armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ազարեան

Ազարեան, հայկական մականուն։


== Մականունը կրողներ ==
Ալպերթ Վաղարշակի Ազարեան (ծ. 1929), մարմնամարզիկ։
Աւագ Առաքելի Ազարեան (1878-195?), աշուղ:
Արթուր Ազարեան (ծ. 1959), խմբագիր, թարգմանիչ, լրագրող, հրապարակախօս:
Արիստակէս Ազարեան (1782-1855), բառարանագիր:
Գարեգին Խաչատուրի Ազարեան (1961-2011), հասարակական-քաղաքական գործիչ։
Գրիգոր Ստեփանի Ազարեան (1934-2009), պուլղարահայ ռեժիսոր, բեմադրիչ, դերասան:
Դաւիթ Վրոյրի Ազարեան (1952-2003), դաշնակահար, կոմպոզիտոր։
Էդուարդ Ազարեան (ծ. 1958), մարմնամարզիկ, օլիմպիական չեմպիոն:
Լեւոն Ռուբէնի Ազարեան (1918-1981), արուեստաբան:
Կարլէն Անդրանիկի Ազարեան (ծ. 1931), գրականագէտ, լրագրող։
Կիրակոս Ազարեան (1878-1915), բժիշկ։
Յովհաննէս Ազարեան-Գալֆայեան (վ. 1931), ճարտարապետ:
Յուսիկ Աւետիսի Ազարեան (վ. 1943), բանաստեղծ:
Մանուկ Ազարեան (1850-1922), պետական գործիչ:
Նիկոլա Ղուկասի Ազարեան (1920-1989), բանաստեղծ, բանահաւաք, մանկաւարժ:
Նուպար Միհրանի Ազարեան (ծ. 1915), լրագրող։
Ռոբերտ Նիկոլայի Ազարեան (ծ. 1941), մանկավարժ:
Ռուբէն Սարգսի Ազարեան (1894-1950), տնտեսագէտ։
Սերգեյ Նիկոլայի Ազարեան (ծ. 1955), ՀՀ ԱԻՆ Հայաստանի Փրկարար ծառայութեան տնօրէն, փրկարարական ծառայութեան գեներալ-լեյտենանտ։
Սերժ Ազարեան (ծ. 1901), դերասան:
Ստեփանոս Ազարեան (1826-1899), բառարանագիր, եկեղեցական գործիչ:
Վիրապ Ազարեան, (1889-?) ֆետայի:
Մամոնա

Մամօնան (Մամոնա), Նոր Կտակարանի մէջ նկարագրուած հարստութեան և ագահութեան դևն է որ կը յիշուի Մատթէոսի Աւետարանի 6-րդ գլխու 19-21 և 24 համարներուն մէջ, իսկ Ղուկասու Աւետարանի 16-րդ գլխու 3 համարին մէջ։
Հայ գրականութեան մէջ Մամօնայի գաղափարին կը հանդիպինք Պաղդասար Դպրի «Առ Մամօնայն» բանաստեղծութեան մէջ, ուր Պաղդասար Դպիր կը նպատակադրէ բացայայտել փողի և հարստութեան կործանարար իշխանութիւնը մարդուն վրայ։ Ան Մամօնայի մասին կը գրէ ժողովրդական բարոյականութեան տեսակէտէն՝ որ կը մերժէ անոր սարսափելի աստուածութիւնը։
Սլաւ դիցաբանութեան մէջ Մամօնան կը ներկայացուի վայրի կնոջ կերպարաքով, որ մարդկանց կը մոլորեցնէ թէ բառացիօրէն և թէ փոխաբերաբար։ Ան օգնական է Ծիեվոնա աստուածուհիին։
Ներկայիս, մամօնա բառը կը գործածուի տարբեր լեզուներու մէջ, ինչպէս Լեհերէնի մէջ՝ ուր կը գործածուի բացասական կերպով նկարագրելու դրամը։


== Օգտագործուած Աղբիւր ==
Հայ Դասական Քնարերգութիւն


== Աղբիւրներ ==
Յակոբ Էլմասեան էֆենտի

Յակոբ Էֆենտի Էլմասեան (1858, Կոստանդնուպոլիս - 23 Փետրուար 1918), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1858 թուականին, Կոստանդնուպոլ­սոյ Բերա թաղամասին մէջ։ 1880 թուականին աւարտել է Սուլթանական դպրոցը (Mektebi Sultani). 1886 թուականին աւարտել է Կ. Պոլսոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը։
1886-1890 թթ., ուսանած է Փարիզի համալսարանի բժշկական բաժնին մէջ։
1890 թուականի Նոյեմբեր 18-ին՝ ստացած է բժշկական վկայական։
1890 թուականէն՝ Կ. Պոլսոյ մէջ որպէս բժիշկ աշխատած է։
1918 թուականին, Առա­ջին հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազ­մի ընթացքին, հրամանատարի աստիճանով ծառայած է Օսմանեան բանակի՝ Կ. Պոլսոյ Կուլելիի զինուորական հիւանդանոցին մէջ, ուր հիւանդներէն վարակուած է ժանտախտով։
Մահացած է 1918 թուականի Փետրուար 23-ին, ժանտախտէն, Կուլելիի հիւանդանոցին մէջ՝ 60 տարեկան հասակին։ Այլ աղբիւրի մէջ յիշուած է, որ «Չա­նաք­քա­լէի մէւ վի­րա­ւոր­նե­րուն բու­ժե­լու ժա­մա­նակ, ռմբա­կոծ­ման հե­տեւան­քով, 1918 թուականին Փետր­ուա­ր 23-ին նա­հա­տակ­ուած է»։ Գրանցուած է 20-րդ դարուն նահատակուած թուրքական առողջապահութեան սպաներու ցանկին մէջ։


== Գրականութիւն ==
Ընդարձակ օրացոյց Ս. Փրկչեան հիւանդանոցի հայոց, Կ. Պոլիս, 1905։
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
Ատաշ Ատնան, 20-րդ դարու նահատակ եղած բժիշկները (թուրքերէն), Թուրքիա, 1997։
Յարման Արսէն, Հայերը օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Աշխարհացոյց

Աշխարհացոյց («Աշխարհացոյց» (կը նշանակէ «Աշխարհի ատլաս» (քարտէսներու ժողովածու)), հայ միջնադարեան աշխարհագրական երկասիրութիւն։ Կից ունեցած է շուրջ 15 քարտէս։
Մեզի հասած են «Աշխարհացոյցի» "քարտէս"-ները նկարագրող ընդարձակ եւ յամառօտ բնութագրեր։ Կը կարծուէր, թէ կազմուած է Է․ դարուն՝ Անանիա Շիրակացիի կողմէն։ Այլ վարկածի համաձայն «Աշխարհացոյցը» հեղինակել է V դարու հայոց Պատմահայրը, իսկ այսու՝ նաեւ Աշխարհագրութեան Հայր Մովսէս Խորենացին:
Աշխարհացուցի մէջ յամառօտ կը թուարկուին երկի գրուելու ժամանակ յայտնի երեք մայրցամաքներու (Եւրոպա, Ասիա, Լիբիա) երկիրները, երբեմն կը հաղորդուին հակիրճ տեղեկութիւններ տուեալ միաւորումին  հանդիպող բուսականութեան եւ կենդանական աշխարհի վերաբերեալ։ Կը հանդիսանայ եզակի աղբիւր Մեծ Հայքի, Վիրքի եւ Աղուանքի պատմական աշխարհագրութեան ուսումնասիրութեան համար, ինչպէս նաեւ արժէքաւոր տեղեկութիւններ կը պարունակէ այլ երկրներու հին միջնադարու պատմութեան եւ աշխարհագրութեան վերաբերեալ։


== Տե՛ս նաեւ ==
Խաչատրյան Մ. Մ., Միջնադարի ձվածիր հայերէն քարտեզը. - «Բնագիտության եւ տեխնիկայի պատմությունից». Գիտական աշխատությունների ժողովածու, 1976, № 6, էջ 213-239։
Բաբկէն Յարութիւնեան. Մեծ Հայքի վարչաքաղաքական բաժանման համակարգն ըստ «Աշխարհացոյց »-ի, մաս Ա (արեւմտեան ու հարաւային աշխարհներ).Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատ., 2001, 402 էջ։
Համատարած Աշխարհացույց
Բաբգէն Ա. Քհնյ. Գասպարեան

Տ. Բաբգէն Ա. Քհնյ. Գասպարեան (1907-1990), բնիկ Խնուսցի, ծնած է Խնուսի գիւղը 1907-ին։ Ան հրաշքով փրկուած է Մեծ Եղեռնի սարսափներէն։
1919-ին ապաստանած Լ Մուսուլ եւ Հոնկէ անցած է Պաղտատի եւ Պասրայի հայկական որբանոցները, ուր պատըսպարուած մինչեւ 1922 թուական։ Անկէ վերջ, տարի մըն ալ մնացած է Երուսաղէմի հայոց որբանոցը։ Այս հաստատութեան մէջ ստացած է իր նախակրթութիւնը։
1923-ին Հայկպ հաստատուած է։ Ան հետեւած է արհեստի ու եղած է ատաղձագործ։ Այնուհետեւ պարապած է զանազան արհեստներ մինչեւ 1950 թուական։
Նիւթական վիճակր բարեյաւելէ ետք, ընտրած է իր կեանքի րնկերը՝ օրղ, Սիրանոյշր, որուն հետ պսակուած եւ ունեցած է չորս աղչիկ ու մէկ մանչ։
Իր լաւ վարքն ու րարքը, կրօնասէր ու եկեղեցասէր հոգին զինք աոաջնորդած են քահանայութեան։
Իր քահանայական ձեոնադրութիւնն ու օծումը տեղի կ՚ունենան ձեոամբ՝ Տ. ԶարեՀ Եպս. Փայասյեանի, 10 Սեպտեմբեր, 1950-ին, Ս. Քաոասնից Մանկանց եկեղեցւոյ մէջ, վերակոչուելով Տ. Բարբգէն եւ օծակից որնենալով Տ. Արսէն քհնյ. Գաթարոյեանն ու Տէր Գուրգէն քհնյ. Գուտուլեանը։
Ան հոգեւոր հովիւ կը նշանակուի Հասաքէի եկեղեցւոյ եւ Տրրպէսիէի ու Ռաս էլ այնի հայութեան միջեւ 1956 թուական։ Եւ 1956-ին կը փոխադրուի Ֆրէզնօ եւ կը ստանձնէ տեղւոյն Ս. Երրորդութիւն եկեղեցւոյ հոգեւոր հովուութիւնը։
Բարւոք ծաոայաթեան Համար ան արժանացած է Լանջախաչի, Ծաղկեայ սեւ փիլոնի եւ Աւագութեան տիղոսին ու պատիւին։
1980 թուական

1990 թուական, նահանջ տարի, 20րդ դարու 80րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1980 ծնունդներ


==== Մայիս ====
30 Մայիս Սթիւըն Ճերարտ Steven George Gerard անգլիացի ֆութպոլիստ


==== Յուլիս ====
06 Յուլիս Փօ Կազոլ Pau Gasol i Sáez սպանացի արհեստավարժ պասքեթպոլիստ


==== Սեպտեմբեր ====
02 Սեպտեմբեր Արամ Անանեան պատմաբան


==== Հոկտեմբեր ====
21 Հոկտեմբեր Քիմ Քարտաշեան Kim Kartashian ամերիկացի հայազգի հեռուստատեսային անձ


==== Նոյեմբեր ====
12 Նոյեմբեր Րայան Կոսլինկ Ryan Gosling գանատացի դերասան


==== Դեկտեմբեր ====
07 Դեկտեմբեր Տան Պիլզերեան Dan Bilzerian ամերիկահայ մասնագէտ փոքեր խաղցող, դերասան եւ համացանցի աստղ
18 Դեկտեմբեր Քրիսթինա Ակիլերա Christina Aguilera ամերիկացի երգչուհի-երգահան եւ դերասանուհի


==== Անստոյգ օրով ====
Լենա Շամամեան, սուրիահայ երգչուհի


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1980 մահեր 


==== Յունուար ====
11 Յունուար Օննիկ Զաքարեան (ծն.1905) կրթական մշակ
14 Յունուար Գրիգոր Քէշիշեան (ծն.1921) հայ խորհրդային արձակագիր, թարգմանիչ
23 Յունուար Զատիկ Խանզատեան (ծն.1886) ֆրանսահայ քարտէսագէտ


==== Փետրուար ====
8 Փետրուար․ Նիքոս Քսիլուրիս, (ծն․՝ 1936) յոյն երաժիշտ եւ ժողովրդական, արուեստական ու հասարակական երգերու մեկնաբանող


==== Մարտ ====
04 Մարտ Վախթանգ Անանեան (ծն.1905, Տիլիճան) հայ գրող


==== Ապրիլ ====
29 Ապրիլ Ալֆրետ Հիչքոք Alfred Joseph Hitchcock (ծն.1899) անգլիացի բեմադրիչ, արտադրիչ եւ սենարիստ


==== Մայիս ====
11 Մայիս Զարեհ Մութաֆեան (ծն. 1907)  հայ նկարիչ եւ մտաւորական
13 Մայիս Օրհան Պաքըր (Արմենակ Պաքըրճեան, ծն.1953) ծայրահեղ ձախ հայեացքներով գործիչ


==== Հոկտեմբեր ====
15 Հոկտեմբեր Մուշեղ Գալշոյեան (Մանուկեան, ծն.1933, Թալինի շրջան) հայ արձակագիր


==== Նոյեմբեր ====
07 Նոյեմբեր Լեւոն Չորմիսեան (ծն.1896), հայ պատմագէտ
9 Նոյեմբեր․ Դանիէլ Դանիէլեան, (ծն․1909), ոտնագնդակի մարզիկ


==== Դեկտեմբեր ====
01 Դեկտեմբեր Զարեհ Որբունի (ծն.1902, Կ.Պոլիս) հայ վիպագիր
08 Դեկտեմբեր (սպաննուած համակիրի մը կողմէ) Ճոն Լենըն (ծն.1940) պրիթանացի երգիչ


== Արտաքին յղումներ ==
1980-ը Պատմութեան մէջ(անգլերէն)Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն 1980(անգլերէն)
Յակոբ Մնձուրի

Յակոբ Մնձուրի (Յակոբ Տէմիրճեան) (16 Հոկտեմբեր 1886(1886-10-16), Էրզինճան, Թուրքիա - 1978, Պոլիս, Թուրքիա), պոլսահայ արձակագիր։


== Կենսագրութիւն ==
Բուն անունով Յակոբ Տէմիրճեան։ Ծնած է Երզնկայի Արմտան գիւղը, Եւփրատի ափին, Մնձունի լեռներուն դիմաց։ 1897-ին մեկնած է Պոլիս, երկրորդական ուսման համար, հետեւած է, շրջան մը, Ռոպըրթ Գոլէճի դասընթացքներուն, սակայն առանց աւարտելու՝ 1907-ին, վերադարձած է ծննդավայրը (Արմտան), ուր մնացած է մինչեւ 1914, հողամշակութեան եւ գիւղական աշխատանքներու կողքին վարելով ուսուցչական պաշտօն։
Ամբողջ ընտանիքը Եղեռնի զոհ գացած է։ Ապրած է Պոլսոյ մէջ եւ ապրուստը ապահոված գործաւորի ծանր աշխատանքով, իբրեւ փռապան։
Շնորհիւ իր ընթերցասիրութեան, ծանօթացած է ե՛ւ հայ ե՛ւ օտար գրական գործերու, հարստացնելով իր գիտելիքներն ու գրական ճաշակը։


== Գրական վաստակ ==
Մնձուրին գրած է պատմուածքներ, իր առաջին պատմուածքը «Հարս ու Կեսուր» հրատարակուած է 1906-ին «Մասիս»ի մէջ՝ ուր թարգմանաբար տուած է նաեւ Թէնի եւ Լերմոնտովի էջերէն հատընտիրներ։ Աշխատակցած է, 1914-1920–ական տարիներուն, «Մեհեան»ին, «Ոստան»ին ու «Բարձրավանք»ին։ Մանուկ Ասլանեանի «Ազդարար»ին մէջ հրատարակուած են իր պատմուածքներէն շատեր, եւ իր աոաջին գրքոյկը՝ «Երկրորդ ամուսնութիւն»ը, 1931-ին հրատարակուած է Մանուկ Ասլանեանի նախաձեռնութեամբ։ Ամբողջական իր վաստակը մէկտեղուած է երեք ստուար հատորներու մէջ՝ «Կապոյտ Լոյսը», «Արմտան»: Ունի մեծ թիւով պատմուածքներ, որոնք ցրուած են զանազան թերթերու մէջ։ Այդ գործերէն հատընտիր մը հրատարակուած է՝ «Կռունկ, ուստի՞ կու գաս» առաջինը՝ 1958-ին, երկրորդը՝ 1966-ին, երրորդը՝ 1974-ին։ Մնձուրիի նուազ ծանօթ թատրերգութիւնը՝ «Նազար», հրատարակուած է «Հայրենիք» ամսագիրին մէջ, 1929-ին։
Մնձուրիի գրականութեան նիւթը հայրենի գիւղն է՝ իր բնութեամբ, հարազատ ու պարզ մարդոցմով, հայկական բարքերով եւ աւանդութիւններով։


== Երկեր ==
Երկրորդ ամուսնութիւնը, Կ. Պոլիս, 1931, 87 էջ:
Կապոյտ լոյս, Իսթանպուլ, 1958, 318 էջ:
Արմտան (պատմուածքներ), Իսթանպուլ, 1966, 320 էջ:
Կապույտ լույս, Երեւան, 1968, 224 էջ:
Կռունկ, ու՞ստի կուգաս, Իսթանպուլ, 1974, 287 էջ:
Տեղեր, ուր ես եղեր եմ, Իսթանպուլ, 1984, 210 էջ:
Երկեր, Երեւան, 1986, 544 էջ:
Պատմուածքներ, Անթիլիաս, 1991, 94 էջ:
Գիւղը կապրի իմ մէջս, Ստամբուլ, 2005, 189 էջ:


== Աղբիւրներ ==
Ալեքսան Աթթարեան «Տիր», 1995, Հալէպ:
Դար Մը Գրականութիւն, Մինաս Թէօլէօլեան, Բ. հատոր, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ 1977, էջ 121-124:
Մարզպետ (մանկավարժ)

Մարզպետ (Ղազար Ղազարեան) (1878, Թամզարա - 1915), ուսուցիչ եւ քաղաքական գործիչ։
Մանուկ հասակէն որբացած՝ կու գայ Կոստանդնուպոլիս եւ Պէզճեան վարժարանին մէջ նախնական կրթութիւնը ստանալէ ետք, հօրեղբայրը զինք կ'ուղարկէ Միւնիխ, ուր կ'աւարտէ իր մասնագիտութիւնը։ Հոնկէ մեկնելով Պուլկարիա՝ պահ մը կը զբաղի ուսուցչութեամբ, ապա իր պատկանած կուսակցութեան՝ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան կողմէ կ'անցնի Պարսկաստան, եւ Խոյի մէջ պատասխանատու ներկայացուցիչ կը կարգուի։ Կը մասնակցի հայ-թաթարական ընդհարումներուն, մանաւանդ զէնքի փոխադրութեանց գործը ստանձնելով։ Օսմանեան Սահմանադրութեան հռչակումին՝ կը մեկնի Թուրքիա եւ Բաղէշի մէջ գլխաւորաբար զարկ կու տայ կրթական գործին, մտնելով ամէն խաւէ ներս։ Կու գայ Պոլիս եւ կը վարէ Եէնի Գաբուի դպրոցին տեսչութիւնը քանի մը տարի, ապա Պուլկարիա կ'ուղեւորուի կազմակերպական գործերով։  Ձերբակալուած ու աքսորուած է։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Թամզարա 1878-ին: Մանուկ հասակէն որբացած կու գայ Պոլիս եւ Պէզճեան վարժարանը նախնական կրթիւթիւնը ստանալէ ետք, հօրեղբայրը կ՛ուղարկէ զինքը Միւնիխ, ուր կ՛աւարտէ իր մասնագիտութիւնը (մանկավարժութիւն): Հոնկէ մեկնելով Պուլկարիա՝ պահ մը ուսուցչութեամբ կը զբաղի, յետոյ իր պատկանած կուսակցութեան՝ դաշնակցութեան կողմէ կ՛անցնի Պարսկաստան, եւ Խոյի մէջ պատասխանատու ներկայացուցիչ կը կարգուի. սակայն յաչս պրսկ. կառավարութեան կը ներկայանայ իբր Վէքիլը Խալիֆէ (առաջնորդի փոխանորդ):
Կը մասնակցի Հայ-թաթարական ընդհարումներուն, մանաւանդ զէնքի փոխադրութեանց գործը ստանձնելով: Օսմանեան Սահմանադրութեան հռչակումին՝ կը մեկնի Թուրքիա եւ Բաղէշի մէջ գլխաւորաբար զարկ կու տայ կրթ. գործին մտնելով ամէն ներս: Կու գայ Պոլիս եւ կը վարէ Եէնի Գաբուի դպրոցին տեսչութիւնը քանի մը տարի. յետոյ Պուլկարիա կ՛ուղեւորի կազմակերպական գործերով: Ընդհ. պատերազմին սկիզբները մայրաքաղաքը կը վերադառնայ: Սարսափի օրերուն պահուըտած կը մնար. բայց – անձնուրաց եւ այլասէր մարդ – նոր աքսորուած Թաւադեանը դիմումներով փրկելու փութկոտութեամբ՝ դուրս կ՛ելլէ թաքստոցէն ու կամրջին վրայ կը ձերբակալուի : Կէս տարի Կեսարիա տարագիրի կեանք մը բոլորելէ ետք՝ կը յաջողի համոզել Վալին, զինքը Պոլիս վերադարձնելու թէ կարեւոր յայտնութիւններ ունի ընելիք. մանաւանդ երբ Կովկաս երթար՝ Թուրքիոյ ի նպաստ բրօբականտ պիտի ընէր...: Սակայն գալէն քանի մը օր վերջ կրկին կ՛աքսորուի: Թռուցիկի ձեւով հրատարակած է «Զուլումաթի» զինուոր Օհաննէսի կենսագրութիւնը, իսկ Պոլիս Մանկական Աշխարհը: Կը կոչուէր նաեւ «Մարզպետունի»: « Հայկ Առաքելեան» իր աւստր. Հպատակութեան կեղծանունն էր՝ զոր կը գործածէր Պարսկաստան: Երկու անհատ, «մտաւորական»ն ու «հայդուկ»ը, կ՛ապրէին իր մէջ:


== Աշխատութիւններ ==
Թռուցիկի ձեւով հրատարակած է «Զուլումաթ»ի զինուոր Օհաննէսի կենսագրութիւնը, իսկ Պոլիս՝ «Մանկական աշխարհ»ը։


== Աղբիւրներ ==
Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի, Կ. Պոլիս, 1919, էջ 31, հատուած 31:
Յուշարձան ապրիլ տասնըմէկի
Արթիւր Մեսչեան

Արթիւր Արտաշես Մեսչեան (կամ՝ Արթուր Մեսչյան, 3 Մարտ 1949(1949-03-03), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն) հայ ճարտարապետ, երգիչ, երաժիշտ, բանաստեղծ եւ գծագրիչ: Ան կը համարուի հայերէն ռոքի հիմնադիրներէն մէկը: Ան հիմնադիրն ու գլխաւոր երգիչն էր «Առաքեալներ» (1968 – 1979) երգի խումբին, Սովետական միութեան առաջին ռոք խումբը որ կ'երգէր մայրենի լեզուով: Ան շատ մը կառոյցներու ճարտարապետն էր, ամէնէն յայտնին՝ Մատենադարանի նոր մասնաշէնքը:
Ս. Գէորգ զօրավար

Սուրբ Գէորգ (275, Կեսարիա, Կապադովկիա, Հռոմէական Կայսրութիւն - 23 Ապրիլ 303, Նիքոմետիա, Bithynia et Pontus, Հռոմէական ԿայսրութիւնԼոդ (Իսրայել), Պաղեստինյան Սիրիա, Հռոմէական Կայսրութիւն), հռչակաւոր կապադովկիացի ազնուական, զօրավար եւ հազարապետ, Քրիստոսի քաջամարտիկ մարտիրոս, արի նահատակ եւ մարտիրոսներու պարծանքի թագը: 


== Կենսագրութիւն ==
Անգլիոյ պաշտպան Գէորգ զօրավար ծնած է Կապադովկիոյ Մաժակ քաղաքին մօտ (այժմ՝ Կեսարիա) քրիստոնեայ ընտանիքի մը մէջ։ Ապրած է Դիոկղետանոս եւ Մաքսիմիանոս կայսրերու օրով: Մանկութիւնը անցուցած է Պաղեստին, ուր  ծնողքը բազմաթիւ կալուածներ ունէին: Չափահաս դառնալով, կը զինուորագրուի հռոմէական բանակին եւ կարճ ժամանակ ետք իր ցուցաբերած քաջութեան ու հաւատարմութեան շնորհիւ, կ'արժանանայ հազարապետութեան աստիճանին, երբ հազիւ երեսուն տարեկան էր ու կը դառնայ խորհրդականը Դիոկղետիանոս կայսրին։

Երբ Դիոկղետիանոս քրիստոնեաներուն դէմ հալածանքի հրովարտակը պիտի հրապարակէր, նախ խորհուրդը կը հարցնէ իր զօրավարներուն, որոնցմէ էր նաեւ Գէորգ։
Վերջինս, հաւատացեալ քրիստոնեայ ըլլալով, դէմ կը դնէ կայսրին եւ կը փորձէ համոզել զայն, որ այդպիսի հրովարտակով մը չխանգարէ կայսրութեան քաղաքացիներուն անդդորութիւնը։ Սակայն կայսրն ու զօրավարները կը հասկնան, թէ Գէորգ արդէն իսկ քրիստոնեայ է եւ կը փորձէ դարձի բերել զիրենք, ուստի ուրացութեան կը հրաւիրեն զինք եւ բազմաթիւ չարչարանքներու կ'ենթարկեն, որոնց քաջութեամբ կը դիմանայ։
Ի վերջոյ, Գէորգ կը յայտնէ կայսրին թէ կը փափաքի տեսնել կուռքերը։ Կայսրը խանդավառ այս խնդրանքէն, կը տանի Գէորգը մեհեան մը, այն սպսումով թէ ան պիտի երկրպագէ կուռքերուն։ Սակայն Գէորգ ջարդ ու փշուր կ՛ընէ կուռքերը։ Կայսրը անմիջապէս գլխատել կու տայ քաջ զօրավարը, որ իր արիւնը կը հեղու ի փառս Աստուծոյ 303-ին։


== Ս. Գէորգի հանրայայտ սրբապատկերը ==

Ս. Գէորգի հանրայայտ սրբապատկերը, ուր ան ձիու վրայ նստած՝ նիզակով վիշապը կը խոցէ, իր իւրայատուկ խորհրդանիշը ունի, որ կը նշանակէ քրիստոնէական հաւատքով չարի դէմ պայքարը եւ յաղթանակը։
Ս. Գէորգի մասին աւանդութիւնը կը պատմէ, թէ ան վիշապ մը սպաննած է՝ աղջկայ մը կեանքը փրկելով, որ իբրեւ կերակուր յանձնուած էր անոր: Այս աւանդութիւնը կը խորհրդանշէ Ս. զօրավարին արիասիրտ պատերազմը եւ յաղթանակը սատանայէն: Բացի ատկէ՝ Դիոկղետիանոսը նոյնպէս անդնդային վիշապ կը կոչէին, որու կը յաղթէ Ս. Գէորգ իր անսասան հաւատքով:


== Ս. Գէորգի նահատակութենէն ետք ==
 
Ս. Գէորգի նահատակութենէն ետք մարմինը կը փոխադրեն Պաղեստին՝ Տիոսպոլիս քաղաքը կամ Ռամլէ աւանը: Հոն Ասորիներու եկեղեցւոյ մէջ անոր մասունքները կը ցուցադրուին մինչեւ Ժգ. դար: Հոն կար նաեւ հայկական եկեղեցի մը Ս. Գէորգին նուիրուած: Սուրբին նահատակութենէն ետք բազմաթիւ հրաշքներ կը կատարուին եւ բազմաթիւ եկեղեցիներ կը կառուցուին անոր անունով: Հայաստանի եւ սփիւռքի տարածքին կան բազմաթիւ եկեղեցիներ սուրբին անունով:


== Աղբիւրներ ==
«Վարք Սրբոց», Պէյրութ, 1994
Հին Հռոմի Երաժշտութիւնը

Հին Հռոմի երաժշտական մշակոյթը ինքնատիպ էր եւ բազմազան: Գոյութիւն ունէին երաժշտական-բանաստեղծական սեռեր՝ հարսանիքի, յաղթանակի եւ յիշատակի երգեր, որոնք յաճախ կը կատարուէին Tibia փչողական նուագարանի նուագակցութեամբ:
Յաճախ մայրաքաղաքին մէջ կը հաւաքուէին տարբեր երկիրներէ եկած կատարողներ, որոնց մեծամասնութիւնը ըլլալով ստրուկներ՝ հրապարակային ելոյթներով կը զուարճացնէին տէրերը:
Հին Հռոմի մէջ երաժիշտներն ու պարուսոյցները մեծ յարգանք կը վայելէին. ազնուական ընտանիքներու մէջ ընդունուած էր երեխաներուն ուսուցանել երգեցողութիւն, նուագ, պար, սակայն անոնց ելոյթները կը սահմանափակուէին ընտանեկան շրջանակով:


== Աղբիւրներ ==
«Երաժշտութիւն, Պատմութիւն եւ Տեսութիւն»,Նարդուհի Էքիզեան-Մարկոսեան, 2017, Պէյրութ
Պանտի Քիքի

Բանդի Կիկի (անգլ.՝ Bandy Kiki, Emily Kinaka Banadzem, 20 Փետրուար 1991, Jakiri, Bui, Northwest, Քամերուն), քամերունցի պլոկեր, ԼԳԲՏ ակտիվիստ, Միացեալ Թագաւորութեան մէջ բնակուող ձեռնարկատէր: Ստեղծած է անգլալեզու լրատուական եւ ժամանցային Kinnaka's Blog կայքը: Իր քաղաքական հայեացքներու եւ ԼԳԲՏ ակտիւութեան պատճառով Պանդի Քիքին կը համարուի հակասական անձ եւ «Քամերունի ընկերային լրատուամիջոցներէն ամենաատելի անգլոֆոնը»:


== Ասպարէզ ==
Քիքին որպէս պլոկեր իր գործունէութիւնը սկսած է Միացեալ Թագաւորութեան մէջ, 2015-ին մեկնարկելով Kinnaka’s Blog ամէնօրեայ առցանց պլոկը եւ Kinnaka’s TV-ին: Անոր պլոկը կը համարուի անգլոֆոն քամերունցիներու ամենայաճախ այցելուող կայքը: 2016-ին Avance Media, CELBMD Africa եւ գործընկերներու կողմէ ընդգրկուած է մինչեւ 40 տարեկան 50 ամենաազդեցիկ քամերունցի երիտասարդներու շարքին: 2015-ին Քիքին արժանացած է Best Cameroonian Media CAMEEA եւ Սփիւռքի ժամանցային մրցանակաբաշխութեան կողմէ՝ "Best 2016 Blogger": Քիքին Քամերունի մէջ ԼԳԲՏ անձնաց աջակցող «Rainbow Equality Hub» հասարակական կազմակերպութեան մամլոյ խօսնակն է: 2017-ին ան AWA-ի կողմէ առաջադրուած է Տարուայ լաւագոյն ափրիկեցի պլոկեր անուանակարգին մէջ: Մայիս 2017-ին տուած հարցազրոյցին Քիքին յայտարարած է, որ կ՛աջակցի Իռէն Մաժորի «Արուամոլները Ափրիկէի մէջ» հիմնադրամին: Ան նաեւ հարցազրոյց տուած է հունգարական «Humen Online» միասեռական ամսագրին, որ հասանելի է նաեւ հունգարերէն :


== Հակասութիւններ եւ յարձակումներ ==
Քիքին քննադատութեան ենթարկուած է իր պլոկին մէջ 2016-2017 թ. քամերունեան բողոքի ցոյցերու ժամանակ վիճահարոյց գրառման համար: Քիքին բազում առցանց վիրաւորանքներ ստացած է, ինչպէս` անհիմն ասեկոսեներու տարածում, որ ան Քամերունի կառավարութեան գործակալ է, որ կը փորձէ նենգադուլ ընել ընթացիկ ճգնաժամը: Քիքին ժխտած է այդ պնդումները: Քիքին քննադատուած է համասեռամոլ ըլլալու եւ Քամերունի մէջ ԼԿՊՏ իրաւունքները պաշտպանելու համար: Անոր հասցէին մահուան բազմաթիւ սպառնալիքներ հնչած են:


== Արտաքին յղումներ ==
Kinnaka's Blog
Վահրամ (անձնանուն)

Վահրամ, հայկական արական տարածուած անուն։

Լատինագիր ձեւը՝  VAHRAM 
Անունէ ստեղծուած մականուն՝ Վահրամեան


== Անունը Կրողներ ==
Վահրամ Ալազան (1903 Վան-1966 Երեւան) բանաստեղծ, արձակագիր
Վահրամ Թորգոմեան (1858-1942) բժիշկ, բանասէր
Վահրամ Կէորկով (ռուս.՝ Ваграм Кеворков, ծն.1938) Ռուսիոյ մէջ բեմադրիչ
Վահրամ Կոմիկեան (1915-1998, Իսթանպուլ) բանաստեղծ
Վահրամ Հաճեան (1935 Թուրքիա-2007 Լոս Անճելըս) բանաստեղծ
Վահրամ Մավեան (1926-1983) սփիւռքահայ բանաստեղծ եւ արձակագիր
Վահրամ Պաղտասարեան (ծն.1961, Քիրովական) քաղաքական գործիչ
Վահրամ Պահլաւունի (967-1045 կամ 46) զօրավար
Վահրամ Փափազեաններ՝
Վահրամ Փափազեան (1888 Կ.Պոլիս-1968 Երեւան) դերասան
Վահրամ Փափազեան (1892 Կ.Պոլիս-1986 ԱՄՆ) վազորդ
Վահրամ Փոթուգեան (1895 Սեբաստիա Օսմանեան Կայսրութիւն-1938 Պէյրութ) բժիշկ
Գալայճեան

Գալայճեան, հայկական մականուն։


== Մականունը կրողներ ==
Կարապետ Գալայճեան (1874-1960), մտաւորական։
Մարի Ս. Գալայճեան (1900-1947), գրող մանկավարժ։
Պետրոս Տիգրանի Գալայճեան (1937), գրող մանկավարժ։
Ազատուհի Սիմոնեան Գալայճեան (20-րդ դար), գրող, մանկավարժ։
Յովսէփ վրդ. Գալայճեան (1937), գրող։
Ստեփանոս Գոյներերիցանց

Ստեփանոս Գոյներերիցանց (Գոյներերիցանց Կայթառոնցի կամ Կայծառոնեցի, 13-րդ դար, Կայթառոն, Կիլիկիոյ Հայկական Թագաւորութիւն - 14-րդ դար), հայ հոգեւորական, ծաղկող գրիչ։ Գէորգ Սկեւռացիի աշակերտը։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է հաւանաբար ԺԳ․ դարու կիսուն։ Ուսած է Սկեւռացի կամ Լամբրոնացի Գէորգ վարդդապետի ձեռքին տակ, մնալով անոր մօտ 18 տարի, հիմնովին տիրապետած է յատկապէս գրչութեան արուեստին։
Իր խնդրանքով Գէորգ Սկեւռացի գրած է երկու խրատ՝ «Խրատ Գրչութեան» եւ  «Խրատ Վասն Հանգամանաց Հեգից եւ Առոգանութեանց» աշխատութիւնները։
1284-1312 թուականներուն յիշուած է տարբեր յիշատակարաններու մէջ։
1292 թուականին զինք «ծեր» կոչած են, բայց անկէ 20 տարի ետք (1312-ին), ան եղած է Կիպրոս, ուր գացած էր էր Կիլիկիայէն՝ վտանգներէն նեղացած։
Ստեփանոս Կիպրոսի մէջ գրած է գեղազարդ ձեռագիր մը՝ «Գործք Առաքելոց, Կաթուղիկեայք եւ Աւետարան Յովհաննու»։ Այդ ձեռագիրը գրուած է Հեթում Լամբորնացիի դուստր Ալիծի համար (Կեռան թագուհու քույրը և Կիպրոսի սենեսկալ Փիլիպ Իլինյանի կինը)։ Ալիծը հիւրընկալած էր Ստեփանոսը եւ առած էր իր խնամակալութեան տակ։ 
Ձեռագիրը գրուած է 1310-1312 թուականներուն, Կիպրոսի Ֆամակուսթա (Մաղուսա) քաղաքին մէջ։
Ստեփանոս գրած է նաեւ Տօնացոյց մը՝ 1300 թուականին։
Օմանի ծոց

Օմանի ծոց (արաբերէն خليج عمان‎‎- Khalīj ‘Umān, պարսկերէն دریای عمان - Daryâ-ye ‘Omân), կը գտնուի Արաբական ծովու հիւսիս-արեւմուտքին: Հորմուզի նեղուցով կը միանայ Պարսից ծոցին։ Ծոցի երկարութիւնը կը կազմէ 450 քմ., իսկ լայնութիւնը մինչեւ 330 քմ.։ Առաւելագոյն խորութիւնը՝ 3694 մ.։ Նաւահանգիստը՝ Մասքաթ քաղաքը (Օման):
Ծոցի հիւսիսային ափը կը պատկանի Իրանին, հարաւայինը՝ Օմանին եւ արեւմուտքինը՝ Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններուն։


=== Գլխաւոր Նաւահանգիստներ ===
«Ֆուճէյրա» նաւահանգիստ (Port of Fujairah), Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններ
«Խոր-Ֆաքքան Բեռնարկղի Վերջածայր» (Khor Fakkan Container Terminal), Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններ
«Ջապահար նաւահանգիստ» (Persian: بندر چابهار‎) (Port of Chabahar), Իրան
«Սուլթան Քապուս նաւահանգիստ» (Port Sultan Qaboos), Muttrah, Մութրահ, Օման
Ներսէս Վիրապեան

Ներսէս Վիրապեան, ծնած է Լիբանանի Պուրճ-Համուտ քաղաքին մէջ։ Յաճախած է նոր Մարաշի Հայ Աւետարանական վարժարանը մինչեւ եօթներորդ դասարան։ Այնուհետեւ նետուած է կեանքի ասպարէզ Սակայն կարդալու բուռն փափաքը զինքը կը մղէ ընթերցումի։ 1952-ին կը ծանօթանայ Պօղոս Սնապեանին հետ եւ անոր առաջնորդութեամբ կը սկսի գրական փորձերուն։ 1968-ին կը հրատարակէ Նոյն Թաղի Մարդիկ պատմուածքներու հատորը։
1969-ին կը հաստատուի Գալիֆորնիոյ Թորէնս քաղաքը եւ կը վկայուի այդ քաղաքին հայսքուլէն, 1975-ին


== Գործեր ==
Երկրորդ Արար (1979), Թուղթ Ծննդոց (1986) եւ Հայ Ժողովուրդին Ծագումը (Լոս Անճելըս, 1993):
Ն. Վիրապեանի պատմուածքները մեր ուշադրութիւնը կը գրաւեն իրենց ժողովրդականութեամբ, բնականութեամբ եւ դէպքերու շահեկանութեամբ։ Հեղինակը վարպետօրէն կը ցուցադրէ իր ստեղծած հերոսներուն թերի կողմերը, գործածելով սրամիտ ու կենսունակ ոճ մը:
Աստղիկ (անձնանուն)

Աստղիկ, հայկական իգական անուն։ Առաջացած է հայերէն աստղ բառէն։ Հայկ նահապետի աղջկայ անունը եւս Աստղիկ էր։ Թարգմանաբար հրեայ Պարքոփա ապստամբի անունն ալ գրուած է Աստղ։ Հին ժամանակներուն շրջանին չէ գործածուած որպէս իգական անուն, միայն եղած էր չաստուածուհիի անունը։ Որպէս սովորական իգական անուն առաջին անգամ գործածուած է 15-րդ դարուն։ Փաղաքշական ձեւերն են Ասղիկ, Աստղ, Աստօ։


== Գործածութիւններ ==
Աստղիկ, հայոց չաստուածուհի։ Կը համապատասխանէ յունական, հռոմէական Վեներա եւ ասորական Kaukabhthã աստուածուհիներուն, որ բառացիօրէն կը նշանակէ «աստղ-իկ»։
Աստղիկ, կին Մեհեւանի եւ մայր Սարգիս քահանայի, որ «Հաւուց Թառում» թուղթ կը կոկէր Դաւիթ գրիչի համար, երբ վերջինս կը գրէր Մաշտոցը՝ 1423 թուականին։
1846 թուական

1846 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 46րդ տարին


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1846 ծնունդներ

28 Հոկտեմբեր՝ Օկիւստ Էսքոֆիէ, ֆրանսացի խոհարարապետ, հայրը՝ Արդի խոհագիտութեան
Անյայտ օրով՝
Աբրահամ Այվազեան (մ.1909), բանասէր, բանաստեղծ, կենսագիր
Գրիգոր Մսերեան (մ.1893), թարգմանիչ, հրատարակիչ
Ջիւանի (Սերովբէ Բենկոեան, (Լեւոնեան), մ.1909), հայ գուսան


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1846 մահեր