armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
1732 թուական

1732 թուական, նահանջ տարի, 18րդ դարու 32րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1732 ծնունդներ

Փետրուար 22՝ Ճորճ Ուաշինկթըն (անգլերէն՝ George Washington, մ.1799), Միացեալ նահանգներու առաջին նախագահ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1732 մահեր
Ռուբէն Մաթէոսեան

Ռուբէն Մացակ Մաթէոսեան, 12 Յունուար 1941(1941-01-12), Սպիտակ, Հայաստան, հայ երգիչ, ՀԽՍՀ ժողովրդական արդիստ (1978 թուական), փրոֆեսոր (1996 թուական)։ 1998 թուականին արժանացած է Մովսէս Խորենացի շքանշանին։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 12 Յունուար 1941-ին, Սպիտակ։ 1967 թուականին աւարտած է Երեւանի Երաժշտանոցը։ 1961-1992 թուականներուն հանդէս եկած է իբրեւ Հայաստանի Հանրապետութեան հեռուստառատիոպետկոմի Արամ Մերանգուլեանի անուան ժողովրդական գործիքներու անսամպլի մենակատար, իսկ 1996 թուականէն սկսեալ՝ նոյն անսամպլին գեղարուեստական ղեկավար։
1992-1996 թուականներուն եղած է «Աստղեր» անսամպլի գեղարուեստական ղեկավարն ու մենակատարը։
1986 թուականէն կը դասաւանդէ Երեւանի էսդրատային եւ ճազային արուեստի քոլէճին մէջ, 1990 թուականէն՝ Երեւանի Երաժշտանոցին մէջ։
Ռուբէն Մաթէոսեան 1999 թուականէն սկսեալ Հայ երգարուեստի միութեան նախագահն է։
Շերամի երգերու լաւագոյն կատարողներու հանրապետական մրցոյթի 1-ին մրցանակակիր է (1961, Երեւան)։


== Երգացանկ ==
Ռուբէն Մաթէոսեանի երգացանկը կը պարունակէ հայկական ժողովրդական, աշուղական, ժամանակակից հայ երգահաններու երգերը։ Անոր լաւագոյն կատարումներէն են՝ «Հորովել», Շերամի «Պարտէզում Վարդ Էր Բացուած», «Դու Իմ Մուսան Ես», Ջիւանիի «Ձախորդ Օրերը», Առնօ Պապաջանեանի «Չքնաղ Երազ», Ալեքսէյ Հէքիմեանի «Բարի Արագիլ» եւ այլն։


== Ֆիլմագրութիւն ==
Ռուբէն Մաթէոսեան նկարահանուած է շարք մը ֆիլմերու մէջ. 

Եռանկիւնի, 1967, գեղ. ֆիլմ
Սայեաթ-Նովա, 1963, վաւերագրական ֆիլմ
Ով կոտրեց ձայնասկաւառակը, 1971, վաւերագրական հեռուստաֆիլմ
Մեր բակը, 1996


== Պարգեւներ եւ կոչումներ ==
ՀԽՍՀ Ժողովրդական Արդիստ (1978)
Մովսէս Խորենացիի Շքանշան
Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի Շքանշան (2011)
Երեւանի Պատուաւոր Քաղաքացի (2015)
Պատուոյ Շքանշան, 2016
Արմէն Սագինեան

Արմէն Սագինեան (1933, Թաւրիզ, Իրան), իրանահայ ճարտարագէտ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Թաւրիզ։ Ծնողները բաժանուած են, Արմէնը մնացած է մօր խնամքին տակ, սակայն 1935 թուականին, երբ Արմէն ընդամէնը երկու տարեկան էր, մայրը մահացած է եւ մինչեւ 13 տարեկան ան մնացած է մեծ մօր հոգածութեան ներքոյ։
Միջնակարգ դպրոցը աւարտած է Թաւրիզի մէջ, այնուհետեւ՝ Թեհրան։ 1955 թուականին գաղթած է Միացեալ Նահանգներ, աշխատած է իբրեւ հողագործ, վարպետ, վարսայարդար, ուսուցչի օգնական։
1955-1958 թուականներուն ուսանած է «Maryville College» մաթեմաթիքի բաժնին մէջ, 1958-1961 թուականներուն՝ Թենեսիի համալսարանի մեքենական ճարտարագիտութեան բաժինին մէջ, 1973-ին աւարտած է Քալիֆորնիոյ համալսարանը: Տարիներ շարունակ Սագինեան աշխատած է օդային, տիեզերական եւ հիւլէական ճարտարագիտութեան բնագաւառներուն մէջ` «Boeing» (1961-1963), «General Dynamics», «Rocketdyne» (1963) եւ «Garrett-Air Research» (1965-1979) ընկերութիւններուն մէջ, 1998-էն «New Horizons»-ի գործադիր տնօրէնն է:
1975 թուականին վերադարձած է Իրան։ Սագինեանին ամենամեծ նախագիծը եղած է Իրանի 66 հազար գիւղերու համար նախատեսուած ծրագիր-նախագիծը՝ «Բարգաւաճման եւ վերանորոգման ծրագիրի» շրջանակներուն մէջ։
Ան կը տիրապետէ շարք մը լեզուներու, կը զբաղի հետազօտական, թարգմանական ու խմբագրական աշխատանքներով, հեղինակած ու թարգմանած է գիրքեր։


== Երկեր ==
Mission For Mohammad And Islam: Book One Verses of Mecca Words of Allah as Revealed to Mohammad (Multilingual Edition), 2011.
Two faces of Islam, 2002
Պաղեստին

Պաղեստին (արաբերէն՝ دولة فلسطين, անգլերէն՝ State of Palestine) , մասամբ ճանչցուած պետութիւն Մերձաւոր Արեւելքի տարածքին։
1 Ապրիլ 2015-ին, Պաղեստին պաշտօնապէս դարձաւ Միջազգային քրէական դատարանի անդամ, ինչ որ կ՛արտօնէ, որ պաղեստինցիներուն դէմ պատերազմական ոճիրներ գործելնուն համար դատական հետապնդման ենթարկէ իսրայէլացի պաշտօնատարները։


== Արտաքին յղումներ ==
Յովհաննէս Բարսեղեան (2006)։ «Աշխարհագրական անունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում»։ Տերմինաբանական եւ ուղղագրական տեղեկատու։ Երեւան: 9-րդ հրաշալիք։ էջ 52։ ISBN 99941-56-03-9
8 Յուլիս

8 Յուլիս, տարուան 189-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 190-րդ) օրն է

Տարուան աւարտին կը մնայ 176 օր


== Դէպքեր ==

1819, Ս․ Փեթերսպուրկի մէջ կը դրուի (ռուս.) Սուրբ Իսահակի տաճարի հիմնաքարը։


== Ծնունդներ ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն: 8 Յուլիսի ծնածներ

1952՝ Կարէն Շահնազարով (ռուս.՝ Карен Георгиевич Шахназаров), խորհրդային, ռուս, հայ շարժապատկերի բեմավար
1963, Արա Քըրճըլեան, Լիզպոնի գործողութիւնը իրականացող հինգ երիտասարդներէն մէկը (մահ․՝ 1983)։
1998՝ Ճէյտըն Սմիթ (անգլերէն՝ Jaden Smith), ամերիկացի դերասան, պարող եւ երգիչ մըն է, զաւակն է Ուիլլ Սմիթի


== Մահեր ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն: 8 Յուլիսի մահացածներ

1937, Տիանա Աբգար․ գրող, հրապարակախօս, մարդասէր, հասարակական գործիչ եւ դեսպան․ (1920-ին Ճափոնի եւ Հեռաւոր Արեւելքի մէջ նշանակուած է Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան դեսպան)
1944, Վարդան Հացունի, կամ Հ. Վարդան Վ. Հացունի, ի ծնէ՝ Վարդան Սոմունճեան, հայ բանասէր, ազգագրագէտ (ծն․՝ 1870)։


== Տօներ ==

Միասնութեան օր (Զամպիա)
Յակոբ Մարտիրոսեան

Յակոբ Մարտիրոսեան (ծն․՝ 1943, Արաբ-բունար (Սուրիա))-ին: Վարած է զանազան հաստատութիւններու բաժնի տնօրէնութեան պաշտօններ: Հիմնադիը Անթիլիասի ՌԱԿ Յովսէփեան ակումբին: խմբագիր:


== Կենսագրութիւն ==
Յակոբ Մարտիրոսեան ծնած է Սուրիոյ Արաբ-բունար գիւղաքաղաքը 1943-ին: 1949-ին Հալէպ փոխադրուած է ուր յաճախած է տեղւոյն Կրթասիրաց վարժարանը, ապա Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան, Լազար Նաճարեան-Գալուստ Կիւլպէնկեան երկրորդական վարժարանը, եւ վկայուած 1964-ին:
Նոյն տարին, քաղաքական աննպաստ պայմաններու հետեւանքով ընտանեօք տեղափոխուած են Լիբանան, Պէյրութ, ուր շարունակած է իր ուսումը, հաշուապահութեան եւ տնտեսագիտութեան մարզերուն մէջ:
Ապա լծուած աշխատանքի զանազան հաստատութիւններու մէջ, ինչպէս Ապրոյեան հաստատութիւն եւ Պանք Ալ Արապի, վարելով բաժնի տնօրէնութեան պաշտօններ:
1976-ին հաստատուած է Լոս Անճելըս, Միացեալ Նահանգներ, ուր շարունակած է աշխատիլ արհեստավարժ ինքնաշարժի ընկերութիւններու եւ հաստատութիւններու մէջ, ուսումը շարունակելով եւ մասնագիտանալով այդ ճիւղին մէջ։ Հանգստեան կոչուած է 2012-ին:


== Անդամակցութիւն ==
Յակոբ Մարտիրոսեան անդամակցած է ՌԱԿ ՝Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան, ՀԲԸՄ-ին եւ Թէքէեան Մշակութային Միութեան, 1958 թուականէն սկսեալ, Հալէպ, Սուրիա:
Ան շարունակած է իր միութենական եւ կուսակցական գործունէութիւնները Լիբանանի մէջ, Պէյրութ, ուր անդամակցած է Փորթուգալեան ակումբին, եւ եղած է հիմնադիը Անթիլիասի ՌԱԿ Յովսէփեան ակումբին:
Լոս Անճելըսի մէջ, շարունակած է իր միութենական եւ կուսակցական աշխատանքները վարելով ատենադպիրի պաշտօններ Գերսամ Ահարոնեան ակումբին եւ ՌԱԿ Արեւմտեան Ամերիկայի Շրջանային Վարչութեանց մէջ, ատենապետի պաշտօն՝ Ռուբէն Հերեան ակումբի:


== Խմբագրական աշխատանք ==
Յակոբ Մարտիրոսեան Վարած է «Նոր Օր» շաբաթերթի խմբագիրի պաշտօնը 2011 թուականէն մինչեւ Մարտ 2016 թուականը:
Յովհաննէս Ինճիկեան

Յովհաննէս Գրիգոր Ինճիկեան (25 Սեպտեմբեր 1913, Ախալցիխէ- 5 Ապրիլ, 1990, Երեւան), պատմաբան, արեւելագէտ, պատմական գիտութիւններու մասնագէտ (1974), մասնագէտ (1984)։


== Կենսագրութիւն ==

Յովհաննէս Ինճիկեան, ծնած է Ախալցխայի մէջ 1913-ին, տոհմիկ էրզրումցիներու ընտանիքի մէջ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Ախալցխայի հայկական դպրոցին մէջ։ 1925-1926-ններուն, աւարտելով եօթներորդ դասարանը՝ մեկնած է Թիֆլիս, ընդունուած է տեղի մանկավարժական ուսումնարանը, աւարտելէ ետք վերադարած է ծննդավայր եւ աշխատած է Ախալցխայի շրջանի գիւղերու հայկական դպրոցներուն մէջ։ 1934-1939-ններուն սորված է Մոսկուայի պատմութեան, փիլիսոփայութեան եւ գրականութեան հիմնարկներուն մէջ, որ աւարտելէ ետք աշխատանքի նշանակուած է Մոսկուայի Լենինի անուան ռազմա-քաղաքական ակադեմիոյ մէջ՝ որպէս դասախօս։ 1941-ին զինուորագրուած է խորհրդային բանակի շարքերուն մէջ եւ 50-րդ բանակի կազմին մէջ մասնակցած է Մոսկուայի պաշտպանութեան։ 1942-ին 89-րդ Թամանեան բաժինի մէջ հրամանատարութեան կողմէ 390-րդ հրաձգային գունդի ռազմական պատուիրակ նշանակուած է։
Զօրացրուումէն ետք հաստատուած է Հայաստանի մէջ, ուր շարք մը պատասխանատու պաշտօններ գրաւած է։ 1974-ին «Օսմանեան կայսրութեան ազգային քաղքենիքի ձեւաւորման ու զարգացման առանձնայատկութիւնները» թեմայով կատարած է իր մասնագիտական ատենախօսութիւնը։ 1952-1954-ններուն եղած է ՀԿԿ կենտկոմի վիճաբանութեան եւ քարոզչութեան բաժինի վարիչ, 1955-1958-ններուն միաժամանակ դասաւանդած է Երեւանի պետական համալսարանին մէջ եւ Երեւանի Վալերի Պրյուսովի անուան մանկավարժական հիմնարկին մէջ։ 1958-1971-ններուն՝ ՀԽՍՀ ԳԱ արեւելագիտութեան բաժանմունքի վարիչ, 1971-1984-ններուն՝ Արեւելագիտութեան հիմնարկի փոխտնօրէն:


== Աշխատութիւններ ==
Ուսումնասիրութիւնները կը վերաբերին Օսմանեան կայսրութեան սոցիալ-տնտեսական խնդիրներուն, դրամատիրուեան զարգացման առանձնայատկութիւններուն։
Հեղինակ է Թուրքիոյ պատմութեան նոր շրջանին վերաբերող աշխատութիւններու։ «Օսմանեան կայսրութեան քաղքենիք» (1977, ռուսերէն) մենագրութեան մէջ վերլուծած է Օսմանեան կայսրութեան բազմազգ քաղքենի զարգացման ուղիները, ցոյց տուած այդ ընթացքի առանձնայատկութիւնները, նշած է, որ այլազգի, ոչ թուրք քաղքենը (հատկապէս հայ, յոյն եւ այլն) նշանակալի տեսակարար կշիռ ունեցած է երկրի տնտեսութեան զարգացման մէջ, իր քաղաքական դիրքորոշմամբ եղած է պակաս պահպանողական, քան թուրք քաղքենը։ Ձեւաւորուող թուրք ազգային քաղքենը հակամարտութեան մէջ մտած է այլազգի քաղքենի խումբերու հետ եւ, ի վիճակի չըլլալով դուրս մղած է անոնց տնտեսական մրցակցութեամբ, հաճախակի կերպով գրաւած է այդ ազգերու, առաջինը հայ քաղքենի, հարստութիւնը, արգիլած եւ խոչընդոտած է անոր գործունէութիւնը՝ ընդհուպ մինչեւ ֆիզիքական ոչնչացումը։ «Օսմանեան կայսրութեան անկումը» (1984) աշխատութեան մէջ արծարծած է 20-րդ դարու սկզբի Օսմանեան կայսրութեան քայքայման եւ անկման սոցիալ-տնտեսական պատճառները, ցոյց տուած է, որ 1908-ի երիտթրքական յեղաշրջումը չկեցուց քայքայման ընթացքը եւ կայսրութեան փլուզումը, որովհետեւ երկրին մէջ սոցիալ-տնտեսական քիչ թէ շատ շոշափելի վերափոխութիւններ չէին կատարուած։ Երիտթուրքերը, շարունակելով ոչ թուրք, միջին դասակարգային տնտեսութենէն դուրս մղելու քաղաքականութիւնը, ան հասցրուն ընդհուպ մինչեւ քրիստոնիայ բնակչութեան, հատկապէս հայերու, զանգուածային ոչնչացման։
Հայքար

Հայքար, կապոյտ քար, որ իբրեւ գոհարաքար յաճախ լազուարթի (lapiz lazuli) հետ նոյնը նկատուած է։ Թէեւ երկու քարերը իրարմէ տարբեր են, սակայն եղած են դէպքեր, երբ առեւտուրի ժամանակ խարդախութեամբ մէկը միւսին տեղ ծախուած է։


== Հայքարը զանազան լեզուներով ==
Լատիներէն՝ Lapis armenius
Ֆրանսերէն՝ Pierre d'Armenie
Անգլերէն՝ Armenian stone
Գերմաներէն՝ Armenier Stein
Իտալերէն՝ Pietra d'Armenia
Սպաներէն՝ Armenita
Յունարէն՝ Արմենիոս լի'թոս
Արաբերէն՝ հաճր-ը-էրմէնի (հայկաւն ալ հաճր-ը-էրմէնի կոչած են Արաբները)։


== Գրականութիւն ==
Պապէսեան Յովհաննէս (1961), «Հանրագիտակ», Կաթողիկութիւն Հայոց Մեծի Տանն Կիլիկիոյ, Անթիլիաս, Լիբանան, էջ 10։
Ռուսէ

Ռուսե (պուլկար․՝ Русе), քաղաք Պուլղարիայի հիւսիս-արեւելեան մասին, Տանուպ գետի աջ ափին, ռումինական Ջուրջու քաղաքի մոտ։ Հեռավորութիւնը Բուլղարիայի մայրաքաղաք Սոֆիայէն կազմուած է 300 քիլոմետր իսկ Սեւ Ծովի բուլղարական ափէն՝ 200 կմ։ Ռուսէն Պուլղարիայի կարեւորագույն գետային նավահանգիստն է, ուր կ'սբարուի երկրի միջազգային առեւտուրի կարեւորը մասը։ Մեծութեամբ երկրի 5-րդ քաղաքն է։ Բնակչութիւնը՝ 143 325 մարդ (15 Սեպտեմբեր 2022),159 100 մարդ (15 Սեպտեմբեր 2022)։
Հալիձորի ճակատամարտ

Հալիձորի ճակատամարտ․ զինուորական ընդհարում Սիւնիքի հայ ազատագրական պայքարին նուիրուած հայկական զինեալ ուժերուն եւ Օսմանեան կայսրութեան բանակին միջեւ, Մարտ 1727, Ղափան, Սիւնիքի մարզ, Հայաստան։


== Պատմական ակնարկ ==
Արեւելեան Հայաստանի ազատագրութեան գաղափարը մարմնաւորողը կ՛ըլլայ Դաւիթ Բեկ։  Ան, օգտուելով Պարսկաստանի ներքին հարցերէն, իր շուրջ հաւաքած հայկական զինեալ ուժերով կը յարձակի պարսկական զօրքերուն դէմ եւ զանոնք Սիւնիքէն եւ արեւելեան Հայաստանէ դուրս կը վտարէ։  Սակայն միեւնոյն մտածումով, Օսմանեան կայսրութիւնը բանակներ կ՛ուղարկէ արեւելեան Հայաստանը գրաւելու համար։
1723-ին, Սիւնիքը եւ Ղարաբաղը անկախ կը հռչակուին։  
12 Յունիս 1724-ին, Կոստանտնուպոլսոյ մէջ կը ստորագրուի ռուս-թրքական պայմանագիրը։  Երկու կայսրութիւնները իրարու միջեւ կը բաժնեն Սեֆեւեան պարսիկներուն ենթակայ Անդրկովկասի տարածքները։  Այսպիսով, արեւմտեան տարածքները կ՛անցնին թրքական գերիշխանութեան տակ․ ատրպատականը եւ հարաւային Կովկասի տարածքները՝ Հայաստան եւ Վրաստան։ 
1725-ին, օսմանեան կայսրութիւնը, որպէսզի իր իշխանութիւնը հաստատէ վերոնշեալ տարածքներուն վրայ, լայնածաւալ յարձակումի կը ձեռնարկէ եւ Սիւնիք կը ներխուժէ։ Հայերը կը յաջողին դիմադրել թրքական բանակներու յարձակումներուն։


== Հալիձորի ճակատամարտը ==

1727-ին, թրքական յարձակումներէն պաշտպանուելու համար, Դաւիթ Բեկ հայկական ուժերով Հալիձորի բերդին մէջ կ՛ամրապնդուի։ 
Թրքական բանակը բերդը կը պաշարէ։  Թնդանօթներով կը ռմբակոծէ եւ յատուկ աշտարակներով ամրոցին կը մօտենայ։  Դաւիթ Բեկ նախ, գիշերուան մութէն օգտուելով, բերդէն ներս ապաստանած ժողովուրդը մօտակայ անտառին ապահով մէկ վայրը կը ղրկէ, իսկ ինքն ու հայ զինեալները կը շարունակեն դիմադրել օսմանեան բանակին։  Եօթը օր անընդհատ ռմբակոծումներէ եւ յարձակումներէ ետք, թուրքերը պաշարման օղակը հետզհետէ կը նեղցնեն, որպէսզի բերդ ներխուժեն։ Այս կացութեան առջեւ, Դաւիթ Բեկ եւ զինակիցը՝ Մխիթար Սպարապետ հակայարձակման ծրագիր մը կը մշակեն ու անմիջապէս կը գործադրեն։  Առաւօտ կանուխ, հայերը յանկարծ կը բանան բերդին մայր դուռը եւ 300 հայ ձիաւորներ դուրս կը սլանան եւ կը յարձակին յանկարծակի եկած եւ անպատրաստ թրքական բանակին վրայ։  Օսմանցի զինուորները խուճապի կը մատնուին եւ կը նահանջեն, իսկ մնացեալ հայկական ուժերը բերդէն դուրս քալով կը հալածեն նահանջող թրքական բանակը մինչեւ Արաքս գետ։  Մեղրի աւանին մօտ, տեղի կ՛ունենայ կռիւ մը, ուր հայերը իրենց յաղթանակը կ՛ապահովեն։


== Հալիձորի ճակատամարտին հետեւանքը ==
Հալիձորի եւ Մեղրիի յաղթանակներէն ետք, Պարսկաստանի թագաւորը՝ Շահ Թահմազ, Դաւիթ Բեկը կը ճանչնայ իբրեւ Սիւնիքի եւ Ղարաբաղի իշխան։  Իսկ Օսմանեան կայսրութեան բանակներուն հեռացումը ժամանակաւոր կ՛ըլլայ։
Անն Ֆրանք

Անալիզ Անն Ֆրանք, (12 Յունիս 1929(1929-06-12)[…], Ֆրանքֆուրթ, Ուայմարի Հանրապետութիւն - Փետրուար 1945, Բերգեն-Բելզեն, Նացիական Գերմանիա) Ան հրէական ցեղասպանութեան զոհերէն մէկն է: Ան ճանչցուած է իր հրատարակուած օրագիրով՝ The Diary of A Young Girl, որ կը ներկայացնէ իր կեանքը 1942 թուականէն մինչեւ 1944 թուական, Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի ընթացքին: The Diary of A Young Girl օրագիրը/գիրքը, ամբողջ աշխարհի գրականութեան ամէնէն նշանաւոր գիրքերէն մէկն է, եւ անոր վրայ հիմնուած են բազմաթիւ թատրոններ եւ ֆիլմեր:


== Կենսագրութիւն ==
Անն Ֆրանք ծնած է Գերմանիոյ մէջ, սակայն ան գրեթէ բոլոր կեանքը ապրած է Ամսթըրտամի մէջ, որովհետեւ իր ընտանիքը հոն տեղափոխուած է իր փոքր տարիքէն, պատերազմի պատճառով: Բազմաթիւ ժամանակներու ընթացքին, ինքը եւ իր ընտանիքը կը պահուըտէին գրադարաններու մէջ որպէսզի փրկուին Նացիական ուժերէն:
Երբ ինքը եւ իր ընտանիքը ձերբակալուեցան Օգոստոս 1944 թուականին, Անն իր օրագիրքը պահեց իր մօտ եւ շարունակեց անոր մէջ գրել: Ինքը այս օրագիրքը ստացած էր որպէս տարեդարձի նուէր: Անն եւ իր քոյրը՝ Մարկոթը, փոխադրուեցան բանակատեղ մը, ուր կ'ըսուի թէ մի քանի ամիս ետք անոնք մահացան հիւանդութեան պատճառով: Քննարկումը որ կատարուեցաւ Անն Ֆրանքի տան մէջ կը ճշդէ թէ ինք մահացաւ Փետրուար 1944 թուականին:

Աննին հայրը, Օթթօն, որ միակն էր Ֆրանք ընտանիքէն՝ ողջ մնաց: Աննին օրագիրը գտաւ 1947 թուականին: Առաջին անգամ 1957 թուականին թարգմանուեցաւ անգլերէնի եւ ետքը տարբեր 60 լեզուներու:
Անն Ֆրանքը կոչուած է «մարդկային դէմքը ցեղասպանութեան», որորվհետեւ նոյնիսկ պատերազմի, չարչարանքի ու տեղահանութեան ժամանակ, ան իր օրագիրին մէջ գրած է որ ինք դեռ յոյս ունի մարդոց մէջ, եւ նոյնիսկ այդ բոլոր դժուար պայմանները անցնելով իր ընտանիքին հետ Անն Ֆրանք ըսած է, թէ աշխարհը ունի իր գեղեցիկ կողմերը:


== Մահը ==
3 Սեպտեմբեր, 1944 թուականին Անն Ֆրանք եւ իր ամբողջ ընտանիքը տեղահան եղան իրենց վայրերէն ու 3 օր քալելէ ետք անոնք հասան բնակավայր մը: Աննին հայրը՝ Օթթօն կը բաժնուի իրենցմէ Նացիստ ուժերուն կողմէ, իսկ անոր մայրը՝ Էտիտթը սովամահ կ'ըլլայ: Անն կը մնայ իր քրոջ Մարկոթին հետ: Նացիստ ուժերը Մարկոթին, Աննին եւ ուրիշ 8,000 կիներու ու աղջիկներու կը մերկացնէին եւ անոնց չարաչար կ'աշխատցնէին: Անոնք նաեւ կը ստանային շատ քիչ սնունդ: Մի քանի օր ետք ուրիշ խումբ մը կրկին կը տեղահանուի, անոնց մէջ ըլլալով Աննը: Իսկ Մարկոթը նոյն տեղը կը մնայ ու մի քանի օր ետք կը մահանայ:

1945 թուականին սկիզբը, հիւանդութիւն մը կը տարածուի երկրին մէջ, սպանելով աւելի քան 17,000 մարդիկ: Այս հիւանդութեան քաոսային իրավիճակով զբաղուած, չենք գիտեր Աննին իսկական մահուան պատճառը: Աննին եւ Մարկոթին ճշգրիտ մահուան թուականները յայտնի չեն:
Պատերազմի աւարտէն ետք, 107,000 հոգիէ միայն 5,000 ողջ կը մնայ ու 30,000 կը գաղթէ:
Անն Ֆրանքը սիրած է կեանքը, բնութիւնը եւ մարդիկը: Ան արժեւորած է ուսումը, կեանքի հաճոյքները եւ կեդրոնացած է աշխարհի լաւ կողմերուն վրայ։ Ան նաեւ կը նկատուի գրականութեան կարեւոր դէմքերէն մէկը:


== Արտաքին յղումներ ==
Ամստերդամում Աննա Ֆրանկի տուն-թանգարան (անգլերէն)
Ռեթէոս Պէրպէրեան

Ռեթէոս Պէրպէրեան (10 Հոկտեմբեր 1848, խասքէօյ (Կ. Պոլիս) - 6 Ապրիլ 1907, Կ. Պոլիս), հայ գրող, մանկավարժ, բանաստեղծ, հրապարակախօս, տնտեսագէտ եւ թարգմանիչ, Պէրպէրեան վարժարանի հիմնադիր։ Անոր նշանաբանը եղած է․ «Առանց կրթութեան չկայ կեանք, չկայ երջանկութիւն»։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1851-ին, Խասգիւղ, Պոլիս․ հայրը՝ սափրիչ Յակոբ, մայրը՝ Աննա։ Թաղի Ներսէսեան վարժարանին մէջ ստացած է իր նախակրթութիւնը, որ զարգացուցած Եւրոպական լեզուներու սերտողութեամբ՝ Պոլսոյ օտար վարժարաններու մէջ, բայց յատկապէս ինքնազարգացման։ Կանուխ տարիքէն դրսեւորած է մանկավարժական իր կոչումին ուղղութեամբ նուիրում։ 16 տարեկանին արդէն սկսած է անձնական դասեր տալ բարեկեցիկ ընտանիքի զաւակ իր տարեկիցներուն։ Հազիւ 25 տարեկան՝ Ռ. Պէրպէրեան, 1876-ին կը ձեռնարկէ նախ Քաղկեդոնի (Գատըգիւղ), ապա Սկիւտարի մէջ սեփական վարժարանի հիմնումին։ Եւ իր անունով կոչուած Պոլսոյ Պէրպէրեան վարժարանը բառին բուն իմաստով սերնդակերտումի օճախ դարձաւ արեւմտահայ իրականութեան մէջ՝ ներգրաւելով ոչ միայն Պոլսոյ, այլեւ գաւառներու նորահաս սերունդը գիշերօթիկի իր բաժնով։
Սիամանթոյի, Վահան Թէքէեանի եւ Լեւոն Բաշալեանի տարողութեամբ բանաստեղծ ու մտաւորական մեծութիւններ հասցուցած Պէրպէրեան վարժարանը ի սկզբանէ եղաւ դաստիարակչական մեծ կոչումի տէր հաստատութիւն։ Մինչեւ 1907-ի իր մահը, ան վարեց իր պաշտօնը իբրեւ վարժարանին տնօրէնը եւ ուսուցչապետ։


== Գործունէութիւն ==
Պերպերեանի բանաստեղծությունները («Առաջին Տերեւները», 1877, «Խոհք Եւ Յուշք», 1904 ժողովածուներ) կը կրեն ֆրանսական ռոմանթիզմի, մասնաւորապէս Լամարթինի ազդեցութիւնը։ Վերջինիս շարք մը բանաստեղծութիւնները թարգմանած է հայերէնի («Մահ Սոկրատա», «Լիճ» եւայլն)։ Անդրանիկ բանաստեղծութիւնները հիմնականօրէն սիրոյ եւ բնութեան երգեր են, որոնց մէջ կը գերակշռէ փիլիսոփայական խոհը։ Լեզուն գրաբար է կամ գրաբարախառն։
Պէրպէրեանի մանկավարժական ձեռնարկներուն մէջ («Դաստիարակի մը Խօսքերը», 1901, «Դպրոց եւ Դպրութիւն», 1907 եւ այլ) կը դրսեւորուին գեղեցիկի, բարիի, ճշմարտութեան սկզբունքները, որոնց դիրքերէն ան կոչ ըրած է ծառայել ժողովրդին, հրաժարիլ սերտողական մեթոտներէն, դասաւանդումը դարձնել հետաքրքիր եւ ուսանելի, ժամանակի յառաջդիմական պահանջներուն համապատասխան՝ ուսուցիչներ պատրաստել ազգին համար։ Պէրպէրեան կնոջ կրթութիւնը համարած է բարիք՝ շեշտելով այն կարծիքը, որ կինն ընտանիքի հիմքն է, իսկ ընտանիքը՝ հասարակութեան յենարանը։ Ըստ Պէրպէրեանի՝ բարոյական դաստիարակութեան ամենազօրեղ միջոցը դաստիարակի անձնական օրինակն է։
Մանկավարժական գործունէութեան առընթեր Պէրպէրեան աշխուժօրէն ներգրաւուած է հրապարակախօսական բնագաւառէն եւ հասարակական կեանքէն ներս, գրի առած է հրապարակախօսական-փիլիսոփայական գործեր։
Հանդէս է եկած նաեւ Հրաչեայ կեղծանունով։


== Ստեղծագործութիւններ ==
Փողը, 1872
Առաջին Տերեւները, Կ. Պոլիս, 1877
Առաջին Քոնֆերանսը, 1880
Յայտնի Զուարճանքները, 1880
Թշուառութիւն եւ Բախտ, 1880
Քաղաքատնտեսութիւն, 1883
Ֆրանսերէն-Հայերէն Թարգմանչական Գիրք, 1885
Դաստիարակի Մը Խօսքերը, Վիեննա, 1901
Մտքեր Եւ Յիշողութիւններ, 1903
Դպրոց Եւ Գրականութիւն, 1907


== Ծանօթագրութիւն ==


== Տե՛ս նաեւ ==
Պէրպէրեան Վարժարան (Եգիպտոս)


== Աղբիւրներ ==
«19-րդ Դարու Հայ Մեծ Դէմքեր», Պետրոս Կարապետեան, Կ․ Պոլիս 1933։


== Արտաքին Յղումեր ==
Reteos Berberian `The Armenian Jean Jacques Rousseau'
Աւետիս (անձնանուն)

Աւետիս, հայկական արական տարածուած անուն։ 
Անուան միւս ձեւերն են՝ Աւետ, Աւետիք

Լատինագիր ձեւը՝  AVEDIS 
Անունէ ստեղծուած մականուններ՝ Աւետիսեան, Աւետիքեան, Աւետեան


== Անունը Կրողներ ==
Աւետիս Ալիքսանեան (1910-1984 Կ.Պոլիս) գրականագէտ
Աւետիս Ահարոնեան (1866-1948 Փարիզ) գրող, հանրային գործիչ
Աւետիս Գույումճեան (1880 Երզնկա-1950 Պէյրութ) բժիշկ
Աւետիս Երէցեան (1840-1895 Կեսարիա) բժիշկ
Աւետիս Կիտանեան (ծն.1966) Լիբանան ի կառավարութեան անդամ, նախարար
Աւետիս Նագգաշեան (1868 Այնթապ-1943 ԱՄՆ) բժիշկ


== Անուան Այլ Ձեւեր ==


==== Աւետիք ====
Աւետիք Իսահակեան (տիտղոսով՝ Վարպետ, 1875 Ալեքսանտրափոլ-1957 Երեւան) հայրենի բանաստեղծ եւ արձակագիր
Աւետիք Տիգրանակերտցի 17-18րդ դարերու աստղագէտ, տոմարագէտ, պատմիչ


==== Աւետ ====
Աւետ Ատոնց (Ծն.1963 Քիեւ) դիւանագէտ, դեսպան
Աւետ Աւետեան (Ոսկանեան, 1897 Թիփղիս-1971 Երեւան) դերասան
Աւետ Տէրտէրեան (1929 Պաքու-1994 Եքաթերնպուրկ) երգահան
Սահակ Յովհաննէսեան

Սահակ Յովհաննէսեան (1898-1984, ծնած է Խարբերդ նահանգի Ջարսանճագ գաւարի Նորքեղ գիւղը։ Ունեցած է երկու եղբայրներ, որոնք 1909 թուականին զոհ գացած են Ատանայի կոտորածներուն, եւ քոյր մե՝ որ մահացած է Ամերիկայի մէջ։
Իբրեւ հողատեր, Ջարսանճագի պէյերուն եւ աղաներուն խժդժութիւններուն ենթարկուելու, միջադէպի մը պատճառով գիշեր մե ամէն բան, տուն-տեղ, կարասի, արջառներ ու ոչվարներ ետեւ ձգելով, ծնողքին հետ գիւղէն կը փախչին եւ կ՝ ապաստանին Խարբերդ քաղաքը։
Սահակ կը յաճախէ Եփրատ Գոլէճը, նախակրթարանէն սկսեալ մինչեւ վերի կարգերը. սակայն քաղաքական անստոյգ եւ սպառնական կացութեան հետեւանքու կիսատ կը թողու իր ուսումը եւ 1913 թուականին կը մեկնի Ամերիկա՝ Պոսթոն։
Միթտ աթխատաւորի դիրքին մէջ մնացած ըլլալով, տնտեսական պայմանները թոյլատու չեն եղած որ ան բարձր ուսման հետեւի։ Իր գաղափարապաշտ մտքին թռիչքներուն մասնակի գոհացում տուող կարեւոր ազդակները եղած են յարատեւ ինքնազարգացումը եւ յամառ ջանասիրութիւնը։
Երկար տարիներ կապ հաստատած է «Պայքար» օրաթերթին ու «Նոր Օր» եռօրեային հետ իբրեւ գրաթար եւ աշխատակից։
1932 թուականին Պէյրութի մէջ կ՝ ամուսնանայ Էննի Թուխմանեանի հետ, երջանիկ բոյն մը կազմելով։ Կը բախտաւորուին երկու զաւակներով։
Ս. Յովհաննէսեան 1947 թուականին կը հաստատուի Գալիֆորնիա, նախ՝ Ֆրէզնօ, յետոյ՝ Փասատինա։ 1981 թուականին կը հրատարակէ Մտքի Թափառումներ հատորը։
Հեղինակը գիւղական հարազատ ու հաճելի բարբառով եւ հիւմըրով օժտուելով իր պատմուածքները, իր վառ երեւակայութեան քովէն կ՝ անցընէ գաւառացիի նկարագրին տարբեր երեսակները։ Ինքնաբուխ է իր ոճը եւ գունագեղ։
Զուռնա

Զուռնա (պարս․՝ سرنای), փողային երաժշտական գործիք։ Հայաստանի մէջ լայն տարածում գտած հնագոյն նուագարան։


== Նկարագրութիւն ==
Սասունցիները նուագարանը «փող» կ'անուանեն։
Զուռնան փայտէ պատրաստուած փող մըն է, որուն ծայրի բաժինը համեմատաբար աւելի լայն է։ Ուղիղ, աստիճանաբար լայնցող փողը մէկ կողմէն ունի ութ, միւս կողմէն՝ մէկ ձայնանցք։ Վերի բաժինը կ'անցնի ձայնի օղակաձեւ կարգաւորիչը, որ կը ներառէ ձայնի վերարտադրման վերադիր սարքաւորումը՝ մետաղէ կամ այլ նիւթէ շրջանակ մը, որուն կեդրոնը գտնուող բարակ գլանին վրայ կը տեղադրուի փչելու երկլեզուակ «պիպիչ»ը։ Գլխաւորաբար կը պատրաստուի  ծիրանենիի, թթենիի կամ ընկուզենիի փայտէ, իսկ պիպիչը՝ եղէգէ։
Զուռնային հայրենիքը կը համարուի Հայկական լեռնաշխարհը, տարածուած է նաեւ Միջին Ասիոյ, Մերձաւոր Արեւելքի, Իրանի եւ Թուրքիոյ մէջ։
Իր զիլ ու սուր, ճչացող ձայնով կը նմանի պարկապզուկին, բայց աւելի «ծակող» երանգով՝ բան մը, որ կ'առանձնանայ միւս բոլոր փողային նուագարաններէն։ Զուռնան կ'օգտագործուի բացօթեայ վայրերու մէջ, ժողովրդական տօնակատարութիւններու, հարսանիքներու եւ այլ արարողութիւններու ընթացքին։ 
Սովորականէն աւելի թաւ ձայնով զուռնային տեսակը կը կոչուի պոռոզա։ Կան վարպետ կատարողներ, որոնք միաժամանակ երկու զուռնա կը փչեն։
Երգացանկը բազմազան է, հարուստ է տարբեր տեսակի մեծ ու փոքր ծաւալով ստեղծագործութիւններով։


== Պատկերասրահ ==

		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Հայկական Զուռնա
Դհոլ-Զուռնա
Միքիաս Արապեան

Արապեան Միքիաս, (1876, Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1960), վիպասան, որդի գնդապետ բժ. Աղեքսանդրի, ատեն մը իբրեւ առեւտրական Մանչէսթր բնակելէ ետք Լոնտոն կը հաստատուի եւ գրականութեան կը նուիրուի:
Պէրպէրեանի այս շրջանաւարտը 1895-ին երբ առաջին անգամ Անգլիա ոտք կը կոխէ՝ տեղւոյն լեզուն չէր գիտեր: Յամառ ընթերցող եւ գեղարուեստասէր մ’ըլլալով սակայն՝ շուտով կը տիրանայ անգլիերէնի եւ առանց բոլորովին հեռու ապրելու հայ իրականութենէն, կրցած է մուտք գործել անգլիական գրական շրջանակներէ ներս:
Արապեան արդէն իսկ իր գործերէն երկու թատերգութիւններ կը բեմադրէ Լոնտոնի եւ Մանչէսդրի մէջ, 1920-ին երիտասարդ հեղինակը տարուած օրուան մարդու խաղաղասիրական երազներէն, հրատարակած է «Yeraz» անունով այլաբանութիւն մը (allegorie), ուր կը նկարագրէ Ուիլսընեան բարեմիտ իտէալները իրականացուցած մարդկութեան մը վիջակը:
Այնուհետեւ իր անունը կը տեսնուի Լոնտոնեան շաբաթաթերթերու մէջ, ստորագրելով սիրուն նորավեպէր եւ կարճ նկարագրութիւններ:
Մ. Արապեան հրատարակած է նաեւ անգլիական կեանքէ առնուած վէպ մը: Նիւթըն է իր ամուսինին անարժէք եւ ստորին արարած մը ըլլալը գիտնելով հանդերձ զինքը սիրող կնոջ մը իր զգացած սէրը խեղդելու եւ անկէց կարենալ ազատելու համար ըրած ջանքերը: Այս նիւթը առիթ տուած է հեղինակին Լոնտոնի յետ-պատերազմեան կեանքէն պատկեր եւ տիպարներ ուրուագծելու:
Գիրքը (Laykin) 1926-ին հրատարակուեցաւ ու այդ առթիւ անգլիական մամուլը, մասնաւորաբար Թայմզ գրախօսականներ նուիրեցին, գնահատելով հայ երիտասարդ վիպասանին տաղանդը:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ  Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր  Բ., էջ 258: