armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Իգնա Սարըասլան

Իգնա Սարըասլան (12 Փետրուար 1945(1945-02-12), Պոլիս, Թուրքիա), հայ բանաստեղծ, բանասէր եւ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Պոլիս։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Գատըգիւղի Արամեան-Ունճեան վարժարանի մանկապարտէզը։ Միջնակարգի եւ լիսէի իր ուսումը կը ստանայ Սեն Ժոզեֆ ֆրանսական վարժարանին մէջ (աւարտած՝ 1963-ին) ։ 1969-ին Պոլսոյ համալսարանի «Ճերրահ-Փաշա» բժշկական համալսարանէն վկայուած է որպէս՝ վիրաբոյժ։


== Գրական կեանք ==
Սկսած է գրել 14 տարեկանին։ Աշխատակցած է Պոլսահայ մամուլին, տալով քերթուածներ, գրական յօդուածներ եւ թարգմանութիւններ։
Ունի տեսակցութիւններու շարք մը, կատարուած Ս. Պապին, Աննա Ասլանի, եւ բազմաթիւ երաժիշտ ու բանաստեղծ՝ երեւելի դէմքերու հետ։
Իր բանաստեղծութիւնները թարգմանուած են զանազան լեզուներու եւ հրատարակուած՝ բազմաթիւ երկիրներու մէջ։ Իր թրքերէն քերթուածները, որոնք հրատարակուած են Թուրք գրական պարբերաթերթերու մէջ, եւ սփռուած Թուրքիոյ ձայնասփիւռներէն, տեղ կը գրաւեն անթոլոժիներու եւ Թուրք լեզուի ու գրականութեան դասագիրքերու մէջ։
1962-ին շահած է Սարգիս Պօղոսեան բանաստեղծութեան մրցանակը։ Իսկ 1973-ին արժանացաւ ՀԲԸՄ Ալեք Մանուկեան Հիմնարկի գրական բաժնի Ա. մրցանակին, իր «Լօ»ն, իբր առաջին հատորը «Սփիւռքահայ գրականութիւն» տարեգիրքերուն։

Ինգա Սարըասլան 1990-ին հրատարակեց իր ուսումնասիրած մէկ գործը՝ գեղատիպ հատորով մը, որ կը կրէ հետեւեալ խորագիրը.
«Յիսնամեայ Յուշամատեան Ս. Թագաւոր Երգչախումբի» (1938-1988)։
1994-ին հրատարակեց իր բանաստեղծութեանց Բ. հատորը. Քառասմբակ Սէրերով, զայն ձօնելով իր տիկնոջ Մարիին որ մանկանց հիւանդութեանց մասնագէտ՝ բժշկուհի է։ Անոնք բախտաւորուած են Լօրա անունով դուստրով մը։
Բանաստեղծական հատորներն են՝ «Լօ» (1974, որ կ'արժանանայ ՀԲԸՄ Ալեք Մանուկեան առաջին գրական մրցանակին, վերահրատարակուած՝ 1985-ին Երեւանի մէջ, որպէս՝ «Սփիւռքահայ Գրականութիւն» տարեգիրքերու առաջին հատոր), «Քառասմբակ Սէրերով» (1994, Հայկաշէն Ուզունեան գրական մրցանակ), «Սիրոյ Գոյնը» (1998)։
Բանաստեղծութիւնները թարգմանուած են տարբեր լեզուներով։ Ունի գրական–հրապարակագրական վաստակ, նաեւ թարգմանութիւններ։ 
Բանաստեղծութիւններով, գրական-գեղարուեստական ուսումնասիրութիւններով, վերլուծումներով, բանասիրական բնոյթի ուսումնասիրութիւններով աշխատակցած է պոլսահայ մամլոյ հետ («Սրբուհի Տիւսաբի Հետքերուն Վրայ», «Մարմարա», 2006)։
Առաջին եւ միակ հայագիր հեղինակն է, որ ընտրուած է Թուրքիոյ գրողներու միութեան անդամ, ինչպէս եւ Համաշխարհային Գրողներու Միութեան Պատուոյ Խորհուրդի Անդամ։


== Աղբիւր ==
Հայ Կեանք եւ Գրականութիւն, Յարութիւն Քիւրքճեան, երկրորդական բաժին Բ.-Գ. տարիներ, էջ 211:
Վալանս

Վալանս (ֆրանսերէն՝ Valence [va.lɑ̃s], օքս.՝ Valença, լատ.՝ Valentia), քաղաք Ֆրանսայի մէջ, Ռոն գետի ձախ ափին։ Դրոմ տարածաշրջանին վարչական կեդրոնն է։ Ունի 70,3 հազար բնակիչ (1978)։ 


== Տնտեսութիւնը ==
Փոխադրամիջոցներու հանգոյց մըն է։ Նշանաւոր հանքաքարէն մետաղների արտազատման արուեստով, սնունդի, մանագործութեան, կաշիի եւ թուղթի արդիւնաբերութեամբ եւ ժամացոյցներու արտադրութեամբ։


== Հայերը Վալանսի մէջ ==
Վալանսի մէջ հայերը սկսած են հաստատուիլ 1923-1925 թուականներէն սկսեալ․ անոնց մեծ մասը գաղթած է Խարբերդէն, Մալաթիայէն, աւելի ուշ՝ Պրուսայէն։ 1984-ին Վալանսի մէջ կը բնակէր 5 հազար հայ։ Վալանսահայերը գլխաւորաբար զբաղած են արտադրութեամբ, կան նաեւ ազատ մասնագիտութեան տէր մարդիկ։ Վալանսի հայ համայնքը Ֆրանսայի լաւ կազմակերպուած համայնքներէն է։ Կը Գործեն ՀԲԸՄ (1934 թուականէն), Հայ Կարմիր խաչի, Մալաթիոյ կրթասիրաց ընկերութեան, Ֆրանսահայ մշակութային միութեան, Ֆրանսահայ երիտասարդական միութեան (ԺԱՖ) Վալանսի մասնաճիւղերը, ինչպէս նաեւ այլ հասարակական, հայրենասիրական կազմակերպութիւններ։ Յետ պատերազմեան տարիներուն Վալանսի հայութեան հիմնական, զանգուածը սերտ կապերու մէջ է մայր հայրենիքի՝ Խորհրդային Հայաստանի մշակութային-հասարակական կազմակերպութիւններու ու իրենց ներկայացուցիչներուն հետ։ Վալանսի հայերը, իբրեւ Ֆրանսայի քաղաքացիներ, կը մասնակցին Բ. համաշխարհային պատերազմին՝ ֆրանսական բանակի շարքերուն եւ Դիմադրութեան շարժման։ Յունուար 1969-ին քաղաքին նորաբաց թաղամասերէն մէկը կոչուած է «Երեւան»։


== Պատկերասրահ ==
Վահրամ Կոմիկեան

Կոմիկեան Վարդան (1915-1998), ծնած է Ատափազար եւ մահացած՝ Իսթանպուլ։


== Կենսագրութիւն ==
Փոքր տարիքին փոխադրուած է Իսթանպուլ։ Աւարտած է Ազգային Կեդրոնական Վարժարանը։ Բարձագոյն ուսումը ստացած է Իսթանպուլի Բժշկագիտական համալսարանին մէջ, վկայուելով ատամնաբուժական ճիւղէն։
Սկսած է գրել դպրոցական շրջանէն։ Իր գրութիւնները առաջին անգամ լոյս տեսած են 1932-ին, «Զարթօնք» գրական պարբերաթերթին մէջ։ Աշխատակցած է իսթանպուլահայ մամուլին, մասնաւորաբար «Ազդարար», «Ժամանակ», «Արեւելք», «Մարմարա», «Պատկեր», «Ամսուան Գիրքը», «Ճառագայթ», «Թօ», «Սան», «Ազգ. Հիւանդանոցի Տարեգիրք», «Երջանիկին Տարեգիրքը», «Հանդես Մշակոյթի»։ Եղած է Հանդէս Մշակոյթի հիմնադիրներէն եւ շրջան մըն ալ՝ խմբագիրներէն։ 1957-ին խումբ մը մտաւորականներու հետ (Ռոպէր Հատտէճեան, Վ.Ս. Ծովակ եւ ուրիշներ) պատրաստած է «Համայնապատկեր հանրապետական շրջանի իսթանպուլահայ գրականութեան» հատորը, առանձին գրի առնելով ընդարձակ յառաջաբանը: Գրած է պատմուածքներ, քերթուածներ եւ գրախօսականներ: Ունի չափական թարգմանութիւններ, մասնաւորաբար Շարլ Պոտլէրէ եւ Եահեա Քեմալէ: Ասամնաբուժական ասպարէզին զուգահեռ՝ իբրեւ հայերէն լեզուի եւ գրականութեան ուսուցիչ պաշտօնավարած է Կեդրոնական, Էսայեան եւ Մերամէթճեան վարժարաններու եւ Ս. Խաչ Դպրեվանքին մէջ։ Իր գրական եւ կրթական բեղուն գործունէութեան համար Վազգէն Ա. Ամենայն Հայոց Հայրապետը զինք պարգեւատարծ է «Ս. Ներսէս Շնորհալի» շքանշանով եւ սրբատառ կոնդակով։


== Հրատարակչական Գործըեր ==


=== Արձակ էջեր ===
«Բարի եկար, սէր... » (պատմուածքներ), Իսթամպուլ, 1965։
«Համրիչի հատիկներ» (պատմուածքներ), Իսթանպուլ, 1993։


=== Խմբագրական աշխատանք ===
«Մատթէոս Էֆ. Թորոսեանի 50ամեայ յոբելեանին առթիւ», Իսթանպուլ, 1948։
(Վ. Ս. Ծովակի եւ Ռոպէր Հատտէճեանի աշխատակցութեամբ) «Համայնապատկեր հանրապետական շրջանի իսթանպուլահայ գրականութեան», Իսթանպուլ, 1957։
(Պերճ Էրզիեանի եւ Հերմոն Արաքսի աշխատակցութեամբ) «Յուշամատեան իսթանպուլահայ վաստակաւոր ուսուցիչներու», Իսթանպուլ, 1968։
Մօր Ձեռքերը (յուշարձան, Մասաչուսեց)

Կաղապար:Տեղեկաքարտ յուշարձան
«Մօր ձեռքերը» յուշարձան, խաչքար-յուշարձան ԱՄՆ Մասաչուսեթս նահանգի Լոուել քաղաքի քաղաքապետարանի մօտ։


== Պատմութիւն ==
Հայոց ցեղասպանութեան զոհերու հիշատակը հաւերժացնող խաչքար-յուշարձանը կանգնեցվուած է 2014 թուականի մայիսին՝ ԱՄՆ Մասաչուսեթս նահանգի Լոուել քաղաքի քաղաքապետարանի մօտ։ Յուշարձանի նախագիծը հայ համայնքի անդամներու եւ քաղաքապետ Ջեյմս Միլինաձոյի օգնութեամբ սկսած է իրագործուել 2011 թուականէն։ Այնուհետեւ անոնց միացած են Մերիմակ Վելիի Հայոց ցեղասպանութեան յուշարձանի կոմիտէի անդամները։


== Հեղինակ ==
Քանդակագործ՝ Դանիէլ Վարուժան Հեճինեան


== Տուեալներ ==
Յուշարձանը պրոնզէն եւ գրանիտէն եւ ըստ քանդակագործի քարը եւ պրոնզը կը խորհրդանշեն մարմնի եւ հոգիի միասնութիւնը։ Յուշարձանի վերեւի հատուածին մէջ կան հիւսող եռաչափ ձեռքեր։ Մեծ խաչը տեղակայուած է ձեռքերու ներքեւին մէջ։ Գործուածքի մաս մը, որ կախուած է խաչի վրայ, կը խորհրդանշէ հայկականութեան ուժն ու գեղեցկութիւնը։ Յուշաքարի վրայ գրուած է.


== Արտաքին Յղումներ ==
«Մօր ձեռքերը» յուշարձանի պաշտօնական կայքը
Ֆոնեաս, Էվիա

Ֆոնեաս (յուն․՝ Φονιάς)․ անբնակ ժայռակղզիակ, Սթիրոնիսիա, Էվոյիքոս ծոց, Յունաստան։


== Ընդհանուր տեղեկութիւններ ==
Սթիրոնիսիա կղզեխումբին ժայռակղզիակ։  Կը գտնուի Էվոյիքոս ծոցին հարաւային մասը, Ատիկէի արեւելեան մասի Քաւոֆոնեաս հրուանդանին (Էվիայ) հարաւ-արեւելքը ։  Կը պատկանի Նեա Սթիրա (Էվիա) քաղաքապետութեան։  
Սթիրոնիսիայի հիւսիս-արեւմտեան ժայռակղզիակն է։  Ծովու մակերեսէն բարձրութիւնը 35 մեթր է։  Ունի ցած բուսականութիւն եւ կենդանական աշխարհը բաւարարուած է մուկերով եւ օձերով։
Կը կոչուի Ֆոնեաս (Φονιάς=սպաննող), որովհետեւ նաւագնացութեան համար վտանգաւոր շրջան մըն է։
Ժայռակղզիակին վրայ լուսանկարուած է «Լուֆա քէ փարալաղի․ Սիրինես սթօ Էղէօ» («Λούφα και παραλλαγή: Σειρήνες στο Αιγαίο» Loafing and Camouflage: Sirens in the Aegean) ժապաւէնը։  Ժապաւէնի պատմութեան ընթացքը կը պատահի Քալիմնոսի Փիթա ժայռակղզիակը, սակայն ժապաւէնը ամբողջովին լուսանկարուած է Ֆոնեաս ժայռակղզիին վրայ։
Պարենցի Ծով

Պարենցի ծով (նորվ.՝ Barentshavet, ռուս.՝ Баренцево море), Արքտիկական Ովկիանոսի ծայրամասային ծով՝ Եւրոպայի հիւսիսին:
Կ'ողողէ Ռուսիոյ դաշնութեան եւ Նորվեկիոյ հիւսիսային ափերը։ Արեւմուտքին սահմանակից է Նորվեկական Ծովուն, հարաւին՝ Ճերմակ Ծովուն, արեւելքին՝ Քարայի Ծովուն։ Մակերեսը 1 424 000 քմ² է, գերակշռող խորութիւնը՝ 360֊400 մ, առաւելագոյնը՝ 600 մ։ Խոշոր կղզին է Քոլկուեւը։
Ծովը կը թափուի Փեչորա գետը։ Գլխաւոր նաւահանգիստներն են Մուրմանսքը եւ Վարտեոն։


== Անունը ==
Կոչուած է ի պատիւ հոլանդացի ծովագնաց Ուիլեմ Պարենցի, որ 1594-1597 թուականներուն ան հետազոտած է:
Մէրամէթճեան Վարժարան

Մէրամէթճեան Վարժարան
Վարժարանը հիմնուած է Զէնոփ Էֆէնտի Մէրամէթճեանի նուիրած հողամասին վրայ, Պոլսոյ Հայոց Պատրիարքութեան նախաձեռնութեամբ Ֆէրիգիւղի վարդանանց եկեղեցւոյ պարտէզին մէջ։ Այդ շրջանի Օսմանեան Կայսր Մէհմէտ Րէշատի ֆէրմանով վարժարանի փայտաշէն շէնքին կառուցման որոշումը առնուած: Վարժարանը  1912 թուականին մանկապարտէզի եւ նախակրթարանի բաժիններով, որպէս երկսեռ վարժարան կը սկսի գործել: Իր առաջին հիմնադիրն է Վահան Խիւտավէրտի:
Շէնքը 1952 թուականին հրդեհի վտանք մը կ'անցնէ: Դարյեալ 1952 թուականին վարժարանին կ'աւելնայ միջնակարգի բաժինը: 1970ական տարիներուն բարերարներ Տէր եւ Տիկին Գէորգ եւ Սիրվարդ Գարամանուկեաններու օժանդակութեամբ  յարկ մը եւս կցուած է շէնքին վրայ, որու միջոցաւ  դասարաններու թիւը աւելցած է:
Գրիգոր Եսայեան

Գրիգոր Եսայեան, (1883, Վան, Վանի Նահանգ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1915), ուսուցիչ եւ գրող։
Ընթացաւարտ եղած է Ետի Քէոյի որբանոցէն եւ Կալաթա Սարայի Լիսսէէն։ Ազգային դպրոցներու մէջ դասաւանդած է թուաբանութիւն եւ ֆրանսերէն։ Ռաղըպ փաշայի Էրէյլիի ածխահանքերուն պաշտօնեայ եղած է։ Պոլսահայ հանդէսներու մէջ Գրիգոր Նոր ծածականունով բանաստեղծութիւններ հրատարակած է։ Ռուբէն Զարդարեանի «Ցայգալոյս»-ը ու Լեւոն Շանթի «Հին Աստուածներ»-ը ֆրանսերէնի թարգմանած է։ Իր քերթուածներէն յիշատակելի է «Ջրանուշներ»։


== Աղբիւր ==
Թէոդիկ, «Յուշարձան Ապրիլ 11-ի», տպ. Օ. Արզուման, 1919, Կ. Պոլիս, էջ 28։
Գարուշ Պետրոսեան

Գարուշ Պետրոսի Պետրոսեան (9 Յուլիս 1941, Ալաթուման, Ախալքալաքի շրջան, Սամցխէ-Ջաւախէթի մարզ, Վրացական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետութիւն, ԽՍՀՄ), հայ ֆիզիկոս, մանկավարժ: Մանկավարժական գիտութիւններու դոկտոր (2001), փրոֆեսոր (2002): Մանկավարժական կրթութեան միջազգային ԳԱ անդամ (2004):


== Կենսագրութիւն ==
Գարուշ Պետրոսեանը ծնած է 1941-ին Վրաստանի Ախալքալաքի շրջանի Ալաթուման գիւղը: 1963-ին աւարտած է Խաչատուր Աբովեանի անուան հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտի ֆիզմաթ ֆակուլտետը: 1965-1969-ականներուն եղած է Ալաթումանի միջնակարգ դպրոցի ֆիզիկայի ուսուցիչ, 1969-1971-ականներուն՝ ՀՊՄՀ-ի ընդհանուր ֆիզիկայի ամպիոնի լաբորանտ, 1971-1979-ականներուն՝ ընդհանուր ֆիզիկայի ամպիոնի ասիստենտ, 1979-1983-ականներուն՝ ֆիզիկայի դասաւանդման մեթոդիկայի ամպիոնի աւագ դասախօս: 1983-1985-ականներուն սորված է Մոսկուայի Լենինի անուան մանկավարժական ինստիտուտի ասպիրանտուրա բաժինը: 1986-1993-ականներուն եղած է ՀՊՄՀ ֆիզիկայի դասաւանդման մեթոդիկայի ամպիոնի դոցենտ, 1993-2008-ականներուն՝ ՀՊՄՀ-ի ֆիզիկայի դասաւանդման մեթոդիկայի ամպիոնի վարիչ:
Աշխատանքները կը վերաբերին ֆիզիկայի ուսուցման մեթոդիկայի հարցերուն: Հեղինակ է «Մոլեկուլեար ֆիզիկայի եւ թերմոդինամիկայի խնդիրներու լուծման մեթոդիկա» (ռուսերէն, 1983) ուսումնական ձեռնարկի, համահեղինակ՝ բնագիտութեան դպրոցական դասագիրքերու եւ մեթոդական ձեռնարկներու:


== Երկեր ==
Հետաքրքրաշարժ ֆիզիկան մեր շրջապատում, Երեւան, 1996:
Ֆիզիկայի ուսումնական խնդիրներու վերլուծութիւնը եւ լուծումը համակարգային մօտեցմամբ, Երեւան, 2000:
Հետաքրքրաշարժ հանրագիտարան. ֆիզիկան մեր շրջապատում, գիրք 1-2, 2 լրացուցիչ բարեփոխուած հրատարակութիւն, Երեւան, 2005:
305 (թիւ)

305 (երեք հարիւր հինգ) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 304-ի եւ 306-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 A001358  իննսունութներորդ կիսապարզ թիւն է
 Alt   305  գործադրելիս կը ստացուի 1 նշանը
տարուայ 305րդ օրն է Նոյեմբեր 2-ը (նահանջ տարիներուն՝ Նոյեմբեր 1-ը)
305 Կորտոնիա աստեղնեակի կարգային թիւն է
Վարդուհի Վարդերեսեան

Վարդուհի Վարդերեսեան (19 Մարտ 1928(1928-03-19), Պուխարեստ, Ռումանիա - 24 Նոյեմբեր 2015(2015-11-24), Երեւան, Հայաստան ), հայ դերասանուհի, ՀԽՍՀ եւ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ։
ՀՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ Գէորգ Ապաճեանի կինն է։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1928 թուականի Մարտ 19-ին, Ռումանիոյ մայրաքաղաք Պուխարեստի մէջ։ Վարդուհին յաճախած է քաղաքին հայկական եկեղեցիին կից կառուցուած հայկական վարժարան, ուր ունեցած է նշանաւոր ուսուցիչներ, որոնք Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան փլուզումէն ետք Ռումանիա գաղթած հայ քաղաքական գործիչներ: Վարդուհին աշակերտը եղած է Վազգէն Ա. Կաթողիկոսին, ով ծնած էր Ռումանիա եւ 1937-1938 թուականներուն Պուխարեստի հայկական դպրոցին մէջ կը դասաւանդէր Ռումանիոյ աշխարհագրութիւն ու պատմութիւն:
Յետագային Վարդուհի Վարդերեսեան կ՛ամուսնանայ դերասան, թատերագէտ Գէորգ Ապաճեանի հետ։ 1946 թուականին տեղափոխուած է Հայաստան։ Առաջին անգամ բեմ բարձրացած է Նուպարաշէնի ինքնագործ թատրոնին մէջ։ 1947 թուականին ընդունուած է Լենինականի (ներկայիս՝ Գիւմրի) դրամատիկական թատրոնին կից աշխատող արուեստանոցը եւ նոյն թուականէն սկսեալ դերեր ստանձնած է թատրոնին մէջ։
1958 թուականին տեղափոխուած է Երեւանի Սունդուկեանի անուան թատրոն։ Կերտած է բազմաթիւ դերեր թատրոնի մէջ՝ Շիրվանզադէի «Պատուի Համար»՝ Մարգարիտ, Չեխովի «Բալենու այգի»՝ Ռանեւսկայա, Դիւրենմաթի «Ծեր Տիկնոջ Այցը»՝ Քլերի Ցախնասեան, Սարոյեանի «Իմ Սիրտը Լեռներում»՝ Ջոնի, Շանթի «Հին Աստուածներ»՝ Իշխանուհի եւ այլն։ Խաղացած է նաեւ արեւմտահայ դերերու մէջ՝ «Պաղտասար Աղբար»՝ Անոյշ եւ այլն։ Նկարահանուած է «Պատուի Համար», «Մօր Սիրտը», «Ճանապարհ Դէպի կրկէս», «Հայրիկ», «Կարինէ» եւ այլ ֆիլմերու մէջ։ Հայաստանի Ազգային ռատիոյի ոսկէ ֆոնտին մէջ ունի աւելի քան 100 ձայնագրութիւն։ 1958 թուականէն սկսեալ նկարահանուած է հեռուստաներկայացումներու մէջ։ Ան եղած է առաջին հեռուստաներկայացումի դերասանուհիներէն մէկը։ 1985 թուականին հրաւիրուած է Սուրիոյ Հալէպ քաղաքի «Ադամեան» թատրոն, ուր արժանացած է ոսկէ մետալի։ Ստացած է բազմաթիւ պետական բարձրագոյն պատուոգիրներ, մրցանակներ, շնորհակալագրեր։ 1965 թուականին արժանացած է ՀԽՍՀ, 1988 թուականին՝ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստի կոչումին։ 1995 թուականին պարգեւատրուած է Հ.Հ. «Մովսէս Խորենացի» մետալով, 2001 թուականին՝ Երեւանի պատուաւոր քաղաքացիի կոչումով, 2013 թուականին՝ Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշանով։


== Ֆիլմագրութիւն ==


== Արտաքին Յղումներ ==
Վարդուհի Վարդերեսեան. «Թատրոնից Հեռանալ Չեմ Կարող»
Վարդուհի Վարդերեսեանի կենսագրութիւնը
Վարդուհի Վարդերեսեան (ռուս.)


== Գրականութիւն Վարդուհի Վարդերեսեանի մասին ==
Ալեքսանտր Արաքսմանեան, Վարդուհի Վարդերեսեան, Երեւան, «Հայաստան», 1972, 64 էջ։
Գաբրիէլ Սունդուկեանի Անուան Ազգային Ակադեմական Թատրոն

Գաբրիէլ Սունդուկեանի Անուան Ազգային Ակադեմական Թատրոն (Առաջին Պետթատրոն), հիմնադրուած է 1921 թուականի Օգոստոս 16-ին, բացուած է  25 Յունուար1922-ին, Երեւանի մէջ, հայ դասական Գաբրիէլ Սունդուկեանի «Պեպօ» ներկայացումի (ռեժ. Լեւոն Քալանթար) բեմադրութեամբ՝ որպէս Առաջին պետական թատրոն:


== Պատմութիւն ==
Դերասանական խումբի հիմնական կազմը ընտրուած է Թիֆլիսի «Որոնումներու» թատրոնէն, հետագային խումբը կը համալրուի նոր դերասաններով։
Թատրոնի առաջին գեղարուեստական ղեկավարը եղած է բեմադրիչ Լեւոն Քալանթարը։ 1937 թուականին թատրոնը կը կոչուի հայ թատերագիր եւ արձակագիր Գաբրիէլ Սունդուկեանի անունով։ Թատրոնի յաջողութիւնները, յատկապէս շեքսպիրեան ներկայացումները, առիթ դարձան, որ ԽՍՀՄ-ի մէջ կազմակերպուող առաջին շեքսպիրեան փառատօնը եւ համաժողովը տեղի ունենայ Երեւանի մէջ։
1960 թուականին թատրոնը կը ստանայ ակադեմական կոչում:
Գաբրիէլ Սունդուկեանի անուան թատրոնի քանդակային համակազմի ստեղծումին համար քանդակագործ Արա Յարութիւնեանը ձեռնմուխ եղած է քանդակի շարժումին եւ ժամանակի զգացողութեան փլասթիք իմաստաւորումի բարդ խնդիրներու իր ներդրումով։


== Տնօրէն ==
Վարդան Մկրտիչեան


== Գեղարուեստական ղեկավար ==
Արմէն Էլբակեան


== Թատրոնի բեմադրիչներ ==
Վարդան Աճէմեան
Խորէն Աբրահամեան
Արշակ Բուրջալեան
Արմէն Գուլակեան
Լեւոն Քալանթար
Տիգրան Շամիրխանեան
Վահէ Շահվերդեան
Արմէն Էլբակեան
Հրաչեայ Ղափլանեան
Տիգրան Գասպարեան


== Թատրոնի դերասաններ ==


== Թատրոնի դերասանուհիներ ==


== Թատրոնի բեմադրած ներկայացումներ ==


== Արտաքին յղումներ ==
Գ. Սունդուկեանի անուան թատրոնի արբանեակային լուսանկարը Վիքիքարտէզին մէջ
Պաշտօնական կայք
Երեւանի Սունդուկեանի անուան ազգային ակադեմական թատրոնը Էյ Վի Փրոդաքշն կայքին մէջ
Գրիգոր Թորոսեան

Գրիգոր Թորոսեան (1884, Ակն, Խարբերդի Վիլայէթ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1915, Անգարա, Անգարայի Վիլայէթ, Օսմանեան Կայսրութիւն), խմբագիր, գրող եւ լրագրող։
Մանուկ հասակէն Պոլիս գալով նախնական կրթութիւն ստանալէ ետք՝ միջոց մը պաշտօնեայ եղած է հրապարակի վրայ։ Սկսնակի իր գրուածքները (Լիլայի զաւեշտաթերթերուն մէջ) լուրջ բաներ էին։ Քասեմի եւ Յ. Տէր Յակոբեանի թելադրութեամբ սկսած է մշակել երգիծական ճիւղը, շաբթէ շաբաթ ծիծաղաշարժ էջեր տալով «Մանզումէ»ի որուն խմբագիրն ալ էր։
Սահմանադրութենէն վերջ Կավռօշի, Օտեանի եւ Համբիկեանի հետ միջոց մը «Ծաղիկ»ը հրատարակեց իբրեւ ծաղրաթերթ եւ գրաքննական կապանքէ զերծ այնուհետեւ ազատօրէն միշտ ծեծեց ազգային խնդիրներ, 1 Ապրիլ1909-էն սկսեալ՝ իրարու ետեւէ լոյս ընծայած իր շարքերուն մէջ, որոնք են Կիկօ, Կինտօ, Հիւկօ (երբեմն դադրեցուցուելուն համար անուն փոխած)։ Կուկուկ, Զուրնա, Հի-հի-հի (նոյնպէս)։
5 տարի հրատարակած է Կիկոյի տարեցոյցը։ Ծածկանունները Բանագող Լռութիւնեան եւ Ընկեր Կիկօ։


== Աղբիւրներ ==
Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի, Ապրիլ Տասնըմէկի Սգահանդէսի Յանձնախումբ, Կոստանդնուպոլիս 1919, էջ 25։
Մարգարիտ Բաբայեան

Մարգարիտ Բաբայեան, ծնած է 24 Դեկտեմբեր 1874-ին, իսկ մահացած է 18 Հոկտեմբեր 1968-ին: Դուստր բժշկապետ Աւետիք Բաբայեանի, կ’աւարտէ նախ Թիֆլիսի կայսերական երաժշտանոցը՝ իբրեւ դաշնակահարուհի, կ’անցնի Տրէզտըն, կ’աշակերտի բրոֆ. Ֆ. Շօլցի, ուր կը սկսի երգի դասեր առնել. Թիֆլիսի կայսերական երաժշտանոցը կը հրաւիրուի իբրեւ երգեցողութեան դասատու, երկար չի մնար հոն, համաշխարհային պատրազմէն առաջ Բարիզ կը հաստատուի ուր ցարդ ունի իր երգանոցը: Օրիորդ Մ. Բաբայեան շատ մը նշանաւոր երգիչներ մարզած է, իր աշակերտն է օրինակ նշանաւոր Բօլ Տըրէն, որ վերջերս (1938) Գահիրէ արքայական օբերայի թատրոնին մէջ երգեց բուռն ծափեր խլելով:
Օր. Բաբայեան, մեծատաղանդ երգչուհին, Կոմիտաս վարդապետի մաս մը ժողովրդային երգերը դաշնաւորած է:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ  Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր  Բ., էջ 338:
Գաթրճեան

Գաթրճեան, հայկական մականուն։


== Մականունը կրողներ ==
Արմէնուհի Գաթրճեան (20-րդ դար), թղթակից։
Լեւոն Գաթրճեան (20-րդ դար), երգիչ։


== Տես նաեւ ==
Գաթըրճեան
Կարի կամուրջը

Կարի կամուրջը (ֆրանսերէն՝ Pont du Gard), հին հռոմէական ջրատար կամուրջ, որ կառուցուած առաջին դարում։

Ֆրանսայի մէջ Կարի կամուրջը 370 մեթր երկարութիւն ունի: Անիկա կազմուած է երեք յարկանի կամարներով: Անիկա մասամբ ջրուղի մը եղած է, որ Նիմ քաղաք կը հասցնէր աղբիւրի ջուրեր` շնորհիւ մօտաւորապէս 50 քմ երկար քարէ ջրանցքի մը:
Անիկա անգործածելի դարձած է 9-րդ դարուն, բայց վերանորոգուած է 19-րդ դարուն, Նափոլէոն Գ․-ի հրամանով:
1985 թուականին ընդգրկուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ–ի համաշխարհային ժառանգութեան ցանկին մէջ։ 


== Պատկերասրահ ==
Չմշկածագ

Չմշկածագ (նաեւ՝ Չեմիշկազաք կամ Չեմիշկեզէք, Տերսիմի սանճաքի Խարբերդի վիլայէթի գիւղերէն մէկը), քաղաք եւ շրջան՝ Արեւմտահայաստանի, կը գտնուի Խարբերդ քաղաքէն մօտ 50 քմ հիւսիս-արեւմուտք, անտառապատ վայրի մէջ, ծովի մակարդակէն 1300 մ բարձրութեան վրայ։ Վարչական առումով անցեալին կը մտնէր Ծոփքի, իսկ նոր ժամանակներուն՝ Խարբերդ նահանգի Տերսիմ գաւառին մէջ։


== Պատմութիւն ==
Մինչեւ 15-րդ դար բաւական մարդաշատ եղած է եւ բարեկարգ։ Սակայն 1474 թուականին մամլուք թուրքերու կողմէ գրաւուելէ ետք, որուն ուղեկցած է բնակիչներու զանգուածային գերեվարումը, դարեր շարունակ այն վերածուած է փոքրիկ գիւղաքաղաքի մը։ Քաղաքի տնտեսութեան ճիւղերը  եղած են՝ արհեստագործութիւնը, առեւտուրը եւ գիւղատնտեսութիւնը։ 
Հայերն ունեղած են  երկու եկեղեցի՝ Ս. Աստուածածին եւ  Ս. Թորոսը որ կառուցուած էր 1825-ին՝ նախկին սրբավայրի տեղը։
Չմշկածագի մէջ պահպանուած էին զանազան հնութիւններ եւ պատմական յուշարձաններ` քաղաքը երբեմնի շրջափակող պաշտպանական պարիսպին մնացորդները, բերդին հետքերը, հայկական ամրոցներու, եկեղեցիներու, մատուռներու եւ այլ շէնքերու աւերակներ։ 
Չմշկածագի հայ բնակչութիւնը երկար ժամանակ մղած է ինքնապաշտպանական հերոսական կռիւներ։
1830-1850 թուականներուն բնակչութեան թիւը հասած է 8000 անձի, որոնցմէ մօտ 6500-ը հայ եղած է։ Քաղաքը գրեթէ նոյնքան բնակիչ ունեղած է նաեւ  Ցեղասպանութեան նախօրէին՝ 1915-ի սկիզբները։
Այստեղի հայութիւնը եւս ենթարկուած է 1915-ի Ցեղասպանութեան։ Անոր մէկ մասը զոհ գացած է թրքական եաթաղանին, իսկ փրկուածները տարագրուած են զանազան կողմեր։
1930-ական թուականներուն Չմշկածագի բնակչութեան թիւը հազիւ կը հասնէր 5 -6 հազարի, որոնց մէջ եղած են նաեւ չնչին թիւով հայեր։
Յորդանանի Խորհրդարան

Յորդանանի խորհրդարան (արաբ․՝ مجلس الأمة‎‎, Մաճլիս ալ Ումա), Յորդանանի երկպալատանի ներկայացուցչական մարմին (խորհրդարան):
Այաններու ժողովը բաղկացած է 65 անդամներէ, որոնցմէ իւրաքանչիւրը ուղղակիօրէն կը նշանակուի թագաւորին կողմէ, իսկ Ներկայացուցիչներու պալատը՝ 130 անդամներէ, որոնք ընտրուած կ'ըլլան ժողովուրդին կողմէ, ընդ որուն ինը տեղ վերապահուած է քրիստոնեաներուն համար, երեք՝ չեչէն փոքրամասնութիւններուն համար, իսկ տասնհինգ՝ կանանց: Բոլորը կը ծառայեն չորսամեայ ժամկէտով:


== Պալատներ ==
Ներկայացուցիչներու պալատ (արաբ․՝ مجلس النواب‎‎, Մաճլիս ալ Նուաապ), կը ներառէ 110 պատգամաւոր: 104 ընտրուած պատգամաւորներ չորս տարուան համար՝ ըստ ընտրատարածքներու եւ 6 կին, որոնք ընտրուած են յատուկ: 9-րդ եւ 3-րդ պատգամաւորական հրամանները պահեստաւորուած են քրիստոնեաներու եւ չերքեզներու համար։
Այաններու ժողով (արաբ․՝ مجلس الأعيان‎‎, Մաճլիս ալ Այան ), կը ներառէ այաններու 40 անդամ, որոնք նշանակուած են թագաւորին կողմէ։


== Պատմութիւն ==
Իբրեւ զարգացող սահմանադրական միապետութիւն, Յորդանան վերապրած է փորձութիւններ եւ մերձաւոր արեւելեան քաղաքականութեան տառապանքները: Յորդանանի հասարակութիւնը զգացած է սահմանափակ ժողովրդավարութիւնը 1946-ի անկախացումէն ետք, սակայն բնակչութիւնը չի տուժեր որոշ արաբական բռնապետական ռեժիմներու պատճառով: 1952-ի Սահմանադրութիւնը կը նախատեսէր, որ Յորդանանի քաղաքացիները կը ձեւաւորեն եւ կը մտնեն քաղաքական կուսակցութեան մէջ: Նման իրաւունքները դադրած են 1967-ին, երբ արտակարգ դրութիւն կը յայտարարուէր, ինչպէս նաեւ ռազմական դրութիւն եւ խորհրդարանի գործունէութիւնը կասեցուած էր, որ կը շարունակուի մինչեւ 1989:
1988-ին թագաւոր Հուսէյն իսրայէլական գրաւումէն ետք կը դադրեցնէ քաղաքական կապերը Արեւմտեան ափին հետ: Հետագային քաղաքացիական անկարգութիւնները, որոնք կը յաջորդեն վարչապետ Ալ Ռիֆայի կառավարութեան, ենթադրաբար դաժան մարտավարութիւն կ'օգտագործեն  բնակչութեան դէմ, որ Ապրիլ 1989-ին անկարգութիւններու կը հանգեցնեն : Անկէ ետք, երբ անկարգութիւնները կը հանդարտին, թագաւորը պաշտօնանկ կ'ընէ Ալ Ռիֆային եւ նոր ընտրութիւններու մասին յայտարարութիւն կ'ընէ: Թագաւորին  այս  քայլը  Յորդանանի ժողովուրդին թոյլ կու տայ  ունենալ մեծ ազատութիւն եւ ժողովրդավարութիւն:
Կը նշուի, թէ ցեղային իշխանութեան ազդեցութիւնը Յորդանանի ընտրութիւններու արդիւնքներու որոշման համար պէտք չէ անտեսել. անիկա աւելի ուժեղ է, քան քաղաքական պատկանելութիւնը: Ազգային ինքնութիւնը, Յորդանանի մէջ ունի ուժեղ ազդեցութիւն: «... ինքնութիւնը կը մնայ անհատի որոշումներու ընդունման հիմնական գործող ուժը, հանրութեան եւ պետութեան մակարդակով»:
2016-ին Յորդանանի թագաւորը  խորհրդարանը կը լուծէ եւ Հանի Մուլքին վարչապետ կը նշանակէ:


== Արտաքին յղումներ ==
http://www.parliament.jo/
Հիմար (անձնանուն)

Հիմար, հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է հայերէն հիմար բառէն։ Այս անուան համապատասխանում են յունական Σάλον եւ թուրքական Saloz անձնանունները, որոնք նոյնպէս կը նշանակեն հիմար։ Հիմար՝ Σάλος կը կոչուէին  որոշ սուրբ մարդիկ, որոնք Քրիստոսի սիրով հիմար կը ձեւացնէին իրենց եւ որոնցմէ ամէնէն նշանաւորն է Սիմէոն Աղվաշը։


== Գործածութիւններ ==
Հիմար Վանեցի - Լենկթեմուրի արշաւանքի ժամանակ ամուսինը սպաննուելով (1387)՝ կ՛երթայ քիւրտի մը քով եւ անոր կնոջ մօտ ծառայութեան կ՛անցնի։ Տիկնոջ մահէն ետք անոր կինը կը դառնայ՝ պահպանելով իր հաւատքը։ Տաճիկ մուղրիները կը պահանջեն, որ հաւատափոխ ըլլայ։ Հիմարը կը մերժէ եւ կը բաւարարուի միայն եկեղեցւոյ վրայ 3 քար նետելով։ Քսան տարի ետք կը մեկնի Մակու՝ որպէսզի ազատօրէն քրիստոնէութեան հետեւի, բայց զղջալով իր արարքին համար՝ կը վերադառնայ Վան եւ մուղրիներո կողմէն քարկոծմամբ կը նահատակուի (1418)։