armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Արտեմ Միկոյեան

Արտեմ  Միկոյեան (Անուշաւան, 23 Յուլիս (5 Օգոստոս) 1905, Սանահին, Բորչալուի գավառ, Ռուսական Կայսրութիւն - 9 Դեկտեմբեր 1970(1970-12-09), Մոսկուա, Խորհրդային Միութիւն), օդանաւերու նշանաւոր նախագծող, «ՄԻԿ» ռազմական օդանաւերու ստեղծող։


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է 1905-ին, Լոռիի Սանահին գիւղը։ Տարրական կրթութիւնը ստանալէ ետք գիւղական դպրոցին եւ ապա՝ Թիֆլիսի մէջ, Ռոստովի մէջ գործի անցած է իբրեւ մեքենագործ, եւ 1924-1928-ին աշխատած է Մոսկուայի «Տինամօ» գործարանին մէջ՝ զինուորական ծառայութիւնը ընելէ առաջ։
1931-ին մտած է օդուժի «Ժուկովսկի» ակադեմիան, ուր նախագծած է իր առաջին օդանաւը։
1937-ին շրջանաւարտ ըլլալէ ետք, աշխատած է Նիկոլայ Պոլիկարպովի հետ, իսկ յետոյ օդանաւային նախագծումի նոր գրասենեակի մը տնօրէն նշանակուած՝ Դեկտեմբեր 1939-ին։ 1941ին  Միկոյեան շահած է առաջինը իր վեց «Ստալին» մրցանակներէն։
Յետպատերազմեն առաջին նախագիծերը հիմնուած էին գերմանական գրաւուած ռազմական օդանաւերու եւ Մեծն Բրիտանիոյ ու Միացեալ Նահանգներու հայթայթած տեղեկութիւններու վրայ։ Արտադրուած առաջին բնորդը 1946ի «ՄԻԿ-9»ն էր։ I-270 նախատիպը, որ հիմնուած էր գերմանական գաղափարներու ու բրիտանական շարժիչի մը վրայ, դարձաւ «MiG-15»ը։ Հակառակ խառն ծագումին, վերջինը գերազանց օդանաւ մը դարձած է եւ հիմքը՝ ապագայ ռազմական օդանաւերու։ 1953ին, «ՄԻԿ-17»ը ձայնի արագութիւնը նուաճած, իսկ այնուհետեւ «ՄԻԿ-19»ը առաջին զանգուածային արտադրութեամբ խորհրդային գերձայնային ռազմական օդանաւը եղած է ։
1952էն սկսեալ,  Միկոյեան նաեւ նախագծած է հրթիռային համակարգեր իր օդանաւերուն, յատկապէս հռչակաւոր «ՄԻԿ-21»ին համար։ Ան շարունակած է բարձր արդիւնաւէտութիւն ունեցող օդանաւեր արտադրել 1950-1960ական թուականներուն, ներառեալ ամենէն արագ ու ամենաբարձր թռչող «ՄԻԿ-25»ը»։ Անոր օդանաւերը 55 մրցանիշ կոտրած են։ Ի մասնաւորի՝ «ՄԻԿ-15»ը եւ «ՄԻԿ-29»ը արագութեան եւ բարձրութեան մրցանիշեր պահած են երկար ժամանակ։ «ՄԻԿ-15» յատկապէս նշանաւոր դեր խաղացած է Քորէայի պատերազմին (1950-1953)։
Կաթուածահար ըլլալէ ետք 1969-ին, Արտեմ  Միկոյեան մահացած է 9 Դեկտեմբեր, 1970-ին ու թաղուած՝ Նովոտեվիչի գերեզմանատունը (Մոսկուա)։ Նախագծման գրասենեակի անունը փոխուած է անոր մահէն ետք, կոչուելով պարզապէս «Միկոյեան», որ շարունակած է արտադրել «ՄԻԿ» օդանաւերը։
Միկոյեանի անունը Սան Տիէկոյի (ԱՄՆ) օդի եւ անջրպետի թանգարանի միջազգային հռչակաւոր մարդոց սրահը ընդունուած է 1996-ին։
Հայաստանի մէջ շարք մը վայրերու մէջ կը յիշատակուի ան.՝ Երեւանի երկրորդական վարժարան մը եւ կոթող մը՝ «Էրեբունի» օդակայանին մէջ, Կիւմրիի զինուորական միաւորում մը, Սանահինի  Միկոյեան եղբայրներուն նուիրուած թանգարանին մէջ կոթող մը եւ նոյն քաղաքին մէջ առանձին յուշարձան մը։


== Մրցանակնեչ ==
Միկոյեան շահած է վեց «Ստալին» մրցանակներ՝ 1941-ին, 1947-ին, 1948-ին, 1949-ին, 1952-ին եւ 1953-ին։


== Պատուոյ կոչումներ ==
Միկոյեան երկու անգամ ստացած է «Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս»ի պատուոյ կոչումը եւ խորհրդային Գերագոյն Խորհուրդի վեց անգամ անդամակցած։ 


== Շքանշաններ ==
Լենինի շքանշան (վեց անգամ),
Կարմիր դրօշի շքանշան,
Հայրենական պատերազմի շքանշան,
Կարմիր Աստղի շքանշան (երկու անգամ),
Լենինի անուան մրցանակ (1962)։


== Պատկերասրահ ==
Յարութիւն Շահինեան

Յարութիւն Շահինեան, Ուրֆացի, ծնած 1890-ին, Պէյրութ հաստատուած 1912-ին եւ աշխատած Սարաֆեան եղբայրներու աթըլիէն որպէս լուսանկարիչ։ ժամանակ մը յետոյ, Պէյրութի մէջ կը բանայ լուսանկարչական աթըլեէի մը։ Առաջին Ընդհանուր Պատերազմին կը զինուորագրուի Թրք. բանակին մէջ եւ կը ղրկուի Դամասկոս, ուր նորեկ գաղթականներու շատ օգտակար կը հանդիսանայ՝ հայ աղջիկներ եւ կիներ գաղտնի կերպով թրքական հարէմներէ աղատելով։ Երբ դաշնակից բանակներ կը գրաւեն Պաղեստինը, կը փախի Փոր Սպիտ, կը միանայ հայ կամաւորներու Լեգէոնին եւ կ'երթայ մինչեւ Ատանայ։ 1920-ին կ'ամուսնանայ բնիկ Անտիոքցի Օր. Անուշ Գալայճեանի հետ, կ'ունենան մանչ մը՝ Գէորգ, եւ աղջիկ մը՝ մարի, Տիկ. Շահինեան Ա. Ընդհ. Պատերազմին հիւանդապահուհի ըլլալով գերմանական զինուորական հիւանդանոցներուն մէջ, թէ՛ Պէյրութ եւ թէ ՛ Դամասկոս, օգտակար հանդիսացած է բազմաթիւ հայ երիտասարդներ զինուորադրութենէ աղատելու եւ գաղթականներու բազմաթիւ ծառայութիւններ մատուցանելու մէջ, Յարութիւն Շահինեան մեռաւ Պէյրութ, 1938 Նոյեմ. 27-ին:
Հայ Աւետարանական Երկսեռ Վարժարան (Քեսապ)

Հայ աւետարանական երկսեռ վարժարան, հիմնուած է 1848 թուականինին, Քեսապի մէջ։ 1959 թուականին դարձած է նախակրթարան եւ կոչուած Հայ աւետարանական նահաաակաց վարժարան։ 1981-1982 թուականներուն ուսումնական տարին վարժարանի միացած են Քյորքիւնեու, էքիզ-օլուքի եւ Կաթադուրանի դպրոցները, իսկ վարժարանը ստացած է «Հայ Աւետարանական Նահատակաց Միացեալ Վարժարան» անունը։ Աշակերտներուն թիւը 60 էր՝ 2001-ին տուեալներով։
Շուշիի Գորգերու Թանգարան

Շուշիի գորգերու թանգարան, արցախեան հնագոյն գորգերու եւ կարպետներու թանգարան (բնական բուրդէ պատրաստուած գորգեր), որ հիմնադրուած է 2011-ին, բացուած՝ 2013-ին Արցախի Հանարապետութեան Շուշի քաղաքին մէջ:


== Պատմութիւն ==
Թանգարանի հիմնադիրն է Վարդան Ասծատրեանը, որ աշխարհի տարբեր երկիրներէ` Աւստրիայէն, Զուիցերիայէն, Սթամպուլէն, Գերմանիայէն գտած եւ գնած էր հին հայկական գորգեր՝ զանոնք տեղափոխելով Արցախ, որոնք միացան Արցախի յայտնի գորգագործներու հին գորգերուն, բերուած` Հայաստանի ու Արցախի տարբեր գիւղերէ: Թանգարանը ունի երկու հիմնական շէնք: 2011-ին Շուշիի մէջ բացուեցաւ թանգարան-հիմնադրամ, որու տարածքը տրամադրուեցաւ շնորհիւ ամերիկեան հովանաւորներու կողմէ: Այնուհետեւ Օգոստոս 2012-ին, մոսկուայաբնակ հովանաւորու կողմէ անյատոյց տրամադրուեցաւ համապատասխան շէնք՝ իբրեւ գորգերու թանգարան: Թանգարանին մէջ կան ոչ միայն արցախեան գորգեր, այլ նաեւ աւանդական արհեստներու հին առարկաներ: Զանոնք ուսումնասիրելէ ետք, կը տրուի փորձագիտական գնահատական, անհրաժեշտութեան պարագային՝ կը վերականգնուի, ապա կը ցուցադրուին: Այսօր թանգարանը ունի շուրջ 300 գորգ, որոնք գործուած էին 17-րդ դարէն մինչեւ 20-րդ դարասկիզբ: Անոնք հիմնականին արցախեան աւանդական գորգեր են: Մօտ 300 գորգերէ կազմուած թանգարանի մշտական ցուցադրութիւնը կը ներառէ 120-ը՝ «Վիշապագորգ», «Խնձորեսկ», «Աստղագորգ», «Ծաղկագորգ», «Արծուագորգ», «Ծաղկած խաչեր», «Պատկերագորգ» եւ այլն:  Հաւաքածոյէն վերականգնուած են առաւել վնասուած գորգերը: Բացի այդ, թանգարանին մէջ կը ցուցադրուին նաեւ թուրքմենական եւ աֆղանական գորգերու օրինակներ, ինչպէս նաեւ կան ռուսական մշակոյթի որոշ արտեֆակտներ: Օգոստոս 2013-ին՝ թանգարան այցելած Արցախի հանրապետութեան նախագահ Բակօ Սահակեանը, յայտարարեց, որ գորգերու թանգարանը զգալի աջակցութիւն կը ցուցաբերէ ազգային աւանդոյթներու եւ արժէքներու պահպանման գործին, նպաստելով նաեւ Արցախի մէջ զբօսաշրջութեան առաջընթացին:


== Պատկերասրահ ==
Նուարսակի Դաշինքը

Նուարսակի Դաշինք, 484 թուականին Վահան Մամիկոնեանի եւ պարսկական արքունիքի ներկայացուցիչ Նիխոր զօրավարին միջեւ Պարսկահայքի Նուարսակ բնակավայրին մէջ կնքուած պայմանագիր, որմով վերջ դրուեցաւ 481-84 թուականներու ապստամբութեան։
Պերոզ ինկած էր կռիւի ընթացքին եւ գահ բարձրացած էր անոր եղբայրը՝ Վաղարշ։ Ան հաշտութիւն կնքած էր քուշաններուն հետ, անոնց զիջելով երկու նահանգներ։ Այս պայմաններուն մէջ ան անիմաստ գտաւ կռիւը շարունակել Հայաստանի եւ Վրաստանի մէջ եւ Տիզբոն կանչեց Շապուհ մարզպանն ու բանակին հրամանատարը։ Մինչ այդ, մանրամասն տեղեկանալէ ետք Հայաստանի եւ Վրաստանի կացութեան մասին, Վաղարշ յայտնեց վերջ տալու հայկական տագնապին, որ սուր բնոյթ ստացած էր եւ կրնար յագնիլ Հայաստանի բաժանման։ Ուստի, 484-ին, Նիխոր անունով մեծ պաշտօնատարի մը գլխաւորութեամբ ան պատգամաւորութիխն մը ղրկեց Հայաստան՝ բանակցելու եւ հաշտութիւն կնքելու նպատակով։

Նիխոր խոհեմաբար չմտաւ Հայաստանի սահմաններէն ներս, այլ Հեր գաւառի Նուարսակ գիւղէն պատգամաւորներ ղրկեց ու իր մօտ հրաւիրեց Վահանը: Այս վերջինը նախ պատգամաւորութիւն մը ղրկեց համար իր պայմանները, ապա պահանջեց որ պարսիկ մեծամեծներ պատանդ ղրկուին իրեն։


== Նուարսակի Պայմանագիրի Պայմանները ==
Դաշինքը կնքուեցաւ Վահանի առաջարկած հետեւեալ պայմաններով.-

Կրօնական կատարեալ ազատութիւն հայերուն։ Ոչ ոքի պիտի պարտադրուի պարսկական կրօնքը. Ատրուշաններ պիտի չշինուին Հայաստանի մէջ։
Անարձան մարդիկ պատուի պիտի չարժանանան։
Եթէ որեւէ տարակարծութիւն ծագի, կամ մէկը ամբաստանուի արքայից արքան ամէն մարդու խօսքին հաւատք պիտի չընծայէ այլ՝ անձամբ տեղեկանայ խնդրին։ Հայ նախարարները իրաւունք պիտի ունենան դիմելու ուղղակի իրեն։
Հայաստանի օրինաւոր տէրը արքայից արքան է։ Հայաստան կ՛ընդունի Պարսկական գերիշխանութիւնը իր վրայ։Վահան Մամիկոնեանի դրած այս պայմանները ընդունուեցան թէ՛ Նիխոր եւ թէ Վաղարշի կողմէ։


== Աղբիւրներ ==
Հայոց Պատմութիւն, Հայաստան ու Հայութիւնը Գ.-ԺԳ. Դարերուն, Ա. Տպագրութիւն, Պէյրութ, 2009:
Աշպահեան

Աշպահեան, հայկական մականուն։


== Մականունը կրողներ ==
Լեւոն Աւետիսի Աշպահեան (1890-1956), բանաստեղծ։
Երիտասարդութիւնը Եւ Գինեմոլութիւնը

Երիտասարդներն ու նոյնիսկ պատանիները յուզող գլխաւոր խնդիրներէն մէկը գինեմոլութիւնն է:  Անոնք իրենց մտահոգութիւններուն եւ հարցերուն,  այսպէս կոչուած,  լուծումը կը տեսնեն ալքոլի գործածութեան մէջ՝ անջատուելով իրականութիւններէն եւ իրադարձութիւններէն:  Ուրիշներ կը հաւատան,  որ ուրախ ժամանակ կարելի չէ անցընել առանց խմիչքի չափազանցուած գործածութեան:  Ուրիշներ ալ համոզուած են,  որ ոգելից ըմպելիներով աճման նոր հանգրուան անցած են,  ուստի՝ «մեծցած են»:
Այս բոլորին պատասխանատուն բնականաբար երիտասարդները չեն,  այլ՝ ընկերութիւնը,  որ իր միջավայրի նորահաս սերունդին չի փոխանցեր ճիշդ եւ օգտակար դաստիարակութիւն,  որուն իրագործման մէջ մեծ դերակատարութիւն ունին ծնողքն ու դպրոցը:
Առաջին քայլը օրինակելի դառնալն է:  Երբ երիտասարդը տեսնէ,  որ իր ծնոշքն ու պատասխանատուն մնայուն կերպով խմիչքով տարուած են,  ինք եւս կը հետեւի միեւնոյն ուղիին,  ինչ որ «բնական» ընթացքն է:  Այլ դիտանկիւնէ,  ծնողքը պէտք է մօտէն հետեւի իր զաւակներուն աշխատանքներուն,  ծանօթանայ ընկերներուն եւ հետեւի արտաքին ծրագիրներուն:
Երիտասարդը պէտք է զգայ,  որ ինք առանձին չէ,  որ ինք կը վայելէ շրջապատին վստահութիւնը,  ունի ազատութիւններ եւ արժանի է սիրոյ եւ յարգանքի:  Երիտասարդը պէտք է գիտնայ,  որ դժուարութիւնները չեն յաղթահարուիր խմիչքով եւ երբեմն ալ դժբախտաբար թմտեցուցիչով,  որովհետեւ այս բոլորը ժամանակաւոր են ու առաւել եւս կը բարդացնեն կացութիւնը:  Վերջապէս,  երիտասարդը լաւապէս պէտք է գիտնայ,  որ ոգելից ըմպելիները պատանիներու եւ երիտասարդներու աճման կրնան վնասել եւ ունին առողջապահական հետեւանքներ:
Այս յոռի երեւոյթներուն «Ո՝չ»-ը ծնողները պէտք չէ ըսեն,  անոնք պէտք է մղեն,  որ առողջ մթնոլորտի եւ դաստիարակիչ պայմաններու մէջ երիտասարդը ինք ընկալէ կացութիւնը ու ինք ըսէ «Ո՝չ» եւ «Պիտի Դադրիմ Խմելէ»:  Մեծերուն «Ո՝չ»-ը միշտ ալ ընդունելի չէ եւ արդէն շարժառիթ է հակադրութեան ու բախումներու:  Իսկ արգելք հանդիսանալը պարզապէս ժամանակաւոր կասեցում է,  եւ կամ ալ ախտի անմիջական շրջանակէ հեռացումն է:
Յաւաքական ճիգերով կարելի է դէմ յանդիման կանգնիլ գինեմոլութեան եւ ստեղծել յարաբերաբար առողջ ու մաքուր միջավայր:
Տակաւին ուշ չէ:


== Աղբիւրներ ==
(ԶԳՈՅՇ),Առողջապահական-նախազգուշական պարբերաթերթ,Բ տարի,թիւ 2 (6),2016 էջ 4-5
Ֆրիկ (բանաստեղծ)

Ֆրիկ, (մօտ 1230-ական - մօտ 1310-ական) միջնադարեան հայ բանաստեղծ։


== Կենսագրութիւն ==
Կենսագրական տեղեկութիւններ չեն պահպանուած. յայտնի են միայն հօր եւ հօրեղբոր անունները՝ Թագւոշ եւ Դոդանա։ Ֆրիկի քերթուածքներուն եղած որոշ անուղղակի տուեալներէն կ'ենթադրուին, որ ծնուած է մոնկոլներու Հայաստան կատարած արշաւանքներու սկիզբը։ Հաւանաբար գերի ընկած է մոնկոլներուն ձեռքը, ապա փրկանգով ազատուած է։ Եղած է հարուստ, սակայն հետագային մասաչիներէն (մոնկոլներէն՝ բանակին հանդրձանք, ձի, զենք մատակարարողներ) մէկի ընկերակիցը դառնալով՝ սնանկցած է, ընկած է ծանր պարտքերու տակ։ Անոր համար անոր խփած են իր ընտանիքը։ Ծերութեան հասակին թշվառ ու մենակ եղած է։ Ցանկացած է վանք մտնել, վանական դառնալ սակայն պարզ չէ արդիոք ան արած է այդ քայլը։


== Բանաստեղծութիւնները ==
Ֆրիկին պահպանած է մօտ հինգ տասնեակ բանաստեղծութիւններ, որոնց մէծ մասը յայտնաբերած է, հաւաքած է հրատարակութեան պատրաստած է Տիրայր Վարդապետը: Ֆրիկը գրած է ժողովրդին հասկանալի պարզ ու յստակ լեցւով։ Ահա թէ ինչպէս հենց ինքը Ֆրիկը գրած է իր մասին։
Ֆրիկից պահպանվել են մոտ հինգ տասնյակ բանաստեղծություններ, որոնց մեծ մասը հայտնաբերել, հավաքել եւ հրատարակության է պատրաստել Տիրայր Վարդապետը։ Ֆրիկը գրել է ժողովրդին հասկանալի պարզ ու հստակ լեզվով։ Ահա թե ինչպես է հենց ինքը Ֆրիկը գրում իր մասին.

Ան իր տաղերուն առատօրէն օգտագործած է ժողովրդական բանահիւսութեան պատկերով արտայայտութիւններ, համեմատութիւններ, առածներն ու ասացուածքները, ինչպէս նաեւ հայերէն տեսակը:


=== Թեմաները ===
Հասունութեան տարիներուն Ֆրիկի ստեղծագործութեան կարեւոր թեմաներն դարձած է ազգային ու սոցիալական խնդիրները: Մոնկոլական տիրապետութեան շրջանի գեղարուեստական Ֆրիկի արձագանք հասած է մեզի չորս բանքերը՝ «Ընդդէմ ֆալաքին եւ վասն բախտի», «Վասն Արղուն ղանին եւ Բուղային», «Բան ի Ֆրիկ գրքոյն» («Գանգատ»), «Վասն դալեհի եւ բրջի», «Ընդդէմ ֆալաքին...» քերթուած Ֆրիկը գրած է։ 

Ազգային քաղաքական խնդիրն աւելի սուր արծարծուած «Վասն Արղուն ղանին եւ Բուղային» եւ «Գանգատ» բանաստեղծութիւններուն, որոնց այն հանդէս եկած է սոցիալական խնդրի հետ զուզգորուած։ Առաջին բանաստեղծութեան մէջ Ֆրիկը վրեժխնդիր սրտով երազած է թաթար-մոնկոլներու դաժան բռնատիրութեան վերջնական անկումը։ «Գանգատի» մէջ հայրենասէր հեղինակը կ'ողբար ժողովրդի ծանր վիճակը։ Դերեւս «Ընդդէմ ֆալաքին» բանքը Ֆրիկը ֆալաքին (ճակատագրին) կը համարուէր անարդար դատաւոր, որ անգետ, վատ, յիմար մարդկանց մէծ հարստութեան տէր դարձած է, իսկ արժանաւորներուն՝ «ուղորդ», իմաստուն մարդոց կը թողէր դժբախտ։ Բայց ըստ Ֆալաքին՝ այդ անհաւասարութեան պատճառը ոչ չէ ինքն է այլ Աստուած. «Արարչէն լինին», -կը պատասխանէ ճակատագիրը։ «Գանգատ» բանաստեղծութեան մէջ Ֆրիկը վէճի աւատատիրական հասարակարգը եղած խոր հակասութիւնները, հասարակական դասերու վիճակներու մէջ տարբերութիւնը կը բացատրուի բախտով կամ Աստուծոյ կամքով («Եւ այս էր բան քոյ հրամանի, Արդար, իրաւ դատաւորի, Մէկն ի պապանց պարոնորդի, Մէկն ի հարանց մուրող լինի...»)։ Շարունակելով հակադրութիւններու շարքը՝ միջնադարեան հեղինակը աստիճանաբար կը բացայայտնէ սոցիալական անհաւասարութիւններու ամբողջական շղթան: Այս չորս բանքերով Ֆրիկը կը համարուէր ոչ միայն միջնադարեան հայ սոցիալական քնարերգութեան սկզնաւորողն ու խոշոր ներկայացուցիչը, այլեւ համաշխարհային գրականութեան նշանաւոր դէմքերէն մէկը:
Երուսաղէմի Հայկական Թանգարան

Երուսաղէմի հայկական թանգարան (եբրայերէն՝ המוזיאון הארמני), Երուսաղէմի հայոց պատրիարքարանի «Էդուարդ եւ Էլեն Մարտիկեան» թանգարան։ Հայկական թանգարանը կը գտնուի Երուսաղէմի հայակական թաղամասին մէջ, որ կառուցուած է Սրբոց Յակոբեանց տաճարին շուրջ:


== Պատմութիւն ==
Թանգարանը հիմնադրուած է 1975-ին, նախկին Ժառանգաւորաց վարժարանի շէնքին մէջ, զորը կառուցուած է 1855-ին:
1976-ին Վարժարանին նոր եւ աւելի մեծ մասնաշէնքին կառուցումէն ու տեղափոխումէն ետք, որոշուած է հիմնադրել այս թանգարանը։ Անիկա 700 քառակուսի մեթր տարածքով երկյարկանի շէնք մըն է։
Թանգարանին դռները, ժամանակաւորապէս, փակուած են այցելուներու համար՝ շէնքի վերակարգաւորման աշխատանքներու, գոյքի ու անվտանգութեան նոր համակարգերու տեղադրման պատճառով:
Այս տարի այն կրկին կվերաբացվի ու կներկայանա զբոսաշրջիկներին ու Հայկական թաղամասի հյուրերին հայկական մշակույթի ու արվեստի բացառիկ նմուշների ցուցադրությամբ:


== Բաժինները ==
Ընդհանրապէս թանգարանը բաղկացած է երեք մասերէ.

Առաջին մասին մէջ ցուցադրուած են Պատրիարքարանին ու եկեղեցիներուն բազմադարեան հաւաքածոն, սպասքն ու հայ հոգեւորականներուն հին կահկարասին:
Երկրորդին մէջ ցուղադրուած են արուեստագէտներու  գործերը։ Այնտեղ ներկայացուած է Հայկական Երուսաղէմի արուեստի զարգացումը: Երուսաղէմի հայ վարպետներուն գլուխգործոցները, հայ ուխտաւորներուն աշխարհագրական քարտէզները, երկրագունդեր, ձեռագիրներ, խաչակիր ասպետներուն նուիրաուած հանդերձանքն ու զէնքերը, ինչպէս նաեւ Մերձաւոր Արեւելքի առաջին տպագրամեքենան ու Եսայի Պատրիարքին նկարուած, 1853-ին, առաջին լուսանկարները, որոնցմով մարդիկ կրնան պատկերացում մը կազմել 19-րդ դարու Ս․ քաղաքին առօրեային մասին:
Երրորդ մասը նուիրուած է Հայոց Ցեղասպանութեան, ուր ներկայացուած են բազմաթիւ փաստեր հայերու կոտորածներուն վերաբերեալ: Մինչեւ Առաջին աշխարհամարտի տարիներուն Երուսաղէմի մէջ հայկական որբանոցի բացումը՝ նախկին Ժառանգաւորաց վարժարանին ու ներկայիս թանգարանին շէնքին մէջ բնակած էին թուրքերու Արեւմտեան Հայաստանի մէջ կազմակերպուած Հայոց Ցեղասպանութենէն մազապուրծ մանկահասակ հայ որբերը, որոնք շէնքին պատերուն վրայ շատ հետաքրքրական յիշողութիւններ ձգած են։


== Ցուցանմուշներ ==
Այնտեղ կը գտնուին համաշխրհային մշակութային հսկայական ժառանգութիւն մը։ Այնտեղ կը պահուին 1064 թոիականի շքեղ Աւետարանը, կաթողիկոսական, պատրիարքական կոնդակները: Հայոց պատրիարքարանին մէջ կը պահուի Մոհամետ Մարգարէի ֆերմանը, նաեւ` Սալահէտտինը. Երուսաղէմը գրաւելէ ետք ան իր ստորագրութեամբ ֆերման մը գրած է, որ հայերուն ձեռք չտան:
14-րդ դարու շատ գեղեցիկ արձանագրութեամբ, փայտէ դուռը կայ: Աշխարհի մէջ այդպիսի չորս դուռ կայ, որոնցմէ երկուքը Էրմիթաժի, մէկը` Հայաստանի Պատմութեան թանգարանին, միւսը` Թէոդոսիայի մէջ կը գտնուին: Իսկ այդ հինգերորդն է։
Աքրոթիրի հնավայր

Աքրոթիրի հնավայր (յուն․՝ Ο Προϊστορικός Οικισμός του Ακρωτηρίου), կը գտնուի Սանթորինիին հարաւ-արեւմտեան ծայրամասի Աքրոթիրի գիւղը, Ֆիրա մայրաքաղաքէն 15 քլ․ հեռու։  Հնավայրը երեւան եկած է, երբ հնագէտ Սփիրոս Մարինաթոս եւ աշխատախումբը 1967-ին կանոնաւոր հերթականութեամբ հնագիտական պեղումներ կը կատարեն։


== Հնագիտական պեղումներ ==

Առաջին փաստերը թէ Սանթորինի (Թիրա) բնակուած է նախապատմական շրջանէն կը յայտնաբերուին ԺԹ․ դարուն։  1866-ին Ֆրանսացի ճարտարագէտ Ֆերտինան տէ Լեսեփս Սանթորինիի հողը կը գործածէ Սուէզի ջրանցքին բացման աշխատանքներուն համար։  1870-ին Ֆրանսական Հնագիտական Դպրոցին կողմէ հնագիտական պեղումները կը յայտնաբերեն հնավայրի այսօրուան կոչուած Դ․ բաժանումը Συγκρότημα Δ՝ Աքրոթիրի գիւղին հարաւը։  Սակայն, կանոնաւոր հերթականութեամբ հնագիտական պեղումները կը սկսին 1967-ին։  


=== Յայտնաբերումներ ===

Հնագիտական յայտնաբերումները կը փաստեն թէ շրջանը բնակուած է Ք․Ա․ 4500-ին եւ Ք․Ա․18-րդ դարուն բնակավայրը քաղաքի վերածուած է։  Ք․Ա․ 17-րդ դարուն քաղաքը կը կործանուի հրաբխային պայթումին ընթացքին որ նաեւ կը պատճառէ Մինոասեան քաղաքակրթութեան կործանումը։  
Յայտնաբերուած բնակավայրին շէնքերը երկյարկանի եւ կամ եռայարկանի են։  Անոնք շատ լաւ վիճակի մէջ գտնուած են, որովհետեւ դարեր շարունակ ծածկուած էին հրաբխային մոխիրով։ Տուներուն յատակը հերձաքարէ եւ կամ սեւաքարէ է, իսկ առաստաղը կառուցուած է փայտով եւ կամ եղէգով, որոնց վրայ կոխուած հող կը զետեղէին։  Քաղաքին փողոցները քարաշէն են։  Հարուստ տուներու վերի յարկերուն պատերը զարդարուած էին որմանկարներով։ Կաւէ կոյուղիները եւ ջրուղիները կը գտնուէին շէնքերուն պատերուն մէջ եւ կը հանգէին քարաշէն փողոցներուն տակը։


=== Վայրը ===
Հնավայրի դիրքը իտէալ է նաւակայքի համար․ ապահով, որովհետեւ կը պահպանէ հիւսիսային քամիներէն եւ մակերեսի ձեւաբանութիւնը կը նպաստէ երկրագործական գործունէութեան զարգացման։  Կը կարծուի թէ կղզիին մայրաքաղաքն էր։  


=== Նախընթացիկ երեւոյթներ եւ հրաբուխին ժայթքումը ===
Հնագիտական պեղումներուն ընթացքին երբեք չեն գտնուած մարդու կմախքներ։  Կ՛ ենթադրուի թէ շարք մը զգուշացնող/ազդարարող երկրաշարժներ, բնակիչներուն ստիպած են կանուխէն լքել բնակավայրը։  Այդ կը փաստեն ճամբաներ բանալու կիսատ մնացած աշխատանքները եւ հողակոյտի վրայ կուտակուած կարասներու մեծ թիւ մը․ հաւանաբար հոն դրուած էին, որպէսզի փոխադրուին աւելի ապահով վայր մը։  Ինչպէս նաեւ կաւէ անօթներ, կերպասներ եւ զանազան ամաններ կուտակուած դուռերուն տակ եւ կամ որմնախորշերուն մէջ։


== Պատկերասրահ ==


=== Որմանկարներ ===

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


=== Իրեր ===
180 (թիւ)

180 (հարիւր ութսուն) է զոյգ եռանիշ բնական թիւ մըն է 179 եւ 181 պարզ թիւերու միջեւ


== Յատկութիւններ ==
 A005349  յիսունչորսերորդ բերկրալի թիւն է
 A005101  իր բաժանարարներու 366 գումարով քառասունմեկերորդ աւելցուկային թիւն է 
երկու քառակուսիներու գումար է՝ 180=122+62
վեց հատ յաջորդական, նաեւ՝ ութ հատ յաջորդական պարզ թիւերու գումար է՝
180=19+23+29+31+37+41
180=11+13+17+19+23+29+31+37
180°-ը՝
 փռուած անկեան մեծութիւնն է
եռանկիւնիի ներսի անկիւններու գումարն է
կիրառութիւններ
180 տարի ապրած է Իսահակը ըստ Աստուածաշունչի
180 Կարումնա աստեղնեակի կարգային թիւն է
 Alt + 180 -ի գործադրումով կը ստացուի ┤ նշանը
Տարուայ 180րդ օրն է Յունիս 29-ը (նահանջ տարիներուն՝ Յունիս 28-ը)
Մխիթար Հայրապետեան

Մխիթար Հայրապետեան (15 Մայիս 1990(1990-05-15), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), կուսակցական, պետական գործիչ, «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցութեան հիմնադիր անդամ, Հայաստանի  Հանրապետութեան Սփիւռքի նախկին նախարար (11 Մայիս 2018 - 13 Յունուար 2018),  Հայաստանի Հանրապետութեան Ազգային Ժողովի «Իմ քայլը» դաշինքի պատգամաւոր, ԱԺ խորհրդի անդամ, թուրքագետ, Հայաստանի Հանրապետութեան կրթութեան, գիտութեան, մարմնակրթութեան եւ մշակոյթի, սփիւռքի, երիտասարդութեան հարցերու մշտական յանձնաժողովի նախագահ։


== Կրթութիւն ==
2007-ին աւարտած է Երեւանի Թիւ 127 դպրոցը եւ ընդունուած ԵՊՀ արեւելագիտութեան համալսարանի Թուրքիոյ բաժինը: 2013-ին աւարտած է նոյն համալսարանի մագիստրատուրան: 2012-2013-ներու եղած է ԵՊՀ արեւելագիտութեան համալսարանի Ուսանողական Գիտական Ընկերութեան եւ Ուսանողական խորհուրդի անդամ: Գիտական յօդուածներու հեղինակ է:
Վերջին տարիներուն մասնակցած է ոչ պաշտօնական կրթութեան շրջանակներուն իրականացուած տասնեակ միջազգային կրթական ծրագրերու:
ՀՀ ԶՈՒ չէ ծառայած։


== Աշխատանքային գործունէութիւն ==
2011-ին հիմնադրած է «Երիտասարդ քաղաքական գործիչների ասոցիացիան» եւ մինչեւ Ապրիլ 2015 իրականացուցած է կազմակերպութեան փոխ նախագահի լիազօրութիւնները: Յունուար 2016-էն հանդիսացած է «Քաղաքացիական կրթութեան եւ երիտասարդութեան զարգացման կենտրոնի» հիմնադիր նախագահը: 2010-2017-ին հասարակական-քաղաքական գործունէութեան զուգահեռ աշխատած է քանի մը տեղական թերթերուն` որպէս Մերձաւոր Արեւելքի եւ, մասնաւորապէս, Թուրքիոյ հարցերով փորձագէտ:


== Քաղաքական գործունէութիւն ==
2012-ին Մխիթար Հայրապետեանը եւ ՀՀ Սփիւռքի նախարարի պաշտօնով անոր օգնական Վաղարշակ Յակոբեանի հետ հանդէս եկած են յայտարարութեամբ, որ կը հիմնեն «Ժողովրդավարական Հայաստան» անուանումը կրող կուսակցութիւն, սակայն խումբի ներսը ծագած սկզբունքային անհամաձայնութիւններու պատճառով չեն գրանցած կուսակցութիւնը:
«Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցութեան հիմնադիր անդամներէն է: Դեկտեմբեր 2016-ին ընտրուած է ՔՊ Նոր Նորքի տարածքային կազմակերպութեան նախագահ` միաժամանակ ընդգրկուելով կուսակցութեան քաղաքական խորհուրդին մէջ։ 2016-2018-ներուն եղած է ՔՊ Սփիւռքի հարցերով համակարգող:


== Սփիւռքի նախարար ==
11 Մայիս 2018-ին ՀՀ նախագահ Արմէն Սարգսեանը, հիմք ընդունելով ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանի առաջարկութիւնը, համաձայն Սահմանադրութեան 150-րդ յօդուածի՝ Մխիթար Հայրապետեանին նշանակած է սփիւռքի նախարար:
Սփիւռքի նախարարի պաշտօնը ստանձնելէ գրեթէ անմիջապէս ետք Մխիթար Հայրապետեանը իր աշխատանքային գործունէութեան եւ յատկապէս վարքի համար արժանացաւ քննադատութեան։ Անոր հասցէին քննադատութիւնները կը վերաբերէին հիմնականին այն հանգամանքին, որ ան իր աշխատասենեակը կ՛օգտագործէ իր ընկերներու հետ ժամանցային հանդիպումներ կազմակերպելու, անոնց նախարարութենէն ներս բարձր պաշտօններ նշանակելուն, արդէն պայմանաւորուած ծրագիրները չեղարկելուն։


== Տետաքրքիր փաստեր ==
Մխիթար Հայրապետեանը Քաղաքացիի երգի կատարող Հայկ Ստուերի եղբայրն է:
Մխիթար Հայրապետեանը քանդակագործ, քարագործ վարպետ Իոսիֆ Հայրապետեանի որդին է։


== Արտաքին յղումներ ==
Սփիւռքի նախարարութեան պաշտօնական կայք
Մխիթար Հայրապետեանը պաշտօնական դիմատետրի էջը
Գրիգոր Ասլանեան

Գրիգոր Ասլանեան (1896, Կոմոտինի, Յունաստանի՝ Մակետոնիոյ եւ Թրակիոյ Ապակեդրոնացած վարչատարածք․, Յունաստան - անհայտ), դեղագործ։
Աւարտածած է տեղւոյն ազգ. վարաժանը եւ թուրքական Իտատին 1912-ին: Երկու տարի Պոլիս անասնաբուժական վարժարանը յաճախած: Պալքանեան եւ ընդհ. պատերազմներու հետեւանքով իր ուսումն ընդհատուած: Զինադադարէն վերջ, կը յաջողի դեղագործական վարժարանի երկրորդ կարգը մնտել: 1920-ին շրջանաւարտ՝ իբրեւ դեղագործ: 1912-1913 Հելլէն բանակին մէջ «դեր-տեղակալ՝ դեղագործի» աստիճանով ծառայած: 1923էն ի վեր հաստատուած է Կիւմիլճինա (Յունաստան) ունենալով իր սեփական դեղարանը: Վարած է ազգային պաշտօններ: Զաւակն է վաստակաւոր ուսուցիչ Տիգրան էֆ.ի:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Բ., էջ 227:
Ռուանտայի ցեղասպանութիւնը

Ռուանտայի ցեղասպանութիւն, տեղի ունեցած է 1994-ին, իշխանութեան գլուխ անցած ժամանակաւոր կառավարութեան կողմէն։  Ընթացքին զոհուած են 800․000 անմեղ թութսիներ, այսինքն երկրի բնակչութեան 20 տոկոսը։

Ցեղասպանութեան պատճառը երկրի բնակչութիւնը կազմող երկու ցեղախումբերուն` թութսիներուն եւ հութուներու միջեւ գոյութիւն ունեցող դարաւոր թշնամութիւնն էր։


== Պատմութիւն ==
1990-ին, այս երկու ցեղախումբերուն միջեւ գոյութիւն ունեցող թշնամութիւնը եւ ատելութիւնը կը սրուի, երբ հութուները կ'ամբաստանեն թութսիները՝ երկրին մէջ ընկերային, տնտեսկան, եւ քաղաքական ծանր կացութիւն ստեղծած ըլլալու մեղադրանքով։ Սակայն թութսիներուն դէմ իրագործուած ցեղասպանութիւնը կը սկսի, երբ Ռուանտայի նախագահ Հապիարիմանայի (հութու ցեղախումբին մաս կը կազմէր) օդանաւը վար կ'առնուի թութսի ծայրայեղականներուն կողմէ, 6 Ապրիլ, 1994-ին։ 
1994-ի 7 Ապրիլին Հապիարիմանա նախագահը կը սպաննուի եւ այդ թուականէն սկսեալ երկրին իրավիճակը կը վատթարանայ սկիզբ տալով սարսափելի նախճիրի մը, որ 7 ապրիլէն մինչեւ 19 Յուլիս կը պատճառէ աւելի քան 800 հազար զոհ եւ գաղթականութեան կը մատնէ աւելի քան երկու միլիոն մարդ։
Ջարդերը կը տեւեն 100 օր, մինչեւ որ թութսի յեղափոխականներ կը գրաւեն երկրի մայրաքաղաք Քիղալին: Ցեղասպանութեան վերջ տուած է ըմբոստներու ուժերու հրամանատար Փոլ Քակամէն։
Մայրաքաղաք Քիկալիի մէջ կառուցուած է ցեղասպանութեան զոհերուն նուիրուած յուշակոթող մը։