armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ֆրանսայի Թագաւորութիւն

Ֆրանսայի թագաւորութիւն (ֆրանսերէն՝ Royaume de France), միջնադարեան աւատատիրական պետութիւն Արևմտեան Եւրոպայի մէջ, որ կը համարուի Ֆրանսայի առաջին Հանրապետութեան նախորդող ֆրանսական իշխանութիւնը։
Եղեր է Եւրոպայի հզօրագոյն պետութիւններէն մէկը ուշ միջնադարուն։ Երկրի դերն ու նշանակութիւնը աւելի բարձրացաւ այն ժամանակ, երբ 1337-1453 թուականներուն տեղի ունեցած Հարիւրամեայ պատերազմի ժամանակ Ֆրանսան պարտութեան մատնեց Անգլիոյ թագաւորութեանը։
Միջնադարի աւարտին Ֆրանսւայի թագաւորութիւնը ունեցեր է գաղութներ նաեւ Հիւսիսային Ամերիկայի մէջ։


== Պատմութիւն ==
Ֆրանսան քաղաքական քարտէզի վրայ յայտնուեցաւ այն ժամանակ երբ Ֆրանքական պետութեան կայսր Քարլոս Մեծի մահէն յետոյ անոր պետութիւնը պառակտուեցաւ։
843 թուականին կնքուեցաւ Վերտենի դաշնագիրը, որու համաձայն առաջացան Ֆրանսա, Գերմանիա եւ Իտալիա պետութիւնները։
Հակառակ անոր, որ Ֆրանկական պետութիւնը վաղուց կործանուեր էր, սակայն իշխանութեան նախկին տէրերը՝ Քարոլինկները, կը շարունակէին կառավարել Ֆրանսային մէջ մինչեւ 987 թուականը։
Ֆրանսայի թագաւորութիւնը միջնադարեան ժամանակահատուածին եղեր է աւատատիրական պետութիւն։
Նոր շրջանը Ֆրանսայի թագաւորութեան պատմութեան մէջ կը նշանաւորուի անով, որ 1791 թուականին ընդունուեցաւ համաֆրանսական առաջին սահմանադրութիւնը։
Ֆրանսական մեծ յեղափոխութիւնէն յետոյ երկիրը գնաց դէպի կործանման։
Վահէ Օշական

Վահէ Օշական  (9 Հոկտեմբեր 1922 Փլովտիւ, Պուլկարիա - 30 Յունիս 2000), սփիւռքահայ բանաստեղծ, արձակագիր։


== Կենսագրութիւն ==
Վահէ Օշական ծնած է 1922-ին Փլովտիւ, Պուլկարիա։ Որդին է յայտնի գրագէտ եւ վիպասան Յակոբ Օշականի։ Մանկութիւնը եւ պատանեկութիւնը անցուցած է Կիպրոս եւ Երուսաղէմ։ 1933-ին աւարտած է Կիպրոսի Մելգոնեան կրթական հաստատութիւնը, իսկ 1939-ին՝ Երուսաղէմի անգլիական Սէն Ճորճ քոլէճը։ 1951 թուականին աւարտած է Սորպոնի համալսարանը (Փարիզ), ուր 1968-ին պաշտպանած է տոքթորական աւարտաճառը բաղդատական գրականութեան մէջ (նիւթը՝ արեւմտահայ գրականութիւն)։
Երկար տարիներ ապրած է Պէյրութ։ 1960-1975 թուականներուն դասաւանդած է տեղւոյն Ամերիկեան միջազգային քոլէճին մէջ, 1962-1975-ին՝ Ամերիկեան համալսարանին մէջ, 1972-1975 թուականներուն՝ «Հայկազեան» քոլէճին մէջ, ուր հայագիտական բաժնի տնօրէնը եղած է։ 1960-ական թուականներուն «Բագին» ամսագրի խմբագրական կազմի անդամ եղած է։ Լիբանանեան պատերազմի հետեւանքով, 1976-ին փոխադրուած է Ֆիլատելֆիա, ուր 1976-1982-ին դասաւանդած է Փենսիլվանիոյ համալսարանի հայագիտութեան ամպիոնին մէջ։ 1987-2000-ին հիմնած ու խմբագրած է "Raft" հայ բանաստեղծութեան ու գրաքննադատութեան անգլերէն տարեգիրքը։ Խմբագրած է Յակոբ Օշականի «Երեք թատերախաղեր» հատորը (1991)։


== Գրական վաստակ ==
Վահէ Օշական հեղինակած է բանաստեղծութեան եւ պատմուածքներու տասնեակ հատորներ. ինչպէս նաեւ գրական, գրականագիտական եւ քննադատական բազմաթիւ ուսումնասիրութիւններ ու յօդուածներ։
Գրիկոր Պըլտեան Վահէ  Օշականի մասին


== Ստեղծագործութիւններ ==


=== Բանաստեղծական երկեր ===
«Պատուհան (Պէյրութ, 1956)
«Քաղաքը» (Պէյրութ, 1963)
«Քառուղի» (Պէյրութ, 1971)
«Ահազանգ» (Նիւ Եորք, 1980)
«Խուճապ» (Նիւ Եորք, 1983)
«Արուարձաններ» (Սիտնի, 1991)
«Համբոյրը» (Սիտնի, 1996)
«Ինքնութիւն» (Անթիլիաս, 1996)
«Ճամբորդը»


=== Վէպ /արձակ գրութիւններ ===
«Փախստականը» (Անթիլիաս, 1987)
«Թակարդին շուրջ» (Նիւ Եորք, 1988)
«Հատընտիր» (Պէյրութ, 1994)
«Սերունդներ» (Պէյրութ, 1995)


== Արտաքին յղումներ ==
Վահէ Օշական: Խօսք Բարի Գալուստի
Վահէ Օշական: Պէյրութ-Փարիզ
Երկօրեայ Ձեռնարկներ՝ Նուիրուած Վահէ Օշականին
Հայկական Կամուրջ (Ամսթերտամ)

Ամսթերտամի Հայկական կամուրջ (հոլ.՝ Armeensebrug), Ամսթերտամի 1700 կամուրջներէն 293 համարանիշը կրող կամուրջ, որ մայիս 15 2014 թուականին կոչուած է Հայկական կամուրջ:


== Պատմութիւն ==
17-րդ դարին հայ վաճառականներն ու Ամսթերտամի հայ բնակիչներն այս կամուրջով անցուդարձ արածեն, այցելել Ամսթերտամի Սուրբ Հոգի հայկական եկեղեցի:
Կամուրջը հայկական կոչելու նախաձեռնութիւնը կը պատկանի Նիքոլայ Ռոմաշուկ Հայրապետեանին, որ հոլանտական արխիվներէն «հայկական հետքն» ապացուցող փաստաթուղթեր հաւաքագրելով՝ կարողած է պաշտօնապէս ստանալ կամուրջը հայկական կոչելու թոյլտուութիւնը
:

կամրջի հանդիսաւոր անուանակոչման եւ «ARMEENSEBRUG» յուշատախտակի տեղադրման արարողութեանը մասնակցած են Նիտերլանտներու թագաւորութիւնին մէջ ՀՀ արտակարգ եւ լիազոր դեսպան Ձիւնիկ Աղաջանեանը, Սուրբ Հոգի եկեղեցի առաջնորդ Տէր Տարօն Թադեւոսեանը, Ամսթերտամի քաղաքային բլանաւորման ղեկավար Ռոբ Կատին, Փողոցներու անունակոչման գլխաւոր քարտուղար Հանս Թոմասոնը, Նիքոլայ Ռոմաշուկ Հայրապետեանը, ՀԸԲՄ, Արարատ, Աբովեան կազմակերպութիւններու ներկայացուցիչներ:
«ARMEENSEBRUG» անունը կներառուի նաեւ Ամսթերտամի քարտէսին մէջ:


== Արտաքին յղումներ ==
Armeensebrug, brug 293 in de Keizerstraat over de Krom Boomssloot
Էմիլիա Քլարք

Էմիլիա Իզապէլ Ուֆիմիա Ռոզ Քլարք (անգլերէն՝ Emilia Isabelle Euphemia Rose Clarke, ծնած 23 Հոկտեմբեր, 1986) Անգլիացի դերասանուհի մըն է: Ան ամէնէն շատ ճանչցուած է իր Տընէրսի Թարկէրյըն դերով HBO ընկերութեան Game of Thrones հեռուստաշարին մէջ, որուն համար ան ստացած է 3 հատ Emmy Award մրցանակի պաշտօնակարգումներ Outstanding Supporting Actress in a Drama Series բաժամունքին մէջ 2013-ին, 2015-ին եւ 2016-ին: Անոր առաջին Broadway բեմային ներկայացումը եղած է Breakfast at Tiffany's ներկայացումը, որուն մէջ ան ստանցնած էր Հոլի Կոլայթլիի դերը, Մարտ 2013-ին: 2015-ին, ան գլխաւոր դերը ստանցնեց Terminator Genisys ֆիլմին մէջ իբրեւ Սարահ Քանըր, ինչպէս նաեւ 2016-ին նոյնպէս գլխաւոր դեր մը ստանցնեց սիրային Me Before You ֆիլմին մէջ։ 2015-ին, Esquire պարբերաթերթի կողմէ անուանուած է Sexiest Woman Alive (Ամէնէն Ցանկայարոյց Ապրող Կինը):


== Վաղ Կեանք ==
Քլարք ծնած է Լոնտոնի մէջ, սակայն մեծցած է Պըրքշայրի մէջ: Հայրը թատերական ձայնային մեքենագէտ մը եղած է: Ունի կրտներ եղբայր մը: Քլարքի հետաքրքրութիւնը թատերական կեանքին մէջ յայտնաբերուեցաւ երբ ինք 3 տարեկան էր եւ առիթը ունեցաւ Show Boat ներկայացումը դիտել, որու վրայ իր հայրը աշխատած էր: Ան յաճախած է Rye St Antony School եւ St Edward's School, Oxford ուսումնարանները: Ան նաեւ յաճախեց Drama Centre London, եւ հոնկէ աւարտեց 2009-ին:
Նոր Նախիջեւան

Նոր Նախիջեւան կամ Տոնի Նախիջեւան (ռուսերէն՝ Нахичевань-на-Дону կամ Нор-Нахичеван), հայաբնակ շրջան է Տոնի Ռոստով քաղաքին մէջ, Ռուսաստան։ 1778-ին Եկատերինա Բ. հրաւիրած է հայ վաճառականներ Ղրիմէն Ռուսաստան եւ անոնց հաստատածեն գաղութ Տոնի մէջ, որ կոչած են Նոր Նախիջեւան հայկական շրջանի՝ Նախիջեւանի անունը գործածելով։ 1928-ին Նոր Նախիջեւանը միացած է Տոնի-Ռոստովին։


== Պատմութիւն ==
Նախապէս կոչուած է Նախիջեւան։ 1838-ին Երեւանի նահանգի (այժմ Ազրպէյճանի մէջ) Նախիջեւանէն տարբերելու համար վերանուանուած է Նոր Նախիջեւան։ 19-րդ դարու սկիզբը Նոր Նախիջեւանը արհեստա-արդիւնաբերական եւ արեւտրական կեդրոն էր։ Քաղաքամերձ գիւղերուն մէջ կը զարգանային անասնապահութիւնը եւ հողագործութիւնը։ Զարգացաւ քաղաքաշինութիւնը։ Քաղաքին մէջ կառուցուեցան 6 հայկական եկեղեցի, արուարձանին մէջ Սուրբ Նշան վանքը։ Նոր հաստատուած բնակչութեան արտօնութիւններ կը տրամադրուէին։ 1783-ին քաղաքին մէջ տպարան կը բացուի։ Կը գործէ հոգեւոր ճեմարան, իգական եւ արական գիմնազիաներ, արհեստագործական եւ արեւտրական ուսումնարաններ։ Ընդհանուր առմամբ 1819-ին Նոր Նախիջեւանի մէջ կը գործէին 9 բարեգործական եւ լուսաւորական հիմնարկութիւններ։ 1900-ին կը կառուցուի թատրոնի նոր շէնքը։


== Նշանաւոր անձինք Նոր Նախիջեւանէն ==
Միքայէլ Նալպանտեան (1829–1866), հայ գրող
Ռաֆայէլ Պատկանեան (1830–1892), հայ գրող
Մարտիրոս Սարեան (1880–1972), հայ նկարիչ
Սեյրան Խաթլամաջեան (1937–1994), հայ նկարիչ
Սիմոն Վրացեան (1882–1969), Հայաստանի առաջին հանրապետութեան վարչապետ
Գրիգոր Շլդեան (1900–1985), հայ նկարիչ
Սարգիս Սարեան (1917–1962), հայ գրականագէտ
Մարկ Գրիգորեան (1900–1978), հայ ճարտարապետ
Ալեքսէյ Ջիվելեգով (1875–1952), պատմաբան, արուեստաբան, գրականագէտ


== Արտաքին յղումներ ==
Դոնի-Ռոստովի եւ Նոր Նախիջեւանի պատմութիւնը (անգլերէն)
Դոնի հայերու համառոտ պատմութիւնը (ռուս.)
Հայերը Դոնի մէջ (ռուս.)


== Աղբյուրներ ==
Շնոպելեան Մրցանակ

Շնոպելեան մրցանակներ (կամ Իկնոպելեան, կամ Հականոպելեան) մրցանակներ են, որոնք կը շնորհուին այն «նուաճումներու համար, որոնք սկիզբը կը ստիպեն ծիծաղիլ, իսկ այնուհետեւ՝ մտածել»: Թիւով տասը Շնոպելեան մրցանակները կը բաշխուին ամէն տարի Հոկտեմբերի սկիզբը. այն ժամանակ, երբ կը յայտարարուին իսկական Նոպելեան մրցանակակիրներու անունները։ Այս մրցանակը հիմնուած է 1991 թուականին Մարք Աբրահամսի եւ «Արտակարգ հետազոտութիւններու տարեգիրք» ամսագիրի կողմէ եւ կը շնորհուի արտասովոր եւ սրամիտ հետազոտութիւններու համար, որպէսզի լայն հանրութեան ուշադրութիւնը գրաւեն եւ հետաքրքրութիւն խթանեն դէպի գիտութիւն, բժշկութիւն եւ արհեստագիտութիւն։


== Անուանման Ծագումը ==
Մրցանակի անուանումը եկած է անգլերէն՝ Ig Nobel Prize անուանումէն, որուն բառախաղի միջոցով (ignoble — «ամօթալի») ստեղծուած է ծաղրական ազդեցութիւն։ Ռուսերէն տարբերակին անուանումը նոյնպէս կը թարգմանուի բառախաղի միջոցով՝ Ծաղրային Նոպելեան մրցանակ: Այն իր հերթին կը յղէ մեծ քիթի, քանի որ այդ մրցանակն է, որ կը շնորհուի մրցանակակիրներուն եւ որ կապուած է գիտնականի ծաղրական կերպարի հետ։ Հայերէն աւելի լայն տարածում ստացած է Շնոպելեան մրցանակ, կամ Հականոպեեյան տարբերակը։


== Մրցանակաբաշխութիւն ==
Ամէն տարի Նոպելեան մրցանակի դափնեկիրները՝ մեծ ակնոցներով, արհեստական քիթերով եւ ֆեսերով կու գան շնորհնելու մրցանակները։ Հարուարտի համալսարանի դահլիճներէն մէկուն մէջ, ուր տեղի կջունենայ այս արարողութիւնը, կը թժչին թուղթէ ինքնաթիռներ։ Մրցանակարիրներու ուղերձի ժամանակը սահմանափակուած է 60 վարկեանով, այլապէս իրենց կը կանգնեցնէ աղջիկ մը, որ բարակ ձայնով կը բացագանչէ. «Կը խնդրեմ, վերջ տուէ՛ք, կը ձանձրանամ»:Մրցանակակիրներուն կը շնորհեն, օրինակ, ֆոլկայէն պատրաստուած մետալ կամ չխկչխկացնող ծնոթներ, ինչպէս նաեւ մրցանակի վկայական, որ ստորագրուած է երեք Նոպելեան մրցանակակիրներու կողմէ։
Մրցանակաբաշխութիւնը կը հեռարձակուի ամերիկեան հեռուստալիքներով եւ ռատիոյով մի քանի լեզուով։ Անիկա կարելի է նաեւ դիտել ուղիղ եթերով մրցանակի պաշտօնական կայքէջին վրայ։ Մի քանի օրէն մրցանակաբաշխութենէն ետք Մասաչուսեթսի արհեստագիտական կեդրոնին մէջ մրցանակակիրները կարող են դասախօսութիւն կարդալ՝ բացատրելով իրենց հետազոտութիւնները եւ իրենց նշանակութիւնը։


== Գրականութիւն ==
Աբրահամս. Մ. Շնոպելեան մրցանակներ — Մոսկուա, АСТ հրատարակչութիւն, 2006. — ISBN 5-17-030356-4
Աբրահամս. Մ. Շնոպելեան մրցանակներ-2 — Մոսկուա, АСТ հրատարակչութիւն, 2009. — ISBN 978-5-17-052229-3
Բարսեղ Տինանեան

Բարսեղ Տինանեան Մովսէսի (1887, Ռոտոսթօ, Թուրքիա- 8 Փետրուար 1965, Կ. Պոլիս), հայ բժիշկ, հասարակական գործիչ, ուսուցիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1887 թուականին Թուրքիոյ եւրոպական մասի՝ Ռոդոսթօ քաղաքը, բժիշկ Մովսէս Տինանեանի ընտանիքէն ներս։ 1906 թուականին աւարտած է Կ. Պոլիս՝ ասիական կողմի, Սկիւտար թաղամասի Պէր­պէրեան վար­ժա­րա­նը։ 1911 թուականի Փետրուար 15-ին աւարտած է Փարիզի համալսարանի բժշկական բաժիը։ Եղած է ներքին հիւանդութիւններու մասնագէտ։ 1911 թուականին վերադարձած է Կ. Պոլիս եւ որպէս բժիշկ աշխատած։
1912 թուականին՝ Պալքանեան պատերազմի ընթացքին, Ատրիանապոլիս քաղաքին մէջ, Օսմանեան բանակի բժիշկ ծառայած է՝ հարիւրապետի աստիճանով։ 1913-1914 թուականներուն մնայուն օգնական բժիշկ աշխատած է Կ. Պոլսի Ս. Փրկիչ ազգային հիւանդանոցի արտաքին բաժինէն ներս։ 1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ծառայած է Կ. Պոլսի Պուլկարական հիւանդանոցին մէջ։ Պարգեւատրուած է պուլկարական արքունիքի «Կար­միր խաչ» շքանշանով։ 1915 թուականի Ապրիլին բանտարկուած է Կ. Պոլսոյ կեդրոնական բանտին մէջ, ապա աքսորուած Չանղըրը։ Անունը փորագրուած է Չանղըրըի բանտին մէջ հաւաքուած համրիչին՝ 99 հատիկներէն 41-րդին վրա։ Վերապրած է։
Եղած է 1919 թուականի Ապրիլ 11 (24)-ին՝ Մեծ Եղեռնին նուիրուած առաջին սգահանդէսին կազմակերպիչ յանձնախումբի անդամներէն։ Եղած է հանրային գործիչ, երկար տարիներ՝ «Կար­միր խա­չի» Կ. Պոլսոյ մասնաճիւղի ատենապետն ու Գա­րա­կէօ­զեան տան (որբանոց) մնայուն բժիշկը։ Զբաղած է նաեւ ուսուցչութեամբ։ Կ. Պոլսոյ Եսայեան վարժարանէն ներս դասաւանդած է առողջապահութիւն եւ կենսաբանութիւն առարկաները։ Իր նախաձեռնութեամբ նոյն վարժարանին մէջ՝ հիւանդապահներու, դասընթաց կազմակերպած եւ դասաւանդած է։ Տարեգիրքերու եւ օրաթերթերու էջերուն մէջ տպագրուած բժշկագիտական եւ հրապարակախօսական յօդուածներու հեղինակ է։ Եղած է լաւ ջութակահար եւ բարձր գնահատանքի արժանացած՝ արուեստասէր շրջանակներէն ներս։
Մահացած է 1965 թուականի Փետրուար 8-ին, Կ. Պոլիս|Կ. Պոլսոյ մէջ՝ 78 տարեկան հասակին։ Զաւակներէն՝ Ժիրայր Տինանեան, բնակած է Փարիզ եւ եղած՝ ներքին ու սրտային հիւանդութիւններու բժիշկ։


== Աշխատութիւնը ==
Բժիշկի մը խորհրդածութիւնները, Կ. Պոլիս, 1941։


== Գրականութիւն ==
Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ., Հայ գողգոթան, Վի­են­նա, 1922։
Ազգային հիւանդանոցի մէջ պաշտօնավարած բժիշկները, Ընդարձակ տարեգիրք Ազգային հիւանդանոցի, Սթանպուլ, 1939։
Շիկահեր Վարդ, Կիսադարեան պատմութիւն թրքահայ բժշկութեան, 19231975, Սթանպուլ, 1975։
Սիմոն Հովիւեան, «Ապ­րի­լե­ան Նա­հա­տակ­նե­րուն Շա­ւի­ղով, Մեծ Եղեռ­նի 60-ամե­ա­կի Սե­մին», Պէյրութ, 1975, 349 էջ։
Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ., Հայ գողգոթան, Երեւան, 1991։
Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։
Աւագեան Կարինէ, Եղեռնայուշ մասունք կամ խոստովանողք եւ վկայք խաչի, Երեւան, 2002։
Աւագեան Կարինէ, «Չան­ղը­րըի 1915 թ. Ապ­րի­լի 11, Յի­շա­տակ»… Թանգարանային ցուցանմոյշը, «Հան­դէս Ամ­սօ­րե­այ», 2008, հ. 1-12։
Իսկահատեան Յ., Վկայարան հայկական ցեղասպանութեան, Գիրք Գ․, Պէյրութ, 2011, 395 էջ։


== Աղբիւր ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Եոզղատ

Եոզղատ, կը գտնուի Թուրքիոյ մէջ, Փոքր Ասիոյ կեդրոնական մասին ՝ Պոնտոսի լեռնաշղթայի արեւելեան հատուածին մէջ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ունէր 48 հայաբնակ գիւղ՝ հինգ հազար հայ բնակչութեամբ։ 1914 Հոկտեմբերին, գաւառին մէջ 18-45 տարեկան հայ տղամարդիկ զօրակոչուած են թրքական բանակ եւ կոտորուած՝ 1915 թուականին Մեծ եղեռնի ժամանակ։
Նախապատրաստելով հայերու ջարդը՝ թրքական կառավարութիւնը Անգարայի նահանգապետ (վալի) նշանակած է հայատեաց Աթըֆը, իսկ Եոզղատի փոխգաւառապետ՝ Քէմալը։ Բանտերու մէջ արձակուած մօտաւորապէս 3000 քրէական յանցագործներ զինեցին եւ երիտթրքական սպաներու ղեկավարութեամբ ուղարկած են հայերը ջարդելու։ Ըստ նախապէս մշակուած ծրագրի՝ 1915 Յուլիսին, թրքական ոստիկանութիւնը զինաթափած եւ շրջափակուած է հայկական գիւղերու բնակիչները, հաւաքած եւ ոչնչացուցած է մնացած տղամարդիկը, որմէ յետոյ հայերու վրայ կը յարձակի մուսուլման սպառազէն խուժանը,  թալանելով եւ կատարելով խոշտանգումներ ու բռնաբարութիւններ։ 
20 hազարանոց թուրք ամբոխը՝ Եոզղատի Պուրունքըշլա հայաբնակ գիւղի հայերէն պահանջած է իսլամութիւնը ընդունիլ, զանոնք հաւաքած է իսլամի դրօշին տակ եւ ոչնչացուցած։ Գիւղի 120 հայերուն կացիններով խոշտանգած ջրաղացներու մօտ, բռնութեամբ տեղահանած կանանց, երեխաներու մեծ մասը կոտորած մօտակայ ձորին մէջ։
1 Օգոստոսին, Եոզղատ քաղաքի շուկային մէջ սկսած էր տեղի ունենալ հայերու կոտորածը։ Փակուեցան քաղաքի կամուրջներն ու մուտքերը, ձերբակալուած հայ մտաւորականները երկու օր անց յօշոտած են թրքական զինուած խուժանը, որոնք յետոյ հայ բնակիչներու բռնութեամբ տեղահանեցին, շատերը բարբարոսաբար սպանեցին Տէտէ Սումլօ գիւղի մօտ եւ Քըզըլ Ըրմաքի կամրջին վրայ։ Փոխգնդապետ Քեմալի մասնակցութեամբ հայերու իսկական սպանդ տեղի ունեցաւ Եարա տէրեսի ձորին մէջ, ուր, թալանելով անոնց քարաւանները, տղամարդիկը կապկպեցին եւ սպանեցին։ Ականատեսի վկայութեամբ, անօգնական հայերը գազանաբար խոշտանգեցին, կացիններով սպանեցին, նոյնիսկ մանկահասակ երեխաները։ Հայերը որոշ վայրերու մէջ դիմեցին ինքնապաշտպանութեան, սակայն չկրցան կանխել ջարդը, որու հետեւանքով գաւառի հայ բնակչութեան 97%-ը ջարդուած է։
Թրքական զինուորական դատարանը 1919-ին մահապատիժի կը դատապարտէ Քեմալը, որու անմիջական ղեկավարութեամբ եւ մասնակցութեամբ սպանուած էր 30 հազար հայ։ Դատավարութեան ընթացքին վկայակոչուեցան Եոզղատի հայերը զանգուածային ոչնչացման եւ անոնց նկատմամբ իրականացուած վայրագութիւններու բազմաթիւ փաստեր։


== Գրականութիւն ==
Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի, Պէյրութ, 1965։
Քարաւազ

Քարաւազ, գետ Վայոց ձորի մարզին մէջ Հերհեր գետի ձախ օժանդակը։ Սկիզբ կ'առնէ Մուրադսարի արեւմտեան լանջէն եւ Հերհեր գիւղէն 1,5 քմ հիւսիսին մէջ, կը միանայ մայր գետին։ Երկարութիւնը՝ 10 կմ։
Էդուարդ Ազարեան

Էդուարդ Ազարեան (11 Ապրիլ 1958(1958-04-11), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), հայ խորհրդային մարմնամարզիկ, Ողիմպիական խաղերու ախոյեան (1980), Խորհրդային Միութեան քառակի ախոյեան քառակի ախոյեան։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Երեւան։ Ան մարմնամարզութեամբ զբաղած է վեց տարեկանին, իր հօր` ողիմպիական ախոյեան Ալպերթ Ազարեանի գլխաւորութեամբ:
1992 թուականէն կ'ապրի Ամերիկայի մէջ։ Կը զբաղի մարզական գործունէութեամբ։
Քալիֆորնիոյ մէջ հիմնած է մարմնամարզութեան «Aliso Viejo» կեդրոնը, ուր աւելի քան հազար աշակերտ կը մարզուի:
Ղափան (թերթ)

«Ղափան», խորհրդային շրջանի երկօրեայ թերթ, ՀԿԿ Ղափանի շրջանային կոմիտէի եւ ժողովրդական դեպուտատներու Ղափանի շրջանային ու քաղաքային սովետներու օրգան։ Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1930 թուականին, Ղափանի մէջ  (1930-1935 թուականներուն՝ «Պայքար պղնձի համար», 1936-1941 թուականներուն, 1946-1979 թթ.-ին՝ «Պղնձի համար», 1979 թուականէն՝ «Ղափան»)։
Լուսաբանած է շրջանի ու քաղաքի աշխատաւորութեան, կուսակցական, արհմիութենական եւ կոմերիտական կազմակերպութիւններու գործունէութիւնը տնտեսական ու մշակութային շինարարութեան մէջ, հասարակական կեանքի բոլոր բնագաւառներուն մէջ։ Ուշադրութեան կեդրոնը պահած է արդիւնաբերական ձեռնարկութիւններու, կոլտնտեսութիւններու ու սովետական տնտեսութիւններու աշխատանքները, սոցիալիստական մրցութեան, արտադրանքի որակի բարելաւման հարցերը։
Տեղեկութիւններ հաղորդած է նաեւ ԽՍՀՄ, Հայկական ԽՍՀ եւ արտասահմանեան երկիրներուն մէջ տեղի ունեցող կարեւոր համարուող իրադարձութիւններու վերաբերեալ (խորհրդային քարոզչութեան սահմաններով), ծանօթացուցած քաղաքի ու շրջանի մշակութային, մարզական կեանքին, տուեալ գրական էջեր։
Բերքաբեր

Բերքաբեր, Տաւուշի մարզի ամենածայրածիր գիւղը։ Ջրամբարի եզրին` տարածութեան շերտ մը, որ 1990-ականներու սկիզբի պատերազմէն ի վեր Ազրպէյճանի հակակշիռին տակ եղած է:


== Անուանում ==
Ազրպէյճանի հետ Հայաստանի սահմանին վրայ գտնուող այս հայկական գիւղը 1978-ին փոխած է անունը: Այդ ժամանակէն ի վեր այն կը կոչուի Բերքաբեր: Տեղի բնակիչները կը բացատրեն գիւղին անունը` բերք բերել: Տեղի հողին շնորհիւ անոնք դիմացած են այն ամէնուն, ինչ տեղի ունեցած է սահմանին: Գիւղացիներն այդպէս կ’ապրին նաեւ հիմա:


== Կլիմայ ==
Բերքաբերը ունի բարեխառն կլիմայ։ Ամռանը միջին ջերմաստիճանը +30 աստիճան է, ձմռանը՝ -2 աստիճան։


== Բնակչութիւն ==
Բերքաբերի ազգաբնակչութեան փոփոխութիւնը.


== Տնտեսութիւն ==
Բնակչութիւնը կը զբաղի անասնապահութեամբ, դաշտավարութեամբ, այգեգործութեամբ, բանջարաբուծութեամբ եւ ծխախոտագործութեամբ։


== Պատմամշակութային կառոյցներ ==
Բերքաբեր գիւղը ունի ազգագրական թանգարան։ Գիւղին եւ ջրամբարին միջեւ կայ ՔԱ 3-րդ հազարամեակի դամբարանադաշտ։ Գիւղին մէջ կը գտնուի 19-րդ դարու Սուրբ Գրիգոր եկեղեցին։
Կուսթաւ Ե.

Կուսթաւ Ե. (շուէտ.՝ Gustaf V, Օսքար Կուսթաւ Ատոլֆ, 16 Յունիս 1858 - 29 Հոկտեմբեր 1950), Շուէտ թագաւոր Օսքար Բ. եւ Նորվեկիոյ Թագուհի Սոֆիա Նասսաւցիին աւագ որդին է: 1907 թուականին թագաւոր եղած է եւ շարունակած՝ մինչեւ իր մահը:


== Կենսագրութիւն ==
Շուէտ կառավարութեան հետ ուղղակի ըլլալով զբաղած վերջին թագաւորը եղած է: 1916 թուականին կառավարութեան հետ ռազմային պաշտպանութեան պիւճէի մասին տարաձայնութիւններ ապրած է: 
Թագաւորը չափաւոր մէկն էր, ժողովրդական շարժումներու եւ թէ գործառուներու ամսականներու սահմաններու մասին օժանդակութիւն ցոյց կու տար: Թագաւորը, նոյնաժամանակ ըլլալով, գլխաւոր հրամանատար եղող վերջին Շուէտ թագաւորն է (1907-1939): 
Առաջին Համաշխարհային Պատերազմի միջոցին Գերմանիոյ աւելի մօտ եղած է: Գերմանական ծագում ունեցող թագաւորին կինը, թագաւորին Առաջին Համաշխարհային Պատերազմի միջոցին ցուցաբերած քաղաքականութեամբ ազդեցիկ եղած է: 18 Դեկտեմբեր 1904-ին Սկանտինաւեան թագաւորի հետ միանալու համար ժողով մը գումարած են: Թագաւորը Սկանտինաւիայի հետ դաշնակից ըլլալ եւ Գերմանիոյ քով պատերազմի մտնել կ'ուզէր, բայց նոյնաժամանակ ալ ուշադրութիւնները վրան գրաւել չէր ուզեր: Նախարար Հանսոնը կը խորհէր, որ եթէ կառավարութիւնը Գերմանիոյ պահանջքերը մերժէր, թագաւորը կառավարութեան հրաժարութեան մասին շատ մեծ ճնշում մը պիտի ընէր (Գերմանիան հիւսիսային Ֆինլանտիայի եւ Նորվեկիայի հողերու վրայ եղող ռազմական բազաներու նման բազաներ կը պահանջէր): 1947-ին այս գիտելիքին ճշդութիւնը քննարկուեցաւ: Նախարար Հանսոնի յայտարարութեան համեմատ թագաւորը Գերմանիոյ հետ կարելիութիւն ունեցող որեւէ պայքարէ հեռու մնալ կը փափաքէր: Էրնսդ Վիկտորս, Կուսթաւ Ե. եւ Իշխան Կուսթաւը Շուէտի մէջ դաշնակիցներու (Գերմանիոյ) համար զինուոր եւ ռազմային կառք պարունակելը առաջարկեցին Շուէտ կառավարութեան, բայց Շուէտ կառավարութիւնը այս առաջարկութիւնը մերժեց, որովհետեւ Գերմանիոյ երեսէն առնուելիք կարելի պատիժները գուշակած էին:


== Մահ ==
Կուսթաւ Ե. 29 Հոկտեմբեր 1950-ին վախճանած է եւ իր տեղը մեծ մանչը Կուսթաւ Զ. Ատոլֆ-ը անցած է:
Ռումանիոյ Արուեստի Ազգային Թանգարան

Ռումանիոյ արուեստի ազգային թանգարան (ռում.՝ Muzeul Național de Artă al României), կերպարուեստի ամենամեծ թանգարանը Ռումիանիոյ մէջ։ Տեղակայուած է Պուխարեսթի Յեղափոխութեան հրապարակին՝ նախկին թագաւորական պալատի շէնքին մէջ։ Հաւաքածոն կը ներառէ ռումանական եւ օտարերկրեայ արուեստի գործերու շուրջ 60.000 նմոյշ, որոնցմէ շուրջ 3000-ը եւրոպական արուեստի նմոյշներ են։
Ռումանիոյ արուեստի ազգային թանգարանին մասնաճիւղը կը համարուի Զամպաքճեան թանգարանը:


== Պատմութիւն ==
Թանգարանը հիմնադրուած է 1950-ին։ Թանգարանին ստեղծման համար հիմք հանդիսացած է Ռումանիոյ թագաւոր Գարօլ Ա.ի (շուրջ 214 կտաւներ, անոնցմէ՝ Էլ Կրեքոյի, Ռամպրանտի, Փիթր Պրէյկէլ Աւագի, Ռուպենսի, Տոմինիքօ Վենեցիանոյի, աշխատանքներէն) հաւաքածոն։ Անիկա ընդգրկած է նմոյշներ նաեւ այլ մասնաւոր հաւաքածոներ։ 1989-ին Ռումանիոյ յեղափոխութեան ժամանակ թանգարանի շէնքը վնասուած է։ 2000-ին թանգարանին կեդրոնական շէնքին մէջ կրկին բացուած է արտասահմանեան արուեստի ցուցադրութիւնը, 2001-ին շէնքին կողքային հատուածին մէջ՝ ազգային կերպարուեստի ցուցադրութիւնը:


== Հաւաքածոյ ==


=== Ազգային հաւաքածոյ ===
Ռումանական արուեստի հաւաքածոյին մէջ ներկայացուած են կերպարուեստի ազգային հաւաքածոն, ինչպէս նաեւ  սրբապատկերներ, վաղ շրջանի կտաւներ, 20-րդ դարու կերպարուեստի նմոյշներ, ինչպէս՝ Թէոտոր Ամանի, Նիքոլայէ Գրիգորեսքիի, Եոն Անտրէսքիի, Թէոտոր Պալլատիի, Մարսէլ Եանքոյի, Վիքթոր Պրաուների եւ Քորնելի Պապայի ստեղծագործութիւնները։ Յատուկ սրահներ նախատեսուած են Տիմիթրի Պաչուրիայի եւ Կոնստանդին Պրանքուզիի քանդակներուն համար։


=== Արտասահմանեան հաւաքածոյ ===
Թանգարանը ունի եւրոպական արուեստի շուրջ երեք հազար նմոյշ՝ կտաւներ, քանդակներ, գծագրեալ աշխատանքներ։
Իտալական կերպարուեստի հաւաքածոյին մէջ ներառուած Տոմենիքօ Վենեցիանոյի, Յակոբօ Պասանոյի, Լորենցօ Լոտտոյի, Տինտորետտոյի, Ալեսանտրօ Մանէասքոյի, Յակոբօ Ամիկոնիի եւ Սալվատորէ Ռոզայի ստեղծագործութիւնները։
Սպանական հաւաքածոն ներկայացուած է Էլ Կրեքոյի երեք աշխատանքներով, ինչպէս նաեւ Ֆրանսիսքօ Սրբարանի եւ Ալոնսօ Քանոյի ստեղծագործութիւններով։
Հոլանտական հաւաքածոյին մէջ ներկայացուած են Եան վան Էյքի եւ Հանս Մեմլինգի, Փիթր Պրէյկել Աւագի, Փիթր Պրէյկել Կրտսերի, Փիթր Փաուլ Ռուպենսի եւ Ռեմպրանտ վան Ռէյնի աշխատանքները։
Գերմանական հաւաքածոն կը ներառէ Հանս ֆոն Աախենի, Բարթողիմէոս Ցայտպլոմի եւ Էկիտի Սատելերի ստեղծագործութիւնները։
Ֆրանսական կայսերապաշտութեան (imperialism) հաւաքածոյին մէջ ներկայացուած են Քլոտ Մոնէի, Ալֆրետ Սիսլէյի եւ Փոլ Սինեաքի ստեղծագործութիւնները։
Ռուսական գեղանկարչութեան բաժնին մէջ ներկայացուած են Իլիա Ռեպինի, Վալենդին Սերովի, Յովհաննէս Այվազովսքիի եւ Ֆիլիփ Մալէավինի աշխատանքները։
Թանգարանը ունի նաեւ զարդային կիրարական արուեստի նմոյշներ՝ հնաձեւ կահոյք, ճենապակի, գորգանկարներ եւ գորգեր։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Թանգարանի պաշտօնական կայքը (ռումաներէն, անգլերէն եւ ֆրանսերէն)
Կայք թանգարանի շինութեան մասին
Քոքինիոյ (Գոքինիա) հայկական գաղութը, Յունաստան

ՎԵՐԱՅՂՈՒՄ Քոքինիոյ հայկական գաղութ