armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Վերին Ագուլիս

Վերին Ագուլիս, Արեւմտեան Հայաստանի գիւղաքաղաքներէն, որ մտած է Մեծ Հայքի Սիւնիք աշխարհի Գողթն գաւառին մէջ, կառուցուած էր լերան ժայռոտ լանջին։
Ատրպէյճանի կողմէ բռնազաւթուած  Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութեան Որդուարի շրջանին մէջ գտնուող Ագուլիսի մէջ այժմ կ'ապրին ատրպէյճանցիներ։


== Պատմութիւն ==
Արգուլիք ձեւով առաջին անգամ յիշատակուած է 11-րդ դարուն։ Եղած է Գողթն գաւառի ամէնէն նշանաւոր աւանը։
16-րդ դարուն  յիշուած է իբրեւ Ռուսիոյ, Պարսկաստանի, Արեւմտեան Եւրոպայի ու Հնդկաստանի հետ առեւտրական կապեր ունեցող վաճառաշահ քաղաք։
17-րդ դարուն, Ջուղայի աւերումէն ետք դարձած է բարեկարգ։
1752 թուականին, Ատրպատականի Ազատ խանի արշաւանքին հետեւանքով աւանն զգալիօրէն աւերուած է։


== Բնակչութիւն ==

Բնակիչները հայեր եղած են, որոնք խօսած են իւրայատուկ բարբառով։ 
1904 թուականին Ագուլիսի մէջ եղած է 256 տուն՝ 2205 հայ եւ 68 տուն՝ 731 թաթար բնակիչներով։


== Տնտեսութիւն ==
Ագուլիսցիները ձեռներէց ու գործունեայ արհեստաւորներ, առեւտրականներ ու այգեգործներ եղած են։


== Ճարտարապետութիւն ==

Ագուլիս հարուստ եղած է ճարտարապետական յուշարձաններով։ Տարբեր ժամանակներու այստեղ կառուցուած են 12 եկեղեցի ու վանք։


=== Ս․ Քրիստափոր եկեղեցին ===
Վերին Ագուլիս գիւղաքաղաքի մայր եկեղեցին, որ սկզբնապէս փայտաշէն շինութիւն մը եղած է, բազմաթիւ անգամներ աւերումներու ենթարկուելէ ապա վերակառուցուելէ ետք՝ 17-րդ դարուն, Նաղաշ Յովնաթանի կողմէն զարդարուած է Գրիգոր Լուսաւորչի, Մեսրոպ Մաշտոցի, Սահակ Պարթեւի եւ հայոց այլ մեծերու պատկերներով:


=== Սուրբ Թովմա վանքը ===
Հռչակաւոր է Սուրբ Թովմա Առաքեալի (Ագուլեաց) վանքը, ուր արտագրուած են բազմաթիւ ձեռագիրներ։
Սուսօ վանքը

Սուսօ վանքը (սպ.՝ Monasterio de San Millán de la Cogolla) Սան Միլան տէ լա Քոկոլլա փոքր գիւղին մօտակայ բլուրին վրայ կը գտնուի, հիմնուած վեցերորդ դարուն: Ասիկա Սպանիոյ Լա Ռիոխա շրջանն է, երկրին այն  վայրը, ուր բազմաթիւ զբօսաշրջիկներ կու գան հռչակաւոր խաղողի այգիներուն համար եւ` Քամինօ տը Սանթիակօ ուխտավայրը այցելելու:


== Պատմութիւն ==
Ճգնաւոր Սուրբ Միլան վանականին կողմէ վեցերորդ դարուն հիմնադրուած վանքը կարծես թէ կը զգայ, որ այլ ժամանակի եւ այլ վայրի կը պատկանի: Այս առանձնացած կէտէն, որ շրջապատուած է անտառներով, կարելի է տեսնել Քարտենաս հովիտը եւ հեռուն` Սան Լոնենզօ լերան գագաթը:
Վանքին մօտ զանգակածաղիկներ կը զարդարեն մուտքերը  սարալանջի քարայրներու, ուր վանականներ ապրած են Սուսոյի կառուցումէն շատ առաջ:
Փլինիոս Մեծ

Փլինիոս Մեծ, բուն անունով՝ Կայոս Փլինիոս Սեքունտոս, Հին հռոմէացի գրող-գիտնական, Փլինիոս Կրտսերի հօրեղբայրը եւ հոգեհայրը։
Ծառայած է Հռոմի հռենոսեան հեծելազօրքին մէջ (45-57), Ներոն կայսերի օրով (57-68) հեռացած է հասարակական քաղաքական կեանքէն։ Վեսպասիանոս կայսրի օրով (69-79) Փլինիոս աւագ դատախազ էր Սպանիոյ, Ափրիկէի, ապա՝ կայսերական (Վեսպասիանոսի, այնուհետեւ Տիտոսի) խորհրդատու։  Շնչահեղձ եղած է Վեզուվիο հրաբխային ժայթքման ընթացքին։
Գրած է բազմաթիւ գործեր, որոնցմէ մեզի հասած են 37 գիրքերէ բաղկացած «Բնական պատմութիւն» հանրագիտարանային բնոյթի երկը։ Անիկա կարեւոր աղբիւր է բնագիտութեան մասին հին պատկերացումներու ուսումնասիրութեան համար։ «Բնական պատմութիւնը» ոչ ծաւալուն, սակայն խիստ կարեւոր տեղեկութիւններ կը պարունակէ Հայաստանի պատմական աշխարհագրութեան մասին։
Վրաստանի Դիւանագիտական Առաքելութիւններու ցանկ

Ստորեւ կը ներկայացնէ Վրաստանի դիւանագիտական առաքելութիւններու ցանկը: Թբիլիսիի կաե 33 դեսպանատուն։ Շատ այլ երկրներ ունին ոչ ռեզիդենտային դեսպանատներ։ Ռուսիան կը փակէ իր դեսպանատունը 2008 թուականի Օգոստոսին՝ հարաւային Օսիայի մէջ սկսած պատերազմէն հետոյ, եւ երկու պետութիւններու միեւ դիւանագիտական հարաբերութիւնները աւարտել են։
Արշակ Եագուպեան

Արշակ Եագուպեան, հայ ուսուցիչ եր: Ծնած է Կեսարիա 1868-ին, որդին Պատ. Քերոբէ Եագուպեանի:
Նախնական ուսումը առած է Կեսարիոյ բողոքականներու դպրոցին մէջ, միջնակարգը Այնթապի Կեդրոնական Թուրքիոյ Գօլէճին մէջ ուսկից մտած Էտինպուրկի Համալսարանը ուր մէկ տարի մաթեմթիք ուսանելէ ետք  1889-ին երկու տարի Ատանայի եւ 25 տարի Պարտիզակի բարձրագոյն վարժարանի մէջ ուսողութեան եւ բնագիտութեան ուսուցիչ եղած է: 1915-ին Պարտիզակէն տարաքուած է եւ զինադադարէն յետոյ 1919-ին Զմիւռնիոյ Միջազգային Գոլէճին մէջ ուսուցչութեան պաշտօն վարած է: 1920-ին Ամերիկա կը գաղթէ ուր կը զբաղի առեւտրական գործերով: Անդամ է Յ. Բ. Ը. Միութեան:
Նուպար Ակիշեան

Նուպար Ակիշեան, (15 Ապրիլ 1934(1934-04-15), Կիլիկիա, Թուրքիա - 19 Յունուար 1994(1994-01-19), Ֆրէզնօ, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), ծնած է Գրըքխանի մէջ (Իսկենտերուն): Յաճախած է Հալէպի «Մեսրոպեան» վարժարանը, որուն նախակրթարանային դասընթացքը չլրացուցած՝ նիւթական անձկութիւններու հետեւանքով հարկադրուած է նետուիլ շուկայ, աշվատանքի լծուելով Հալէպի հիւսուածեղէնի գործարաններուն մէջ։ Պատանի տարիքէն գիրի եւ կրթութեան ծարաւի՝ մխրճուաղ է ընթերցումի մէջ եւ 1949-ին յաջողած է մեկնիլ Կիպրոս՝ ուր հետեւած է Մելգոնեան Կրթական Հաստատութեան վեցամեայ դասընթացքներուն։ Ուսանողական սեղաններու վրայ գրական իր նախափորձերով, գրաւած է ուշադրութիւնը իր ուսուցչին՝ Ներսէս Թամամեանի, որուն քաջալերանքով իր պատմուածքներէն մէկ քանին հրատարակուած են Հաստատութեան «Այգ» պարբերաթերթին մէջ։ նոյն տարիներուն սկսած է աշխատակցիլ նաեւ Գահիրէի «Արեւ» օրաթերթին եւ Փարիզի «Հայ Միտք» գրական պարբերականին։
1955-ին, ընթացաւարտ՝ Մելգոնեանէն, օգնական խմբագրի պաշտօն ստանձնած է «Արեւ»ի մէջ, շարունակելով գրական իր աշխատանքները եւ աշխատակցելով նաեւ «Շիրակ» ամսագրին ու «Պայքար» տարեգրքին՝ Շահան Շահէ գրչանունով: 1957-ին եկաղ է Միաց. Նահանգներ ու հետեւաղ է Գալիֆորնիոյ համալսարանի բնագիտութեան ճիւղին, ապա նաեւ Պոստընի Նորթիսթըրն համալսարանի կորիզային բնագիտութեան դասընթացքներուն, այս երկու հաստատութիւններէն ստանալով պսակաւոր արուեստից եւ մագիստրոս գիտութեան տիտղոսները: Ուսանողական իր աշխատանքներուն առընթըր՝ աշխատակցած է Գալիֆորնիոյ «Նոր Օր» ու Պոստընի «Պայքար»-ին, շրջան մը վարելով նաեւ այս վերջին հաստատութեան վարիչի պաշտօնը:
Ro'ya TV

Ro'ya TV (արաբ․՝ قناة رؤيا الفضائية‎‎), սեփական հեռուստատեսութեան կայան է Յորդանանի մէջ։ Կայանը իր գործունէութիւնը սկսած է 1 Յունուար 2011-ին։ Այն մաս կը կազմէ «Al-Sayegh» մետիախումբին։ Ro'ya-ը ապագայի մասին իր տեսլականին մէջ կը յայտնէ, որ կը ցանկայ դառնալ ժամանակակից բովանդակութեամբ որակեալ մետիահարթակ ստեղծող կառոյց, որ կը գոհացնէ 21-րդ դարու արաբներուն մետիա պահանջները։ Կայանը կը հեռարձակէ լայն նիւթերու անդրադարձող ծրագիրներ, ինչպէս՝ լուրեր, թոք-շոուներ, վաւերագրական ֆիլմեր եւ ժամանցային հաղորդումներ։ Կայանին HD տարբերակով հեռաձակումը սկսած է 7 Մայիս 2017-ին։


== Ծրագիրներ ==
Լուրերու, մարզական հաղորդումնեպու եւ հեռուստաշարերու կողքին կայանը կը հեռարձակէ նաեւ շարք մը երգիծական եւ կատակերգական հաղորդումներ, որոնք վեր կը հանեն հասարակական եւ քաղաքական խնդիրները Յորդանանի եւ ամբողջ Արաբական աշխարհին մէջ։ «Haki Jarayed»-ը Roya TV-ի ամենանշանաւոր հաղորդումն է, որ հեռարձակուած է երկու տարի շարունակ (2012-2014)։
Փարւիզ Նաթէլ-Խանլարի

Փարվիզ Նաթէլ-Խանլարի (պարս․՝ پرویز ناتل خانلری, 1914, Թեհրան, Իրան - 23 Օգոստոս 1990(1990-08-23), Թեհրան, Իրան) Իրանցի գրագէտ, Լեզուաբան, հետազօտող, քաղաքական գործիչ եւ Թէհրանի համալսարանի մէջ դասախօս (փրոֆէսօր)։


== Կենսագրական ==
Փարւիզ Նաթէլ-Խանլարին 1943-ին աւարտած է Թէհրանի Համալսարանի Պարսկական գրականութեան մասնագիտութիւնը վարդապետութեան (տօքթօր) աստիճանով։ Ան իր կաճառական (աքատեմական) երթն ու գործունէութիւնը սկսաւ արուեստի ու գրականութեան բաժանմունքին մէջ։ Ան եւս 2 տարի լեզուաբանութիւն ուսանեցաւ Փարիզի համալսարանին մէջ։ Այդուհետ, Խանլարին Թեհրանի համալսարանին մէջ նոր դասընթացք մը հիմնեց «Պարսիս լեզուի պատմութիւնը» անունով։
Բացի իր կաճառական գործունէութենէն զոր շարունակեց մինչեւ 1979-ի Իսլամական յեղափոխութիւնը, Խանլարին Իրանի մէջ գրաւեց բազմաթիւ վարչական պաշտօններ 1960-ականներուն մինչեւ ուշ 1970-ականներ։
Փարւիզ Նաթէլ-Խանլարին առաջատար գրական պարբերաթերթ՝ Սօխան հանդէսին հիմնադիրն ու խմբագիրն էր, զոր 1940-ականներուն սկիզզբէն մինչեւ 1978 թուականը Իրանցի մտաւորականներու եւ գրականագէտներու շրջանակէն ներս լայն տարածում գտաւ։
1934 թուական

1934 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 34րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1934 ծնունդներ

Յունուար 4՝ Զուրապ Ծերեթելի (վրաց.՝ ზურაბ წერეთელი), վրացի նկարիչ, քանդակագործ
Յունուար 15՝ Արամ Տիգրան (Արամ Մելիքեան, մ. 2009, Աթէնք), հայազգի երգիչ եւ երաժիշտ
Փետրուար 11՝ Մերի Քուանթ (անգլերէն՝ Mary Quant), անգլիացի ծրագրող
Փետրուար 22՝ Արամ Սեփեթճեան , ճարտարագէտ
Ապրիլ 29՝ Վլադիմիր Սարուխանով (մ.1999), խորհրդային հայ բեմադրիչ
Մայիս 21՝ Տայանա Տէր Յովհաննէսեան (անգլերէն՝ Diana Der-Hovanessianՙ, մ.2018), ամերիկացի հայազգի գրող
Յունիս 22՝ Գառնիկ Անանեան (մ.2007), գրականագէտ
Նոյեմբեր 20՝ Ֆէյրուզ , լիբանանցի երգչուհի
Դեկտեմբեր 14՝ Թորոս Ռասթկելենեան (ֆրանսերէն՝ Toros Rasguélénian), քանդակագործ
Դեկտեմբեր 28՝ Մակի Սմիթ (անգլերէն՝ Maggie Smith), անգլիացի դերասանուհի


===== Անստոյգ ամսաթիւով =====
Ռապըրթ Հիւսըն (անգլերէն՝ Robert H.Hewsen, Հիւսնեան), ամերիկահայ կովկասագէտ, հայագէտ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1934 մահեր 

Մարտ 1՝ Թորոս Թորամանեան (ծն.1864), ճարտարապետ
Մարտ 3՝ Բագրատ Այվազեան (ծն.1862), հայ գրող
Ապրիլ 26՝ Ալեքսանտր Ռոտինեան (Alexander Rotinoff, Александр Ротинов, ծն.1875), ճարտարապետ
Յունիս 12՝ Վահան Գարտաշեան (անգլերէն՝ Vahan Cardashian, ծն.1883, Կեսարիա), փաստաբան եւ մտաւորական
Յուլիս 19՝ Զապէլ Ասատուր (Խանճեան, ծն.1863, Կ.Պոլիս), գրող եւ հասարակական գործիչ


===== Անստոյգ ամսաթիւով =====
Արամ Երկանեան (ծն.1900, Էրզրում), ազգային-ազատագրական շարժումի գործիչ
Սեպուհ Ութուճեան (ծն.1840, Կ.Պոլիս), ազգային-ազատագրական շարժումի գործիչ
Հմայեակ Ազատեան (ծն.1866, Արեւմտեան Հայաստան), թատերագիր
Սմբատ Գաբրիէլեան

Սմբատ Մկրտչի Գաբրիէլեան (15 Դեկտեմբեր 1856(1856-12-15), Ակն - 3 Յունիս 1919(1919-06-03), Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), հայ բանասէր, բժիշկ, հանրային գործիչ (ԱՄՆ)։
1891-1898 թուականներուն խմբագրած է Նիւ Եորքի հրատարակուող «Հայք» ազգային, գրական-քաղաքական հանդէսը, ուր հրապարակուած են նիւթեր՝ հայկական հարցի վերաբերեալ, եւրոպական եւ ամերիկեան մամուլի արձագանքները Թուրքիոյ մէջ՝ հայ բնակչութեան կացութեան մասին, լուսաբանուած է ԱՄՆ-ի հայ համայնքներու կեանքը։ 1895 թուականին ընտրուած է «Հայերու հայրենասիրական դաշնակցութեան» նախագահ, որուն նպատակն էր՝ տէրութիւններու աջակցութեամբ, օգնել Արեւմտեան Հայաստանի ազատագրման թուրքական բռնատիրութենէն։ «Հայերը կամ Արարատի ժողովուրդը» (1892, անգլերէն), «Փաստեր Հայաստանի մասին» (1895, անգլերէն), «Քրիստոնեայ Հայաստանը եւ քրիստոնեայ տէրութիւնները» (1897, անգլերէն), «Արիւնաքամ Հայաստանը, անոր պատմութիւնն ու սարսափները» (1896, անգլերէն], «Հայաստան՝ նահատակ ազգ» (1918, անգլերէն) երկերուն մէջ Գաբրիէլեան ամերիկացի ընթերցողին ծանօթացուցած է հայ ժողովուրդի պատմութիւնը, արեւմտահայերու ծանր վիճակը, 1894-1896-ի ջարդերու ու կոտորածներու փաստերը, 1915-1916-ի  հայերու տեղահանութիւնն ու ցեղասպանութիւնը, տէրութիւններու քաղաքականութիւնը Հայկական Հարցին մէջ։


== Երկեր ==
The Armenians or the People of Ararat, Philadelphia, 1892
Facts about Armenia, N.Y., 1895
Christian Armenia and the Christian Powers, N. Y., 1897
Armenia, a Martyr Nation, N. Y., 1918
Գէորգ Կառվարենց

Գէորգ Կառվարենց  (Արապաճեան, 18 Մայիս 1892, Կ.Պոլիս - 5 Սեպտեմբեր 1946, Միլան) , բանաստեղծ։


== Կենսագրութիւն ==


=== Մինչեւ Փոքր Ասիոյ Աղէտը ===
Նախնական կրթութիւնը ստացած՝ Զմիւռնիոյ Վիենն. Մխիթարեաններուն մօտ, ապա՝ Պարտիզակի ամերիկեան քոլէճին մէջ՝ որուն ընթացքը աւարտած է 1908-ին։
Մինչեւ առաջին աշխարհամարտ (1914) ուսուցչական պաշտօն կը վարէ Էնկիւրիի հայկական վարժարաններուն, ապա Սկիւտարի Սեմերճեան նախակրթականին մէջ։ Պատերազմի տարիներուն կ'ենթարկուի բանտի եւ աքսորի դառնութիւններուն, ու զինադադարէն ետք մաս կը կազմէ «ճակատամարտ»ի խմբագրութեան:
Իզմիրի աղէտէն ետք, 1922-ին կ'անցնի Յունաստան, ուր մինչեւ 1942 թուականը ուսուցչական պաշտօն կը ստանձնէ զանազան քաղաքներու մէջ:


=== Քերքիրա ===

Հայ գաղթականներուն եւ որբերուն հետ Քերքիրա կը հասնի։  Մաս կը կազմէ «Հայ համայնքին Մարմին»ը 1922-ի աշնան ստեղծուած Խուրհուրդի դիւանին իբրեւ ատենադպիր։  Ութը ամսուան համար տնօրէնութիւնը կը ստանցնէ Լորտ Մէյորս հիմնարկին Քերքիրայի որբանոցին, միաժամանակ հայ լեզու եւ հայկական երաժշտութիւն կը դասաւանդէ հայ որբերուն։ Մայիս 1923-ին Նշան Պէշիկթաշլեանին հետ Քերքիրայի «Փուիքլիոն» թատրոնին մէջ կը բեմադրեն եւ հայ գաղթականներու հոծ ներկայութեան կը ներկայացնեն Երուանդ Օտեանի «Չարշըլը Արթին Աղա» թատերախաղը․ դերակատարները կ՛ըլլան թատերասէր հայ գաղթականներէն եւ որբերէն օրիորդներ եւ երիտասարդներ, որոնք կը հետեւին վերոնշեալ երկու հայ ուսուցիչներուն ուղղութիւններուն։


=== Սելանիկ, Աթէնք ===
Քերքիրայէն ետք, կ՛ անցնի յաջորդաբար Սելանիկ եւ Աթէնք։  Երկու քաղաքներուն մէջ կը զբաղի հայ համայնքներուն աշխատանքներով եւ հայկական կրթական հաստատութիւններուն մէջ ուսուցչութեամբ։


== Մահ ==
Երկրորդ աշխարհամարտին անստոյգ օրերուն, 1942-ին Աւստրիոյ ճանապարհով Իտալիա անցած է, նախ՝ Վենետիկ, իսկ 1943-ին՝ Միլան, ուր սրտի կաթուածի հետեւանքով յանկարծամահ եղած է 1946-ի Սեպտեմբերին: Մարմինը ամփոփուած է Ս. Ղազարի գերեզմանատան մէջ:


== Ստեղծագործութիւններ ==
Բանաստեղծութիւններու իր առաջին հատորը հրատարակած է 1913-ին՝ «Ծովեր» անունով։ 1921-ին՝ «Գերեզմանի Ծաղիկներ», ու 1931-ին՝ «Տաւիղ Եւոլեան» հատորները։ Մահէն երեսունեւմէկ տարի ետք (1977), իր զաւկին՝ յայտնի երաժշտագէտ-երգահան Ժորժ Կառվարենցի նախաձեռնութեամբ հրատարակուեցան իր անտիպները, «Բանաստեղծութիւն» անունին տակ։
Քերթողական իր էջերը երաժշտական եւ հնչական բծախնդրութիւններով կը յատկանշուին։ Երաժշտական ձիրքերով օժտուած արուեստագէտ մըն էր նաե՛ւ ինք։ Ձայնական ներդաշնակութեան շեշտուած փոյթով՝ իր ստեղծագործութիւններուն մէջ յաճախ կշռոյթին, չափին ու յանգին հաւատարիմ մնացած է աւելի, քան հաղորդակցութեան պահանջներուն եւ իմաստի պայծառութեան։
1930ական թուականներուն՝ Աթէնքի մէջ՝ Անտոն Կազէլի, Գաբրիէլ Լազեանի եւ բանաստեղծ Վազգէն Եսայեանի հետ խմբագրած է «Արեւագալ» գրական պարբերաթերթը։


== Տե՛ս նաեւ ==
Արսէն Պալեան
Քերքիրայի հայերը
Քոքինիոյ հայկական գաղութը
Սելանիկի հայկական գաղութը
Կարօ Գէորգեան
Ստեփան Սաֆրազեան

Ստեփան Սաֆրազեան (1853, Վերին Ագուլիս - 6 (19) Օգոստոս 1913, Թիֆլիս, Ռուսական Կայսրութիւն), հայ դերասան, թատերական գործիչ։


== Գործունէութիւն ==
1874 թոականէն հանդէս եկած է Թիֆլիսի մէջ՝ Գէորգ Չմշկեանի թատերախմբին մէջ։
1879-1882 թուականներուն եղած է Թիֆլիսի հայոց մշտական դերասանական խմոիմբին մէւ։ 1880 թուականին Պետրոս Ադամեանին հետ խաղցած է Ախալցխայի եւ Ալեքսանդրապոլի մէջ։
Կնոջ՝ Ալմա Սաֆրազեանին հետ գործած է նաեւ Պաքուի, Երեւանի, Կարսի, Շուշիի, Գանձակի, Աստրախանի, Թաւրիզի, Թեհրանի մէջ եւ այլուր։


=== Դերեր ===
Խաղցած է՝ Պեպօն (Գաբրիէլ Սունդուկեանի «Պեպօ», հայերէն եւ ազրպէյճաներէն), Արշակ Երկրորդը (Խ. Գալֆայեանի «Արշակ Երկրորդ»), Հասան Ջալալ (Մուրացանի «Ռուզան»), Օթելլօ (Շէյքսփիրի «Օթելլօ»), Ֆրանց (Շիլլերի «Աւազակներ»), Քին (Ա․ Տիւմա-հօր «Քին»), Միրզա Հապիպ (Ախունտովի «Հաճի Կարա», ազրպէյճաներէն) եւ այլն։


=== Բերմադրութիւններ ===
1888 թուականին Թաւրիզի մէջ առաջին անգամ բեմադրած է Գաբրիէլ Սունդուկեանի «Պեպօ»ն՝ ազրպէյճաներէն։
1908 թուականին խաղցած է Էլիզպարովի (Շիրվանզադէի «Պատուի համար») դերը եւ նուիրատուութիւն կատարած հայ թատերական շէնքի կառուցման։


== Ծանոթագրություններ ==
Թասնիֆ

Թասնիֆ (Պարսկերէն՝ تصنيف) Պարսկական երաժշտութեան բազմապիսի ձեւերէն մին, եւ կը համարուի Գեղօնի (Ֆրանսերէն՝ Ballade) Պարսկական տարբերակը։ Այս երգերը կը կազմուին դանդաղ կշիռքով մը։
«Թասնիֆներուն» մեծ մասը յարաբերաբար վերջերս գոյացած են, նշանաւոր երգահաններու կողմէն։ Մեծ թիւով «Թասնիֆներ» յօրինուած են Ի (քսաներորդ) դարու առաջին երկու տասնամեակներուն։ Ատոնցմէ շատերը հիմնուած են այդ ժաամանակաշրջանի սահմանադրական շարժումին ոգին արտացոլող հայրենասիրական բնանիւթերու վրան։ Քսաներորդ դարու քսանականներուն եւ երեսունականներուն յօրինուած «Թասնիֆները» աւելի սիրային նիւթերու կը վերաբերին, եւ անոնց մէջ գործածուող բանաստեղծութիւնը հիմնականօրէն դասական բանաստեղծներու գործերէն է։
Համաշխարհային Բ (երկրորդ) պատերազմէն ետք, բանաստեղծական համաբնագիրը (Անգլերէն՝ Context) աստիճանաբար կը դառնայ թեթեւընթաց, եւ «Թասնիֆ»-ի երաժտութիւնը կը կրէ արեւմտեան ժողովրդական երգերու ազդեցութիւնը։ Թասնիֆներու արդիականացուած տարբերակը կը կոչուի «Թարանէ» (Պարսկերէն՝ ترانه)։
Արեւմտահայ մշակութային կեանքը 1900-1910-ական տարիներուն

Արեւմտահայ ճակատ
Արեւելահայութեան մօտ, քաղաքական ճնշումները մեղմացած են 1912-էն ետք, աստիճանաբար վերածուելով՝ սիրաշահումի քաղաքականութեան մը։ Պատերազմի սկիզբը, հայութիւնը կը քաջալերուի կամաւորական գունդեր կազմելու, ռուսական բանակներուն հետ միասին, եւ ազատագրելու՝ Արեւմտեան Հայաստանի հողերը։ Արդարեւ, կը գրաւուի արեւմտեան հայաստանի մեծ մասը՝ Վանի, Կարնոյ եւ Տարօնի նահանգները։ Կովկաս գաղթած մնացորդացը կը դառնայ տուն։ 1917-ի Փետրուարին, ռուսական ժողովրդավար յեղափոխութիւնը աւելի մեծ յոյսեր կը ներշնչէ հայութեան։
Բայց 1917-ի աւարտին, համայնավար յեղաշրջումէն ետք, ռուսական բանակները կը քաշուին արագօրէն։ Թուրք բանակին դէմ մինակ մնացած, Հայաստանի ուժերը նախ՝ կը նահանջեն։ Ի վերջոյ, հերոսական ճիգով մը, անոնք կը կանգնին ու փախուստի կը մատնեն թուրքերը՝ 1918 Մայիսին , Սարտարապատի մօտ, փրկելով Արարատեան դաշտն ու Երեւանի նահանգը։
Կը հիմնուի Հայաստանի Հանրապետութիւնը՝ 28 Մայիս 1918-ին։ Առաջին այս հանրապետութիւնը, կենսական հանգրուան հայոց պատմութեան մէջ, մեծ ճիգերէ եւ առաջին իրագործումներէ ետք, կը մնայ «թրքական մուրճին եւ ռուսական սալին միջեւ»։ 1920-ի վերջը, անիկա կը դառնայ խորհրդային, որպէս մէկ մասը շուտով կազմուելիք խորհրդային միութեան։
Մաշտոց Քոլեճ

1992-ին դոկտոր Կարպիս Տէր Եղիայեանը հիմնադրած է  Մաշտոց Քոլեճը Քալիֆորնիա, Լոս Անճելըս: Դոկտոր Կարպիս Տէր Եղիայեանը նախագահն է 27 տարիներ ի վեր:


== Մաշտոց Քոլեճի նպատակը ==
Մաշտոց Քոլեճի նպատակն է հայ մասնագէտներ պատրաստել հայաբոյր միջավայրի մէջ, ի մասնաւորի` մեր ազգային կառոյցներուն սատարող նոր ուժեր:


== Մաշտոց Քոլեճին մասնագիտութիւնները ==
Մաշտոց Քոլեճին մասնագիտութիւնները կ՛ընդգրկեն հետեւեալ ճիւղաւորումները` պսակաւոր արուեստից համալսարանական տիտղոս` հայագիտութեան եւ երկլեզուեան մանկավարժութեան մէջ։
Մաշտոց Քոլեճը միակ հաստատութիւնն է ամբողջ Միացեալ Նահանգներու տարածքին, որ պետականօրէն վաւերացուած է վերոյիշեալ մասնագիտութիւնները մատակարարելու: Անոնց  կողքին, քոլեճը ունի մասնագիտութիւններ` վկայականներու  մակարդակով, որոնց մէջ` հայոց լեզու եւ գրականութիւն, երեխաներու հոգատարութիւն, նախադպրոցական եւ մանկապարտէզի ուսուցիչ-տնօրէնի պատրաստութիւն, համակարգիչներու գիտութիւն, հոգեբանութիւն, բժշկական հաշուեգրութիւն, իրաւաբանի օգնական, օտար լեզուներ, անգլերէնը որպէս երկրորդ լեզու եւ խորհրդատուութիւն. հոս պէտք է նշել, թէ հայագիտութեան ամպիոնին մաս կը կազմէ թարգմանչական արուեստը` հայերէն, անգլերէն, արաբերէն եւ պարսկերէն լեզուներով:
Մաշտոց Քոլեճը միակ համալսարանն է Միացեալ Նահանգներու տարածքին, որ այս մասնագիտութեան մէջ պետական վաւերացում կը կրէ:
Մաշտոց Քոլեճը մասնագիտական մակարդակով  կը հետեւի մասնաւորաբար ուսուցչական ասպարէզին մէջ  տեղի ունեցող զարգացումներուն, զանոնք կիրարկելով իր կրթական ծրագիրին մէջ, ուսումնասիրութիւններով, նոր փորձարկութիւններով եւ հետազօտութիւններով:


== Մաշտոց Քոլեճի պատգամը ==
Մաշտոց Քոլեճի պատգամը շատ պարզ ու յստակ է: Մեր շրջանաւարտները սպառազինուած են ոչ միայն կրթական գիտելիքներով, այլ նաեւ` ազգային ու բարոյական արժէքներու գիտակցութեամբ: Անոնք, ուր որ ալ հրաւիրուին ծառայելու, մեր անձնական փորձառութեան վրայ հիմնուելով,  համարձակօրէն կրնամ վկայել, թէ մեր շրջանաւարտներու ասպարէզային յաջողութիւնը կախեալ է հետեւեալ ազդակներէն.
1.- Իրենց կեանքը կրնայ իմաստաւորուիլ միայն այն ատեն, երբ այդ  կեանքը տուողը ըլլայ իրենց կեանքի օրինակն ու առաջնորդը, եւ մեր Ստեղծողը մեր Արարիչը, մեր Փրկիչն է, առանց որու ներկայութեան` մեր կեանքը կը դառնայ ունայնութիւն:
2.- Հաւատարիմ մնալ հանդէպ մեր ազգային արմատներուն ու մեր կենցաղով միշտ թարմ եւ առողջ պահել զանոնք: Նիւթական հարստութենէ շատ աւելի` մեր զաւակներուն եւ նոր սերունդին պէտք է կտակենք հոգեւոր եւ ազգային հարստութիւն, որոնք մեր երակներուն մէջ կը հոսին որպէս ժառանգ մեր նախահայրերէն, որոնք նահատակութեան ճամբով երաշխաւորեցին մեր ազգին յարութիւնը:
3.- Հաւատարիմ ըլլալ մեր պատմական եւ ներկայ հայրենիքին, մեր ծննդավայրերուն եւ մեր հիւրընկալ այս երկրին. մեր հաւատարմութիւնը պէտք է ցոյց տանք մեր անսակարկ  ծառայութեան ոգիով:
4.- Ջատագովը հանդիսանալ ազգային համագործակցութեան ոգիին ու Եղիշէ Չարենցին պատգամը` «Ով հայ ժողովուրդ, քու փրկութիւնը քու հաւաքական ուժի մէջ է»-ն արմատացնել մեր սրտերուն եւ միտքերուն ու հոգիներուն մէջ:


== Մաշտոց Քոլեճի կայքէջն ու հասցէն ==
Հասցէ: 117 S Louise Street, #309 Glendale, CA 91205
Կայքէջ: www.mashdotscollege.org


== Աղբիւրներ ==
Հարցազրոյց Մաշտոց Քոլեճի Հիմնադիր Տնօրէն Տոքթ. Կարպիս Տէր Եղիայեանի Հետ. Ամավերջի Խոհեր
Գէորգ Պաղտասարեան

Գէորգ Երուանդի Պաղտասարեան  (26 յունուար1936, Ծաղկահովիտ, Արագածոտնի մարզ), մեքենագործ։ Բնագիտաթուաբանական գիտութիւններու տոքթոր (1978), մասնագէտ (1983), ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիոյ անդամ (1994), թղթակից անդամ (1990), ՀՀ գիտութեան վաստակաւոր գործիչ:


== Կենսագրութիւն ==
1958-ին Երեւանի պետական համալսարանի բնագիտաթուաբանական բաժինը աւարտած է։ 1958-1964 թթ. ՀԽՍՀ ԳԱ մեքենագիտութեան հիմնարկի գիտաշխատող եղած է, 1964-1979 թթ.` առաջատար գիտաշխատող, 1978-1998 թթ.` մագնիսաառաձգականութեան բաժինի վարիչ, 1978-1979 թթ.` հիմնարկի տնօրէն, 1988-2001 թթ.` ԵՊՀ թուաբանական ոճի եւ ոճելաւորման ամպիոնի վարիչ, 1992-1994 թթ.` կիրառական թուաբանութեան հիմնարկի ատենապետ, 1994-1998 թթ.` Խաչատուր Աբովեանի անուան ՀՊՄՀ վերատեսուչ, 1998-2002 թթ.` ՀՀ բարձրագոյն որակաւորման հանձնաժողովի նախագահ, 2002-2007 թթ.` ԵՊՀ վերատեսուչ խորհրդական։ 2007-էն ԵՊՀ թուաբանական ոքի եւ ոճելաւորման ամպիոնի մասնագէտ է։ Աւելի քան 200 գիտական աշխատութիւններու հեղինակ է։ Անոր ղեկավարութեամբ ու խորհրդատուութեամբ շուրջ երկու տասնեակ թեկնածուական եւ տոքթորական ատենախօսութիւններ պաշտպանուած են:
Ռուսիոյ Դաշնութեան տեսական եւ կիրառական մեքենագիտութեան ազգային կոմիտէի արտասահմանեան անդամ է։


= Գործունէութիւն =
Աշխատանքները շերտաւոր անիզօտրոպ սալերու եւ թաղանթներու կը վերաբերի ոչ գծային ստիպողական ճիշդ չափերով եւ թեւաբախղում տատանումներու հետազօտմանը։ Հաղորդիչ բարակ մարմիններու մագնիսաառաձգական տեսութիւն կառուցած է, պիեզոմագնիս միջավայրերու մէջ մագնիսաձայնային ալիքներու տարածման տեսական հիմքերը մշակած է:


== Պարգեւներ ==
ՀՊՄՀ «Խաչատուր Աբովեան», մետալ, 2010
Հայաստանի Հանրապետութեան գիտութեան վաստակաւոր գործիչ (2010):
ՀՀ վարչապետի յուշամետալ (2012)։
Յովհաննէս Ադամեան

Յովհաննէս Ադամեան (5 (17) Փետրուար 1879, Պաքու, Պաքուի նահանգ, Ռուսական Կայսրութիւն - 12 Սեպտեմբեր 1932(1932-09-12), Լենինկրատ, ՌԽՖՍՀ, Խորհրդային Միութիւն), հայ ճարտարագէտ եւ գիւտարար, գունաւոր հեռուստացոյցի յայտնագործող:
Աւելի քան 20 յայտնագործութիւններու (հիմնականին մէջ հեռուստատեսութեան եւ լուսահեռագրման բնագաւառներու ծիրէն ներս) եւ լուսահեռագրման համակարգի հեղինակ:


== Կենսագրութիւն ==
Ճարտարագէտ-գիւտարար Յովհաննէս Ադամեանը ծնած է Պաքուի մէջ` խոշոր նաֆթային ընկերություն ունեցող ընտանիքի մը մէջ։ Դեռ աշակերտական նստարանէն Յովհաննէսի մէջ նկատելի էր պրպտելու եւ ուսումնասիրելու ձգտումը: Ուսանելով Միւնիխնի եւ Պեռլինի համալսարաններուն մէջ` ան կը մասնագիտանայ թեքնիքն գիտութիւններու բնագաւառէն ներս:
Որոշ ժամանակ ետք Ադամեանը կը մեկնի Փարիզ եւ դասախօսութիւններու կը հետեւի Սորպոնի համալսարանին մէջ։ Ուսումնառութենէն ետք ան կը սկսի զբաղիլ պատկերները հեռաւորութեան վրայ հաղորդելու խնդիրով եւ սերտ կապեր կը հաստատէ եւրոպական շարք մը երկիրներու գիտական ու բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւններու եւ նշանաւոր գիտնականներու հետ:
Գերմանիոյ մէջ Ադամեանը սեփական միջոցներով ստեղծած էր տարրալուծարան մը եւ կատարած էր շարք մը գիւտեր (1908 թուականին առաջին անգամ հիմնաւորած էր էլեկտրականութեան միջոցով պատկերի հաղորդման ու վերարտադրման հնարաւորութիւնը, իրագործել գունաւոր պատկերը հաղորդալարերով 600 քմ հեռաւորութեան վրայ հաղորդելու առաջին փորձը): 1913 թուականի վերջերուն Ադամեանը տեղափոխուած է Ռուսաստան եւ մշտական բնակութիւն հաստատած Փեփրոքրատ (Լենինկրատ) մինչեւ 1932 թուականը: Այստեղ նոյնպէս սեփական միջոցներով ստեղծած է տարրալուծարան մը եւ շարունակած է գիտական փորձերը: Այս ժամանակահատուածին մէջ ան ստացած է 21 արտօնագիր, որոնցմէ երկուքը` հեռուստատեսութեան բնագաւառին մէջ։ 1918 թուականին ան ստեղծեց Ռուսաստանի մէջ առաջին սարքը, որ կը ցուցադրէր սեւ եւ սպիտակ պատկերներ (ստատիկ պատկերներ), ինչ որ մեծ քայլ էր հեռուստատեսութեան զարգացման բնագաւառին մէջ:
Սոնկիւլ Էօտէն

Սոնկիւլ Էօտէն (թրք.՝ Songül Öden, ծն.՝ 17 Փետրուար 1979), թուրք դերասանուհի է։ Յայտնի դարձեր է «Կիւմիուշ» հեռուստասերիալը նկարահանուելէն յետոյ։
27 Յուլիս 2020-ին, գործարար Արման Պըչաքճը ամուսնացած է դերասանուհի Սոնկիւլ Էօտէնի հետ։ Չորս տարուան միասնականութենէ մը վերջ անոնք որոշած են ամուսնանալ։ Արման Պըչաքճը որդին է Տ. Զաւէն Քհնյ. Պըչաքճեանի ու կ՚աշխատի յայտնի ոսկերիչ Սեւան Պըչաքճըի հետ, որու զարմիկն է։


== Ֆիլմագրութիւն ==


== Աղբիւրներ ==
Gorgeous Couple! Songül Öden and Arman Bıçakçı Are MARRIED (Pictures)
ԱՐՄԱՆ ՊԸՉԱՔՃԸ ԱՄՈՒՍՆԱՑԱՒ ԴԵՐԱՍԱՆՈՒՀԻ ՍՈՆԿԻՒԼ ԷՕՏԷՆԻ ՀԵՏ
Famous Turkish actress marries ethnic Armenian businessman
Պէրպէրեան Վարժարան (Գահիրէ)

Պէրպէրեան վարժարան, ամենօրեայ վարժարան Եգիպտոսի մէջ։ Հիմնուած է 1924-ին, Քահիրէի մէջ՝ Օննիկ եւ Շահան Պէրպէրեաններու ջանքերով։ Կոստանդնուպոլսոյ նոյնանուն միջնակարգ վարժարանի շարունակութիւնն էր։ Ունեցած է 9-ամեայ գիշերօթիկ եւ ցերեկային բաժիններ։ Ընդունուած են 8-20 տարեկան պատանիներ (ընդհանուր թիւը՝ մինչեւ 120)։ Շրջանաւարտներուն իրաւունք  կը տրուէր առանց քննութեան ընդունուիլ եւրոպական համալսարաններ։ 1933-ին նիւթական դժուարութիւններու հետեւանքով փակուած է։