armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Աբրահամ Տէրեան

Աբրահամ Հակոբ Տէրեան, (ծնած է 19 Ապրիլ, 1942, Եաֆա (ներկայիս՝ Թել Աւիւի մօտ, Իսրայէլ):) Տէրեան բանասէր, հայագէտ, աստուածաբանական գիտնական (1970) եւ համալսարանի ուսուցիչ մըն է (1984)։


== Կենսագրութիւն ==
Աբրահամ Տէրեան աւարտած է Երուսաղեմի Սրբոց թարգմանչաց վարժարանը, իսկ 1970 թուականին՝ Միչիկանի համալսարանը (Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ), եւ վերջապէս 1981 թուականին՝ Պազելի համալսարանը։
Աբրահամ 1979 թուականէն սկսեալ եղած է Էնդրիուս համալսարանի միջ-կտակարանային եւ վաղ քրիստոնեական գրականութեան ուսուցիչ, իսկ 1984 թուականէն սկսեալ՝ եղած է Շիքակօ համալսարանի հայագիտութեան ուսուցիչ։


== Գիտական գործունէութիւն ==
Աբրահամ Տէրեանին հիմնական ուսումնասիրութիւնները նուիրուած են Փիլոն Ալեքսանդրացիին ժառանգութեան։ Տէրեանը հրատարակած է անոր «Ցաղագս բան ունել եւ անասուն կենդանեացդ» գործը (որ 1981 թուականին հրատարակուած է Անգլերէն եւ Ֆրանսերէն թարգմանութիւններով), որ անոր գիտական օրինակը ծանօթ է միայն յունաբան դպրոցին մէջ, հայերէն թարգմանութեամբ։
Տէրեան ուսումնասիրած ու քննած է նաեւ Փիլոն Ալեքսանդրացիին «Այնոցիկ որ յելսն է խնդրոց եւ լուծմանց» աշխատութիւնը եւ ստեղծագործութիւնը, ու կատարած է անոր գործերուն քննական բացատրութիւնը ու մեկնութիւնը, անդրադառնալով յունաբան դպրոցի ժամանակաշրջանին, Վահան Տէրեանի գործունէութեան շրջանին, լեզուի թարգմանութեան ու ոճի հարցերուն եւ այլն։
Տէրեանը եղած է բազմաթիւ Ամերիկեան գիտական ընկերութիւններու անդամ։ 1982 թուականին, Աբրահամ զեկուցումով մը մասնակցած է Երեւանի միջազգային հայերէնագիտական գիտաժողովին։


== Մրցականեր ==
ԱՄՆ «Ֆուլպրայթ» հաստատութեան մրցանակ, 2005:


== Երկեր ==
Patriotism and Piety in Armenian Christianity, N. Y., 2000.
Ոսկան (անձնանուն)

Ոսկան, հայկական անուն է։ Սերած է "ոսկի"-էն։ 

Լատինագիր ձեւը՝  VOSGAN 
Անունէ կազմուած մականուն՝ Ոսկանեան


== Անունը Կրողներ ==
Ոսկան Երեւանցի (1617 Սպահան-74 Մարսէյլ) հայ տպագրիչ
Ոսկան Թոփալեան (1878 Մարաշ-1915 Երզնկա) հայ տպագրիչ


== Որպէս Ազգանուն ==
Երուանդ Ոսկան (Yervant Voskan, 1855 Կ.Պոլիս-1914 Կ.Պոլիս) քանդակագործ
Երեւանի Թանգարաններու Ցանկ

Երեւանի Թանգարաններու ցանկ, ցանկ, ուր ներկայացուած են Հայաստանի մայրաքաղաք Երեւանի մէջ գործող թանգարանները։


== Արուեստի Թանգարաններ ==
Գաֆէսճեան Արուեստի Կեդրոն
Ժողովրդական Արուեստի Թանգարան
Ռուսական Արուեստի Թանգարան (Երեւան)
Ժամանակակից Արուեստի Թանգարան


== Տուն-Թանգարաններ ==
Մարտիրոս Սարեանի Տուն-Թանգարան (Երեւան)
Յովհաննէս Թումանեանի Թանգարան (Երեւան)
Կոմիտասի Թանգարան-ինստիտուտ
Աբովեանի Տուն-Թանգարան
Աւետիք Իսահակեանի Տուն-Թանգարան (Երեւան)
Արա Սարգսեանի եւ Յակոբ Կոջոյեանի Տուն-Թանգարան
Արամ Խաչատրեանի Տուն-Թանգարան
Դերենիկ Դեմիրճեանի Տուն-Թանգարան
Եղիշէ Չարէնցի Տուն-Թանգարան
Երուանդ Քոչարի Թանգարան (Երեւան)
Գէորգ Գրիգորեանի (Ճոտտօ) Արուեստանոց-Թանգարան
Կալենց Թանգարան
Կարէն Տէմիրճեանի Թանգարան
Ալեքսանդր Սպենդիարեանի Տուն-Թանգարան
Սերգէյ Փարաջանովի Թանգարան
Սիլվա Կապուտիկեանի Տուն-Թանգարան


== Գիտական Թանգարաններ ==
Մատենադարան
Գիտութեան եւ տեխնիկայի Թանգարան
Կապի Թանգարան
Տիեզերքի Թանգարան


== Պատմութեան Թանգարաններ ==
Հայաստանի Պատմութեան Թանգարան
Երեւանի Պատմութեան Թանգարան
Հայոց Ցեղասպանութեան Թանգարան-ինստիտուտ
Էրեբունի Թանգարան
Հ. Յ. Դաշնակցութեան Պատմութեան Թանգարան Հիմնադրամ
Հայ Բժշկութեան Թանգարան
Ֆիտայական Շարժման «Զորավար Անդրանիկ» Թանգարան
Միջին Արեւելքի Արուեստի Թանգարան (Երեւան)


== Բնագիտական Թանգարաններ ==
Երկրաբանական Թանգարան
Հայաստանի Բնութեան Պետական Թանգարան


== Այլ ==
Ալեքսանդր Թամանեանի Անուան Ճարտարապետութեան Ազգային Թանգարան-ինստիտուտ
Եղիշէ Չարենցի անուան Գրականութեան Եւ Արուեստի Թանգարան
Երեւանի Թատերական Թանգարան
Ֆրիտիոֆ Նանսենի Թանգարան (Երեւան)
Հայաստանի Փայտարուեստի Թանգարան
Հայաստանի Պետական Մանկավարժական Համալսարանի Թանգարան
Հայաստանի Երկաթուղիի Թանգարան
Հայաստանի Բժշկութեան Պատմութեան Թանգարան


== Պատկերասրահներ ==
Հայաստանի Ազգային Պատկերասրահ
Արամէ Պատկերասրահ
Ալպերդ եւ Թովէ Պոյաճեան Ցուցասրահ
Կալա Արթ (ցուցասրահ)
Գեղագիտութեան Ազգային Կեդրոն
Դալան պատկերասրահ
Էդուարդ Իսաբեկեան Ցուցասրահ
Նորարար Փորձառական Արուեստի Կեդրոն
Սարգիս Մուրադեան Պատկերասրահ
Վալմար Արուեստի Սրահ
Տիրան Բ.

Կաղապար:Տեղեկաքարտ միապետ
Տիրան (ծն.թ.անյայտ–մօտ 358), Հայոց թագաւոր 338–350–ին։ Յաջորդած է հօրը՝ Խոսրով Բ. Կոտակին, քաղաքական անբարենպաստ ու խառնակ պայմաններու մէջ։ 338 թուականի գարնան, երբ Պարսից արքայ Շապուհ II–ի զօրքերը ներխուժած են Հայաստան, Տիրան Հայոց կաթողիկոս Վրթանես Ա Պարթեւի հետ հարկադրաբար ապաստանած է Բիւզանդիոնի մէջ։ Գահին վերահաստատուած է 339 թուականի գարնան՝ Հռոմի Կոստանդիոս I կայսեր օգնութեամբ։ Հռոմի հետ կնքած պայմանագրով Տիրանը ճանչցած է անոր գերիշխանութիւնը, պատանդ տուած է Տրդատ որդին եւ թոռներուն։ Տիրանի գահակալման առաջին տարիները անցած են համեմատաբար խաղաղ։ Վարած է պետական իշխանութեան կեդրոնացման քաղաքականութիւն։

Տիրանի իշխանութեան վերջին տարիներուն յարաբերութիւնները սուր ընթացք կը ստանան, ինչպէս երկրի ներսը, այնպէս ալ անոր սահմաններէն դուրս։ Ներքին ճակատի վրայ քանի մը նախարարական տուներ հանդէս կը բերեն կեդրոնախոյս ձգտումներ, ապա տեղի կ՛ունենայ պետութիւն-եկեղեցի առաջին բախումները։ Այս բախումները այնքան կը խորանան, որ Հուսիկ կաթողիկոսը կը բանադրէ Տիրան թագաւորին։ Վերջինիս հրամանով Հուսիկին բրածեծ ընելով կը սպանեն։ Ասոր պատճառը այն էր, որ եկեղեցին մեծապէս հզօրացած էր եւ ֆեոդալական կարգերու պայքարին մէջ սկսած էր մեծ դեր խաղալ երկրի ներքին կեանքին մէջ։
Տիրանի գահակալութեան վերջին տարիներուն Հայաստանի քաղաքական կացութիւնը բարդացած է՝ կապուած պարսկա–հռոմէական նոր հակամարտութիւններու հետ։ 345 թուականի պարսկա–հռոմէական պատերազմի ժամանակ Տիրան դաշնակցած է հռոմէացիներուն հետ։ 350 թուականին, օգտուելով Հռոմէական կայսրութեան արեւմուտքի մէջ ծագած պատերազմէն, Շապուհ II ներխուժած է Հայաստան, խարդախութեամբ ձերբակալած եւ կուրցուցած է Տիրանին, ապա տարած եւ բանտարկած է Տիզբոնի մէջ։ Շուտով հայ–հռոմէական ուժերը կը յաղթեն պարսկական բանակին եւ Շապուհ II–ին կը հարկադրեն գերութենէն ազատել Տիրանին։ Սակայն վերջինս կուրութեան պատճառով անկարող էր զբաղիլ պետական գործունէութեամբ, ուստի թագաւոր կը հռչակուի անոր որդին՝ Արշակ Բ–ը։
Դերենիկ Մարտիրոսեան

Դերենիկ Մարտիրոսեան (3 Փետրուար 1943(1943-02-03), Վաղարշապատ, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն - 12 Ապրիլ 2021(2021-04-12), Երեւան, Հայաստան),  Հայաստանի Հանրապետութեան վաստակաւոր արուեստագէտ,  դերասան, բեմադրիչ ռւ հեղինակ։


== Կենսագրական գիծեր ==
Դերենիկ Մարտիրոսեան ծնած է Էջմիածին։ 1973 թուականին աւարտած է Հայկական պետական մանկավարժական կաճառը:
1958-1968 թուականներուն եղած է Էջմիածնի ժողովրդական թատրոնի, Երեւանի «Հարաչեայ Ղափլանեան» պետական տրամաթիքական թատրոնի, 1969 թուականէն ի վեր՝ Երեւանի տիկնիկային թատրոնի դերասան-տիկնիկավար, բեմադրիչ։
Էջմիածնի ժողովրդական թատրոնէն ներս խաղացած է շարք մը ներկայացումներու մէջ՝ «Գնացք» (Միտյա), «Ռազմայեղափոխական խորհուրդ» (Ժիգան), «Ձորի նահապետ Գոճա» (Մաթիա), «Ես, իմ հարսնացուն եւ...» (Ժան), «Մեռնող ֆլորա» (Տատասկ, Հայկական թատերական ընկերութեան մրցանակ), «Երկու տիրոջ ծառան» (Սիլվիօ), «Հազարան բլբուլ» (Խարի)։
1964-1968 թուականներուն Հայաստանի Գիտութիւններու ազգային ակադեմիոյ Էջմիածին տպարանէն ներս պաշտօնավարած էր՝ իբրեւ գրաշար։ 
1997 թուականէն դասաւանդած թ Երեւանի Թատրոնի եւ շարժանկարի պետական կաճառէն ներս:
Մարտիրոսեան եղած է Երեւանի «Յովհաննէս Թումանեան» պետական տիկնիկային թատրոնի յառաջատար դերասան, բեմադրիչ, հեղինակ։


== Պարգռւներ եւ մրցանակներ ==
Հայաստանի Հանրապետութեան մշակոյթի նախարարութեան ոսկէ մետալ,
ՀԹԳՄ «Արտաւազդ» մրցանակ,
Երեւան քաղաքի ոսկէ զինանշան,
Հայաստանի վաստակաւոր արուեստագէտ, 2006,
Մովսէս Խորենացիի մետալ, 2016։
Գարեգին Բրուտեան

Գարեգին Բրուտեան, (Դեկտեմբեր 1884), Օսմանեան հայկական ժողովրդական երգերու նշանաւոր մեկնաբան՝ 1910-1920-ական թուականներուն։
Ուտ նուագող ու երգիչ Գարեգին Բրուտեան  Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ կը հասնի տաս տարեկան հասակին՝ մօրը հետ, միանալու համար իր հօր, որ կ'ապրէր Ուըրսթըրի (Մասսաչուսէց) մէջ։ Ընտանիքը Սամսոնէն էր։ 
1916-ին կ'արձանագրէ 20 թրքերէն երգ, որոնցմէ ոմանց կ'ընկերակցի նաեւ Քեմանի Մինասը։ Երբ Նիւ Եորքի մէջ մօտաւորապէս 1920-ին կը հիմնուի «Մ. Կ. Բարսեղեան» ձայնագրութիւններու տունը, Բրուտեան կ'ըլլայ հոն արձանագրուող առաջին երգիչը։ Ան հանդէս կու գայ 20 երգերով, բոլորն ալ հայերէն եւ անոնցմէ ոմանք յօրինուած Յովսէփ Շամլեանի կողմէ։ 
Անոր երգած է «Չինարի եարս աղջիկ»։
Գարեգին Բրուտեանի յաջորդ երգածը Քեռիին նուիրուած յեղափոխական ծանօթ երգն է։ Քեռի, կամ Քաւթառ Արշակ Գալֆայեան, դաշնակցական ֆետայի, որ Ապտուլհամիտ Բ.ի գահակալութեան տարիներուն, 1903-էն 1905 գործած է Սասնոյ եւ Վասպուրականի մէջ։ 1908-1912 դաշնակցական ականաւոր դէմքերէն Եփրեմ Խանի կողքին մասնակցած է Պարսկաստանի ազատագրական շարժումին։ Ա. Համաշխարհային պատերազմին բռնկումէն ետք, Քեռի ստանձնած է հայկական կամաւորական 4-րդ գունդին հրամանատարութիւնը։ Մարտական այս միաւորը կցուած էր ռուսական բանակին եւ կը գործէր ռուս-օսմանեան ճակատին վրայ։ 1915-ին, Ռեւանտուզի (ներկայիս Իրաքի մէջ) մէջ մղուող մարտերուն ընթացքին Քեռին զոհուած է։
Բրուտեանի երգերը Ի. դարու սկիզբին եղած են ներգաղթած ամերիկահայերու կեանքին անբաժան մասը: Երգը սփոփանք եղած է հայրենիքէն տեղահանուած հայերուն համար, անոնք հայրենակցական միութիւններ ստեղծած են ԱՄՆ-ի մէջ, հաւաքներուն երգած են իրենց բնակավայրերուն բնորոշ երգերը: Խնճոյքներուն, սկզբնական շրջանին, արեւելեան ոճով կը մասնակցէին միայն տղամարդիկ, որոնք կ'ուտէին, կը խմէին եւ կ'երգէին:
Լոյս (թերթ, Թեհրան)

«Լոյս» երկշաբաթաթերթ, Թեհրան «Լոյս», մշակութային եւ հասարակական երկշաբաթաթերթ (հայերէն եւ պարսկերէն բաժիններով)։ Լոյս կը տեսնէ Մարտ 2000-էն, Թեհրանի մէջ։ Կ՚անդրադառնայ իրանահայ գաղութի կեանքի հրատապ հարցերուն, Հայաստանի, Արցախի եւ սփիւռքի իրադարձութիւններուն։ Արտօնատէրն ու գլխաւոր խմբագիրն է Էտիկ Պաղտասարեանը։
Քրիսթինա Ակիլերա

Քրիստինա Ակիլերա (18 Դեկտեմբեր 1980(1980-12-18)[…], ), ամերիկացի երգչուհի-երգահան եւ դերասանուհի, որ նաեւ ունի իրլանտական եւ էքուատորական արմատներ։ Ան համաշխարհային ճանաչում ունեցած է «Christina Aguilera» ալպոմի հրապարակումէն ետք։
Իր երաժշտական ասպարէզի ընթացքին Քրիսթինան ստացած է չորս Կրեմմի, մէկ Լատինական Կրեմմի եւ շարք մը այլ երաժշտական մրցանակներ։ Ան դարձած է տասնամեակի ամէնայաջողակ երգչուհիներէն մէկը, որ վաճառած է աւելի քան 42 միլիոն ալպոմներ ամբողջ աշխարհի տարածքին:


== Կենսագրութիւն ==


=== Երիտասարդ տարիները ===

Քրիստինա Մարիա Ակիլերան ծնած է 18 Դեկտեմբեր 1980-ին Նիւ Եորք քաղաքին մէջ, ԱՄՆ զինուած ուժերու սերժանտ Ֆաուստո Վակներ Խավիերի ու սպաներէնի ուսուցչուհի Շելլի Լորէյն Ֆիտլըրի ընտանիքին մէջ։ Քրիսթինայի մայրը ազգութեամբ իրլանտուհի է. ան ահեստավարժ ջութակահար է ու դաշնակահար, ելոյթ է ունեցած է Youth Symphony Orchestra կազմին մէջ։ Քրիսթինայի ընտանիքը յաճախ տեղէ տեղ կըտեղափոխուէր։ Քրիսթինան ունի կրտսեր քոյր՝ Ռեյչըլը (ծնած 1986-ին)։ Երբ կը լրանայ Քրիսթինայի 7 տարին, անոր ծնողները կ'ամուսանլուծուին. Շելլին կ'երթայ մօր մօտ՝ հայրենի քաղաք Ուեկսֆորտ (Փիցպուրկի արուարձան), յետոյ կ'ամուսնանայ երկրորդ անգամ։
Քրիստինա նն իր երաժշտական ասպարէզը կը սկսի 8 տարեկանին։ Այդ ժամանակ ան ելոյթ կ'ունենայ երիտասարդ տաղանդներու Star Search մրցոյթին մէջ, ուր կը ներկայացնէ Ուիթնի Հյուսթոնի «The Greatest Love of All» երգը եւ կը գրաւէ երկրորդ տեղը։ Երեք տարի ետք զայն կը հրաւիրեն Փիցպուրկ (ուր ան կ'ապրէր այդ ժամանակ) անցկացուող մարզական խաղերու ժամանակ կատարելու ԱՄՆ քայլերգը։ 1992-ին կը բացուի «Միքի Մաուսի Ակումբ» հաղորդումը, եւ Քրիսթինան կը դանրայ մասանկիցներէն մէկը։ Այստեղ ան կը հանդիպի Պրիթնի Սփիրզի ու երաժշտութեան այլ աստղերու հետ, որոնցմէ է՝ Ճեսիքա Սիմփսոն, ինչպէս նաեւ Ճասթըն Թիմպըրլէյք եւ JC Chasez, որոնք հետագային դարձան ’N Sync խումբի անդամ։ Այսպիսով՝ Քրիսթինան երաժշտութեամբ կը սկսի զբաղուիլ դեռ դպրոցական տարիներէն ու այնքան յաջող կը սկսի իրասպարէզը, որ 8-րդ դասարանէն կը ձգէ դպրոցը ու կրթութիւնը ավարտում հեռակա կարգով։


== Սկավառակագրութիւն ==


=== Աշխատանոցային ալպոմներ ===
1999: Christina Aguilera
2000: Mi Reflejo
2000: My Kind of Christmas
2002: Stripped
2006: Back to Basics
2010: Bionic
2012: Lotus


== Շրջագայութիւններ ==
Christina Aguilera in Concert (2000-2001)
Justified & Stripped Tour (2003)
The Stripped Tour (2003)
Back to Basics Tour (2006-2007)


== Ծանոթագրութիւններ ==


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտօանկան կայք
Աւետեան

Աւետեան, հայկական մականուն։


== Մականունը կրողներ ==
Անատոլի Ղեւոնդ Աւետեան (1952), նկարիչ, քանդակագործ:
Աւետիք Խաչատուր Աւետեան (1920-1997), ռազմական գործիչ, գնդապետ:
Արշաւիր Մարգար Աւետեան (19-րդ դար), մտաւորական։
Արտաշէս Աւետեան (1942), էստրադային երգիչ։
Գաբրիէլ Աւետեան (19-րդ դար-?), մամուլի գործակալ, թղթակից։
Գրիգոր Աւետեան
Գրիգոր Աւետեան (?-20-րդ դար), գրող։
Գրիգոր Կարապետի Աւետեան (1870-1946), դերասան, թարգմանիչ։
Էտմոնտ Գեղամ Աւետեան (1929-2001), փիլիսոփայ, լեզուաբան:
Կոլիա Թորգոմ Աւետեան (1931), ֆիզիկոս:
Սեդրակ Կարապետ Աւետեան (1873-1949), մանկավարժ։
Վարշամ Վահան Աւետեան (1927-2012), պատմաբան, հնագէտ, մանկավարժ:Մարիամ Աւետեան, (Տփխիսի (Թիֆլիս), 3 Յունուար 1876), դերասանուհի։
Իշխան Հէրի, Սասէքսի Դուքս

Իշխան Հէրի, Սասէքսի Դուքս (կամ Հէնրի Չարլզ Ալպըրթ Տէյվիտ, անգլ.՝ Prince Harry, Duke of Sussex կամ Henry Charles Albert David, ծնած 15 Սեպտեմբեր, 1984) Բրիտանական թագաւորական ընտանիքի անդամ: Ուէյլզի Իշխան Չարլզի եւ Ուէյլզի Իշխանուհի Տայանայի կրտսէր զաւակը ըլլալով, ան վեցերրորդ ժարանգորդն է Բրիտանական թագին:
Ծնած Սբ. Մերիզ Հիւանդանոցին մէջ, Լոնտոն, Հէրին ստացած է իր ուսումը հետեւեալ դպրոցներուն մէջ՝ Ուէտըրպի Դպրոց, Լատկրով Դպրոց, կամ Իթըն Քոլէճ: Դպրոցը աւարտելէ ետք, մէկ տարի Աւստրալիա եւ Լեսոթո անցուցած է մէկ տարի: Անկէ ետք, ան մարզուեցաւ Սանտհըրսթ Թագաւորական Բանակի Ակադեմիոյ մէջ: Ան իր եղբօր Ուիլիըմին հետ զինծառայած է: 2007 եւ 2008 թուականներուն, 10 շաբաթներու դրութեամբ Հէրին զինծառայած է Հելմընտ մարզին մէջ, Աֆղանիստան: Ան կը վերադառնայ Աֆղանիստան 20 շաբթուայ զինծառայութեան համար 2012 եւ 2013 թուականներուն ընթացքին իբր օդային բանակային: 2015 թուականի Յունիսին ան կը հրաժարի բանակէն եւ զինծառայութենէն:
Հէրի նշանուեցաւ Մէկըն Մարքըլի հետ 2017 թուականին, եւ ամուսնացան 2018 թուականին: Իրենց զաւակը, Արչի Մաունթպաթըն-Ուինտսըր, ծնաւ 2019 թուականին: Յաջորդող տարուան մէջ, զոյգը հրաժարեցաւ թագաւորական ընտանիքին մաս կազմելէ եւ փոխադրուեցաւ Դքսուհիին բնիկ Հարաւային Քալիֆորնիան: Ուշ 2020 թուականին, անոնք հիմնեցին Archewell Inc. Ամերիկեան ոչ-շահ կազմակերպութիւնը որ կը կեդրոնանայ ստեղծագործական ԶԼՄ ծրագիրներու վրայ: 7 Մարտ 2021 թուականին, Հէրի եւ Մէկըն յայտնուեցան հարցազրոյցի մը համար Օփրայի հետ CBS կայանէն, մանրամասնելու համար պատճառները իրենց Բրիտանական թագաւորական ընտանիքէն հեռացման: 16.9 միլիոն հոգի արդէն իսկ դիտած էր հարցազրոյցը առաջին ժամուն եւ 17.1 միլիոն՝ երկրորդ ժամուն:
Հայաստանի Հանրապետութեան Սփիւռքի Նախարարութիւն

Հայաստանի Հանրապետութեան սփիւռքի նախարարութիւնը գործադիր իշխանութեան հանրապետական մարմինն է, որ կը մշակէ եւ կ'իրականացնէ Հայաստան-Սփիւռք գործակցութեան զարգացման, Հայաստանի, հայ ժողովուրդի վարկանիշն ամրապնդող համահայկական նպատակային ծրագիրներու, կը նպաստէ համահայկական կրթական ծրագիրներու իրականացման, Սփիւռքի հայկական դպրոցներու հանրակրթական եւ դպրոցներու զարգացմանը, կ'աջակցի հայապահպան գործունէութեան, մշակութային ժառանգութեան պահպանմանը, պաշտպանմանը, զարգացմանը եւ տարածմանը, այլալեզու եւ այլադաւան հայերու շրջանին մէջ հայկական ազգային ինքնութեան հաստատմանն ու արմատաւորմանը, անոնց «հայադարձութեան», կ'աջակցի աշխարհասփիւռ հայերու հայրենադարձութեանը եւ Սփիւռքի հայ երիտասարդներու ուխտագնացութեանը Հայաստան։


== Ընդհանուր տեղեկատւութիւն ==
Նախարար

Հրանուշ ՅակոբեանՏեղակալներ

Սերժիկ Սրապիոնեան
Վահագն Մելիքեան


== Աղբիւր ==
Հայաստանի Հանրապետութեան Կառավարութեան կայք էջ, ՀՀ սփիւռքի նախարարութիւն


== Արտաքին յղումներ ==
Նախարարութեան պաշտոնական կայք էջը
Գեղարդ

Գեղարդ, Սուրբ Գեղարդ, տեգ, սրբազան մասունք՝ կապուած Յիսուս Քրիստոսի խաչելութեան հետ։ Ս. Գեղարդը մօտաւորապէս 15 սանթիմեթր երկարութեամբ տափակ կամ եռանիստ երկաթէ տեգ է, որը, փայտի ծայրին ամրութեամբ, ծառայած է որպէս խոցող զէնք։


== Գեղարդը Սրբազան Մասունք ==
Յիսուսին խաշուելէն հետոյ հռոմեացի զինուորներէն մէկը տեգով (Գեղարդ|Գեղարդով) խոցած է խաչի վրայ մահացած Յիսուսի կողը, որուն «Իսկոյն առիւն եւ ջուր ելաւ» (Յովհաննէս 1933-34 թուականներ): Այդ օրուընէ մահուասն զէնքը՝ Գեղարդը դարձած է քրիստոնիաներու համար սրբազան մասունք։ Հայ եկեղեցուոյ աւանդութեան համաձայն, գեղարդը 33 թուականին Հայաստան բերած է Թաթէոս առաքեալը, եւ երկար ժամանակ այն պահուած է քրիստոնիայ համայնքներուն մէջ։ Գեղարդը 301 թուականին, երբ Հայաստանի մէջ քրիստոնէութիւնը պետական կրօնք հռչակուած է, Գեղարդը դարձած է Հայ եկեղեցուոյ սեփականութիւնը։ Յիշատակներ կան ըստ որոնց, Հայաստանը կամ դրացի երկիրները օգտուած են սուրբ Գեղարդէն՝ երկիրը եւ ժողովուրդը օրհնելու, պատերազմէն, ազէտներէն ազատելու համար։
Սուրբ Գեղարդ 500 տարի պահուած է Այրիվանքին մէջ, ի պատիւ Գեղարդի, կոչուած է Գեղարդավանք։ Հայոց կաթողիկոսները միւռոնօրհնութեան ժամանակ Լուսավորչի աջի հետ Սուրբ Գեղարդով եւս կ՛օրհնեն միւռոնը։ Ներկայիս Գեղարդը պահուած է Սուրբ Էջմիածնի Մայր տաճարի թանգարանին մէջ։ Գեղարրդի արծաթէ մասնատուփը 1867 թուականին պատրաստուած է Պռոշեան իշխանատան հետնորդ Դաւիթ եպիսկոպոսի կողմէ։
393 (թիւ)

393 (երեք հարիւր իննսուներկու) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 392-ի եւ 394-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 A001358  հարիւրքսաներկուերորդ կիսապարզ թիւն է
 Alt   393  գործադրելիս կը ստացուի կիւրեղեան Й գլխատառը
393 Լամփեթիա աստեղնեակի կարգային թիւն է
13 Յունիս

13 Յունիս, տարուան 164-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 165-րդ) օրն է

Տարուայ աւարտին կը մնայ 201 օր


== Դէպքեր ==
1934՝ Ատոլֆ Հիթլերի եւ Պենիթոյ Մուսոլինիի հանդիպումը Վենետիկին մէջ
1941՝ դէպի Սիպերիա ընտանիքներու զանգուածային տեղահանումներ Էսթոնիայէն, Լաթվիայէն եւ Լիթուանիայէն


== Ծնունդներ ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:13 Յունիսի ծնածներ

1887՝ Պրու­­նօ Ֆրանք (Bruno Frank, մ.1945), հրեայ ծագումով գերմանացի գրող եւ մարդաբան
1944՝ Պան Քի Մուն (반기문 Ban Ki-moon) 2006-էն մինչեւ 2017-ը ՄԱԿ-ի ութերորդ գլխաւոր քարտուղար
1951՝ Փիթըր Պալաքեան (Peter Balakian), ամերիկահայ գրող, բանաստեղծ
1956՝ Եուրի Վարդանեան ծանրաբարձ
1986՝ Քաթ Տէնինկզ (Kat Denings), ամերիկացի դերասանուհի


== Մահեր ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:13 Յունիսի մահացածներ

1904՝ Նիքիֆորոս Լիթրաս (ծն․ 1832), յոյն գեղանկարիչ եւ գեղանկարչութեան ուսուցիչ
1975՝ Մարի Աթմաճեան (ծն.1901), բանաստեղծուհի


== Տօներ ==
Յիշատակի օր (Ղրղզստան)
Բոլոր սրբերու օր (Թիպէթ)


== Ծանաւթագրութիւններ ==
Քըրթ Զումա

Քըրթ Հէբի Զումա (ֆրանս.` Kurt Happy Zouma) ծնած է (հոկտեմբեր 27, 1994, Լիոն, Ֆրանսա), ֆրանսացի ֆուտբոլիստ, «չելսի» ֆուտբոլային ակումբի եւ Ֆրանսայի երիտասարդական ակումբի կենտրոնական պաշտպան:


== Ակումբային ասպարէզ ==


=== Սենթ Էթիեն ===
Հանդէս եկած է «վո-ան-վելենի» երիտասարդական կազմին մէջ: 2009 թուականին տեղափոխուած է «սենտ-էտիեն»: 2011 թուականի ապրիլ 2-ին Զուման ստորագրած է ամբողջ ասպարէզի առաջին պրոֆէսիոնալ պայմանագիրը ակումբի հետ: Սկսած է հանդէս գալ հիմնական կազմինմէջ 2011/12 մրցաշրջանին: Քըրթի առաջին ելոյթը հիմնական կազմինհետ տեղի ունեցաւ 2011 թուականի օգոստոս 31-ին, խաղցած է լիկայի գաւաթի ընդդէմ «բորդոյի»: Ան խաղցած է ամբողջ խաղը, որտեղ յաղթած է «սենտ-էտիենը» 3:1 հաշուով: 2014 թուականին Զուման 5,5 տարի ժամկէտով պայմանագիր ստորագրեց անգլիական «չէլսի» ակումբին հետ, բայց մնաց «սենտ-էտիենում»` մինչեւ մրցաշրջանի աւարտը վարցավճարի հիմունքներով: Քըրթը ունի աւագ եղբայր, Լիոնելը, որ նոյնպէս կը հանդիսանայ պրոֆէսիոնալ ֆուտբոլիստ եւ հանդէս կու գայ «սոշոում»:


=== Չէլսի ===
2014/15 մրցաշրջանին սկսաւ ամբողջովին հանդէս գալ լոնտոնական «չէլսիյի» հետ: Սեպտեմբեր 24-ին կայանալիք ֆուտբոլի գաւաթի երրորդ փուլի խաղին  ընդդէմ «բոլտօն Ուոնդերերսի» բացեց խաղի հաշիւը անհատական կոլով «չելսիի» կազմին մէջ:


== Նուաճումներ ==
Կաղապար:Դրօշաւորում/Ֆրանսայ «սենտ-էտիեն»

Ֆրանսական գաւաթի լիկայի գաւաթակիր
Արդիւնքը. 1 յաղթանշանԿաղապար:Դրօշաւորում/Անգլիայ

ֆուտբոլի գաւաթի գաւաթակիր
Արդիւնքը. 1 յաղթանշան


== Արտաքին յղումներ ==
Վիճակագրութիւնը whoscored.com կայքում
Վիճակագրութիւնը soccerbase.com կայքում
Ֆուտբոլիստի պաշտօնական էջը transfermarkt.com կայքում
ֆուտբոլիստի պաշտօնական էջը Chelsea-fc.ru կայքում
ֆուտբոլիստի պաշտօնական էջը Chelseafc.com կայքում
ֆուտբոլիստի պաշտօնական էջը Fifa.com կայքում
ֆուտբոլիստի պաշտօնական էջը Worldfootball.net կայքում
ֆուտբոլիստի պաշտօնական էջը Football-lineups.com կայքում
77 (թիւ)

77 (եօթանասունեօթ) կենտ երկնիշ բնական թիւ է 76-ի եւ 78-ի միջեւ


== Թուագիտութիւն ==
 A001358  քսանվեցերորդ կիսապարզ թիւն է՝ 77=7×11
 A127335  առաջին ութ պարզերուն գումարն է՝ 77=2+3+5+7+11+13+17+19
երեք յաջորդական քառակուսիներուն գումարն է՝ 42+52+62
77-ն են տասներկուերորդ կատարեալ թիւին նշանները


== Գիտութիւն ==
Ազոթի եռման ջերմաստիճանն է


== Օրացոյց ==
Տարուայ 77րդ օրը Մարտ 18-ն է (նահանջ տարիներուն՝ Մարտ 17-ը)
1977 թուական
Արեւմտահայ Երաժշտական Մշակոյթը 19-րդ Դարուն

Արեւմտահայ Երաժշտական Մշակոյթը 19-րդ Դարուն։
Արեւմտահայերու մշակութային կեանքի կեդրոնը Կոստանդնուպոլիսն էր, ուր զգալի աշխատանք կը կատարուէր գրականութեան եւ արուեստի զարգացման ուղղութեամբ: Երաժշտական ասպարէզին մէջ 19-րդ դարու առաջին կէսը յատկանշուեցաւ հայկական երաժշտագրութեան ստեղծումով:
Միջնադարեան խազային համակարգի անկումէն ետք հայ հոգեւոր երաժշտութիւնը կ'ենթարկուէր օտար ազդեցութիւններու  եւ յաճախ նոյնիսկ անճանաչելի կը դառնար: Հոգեւոր երգերու կատարողները՝ դպիրներն ու տիրացուները, ըստ իրենց քմահաճոյքին առատօրէն կը գործածէին տաճկական երաժշտութեան բնորոշ բազմաթիւ ձայնազարդեր եւ յունական երաժշտութեան ռնգային երգեցողութիւնը: Հոգեւոր երգերը հետագայ աղաւաղումներէ եւ կորուստէ փրկելու համար անհրաժեշտ էր երաժշտագրել  զանոնք: Խնդիր դրուած էր ստեղծել հայկական երաժշտագրութեան այնպիսի համակարգ, որ կապուած ըլլալով հին խազային համակարգի աւանդոյթներուն հետ, միեւնոյն ժամանակ յենէր եւրոպական երաժշտագրութեան վրայ:
Այդ խնդիրը իրագործեց պոլսահայ տաղանդաւոր երաժիշտ Համբարձում Լիմոնճեան 1813-1815 թուականներուն: Ան գործածեց քազերու ձեւերը եւ անունները, իսկ եւրոպական իրաժշտագրութենէն գործածեց եօթը հիմնական հնչիւններու թիւը եւ հնչիւններու խմբաւորումը ութեակներով: Այս համակարգը կը կոչուի հայկական երաժշտագրութեան համակարգ, կամ Լիմոնճեանի համակարգ, որ մօտաւորապէս մէկ դար մեծ տարածում ունեցած է եւ պարտադիր մաս կազմած է դպրոցական ծրագիրներուն Շնորհիւ Լիմոնճեանի համակարգին, մեծ քանակութեամբ հոգեւոր եւ ժողովրդային երգեր եւ եղանակներ փրկուած են կորուստէ եւ այլափոխումներէ: Սակայն այս համակարգի հնարաւորութիւնները բաւական սահմանափակ էին, որովհետեւ անիկա ստեղծուած էր միաձայն երաժշտութեան համար եւ կը կիրառուէր մեծ մասամբ երգային երգային երաժշտութեան պարագային: Հետագային, երբ հայ երաժշտութեան մէջ մուտք գորջեց բազմաձայնութիւնը, այդ համակարգը այլեւս չէր բաւարարեր նոր պահանջներուն եւ ան իր տեղը զիջեցաւ եւրոպական երաժշտագրութեան, որ իր հնարաւորութիւններով անհամեմատ կատարեալ էր:
19-րդ դարու երկրորդ կիսուն Կոստանդնուպոլսոյ մէջ անձնուէր գործունէութիւն կը ծաւալէին երաժիշտներ Արիստակէս Հովհաննիսեանը (1812-1879), Գաբրիէլ Երանեանը (1827-1862), Նիկողայոս Թաշճեանը ( 1841-1885), Տիգրան Չուխաճեանը (1837-1898) եւ շատ ուրիշներ, որոնք, հիմնելով տարբեր պարբերաթերթեր, կը հրատարակէին հայ եւ արեւելեան երաժշտութիւն, կը կազմակերպէին դասախօսութիւններ, անվճար Symphonique համերգներ:
Ստեղծուած էր «Նաում» երաժշտական Թատրոնը, Արեւելեան թատրոնը, օփերէթային թատրոնը:
Արեւմտահայերու երաժշտական կեանքին մէջ մեծ դեր ունեցած է նաեւ Սինանեան ընտանիքը, որուն անդամները տարիներ շարունակ նուագախումբով համերգներ տուած են՝ կատարելով եւրեպական եւ հայ երաժշտահաններու ստեղծագործութիւններ:


== Աղբիւր ==
Նարդուհի Էքիզեան-Մարքոսեան, Պէյրութ, 2017
Մայամի Պիչ

Մայամի Պիչ (անգլերէն՝ Miami Beach), առողջարանային քաղաք ԱՄՆ Ֆլորիտա նահանգի մէջ, Մայամիի արուարձան է։


== Նկարագրութիւն ==
Կը գտնուի Պիսքէյնի ծոցի եւ Ատլանտեան ովկիանոսի միջեւ ինկած կղզիի մը մէջ։ Ծոցը կը բաժնէ Մայամի Պիչը Մայամի քաղաքէն:
Քաղաքը յաճախ կը յիշատակուի Մայամի քաղաքի հետ՝ «Մայամի» ընդհանրացուած հասկացութեամբ՝ հակառակ անոր, որ այն առանձին քաղաքապետարան է։ 2000 թուականի մարդահամարի տուեալներով՝ քաղաքը ունեցեր է 87.933 բնակչութիւն, որուն 55,5%-ը այլ երկրներէ արտագաղթածներ էին: 2005 թուականին բնակչութեան թիւը նուազեր է մինչեւ 87 925 մարդ։ 1982 թուականին բնակչութեան մեծամասնութիւնը (60 հազար կամ 62%) հրեաներ էին, իսկ 2004 թուականին ՝ ընդամէնը 19%-ը կամ 16.5 հազարը։
Մայամի Պիչը Միացեալ Նահանգներու ամենայայտնի հանգստավայրերէն է։


== Պատմութիւն ==
1979 թուականին Մայամի Պիչի պատմական շրջան Art Deco-ն ընդգրկուեր է պատմական վայրերու ազգային գրանցամատեանին մէջ: Art Deco շրջանը Արթ Տեքօ ճարտարապետութեան ամենամեծ հաւաքածոն է աշխարհի մէջ եւ կը ներառէ հարիւրաւոր պանդոկներ, հիւրանոցներ, տուներ եւ այլ վայրեր, որոնք կառուցուած են 1923-1943 թուականներուն:
Մայամի Պիչի մէջ սպանուած է (իտալ.՝ Gianni Versace) Ճիաննի Վերսաչէն։


== Քոյր-քաղաքներ ==
  Ֆորթալեզա, Պրազիլիա
 Պրամփթոն, Քանատա
Կաղապար:Country data Colombia Սանթա-Մարթա, Քոլումպիա
Կաղապար:Country data Czech Republic Չեսքի-Քրումլով, Չեխիա
 Նակարիա, Իսրայէլ
Կաղապար:Country data Italy Պեսքարա, Իտալիա
 Ֆուձիսավա, Ճափոն
Կաղապար:Country data Mexico Քոսումել, Մեքսիքա
 Իքա, Փերու
 Ալմոնթէ, Սպանիա


== Պատկերասրահ ==

		
		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Մայամի ՊիչԿաղապար:Ֆլորիտա
Մինաս Աւետիսեանի տուն-թանգարան

Նկարիչ Մինաս Աւետիսեանի տուն-թանգարանը հայրենի Ջաջուռ գիւղին մէջ բացուած է 21 Յուլիս 1982-ին։ 1988-ի աւերիչ երկրաշարժէն անիկա հիմնովին աւերուած է։ Վերաբացուած է 2005-ին։
Ներկայիս թանգարանին մէջ կը ցուցադրուի 30-էն աւելի բնօրինակ կտաւ, որ Մինաս Աւետիսեանի ստեղծագործութիւններու ցուցադրուող ամենամեծ հաւաքածոն է։ 2010-ին թանգարանը տեղափոխուած է «Թորոս Ռոսլինի ծնունդը» որմնանկարը:


== Աղբիւրներ ==


== Արտաքին յղումներ ==
Մինաս