armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ալէյշ Վիտալ

Ալէյշ Վիտալ Փարէու (սպ.՝ Aleix Vidal Parreu, ծն.21 Օգոստոս 1989), սպանացի ֆութպոլիստ է, որ կը խաղայ Պարշելոնայի կազմին մէջ։ Անոր հիմնական խաղային դիրքը աջ ուինկն է, սակայն կրնայ խաղալ նաեւ որպէս կիսապաշտպանի դիրք։


== Ակումբային Ասպարէզ ==


=== Վաղ տարիներ ===
Ծնած է Կատալոնիա: 2007 թուականին պայմանագիր ստորագրած է Էսպանյոլի հետ, բայց ոչ մէկ անգամ առաջին խումբին խաղերուն մասնակցութիւնէ բերած, աւարտելով մրցաշարգը յունական Պանտրիակոսի կազմին մէջ, որտեղ կը խաղար վարձավճարով։


=== Ալմերիա ===

2011 թուականի Յունիսի կեսերուն, Վիտալը միացավ Ալմերիա Բ-ին, որտէղ իր փոխանցումը որոշեց 2011 Օգոստոս 27-ին՝ մրցելով Քորտոպայի դէմ։ Կարճ ժամանակի մէջ ան միացավ առաջին խումբին, որտեղ ստացավ 8 համարով մարզաշապիկ։ Իր երկրորդ մրցաշարքներուն Վիտալը խփեց 4 կոլ 37 խաղերու մէջ, որմէ 30-ը դուրս եկած էր խաղցողի կարգավիճակով։ Ան խաղցաւ 2600 վայրկեան խաղադաշտին մէջ եւ պատճառ եղաւ որ Ալմերիա վերադարնայ Լա լիկա։


=== Սեւիլեա ===
2014 թուականի Յունիս 16-ին, Վիտալը պայմանագիր ստորագրեց Սեւիլեայի հետ 3 միլիոն աշխատավարձքով։ Անոր Փոխանցումը եղավ օգոստոս 12-ին ՈՒԵՖԱ սիւփըրգաւաթի շրջանակներուն մէջ, որտէղ խումբը 2-0 հաշիւով պարտուէցաւ Ռէալ Մատրիտին դէմ, իսկ Վիտալը խաղալով 66 վայրկեան փոխարինուեցաւ ուրիշ մարզիկով։ Առաջին կոլը խփէց 11 օր ետք՝ Վիլեառեալի դէմ խաղին, որը աուարտեցաւ 1-1 հաշիւով, իսկ Վիտալը բացաւ խաղին հաշիվը։


=== Պարշելոնա ===
2015 թուականի Յունիս 7-ին, Վիտալը հինգ տարուայ պայմանագիր ստորագրէց կատալոնական գրանդի հետ։ Փոխանցման արժեքը եղաւ 18 մլն փաունտ։ Ան յաջող անցաւ բժշկական քննութիւնը եւ պաշտօնապէս ներկայեացուեցաւ։

Կաղապար:Բարսելոնա ՖԱ կազմ
Զարեհ Մութաֆեան

Զարեհ Մութաֆեան (15 Մարտ 1907, Սամսուն Օսմ.Կայսրութիւն - 11 Մայիս 1980, Փարիզ), հայ նկարիչ եւ մտաւորական։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Սամսոն՝ Սեւ Ծովու ափին։ Իր ընտանիքին բոլոր անդամները, 1915-ի Ցեղասպանութեան ժամանակ, սպանդի ենթարկուելով կը զոհուին։ Մանկութիւնը կ՛անցուցնէ որբանոցներու մէջ եւ կ՛ապրի թափառական կեանք մը՝ Յունաստանէն Իտալիա, ուր Միլանոյի Գեղարուեստի Ակադեմիային մէջ (Beaux-Arts) կը կատարելագործէ իր արուեստը։ Այնուհետեւ Մութաֆեան կը հանգրուանէ Զուիցերիա եւ վերջապէս կը հաստատուի Փարիզ, ուր շուտով ընդգրկուելով այն օրերու մտաւորական շրջանակին մէջ, նկարչութեան զուգահեռ կը նուիրուի նաեւ գրականութեան։


== Ասպարէզ ==
Կ՛ունենայ բազմաթիւ ցուցահանդէսներ, որոնք մեծապէս կը գնահատուին արուեստի մարդոց կողմէ։ 40 տարիներու ընթացքին ան կը ճանչցուի է թէ՛ իբրեւ հայ մտաւորական եւ թէ իբրեւ ֆրանսացի արուեստագէտ. կը յաջողի գերազանցել իր ցաւը՝ միաժամանակ խորանալով եւրոպական մշակոյթի մէջ եւ պահպանելով իր արեւելեան ոգին. ան կը հանդիսանայ Ցեղասպանութեան խորհրդանիշ մը։ Այս նիւթին վերաբերեալ յիշատակի ցուցահանդէս մը կը կազմակերպէ 1965-ին, Մեծ Եղեռնի 50ամեակին առիթով։
Հայերէնով մտածող արուեստագէտը կը ներշնչուի իտալացի դասական մեծերու գործերէն, ֆրանսացի գունանկարիչներէն (coloristes), տպաւորապաշտներէն եւ ապա՝ Պոնարէն եւ Մաթիսէն։ Ան բացի Եւրոպայի եւ աւելի ուշ Միացեալ Նահանգներու զանազան շրջաններէն, ցուցահանդէսներ կ՛ունենայ նաեւ Խորհրդային Հայաստանի մէջ (1967-ին եւ 1971-ին)։
Էապէս խորհրդանշական պատկերներ գծած արուեստագէտը ծանօթ է իր դիմանկարներով, ծովանկարներով եւ գունաւոր տեսարաններով։ «Վերապրողներ» թեման միշտ կը հետապնդէ զինք իր կեանքի տարբեր հանգրուաններուն, շատ քիչ անգամ ուղղակի անդրադառնալով Ցեղասպանութեան նիւթին, որուն նկատմամբ զուսպ վերաբերում կ՛ունենայ։
Զարեհ Մութաֆեանի կեանքին ու գործին նուիրուած է ժապաւէն մը, զոր կը պարունակէ փաստաթուղթեր, լուսանկարներ, դիտուած՝ Արթօ Փեհլիվանեան մասնագէտին ոսպնեակով։


== Ստեղծագործական գործունէութիւն ==
«Ջարդը»
«Մահը եւ Կեանքը»
«Հայ Մամիկը»
«Արշակ Չօպանեան»
«Մարիամ Տամլամեան»
«Նաուէր»
«Վենետիկ. Մեծ Ջրանցքը»Կը ստեղծէ հայաստանեան պատկերներու շարք՝

«Տաթեւ»
«Արարատ եւ Արաքս»
«Արարատ»
«Էջմիածին»Կը հրատարակէ գիրքեր, կը կազմակերպէ ցուցահանդէսներ՝ «Հայաստանը Մութաֆեանի աչքերով» (1968-1975)։


== Անհատական ցուցահանդէսներ ==
Ժընեւ, 1935, 1938
Միլան, 1938
Փարիզ, 1945, 1976
ԱՄՆ, 1962, 1979
Երեւան, 1967, 1971, 1982, 1990, 2007, 2013


== Մէջբերումներ Զարեհ Մութաֆեանէն ==
Արուեստը ամէն մէկ ձգտումին մէջ կը ծնի, կ’երիտասարդանայ ու կը ծերանայ, բայց չի մեռնիր, միշտ կը վերածնի, ինչպէս օրուան արեւը։


== Երկեր ==
Հայերգութիւն վրձինով եւ գրչով (ֆրանսերէն, հայերէն), Վենետիկ, 1982
Նկարչութեան դասական դպրոցները եւ արդի ձգտումները, Փարիզ, 1982
Փախի՛ր Կամ Ամուսնացի՛ր

Փախի՛ր Կամ Ամուսնացի՛ր, 2016 թուականին նկարահանած հայկական արկածային կատակերգութիւն։


== Սիւժէ ==
Ֆիլմին հերոսը՝ կենսուրախ ու քչիկ մը անլուրջ բնաւորութեան տէր Աղասիկը, կը վարե զբոսաշրջիկներու կողմէն սիրուած, Երեանի ինքնաշարժի գործարանի մեքենագէտ-շինարար Արշաւիր Խոջոյեանի՝ Աղասիկի հօր կողմէն պատրաստուած «Հրթիռ»  մեքենան: Աղասիկին կեանքը կը փոխուի, երբ անոր ինքնաշարժը կը նստի՝ իր սեփական հարսանիքէն փախչող հարսնացու Սաթենիկը:


== Մէջբերումներ ֆիլմի մասին ==


== Դերասաններ ==
Մկրտիչ Արզումանեան
Իվեթա Մուկուչեան
Շողեր Գրիգորեան
Արմէն Քուշկեան


== Արտաքին յղումներ ==
Փախիր կամ ամուսնացիր (2016)
Յարութիւն Թոփիկեան

Յարութիւն Ժիրայր Թոփիկեան (23 Յուլիս 1951(1951-07-23), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն - 26 Հոկտեմբեր 2020(2020-10-26)), հայ խմբավար, «Սեբաստացիներ» եւ ԵՊԿԵ գեղարուեստական ղեկավար։ ՀՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (2013)։ 


== Կենսագրութիւն ==
Յարութիւն Թոփիկեանը ծնած է 1951 թուականին հայրենադարձ ուսուցիչներու ընտանիքին մէջ։ 1967-1969 թուականներուն ուսանած է Ռոմանոս Մելիքեանի անուան երաժշտական ուսումնարանի խմբավարական բաժին՝ Վ. Քեթենճեանի դասարանը։ 1969-1974 թուականներուն ուսանած է Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական երաժշտանոցիի խմբավարական բաժնի՝ Լ. Չունկուրեանի դասարանը։ 1974 թուականին աշխատեր է Սարաճեւի անուան երաժշտական դպրոցին մէջ։
1979-1984 թուականներուն եղեր է Հայաստանի ռատիոյի եւ պատկերասփիւռի «Հայ երգի սենեկային երգչախումբի» հիմնադիր ղեկավար։ 1983-1991 թուականներին ղեկավարեր է Երեւանի պետական համալսարանի «Կոմիտաս» երգչախումբը, որ 1987 թուականին Լիթվայի Քաունաս քաղաքին մէջ միութենական 19 համալսարանական երգչախումբերու հեղինակաւոր մրցոյթի մէջ գրաւեր է առաջին տեղը։ 1989-1991 թուականներուն եղեր է «Bridges of Song» փառատօնի կազմակերպիչ, անդամ։ Ղեկավարեր է աշխարհի միացեալ երգչախումբ թիւով 20 000 երգիչներ (Թալլին, 1991)։ 1991-1994 թուականներուն Պէյրութի մէջ վերակազմեր է Բարսեղ Կանաչեանի հիմնած «Գուսան» երգչախումբը։
1996 թուականին ստեղծեր եւ ղեկավարած է Երեւանի պետական սենեկային երգչախումբը (2005 թուականէն՝ պետական, կատարուեր եւ ձայնագրուեր են 147 խմբերգներ)։


== Մրցանակներ ==
Հայաստանի Լենինեան կոմերիտմիութեան պետական մրցանակ (4 ձայնասկաւառակ Մելոտիա ֆիրմա եւ1 ձայնասկաւառակ ԱՄՆ-ի մէջ), 1982
Հայաստանի Հանրապետութեան արուեստի վաստակաւոր գործիչ (2013)


== Տե՛ս նաեւ ==
Երեւանի պետական սենեկային երգչախումբ


== Աղբիւրներ ==
Մեր Կորուստները. «Քորոնա»-Ի Համավարակին Պատճառով Մահացած Է Արուեստի Վաստակաւոր Գործիչ Յարութիւն Թոփիկեան
ՈՉ ԵՒՍ Է ԽՄԲԱՎԱՐ ՅԱՐՈՒԹԻՒՆ ԹՈՓԻԿԵԱՆ
Լուրեր Հայ աշխարհէն
Համասեանի խենթ ելոյթը՝ Զուարթնոցի մէջ
ԿՈՄԻՏԱՍԻ ԱՆՈՒԱՆ ՓԱՌԱՏՕՆԸ ԱՒԱՐՏԵՑԱՒ
Երեւանի Մէջ Կը Տօնակատարուի «Համազգային»ի 80ամեակը


== Արտաքին յղումներ ==
Յարութիւն Թոփիկեան, մոնոլոկ ինքնախօսութիւն
Յարութիւն Թոփիկեան. խոստովանութիւն
Հարցազրոյց Յարութիւն Թոփիկեանի հետ, 2012
1654 թուական

1654 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 54րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1654 ծնունդներ

Մարտ 16 Անդրէաս Ակոլութ (գերմաներէն՝ Andreas Acoluthus, մ.1704), գերմանացի արեւելագէտ եւ հայագէտ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1654 մահեր
Թիւ

Թիւ թուաբանագիտութեան հիմնական հասկացութիւնն է, որը կ'օգտագործուէ քանակային բնութագրման, համեմատման եւ առարկաներու համարակալման համար։ 
Թիւերը գրառելու համար կ'օգտագործուեն թուանշանները։
Թիւերու բազմութիւնները նշանակելու համար կ'օգտագործուեն Blackboard bold (անգլերէնէ թարգմանաբար՝ «գրատախտակի թաւ») տառատեսակը՝

  
    
      
        
          N
        
      
    
    {\displaystyle \mathbb {N} }
  ` բնական թիւեր

  
    
      
        
          Z
        
      
    
    {\displaystyle \mathbb {Z} }
  ` ամբողջ թիւեր

  
    
      
        
          Q
        
      
    
    {\displaystyle \mathbb {Q} }
  ` կոտորակուող թիւեր

  
    
      
        
          R
        
      
    
    {\displaystyle \mathbb {R} }
  ` իրական թիւեր

  
    
      
        
          C
        
      
    
    {\displaystyle \mathbb {C} }
  ` համալիր թիւեր


== Մշակութային Նշանակութիւն ==
Իրենց գործնական կիրառութենէն բացի, թիւերը նաեւ ունեն մշակութային կարեւորութիւն ամբողջ աշխարհին: Զորօրինակ, արեւմտեան մշակոյթին մէջ 13-ը կը համարուի չարագուշակ թիւ, չինացիներու համար 8-ը յաջողութիւն բերող է, ճափոնցիները 39 շնորհակալութեան համարժէք է, քանի որ անոր «սան քիւ» արտասանութիւնը կը նոյնացուի անգլերէն thank you-ին հետ: «Հազարը» հայերիս համար իր ուղղակի նշանակութենէն բացի ունի նաեւ «շատ» իմաստը՝ «հազար ըսած եմ», «գիշերուայ ժամը հազարին» եւ այլն:
Մատթէոս Մամուրեան

Մատթէոս Մամուրեան (17 Հոկտեմբեր 1830(1830-10-17), Իզմիր, Այտընի Կուսակալութիւն, Օսմանեան Կայսրութիւն - 2 Յունուար 1901(1901-01-02), Իզմիր, Զմիւռնիոյ սանճաք, Այտըն, Օսմանեան Կայսրութիւն), արեւմտահայ հրապարակագիր, մանկավարժ, վիպասան եւ լրագրող։


== Կենսագրութիւն ==
Մատթէոս Մամուրեան ծնած է Իզմիր (Զմիւռնիա)։ Նախնական ուսումը ստացած է տեղւոյն Մեսրոպեան դպրոցը, իսկ միջնակարգ ուսումը՝ Փարիզի Մուրատեան վարժարանին մէջ։ Կը վերադառնայ Իզմիր, ուր դպրոց մը հիմնելու իր ճիգերը կը ձախողին հակառակորդներու պատճառաւ։ Կ'անցնի՝ որպէս տնօրէն, Հասգիւղի Ներսէսեան վարժարան եւ կ'աշխատակցի «Մասիս»ին։ 1857–ին կը մեկնի Լոնտոն, ուր կը գրէ «Անգլիական Նամականի»ն։
Ունեցած է ազգային եւ հանրային ծաւալուն գործունէութիւն։ 1861–էն մինչեւ 1868 թուական կը վարէ Պոլսոյ հայոց պատրիարքարանի դիւանապետի պաշտօնը։ Ապա զինք կը գտնենք Իզմիր, որպէս Ս. Մեսրոպեան դպրոցի տեսուչ։ 1871–ին կը հիմնէ «Արեւելեան Մամուլ»ը։, որ մեծ դեր կ՛ունենայ արեւմտահայոց մտաւորական կեանքին մէջ եւ զոր կը խմբագրէ մինչեւ իր մահը։
1899–ին մեծ շուքով կը տօնուի իր գրական գործունէութեան յիսնամեայ յոբելեանը։ Մամուրեան կը մահանայ 1901–ին։


== Գրական ոճ ==
Մամուրեանի լեզուն չէ՛ թօթափած գրաբարի ազդեցութիւնը, ինչ որ կը ցոլացնէ իր ժամանակը։ Սակայն իր ոճին մէջ ակնյայտ է գրական ճաշակն ու արտայայտութիւններու բծախնդրութիւնը։ Ան կը հանդիսանայ «արեւմտահայ վէպ»ի՝ ընդհանրապէս, եւ «հայ ռոմանթիք վէպ»ի՝ մասնաւորապէս, հիմնադիրներէն ու լաւագոյն ներկայացուցիչներէն՝ Աբովեանի, Պռօշեանցի, Րաֆֆիի, Ծերենցի եւ այլոց կողքին։


== Ստեղծագործութիւններ ==


=== Վէպեր ===
«Սեւ Լեռին Մարդը» (1871),
«Հայկական Նամականի» 1872,
Նիւթ հայկական նամականւոյն,
Անգլիական Նամականի, 1881։


=== Թարգմանութիւն ===
Անթուան Ֆրանսուա Փրեւու Աբբա Փրեւու «Անիծեալն» վէպի հեղինակ: Հայերէնի թարգմանած է Մատթէոս Մամուրեան,Հրատարակութիւն՝ Տիգրան Յարութիւն Տէտէեան 1875, Զմիւռնիա:)


== Նշումներ ==


== Աղբիւրներ ==
Մինաս Թէօլէօլեան, Դաեւ Մը Գրականուէիւն, հԱ․ հատոր, Բ․ տպագրութիւն- 1977, Պոսթըն, էջ 169 - 173։
«Դիմաստուերներ», Հրանդ Ասատուր, 1921, էջ 118-135։
Ողջոյնի Համաշխարհային Օր

Ողջոյնի Համաշխարհային Օր, աշխարհիկ տօն, որ կը նշուի 21 նոյեմբերին։ Տօնի խորհուրդը անով է, որ տարաձայնութիւնները պէտք է լուծել հաղորդակցութեան եւ ոչ թէ ուժի միջոցով։ Այս օրը մարդիկ կ՛ողջունեն 10 կամ աւել անձի՝ որպէս խաղաղութեան պահպանութեան համար անձնային շփման կարեւորութեան արտայայտում։ Համաշխարհային մակարդակով այս օրը սկսան տօնել 1973-ին՝ իբրեւ պատասխան Արաբա-իսրայէլական պատերազմին։


== Նախապատմութիւն ==
Իւրաքանչիւր տարի 21 նոյեմբերը կը նշուի իբրեւ Ողջոյնի Համաշխարհային Օր։ Նպատակն է այդ օրը ողջունել գոնէ 10 մարդու։ Խորհուրդը համաշխարհային առաջնորդներուն ուղղուած է․ տարաձայնութիւնները պէտք է լուծել հաղորդակցման եւ ոչ թէ ուժի միջոցով։
Ողջոյնի համաշխարհային օրը հիմնած են Արիզոնայի պետական համալսարանի գիտութիւնների թեկնածու Պրայան ՄակՔորմաքը եւ Հարվըրդ համալսարանի շրջանաւարտ Մայքլ ՄաքՔորմաքը 1973-ին։ ՄաքՔոմաք եղբայրները 7 լեզուով 1360 նամակ ուղարկեցին համաշխարհային առաջնորդներուն՝ խրախուսելու մասնակցիլ Ողջոյնի համաշխարհային առաջին օրուան։ Այդ օրուընէ տօնը կը նշուի 180 երկիրներու մէջ։
Ցանկացած անձ կրնայ մասնակցիլ Ողջոյնի համաշխարհային օրուան՝ ուղղակի ողջունելով 10 կամ աւել մարդու։ Այդ կ՛ընդգծէ, թէ խաղաղութեան պահպանման համար որքան կարեւոր է անձնային շփումը։ Ողջոյնի համաշխարհային օրը պատասխան էր 1973-ի աշնան Եգիպտոսի եւ Իսրայէլի միջեւ ծագած հակամարտութեան։ Մարդիկ ամբողջ աշխարհի տարածքին այս օր կ՛օգտագործեն որպէս հնարաւորութիւն իրենց մտահոգութիւնը յայտնելու աշխարհին մէջ տիրող խաղաղութեան շուրջ։ Այս օրը սկսելով հասարակ ողջոյնղ՝ անոնք նամակներ կ՛ուղարկեն պետութիւններու առաջնորդներուն՝ վերջիններուս խրախուսելով տարաձայնութիւնները հարթելու համար հաղորդակցուիլ եւ ոչ թէ բռնի ուժ կիրառել։ Առաջին տարին նախագծին սատար կանգնեցան 15 երկիրներ։։
Նոպէլեան մրցանակի 31 դափնեկիրները այն մարդոց կարգին են, որոնք կ՛արժեւորեն Ողջոյնի համաշխարհային օրը՝ որպէս խաղաղութեան պահպանման միջոց եւ հնարաւորութիւն բոլորին իրենց ներդրումը ունենալ աշխարհի խաղաղութեան ստեղծման գործին մէջ։ Այլ սատար կանգնողներու կարգին են գրեթէ 100 հեղինակներ, մշակութային գործիչներ եւ համաշխարհային առաջնորդներ։


== Մայքլ ՄաքՔորմաք ==
Մայքլ ՄաքՔորմաքը նշած է, որ 7 տարեկանէն սիրած է գրել եւ խաղալ։ 1974-ին աւարտած է Հարվըրդի համալսարանը եւ ուսանելու վերջին տարին՝ 1973-ի աշնան, եղբօր հետ նախաձեռնած է Ողջոյնի համաշխարհային օրը։ Ճեմարանի տարիներուն ՄաքՔորմաքը գրական ամսագրի խմբագիր էր, ինչպէս նաեւ կը գրէր Լամփունի համար, որ հումօրային ամսագրեր հրապարակող կիսագաղտնի կազմակերպութիւն էր։ Ողջոյնի համաշխարհային օրուան ստեղծուելէն ետք՝ Մայքլ ՄաքՔորմաքը քանի մը վիպակ գրած է, Ինչպէս՝ Կանտիի վերջին գիրքը, «The Quotations of Chairman Meow»-ը եւ «Farewell Fillmore High» պիէսը։ Հարվըրդը աւարտելէն ետք ՄաքՔորմաքը տեղափոխուած է Նիւ Եորք։ 1999-ին Մայքլ ՄաքՔորմաքն ընդունուած է Լոս Անճելըսի Քալիֆորնիայի համալսարանի ռեժիսորական դպրոց եւ որու համար Նեպրասկայէն կը տեղափոխուի Լոս Անճելըս։


== Արտաքին յղումներ ==
Ողջոյնի Համաշխարհային Օր՝ յօդուած, պոէմներ, պատկերներ (անգլերէն)
Պաշտօնական կայք (անգլերէն)
Ջուր

Ջուրը աշխարհի վրայ ամէնէն տարածուած բաղադրութիւնն է։ Երկրագունդին մակերեսին 70 տոկոսը ծածկուած է ջուրով։ Զուտ ջուրը անգոյն, անհոտ եւ անհամ հեղուկ մըն է։ Մեր խմածը յաճախ թեթեւ համ մը ունի, որովհետեւ կը պարունակէ կարգ մը հանքային աղեր եւ լուծուած կազեր։ Ջուրը սքանչելի լուծիչ մըն է։


== Ջուրին շրջանառութիւնը ==
Անձրեւին ջուրը կը թափանցէ հողին մէջ՝ սնուցանելով բոյսերը կամ հոսելով կը թափի առուակի կամ գետի մը մէջ։ Արեւուն ճառագայթներու ազդեցութեան տակ ջուրը կը շոգիանայ, մթնոլորտին մէջ կը խտանայ եւ կը կազմէ ամպերը, որոնցմէ կը ստացուի վերստին անձրեւ։ Ամպերու մէջ խտացած ջուրը կու գայ գետակներէն, լիճերէն, գետերէն, ծովերէն, ինչպէս նաեւ բոյսերէն եւ անասուններէն։


== Ջուրը բնութեան մէջ ==
Կեանք գոյութիւն ունի միայն այնտեղ, ուր ջուր կայ։ Բոյսերը հողէն կ'իւրացնեն ջուրը եւ անոր մէջ լուծուած նիւթերը։ Ջուրի միջոցով կենդանի կազմուած մարմիններէն կը հեռանան ոչ պիտանի նիւթերը։ Ջրային կենդանիները ջուրի միջոցով կը ստանան նաեւ ցամաքը գտնուող իրենց անհրաժեշտ նիւթերը։
Աղբիւրներու, գետերու եւ լիճերու քաղցրահամ ջուրերու պաշարը կը կազմէ ջրոլորտի սոսկ 1/10000 մասը։


== Աղբիւրներ ==
Մշակութային Իմ Առաջին Հանրագիտարան, Արամ Սեփեթճեան եւ ԼեւոնԹորոսեան, 2001-2002, էջ 10-11


== Արտաքին յղումներ ==
Ջուրը երեխայի սննդակարգում
Հայաստան (թերթ, Փլովտիւ)

«Հայաստան», ազգային, գրական, քաղաքական կիսաշաբաթաթերթ, յետագային՝ շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1915 թուականին, 1919-1920 թուականներուն՝ Սոֆիայի մէջ, 1920-1925 թուականներուն՝ Փլովտիւի մէջ։ ՀՅԴ կուսակցութեան պաշտօնաթերթ։ Խմբագիրներ՝ Տիգրան Խաչիկեան, Օնիկ Վարդանեան, Մկրտիչ Թերսլեան, Արմէն Սեւան (Յովհաննէս Դեւեճեան), Գ. Փիլիպոսեան։
Մատզ Միքըլսըն

Մատզ Տիթման Միքըլսըն (22 Նոյեմբեր 1965(1965-11-22), Քոփընհակըն, Դանիա) Դանիացի դերասան մըն է: Սկզբնականօրէն, ան պարող էր, սակայն սկսաւ իր դերասանական ասպարեզը 1996-ին: Ան իր հռչակը ստացաւ երբ թմրեցուցիչ ծախող Թոնիի դերը ստանձնեց Դանիական առաջին երկու Pusher ֆիլմերուն մէջ, ինչպէս նաեւ երբ զգայուն ոստիկան Ալան Ֆիշըրի դերը ստանձնեց Փիթըր Թորսպոյի Դանիական Rejseholdet հեռուստաշարին մէջ (Unit One) (2000–2003):


== Դերեր ==


=== Ֆիլմ ===


=== Television ===


=== Ելեկդրոնային Խաղ ===


=== Music videos ===
Փիէր Շամմասեան

Փիէր Շամմասեան,  (9 Մարտ 1949, Պուրճ Համուտ, Պէյրութ, Լիբանան), լիբանանահայ կատակերգակ՝ հանրածանօթ հայ թէ օտար (լիբանանցի) շրջանակներու մէջ: Ամէնէն շատ ճանչցուած է իր «Պաթալ»ի կերպարով:


== Ասպարէզ ==
Շամմասեան ընդհանրապէս կը շրջի եւ  համերգներ կու տայ սփիւռքի հայաշատ օճախներու մէջ: Անտրէ Ճատաայի, Միշէլի եւ Ժան-Փիէր Շիխանիներուն հետ յաջողած է  վերակենդանացնել Լիբանանեան Le Théâtre de Dix-Heures թատրոնը : Ան  Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ եւ  Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան անդամ է:
Շամմասեան բազմաթիւ դերեր ստանձնած է իր ասպարէզին ընթացքին, բայց իր ամէնէն ճանչցուած դերն է «Պաթալ Շուարածեան» կերպարը: Այ կերպարով ունեցած է թատերական ներկայացումներու շարան մը, ինչպէս «Շատ Մի Խառներ», «Պաթալ Տան Փեսայ», «Փորձանք Պաթալ» եւ «Չըլլալիք Պաթալ»: Ուրիշ թատերական իր ներկայացումներէն են՝ «Հարսս Բռնեցի» եւ «Լեզուն Ոսկոր Չունի»:


== Աղբիւրներ ==
«Pierre Chammassian»։ Barahantes.Com։ Feb 2, 2010։ արտագրուած է՝ 7 March 2010
Գէորգ Տիրացուեան

Գէորգ Տիրացուեան ― Ծն․ Իզմիր 1883-ին և հոն ստացած իր ուսումը ․Երկար ատեն ծառայած է թուրք մամուլին գլխաւորաբար «Թասֆիլը էֆքեարի»ի խմբագրութեան, տարագրուած լրագրող և իթիլաֆական մը ըլլալուն, ― Հայ հռոմէական ,Բերայէն, կը ճանչցուէր նաեւ «Գէորգ Ֆէրիտ» յորջորջումով․


== Աղբիւրներ ==
Յուշարցան,Կ․Պոլիս,1919,էջ 47
Ֆամատիհանա

Ֆամատիհանա (Famadihana)․ յուղարկային սովորութիւն, Մատակասքար։ Կը կոչուի նաեւ «ոսկորներու դարձուածքը» (retournement des morts, the turning of the bones)։ Արարողութիւնը կը միտի յաջողցնել կապը մահացածներուն եւ ողջ մարդոց միջեւ։


== Ընդհանուր տեղեկութիւններ ==
Մատակասքարի կարգ մը շրջաններու բնակիչները, գլխաւորաբար կեդրոնական բարձրաւանդակի (Hautes Terres de Madagascar կամ  Hauts-Plateaux), հողէն կը հանեն իրենց սիրելիներուն թաղուած դիակները, վերստին կը հագցնեն թարմ զգեստներով, կը փաթթեն նոր լաթերով որոնց վրայ անոնց անունը կը գրեն եւ նուագախումբի ընկերակցութեամբ կը պարեն իրենց ուսերուն շալկելով անոնց մարմինները։ 

Այդ սովորութիւնը կը պատահի մօտաւորապէս 5-7 տարին անգամ մը եւ հաւանաբար սկսած է ԺԷ․ դարուն, սակայն կ՛ենթադրուի նաեւ թէ արդի պատշաճեցումն է հարաւ-արեւելեան Ասիոյ եւ Ովկիանիոյ թաղման սովորութիւններու։ Բնակիչները կը հաւատան թէ դիակներու պատշաճ յուղարկաւորութեամբ եւ անոնց լրիւ տարբաղադրութեամբ (որ կը տեւէ քանի մը տարի) եւ այդ յուղարկային սովորութեամբ, մահացածներուն հոգիները վերջնականապէս կը միանան իրենց նախահայրերուն։ Ինչպէս նաեւ կը վերամիացնէ զանազան պատճառներով իրարմէ բաժնուած ընտանիքներ։
Եսայի Նչեցի

Եսայի Նչեցի (1260-65, Սասունի Նիչ գաւառ - մօտ 1338, Գլաձորի համալսարան), մանկավարժ, քերական, մատենագիր, հասարակական-հոգեւոր գործիչ։ Սորված է Մուշի Առաքելոց դպրեվանքի, ապա՝ Քաջբերունեաց գաւառին մէջ եւ Վայոց ձորի Աղբերց վանքին մէջ՝ Ներսէս Մշեցիի մօտ։ Բարձրագոյն կրթութիւն ստացած է եւ վարդապետի (դոկտորի) աստիճան։ 1284 թ. Աղբերց վանքի դպրութեան աշխատանքները գլխաւորած է։
Եսայի Նչեցին եղած է Գլաձորի համալսարանի հիմնադիրն ու ղեկավարը։
Որպէս ուսուցչապետ, մեծ համբաւ վայլած է բնաշխարհին մէջ եւ Կիլիկիոյ հայկական պետութեան սահմաններուն մէջ։ Դասաւանդած է «եօթը ազատ արուեստներ»-ը։ Դաստիարակած եւ կրթած է մօտ 360 աշակերտ։
Նշեցիի գրական ժառանգութիւնը (մեկնութիւններ, ճառեր, նամակներ) հիմնականին  կրօնաբարոյական բովանդակութիւն ունին։ Անոր «Վերլուծութիւն քերականութեան» համալսարանական դասագիրքը, իր բնոյթով բանաքաղական երկ է, կ'ընդգրկէ Գաւիթ Քերականի, Տամամ Արեւելցիի, Արիստակէս Գրչի, Գէորգ Սկեւռացիի եւ այլոց քերականական մեկնութիւններու հիմնական դրոյթներն ու հարցադրումները։ Նշեցիի քերականութիւնը համարած է «դուռն ամենայն իմսատութեան եւ կրթութևան», համեմատութեան միջոցով առաջարկած է վերացնել հայոց հին ու նոր լեզուներու միջեւ առաջացած խզումը՝ վերականգնելով լեզուի հին ձեւերը։ Նշեցին անդրադարձած է «յունաբան դպրոց»-ի թարգմանութիւններուն, խօսքի մասերուն եւ անոնց բաժանմանը, հոլովմանը, խոնարհմանը, լեզուներու ծագմանը եւ այլ հարցերու։


== Երկեր ==

«Մեկնութիւն Եզեկիէլի»
«Վերլուծութիւն քերականութեան»
«Դաւանութիւն եւ խոստովանութիւն ի Սուրբ Երրորդութիւն»
«Սուղ ինչ պատճառ ձեռնադրութեան քահանայի»
«Յաղագս կարգաց եկեղեցւոյ»
«Յաղագս եկեղեցւոյ խորհրդեան»
«Թուղթ վասն կարգաց եկեղեցւոյ եւ ժամուց»
«Թուղթ Եսայեայ վարդապետին պատասխանի ընդդէմ պարոն Հեթմոյ»
«Թուղթ Եսայեայ ի Տէր Մատթէոսն»
«Թուղթ շրջաբերական յաղագս ողորմութիւն տալոյ ի նպաստ Ս. Կարապետին Տարօնոյ»Կաղապար:Հայկական գիր և գրականություն
Վէզիւվ Լերան Պայթում (79)

Պոմպէյ Հռոմէական հազուագիւտ քաղաք մըն է, որ կը գտնուի Նաբօլիի մօտ։ Վէզիւվ հրաբուխի սոսկալի պայթումով մօտաւորապէս 1700 տարի կորսուած քաղաքը դարձեալ յայտնաբերուեցաւ։ Վէզիւվ Ն.Ք. 79 թուականին շարժման անցնելով 6-8 մեթր խորասուզուեցաւ, ամէն ինչ դարձաւ քար, բնաջնջուեցաւ քաղաքը։ Մօտաւորապէս 250․000 հոգի մահացաւ լավաներու պատճառով։ Անոնք, որոնք կ՛ուզեն տեսնել քար դարձած մարդիկը, նոյնիսկ երեխաները կրնան այցելել, երեւակայել ու ապրիլ զարհուրելի պահերը։
Ներկայիս UNESCO Համաշխարհային ցանկին մէջ ըլլալով՝ եղած է, ժողովրդական, զբօսաշրջական կեդրոն։ Ամենամեծ եկամուտի աղբիւրներն են գինիի եւ իւղի առեւտուրը։ Տեղումներու շնորհիւ երեւան ելած տաճարները, ամփիթատրոնները, աշխատանոցները, բաղնիքները, գինետուները, փուրերը, բազմագործատեղիներն ու խաղարանները ցոյց կու տան, թէ ժողովուրդը որքան հաճոյասէր է։


== Արտաքին Յղումներ ==
Քարացած մարդոց քաղաքը․ Պոմպէյ
Պոմպէյ
Մոխիրներու տակեն ելած քաղաք․ Պոմպէյ (առօրեայ պտոյտ)
Հայկազեան-Թամարեան Ազգային Դպրոց

Հայկազեան-Թամարեան Ազգային Դպրոց,(տարրական, ապա միջնակարգ երկսեռ դպրոց)։ Հիմնուած է 1875 թուականին, Թաւրիզի Լիլիաւա թաղամասին մէջ՝ «Հայկազեան» եւ «Սեւան» առեւտրական ընկերութիւններուն կողմէն։ 1879 թուականին այստեղ հիմնուած են նաեւ օրիորդաց դպրոց։ 1895 թուականին այդ դպրոցները տեղափոխուած են Թումանեանց եղբայրներու կառուցած նոր եռայարկ շէնքը (13 դասարանով եւ սրահով), որ կոչուած է անոնց վաղամեռիկ քրոջ՝ Թամարի անունով։ Այդ թուականէն սկսեալ կոչուած է Հայկազեան-Թամարեան։ 20-րդ դարու սկզբը Իրանի միակ միջնակարգ ուսումնական հաստատութիւնն էր։ 1936 թուականին փակուած է, վերաբացուած է միայն 1956-1957 ուսումնական տարեշրջանին։ Այդ թուականէն սկսեալ՝ Թաւրիզի ազգային դպրոցները կոչուած են Հայկազեան-Թամարեան-Սահակեան տարրական եւ միջնակարգ երկսեռ դպրոցներ (կրթութեան նախարարութեան քով յայտնի էին «Ասադի» անունով)։ Դասաւանդուած են հայոց լեզու եւ գրականութիւն, պատմութիւն, պարսկերէն, ֆրանսերէն եւ բնական, հասարակական եւ արհեստագիտական գիտութիւններ, մեծ ուշադրութիւն դարձուձած են մանկավարժութեան եւ հոգեբանութեան։ Ոաուցումը մինչեւ(1936) եղած է հայերէնով, իսկ վերաբացումէն ետք՝ պարսկերէնով, հայերէնը եւ կրօնը դասաւանդուած են պետական ծրագրէն դուրս՝ արտաժամեայ։ 1950-ական թուականներուն՝ դպրոցի վերաբացումէն ետք, պետական տեսուչներ նշանակուած են միայն պարսիկներ
Լեւոն Առատեան

Լեւոն Առատեան (Sir L, 3 Յուլիս 1932(1932-07-03), Պուրճ Համուտ, Լիբանան - 17 Հոկտեմբեր 2019(2019-10-17), Փարիզի 14-րդ շրջան, Փարիզ, Ֆրանսա), հայ արուեստագէտ եւ բարերար։ Արուեստի աշխարհի մէջ յայտնի «Sir L» անունով: 
Առատեանի դիակեզման արարողութիւնը տեղի ունեցած է 24 հոկտեմբերին՝ Փարիզի Պեր-Լաշեզ գերեզմանատան մէջ: 


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Պէյրութ։ Յաճախած է Պէյրութի Մխիթարեան Միաբանութիւնը, ապա Ճիզվիտներու գոլեճը։
1951-ին Փարիզ մեկնած է եւ սորված է Սորպոնի համալսարանին մէջ: Ունեցած է անհատական ցուցահանդէսներ, մասնակցած է խմբակայիններու եւ ճանաչում ձեռք բերած է Եւրոպայի մէջ:  
1988-ի, Սպիտակի երկրաշարժէն ետք, ան ցուցահանդէս կազմակերպած է՝ միջազգային ճանաչում ունեցող նկարիչներու, այս առթիւ հաւաքուած 2 միլիոն ֆրանքը տրամադրած է Ֆրանսահայ բժիշկներու միութեան՝ աղէտի գօտիի մէջ ծրագիր իրականացնելու համար: Աջակցած է հայաստանցի նկարիչներուն, Չարենցաւան քաղաքի մէջ հիմնած է գորգագործութեան արհեստանոց:
Լեւոն Առատեան աշխոյժ գործունէութիւն ունեցած է նաեւ մարդու իրաւունքներու պաշտպանութեան ասպարէզի մէջ՝ ցուցահանդէսներով բարձրաձայնելով ցեղասպանութիւններու հարցը: Այդ թեմայով անոր կազմակերպած «Կեանքի երանգներ» ցուցահանդէսը 1990-ականներու սկիզբը շրջած է եւրոպական շարք մը քաղաքներ:
Վարդան Աճէմեան

Վարդան Աճեմեան (15 (28) Սեպտեմբեր 1905, Վան, Վանի Նահանգ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 24 Յունուար 1977(1977-01-24), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), հայ անուանի դատերական Խմբավար, թատերական գործիչ, ԽՍՀՄ ժողովրդական արուեստագէտ (1965), Ընկերաբանական Աշխատանքի Հերոս (1975), Ստալինեան 3-րդ աստիճանի մրցանակակիր (1951)։
Ան սորված է Երեւանի եւ Մոսկուայի մէջ։ 1928-ին հայկական երկրորդ պետութեան դատրոնը հիմնած է (Կիւմրի պետական դատրոն), 1939-ին տեղափոխուած է Երեւանի Սունտուքեան անուան դատրոնին եւ դարձած է անոր գեղարուեստական ղեկավարը։ Ան ղեկավարած է Ալեքսանդր Շիրուանզատէ «պատուոյ համար» (1939), Ուիլիըմ Սարոյեանի «Իմ սիրտը լեռներուն վրայ է» (1961), Փափազեանի «ժայռ» (1944), Նայիրի Զարեանի «Արա Գեղեցիկ» (1946), քանի մը երաժշտական ներկայացումներ։ ԽՍՀՄ Պետական (1951) եւ Հայկական ԽՍՀ (1971) մրցանակից։


== Մրցանակներ ==
24 Նոյեմբեր 1945՝ Պատուոյ Նշանի Կարգը,
1951՝ ԽՍՀՄ Պետական 3-րդ մրցանակակիր
27 Յունիս 1956՝ Լենինին հրահանգը,
1970՝ Հայկական Պետական Մրցանակ ԽՍՀ,
8 Դեկտեմբեր 1975՝ ընկերաբանական աշխատանք հերոսի եւ Լենինի հրահանգի մրցանակով «Մուրճ եւ Մանգաղ» եւ այլն։


== Աղբիւրներ ==
"Ajemian" stamp