armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Մարթին Շահպազեան

Մարթին Շահպազեան (25 Յունիս 1940(1940-06-25), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն - 28 Նոյեմբեր 2010(2010-11-28)), հայ լրագրող եւ լուսանկարիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Երեւան։ 1958 թուականին աւարտած է Երեւանի Նար-Դոսի անուան միջնակարգ դպրոցը։ 6-րդ դասարանէն յաճախած է Ղուկաս Ղուկասեանի անուան պիոներներու պալատի լուսանկարչական խմբակ։ Դպրոցը աւարտելէ ետք, իբրեւ կիսաժամ դրութեամբ թղթակից, համագործակցած է Հայաստանի շարք մը լրատուամիջոցներու հետ։ 1966 թուակաէն լիաժամ լուսանկարիչ կարգավիճակով աշխատած է «Ռիա Թազա», «Հայրենիքի ձայն» եւ «Կոմունիստ» թերթերուն մէջ։
1974-1976 թուականներին աշխատած է «Նովոստի» մամուլի գործակալութեան Հայաստանի մասնաճյուղում՝ իբրեւ սեփական թղթակից։ 1976-2001 թուականներին աշխատած է «Արմէնփրէս» լրատուական գործակալութեան մէջ։ 2001-2010 թուականներին եղած է Հայաստանի նախագահի աշխատակազմի ղեկավարի գրասենեակի  լուսանկարիչը։ 
Բազմաթիւ անգամներ մասնակցած է միջազգային եւ հանրապետական ցուցահանդէսներու, երեք անգամ ճանչուած է «ԹԱՍՍ»-ի լաւագոյն լուսանկարիչ։
1988 թուականին Սպիտակի երկրաշարժի զոհերուն նուիրուած լուսանկարը ««Ռէօյթըրզ»» գործակալութեան կողմէն արժանացած է «Տարուայ լաւագոյն լուսանկար» մրցանակին։
Ունեցած է անհատական ցուցահանդէսներ՝ աշխարհի զանազան երկիրներուն մէջ։
2004 թուականի Դեկտեմբեր 24-ին ստացած է «Հանրապետութեան Նախագահի երիտասարդական մրցանակ»-ը։ Եղած է Հայաստանի նախագահներու անձնական լուսանկարիչը։ 
Մահացած է 2010 թուականի նոյեմբերի 28-ին, 70 տարեկան հասակում։
Մարթին Շահպազեան, որ իր լուսանկարչական արտադրութիւնը յառաջ կը տանէր բազմակողմանի ձեւով։ Ան մէկ կողմէ մամլոյ լուսանկարիչ էր, իսկ միւս կողմէ նաեւ իր աշխատանքը ունէր գեղարուեստական երեսակ։
Արամ Սարոյեան

Արամ Սարոյեան (25 Սեպտեմբեր 1943(1943-09-25), ), Ամերիկահայ բանաստեղծ, արձակագիր, յուշագիր եւ թատերագիր։ Ուիլիամ Սարոյեան'ի որդին։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 25 Սեպտեմբեր, 1943 թուականին, Նիւ Եորքի մէջ։ Հայրը Ուիլիամ Սարոյեանն էր, մայրը՝ Քարոլ Կրէյսը, դերասանուհի էր, ուրուն հետ հայրը ամուսնացած էր երկու անգամ, քոյրը՝ Լիւսի Սարոյեանն ալ դերասանուհի էր։ Արամ Սարոյեանը ամուսնացած է եւ ունի երեք զաւակներ։ Կ'ապրի Լոս Անճելըսի մէջ իր կնոջ՝ նկարչուհի Կէյլին Սարոյեանի հետ։


== Ստեղծագործութիւններ ==
Սարոյեանի գրական ժառանգութիւնը տեղ կը գտնէ բազմաթիւ դասագիրքերու մէջ։
Հրատարակած գիրքերն են:

Արամ Սարոյեան, 1968
Էջեր, 1969
Վերջին արարողութիւնները։ Ուիլիամ Սարոյեանի մահը, 1982
Ուիլիամ Սարոյեանի կենսագրութիւնը, 1983
Նկարիչները անհանգստութեան մէջ են, 2002
Փոքրիկ բանաստեղծութիւններու ամբողջական ժողովածու, 2007։Քննադատական աշխատանքներն են՝ «Մոռացուած հաց» նուիրուած հայկական ծագումով Ամերիկեան գրողներու առաջին սերնդին (հրատարակուած Դաւիթ Խերդեանի կողմէն):
2008 թուականին արժանացած է Ուիլիամ Քարլոս Ուիլեամսի անուան մրցանակ «Փոքրիկ բանաստեղծութիւններու ամբողջական ժողովածու»-ին համար։ Այս ժողովածուին ամենայայտնի բանաստեղծութիւններէն մէկը պարզ, ոչ աւանդական ուղղագրութեամբ, հակասական բառ է՝ «Լոյսս»՝ տպուած գիրքի դատարկ էջի մէջտեղը։ Այն ստացած է «Ազգային ներդրում արուեստներու մէջ» մրցանակը։


== Կարծիքներ Արամ Սարոյեանի մասին ==
Ինսթակրամ

Ինսթակրամ (անգլերէն՝ Instagram), լուսանկարներու եւ տեսագրութիւններու փոխանակման անվճար ծրագիր մը, որուն միջոցով օգտուողները կրնան լուսանկարել եւ տեսագրել, «Filter»ներ օգտագործել, ինչպէս նաեւ տարածել զանոնք իրենց ընկերային ցացերուն միջոցով։ Ինսթակրամի մէջի լուսանկարները քառակուսի ձեւաչափով կը դրուին, ինչպէս Kodak Instamatic եւ Polaroid, ինչպէս նաեւ 6х6 իւրաքանչիւր միջին «format»ի տեսախցիկներուն։ Իսկ բջիջային լուսանկարչական ծրագիրներուն մեծամասնութիւնը կ'օգտագործէ կողմերու 3։2 յարաբերութիւնը։
Ինսթակրամը համատեղելի է iPhone, iPad եւ iPod Touch-ի հետ iOS 4.3-ով եւ աւելի բարձր, ինչպէս նաեւ Open GL ES 2-ով Անտրոյտ 2.2 եւ բարձր հեռախօսներու հետ։ Կը տարածուի App Store-ի եւ Google Play-ի մէջ։
Ինսթակրամի հիմնադիրն է Քեւըն Սիսթրոմը:
Ապրի 2012-ին, դիմատետրը (Facebook) կը գնէ Ինսթակրամը՝ 1 միլիառ ԱՄՆ տոլարով։
«Ինսթակրամ» ընկերային ցանցը հրապարակած է «Ինսթակրամ սթորիզ» կոչուող նոր ծառայութիւն մը, որ համացանցին մէջ կարճ տեսաձայնագրութիւններով բաժնեկցելու կարելիութիւն  կու տայ, այնուհետեւ` ատոնք նկարներով, «էմոթիքոն»-ներով եւ գրութեամբ ամբողջացնելու:
«Սնեփչեթ» ցանցին նման, «Ինսթակրամ» այժմ թոյլ կու տայ տեղադրել լուսանկար եւ տեսանիւթ` «սլայտ-շօ»ի տեսքով, որ կը պահպանուի 24 ժամ, այնուհետեւ կը ջնջուի:


== Ծանոթագրութիւններ ==
Վահան Շիտանեան

Վահան Շիտանեան (, Սամսուն, Տրապիզոնի վիլայեթ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1915, Սեբաստիա), հայ դեղագործ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնածէ Տրապիզոնի նահանգի, Սամսուն նաւահանգստին մէջ։ Ստացած է դեղագործական կրթութիւն եւ աշխատած է որպէս դեղագործ։
1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ ծառայած է որպէս զինուորական դեղագործ։
1915 թուականին սպանուած է զինուորական ծառայութեան ընթացքին՝ Սեբաստիոյ մէջ։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ.Պոլիս, 1919։
Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
Հայրապետեան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործութեան պատմութիւնից, Երեւան, 1990։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Զուարթ (անձնանուն)

Զուարթ, հայկական իգական անուն։ Առաջացած է հայերէն զուարթ՝ «ուրախ» ածականէն։ Նորակերտ անուն է։ Կը համապատասխանեն հայերէն ուրախ եւ պարսկերէն Xurram (արական) անձնանուններուն։
Եղեգնաձոր

Եղեգնաձոր, քաղաք՝ Հայաստանի Վայոց Ձորի մարզի մէջ գտնուող մարզկեդրոն, Արփա գետի աջ ափին, Երեւանէն մօտ 120 քմ հարաւ-արեւելք։ Կը գրաւէ Վայքի արեւմտեան մասը։
Մինչեւ 1935 բնակավայրը Քեշիշքենդ կը կոչուէր, ապա Միկոեան, վերանուանուեցաւ Խորհրդային Միութեան ականաւոր քաղաքական գործիչ Անաստաս Միկոեանի պատուին։


== Տնտեսութիւն ==
Քաղաքի տնտեսութեան զարգացումը նկատելի դարձած է 1931-էն ետք, երբ քաղաքը վարչական կեդրոն դարձաւ։ Մինչեւ ԽՍՀՄ-ի փլուզումը այս քաղաքը զարգացած տնտեսութիւն ունեցող բնակավայր կը հանդիսանար։ Այստեղ կը գործէին Երեւանի «Էլեկտրասարք» ճարտարարուեստական միաւորման եւ «Հայգորգ» առեւտրական հաստատութեան մասնաճիւղը։ Այստեղ բալբաս ցեղատեսակի ոչխարներ կը բուծէին, որուն բուրդը լաւագոյն հումք կը հանդիսանար գորգագործութեան համար։ Լայն ճանաչում  ունեցած է ոչխարի կաթով արտադրուող «Բրինզա» պանիրը։
Ներկայիս քաղաքին մէջ կը զարգանայ վերամշակող արդիւնաբերութիւնը, կը գործեն կահոյքի, քարերու եւ շինանիւթերու, գինէ տակառներու արտադրամասեր,հիւսուած գորգի եւ կարի արտադրութիւն։ Այստեղ կը գործէ սարքերու գործարան, ուր կ՛արտադրուին չափիչ սարքեր։ Արագ կը զարգանայ կարտարարուեստը, ուր գինիներ, կաթնամթերք եւ պահածոներ կ՛արտադրուին։ Քաղաքին մէջ կը գործէ ալրաղաց։
Համայնքին մէջ մշակուող հողահանդակները 598 հա կը կազմեն, որմէ 427 հա վարելահողերն են, ուր հացահատիկ, պանջարեղէնի պարտէզներ եւ այլ ուտելիք բոյսեր կը մշակուին։ Լայն տարածում ունին խաղողի եւ պտղատու այգիները՝ 105 հա, անոնց բերքի հիմնական մասը տեղի պահածոներու եւ գինիի գործարաններուն մէջ կը վերամշակուի։ Կը զբաղին նաեւ անասնապահութեամբ։ Վերջին տարիներուն ստեղծուած են այծաբուծական ագարակներ, այծերու գլխաքանակը կը շատնայ, քանի որ այստեղ արտադրաուող այծի պանիրը աւելի շատ կը պահանջուի ինչպէս նաեւ մարզի սահմաններէն դուրս կ՛արտահանուի։


== Օգտակար Հանքանիւթեր ==
Համայնքի տարածքին գտնուող հանքային հանածոներէն կան շինարարական քար (ֆելզիթ, Կրանիթ) եւ ապակիի հումք։


== Պատմամշակութային Կառոյցներ ==
Եղեգնաձորի մօտ կը գտնուին Արփայի հին կամուրջներէն մէկը՝ Ագարակաձորիկ կամուրջը (8-րդ դար), 12-էն 16-րդ դարերու խաչքարեր, 4-րդ դարու ամրոց, 17-րդ դարու եկեղեցի (վերակառուցուած 19-րդ դար)։


== Պատկերասրահ ==

		
		

		


== Արտաքին յղումներ ==
yeghegnadzor.luys.amԿաղապար:Հայաստանի քաղաքներ
Կաղապար:Վայոց ձորի մարզ
Նիլ Տոնալտ Ուոլշ

Նիլ Տոնալտ Ուոլշ (ծն.՝ 1943 թ., անգլերէն՝ Donald Walsch), ամերիկացի գրող, հեղինակած է «Զրոյցներ Աստուծոյ Հետ», «Բարեկամութիւն Աստուծոյ Հետ», «Աստուծոյ Հետ միասին» եւ ուրիշ այլ գործեր։
Անոր գործերը մարդու հոգեւոր զարգացման մասին են։ Ուոլշը իր գրառումները անուանած է «Զրոյցներ Աստուծոյ հետ. անսովոր երկխօսութիւն»։ Որոշ ժամանակ անց նոյն վերնագիրով տպագրուեցան երկրորդ եւ երրորդ գիրքերը։ Հրապարակուած գիրքերը Ամերիկայի մէջ մեծ յաջողութիւն ունեցան։ 130 շաբաթ շարունակ գիրքերը «New York Times»-ի մէջ առաջատարն էին։ «Զրոյցներ Աստուծոյ հետ» գիրքէն յետոյ հրատարակուեցան նաեւ «Բարեկամութիւն Աստուծոյ Հետ» եւ «Աստուծոյ Հետ Միասին» գիրքերը, որոնք ընթերցողներու շրջանակէն ներս, ո՛չ պակաս յաջողութիւն ունեցան։ Նիլ Տոնալտ Ուոլշը հեղինակած է 15 գիրք, որոնք մարդու հոգեւոր զարգացման մասին են։ Ան կ՛ապրի կնոջ՝ Նենսիին հետ, Օրիկըն նահանգի մէջ։ Նրանք միասին ստեղծել են «Re-Creation» հասարակական կազմակերպութիւնը, որուն նպատակը մարդոց օգնած է, որպէսզի անոնք ձգտին ներքին կատարելութեան միջոցով ճանչնալ իրենց։ 2001 թուականին կազմակերպութիւնը վերանուանուած է «Conversation with God Foundation»։ Այս ոչ առեւտրային կազմակերպութիւնը կ՛առաջարկէ նաեւ ծրագիրներ եւ սեմինարներ անոնց համար, որոնք ընտրած են սեփական աճի ու հոգեւոր զարգացման ճանապարհը։ Մեր օրերուն Ուոլշի «Զրոյցներ Աստուծոյ Հետ» գիրքը արդէն հինգերորդ տարին է՝ կը գլխաւորէ «New York Times»-ի ամենակարդացուող գիրքերու ցանկը։ Վաճառուած է 12 միլիոն տպաքանակ։ Թարգմանուած է 28 լեզուներով։


== Աղբիւրներ ==
Официальный сайт Нила Уолша
Официальный сайт «Бесед с богом»
Интервью с Нилом
Հայկական Ազգային Մշակոյթի Թանգարան (Մոսկուա)

Հայկական Ազգային Մշակոյթի Թանգարան, (ռուս.՝ Армянский музей Москвы и культуры нации), 2015-ին ստեղծուած թանգարան Մոսկուայի Հայ առաքելական եկեղեցւոյ տաճարային համալիրի տարածքին։ Հայաստանի սահմաններէն դուրս գտնուող հայկական ամենամեծ թանգարանային համալիրն է։ Թանգարանին բացումը նուիրուած է Հայկական Ցեղասպանութեան 100-ամեակին։


== Տուեալներ ==
Մոսկուայի Հայկական թանգարանը Հայաստանէն դուրս իրագործուած հայկական ամենամեծ թանգարանային նախագիծն է։ Թանգարանի ընդհանուր տարածքը կը կազմէ աւելի քան 2000 քառակուսի մեթր։
Ցուցանմուշները ներկայացուած են 9 թեմատիկ դահլիճներու մէջ. «3D կինոթատրոն, «Հայերու կենցաղը», «Դիմանկարներ», «Ինտերակտիւ գիրք», «Հայկական երաժշտութեան գրադարան», «Յուշահամալիր», «Տանթէական» եւ «Վիրտուալ երկրագունդ»։


== Սրահներ ==
Կեանքի միջանցքներ. հայ ժողովուրդին պատմութիւնը նկարներով. հազարամեայ հնագիտական գտածոներէն մինչեւ միջուկային դարաշրջան։
3D կինոթատրոն. Հայաստանի պատմութեան ամենակարեւոր ու խորհրդանշական դրուագները ներկայացնող կարճ շարժապատկերներ։
Հայերու կենցաղը. սենեակ, ուր կարելի է տեսնել կենցաղային դրուագներ տարբեր ժամանակաշրջաններու հայերու կեանքէն։
Երկրագունդ՝ Հայկական Սփիւռքի պատմութիւնն ու աշխարհագրութիւնը ներկայացնող վիրտուալ երկագունդ։
Դիմանկարներ՝ ցեղասպանութեան զոհ դարձած եւ ոչնչացումէն մազապուրծ հայոց մեծերու դիմանկարներ։
20-րդ դարի առաջին Ցեղասպանութիւն – ինտերակտիւ գիրք. ցեղասպանութեան թեմայով գիրքեր, թուայնացուած վաւերագրութիւներ ու լուսանկարներ
Հայոց Տանթէականը՝ Յովհաննէս Շիրազի բանաստեղծութեան վաւերագրական պատկերաւորում։
Հայկական երաժշտութեան գրադարան. համաշխարհային երաժշտութեան պատմութեան մէջ իրենց ներդրումը ունեցած հայ հեղինակներու ստեղծագործութիւններու ձայնադարան։
Հայկական երաժշտութեան գրադարան՝ համաշխարհային երաժշտութեան պատմութեան մէջ իրենց ներդրումը ունեցած հայ հեղինակներու ստեղծագործութիւններու ձայնադարան։


== Բացման արարողութիւն ==
Թանգարանին բացման արարողութեան մասնակցած են Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ Ռուսաստանի եւ Նոր Նախիջեւանի թեմի առաջնորդ Եզրաս Արքեպիսկոպոս Ներսիսեան, թանգարանի հիմնադիր Ռուբէն Գրիգորեան, Ռուսիոյ մէջ Հայաստանի դեսպան Օլեգ Եսայեանը, Ռուսիոյ Պետական Դումայի մշակութային հարցերու յանձնաժողովի նախագահ Ստանիսլաւ Գովորուխինը, Ռուսաստանի Հռոմի Պապի պատուիրակ Իվան Եուրկովիչ, Ռուսիոյ հրէական Քոնկրէսի ղեկավար Եուրի Կաններ։


== Մեջբերումներ թանգարանին մասին ==


== Պատկերասրահ ==

		


== Արտաքին յղումներ ==
В Москве открылся самый большой Армянский музей за пределами Армении
В Москве открылся армянский музей к 100-летию геноцида народа
Անտալուսիա

Անտալուսիա (սպ.՝ Andalucía) ամէնէն հարաւային ինքնավար համայնքն է Սպանական Դերակղզիին վրայ: Ամէնէն մարդաշատ եւ երկրորդ ամէնէն մեծ ինքնավար համայնքն է Սպանիոյ: Մայրաքաղաքն է Սէվիյ քաղաքը:
1711 թուական

1711 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 11րդ տարին է


== Դէպքեր ==
Կը սկսի կառուցուիլ Փալամիտի բերդը (յուն․՝ Παλαμήδι)․ կը գտնուի Նաֆփլիօ, Պելոպոնես, Յունաստան


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1711 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1711 մահեր

Իսրայէլ Օրի (ծն.1659), ազգային-ազատագրական պայքարի գործիչ
1999 թուական

1999 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու նախավերջին,  99րդ տարին է

1999-ը նշուեր է որպէս տարեցներու աշխարհային տարի1996 • 1997 • 1998 • 1999 • 2000 • 2001 • 2002


== Դէպքեր ==


==== Յունուար ====
01 Յունուար՝ հիմնուեցաւ եւրոյ արժոյթը


==== Փետրուար ====
07 Փետրուար՝ Յորդանանի Հուսէյն թագաւորի քաղցկեղէն մահանալէն ետք գահակալեցաւ անոր Ապտուլլահ որդին
23 Փետրուար՝ ձնահոսը աւերեցաւ Աւստրիոյ Կալթիոր գիւղը, եղաւ 31 զոհ


==== Մարտ ====
24 Մարտ՝ Մոնպլանի թիւնելին մէջ հրդեհի զոհ դարձաւ 39 հոգի: Երթեւեկը փակուեցաւ երեք տարիով
26 Մարտ՝ Միշիկանի դատարանը ճանչցաւ Ճեք Գէորգեանը որպես երկրորդ աստիճանի մարդասպան
31 Մարտ՝ սկսաւ Վաչովսքի եղբայրներուն «Մաթրիքս» ֆիլմի ցուցադրութիւնը


==== Աւգոստոս ====
10 Օգոստոս՝ Եւրոպայի առաւելագոյն 48.5 °C ջերմաստիճանը գրանցուեցաւ Սիկիլիոյ Քաթեանուովային մէջ
17 Օգոստոս՝ Թուրքիոյ Իզմիթի երկրաշարժի զոհ դարձաւ աւելի քան 17 հազար հոգի


==== Սեպտեմբեր ====
14 Սեպտեմբեր՝ Թոնկան, Նաուրուն եւ Քիրիպաթին միացան ՄԱԿ-ին


==== Հոկտեմբեր ====
27 Հոկտեմբեր՝ Հայաստանի Ազգային Ժողովէն ներս զինուած յարձակումին զոհ դարձան վարչապետ Վազգէն Սարգսեանը, խօսնակ Կարէն Տեմիրճեանը, ինչպէս նաեւ եւս վեց պատգամաւորներ
31 Հոկտեմբեր՝ Նիւ Եորքէն Գահիրէ ընթացող եգիպտական օդանաւի խորտակումի զոհ դարձան ներսին 217 հոգիները


==== Նոյեմբեր ====
12 Նոյեմբեր՝ Թուրքիոյ Տիւզճէին մէջ պատահած երկրաշարժին զոհ գնաց 845 հոգի


==== Դեկտեմբեր ====
20 Դեկտեմբեր՝ 442 տարուան տիրապետութենէն ետք Փորթուկալը Չինաստանին վերադարձուց Մաքաուն
31 Դեկտեմբեր՝ Պորիս Ելցինի հրաժարականէն ետք Ռուսիոյ դաշնութեան գործող նախագահի պաշտօնն ստանձնեցաւ վարչապետ Վլատիմիր Փութինը


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1999 ծնունդներ

19 Նոյեմբեր Եւկենիա Մետվետեւա Евгения Армановна Медведева ռուս գեղասահորդուհի


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1999 մահեր


==== Փետրուար ====
28 Փետրուար Արա Յարութիւնեան (ծն.1928), հայ քանդակագործ


==== Մարտ ====
13 Մարտ Համբարձում Պէրպէրեան Hampartzoum Berberian (ծն.1905, Ատանա) հայ երգահան, խմբավար
29 Մարտ Առնոլտ Աղապապով (ծն.1929, Պաքու) հայ բեմադրիչ, սենարիստ


==== Յունիս ====
13 Յունիս Վլադիմիր Սարուխանով (ծն.1934, Նովոսիպիրսք) խորհրդային բեմադրիչ


==== Մայիս ====
9 Մայիս Մարտիրոս Գուշաքճեան (ծն.1926)թարգմանիչ, բանաստեղծ, բառարանագիր, պատմաբան


==== Հոկտեմբեր ====
27 Հոկտեմբեր
Հոկտեմբեր 27-ի ահաբեկչական գործողութեան զոհեր՝
Կարէն Տեմիրճեան (ծն.1932, Երեւան)
Վազգէն Սարգսեան (ծն.1959)


==== Նոյեմբեր ====
11 Նոյեմբեր Մարի Աթմաճեան (ծն.1913, Արեւմ.Հայաստան)


==== Դեկտեմբեր ====
22 Դեկտեմբեր Հայրիկ Մուրատեան (ծն.1905, Վանի նահանգ) հայ երգիչ-բանասէր, ազգագրագէտ
28 Դեկտեմբեր Գէորգ Ղարիբջանեան (ծն.1920), պատմագէտ


==== Անստոյգ օրով ====
Մարիաննա Տէր Զախարովա Марианна Тер-Захарова (ծն.1925) Ռուսիոյ մէջ թատերական մանկավաժուհի
118 (թիւ)

118 (հարիւր տասնութ)՝ եռանիշ զոյգ բնական թիւ մըն է 117-ի եւ 119-ի միջեւ 


== Թուագիտութիւն ==
 A001358  40րդ կիսապարզ թիւն է
չորս եղանակով 118-ը ներկայացնող գումարելիներու եռեակներն ունեն նոյն արտադրեալը՝14+50+54=15+40+63=18+30+70=21+25+72=118 եւ
14×50×54=15×40×63=18×30×70=21×25×72=37800երեք խորանարդներու գումար է՝ 118=33+33+43


== Գիտութիւն ==
օկանեսոն քիմիական տարրի (118Og) ատոմային թիւն է
118 Փէյթոյ աստեղնեակի կարգային թիւն է


== Այլ ==
Microsoft Windows-ի  Alt + 118 -ի գործադրումով կը ստացուի ղատինական v (ու) տողատառը


== Օրացոյց ==
Տարուայ 118րդ օրն է Ապրիլ 28-ը (նահանջ տարիներուն՝ Ապրիլ 27-ը)
Year of the Dog… Again

Year of the Dog… Again, ռեփր DMX-ի վեցերորդ սդուտիական ալպոմը, թողարկուած է 1 Օգոստոս 2016-ին։ Կ'ընդգրկէ երկու երգեր՝ «We in Here» եւ «Lord Give Me a Sign»: Առաջին շաբթուայ ընթացքին ալպոմը վաճառուած է 125000 օրինակով, գլխաւորած է Billboard 200 հիթ-շարքը, ինչպէս նաեւ ռեփ-շարքեր: Այս անոր առաջին ալպոմն էր, որ ձայնագրուած է առանց Def Jam-ի, ինչպէս նաեւ առաջինն էր, որ գլխաւորեց Billboard շարքը։


== Երգեր ==
Ալպոմին բնօրինակ անուանումը - «Here We Go Again»
Երգիչ Janyce-ը ձայնագրած է ալպոմին երեք երգերը, հիմնականին որպէս օգնական-ոքալիստ
«Wrong or Right (I’m Tired)» երգէն ետք 3:52 տեւողութեամբ, DMX-ը կատարած է «Real Talk»


== Երգացանկ ==


== Շարքեր ==
Կոկորդիլոս

Կոկորդիլոսներ (լատ.՝ Crocodilia), ջրային ողնաւորներու տեսակ (զորս երբեմն կը դասուին սողուններու խումբին)։ Հին յունարէնի մէջ՝ κροκόδειλος ὁ χερσαῖος կը նշանակէ մողէս (բառացիօրէն՝ ցամաքային κροκόδειλος), իսկ՝ հին յուն․՝ κροκόδειλος ὁ ποτάμιος՝ կոկորդիլոս (բառացիօրէն՝ գետային κροκόδειλος): Ներկայիս բոլոր տեսակի կոկորդիլոսները կիսաջրային գիշատիչներ են, որոնք կը սնանին երկակենցաղ, ջրային կամ ջրային տարածքներու մօտ ապրող անասուններով։


== Կազմաբանական յատկութիւններ ==

Կարգ մը կոկորդիլոսներու երկայնքը կը կազմէ 2-5,5 մ։ Անոնք ունին տափակ գլուխ ու իրան, երկար դունչ, երկու կողմէն սեղմուած մեծ պոչ եւ կարճ ոտքեր։ Դիմացի վերջոյթներուն ունին 5 մատ, իսկ ետեւի՝ 4 (չունի ճկոյթ), որոնք փակած են մաշկին։ Ուղղահայեաց ճեղքաւոր բիբով աչքերը տեղադրուած են գլխուն վերի հատուածին մէջ, այդպիսով անիկա կրնայ նայիլ ջուրէն, դուրս հանելով միայն քթանցքները եւ աչքերը։ Քթանցքները եւ ականջներուն անցքերը ջուրին տակ կը փակուին շարժող փականներով։


=== Կոկորդիլոսները` Ամէնէն Ուժեղ Կերպով Խածնող Անասունները ===
Մարտ 2012-ի կէսերուն ամերիկացի խումբ մը անասնագէտներ յատուկ սարքի մը միջոցով չափած են տարբեր անասուններու խածած ուժին տարողութիւնները եւ գտած են, թէ կոկորդիլոսները աշխարհի ամէնէն զօրաւոր խածուածքը ունեցող անասունները նկատուած են:
Մասնագէտները չափած են քսաներեք տեսակի կոկորդիլոսներու խածած ուժին  տարողութիւնները եւ գտած են, թէ աղի ջուրի կոկորդիլոսներուն խածած ուժին տարողութիւնը հասած է տասնվեց հազար չորս հարիւր վաթսուն նիւթոնի (ուժաչափ):
Նախապէս կատարուած ուսումնասիրութիւններէ ձեռք ձգուած տուեալները ցոյց տուած են, թէ մարդոց խածած ուժին տարողութիւնը կը հասնի մօտաւորապէս ութ հարիւր իննսուն նիւթոնի, իսկ բորենիներունը, առիւծներունը ու վագրերունը` մօտաւորապէս չորս հազար չորս հարիւր յիսուն նիւթոնի:


=== Հետաքրքրական Փաստեր ===

Մեծ կոկորդիլոսները կրնան ապրիլ աւելի քան մէկ տարի՝ առանց ուտելու:
Չափազանց չտաքնալու համար, կոկորդիլոսները երբեմն իրենց մարմինները ցեխով կը ծածկեն:
Մայր կոկորդիլոսները յաճախ իրենց ձագերը իրենց բերաններով կը փոխադրեն, երբ անոնք հաւկիթէն դուրս ելլեն, որպէսզի անոնք ապահով մինչեւ ջուր հասնին:
Կոկորդիլոսները չեն կրնար ծամել:
Աղի ջուրի կոկորդիլոսը կրնայ իր բերանը բաց ձգել` իր ուղեղը զովացնելու համար:
Կոկորդիլոսները պզտիկ քարեր  կը կլլեն, որպէսզի անոնք իրենց ստամոքսին մէջ օգնեն ուտելիքը ճզմելու:


== Պատկերասրահ ==
Գէորգ Կիւրճեան

Գէորգ Կիւրճեան (1860, Խարբերդ, Խարբերդի նահանգ - 1915, Բաբերդ), հայ դեղագործ։
Ծնած է 1860 թուականին Խարբերդի նահանգի կեդրոն՝ Խարբերդ քաղաքի մէջ։ Ստացած է դեղագործական կրթութիւն եւ աշխատած է որպէս դեղագործ։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1914 թուականին, զօրակոչուած է Օսմանեան զօրաբանակ ու ծառայած՝ որպէս զինուորական դեղագործ։ Սպաննուած է 1915 թուականին՝ Բաբերդ, 55 տարեկան հասակին։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Սթամպուլ, 1919։
Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
Հայրապետեան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործութեան պատմութիւնից, Երեւան, 1990։
Խաչատրեան Լուսինէ եւ Բաբլումեան Արփինէ (կազմողներ), Ցուցակ Հայոց ցեղասպանութեան զոհերի (1915-1923 թթ.), հ. 2, Խարբերդի նահանգ, Երեւան, 2004։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Աւետիք Իսահակեանի Յուշարձան (Երեւան)

Աւետիք Իսահակեանի յուշարձանը, կը գտնուի Երեւանի կեդրոնը՝ Օղակաձեւ զբոսայգիի Մոսկովեան, Իսահակեան եւ Աբովեան փողոցներուն մօտ, «Երիտասարդական» կայարանէն քիչ մը հեռու: Յուշարձանը տեղադրուած է 1965 թուականին։ Ընդգրկուած է Երեւանի Կեդրոնի վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ։


== Հեղինակներ ==
Ճարտարապետն է՝ Լիպարիտ Սադոեան:
Քանդակագործն է՝ ՀՀ ժողովրդական նկարիչ Սարգիս Պաղտասարեան:


== Տեղեկութիւններ ==
Յուշարձանը կառուցուած է պրոնզէ եւ Կրանիտէ, բարձրութիւնը 4.5 մեթր է։


== Տե՛ս նաեւ ==
Աւետիք Իսահակեանի Յուշարձան (Կիւմրի)
Աւետիք Իսահակեանի կիսանդրի (Կիւմրի)


== Պատկերասրահ ==

		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Հուշարձանների տեղեկատվական շտեմարան
Դաւիթ Երեւանցի

Դաւիթ Երեւանցի (Դաւիթ Նիկոլ Բաբայեան, 22 Օգոստոս 1940(1940-08-22), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), հայ քանդակագործ։ Կ'ապրի եւ կը ստեղծագործէ Փարիզի մէջ։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Երեւան։ 1968 թուականին աւարտած է Փանոս Թէրլէմեզեանի անուան գեղարուեստի ուսումնարանը։ 1965 թուականէն եղած է հանրապետական, համամիութենական եւ միջազգային ցուցահանդէսներու մշտական մասնակից։ Փարիզ ապրող եւ ստեղծագործող Երեւանցին մասնակցած է միջազգային ցուցահանդէսներու` Պուլկարիա, Գերմանիա, Ֆրանսա, Ֆինլանտա, Իտալիա, Ճափոն, Պելճիքա եւ այլ երկիրներ։
1970-73 տարիներուն մասնակցած է Շախմատի տան եւ Տիկնիկային թատրոնի շէնքերու ձեւաւորման աշխատանքներուն,։
1980-ին կատարած է «Իսի լը Մուլինօ»ի հայկական եկեղեցիին ճակատի յարդարանքի աշխատանքները:
2012 թուականին պարգեւատրուած է Ուիլիըմ Սարոյեանի մետալով։


== Երեւանցիին հեղինակած աշխատանքներէն ==
Երեւանցիին գործերէն են․

Կոմիտասի յուշարձանը (Փարիզ)
Ղարաբաղցի կինը (1988, Երեւան), որ կերտուած է ծնունդով շուշեցի, մենապարուհի եւ երգչուհի Արեւ Բաղդասարեանի կերպարով: Խորհրդային իշխանութիւնները արգիլած են քանդակը տեղադրել քաղաքին մէջ. անիկա երկու տարի մնացած է ձուլարանը: Արցախեան շարժումէն ետք, 1988-ին արձանը տեղադրուած է Օփերային մօտ: Սայաթ Նովա եւ Տէրեան փողոցներու խաչմերուկին վրայ:
Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերուն նուիրուած յուշարձանը (2000, Լիլաս քաղաքի գերեզմանատան մէջ, Ֆրանսա)
Ուիլիըմ Սարոյեանի արձանը (2008, Երեւան)
«Վարք յաւերժութեան» քանդակ (2012, Երեւան),
Գրիգոր Հասրաթեանի յուշաքարը, պրոնզ  (2012, Երեւան):Հեղինակ է նաեւ դրուագումներու․

«Կոմիտաս», 1968, պրոնզ
«Աղջիկ», 1972, պղինձ եւ այլն։Ինչպէս նաեւ գեղանկարներու, դիմանկարներու, մետալներու, զարդերու:


== Մրցանակներ ==
1968 , իբրեւ երիտասարդ քանդակագործ արժանացած է յատուկ մրցանակի (Սոֆիա, Պուլկարիա),
1975, «Խեցեգործութիւնը ճարտարապետութեան մեջ» համաշխարհային ցուցահանդին արժանացած է 3-րդ աստիճանի տիպլոմի (Լեհաստան)։


== Պատկերասրահ ==