armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Պաղտատի Ճակատամարտ (1258)

Պաղտատի ճակատամարտ 1258-ին մոնկոլները Հուլագուի հրամանատարութեամբ Պաղտատը կը պաշարեն Աբբասեան խալիֆայութեան մայրաքաղաքը։


== Նախապատմութիւն ==
13-րդ դարու կէսերուն Աբբասեան խալիֆայութիւնը այնքան թուլացած էր, որ փոքր պետութըիւն դարձած էր։ Պաղտատի մէջ հարուստ կրթուած մարդիկ կը բնակէին։ Մինչ պաշարումը, մոնկոլները յարձակած էին Իրաքի վրայ 1238, 1242 եւ 1246 թուականներուն, բայց Պաղտատ չէին ներխուժած։


== Բանակի հաւաքագրումը ==
1253-ին Մանգու Մեծ խանը զօրակոչ յայտարարեց, 150 հազարանոց մոնկոլական բանակ հաւաքեց, անոնց միացան 50 հազարէ աւելի հայկական ուժեր, նաեւ քիչ քանակութեամբ վրացիներ։ 1257-ին զօրքերը դէպի Պաղտատ շարժեցան։


== Պաշարում ==
Մինչ պաշարումը Հուլագուն լուրերը գրաւեց եւ պարսիկ իսմայիլական-նիզարիականներուն (ասսասիններուն)։ Մանգուն հրամայած էր իր եղբօր, խնայելու խալիֆայութիւնը, եթէ անոնք հանձնուին։ Հուլագուն պահանջեց քաղաքը յանձնել, սակայն ալ-Մուսթասիմը հրաժարեցաւ։ Հուլագուն զօրքերի մէկ մասը Տիգրիսի ճամբով դէպի քաղաք ուղեց, այսպիսով քաղաքը իր «մագիլներուն մէջ» մբողջացուց։ Խալիֆայութեան բանակը մոնկոլներուն կանքնեցուց արեւմուտքի մէջ, սակայն յաջորդ մոնկոլական գրոհը կործանեց անոնց, մոնկոլները ուղեցին անոնց ցածրադիր գոտիներ եւ պատնեշները աւերեցին, խալիֆայութեան մէջ մեծ թիւով մարտիկներ խեղդուեցան։
Մոնկոլները սկսան գրոհը իրենց աւանդական եղանակով 5 փետրուար-ին, քանդեցին պատի մէկ մասը եւ յարձակման նետուեցան։ Ալ-Մուսթասիմի բանակցութեան առաջարկը մերժուեցաւ։
10 Փետրուար-ին Պաղտատ ինկաւ։ 13 փետրուար-ին մոնկոլները քաղաք մտան, իսկ Հուլագուն թոյլ տուաւ, որ մէկ շաբաթ քաղաքը թալանել։


== Աւերածութիւններ ==
Իմաստութեան տունը՝ գրադարան, ուր անգին գիտական ձեռագիրներ կը պահուէին, այրեցաւ։
Փախուստի փորձ կատարած բոլոր բնակիչները անխնայ սպաննուեցան, կան տեղեկութիւններ 800 հզ - 2 մլն բնակչի սպաննուելու վերաբերեալ։
Մոնկոլները կ՛այրէին պալատները, մզկիթները, գրադարանները, հիւանդանոցները։
Գերեւարուած խալիֆին եւ իր ընտանիքին նոյնպէս սպաննեցին։Ամայի քաղաքը աւերուած էր, քաղաքի վերականգնումը մի քանի դար տեւեց։


== Գիւղատնտեսական Անկումը ==
Մոնկոլները աւերեցին Միջագետքի ոռոգման համակարգը։ Համակարգը այլեւս չվերականգնեցաւ։ Անկման մէկ այլ պատճառ է հողերու աղակալումը մոնկոլներու կողմէն։


== Գրականութիւն ==
Demurger, Alain. 2005. Les Templiers. Une chevalerie chrétienne au Moyen Âge. Éditions du Seuil.
ibid. 2006. Croisades et Croisés au Moyen-Age. Paris: Groupe Flammarion.
Richard Foltz, Religions of the Silk Road: Premodern Patterns of Globalization, revised 2nd edition, New York: Palgrave Macmillan, 2010.
Khanbaghi, Aptin. 2006. The fire, the star, and the cross: minority religions in medieval and early modern Iran. London: I. B. Tauris.
Sicker, Martin. 2000. The Islamic World in Ascendancy: From the Arab Conquests to the Siege of Vienna. Westport, Connecticut: Praeger. ISBN 0-275-96892-8.
Souček, Svat. 2000. A History of Inner Asia. Cambridge: Cambridge University Press, ISBN 0-521-65704-0.
Մեզիրէ

Մոզիրէ, Մեզերէ, Մեզրէ (արաբական միզիրա-ցանքատեղ, ցանքադաշտ). քաղաք Արեւմտեան Հայաստանի՝ Խարբերդ քաղաքէն 5 քմ հարաւ-արեւմուտք, 1878 թուականին Խարբերդ նահանգի վարչական կեդրոնը:


== Պատմութիւն ==
Մեզիրէն հիմնադրած են խարբերդցի հայերը 1617 թուականին: Հիմնականօրէն զբաղած են արհեստներով եւ առեւտուրով,  եղած են նաեւ արտադրական ձեռնարկութիւններ: Ֆապրիքաթորեան եղբայրներու հիմնադրած (1869) մետաքսի գործարանի արտադրանքն արտահանուած է Մերձաւոր Արեւելքի շատ մը քաղաքներ:
1895-ի հակահայկական կոտորածներուն ժամանակ Մեզիրէի հայութիւնը զերծ կը մնայ զանգուածային բռնութեան այս արարքներէն։ Այս մէկը ապահովութեան գրաւական մը կը համարուի շրջակայ եւ մանաւանդ Խարբերդ քաղաքի հայութեան համար, ինչ որ թափ կու տայ հայերու նոր հոսքի մը Մեզիրէ։ Ասոնց շարքին կան մանաւանդ արհեստաւոր եւ առեւտրական հայեր։
Մեզիրէի մէջ  գործած են Ս. Սարգիս, Ս. Աստուածածին, հայ բողոքականներու եւ հայ կաթոլիկներու եկեղեցիները:
Մօտ 12 հազար հայ հաշուող Մեզիրէի մէջ եղած են գոլէճներ, երեք հատ երկրորդական վարժարան եւ տասէ աւելի նախակրթարաններ։ Մեզիրէի ազգային կեդրոնական վարժարանը, Աղջկանց վարժարանը, ֆրանսական գոլէճը (հիմնադրուած՝ 1895-ին), Գերմանական գոլէճը (հիմնադրուած՝ 1897-ին), Քափուցիներու միաբանութեան հիմնարկութիւնը, նախակրթարաններ ու մանկապարտէզներ:
1914 թուականին Մեզիրէի հայերը բնակիչներուն (16 հազար) կէսը կը կազմէին, սակայն տեղահանուած են 1915-ին, Մեծ եղեռնի ժամանակ: Մեծ մասը զոհուած է, իսկ փրկուածները բնակութիւն հաստատած են տարբեր երկրներու մէջ:
Մեզիրէ ծնած է գրող Վահան Թոթովենցը:


== Աղբիւրներ ==
«Հայկական համառօտ հանրագիտարան», Հատոր 3, Երեւան, 1999:
«Խարբերդ եւ իր զաւակները», Մանուկ Գ. Ճիզմէճեան, Ֆրեզնօ, 1955, էջ 75-76։
Արաբական Ծոցի Երկիրներու Եկեղեցիներու Խորհուրդ

Արաբական Ծոցի Եկեղեցիներու Խորհուրդը հիմնուած է 2012 թուականին։ Անոր գլխաւոր նպատակն է ի մի համախմբել տարածաշրջանի բոլոր եկեղեղեցիները, որոնք պետական ճանաչում եւ արտօնութիւն ունին։ Անոր կառոյցը հիմնուած է հինգ հիմնական եկեղեցական համայքներու եւ ընտանիքներու համախմբումով։ Ուղղափառ՝ Արեւելեան եւ Արեւմտեան բաժիններով, Կաթողիկէ, Աւետարանական եւ Եպիսկոպոսական-Անկլիքան։ 
Խորհուրդի ծրագիր-կանոնագրի պատրաստութեան մէջ իր կարեւոր բաժինը եւ մասնակցութիւնը բերած է Դոկտ. Հրայր ճէպէճեան՝ 2012 թուականին, երբ առաջին անգամ հիմնուեցաւ։


== Խորհուրդի տարեկան հաւաք-հանդիպումը ==
Ամէն տարի Խորհուրդը կ՚ունենայ իր տարեկան հաւաք-հանդիպումը, որ առիթ մը կ’ըլլայ արծարծելու շատ մը աշխատանքներ, մտահոգութիւններ բայց նաեւ աւելիով ամրապնդելու միջ-եկեղեցական յարաբերութիւնները։
Հայկական ներկայութիւնը միշտ ալ եղած է աշխուժ այս Խորհուրդին մէջ։ Այս տարուան 2020 թուականի տարեժողով-հաւաքին իրենց մասնակցութիւնը բերին Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններու եւ Քաթարի Հայոց Թեմի առաջնորդ՝ Գերշ.Տ. Մեսրոպ Եպս. Սարգիսեանը, Քուէյթի իւ շրջակայից Հայոց Թեմի առաջնորդ՝ կաթողիկոսական Փոխանորդ Հոգշ.Տ.Պետրոս Վրդ. Մանուէլեանը եւ հոգեւոր հովիւ Արժ.Տ.Արտակ Ա. Քհնյ. Քէհեայեանը եւ Արաբական Ծոցի Աստուածաշունչի Ընկերութեան Ընդհանուր Քարտուղար Դոկտ. Հրայր Ճէպէճեանը։


== Խորհուրդի կեդրոնական վարչական ժողովը ==
2020 տարեշրջանի համար, կեդրոնական ժողովի ատենապետ ընտրուեցաւ Գերշ. Տ. Մեսրոպ Եպս.Սարգիսեանը։


== Խորհուրդի տարեկան հաւաք-հանդիպումը 2020 թուական ==
Այս տարի հաւաքը տեղի ունեցաւ Յունուար 28-29, 2020, Քուէյթի մէջ, ուր Յոյն Ուղղափառ եկեղեցին հիւրընկալեց աւելի քան երեսուն եկեղեցական առաջնորդներ Ծոցի տարբեր երկիրներէն։ Յայտագիրը ընդգրկեց Խորհուրդը տարբեր աշխատանքներու տեղեկագիրը, եկեղեցական կեանքի մասին մանրամասնութիւններ, ինչպէս նաեւ՝ յատուկ աղօթք մատուցուեցաւ շրջանի եւ աշխարհի խաղաղութեան համար։


== Աղբիւրներ ==
Ծոցի Երկիրներու Եկեղեցիներու Խորհուրդի Տարեկան ՀամաժողովՏԱՆՆ ԿԻԼԻԿԻՈՅ ԿԱԹՈՂԻԿՈՍՈՒԹԵԱՆ ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹԻՒՆԸ ԱՐԱԲԱԿԱՆ ԾՈՑԻ ԵՐԿԻՐՆԵՐՈՒ ԵԿԵՂԵՑԻՆԵՐՈՒ ԽՈՐՀՈՒՐԴԻ ԺՈՂՈՎՆԵՐՈՒՆ


== Տե՛ս նաեւ ==
Հրայր Ճէպէճեան
Ֆրանսախօսութեան հինգ ցամաքամասերու մրցանակ

Ֆրանսախօսութեան հինգ ցամաքամասերու մրցանակ (ֆր.՝ The Prix des Cinq Continents de la Francophonie, գրական՝ «Ֆրանսախօսութեան հինգ ցամաքամասերու մրցանակ»), 2001-ին Ֆրանսախօսութեան Միջազգային Կազմակերպութեան կողմէ ստեղծուած գրական մրցանակ:


== Մրցանակակիրներ ==
2001 թ. Եասմին Խլաթ Le Désespoir est un Péché-ի համար, Seuil հրատարակչատուն
Յատուկ յիշատակում՝ Ահմէտ Ապտոտէման, La Ceinture, Գալլիմար հրատարակչատուն
2003 թ. Մարք Տուրան Վալուա, Chamelle, JC Lattès հրատարակչութիւն
Յատուկ յիշատակում՝ Ֆաւզիա Զուարի, La Retournée, Ռամսէ հրատարակչատուն
2004 թ. Մատիաս Էնարտ, La Perfection du Tir, Actes Sud հրատարակչութիւն
Յատուկ յիշատակում՝ Սեյմու Տագթեկին, À la Source, La Nuit, Ռոպեր Լաֆոն հրատարակչատուն
2005 թ. Ալէն Մապանքու, Verre Cassé, Seuil հրատարակչութիւն
2006 թ. Անանտա Տեվիլ, Eve de Ses Décombres, Գալլիմար հրատարակչատուն
Յատուկ յիշատակում՝ Փիեր Երժօ, La Cité des Vents, 400 Coups հրատարակչատուն
2007 թ. Ուիլֆրէտ Ն՛Սոնտէ, Le Cœur des Enfants Léopards, Actes Sud հրատարակչատուն
2008 թ. Ուպէր Ատատ, Palestine, Zulma հրատարակչատուն
2009 թ. Քոսի Էֆոի, Solo d'Un Revenant, Seuil հրատարակչատուն
2010 թ. Լիլիանա Լազար, Terre des Affranchis, Gaïa հրատարակչատուն
2011 թ. Ժոսօլին Սոսյէ, Il Pleuvait des Oiseaux, XYZ հրատարակչատուն
Յատուկ յիշատակում՝ Փաթրիս Նկանանկ, Mont Plaisant, Philippe Rey հրատարակչատուն
2012 թ. Ժենրիու Տամաս, Si Tu Passes la Rivière, Luce Wilquin հրատարակչութիւն
Յատուկ յիշատակում՝ Նաոմի Ֆոնտէն, Kuessipan, Mémoire d'Encrier հրատարակչատուն
2013 թ. Ամալ Սիւտոհուլ, Made in Mauritius, Գալլիմար հրատարակչատուն
Յատուկ յիշատակում՝ Քլոտ Ռենօ, Dans l'Ombre de la Lumière, Actes Sud հրատարակչատուն
2014 թ. Քամէլ Տաուտ, Meursault, Contre-Enquête, Barzakh / Actes Sud հրատարակչատուն
2015 թ. Ին Քոլի Ժան Պոֆան, Congo Inc. le Testament de Bismarck, Actes Sud հրատարակչատուն
Յատուկ յիշատակում՝ Միգէլ Պոննեֆօ, Le voyage d'Octavio, Rivages հրատարակչատուն
2016 թ. Ֆավզիա Զուարի, Le Corps de Ma mère, Joëlle Losfeld/Demeter հրատարակչատուն
2017 թ. Եամէն Մանա, L'Amas ardent, Elyzad հրատարակչատուն


== Ծանօթագրութիններ ==


== Արտաքին յղումներ ==
Prix des cinq continents de la francophonie
Կարագեան

Կարագեան, հայկական մականուն։


== Մականունը կրողներ ==
Աշոտ Յակոբի Կարագեան (ծն. 1951), հայ սուսերամարտիկ, աշխարհի կրկնակի ախոյեան։
Արա Ալպերթի Կարագեան (ծն. 1963), հայ դերասան։
Կարպիս Պօղոսի Կարագեան (1908-1992), հայ տնտեսագէտ։
Ազատ Օրերու Թատրոն

Ազատ օրերու թատրոն (լիթ.՝ Pohuliankos teatras), թատրոն Լիտուայի Վիլնիւս քաղաքին մէջ։


== Պատմութիւն ==
Թատրոնի շէնքը կառուցուած է 1912-1914 թուականներուն, Հիփոլիթ Քորվին-Միլեւսկիի (Hipolit Korwin-Milewski) նախաձեռնութեամբ, իսկ կառուցման ծախսը լեհական համայնքի հաւաքած գումարներն են։
Ազատ օրերուն գործող Լեհական թատրոնը կը համարուի Վիլնիւսի մշակութային կարեւորագոյն հաստատութիւններէն մէկը։ Բացի թատերական ներկայացումներէն եւ համերգներէն, այստեղ տեղի կ՛ունենան հասարակական-քաղաքական բնոյթի միջոցառումներ։ Մասնաւորապէս, այստեղ տեղի ունեցած է 18-22 Սեպտեմբեր 1917-ի վեհաժողովը, որ ղեկավարուծ էր Յոնաս Բասանավիչիւսաի կողմէ եւ որուն կը մասնակցէին 214 պատուիրակներ, որոնք ընտրուած էին Լիտուայի խորհուրդի կողմէն։
Փետրուար 1922-ին, Ազատ օրերու թատրոնին մէջ Վիլնիւսեան սէյմի բացուը տեղի կ՛ունենայ, որ որողումներ կը կայացնէր Վիլնիւսի եւ Լեհաստանի միացման մասին։
1986-ին թատրոնին մէջ կառուցուած է եւ մինչեւ այսօր կը գործէ Լիտուայի ռուսական թատերական թատրոնը:


== Արտաքին յղումներ ==
Թատրոնի պաշտոնական կայքը
Լիտվիայի ռուսական դրամատիկական թատրոն
Halina Jotkiałło. 90. rocznica Teatru na Pohulance(լեհերէն)
Մանուկներու Պաշտպանութեան Օր

Մանուկներու պաշտպանութեան միջազգային օրը, կը նշուի ամէն տարի 1 Յունիսին. հաստատուած է 1949-ին Փարիզի մէջ Կանանց Միջազգային Դեմոկրատական Միութեան կողմէ։ Տօնը առաջին անգամ նշուած է 1950-ին։
1 Յունիսէն զատ կան մանուկներուն նուիրուած «Մանուկներու համաշխարհային օր»ը (20 Նոյեմբեր), «Յարձակման զոհ դարձած անմեղ մանուկներու միջազգային օր»ը (4 Յունիս) եւ «Ափրիկէի մանուկներուն պաշտպանութեան օր»ը (16 Յունիս)։
Հայաստան մանուկներու իրաւունքներու մասին ժողովը վաւերացուցած է 1990-ին, 1996-ին ընդունուած է «Մանուկներու իրաւունքներուն մասին» ՀՀ օրէնքը։ Տօնը կը նշեն երկրին բոլոր մարզերուն եւ Երեւանի մէջ, կազմակերպուած հանդիսութիւններով։


== Պատմութիւն ==
Անցեալ դարասկիզբին, Սան Ֆրանսիսքոյի մէջ, Չինաստանի գլխաւոր հիւպատոսը 1 Յունիսին կ'որոշէ հաւաքել ծնողազուրկ մանուկները եւ անոնց համար փառատօն մը կազմակերպել: Փառատօնը ըստ չինական աւանդոյթին կը կոչուի «Վիշապանաւերու փառատօն»: Նոյն օրը Ժընեւի մէջ տեղի կ'ունենայ համագումար մը՝ նուիրուած մատաղ սերունդի հիմնախնդիրներուն: Այս երկու իրադարձութիւններուն շնորհիւ կը ծնի մանուկներուն նուիրուած փառատօն մը ստեղծելու գաղափարը:
Յետպատերազմեան տարիներուն ողջ աշխարհի մանուկներուն առողջութեան եւ բարեկեցութեան մասին հոգ տանիլը շատ կարեւոր էր։ Պատերազմին անոնցմէ շատեր կորսնցուցած էին իրենց հարազատները եւ որբացած էին: 1949-ին Փարիզի մէջ ընթացող կանանց համագումարի ներկայացուցիչները կոչ կ'ընեն բոլոր մարդոց պայքարելու յանուն խաղաղութեան: Այս ընթացքին կը ստեղծուի մանուկներու պաշտպանութեան միջազգային օրը, առաջին անգամ տօնը կը նշուի 1 Յունիս 1950-ին եւ այդ թուականէն սկսեալ կը նշուի ամէն տարի:
1956-ին Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան կողմէ կը հնչէ մանուկներու իրաւունքներու մասին հռչակագիրը, որ կը ներկայացնէր առաջարկներ, որ ի պաշտպանութիւն մանուկներու, ընդունուած է բազմաթիւ պետութիւններու կողմէ: Իսկ 1989-ին ՄԱԿ-ը կը հաստատէ մանուկներու իրաւունքներու մասին համագումարը, ինչպէս նաեւ՝ յստակ պարտականութիւններ բոլոր պետութիւններուն կողմէ իրենց անչափահաս քաղաքացիներուն հանդէպ: Փաստաթուղթին մէջ ամրագրուած են չափահասներու պարտականութիւնները եւ մանուկներու իրաւունքները:
Մանուկներու պաշտպանութեան Միջազգային օրուան առիթով բազմաթիւ դպրոցներու եւ մանկապարտէզներու մէջ տեղի կ'ունենան աւանդական տօներ: Փոքրիկներուն համար կը կազմակերպուին զանազան մարզական մրցոյթներ եւ համերգներ նուէրներով ու անակնկալներով:
Գրիգորիս Գալեմքեարեան

Հ․ Գրիգորիս Վրդ․ Գալեմքեարեան (15 Մարտ 1862(1862-03-15), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 20 Մայիս 1917(1917-05-20), Վենետիկ, Իտալիա), հայ բանասէր, լեզուաբան, մամուլի պատմաբան։ Անդամ Վիեննայի Մխիթարեան միաբանութեան։


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է Պոլիս։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի Անտոոնեան վարժարանին մէջ։ 1875 թուականին տեղափոխուած է Վիեննայի Մխիթարեանների վանքը, ուր շարունակած է ուսումը, աւարտած եւ ձեռնադրուած է քահանայ, դառնալով միաբանութեան անդամ։ 1880-ականներու վերջերը բանասիրական յօդուածներով աշխատակցած է պարբերական մամուլին։ 
Իբրեւ դաստիարակ՝ գործած է Մխիթարեան վարժարաններու մէջ։ Մեծ դեր ունեցած է Հայերէն լեզուի պատմութեան ուսումնասիրութեան մէջ։ 


== Աշխատութիւններ ==
1890 թուականին Վիեննայի մէջ լոյս է տեսած է անոր «Գործնական մեկնութիւն առաքելական աթոռոյ սահմանադրութեան» աշխատութիւնը։ 
Գրած է նաեւ լեզուաբանական աշխատութիւններ, որոնցմէ ուշագրաւ է «Ոսկեդարեան եւ ոչ-ոսկեդարեան Հայերէնի խնդիրը» (1903)։ 
Քննած է ոսկեդարեան մեծ հեղինակ՝ Եզնիկ Կողբացիի «Եղծ Աղանդոց» գիրքը եւ անոր աղբիւրները, գիտականօրէն վերականգնելով անոր ճշգրտուած բնագիրը (1909)։ Կազմած եւ հրատարակած է «Ցուցակ Հայերէն ձեռագրաց արքունի մատենադարանին ի Միւնխէն» հատորը ( 1892 ), որ մինչեւ այսօր Հայերէն ձեռագիրներու միակ աղբիւրը կը մնայ Միւնիխի թագաւորական գրադարանին։ Գրած է նաեւ «Պատմութիւն Հայ լրագրութեան» (հտ. Ա., 1893, ընդգրկելով 1794-1860ի շրջանը) աշխատութիւնը։
Լոռի բերդ

Լոռի բերդը, միջնադարեան անառիկ ամրոց ներկայիս կը գտնուի Լոռիի մարզին մէջ՝ Ստեփանաւանէն հինգ քիլոմեթր հիւսիս-արեւելք, Ձորագետի եւ Միսխանայի միջեւ, եւ գետերու խոր կիրճերը երեք կողմէն անմատչելի դարձուցած են փոքր հարթութեան ժայռոտ բարձունքին գտնուող ամրոցը։ Ընդգրկուած է Լոռի Բերդի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկուին մէջ։


== Նկարագրութիւն ==
Միջնաբերդին համեմատաբար դիւրամատչելի հիւսիս-արեւմտեան կողմը կառուցուած է 214 մեթր երկարութեամբ, իրարու յաջորդող կլոր եւ քառանկիւն աշտարակներով պարիսպ, որուն հիւսիս-արեւմտեան անկիւնին վրայ կը գտնուի միակ մուտքը։ Պարիսպին շուրջ խորունկ խրամներ փորուած են։ Պարիսպէն ներս կառուցուած են պալատ, բաղնիքներ, եկեղեցիներ եւ քաղաքացիներու բնակարաններ։


== Պատմութիւն ==
Լոռի Կիւրիկէ Ա. թագաւորին օրով (1049-1089) Կիւրիկեաններու թագաւորութեան մայրաքաղաքը եղաւ։ Գտնուելով հիւսիսային առեւտրական ճամբու վրայ՝ Լոռին եղախ է առեւտրային ու արհեստագործական խոշոր կեդրոն միջնադարեան Հայաստանին մէջ. առեւտրական ճամբաներով կապուած էր Անիի, Դուինի, Դմանիսի, Թիֆլիս  եւ ուրիշ քաղաքներու հետ։ XI - XIII դդ. ունեցել է շուրջ 10 հզ. բնակիչ։ Քաղաքի առաջին պարսպի մեջ պարփակված տարածությունը (մոտ 9 հա) միջնաբերդի դեր է կատարել։ Սելճուքներ 1105-ին գրաւեցին զայն, իսկ 1118-ին՝ վրացական զօրքերը, որոնք Օրբելիներուն յանձնեցին ամրոցը։ Այս ժամանակ Վասպուրականի հարաւէն գաղթելով Զաքարեան տան նախնիները Գուգարք փոխադրուեցան եւ վրացական արքունիքի գերիշխանութեան ենթարկուեցան։ Անոնց սերունդէն Սարգիս Մեծ Անիի կառավարիչ նշանակուեցաւ. Թամար թագուհի ամիրսպասալարութեան պաշտօնին կոչելով զայն անոր յանձնեց Լոռին։ Սարգիս Մեծի զաւակները՝ Զաքարէ եւ Իւանէ ամիրսպասալարները վրացական եւ հայկական միացեալ զօրքերով ազատագրեցին հիւսիս-արեւելեան Հայաստանը եւ վերականգնեցին հայկական պետականութիւնը։ 1236-ին մոնկոլներ գրաւեցին, աւերեցին եւ կողոպտեցին Լոռին։
Լոռիէն գտնուած են աշխատանքի գործիքներ, զէնքեր, զարդեր, կաւէ բազմապիսի անօթներ եւ ծխամորճներ, ապակէ ջրամաններ, ճենապակեայ, հախճապակեայ, ոսկորէ եւ քարէ առարկաներ, դրամներ, որոնք հիմք կը հանդիսանան ենթադրելու, որ Լոռիի մէջ զարգացած եղած են արհեստներու բազմաթիւ ճիւղեր։ Կան նաեւ այլ երկրներէ (մասնաւորապէս՝ Վրաստանէն, Պարսկաստանէն, Միջին Ասիայէն և Միջագետքէն) ներմուծուած առարկաներ։


== Պատկերասրահ ==
Հալէպի Պետական Թանգարան

Հալէպի Պետական Թանգարան, Սուրիոյ կարեւորագոյն թանգարաններէն մէկն է:
Հիմնուած է 1931-ին Հալէպի մէջ, ցուցադրելու համար Թէլ-Հալաֆի եւ Րաս Էլ-Այնի մէջ գտնուած հնութիւնները:
Այդ օրերուն Օսմանեան կայսրութեան պատկանող պալատը օգտագործուած է որպէս թանգարան, հետագային հնութիւններու բազմապատկուելուն պատճառով որոշուած է փլել յիշեալ շէնքը եւ անոր փոխարէն նոր թանգարան մը կառուցել` 1966-ին:
Անոր իւրայատկութիւնն այն է, որ կը ցուցադրէ միայն Սուրիոյ յատուկ հնութիւններ եւ ոչ թէ զանազան երկիրներէ հաւաքուած իրեր, այս իսկ պատճառով ան կը ցոլացնէ Սուրիոյ հազարաւոր տարիներու մշակութային արժէքներն ու պատմութիւնը:
Թանգարանն ունի հինգ բաժիններ, որոնք նուիրուսծ են նախապատմական դարաշրջանին, հին Սուրիոյ, դասական արուեստին, իսլամական դարաշրջանին եւ ժամանակակից արուեստին:
Թանգարանի մուտքին զետեղուած են 3 մեթր բարձրութեամբ 3 արձաններ հետեւեալ անուանումներով, Թէշուպ (հայր), Խէբաթ (մայր), Շարումմա (զաւակ), որոնք կը ներկայացնեն Նախքան Քրիստոս 10-րդ եւ 9-րդ դարերու Թէլ-Հալաֆի չաստուածները:
Սուրիոյ պատերազմի թէժ շրջանին թանգարանի պահոցներուն մէջ գտնուած առնուազն 50 հազար ցուցանմուշ տեղափոխուած է Դամասկոսի Ազգային թանգարանը, որ այցելուներուն համար վերաբացուած է 2018 Հոկտեմբեր 28-ին:
24 Հոկտեմբեր 2019-ին թանգարանը վերակառուցուելէ ետք վերսկսած է իր աշխատանքը, որ իրականացած է ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրի եւ Ճափոնի կառավարութեան աջակցութեամբ:


== Աղբիւր ==
Սուրիոյ տեսարժան վայրեր Ա․Հատոր։
Հալէպի պետական թանգարան էջ 1։
15 Հոկտեմբեր

15 Հոկտեմբեր, տարուան 288-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 289-րդ) օրն է

Տարուան աւարտին կը մնայ 77 օր


== Դէպքեր ==
1570՝ կը հիմնադրուէ ներկայիս Հիւսիսային ՔորԷայի մայրաքաղաք Փեոնեանը
1582՝ Գրիգորեան օրացոյցին անցնելու կապակցութեամբ Սպանիոյ, Իտալիոյ, Լեհաստանի եւ Փորթուկալի մէջ սա տարուան Հոկտեմբերի 4-ին անմիջապես կը յաջորդէ Հոկտեմբեր 15-ը
1806՝ Պաքուի խանութիւնի կը մտցուէ Ռուսիոյ կայսրութեան կազմի մէջ
1815՝ Աթլանտեան ովկիանոսի Սուրբ Հեղինէի կղզիին մէջ կը սկսուէ Նափոլէոն Պոնափարթի աքսորը
1880՝ հիմնաքարը տեղադրելէն 632 տարի անց կ'աւարտուէ Քիոլնի Տաճարի շինարարութիւնը
1970՝ հայր եւ որդի Պրազինսքասները Վրաստանին մէջ գրաւելով Ան-24 օդանաւը (անգլերէն)եւ ուղեկցուհին սպաննելով, կը ստիպեն, որ Անիկա թռչէ Տրապիզոն

1971՝ Իրանի մէջ կը սկսուէն Պարսկաստանի հիմնադրման 2500-ամեակին նուիրուած տօնակատարութիւնները
1990՝ Խորհրդային առաջնորդ Միխայիլ Կորպաչովը կ'արժանանայ Նոպելեան մրցանակի
1992՝ սերիական մարդասպան Անտրէյ Չիքոթիլոն (ռուս.) կը ճանչուէ 52 սպանութիւններու մեղաւոր
2003՝ Իլհամ Ալիեւը կ'ընտրուէ Ազրպէյճանի նախագահ
2008՝ Տոու Ճոնսի արդիւնաբերական գործակիցը օրը կ'աւարտէ 7.87% անկումով


== Ծնունդներ ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:15 Հոկտեմբերի ծնածներ

1809` Խաչատուր Աբովեան  (անհտ. 1848), ականաւոր գրող, արեւելահայ գրականութեան հիմնադիր

1844՝ Ֆրիտրիխ Նիցչէ (գերմաներէն՝ Friedrich Nietzsche, մ.1900), գերմանացի փիլիսոփայ
1920՝ Հանրի Վերնէօյ, (ֆրանսերէն՝ Hanri Vernauil, մ.2002), ֆրանսահայ բեմադրիչ, դերասան, ֆիլմի արտադրիչ
1988` Մեզութ Օզիլ (գերմաներէն՝ Mesut Özil, թրք.՝ Mesut Özil), թրքական ծագումով գերմանացի ֆութպոլիստ


== Մահեր ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:15 Հոկտեմբերի մահացածներ

1920՝ Տիրան Թերզեան , հայ բժիշկ, գիւտարար, հայ բժիշկ, գիւտարար
1980՝ Մուշեղ Գալշոյեան (ծն.1933), արձակագիր


== Տօներ ==
 Գիւղացի կանանց համաշխարհային օր
Ծառատունկի օր՝
 Սրի Լանքայ
Ուսուցիչի օր՝
 Պրազիլ
40 chansons d'or (երգերու ալպոմ)

40 chansons d'or («40 ոսկեայ երգ») - Շարլ Ազնաւուրի հատընտիր քառասուն երգերու ալպոմը, որ երկու խտասկաւառակի վրայ (double-CD ձեւաչափով) 1994-ին թողարկուած է EMI Records-ի կողմէ եւ ընդգրկուած երգացանկի որոշակի փոփոխութիւններով վերաթողարկուած երկու տարի ետք՝ 1996-ին: Ալպոմը կ՛ընդգրկէ աշխարհահռչակ շանսոնիէի հանրաճանաչ երգերը, ինչպէս՝ «Պոհեմ»ը, «Մամա»-ն, «Երկու կիթառ»-ը, «Hier encore»-ը, «Իմ կեանքի մասին»-ը, որոնք համաշխարհային հռչակ բերած են հայկական ծագումով ֆրանսացի երգչին, որ, ամենահեղինակաւոր լրատուամիջոցներու կազմակերպած հարցումներուն համաձայն, ճանչցուած է քսաներորդ դարու լաւագոյն էսդրատային երգիչ ամբողջ աշխարհի մէջ:


== 1994 թ. թողարկուած ալպոմին երգացանկը ==
CD 1

Au creux de mon épaule (1989 version)
Sa jeunesse (1989 version)
Si je n'avais plus (1989 version)
Le Palais de nos chimères (1989 version)
Une enfant (1989 version)
À ma fille
Non je n'ai rien oublié
La Bohème
Les Deux Guitares
Comme ils disent
Désormais
Bon anniversaire
Il te suffisait que je t'aime
Pour faire une jam (1989 version)
Les Comédiens
La Mamma
Emmenez-moi
Trousse-Chemise
Donne tes seize ans
Tu t'laisses allerCD 2

Sur Ma Vie (1989 version)
J'en déduis que je t'aime (1989 version)
Parce que (1989 version)
Je m'voyais déjà
Que C'est Triste Venise
Il faut savoir
L'amour c'est comme un jour
Et pourtant
Hier Encore
Paris au mois d'août
Après l'amour (1989 version)
Qui?
Le Temps
For Me Formidable
Avec
Plus bleu que tes yeux (1989 version)
Ce sacré piano (1989 version)
Les Plaisirs démodés
Mourir d'aimer
Et moi dans mon coin


== 1996-ին թողարկուած ալպոմին երգացանկը ==
CD 1

Au creux de mon épaule
Sa jeunesse
Toi et moi
Le Palais de nos chimères
Mes emmerdes
À ma fille
Non je n'ai rien oublié
La Bohème
Les Deux Guitares
Comme ils disent
Désormais
Bon anniversaire
Il te suffisait que je t'aime
Pour faire une jam
Les Comédiens
La Mamma
Emmenez-moi
Trousse chemise
Donne tes seize ans
Tu t'laisses allerCD 2

Sur Ma Vie
J'en déduis que je t'aime
Parce que
Je m'voyais déjà
Que c'est triste Venise
Il faut savoir
L'amour c'est comme un jour
Et pourtant
Hier Encore
Paris au mois d'août
Après l'amour
Qui?
Le Temps
For Me Formidable
Avec
Plus bleu que tes yeux
L'Amour et la Guerre
Les Plaisirs démodés
Mourir d'aimer
Jezebel
Էշէք պէքլեմէն

Էշէք պէքլեմէն խմբային խաղ մըն է, որ Ուրֆայի մէջ կը խաղցուի։ Դաշտին կեդրոնը կը կենայ «պառկող»ը, այսինքն անձ մը որ կորաքամակ կը չոքի, ձեռքերը սրունքներուն վրայ դրած։ Ան կ՚ունենայ ընկերակից մը, որ կը խաղայ պահապանի դերը եւ կը դառնայ անոր շուրջ բոլորը։ Մնացեալ խաղացողները այս երկուքին հակառակորդներն են։ Ամբողջ խաղին ընթացքին անոնք կը փորձեն մօտենալ «պառկող»ին եւ փորձել անոր կռնակը ելլել։ «Պառկող»ը կը գտնուի կրաւորական դիրքի մէջ, բայց անոր պահապանը պատրաստ կը հսկէ եւ իրաւունք ունի ամէն մօտեցողի հարուածել կամ հրել։
Երբ մէկն ու մէկը ճարպիկ շարժումներէ ետք ի վերջոյ կը յաջողի հեծնել «պառկող»ին կռնակը, այն ատեն կարգը կու գայ իջնելուն ու փախչելուն։ Բայց պահապանը կողքին կանգնած է, այնպէս որ փախչելու համար հնարամիտ միջոցներ պէտք է գտնել։ Հեծեալին խմբակիցները կրնան իրեն օգնել պահապանը զբաղեցնելով։ Եթէ հեծեալը փախուստի պահուն բռնուի եւ ենթարկուի պահապանին հարուածներուն, պարտուած կը համարուի եւ ինք կը ստանձնէ «պառկող»ի դերը։
Շերոքի լեզու

Շերոքի լեզու կամ Ձալակի (անգլերէն Cherokee շերոքերեն ᏣᎳᎩ ᎦᏬᏂᎯᏍᏗ որը կարդացվում է Tsalagi Gawonihisdi)) խոսվում է բնիկ ամերիկացի Շէրոքի ցեղի կողմից։
Լեզուն ունեցել է յուրահատուկ այբուբեն 85 տառերով որը ստեղծել է Սեքուօյան (անգլերէն Sequoyah)։ Կարք մը տառերը նմանություն ունեն Լատին այբուբենի տառերին, սակայն բոլորովին տարբեր հնչուններ ունեն։
Սերգէյ Քոչարեան

Սերգէյ Ալֆրետ Քոչարեան (20 Ապրիլ 1901(1901-04-20) - անհայտ), խորհրդային հայ բեմադրիչ, ՀԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1941), ԽՄԿԿ անդամ 1944 թուականէն։


== Կենսագրութիւն ==
Բեմական գործունէութիւնը սկսած է 1921 թուականին Երեւանի մէջ որպէս Գ․ Սունդուկեանի անուան ակադեմիական թատրոնի դերասան։ Որպէս դերասան աշխատած է նաեւ Պաքուի, Լենինականի, Կիրովականի թատրոններուն մէջ։ 1935 թուականին աւարտած է ԳԻՏԻՍ-ի բեմադրիչի բաժինը։ 1936 թուականէն եղած է Երեւանի Գորկիի անուան բանւորական թատրոնի, իսկ 1937-1948 թուականներուն՝ Պատանի Հանդիսատեսի թատրոնի բեմադրիչը։ 1935 թուականէն ծաւալած է մանկավարժական գործունէութիւն, 1944 թուականէն՝ Երեւանի գեղարուեստա-թատերական հիմնարկին մէջ։


== Բեմադրիչ ==


=== Ֆիլմեր ===


=== Ներկայացումներ ===
Քրիստիան Բատիկեան

Քրիստիան Բատիկեան (ծնած Պոլիս, Թուրքիա) Ֆրանսահայ վիպագիր եւ թարգմանիչ է: Ան հրատարակած է երկու գիրքեր, եւ բազմաթիւ կարճ պատմուածքներ, արեւմտահայերէնով: Ան այժմ կ'ապրի Փարիզ, Ֆրանսա:


== Գործեր ==


=== Վէպեր ===
Սուփըր Հերոսները Կը Մեռնին Ամրան, 2016
Մետաղէ Երազներ, 2018


=== Թարգմանութիւններ ===
Արիւծը, Վհուկը, եւ Հանդերձարանը - Նարնիայի Քրոնիկները, Ք.Ս. Լուիս (1949, անգլ.՝ The Lion, The Witch, and The Wardrobe, C.S. Lewis)