Ստեփան Զօրեան

Ստեփան Զօրեան (Ստեփան Առաքելեան, 16 Սեպտեմբեր 1890(1890-09-16), Վանաձոր, Ռուսական Կայսրութիւն - 14 Հոկտեմբեր 1967(1967-10-14), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), արձակագիր, թարգմանիչ եւ ոճաբան։


== Կեանք եւ գործոինէութիւն ==
Ծնած է Ղարաքիլիսէ (այժմ՝ Վանաձոր)։ Աւարտած է ծննդավայրի ռուսական դպրոցը։ Ուսումը չկարենալով շարունակել, մեծ զարգացումի տիրացած է շնորհիւ ինքնաշխատութեան։ Վարած է զանազան պատասխանատու պաշտօններ։

1906-ին կը մեկնի Թիֆլիս՝ Ներսիսեան դպրոց ընդունուելու յոյսով, սակայն նիւթական ծանր վիճակը կը պարտադրէ զինք աշխատանքի անցնելու տպարաններէն մէկուն մէջ, իբրեւ սրբագրիչ, այնուհետեւ «Սուրհանդակ» թերթին որպէս թարգմանիչ։
1912-1919 թուականներուն կ'աշխատի «Մշակ»ի խմբագրութեան մէջ, իբրեւ թարգմանիչ եւ ոճաբան։
1919ին կը տեղափոխուի Երեւան, ուր 1919-1920 թուականներուն կ'աշխատի «Հայաստանի կոոպերացիա» ամսագրին մէջ:
1922-1925 թուականներուն ՀԽՍՀ լուսժողկոմատի պետական հրատարակչութեան գլխաւոր խմբագիր կը դառնայ։
1927-1928 թուականներուն՝ Հայ աշխատաւորական գրողներու միութեան նախագահի տեղակալ, 1930-1934 թուականներուն՝ «Հայկինօ»-ի գրական խորհրդատու։
1929-1935 թուականներուն կ'ընտրուի ՀԽՍՀ Կենտգործկոմի անդամ:
1950-1954 թուականներուն՝ Հայաստանի Գրողներու Միութեան քարտուղար: Կը դառնայ ՀԽՍՀ Նախարարներու խորհուրդին կից եզրաբանական յանձնաժողովի, «Հայաստան» հրատարակչութեան գեղարուեստական խորհուրդի, Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Մատենադարանի, ՀԽՍՀ ԳԱ Մանուկ Աբեղեանի անուան գրականութեան հիմնարկի գիտական խորհուրդներու, Հայկական սովետական հանրագիտարանի գլխաւոր խմբագրութեան անդամ եւ հանրագիտարանի գրականութեան գիտաճիւղային խմբագրութեան խորհուրդի նախագահ: Կը մասնակցի Խաչատուր Աբովեանի, Ռափայէլ Պատկանեանի, Յովհաննէս Թումանեանի երկերու ակադեմական հրատարակութիւններուն:
1962-էն սկսեալ կը դառնայ ԽՍՀՄ լենինեան մրցանակաբաշխութեան պետական կոմիտէի անդամ՝ կ'ընտրուի Հայկական ԽՍՀ Գերագոյն խորհուրդի պատգամաւոր:
1965-էն՝ ՀԽՍՀ Նախարարներու խորհուրդին առընթեր գրականութեան, արուեստի եւ ճարտարապետութեան պետական մրցանակներու յանձնաժողովի նախագահ:

Իր ստեղծագործութիւնները թարգմանուած են ռուսերէն, ուքրաներէն, պելառուսերէն, վրացերէն, ազրպէյճաներէն, մոլտովերէն, լիթուերէն, էսթոներէն, քրտերէն, չեխերէն, լեհերէն, պուլկարերէն, ռումաներէն, սլովակերէն, հունգարերէն, շուետերէն, գերմաներէն, ֆրանսերէն, անգլերէն, սպաներէն, արաբերէն եւ չինարէն լեզուներուն::
«Հայֆիլմ»-ը Ստեփան Զօրեանի «Ջրհորի մօտ» պատմուածքին հիմամբ նկարահանած է համանուն ֆիլմը 1968-ին, իսկ «Յեղկոմի նախագահը» պատմուածքին նիւթերով՝ համանուն ֆիլմը 1977-ին:
Հինգ-վեց տարուան ընթացքին լոյս կը տեսնեն «Ցանկապատ» (1939), «Հազարան պլպուլ» (1925), «Ծովանը» (1925), «Պատերազմ», «Խնձորի այգին» ժողովածուները, որոնք Զօրեանի աշխարհայեացքի լայնացման, կեանքի ընկերային ու քաղաքական բարդութիւնները մարդկային ճակատագիրներուն մէջ բեկելու կարողութեան, ազգային ու եւրոպական արձակի լաւագոյն աւանդոյթները ստեղծագործաբար իւրացնելու յատկութեան արտայայտութիւններն են։ 
Իր մահականացուն կը կնքէ Երեւան։
Գլխաւոր գործերն են` «Տխուր մարդիկ», «Պատերազմ», «Կրակ» պատմուածքներու ժողովածուները, «Մի Կեանքի Պատմութիւն» ինքնակենսագրական վէպ, «Պապ Թագաւոր» եւ «Հայոց բերդը» (1959) պատմավէպերը, որոնք մեր գրականութեան լաւագոյն նմուշներէն են։
Հայաստանի կոմկուսի կենտկոմի եւ ՀԽՍՀ նախարարներու խորհուրդի 1980-ի որոշումով կը սահմանուի Ստեփան Զօրեանի անուան տարեկան մրցանակ մը թարգմանութեան համար: Այս մրցանակը կը տրուի ինչպէս հայ թարգմանիչի, ռուս, համամիութենական եւ համաշխարհային գրականութիւններէն կատարած թարգմանութիւններու, այնպէս ալ ռուս եւ համամիութենական միւս հանրապետութիւններու թարգմանիչներուն՝ հայ գրականութենէն կատարած թարգմանութիւններուն համար:


== Ստեփան Զօրեան՝ իր մասին ==


== Ստեղծագործութիւններու ժամանակագրութիւն ==

1909-ին«Լումա» ամսագրին մէջ տպագրած է «Քաղցածները» պատմուածքը։
1918-ին լոյս տեսած է առաջին ժողովածուն «Տխուր մարդիկ» խորագրով։
1940-1954 թուականներուն  լոյս տեսած է երկերու վեցհատորեակը։
1944  լոյս տեսած է «Պապ թագաւոր» պատմավէպը։
1959  լոյս տեսած է «Հայոց բերդ» պատմավէպը։
1960-1964 լոյս տեսած է երկերու տասհատորեակը։
1967 լոյս տեսած է «Վարազդատ» պատմավէպը։
1974-1977 լոյս տեսած է երկերու հինգհատորեակը՝ ռուսերէն։
1977-1990 լոյս տեսած է երկերու ակադեմիական տասներկու հատորեակը։


== Պարգեւներ ==
Լենինի շքանշան
«Պատուոյ նշան» շքանշան
«Աշխատանքային Կարմիր դրօշ»ի շքանշան
«Աշխատանքային արիութեան համար» մետալ


== Աղբիւրներ ==
Ալեքսան Աթթարեան «Տիր», 1995, Հալէպ
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938-1940 Պուքրէշ, Ե. հատոր, էջ 808-809:
Սուրէն Աղաբաբեան, Ստեփան Զօրեան, Երեւան, ՀԱԱՀ ԳԱ, 1955, 207 էջ։
Սովետահայ գրականութեան պատմութիւն, առաջին հատոր (1917-1941, հատորին մէջ զետեղուած է «Ստեփան Զօրեան» յօդուածը, զոր գրած է Սուրէն Աղաբաբեան, Երեւան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1961, 800 էջ։
Սուրէն Աղաբաբեան, Ստեփան Զօրեան, Երեւան, «Սովետական գրող», 1976, 108 էջ։
Խորէն Սարգսեան, Ստեփան Զօրեան, 1960, 327 էջ։
Աղբալեան Ն., Յառաջաբան Ստ. Զօրեանի «Տխուր մարդիկ» հատորին, Ամբողջական երկեր, հ. 2, Պէյրութ, 1966։
Ափինեան Ա., Ստեփան Զօրեանը եւ ռուս գրականութիւնը, Ե., 1988։
Մկրտչեան Հ., Ստեփան Զօրեան, Ե., 1977։
Սարգսեան Խ., Տասական թուականներ, Ե., 1960։