլոպուս, 2 BAFTA, Ոսկէ Արջ եւ այլն) եւ ներկայացուած է եւս 27 մրցանակներու։ Օսքարի պատմութեան մեջ միայն 3 ֆիլմեր՝ «Այդ պատահեցաւ գիշեր մը» (1934 թ.), «Թռիչք կկուի բոյնի վրայէն» (1975 թ.) եւ «Գառնուկներուն լռութիւնը» արժանացած են 5 մեծ Օսքարի (լաւագոյն ֆիլմ, լաւագոյն ռեժիսոր, լաւագոյն թատերգրութիւն, լաւագոյն դերասան, լաւագոյն դերասանուհի անուանակարգերուն մէջ)։
Ամերիկեան բոլոր ժամանակներու ֆիլմերու 100 լաւագոյն դրական եւ բացասական հերոսներու ցանկին մէջ գլխաւոր հերոսուհի Քլարիսը 6-րդ տեղը կը գրաւէ որպէս դրական հերոս, իսկ Հաննիպալ Լեքտրը կը գլխաւորէ բացասական հերոսներու ցանկը։ Ամերիկեան բոլոր ժամանակներու 100 զգայացունց տրամա ֆիլմերու ցանկին 5-րդն է։
Կը համարուիշարժանկարի պատմութեան լաւագոյն զգայացունց տրամա ֆիլմերէն մեկը։


=== Նիւթ ===
ՀԴԲ-ն կը հետաքննէ շարք մը սպանութիւններ, կատարուած անյայտ մարդասպանի մը կողմէ։ Անյայտ մարդասպանին կ՛անուանեն «Պուֆֆալօ Պիլլ», որովհետեւ ան մարդասպաննութիւն գործելէն ետք իր զոհերուն կը մաշկազերծէ։
Չկրնալով գտնել մարդասպանին հետքերը, ՀԴԲ-ն կը որոշէ դիմել չափազանց վտանգաւոր մարդասպան՝ Հաննիպալին, նախկին հոգեբան Հաննիպալ Լեկտրինին (Էնթոնի Հոփքինզ)։ Անոր հետ երկխօսութեան կը ղրկուի երիտասարդ հոգեբան, ՀԴԲ-ի աշխատակից Քլարիս Սթերլինկը (Ճուտի Ֆոսթըր)։
Հաննիպալ կը համաձայնի օգնել մարդասպանին գտնելու, պայմանով, որ Քլարիսը պիտի պատմէր իր մասին։ Անոնց երկխօսութեան ժամանակ Քլարիսը կը պատմէ, որ մանուկ ատեն, ան փախած է տունէն փորձելով փրկել գառնուկ մը որ պիտի մորթուէր, եւ Քլարիսի մանկութեան յուշերուն մեջ մնացած է մորթուելու տարուող գառնուկներուն լացին ձայնը։
Լսելով Հաննիպալ Լեկտրի խորհուրդները, Քլարիս կը գտնէ մարդասպանին հետքը ...


=== Դերեր .- ===
Ճուտի Ֆոսթըր - Քլարիս Սթերլինկ
Էնթոնի Հոփքինզ - Հաննիպալ Լեկտըր
Սքոթ Կլենն - Ճեք Քրոուֆորտ
Թեդ Լիվայն - Ճեյմ Գամբ/ Պուֆֆալօ Պիլլ
Պրուք Սմիթ - Քեթրի Մարթին
Էնթոնի Հիլդ - տոքթոր Ֆրետերիկ Չիլտոն
Քեյսի Լեմմոնս - Արդելիա Մեպպ
Տայեն Պեյքեր - սենատոր Ռութ Մարթին
Չառլզ Նեպեր - Լեյտենանտ Պոյլ
Ռոճեր Կորման - Հայտըն Պյորք
Պօղոս Նուպար Փաշա

Պօղոս Փաշա Նուպար (2 Օգոստոս 1851(1851-08-02), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 25 Յունիս 1930(1930-06-25), Փարիզի 16-րդ շրջան, Փարիզ), հայ ականաւոր քաղաքական գործիչ, Եգիպտոսի վարչապետ Նուպար Փաշայի որդին։
Մեծանուն դիւանագէտին զաւակը ծնած է 1851 թուականին եւ ժառանգած իր հօր գեղեցիկ ձիրքերը։ Իր երիտասարդութեան Եւրոպայի մէջ հետեւած է բարձրագոյն կրթութեան եւ վերադարձին եգիպտական կառավարութեան բազմաթիւ օգտակար ծառայութիւններ մատուցանելէն զատ 1900-թուականին հեղինակած է երկրագործական շոգեշարժ արօր մը՝ այնպիսի կատարելագործեալ վիճակով մը, որուն համար Ֆրանսական կառավարութիւնը «Պատւոյ Լէգէոն»ի պատուանշանով պատուած է զինքը։ Եւրոպական մամուլը մեծ գովեստով խօսած է Պօղոս Փաշայի մասին, այդ գիւտին առթիւ, եւ 1900 թուականին Փարիզի արուեստահանդէսին ստացած է ոսկի մետալ։ Եթէ Նուպարեանց բարոյական եւ նիւթական աջակցութիւնը չըլլար՝ ո՛չ Եգիպտոս ո՛չ ալ Ֆրանսա, այնքան լայն պիտի չբանային իրենց դռները այն ահագին գաղթականութեան առջեւ, որ կազմուեցաւ 1895-1895 եւ 1896-1896 թուականի ջարդերէն փախչողներէն։
Անոնք էին, որ հայթայթեցին հազարաւոր ոսկիներ ու որոնց մատակարարութիւնը յանձնուած էր մասնաւոր յանձնաժողովի մը։
Տարիներէ ի վեր Տէր եւ Տիկին Պօղոս Նուպար փաշա եւ որդին Առաքէլ պէյ, ամէն մէկը ամիսը 17-ական ոսկի կը վճարեն Ալեքսանդրիոյ Աղքատախնամին, շարոնունակելով մասնաւորներու ամսական նպատակներ տալ, ըստ իրենց ընտանեկան սովորութեան։
Պօղոս Փաշա գեղեցիկ ծրագիր մը յղացած էր առեւտրական եւ երկրագործական վարժարան մը հաստատելու համար՝ Եգիպտոսի մէջ, յատկացնելով այն նպատակին միլիոն մը Ֆրանկ: Սակայն գործին բազմազան դժուարութիւնները նկատի առնելով յետաձգուեցաւ ու իբրեւ փոխարինութիւն շինեց՝ «Պուլազի» մէջ, Ազգ. Երկսեռ վարժարան մը բոլոր գոյքերով կահաւորուած եւ այսպիսով փրկեց Հայ ուսանողութիւնը խոնաւ ու մութ փողոցի խարխուլ, փլչելու վրայ եղող շէնքէն՝ Գալուստեան վարժարանէն։ Պօղոս փաշայի մեծագոյն փառքը պիտի ըլլայ իր իսկ նախաձեռնութեամբ հիմնած Եգիպտոսի Հայկական Բարեգործական միութիւնը, որուն նպատակին էր.-

Ասիաբնակ Հայ ժողովուրդին մտաւոր եւ բարոյական զարգացմանը նպաստել։
Անոնց նիւթական եւ տնտեսական կացութիւնը բարւոքելու աշխատիլ։
Այս արդիւնքը յառաջ բերելու ծառայող որեւէ ձեռնարկ կամ հրատարակութիւն քաջալերել։


== Գրականութիւն ==
«Յիշատակարան» (Վ. Գ. Զարդարեան)։
Սարգիս Բոռնազեան

Սարգիս Բոռնազեան (Պոյրազեան) ծնած է Հալէպ, 1923-ին:


== Կենսագրութիւն ==
Նախնական ու միջնակարգ ուսումը կը ստանայ ծննդավայրի Ուսումնասիրաց Մարդասիրական Երկսեռ վարժարանին մէջ, որուն ընթացքը կ'աւարտէ 1939-ին:Երկրորդական ուսումը կը ստանայ նոյն քաղաքին Ալեբբոյ Գոլէճին մէջ:
1947-ին՝ ընտանիքին հետ կը ներգաղթէ Հայաստան, ուր որպէս համալսարանական ուսանող, կը հետեւի Երեւանի Խաչատուր Աբովեանի անոււան Մանկավարժական ինստիտուտի պատմութեան բաժանմունքի դասընթացքներուն:Համալսարանական ուսումը աւարտելէ ետք, որպէս ուսուցիչ կը պաշտօնավարէ Հրազդանի շրջանին մէջ:Ապա՝ կ'արձանագրուի Հայաստանի Գիտութիւնների Ակադեմիայի Պատմութեան Ինստիտուտի ասպիրանտ, ուր նաեւ կը պաշտպանէ իր թեկնածուական աւարտաճառը՝ «Սոցիալ- Տնտեսական Յարաբերութիւնները կիլիկիայի Հայկակն Պետութեան մէջ, 12-13  դդ.» խորագրով:Աւարտաճառի պաշտպանութենէն ետք կը պաշտօնավարէ նոյն հիմնարկի Միջնադարու Պատմութեան Բաժանմունքին մէջ, նուիրուելով գիտական աշխատանքի:
Սարգիս Բոռնազեան՝ գիտական բարձր մակարդակով կարեւոր թիւով յօդուածներ կը ստորագրէ «Լրաբեր»ի եւ «Պատմա-Բանասիրական Հանդէս»ի էջերուն մէջ:Անոր գրչին կը պատկանին նաեւ Հայկական ՍՍՀ Գիտութիւնների Ակադեմիայի Պատմութեան ինստիտուտի կողմէ հրատարակուած «Հայ Ժողովուրդի Պատմութիւն»ի (Գ. Հատոր, 1976) հետւեալ բաժինները.հայաստանի նուաճումը Սելջուկ-Թուրքերի կողմէ (էջ 440-460), Հայաստանը Սելջուկեան Տիրապետութեան Շրջանին (էջ 461-468), Սալդուխեանները կարինում (էջ 490-492), Հայաստանի Սոգեալ- Տնտեսական դրութիւնը 11-12 դարերուն (էջ 493-503), Կիլիկիայի հայկական թագաւորութեան զօրեղացումը եւ միջազգային յարաբերութիւնները (էջ 715-732), կիլիկիայի պետական կարգը (էջ 737-754), կիլիկիայի հայկական թագաւորութեան ներքին եւ միջազգային դրութիւնը 13 դարի վերջերուն եւ 14 դարի սկիզբին (էջ 755-767), եւ կիլիկիայի հայկական թագաւորութեան գոյամարտը 14 դարին եւ անկումը (էջ 768-786):
Առանձին հատորներով լոյս տեսած են Սարգիս Բոռնազեանի հետեւեալ աշխատասիրութիւնները.ՍՈՑԵԱԼ-ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՑԱՐԱԲԵՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ ԿԻԼԻԿԵԱՆ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՊԵՏՈՒԹԻՒՆԻՆ ՄԷՋ 12-13 ԴԱՐԵՐԻՆ ՄԷՋ (Երեւան, 1973) եւ ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ ԵՒ ՍԵԼՋՈՒԿՆԵՐԸ 11-12 ԴԱՐԵՐԻՆ ՄԷՋ (Երեւան, 1980):
Սարգիս Բոռնազեան կը մահանայ 14 Փետրուար 1977-ին:


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս,Պէյրութ 1980, էջ (341-342)
Տիփ տայվ Տուպայ

Տիփ տայվ Տուպայ, աշխարհի ամէնէն խորունկ լողաւազանը, բացումը կատարուած է 27 Յունիս 2021-ին։
«Տիփ տայվ Տուպայ» ամէնէն խորունկ լողաւազանի տիտղոսը խլեց Լեհաստան գտնուող 45 մեթր խորունկ Տիփսփոթ լողաւազանէն:
Տուպայի լողաւազանը ունի 60,2 մեթր խորութիւն եւ կը պարունակէ 14 միլիոն լիթր տաք ջուր` համապատասխան վեց ողիմպիական լողաւազաններու:
Լողաւազանը շինուած է ոստրէէ եւ այցելուներու կ'առաջարկէ «Խորտակուած քաղաքը» անունով «պտոյտ» մը, 30 աստիճան տաքութեամբ ջուրի մը մէջ: Այս ընդծովեայ արկածախնդրութեան կրնան մասնակցիլ 10 տարեկանէն բարձր սուզուողներ, որոնց ընկերանայ առաջնորդ մը:
Իւրաքանչիւրի մակարդակին համաձայն, սուզուողները կրնան իջնել իրենց ուզած խորութիւնը, եւ մասնակցիլ առաջարկուած տարբեր ժամանցներուն` հեծիկ, պէյպի ֆութ եւ այլն։
Վայրը ամբողջովին ապահով է եւ օժտուած ընդծովեայ 56 քամերաներով. սակայն լողաւազանը հսկայական աքուարիոմ մը չէ, որովհետեւ հոն չեն ապրիր ծովային անասուններ:
Այտա Պոյաճեան

Այտա Պոյաճեան (16 Դեկտեմբեր 1932(1932-12-16), Գահիրէ, Եգիպտոս - 2019), նկարչուհի եւ արուեստագիտուհի:


== կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է Գահիրէ։ Իր նախնական կրթութիւնը ստացած է Կաթողիկէ եկեղեցւոյ ֆրանսական դպրոցներէն մէկուն մէջ: Փոքր տարիքէն հետեւած է արուեստագէտ Աշոտ Զօրեանի նկարչական դասերուն: Երիտասարդ տարիքէն սկսած է ծաղրանկարներ նկարել Եգիպտոսի մէջ լոյս տեսնող «Ալի Պապա» մանկական շաբաթաթերթին մէջ:
Այտա Պոյաճեան 1947 թուականին տեղափոխուած է Հայաստան եւ իր դպրոցական ուսման վերջին տարիները Հայրենիքի մէջ ամբողջացուցած է, միաժամանակ հետեւելով գեղանկարչութեան դասընթացքներու:
Ան 15 տարեկանին դպրոցական մակարդակով ունեցած է իր առաջին նկարներու ցուցահանդէսը, որ արժանացած է հայ նկարիչ Յակոբ Կոջոյեանի գնահատանքին: Կոջոյեան տեսնելով Այտայի կարողութիւնը՝ զինք ընդունած է Երեւանի Փանոս Թերլեմեզեանի անուան գեղարուեստի ուսումնարան, ուր արուեստագիտուհին իբրեւ դասընկերներ ունեցած է յայտնի նկարիչներ Մկրտիչ Քամալեանն ու Ցոլակ Ազիզեանը:
Այտա Թերլեմեզեանի գեղարուեստի դպրոցէն շրջանաւարտ եղած է 1952 թուականին եւ ընդունուած՝ Երեւանի Գեղարուեստի եւ թատրոնի կաճառ, ուր աշակերտած է հայ գեղանկարիչ Արա Պէքեարեանին:
Պոյաճեան 1959 թուականին դարձած է Հայաստանի Նկարիչներու միութեան անդամ:


== Գործունէութիւն ==
Արուեստագիտուհին զբաղուած է գիրքերու պատրաստութեամբ եւ նկարազարդութեամբ. իր աշխատութեամբ թէ՛ Հայաստանի եւ թէ սփիւռքի մէջ հրատարակուած են բազմաթիւ գիրքեր։
1979 թուականին «Լուսին, լուսին, լուսերես» մանկական գիրքի ձեւաւորման եւ պատկերազարդման համար արժանացած է մրցոյթի:
Այտա Պոյաճեանի գործերը ցայսօր կը գտնուին Հայաստանի Ազգային պատկերասրահի եւ Լիբանանի, Եգիպտոսի, Սուրիոյ, Քանատայի եւ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու տարբեր սրահներէն ներս:
71 (թիւ)

71 (եօթանասունմեկ) կենտ երկնիշ բնական թիւ է 70-ի եւ 72-ի միջեւ


== Յատկութիւններ ==
 A000040  քսաներորդ պարզ թիւն է
 A006567  հինգերորդ զրապ թիւն է
71-էն փոքր պարզ թիւերու գումարը կը բաժնուէ 71-ի
լութետիոն քիմիական տարրի 71Lu ատոմային թիւն է
Նիոպէ (71 Niobe) աստեղնեակի կարգահամարն է
Microsoft Windows-ի  Alt   71 -ի գործադրումով կը ստացուի G տառը
«71-ը Կրակի Մէջ» ֆիլմը քորէական պատերազմի մասին է
տարուայ 71րդ օրն է Մարտ 12-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մարտ 11-ը)
1971 թուական
Բարսեղ Շահպազ

Բարսեղ Շահպազ (Յունիս 1883 - 1915), Հայ խմբագիր եւ հասարակական գործիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Ուսումը կը ստանայ Պոյաճըքէօյի Կեդրոնական վարժարանին մէջ եւ կը շարունակէ Վենետիկի Մուրատ-Ռաֆայէլեան վարժարանին մէջ։ Հոն երկու տարի մնալով կը վկայուի եւ Ա․ Ահարոնեանի այցելութեան մը առիթով մաս կը կազմէ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան։ Պոլիս վերադառնալէ ետք, Միքայէլ Շամտանճեանի հետ կը հրատարակէ «Ծաղիկ» թերթը։ 1903-ին Ս․ Օրմանեանի դէմ կատարուած մահափորձին հետեւանքով, երբ հայ երիտասարդներ կը ձերբակալուին, Շահպազ կը փախչի Եգիպտոս, ուր 5 տարի կը զբաղի առեւտուրով։
Աղեքսանդրիոյ մէջ կը հրատարակէ «Կրակ» թերթը (2 թիւ), «Այլասիրութիւն եւ եսասիրութիւն» գրքոյկը, «Մտրակ» կիսամեան եւ «Հաչիւններ» թռուցիկը։ Սահմանադրութեան հաստատումէն ետք, կը վերադառնայ Պոլիս եւ հասարակական գործերով կ’ուղեւորուի ներքին գաւառներ։ Նոյն պատասխանատուութեամբ կը մեկնի Պուլկարիա, ապա՝ Եգիպտոս՝ ուր 1912-ին կ’ամուսնանայ եւ իրաւաբանութիւն սորվելու համար կը մեկնի Փարիզ։ Միքայէլ Վարանդեանի հետ կը հրատարակեն «Փրօ Արմենիա»-ն ու կ’աշխատակցի «Հայրենիք»-ին եւ «Հարիզոն»-ին։ Փաստաբանութիւնը աւարտելու սեմին, Վիքթոր Պերար աշխատանք մը վստահուի Շահպազին, եւ այդ պատճառով Ընդհանուր պատերազմի նախօրեակին կը վերադառնայ Պոլիս։


== Աղբիւրներ ==
Թէոդիկ, Յուշարձան ապրիլ տասնմէկ, Կ․ Պոլիս, 1919, «Արզուման» հրատարակչատուն
Գառնիկ Ստեփանեան, Կենսագրական բառարան, հատոր Գ, գիրք I, Ե., «Խորհրդային գրող», 1990, էջ 164։
Գարեգին Մելոեան

Գարեգին Գրիգորի Մելոեան (5 Մայիս 1884(1884-05-05), Վան, Վանի Նահանգ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 24 Մայիս 1939(1939-05-24), Թիֆլիս, Խորհրդային Միութիւն), հայ արձակագիր, բանաստեղծ, գրականագէտ, թարգմանիչ, մանկավարժ, բանասիրական գիտութիւններու թեկնածու, ԽՍՀՄ գրողներու միութեան անդամ 1934-էն։
Ծնած է Արեւմտեան Հայաստանի Վան քաղաքին մէջ։ Հինգ տարեկան հասակին զրկուած է մօրմէ։ 1895-ին անոնց ընտանիքը տեղափոխուած է Անդրկովկաս։ Գարեգինը տեղաւորուած է Էջմիածնի սուրբ Գայանէ վանքին կից որբանոցին մէջ։ 1907-ին աւարտած է Գեւորգեան ճեմարանի լսարանական բաժինը։ 1907-էն սկսած է զբաղուիլ մանկավարժական աշխատանքով, որ տեւած է 32 տարի։ Միաժամանակ աշխատած է Թիֆլիսի «Կարմիր աստղ» օրաթերթի խմբագրութիւնին մէջ որպէս պատասխանատու քարտուղար, «Մարտակոչի» խմբագրութիւնին մէջ՝ որպէս գրական բաժնի վարիչ, «Նոր աշխարհ» ամսագրի խմբագրութիւնին մէջ՝ որպէս քարտուղար եւ ոճաբան։ Որոշ ժամանակ դասախօսած է Թիֆլիսի համալսարանի հեռակայ բաժնին մէջ։ Գրած է «Պետրոս Դուրեանը եւ իր քնարը» ուսումնասիրութիւնը, որմէ հատուած մը տպագրուած է «Արշաւի» 1938-ի թիւ 4-ին մէջ։ Գարեգին Մելոեանի գեղարուեստական գործերէն՝ «Վերածնուած Պետոն» (հատուած վեպէն) տպագրուած է «Լուսաբացի» 1928-ի թիւ 2-ին մէջ, «Արեւելեան լեգենդը»՝ նոյն հանդէսի 1929-ի թիւ 3-ին մէջ։ Մահացած է Թբիլիսի մէջ։


== Գ. Մելոեանի կատարած թարգմանութիւնները (ռուսերէնէն) ==
Կազիմիր Տետմայեր, Յաղթանակ, Թիֆլիս, տպարան «Կուլտուրա», 1912, 42 էջ։
Գ. Վ. Պլեխանով, Պատմութեան մատերիալիստական ըմբռնումը, Թիֆլիս, տպարան պոլիգրաֆ դպրոցի, 1928, 168 էջ։
Ալեքսանտր Պուշկին, Բորիս Գոդունով, Երեւան, Հայպետհրատ, 1950, 98 էջ։
Ալեքսանտր Պուշկին «Ծաղիկը»,«Սիրիր»,«Ձմեռուայ երեկոյ»,«Սեւ շալ»,«Դեւեր»,«Գիւղը»։
Լեւ Տոլստոյ «Կանաչ ձողիկ»։
Մաքսիմ Գորկի «Մրրկահաւի երգը»,«Բազէի երգը»,«Սկսնակ գրողներուն», 1920։
Ջեկ Լոնտոն «Արիւնախանձ վրէժխնդրութիւն»։
Էմիլ Վերհարն«Աշուն»,«Հին հեքիաթ»։
Վիկդոր Հիւգո «Դիրքերու վրայ»


== Գարեգին Մելոեանի կենսագրական ակնարկներ ==
Ադամեան Արշաւ (երաժշտագէտ), 1884 թ։
Գուլակեան Արմէն- 1899 թ։
Գրիգորիս Աղթամարցի։
Ալիխանեան Իսահակ- 1876 թ։
Ռոմանոսի մասին։
Բերոեան «Իմ համառոտ կենսագրութիւնն ու բեմական գործունէութիւնը»։
Աբելեան Ալեքսանտի։
Թադեւոս Հայրապետի Ավդալբեգեան։
Յարութիւնեան Արշակ- 1869-1936 թթ։
Առաքելեան համբարձում- 1855-1918 թթ։
Դարեան Արմենեան-1883 թ։
Աբով Գեւորգ։
Յարութիւնեան Իսահակ-1863-1928 թթ։
Դանիէլ Վարուժան։
Մարի Բերոեան«Իմ համառոտ կենսագրութիւնը»։
Գալուստեան Վահան-1888 թ։
Գուլազեան Օլգա։
Դանիելեան Հայկանուշ։


== Աղբիւրներ ==


== Արտաքին յղումներ ==
Мелоян Гарегин Григоревич