armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Հոտառութիւն

Հոտառութիւն, հոտառութեան կեդրոն՝ քիթի գաւիթին մակերեսը: Հոտառութեան ջիղի ծայրամասեր՝ անմիջականօրէն միշտ ենթակայ արտաքին աշխարհի ազդեցութիւններուն, որոնք ներքին քիթի մակերեսային թաղանդին մէջէն անցնելէ ետք, կը միանան իրարու, կը մտնեն ոսկրային գաւիթը, ապա կ'ուղղուին դէպի ուղեղ երկու մեծ անջատ ջիղերու կազմութեամբ. այս երկու ջիղերը կը կոչուին հոտառութեան մայր ուղեղ:


== Հոտառութիւնը որո՞նց համար կարեւորութիւն կը ներկայացնէ ==
Հոտառութիւնը անասուններուն համար աւելի մեծ կարեւորութիւն կը ներկայացնէ քան մարդոց: Կարգ մը վայրի անասուններու համար հոտառութիւնը կենսական է՝ կեանքի համար, որովհետեւ անոնք հոտառութեամբ իրենք զիրենք կը պաշտպանեն թշնամիներէ եւ կը տիրանան իրենց նախասիրած պաշարին:
Հոտառութիւնը մարդուն կը ծառայէ առաւելաբար հաճոյքի համար եւ կ'օգնէ համի զգայութեան:Բնական պայմաններու մէջ, մարդիկ կրնան զանազանել միայն հաճելի եւ անհաճոյ հոտերը: Սակայն, հոտառութեան տկարացումով կամ չգոյութեամբ, ենթական կը գանգատի համի փոփոխութենէ կամ ահամութենէ: Կերակուրի, կամ խմիչքի համը կը գնահատուի լեզուի մակերեսին վրայ գտնուող յատուկ համի զգայութեան պտկիկներու եւ հոտառութեան, ջիղի ծայրամասերու միաժամանակ գրգռութեամբ:


== Յառաջացած տարիքի անձերու հոտառութեան զգացողութիւնը ==

Գիտական ուսումնասիրութիւններու հանրային աղբիւր` «ՓԼՈՍ»-ի մէջ լոյս տեսած վիճակագրութիւն մը, որ կատարուած է 3 հազար անձերու վրայ, ցոյց կու տայ, թէ անոնց 39 առ հարիւրը, որ շատ տկար հոտառութիւն ունի, մահացած է վիճակագրութենէն 5 տարի ետք: Իսկ նոյն ժամանակամիջոցին մահացած է սուր հոտառութիւն ունեցող անձերուն միայն 10 առ հարիւրը:
Գիտնականներ կ՛ըսեն, թէ հոտառութեան կորուստը ուղղակի մահ չի պատճառեր, սակայն կրնայ կանուխ ազդանշան մը ըլլալ:
Անոնք հոտառութեան երկարատեւ փոփոխութիւն զգացող չափահասներու կը յանձնարարեն դիմել բժիշկի խորհուրդին:
Հինգ Բոյրեր
Շիքակոյի համալսարանէն ուսումնասիրողներ 57-85 տարեկան չափահասներու վրայ կատարած են հոտառութեան արագ քննութիւն մը:
Անոնք գրիչի մը ծայրը թաթխած են 5 տարբեր բոյրերու մէջ եւ քննութեան մասնակցողներէն խնդրած են զատորոշել զանոնք:
Օգտագործուած են անանուխի, ձուկի, նարինջի, վարդի եւ կաշիի բոյրեր:
Քննութենէն 5 տարի ետք չափահասներուն 39 առ հարիւրը, որ ամէնէն ցած նիշերը արձանագրած է (4-5 սխալով), արդէն մահացած է: Հոտառութեան միջին կորուստէ տառապող անձերուն 19 առ հարիւրը մահացած է, իսկ 0-1 սխալ արձանագրած առողջ հոտառութեան տէր անձերուն` միայն 10 առ հարիւրը:
Թէեւ նկատի առնուած են տարբեր գործօններ, ինչպէս` տարիք, սննդառութիւն, ծխելու սովորութիւններ եւ աղքատութիւն, բայց եւ այնպէս ուսումնասիրողները ի յայտ բերած են, թէ ամէնէն տկար հոտառութիւն ունեցող անձերը ամէնէն աւելի ենթակայ կը մնան մահուան վտանգին:


== Աղբիւր ==
Բժիշկ, Անթիլիաս-Լիբանան, 2000, էջ 66։
Պօղոս Քալանթարեան

Պօղոս Քալանթարեան (Արաքսեան , 16 (28) Ապրիլ 1869, Երեւան, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն - 26 Օգոստոս 1918(1918-08-26), Թիֆլիս, Վրաստանի Դեմոկրատական Հանրապետութիւն), վաստակաշատ դերասան։
Ծնած է Երեւան։ Սկզբնական կրթութիւնը ստացած՝ Թիֆլիսի ռէալական ուսումնարանէն ներս, ապա՝ 1879-ին ձգելով ուսումնարանը, Փեթերսպուրկի համալսարանէն ներս կը շարունակաէ ուսումը։ 1886-ին Կովկաս վերադառնալով կը սկսի ծառայել այլ եւ այլ տեղեր, միեւնոյն ժամանակ մէկ-մէկ բեմ կը բարձրանայ, որպէս՝ սիրողական։ Առաջին անգամ կը դերասանէ «Քանդած  Օջախ»-ի մէջ Գիժ-մոզու դերը, որով ի յայտ կու գայ դերասանելու կարողութիւնը։ Արաքսեան շուտով, որպէս դերասան՝ կը սկսի խաղալ։
1889-ին կ՛ընդունուի Թիֆլիսի «Հայ դերասանական խումբ»էն, որուն միակ յաջողութիւնը Պեպօ-ն էր (ինքը Կակուլի)։ Արաքսեան յայտնի է, որպէս լաւ  «ռեժիսոր» եւ շատ անգամ, թէ՛ դերասաններու եւ թէ՛ սիրողականներու, խումբեր պատրաստած է եւ որ գլխաւորն է՝ անփորձ սիրողականներ պատրաստել բեմի համար։
1903 թուականին Արաքսեան Տփխիսի (Թիֆլիս) մէջ սեփական թատրոն կը հիմնէ եւ այդպիսով սկիզբ կը դնէ՝ հայերէն ժողովրդական ներկայացումներուն։ Արաքսեան դերասանած է Կովկասեան գրեթէ բոլոր մեծ ու փոքր քաղաքներուն մէջ եւ յայտնի է որպէս «կուպլետիսա»։


== Աշխատանքային գործունեութիւն ==
1887՝ Թիֆլիսի դրամատիկական խումբի դերասան
1889՝ Թիֆլիսի հայ դերասանական խումբի դերասան
1903՝ Թիֆլիսի մէջ հիմնադրած՝ «Արաքսեան թատրոն»ը


== Դերեր ==
Փարսիտ, Գաբրիէլ Սունդուկեանի «Քանդած Օջախ»
Օսեփ, Գաբրիէլ Սունդուկեանի «Պեպօ»
Կակուլի, Գաբրիէլ Սունդուկեանի «Խաթաբալա»
Իսայի, Գաբրիէլ Սունդուկեանի «Խաթապալա»
Խլեստակով, Նիկոլա Կոկոլի «Ռեւիզոր»


== Աղբիւր ==
Բառարան Հայ Կենսագրութեանց, Ա. հատոր, Թիֆլիս 1904, էջ 145:
Մոնփարնասի Գերեզմանատուն

Մոնփարնասի գերեզմանատուն (ֆրանսերէն՝ Cimetière du Montparnasse)՝ Փարիզի 14րդ շրջանին մէջ գտնուող յայտնի գերեզմանատուն: Զբօսաշրջիկներու նախընտրելի վայրերէն է, քանի որ հոն թաղուած են նշանաւոր շատ անձեր:


== Պատմութիւն ==
Ստեղծուած է 1824-ին երեք անասնարաններու տեղը: 
5րդ եւ 30րդ բաժանումներուն մէջ կան շատ հրէական գերեզմաններ:


== Թաղուած նշանաւոր անձերը ==

Ալեքսանտր Ալեխին (Alexander Alekhine, 1909-2001)` ճատրակի մեծ վարպետ
Ռայմոն Արոն (Raymond Aron, 1905-1983)` փիլիսոփայ, քաղաքագէտ
Շափուր Պախթիար (Shapour Bakhtiar, 1914-1991)` միապետական Իրանի վերջին վարչապետը
Շարլ Պոտլեր (Charles Baudelaire, 1821-1867)` բանաստեղծ, արուեստաբան
Սեզար Պալտաչինի (César Baldaccini, 1921–1988)` քանդակագործ
Թէոտոր տը Պանվիլ (Théodore de Banville, 1823–1891)` բանաստեղծ, գրող
Ֆրետերիք Պարթոլտի (Frédéric Bartholdi, 1834–1904)` Ազատութեան արձանի քանդակի հեղինակը
Ռընէ Քասին (Rene Cassin, 1887-1976)` իրաւաբան, Նոպէլեան Մրցանակի դափնեկիր
Էմանուել Շապրիէ (Emmanuel Chabrier, 1841-1894)` երաժշտագէտ
Ժագ Շիրաք  (Jacques Chirac, 1932-2019)` Ֆրանսայի նախագահ
Անտրէ Սիթրոեն (André Citroën, 1878-1935)` հիմնած է ֆրանսական Սիթրոեն ինքնաշարժերու արտադրութիւնը
Իվ Քոնկար (Yves Congar, 1904-1995)` կաթողիկէ աստուածաբան
Ֆրանսուա Քոփիէ (François Coppée, 1842-1908)` բանաստեղծ եւ վիպագիր
Կասփար-Կիւսթաւ Քորիոլիս (Gaspard-Gustave Coriolis, 1792-1843)` թուաբանագէտ
Խուլիոյ Քորթասար (Julio Cortázar, 1914-1984)` արժանթինցի հեղինակ
Մորիս տը Մուրվիլ (Maurice Couve de Murville, 1907-1999)` Ֆրանսայի նախկին վարչապետ
Ժաք Տեմի (Jacques Demy, 1931-1990)` ֆիլմի բեմադրիչ
Փոլ Տեշանել (Paul Deschanel, 1855-1922)` Ֆրանսայի նախկին նախագահ
Ալֆրետ Տրէյֆուս (Alfred Dreyfus, 1859-1935)` հրէական ծագումով հրետանիի սպայ
Մարկերիթ Տիւրաս (Marguerite Duras, 1914-1996)` հեղինակ եւ թատերագիր
Էվարիսթ Կալուա (Évariste Galois, 1811-1832)` թուաբանագէտ եւ յեղափոխական
Շարլ Կարնիէ (Charles Garnier, 1825-1898)` Փարիզի օփերան կառուցողը
Ժան Ժիրոյ (Jean Giraud, 1938-2012)` ձեւանկարիչ, յայտնի նաեւ որպէս Մոեպիւս
Էւժէն Իոնեսքոյ (Eugène Ionesco, 1909-1994)` ռումանացի թատերագիր
Ժան-Անթուան Հուտոն (Jean-Antoine Houton, 1741-1828)` նշանաւոր քանդակագործ
Ժորիս-Քարլ Հիւսմանս (Joris-Karl Huysmans, 1848-2007)` հեղինակ
Եորիս Իվէնս (Joris Ivens, 1898-1989)` նետերլանտցի ֆիլմարտադրող
Ատամանթաս Քորաիս (Ἀδαμάντιος Κοραῆς, Adamance Coray, 1748-1833)` յոյն փիլիսոփայ եւ գրող
Ժան-Պաթիսթ Լամարք (Jean-Baptiste Lamarck, 1744-1829)` բնագէտ եւ կենդանաբան (1834-ին հողէն հանուած է, մարմինը կորսնցուցուած է)
Անրի Լանկլուա (Henri Langlois, 1914-1977)` ֆիլմերու պահապան
Փիեռ Լարուս (Pierre Larousse, 1817-1875)` հանրագիտարաններու հեղինակ
Փիեռ Լաւալ (Pierre Laval, 1817-1875)` վարչապետ
Մորիս Լեպլան (Maurice Leblanc, 1864-1941)` գրող
Ուրպէն Լը Վերիէ (Urbain Le Verrier, 1811-1877)` աստղագէտ եւ թուաբանագէտ
Գահիրէի Հայերը

Գահիրէի հայերը սկսած են հաստատուիլ քաղաքի հիմնադրման ժամանակներէն։ Եգիպտական արքունիքին մէջ ծառայող հայ երեսփոխանները խրախուսած են հայերուն մուտքը Գահիրէ, օժանդակել անոնց առեւտրական գործունէութիւնը, հովանաւորել արհեստաւորներուն ու վարպետներուն։ Քաղաքի հիւսիսային դարպասի շինարարութեան ժամանակ (1074-94 թթ.), ծագումով հայ երեսփոխան Պատր ալ Ճամալիի նախաձեռնութեամբ, Եդեսիայէն հրաուիրուած են հայ ճարտարապետ եղբայրներ։ 13-րդ դարին Գահիրէի մէջ յայտնի եղած է շինարար, ճարտարապետ Պահա Ատ Տին Գարագուշը, որը կառուցուած է Կիզայի նշանաւոր կամուրջը, քաղաքի միջին պարիսպը եւ այլ շինութիւններ։ Քաղաքին մէջ անոր անունով հրապարակ կոչուած է։ 14-րդ դարում Գահիրէին մէջ եղած է հայկական երեք թաղամաս։ Գահիրէի ամենայայտնի Խան ալ Խալխի շուկային մէջ ներկայիս պահպանուած են հայ ոսկերիչներու արհեստանոցները։


== Հայ գաղութը Մուհամմետ Ալիի կառավարման տարիներուն ==
Հայ գաղութը բուռն ծաղկում ապրած է Եգիպտոսի փաշա Մուհամմետ Ալիի կառավարման տարիներուն։ Կառուցուած են Սուրբ Աստուածածին (1839 թ.), Սուրբ Մինաս (1843 թ.) եկեղեցիները, կոյս Մարիամի մատուռը։ Բացուած է առաջին՝ Գալուստեան (Եղիազարեան) ազգային վարժարանը, ինչպէս նաեւ՝ հիւանդանոց եւ հիւրանոց։ 1865-էն Գահիրէի մէջ սկսած են հրապարակել եգիպտահայ առաջին՝ «Արմաւենի» պարբերականը։ 1880-84-ին գործած է Ուսումնասիրաց ընկերութիւնը։


== Համայնքի ղեկավարումը ==
20-րդ դարու սկիզբին Գահիրէի մէջ ապրած է 5607 հայ, եղած է երեք դպրոց, գործած են տարբեր բնոյթի ազգային ընկերութիւններ եւ միութիւններ։ 1954-ին հայերու թիւը կազմած է արդէն 22-23 հազար, գործած է 6 դպրոց։ 2003-ին Գահիրէի մէջ կը բնակէր մօտ 5 հազար հայ։ Համայնքի կեանքը կը ղեկավարէ Գահիրէի հայոց թեմական ժողովը եւ ազգային իշխանութիւնը։ Կը շարունակեն գործել հայկական եկեղեցիներն ու ազգային վարժարանները։ Հայապահպան գործունէութիւն կ'իրականեցնէն Հ.Յ.Դ., Ռ.Ա.Կ., Ս.Դ.Հ.Կ. տեղական կազմակերպութիւնները, Հ.Բ.Ը.Մ. Գահիրէի մասնաճիւղը, Հայ գեղարուեսաասիրաց միութիւնը, Հայկական ընթերցասրահը, Կոկանեան ակումբը, Համազգային մշակութային միութիւնը, Նոր սերունդ երիտասարդական մշակութային միութիւնը, Յուսաբեր մշակութային ընկերակցութիւնը եւ ակումբը, Հայ Կարմիր խաչը, Հայ մշակոյթի բարեկամներու միութիւնը, Հայ ազգային հիմնադրամը, Հ.Մ.Ը.Մ. «Արարատ», «Նուբար» մարզական ակումբները։


== Պարբերականները ==
1994-ի Յունուարին բացուած է Հայկական մատենադարան (գրած է հայ երգարուեստի երախտաւոր Մարգարիտ-Պայծառ Յակոբեանի անունը)։ Լոյս կը տեսնեն «Արեւ», «Յուսաբեր», «Ջահակիր» պարբերականները։ 1954-ից Համազգային մշակութային միութեան նախաձեռնութեամբ կը գործէ ամենօրեայ մէկ ժամնոց հայկական ռատիօժամ։ Գահիրէն հայ մշակոյթի կեդրոններէն մէկն է։ Այստեղ ստեղծագործած են անուանի գրողներ, դերասաններ, նկարիչներ, ճարտարապետներ։
Մտածողութիւն

Մտածողութիւն, անհատի ճանաչողական գործունէութեան գործընթացը՝ ուղղուած իրականութեան՝ ընդհանրացուած եւ միջնորդաւորուած արտացոլմանը, որու ժամանակ նիւթը կ'իրականացնէ տարբեր տեսակի ընդհանրացումներ:
Մտածողութիւնը կ'արտացոլայ շրջապատող աշխարհի առարկաներու եւ երեւոյթներու այն կողմերն ու օրինաչափութիւնները, որոնք մատչելի չեն անմիջական զգայական արտացոլման համար: Մտածողութեան արդիւնքները մտքերն են, որոնք հիմնականօրէն կ'արտայայտուին հասկացողութիւններով եւ անոնց կապերով, խօսքերով: Մտածողութիւնը նաեւ նորութեան որոնման եւ բացայայտման գործընթացքն է, որ կը յենու զգայական փորձի եւ մարդու գործնական գործունէութեան վրայ, բայց մեծ չափով դուրս կու գայ անոնց սահմաններէն:
Այսպիսով, մտածողութիւնը աշխուժ հոգեկան գործընթացքն է, որ ուղղուած է առարկայական աշխարհի առարկաներու եւ երեւոյթներու էական կողմերու ու անոնց ներքին կապերու միջնորդաւորուած եւ ընդհանրացուած արտացոլմանը:
Մտածողութիւնը անհնար է դրսեւորելը առանց խօսքի եւ ունի իր տրամաբանական ձեւերը: Մտածողութեան միջոցով մարդը դուրս կու գայ զգացողական ճանաչողութեան սահմաններէն եւ ձեռք կը բերէ իր գործունէութիւնը ծրագրելու եւ կանխատեսելու ունակութիւն:
Մտածել, կը նշանակէ բացայայտել այն օրինաչափութիւններն ու յատկանիշերը, որոնք ակնյայտ չեն, այլ «թաքնուած են» երեւոյթներու կամ առարկաներու խորքային յարաբերութիւններուն մէջ: Մտածել՝ կը նշանակէ ոչ թէ արտացոլել կամ արձագանգել արտաքինի ազդեցութեանը, այլ հիմնուելով նախկին փորձառութեան վրայ, զգայական ճանաչողութեան արդի փորձառութեան վրայ «ստեղծել» նոր տրամաբանական ձեւեր՝ հասկացողութիւններ, դատողութիւններ, եզրայանգումներ:
Արուս Ազատեան

Արուս Հ. Ազատեան ծնած է (Ակնայ Ապուչեխ գիւղը), դաստիարակուհի, Ազատեան Ամիրաներու գերդաստանէն,  նախակրթութիւն Իզմիրի Ազգ․ վարժարանին մէջ ստանալէ ետք՝ շատ կանուխէն կը հետեւի ուսուցչական ասպարէզին եւ 1908-ին պաշտօնի կը կոչուի Տարսոնի ազգային դպրոցը։
Դէպքերու բերումով տարի մը ետք կը մեկնի արտասահման (Յունաստան, Եգիպտոս, Ֆրանսա) եւ իր վերջին հանգրունը կ’ըլլայ Նիւ Եորք, ուր Օր Ա. Ազատեան կը կատարելագործէ իր ուսումը եւ 1909-ին Գոլոմպիա համալսարանէն «Պսակաւոր Գիտութեանց եւ Արուեսստից» աստիճանով կը վկայուի, անկէ ետք մանկավարժութիւնը իր մասնագիտութիւնը ընտրելով նոյն համալսարանի տեսական եւ գործնական արուեստից մանկավարժութեան ճիւղին կը հետեւի,  որուն յաջող շրջնաւարաներէն կ’ըլլայ 1921-ին «Ա. Մ. Մագիստրոս Արուեստից» աստիճանով պսակուելով։
Պլումսպուրկ նահանգի Նոռմալ Սքուլի մէջ պաշտօնի կը կոչուի որպէս դաստիարակ եւ ուսուցչական վերակացու ու հետզհետէ աւելի բարձրագոյն վայրեր պաշտօնի կը հրաւիրուի Ա. Ազատեան միանգամայն քաջ բեմբասակ է եւ երգչուհի Եգիպտոս գտնուած շիջոցին (1911) իր մասնակցութիւնը բերած է կոմիտասի վերակազմակերպած երգչախումբին. այդ պատաճառաւ 1925-ի Հ. Կոչնակ-ի մէջ (Թ.30) իր անձնական տպաւորութիւնները գրեց, ցրուատելով տաղանդաւոր վարդապետին արժանիքները։ Աշխատակցած է նաեւ Հիւանդանոցի Տարեցին, <<Արեւելք >>օրաթերթին եւ ամերիկեան պարբերականներուն։ 1931-ին լոյս ընծայեց Ճան Տիուիի <<Շահագրգռութիւն եւ Ջանք դաստիրակութեան մէջ>> գործին թարգմանութիւնը հեղինակին կենսագրութեամբ եւ յառաջաբանով։


== Աղբիւրներ ==
Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, Հայ Հանրագիտակ, 1938 Պուքրէշ, Ա․ հատոր, էջ 40։
Մելիսսա Պիլալ

Մելիսսա  Պիլալ, Ամերիկահայ ակադեմիկոս, համալսարանի դասախօս, էթնօ-երաժշտութեան մասնագէտ:
Միշէլ Ֆէյրլի

Միշէլ Ֆէյրլի (17 Յունուար 1964(1964-01-17), Coleraine, Հյուսիսային Իռլանդիա), Հիւսիսային Իրլանտացի դերասանուհի մըն է, ամէնէն շատ ճանչցուած իր Քաթլին Սթարք դերով HBO ընկերութեան Game of Thrones հեռուստաշարին մէջ, Դկ. Աւա Հէսինկթըն դերով USA Network կայանի Suits հեռուստաշարին մէջ, եւ իբրեւ ահաբեկիչ եւ հակառակորդ Մարկըթ Ալ-Հարազի 24: Live Another Day ֆիլմին մէջ:


== Վաղ Կեանք ==
Ֆէյրլի ծնած է Քոլըրէյն, Հիւսիսային Իրլանտա, Թէրէզա եւ Պրայըն Ֆէյրլիներէն: Ան կաթոծիկէ եկեղեցական դպրոց մը կը յաճախէ: Իբրեւ պատանի, ան մաս կազմած է Ulster Youth Theatre թատերական խմբակին: Աւարտելէ ետք, Պէլֆասթ կը փոխադրուիուր իր թատերական եւ դերասանականը տաղանդները յայտնաբերուեցան:
Յակոբ Վարդովեան

Յակոբ Վարդովեան (յայտնի է իբրեւ Կիւլլիւ Յակոբ (թրք.՝ Güllü Agop), 18 Օգոստոս 1830(1830-08-18), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1898, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն), հայ բեմադրիչ, դերասան, թատերական գործիչ։ Թրքական թատրոնի հիմնադիր։


== Կենսագրութիւն ==
Յակոբ Վարդովեան ծնած է 1830-ին, Սթանպուլի մէջ։ 1861-1862-թուականներունառաջին անգամ բեմ բարձրացած է Արեւելեան թատրոնին մէջ։ Ղեկավարած է Իզմիրի երիտասարդ հայերու ստեղծած սիրողական խումբը եւ տուած է հայերէն ներկայացումներ Կետիկ Փաշայի եւ Սկիւտարի մէջ՝ Ասիական ընկերութեան հետ։ 1869-ին Կետիկ Փաշայի թատրոնին մէջ ստեղծած է Օսմանեան թատրոնը, որ 1870-ին մեծ վեզիր Ալի Փաշայի աջակցութեամբ պալատէն տասը տարիով Պոլսոյ մէջ թրքերէն ներկայացումներ տուող միակ թատրոնը ըլլալու արտօնութիւն ստացած է: 1882-ին Ապտիւլ Համիտ Բ.ի հրամանով ստացած է «Մըզքայի Հումայուն» (սուլթանական հարմոն)։ Այս ընթացքին, անոր ցանկութեամբ որպէս իսլամ վերցուցած է Կիւլլիւ Եաքուպ Էֆէնտի անունը։ Մինչեւ կեանքին վերջը ապրած է պալատին մէջ։
Կարեւոր դեր խաղացած է թուրք թատրոնի զարգացման գործին մէջ:
Վարդովեանի ներկայացումները թարգմանուած են ժամանակի յայտնի գրագէտներ Էպուզզիա Թեֆիքի, Ալի Պէյի, Ռեճայիզատէ Էքրեմի, Նամք Քեմալի, Ահմետ Միտհաթ Էֆենտիի կողմէ եւ բեմադրուած են Վարդովեանի թատրոնին մէջ:


== Ներկայացումներ ==
«Լեյլա եւ Մեջնուն», 1869
«Բռնի ամուսնութիւն», 1869
«Թոսուն աղա», 1870
«Այար Համզա», 1871
«Հայրենիք», 1873
«Ժլատ Համիտը», 1873
«Հայր Համիտը», 1874
«Տնօրէնի վիճակը», 1875


== Տես նաեւ ==
Վարդովեան թատրոն (Թուրքիա)


== Արտաքին յղումներ ==
Հակոբ Վարդովյանի մասին akunq.net կայքում
Հենրի Այըն Քուսիք

Հենրի Այըն Քուսիք (անգլ.՝ Henry Ian Cusick, ծնած 17 Ապրիլ, 1967, Թրուհիլո, Փերու), Փէրու ծնած Սքոթլանտեցի դերասան մըն է՝ ֆիլմի, հեռուստաշարի եւ թատրոնի: Ան ճանչցուած է իր Սթէֆ դերով Scandal հեռուստաշարին մէջ:
Ան իր հռչակին մեծ մասը կը ստանայ իր Տէզմընտ Հյում դերէն Ամերիկեան Lost հեռուստաշարին մէջ, որուն համար ան ստացած է Primetime Emmy Award մրցանակի պաշտօնակարգում մը: Ան գլխաւոր դեր դարձաւ առաջին եղանակին ABC կայանի քաղաքական տրամա Scandal հեռուստաշարին մէջ, իբրեւ Սթիվըն Ֆինչ, ինչպէս նաեւ հիմա դեր ունի իբրեւ Մարքըս Քէյն the CW ընկերութեան տրամա The 100 հեռուստաշարին մէջ:


== Անձնական Կեանք ==
Քուսիք եւ իր կինը՝ Անի Քուսիք Ոուտ ծնիղք են 3 հատ տղայ զաւակներու՝ Էլայ (ծնած 1994), Լուքըս (ծնած 1998) եւ Իսաու (ծնած 2000): Անոնք կ'ապրին Քայլուա, Հոնոլուլու, Հաուայյի մէջ:


== Դերեր ==


=== Հեռուստաշարներ ===


=== Video Games ===
Գրիգոր Եղիազարեան

Գրիգոր Եղիազարեան (8 (21) Դեկտեմբեր 1908, Բլուր, Սուրմալուի գավառ, Երեւանի նահանգ, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն - 4 Նոյեմբեր 1988(1988-11-04), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), հայ երաժշտահան, մանկավարժ եւ հասարակական գործիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Սուրմալու գաւառի Բլուր գիւղին մէջ: Փոքր տարիքէն ընտանիքի անդամներուն հետ տեղափոխուած է Երեւան, սակայն 1918-1920 թուականներուն կորսնցնելով հայրն ու մայրը մնացած է որբ:
Դպրոցական ուսումը աւարտելէ ետք ընդունուած է զինուորական ծառայութեան, ուր եօթ տարի եղած է զինուորական նուագախումբի փողահար, որուն շնորհիւ սկսած է մասնագիտական երաժշտութեան ասպարէզին:
Եղիազարեան ուսում ստանալու նպատակով մեկնած եւ ընդունուած է Մոսկուայի երաժշտանոցի կից գտնուող երաժշտական ուսումնարանի տեսական բաժինը եւ ապա հետեւած՝ երաժշտահանութեան դասընթացքներուն: Մոսկուայի երաժշտանոցի իր ուսումը աւարտած է 1935 թուականին:


== Գործունէութիւն ==
Ուսումը աւարտելէ ետք տեղափոխուած է Կիւմրի, գործակցելու Մռավեանի անուան թատրոնին, որ եղած է իր երաժշտական յօրինումներու առաջին հարթակը. ներկայացումներու համար յօրինած է երաժշտութիւններ:
Կիւմրիի մէջ սկսած է զբաղիլ նաեւ մանկավարժութեամբ: Եղիազարեան ժամանակ մը ետք՝ 1938-ին դարձեալ տեղափոխուած է Երեւան եւ սկսած է երաժշտութիւններ յօրինել Կիւմրիի եւ Երեւանի գեղարուեստական թատրոններուն համար, միաժամանակ մանկավարժական գործունէութիւն ծաւալելով Ռոմանոս Մելիքեանի անուան երաժշտական ուսումնարանին եւ Երեւանի երաժշտանոցին մէջ:
Երաժշտահանը 1948 թուականին իբրեւ ուսուցիչ պաշտօնավարած է Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական երաժշտանոցին մէջ։
1953-1957 թուականներուն եղած է Հայաստանի Երաժշտահաններու միութեան վարչութեան նախագահ, իսկ 1954-1960 թուականներու միջեւ՝ Երեւանի անուան պետական երաժշտանոցի վերատեսուչ:
Եղիազարեան եղած է հայ արդի երաժշտահաններու դպրոցի հիմնադիրներէն մէկը. անոր աշակերտած են երաժիշտ Գէորգ Արմենեան, Էմին Արիստակէսեան, Գեղունի Չթչեան, Երուանդ Երկանեան եւ բազմաթիւ ուրիշներ:
Գրիգոր Եղիազարեան հեղինակ է բազմաթիւ ջութակի եւ նուագախումբի համար գրուած ձայնանիշներու, որոնցմէ յայտնի են «Արեւածագին» եւ «Սեւան» թատերապարերը:


== Շքանշաններ եւ մրցանակներ ==
Արժանացած է Խորհրդային Հայաստանի «Վաստակաւոր գործիչ» կոչումին (1953),
«Աշխատանքային Կարմիր Դրօշ» շքանշանին  (1956),
Խորհրդային Պետական մրցանակին (1970 թուականին),
«Ժողովրդական արուեստագէտ» կոչումին (1977)։
Շիրին պինթ Շամուն

Շիրին պինթ Շամուն (արաբ․՝ شيرين بنت شمعون‎‎, - 7-րդ դար), եգիպտացի ուղղափառ ղպտի, Մարիա ալ-Կիպտիայի քոյրը, Մուհամմատ մարգարէի հարճը, Հասսան իպն Սապէթի կինը:


== Կենսագրութիւն ==
Շիրինի հ0րը կը կոչէին Շամուն, անհեղինակաւոր ղպտի քրիստոնեաներէն մէկն էր։ Մայրը ունէր հռոմէական ծագում:
627-ին (Հիճրայի 6-ին) Մուհամմատ մարգարէն նամակ ուղարկած է Մերձաւոր Արեւելքի իշխանաւորներուն, որով անոնց տեղեկացուցած է նոր հաւատքի յայտնուելու մասին եւ հրաւիրած միանալ անոր: Եգիպտոսի տիրակալ Մուքաուքիսին նամակը հասցուցած էր Հատիպ իպն Ապու Պալտան: Ի պատասխան նամակին՝ Մուքաուքիսն ուղարկած է նուէրներ, որոնցմէ եղած են երկու ստրկուհիներ (Մարիա եւ Շիրին), Մապուր անունով ստրուկը, հազար միսքալ ոսկի, ատլասէ քսան հագուստ, Տալտալ անունով ջորի եւ Եաֆուր անունով աւանակ: Մետինայի ճանապարհին Հատիպ իպն Ապու Պալտան զրուցած է ստրուկներուն հետ: Երկու աղջիկներն ալ ընդունած են իսլամն ու Մետինա մտել որպէս մահմետական հաւատացեալներ: Նոյն թուականին մետինացի բանաստեղծ Հասսան իպն Սապէթը մասնակցած է Մուհամմատ մարգարէի կնոջ՝ Աիշա պինթ Աբու Պաքրի զրպարտութեան պատմութեան: Սաֆուան իպն Մուքատիլը յարձակուած է Հասսանի վրայ, վերջինս վնասուածք ստացած: Որպէս փոխհատուցում Հասսանին նուիրած են Եարահի պալատն ու Շիրինին:
Հասսանն ու Շիրինը ունեցած են մէկ որդի՝ Ապտուլրահման իպն Հասսան իպն Սապէթը:
Խորէն Արամունի

Խորէն Արամունի (Խորէն Քէշիշեան, 14 Փետրուար 1948(1948-02-14), Իրան), հայ արձակագիր։ Հայաստանի գրողների միութեան անդամ (2004)։


== Կենսագրական ==
Արամունի ծնած է Իրան, փոքր տարիքին ընտանիքին հետ տեղափոխուած է Թեհրան՝ հաստատուած Զարքէշ-Վահիտիէ (ներկայ Սասուն) քաղաքամասը։ Անոր պապը Սաւուղ Քէշիշեանը եւ հայրը Արամը եղած են ժամանակի թաղի ազգային երեւելի դէմքերէն, իրենց համաթաղեցիներուն հետ հիմնադրած են «Նայիրի» տարրական դպրոցը՝ 1955-56 ։ Նշանակալից դերակատարութիւն ունեցած են նոյն քաղաքամասի Ս. Թարգմանչաց եկեղեցւոյ հիմնադրման գործին մէջ։ Երկու տարի ուսած է Սպահանի պետական համալսարանի հայագիտական բաժինէն ներս։ 1969-ի Նոյեմբերին հայրենադարձած է։
1975-ին աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանի բանասիրական բաժինը։ Աշխատած է որպէս ուսուցիչ, գեղարուեստական մասի վարիչ՝ Մշակոյթի տան մէջ եւ Պատկերասրահի գիտաշխատող։
1980-ին արտագաղթած է Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ։ Աշխատակցած է տեղական պարբերականներու, իր ներդրումը ունեցած է մշակութային ու հասարակական տարաբնոյթ աշխատանքներու մէջ։ Հեղինակած է 14 գեղարուեստական, ուր ներառուած են իր վաւերագրական, հրապարակախօսական, երգիծական ժանրի ստեղծագործութիւնները, 15 թատերգութիւն, որոնցմէ վեցը բեմադրուած է թէ՛ Հայաստանի եւ թէ արտերկրի մէջ։ Թարգմանած է Էսմայիլ Ռայինի «Հայերի Զանգուածային Կոտորածները» եւ պատմուածքներու շարք մը։
Ամառային ամիսները կ՛անցընէ Հայաստանի մէջ, ուր կը մասնակցի տարբեր ձեռնարկներու, համագումարներու, ձեւով մը կը փոխանցէ ամերիկահայ գրողներու ձայնը։


== Գիրքեր ==
«Հետմահու Հարսանիք» (Երեւան, 1991)
«Երբ Որ Բաց Են Դռներն Յուսոյ» (Լոս Անճելըս, 1993)
«Մահուան Պար» (Լոս Անճելըս, 1996)
«Մի Բուռ Առօրեայ» (Լոս Անճելըս, 1996)
«Դարի Ճանապարհը» (Լոս Անճելըս, 1999)
«Թատրոն» (Լոս Անճելըս, 2002)
«Անվերադարձ Ապագայ» (թատերգութիւններոը ժողովածոյ, Լոս Անճելըս, 2004)
«Անվաւեր» (Երեւան, 2004)
«Դպրոցի Ճամփան» (Լոս Անճելըս, 2005)
«Ուղղիչ Տունը» (Երեւան, 2010)
«Խրամատից Դուրս» (Երեւան, 2010)
«Կլէնտէյլ-Խաշաթաղ» (Երեւան, 2012)
«Ձնհալ» (Երեւան, 2014)


== Պարգեւներ ==
«Ուիլիըմ Սարոյեան»ի անուան շքանշան, 2014
Տիեզերական թռիչքներու կառավարման Եւրոպական կեդրոն

Տիեզերական թռիչքներու կառավարման Եւրոպական կեդրոն, (անգլ.՝ European Space Operations Centre, ESOC) Եւրոպական տիեզերական գործակալութեան (ЕSА) հետազօտական ​​ստորաբաժանում է, որը պատասխանատու է արբանեակներու եւ տիեզերական զոնդերի կառավարման համար: Տիեզերական թռիչքներու կառավարման Եւրոպական կեդրոնը կը գտնուի Գերմանիոյ Տարմշթատ (գերմ.՝ Darmstadt) քաղաքը: Եւրոպական տիեզերական գործակալութեան տիեզերական նախագիծերու մեծ մասի ղեկավարմանը զուգընթաց կեդրոնը կ'իրականացնէ նաեւ Եւրոպական տիեզերական հետազօտական ESTRACK ցանցի ցամաքային կեդրոններու ղեկավարումը: 


== Պատմութիւն ==

Տիեզերական արբանեակներէն ստացուած տուեալներու մշակման անհրաժեշտութիւնէն ելնելով ստեղուեցաւ հեռաչափական ESTRACK ցանցը, որ ի սկզբանէ բաղկացած էր չորս կայանէ, որոնք ունակ էին ազդանշաններ ստանալ տիեզերական սարքերէն.

Պելճիքայի Լիպին համայնքի Ռետու բնակավայրը,
Ալասքայի Ֆերպանքս քաղաքը,
Նորվեկիոյ Շփիցպերկեն (գերմ.՝ Spitzbergen) քաղաքը,
Ֆոլքլենտեան կղզիները (անգլերէն՝ Falkland Islands)Ասոր հետ մեկտեղ ստեղծուեցաւ տիեզերական տուեալներու հաւաքագրման կեդրոնը՝ ESDAC-ը (անգլերէն՝ European Space Data Acquisition Centre), ուր տեղի կ'ունենար կայաններէն ստացուած տեղեկատւութեան մշակման եւ խմբագրման հիմնական գործողութիւնները: Հետագային ESDAC-ը վերակազմաւորուեցաւ ESOC-ի:


== Առաքելութիւն ==

Ներկայիս ESOC-ի աշխոյժ ծրագիրներէն են.
Մոլորակային եւ արեգակային առաքելութիւններր.

BepiColombo
Mars Express
Solar Orbiter
ExoMars Trace Gas Orbiter
Cluster II (spacecraft)|Cluster IIԱստղագիտութեան եւ հիմնական ֆիզիքայի առաքելութիւններ.

Gaia (spacecraft)|Gaia
INTEGRAL
XMM-NewtonԵրկրի դիտորդական առաքելութիւններ. 

CryoSat-2
Swarm (spacecraft)|Swarm
Sentinel-1A
Sentinel-1B
Sentinel-2A
Sentinel-2B
Sentinel-5 Precursor
ADM-AeolusԱռաջիկայ նախատեսուելիք ծրագիրներէն են.

ExoMars
Biomass
EarthCare
Euclid (spacecraft)|Euclid
Jupiter Icy Moon Explorer|JUpiter ICy moons Explorer (JUICE)
PLATO (spacecraft)|PLATO
OPS-SAT
եւ այլ ծրագրեր:ESOC-ի կողմէ ղեկավարուած առաւել յաջողուած եւ կարեւոր կը հանդիսանան Smart-1 եւ Huygens probe ծրագիրները:


== Արտաքին յղումներ ==
ESOC-ի պաշտօնական կայք(անգլերէն)
The European Space Agency
382 (թիւ)

382 (երեք հարիւր ութսուներկու) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 381-ի եւ 383-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 A001358  հարիւրտասնիններորդ կիսապարզ թիւն է
 A127337  տասը յաջորդական պարզերու գումար է՝ 382=19+23+29+31+37+41+43+47+53+59
 Alt   382  գործադրելիս կը ստացուի ~ նշանը
382 Տոտոնա աստեղնեակի կարգային թիւն է
316 (թիւ)

316 (երեք հարիւր տասնվեց) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 315-ի եւ 317-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 Alt   316  գործադրելիս կը ստացուի < նշանը
տարուայ 316րդ օրն է Նոյեմբեր 13-ը (նահանջ տարիներուն՝ Նոյեմբեր 12-ը)
316 Կոպերթա աստեղնեակի կարգային թիւն է