armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Թատերախաղ

Թատերախաղ (Drama), Թատերգութեան երրորդ տեսակը թատերախաղն է, որ ԺԸ. դարէն ծնունդ
առած՝ յաջորդական փոքր փոփոխութիւններէ անցնելով յանգած է ձեւի մը, որ մօտ է ժամանակակից թատերգական գործերուն։ 
Drama բառը յառաջացած է յունական բառէ, որ կը նշանակէ «գործողութիւն» (դասական յունարէն՝ Δράμα, dráma), որ յառաջացած է «ընել»-էն (դասական յունարեն ՝ δράω, dráō): Դերասանները կատարումներով հանդիսատեսին առջեւ կը ներկայանան: Անիկա լայնօրէն կիրարկուող արուեստի ձեւ մըն է, գրեթէ բոլոր մշակոյթներուն մէջ:
Թատերախաղին հետ կապուած երկու դիմակները կը ներկայացնեն աւանդական ընդհանուր բաժանումը կատակերգութեան եւ ողբերգութեան միջեւ: Անոնք հին յունական մուսաներուն՝ Թալիային եւ Մելպոմենէին խորհրդանիշներն են: Թալիան կատակերգութեան մուսան էր (ծիծաղող դէմքը), իսկ Մելպոմենան ողբերգութեան մուսան էր (լացող դէմքը):
Թատերախաղի զարգացման կարեւորագոյն հանգրուանը եղած է ԺԹ. դարու Ա. կէսին (վիպապաշտ հոսանքը կամ դպրոցը (ՇիլլԷր, Հիլկօ))։

Հայկական թատերգութեան ամենածանօթ թատերախաղերն են Գ. Սունդուկեանի եւ Ալ. Շիրվանզադէի թատերակները։ Լ. Շանթի թատերական գործերը նոյնպէս թատերախաղի տարբերակներ են։
Իր ընդհանուր գիծերուն մէջ, թատերախաղը կը կայացնէ միջին եզրը՝ ողբերգութեան եւ կատակերգութեան միջեւ. այս երկուքէն տարրեր ունենալով հանդերձ, անիկա պարզ «խառնուրդ» մը չէ. ունի ուրոյն յատկանիշներ. կ'արտայայտէ կեանքի բնական ընթացքը, անոր իրական պատկերը, ուր ծիծաղ եւ արցունք խառնուած են իրարու՝ սովորական դէպքերու եւ տիպերու շարանի մը մէջ. կը խուսափի զգացական խտացումներէ, միակողմանի դիտանկիւններէ (ողբերգութիւն), չափազանցութիւններէ (կատակերգութիւն)։ Կերպարները կը ներկայացնէ իրենց իրական բարդութեան մէջ։


== Բեմագրութիւն կամ շարժագրութիւն (սենարիօ) ==
Շարժանկարի մը պատրաստութեան հիմք ծառայող գրութիւնը անոր համառօտութեամբ եւ խօսակցութիւններով, կը կոչուի բեմագրութիւն կամ շարժագրութիւն, կամ՝ միջազգային գործածութեան հասած բառով մը՝ սենարիօ։ ճիշդ կ'ըլլայ այս վերջինը նկատել թատերգական տեսակ մը, մանաւանդ եթէ ստեղծագործ արտադրութիւն է, եւ ոչ պատշաճեցում՝ արդէն գոյութիւն ունեցող պատմողական կամ թատերգական գործէ մը։
Բեմագրութիւնը իբր բնագիր՝ կը յիշեցնէ թատերգութիւնը։ Բայց բնականաբար աւելի անկախ է բեմական հրամայականներէ, որոնք թատերգութեան մէջ քանի մը բառը չեն անցնիր. հոս կրնան աւելի Երկար ըլլալ եւ ուրուագծել պատմութիւնը։
Տոմինկօ Պաթէթ

Տոմինկօ Պաթէթ (30 Օգոստոս 1872(1872-08-30), Թարրակոնա, Տեռագոնես - 18 Փետրուար 1937(1937-02-18), Բուրգոս, Քասթիլիա եւ Լիոն, Սպանիա), սպանացի զինուորական, սպանական բանակի զօրավար։ Ան հանրապետական համոզումներ ունեցած է եւ որոշած է հաւատարիմ մնալ կեդրոնական կառավարութեան:
Կամաւոր մասնակցած է Քուպայի պատերազմին, իսկ Ռիֆի պատերազմի ժամանակ յատուկ տեղեկագիր պատրաստած է, ուր բացայայտած է սպանական բանակին կրած հսկայական կորուստներուն ծալքերը:
Արկադի Ղուկասեան

Արկադի Արշաւիր Ղուկասեան (22 Յունիս 1957(1957-06-22), Ստեփանակերտ, Ազրպէյճանական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն) Հ.Հ. եւ Արցախի պետական եւ քաղաքական գործիչ։ Լեռնային Ղարաբաղի երկրորդ նախագահ։ Պաշտօնը զբաղեցուցած է 1997-2007 թուականներուն:


== Կենսագրութիւն ==
Արկադի Ղուկասեան ծնած է 22 Յունիս 1957-ին, Ստեփանակերտ: 1974-ին աւարտած է Ստեփանակերտի թիւ 8 Միջնակարգ դպրոցը, 1979-ին` Երեւանի պետական համալսարանի ռուսերէնի եւ գրականութեան հիմնարկը: Աշխատանքային գործունէութիւնը սկսած է 1980-ին «Սովետական Ղարաբաղ» թերթին մէջ` սկիզբը որպէս թղթակից, իսկ 1981-էն` գլխաւոր խմբագիրի տեղակալ: 1988-էն ղարաբաղեան շարժման գործօն մասնակից է: 1992-ին Արկադի Ղուկասեան ընտրուած է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան առաջին գումարման խորհրդարանի պատգամաւոր: Սեպտեմբեր 1992-ին Արկադի Ղուկասեանը կը նշանակուի Լ.Ղ.Հ. Պաշտպանութեան Պետական Կոմիտէի (Պ.Պ.Կ.) նախագահի քաղաքական հարցերով խորհրդական: Միաժամանակ ան կը կատարէ Մինսքի խումբի հովանիին ներքոյ Ազրպէյճանի հետ հակամարտութեան կարգաւորման բանակցութիւններուն մէջ Լեռնային Ղարաբաղի պատուիրակութեան ղեկավարի գործունէութիւնները:
Յուլիս 1993-ին Լ.Ղ.Հ.-ի մէջ կը ստեղծուի արտաքին գործերու նախարարութիւն, եւ այդ գերատեսչութեան առաջին ղեկավար կը նշանակվուի Արկադի Ղուկասեանը: Անոր` Լ.Ղ.Հ. Ա.Գ.Ն. ղեկավար աշխատելու ժամանակ, ղարաբաղեան դիւանագիտութիւնը բանակցային գործընթացին մէջ հասած է Լ.Ղ.Հ.-ի համար լուրջ դրական արդիւնքներու: Յատկապէս նշանակալի է Ղուկասեանի ներդրումը Լեռնային Ղարաբաղի` որպէս հակամարտութեան կողմի, փաստացի միջազգային ճանաչման գործին մէջ։ Սեպտեմբեր 1997-ին տեղի ունեցած Լ.Ղ.Հ. արտահերթ նախագահական ընտրութիւններուն Ղուկասեան ձայներու ճնշող մեծամասնութեամբ կ'ընտրուի Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան նախագահ: 11 Օգոստոս 2002-ին կայացած նախագահական ընտրութիւններուն ան վերընտրուած է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան նախագահ:
Արկադի Ղուկասեան շարք մը միջազգային ակադեմիաներու, մասնաւորապէս՝ Անվտանգութեան, պաշտպանութեան եւ իրաւապահպանութեան հարցերով ակադեմիայի, Միջազգային յարաբերութիւններու գիտութիւններու ակադեմիայի, Բնութեան եւ հասարակութեան մասին գիտութիւններու ակադեմիայի, Ազգային անվտանգութեան հիմնախնդիրներու մասին գիտութիւններու ակադեմիայի եւ Ժողովուրդներու հոգեւոր միասնութեան ակադեմիայի պատուաւոր անդամ է: Լ.Ղ.Հ. երկրորդ Նախագահ՝ Արկադի Ղուկասեան արժանացած է «Արցախի հերոս» Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան բարձրագոյն կոչման եւ պարգեւատրուած «Ոսկէ Արծիւ» շքանշանով:


== Կրթութիւն ==
1979-ին աւարտած է Ե.Պ.Հ. լեզուի եւ գրականութեան հիմնարկը։


== Աշխատանքային գործունէութիւնը ==
1980-1981 թուականներ - «Խորհրդային Ղարաբաղ» թերթի թղթակից։
1981-1991 թուականներ - «Խորհրդային Ղարաբաղ» թերթի գլխաւոր խմբագիրի տեղակալ։
1992-1993 թուականներ - Լ.Ղ.Հ. պաշտպանութեան պետական կոմիտէի քաղաքական հարցերով խորհրդական։
1992-1997 թուականներ - Լ.Ղ.Հ. արտաքին գործերու նախարար։
1997-2007 թվականներ - Լ.Ղ.Հ. Նախագահ։
16 Մարտի 2009-ին Հ.Հ. Նախագահի հրամանագիրով նշանակուած է յատուկ յանձնարարութիւններով դեսպան:
2010-ին ընտրուած է «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի հոգաբարձուների խորհուրդի նախագահի տեղակալ։


== Կոչումներ ==
Հայաստանի Հանրապետութեան արտակարգ եւ լիազօր դեսպան (2009):
Պօղոս փօլ Էսապալեան

Պօղոս փօլ էսապալեան ծնած է Անգարա: Տեղափոխուած է Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ: Կը մահանայ 1978 թուականի վերջերուն: Դասախօս Քալիֆորնիա, Պըրքլի համալսարանի հայագիտական դասաւանդութիւններու ամպիոն: Թարգմանիչ՝ Ասորերէն, Անգլերէն եւ Գերմաներէն լեզուներով:


== Կենսագրութիւն ==
Էսապալեան ուսումը կը ստանայ Վիեննայի Մխիթարեաններու մօտ: Անդամ նոյն միաբանութեան: Ապա՝ հրաժարելով Մխիթարեան ուխտէն, կ'անցնի Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ, ուր տարիներ շարունակ կը վարէ Պըրքլիի, Քալիֆորնիա համալսարանին հայագիտական դասաւանդութիւնները:
Պօղոս փօլ էսապալեան Կը մահանայ 1978 թուականի վերջերուն:


== Աշխատութիւններ՝ Թարգմանական ==
Հայագիտական իր վաստակին մաս կը կազմեն՝

ՏԱՏԻԱՆԻ ՀԱՄԱԲԱՌԲԱՐՆ ՈՒ ՀԱՅԵՐԷՆ ԱՒԵՏԱՐԱՆՆԵՐՈՒ ԱՌԱՋԻՆ ԹԱՐԳՄԱՆՈՒԹԻՒՆԸ, Վիեննա, 1937,
ԴԻՈՆԻՍԻՈՍ ԲԱՐՍԱԼԻԲԻԻ ՀԱԿԱՃԱՌՈՒԹԻՒՆԸ ՀԱՅՈՑ ԴԷՄ (Թարգմանութիւն) Ասորի բնագրէ, Վիեննա, 1938,
ՀԱՅ ԺՈՂՈՎՈՒՐԴԸ ԴԱՐԵՐՈՒ ԸՆԴՄԷՋԷՆ (Գերմաներէն), 1946,


== Քննական Աշխատասիրութիւններ ==
ՅՈՒԼԵԱՆ ԵՒ ԳՐԻԳՈՐԵԱՆ ՏՈՄԱՐՆԵՐՈՒ ՀԱՄԵՄԱՏՈՒԹԻՒՆԸ (Անգլերէն) քննական աշխատասիրութիւնները:


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Հատոր ԻԴ., Պէյրութ, 1973, էջ 355
Արագ Սնունդ

Արագ սնունդ կամ Ֆասթֆուտ (անգլ.՝ fast food, [ˈfɑstˌfud]), հասկացողութիւն, որ կ'ընդգրկէ յատուկ մասնագիտացուած հաստատութիւններու մէջ արագ պատրաստուող կերակրատեսակներու ընդունումը։ «Ֆասաթֆուտ» բառը նեղ իմաստով կը նշանակէ այնպիսի սնունդ, որ կարելի է արագ պատրաստել, իսկ հաճախորդին արագ ձեւերով հասցնել։ «Ֆասաթֆուտ» բառը անգլերէնով գոյութիւն ունի Merriam-Webster բառարանին մէջ։


== Արագ Պատրաստման Կերակուր ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Տե՛ս նաեւ ==
ՄըքՏոնըլտզ
Թոմաս Ճեֆըրսըն

Թոմաս Ճեֆըրսըն (2 (13) Ապրիլ 1743, Shadwell, Վիրջինիա գաղութ, Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն - 4 Յուլիս 1826(1826-07-04)[…], Monticello, Albemarle County, Վերճինիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), ամերիկացի տեսաբան, փաստաբան, դիւանագէտ, ճարտարապետ եւ հանրապետութեան հիմնադիրները, Միացեալ Նահանգներու երրորդ նախագահը` 1801-1809 թուականներ: Ձեռնակառքի հնարիչը եւ այսօրուան արագաչափին նախահայրը:
Ճեֆըրսըն իր կեանքին մեծ մասը Միացեալ Նահանգներու ամէնէն հարուստ նախագահը եղած է: 
Ազդեցիկ ընտանիքի մը զաւակ ըլլալով, չափահասութեան շրջանին, Վըրճինիայի մէջ ունեցած է 5 հազար հեկտար տարածութեամբ մշակուած հող, որ «Մոնթիչելլօ» կոչուած է։ Այդտող պահած է 200 ստրուկներ։ Ան ունեցած է կանխիկ գումար մը, որ եղած է 212 միլիոն տոլար:
Ան եղած է անկախութեան հռչակագիրի հեղինակը եւ Վըրճինիա համալսարանի հիմնադիրը։ Սակայն յետագայ տարիներուն նիւթապէս նահանջած ու մեծ պարտքերով չէ յաջողած իր հողը աճուրդի դնել՝ պարտատէրերուն պարտքերը վճարելու համար:
Հետաքրքրական Թոմաս Ճեֆըրսընի խօսքը․
Գրիգոր Քհնյ. Տէր Սահակեան

Տ. Գրիգոր Քահանայ Տէր Սահակեան (1880 - 1945), ծնած է Տէօրթ եոլցի ծնողքէ, Տէօրթ Եոլի մէջ, 1880-ին։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի Միացեալ Ընկերութիւն վարժարանը, ապա անցած է Ատանա ու յաճախած Աբգարեան վարժարանը։ 
1895-ի քաղաքական աննպաստ պայմաններուն բերումով, ան հարկադրուած է ձգել դպրոցը վերջին տարուան կիսուն ու զրկուած վկայականէն։ Ւր ապրուստը ապահովելու ու կեանքը կերտելու հեռանկարով, նետուած է ազատ ասպարէզ։ Իբրեւ թրքերէն լեզուի տիրապետած երիտասարդ, հետեւած է վաճառականութեան։ Տարիներու տքնաջան աշխատանքէ ետք, դարձած է ինքնաբաւ, ընտրած է իր կեանքի ընկերը եւ պսակուած Տէօրթ Եոլի մէջ։ 
1915-ի Մեծ Եղեռնին, տարագրուած է դէպի Հորան ու ժամանակ մը ետք դէպի Ժպէլ Տրուղ։ Շնորհիւ իր ճարպիկութեան, ազատած է զինուորութենէն եւ զբաղած առեւտրրական գործերով, ապահովելով իր հանապազօրեայ հացը։ 
Տարագրութենէն ետք, վերադարձած է իր ծննդավայրը։ Տէօրթ եոլցի հայրենակիցները եւ տեղւոյն թաղականութիւնը իր լաւ վարք ու բարքը եւ ծառայասէր ոգին նկատի առնելով, զինք որոշած են քահանայութեան յարմար թեկնածու։ Ան առանց հակառակելու Ժողովուրդին ու ազգայիններու կամքին համակերպած է ու ընդունած քահանայական կարգի կոչման հրաւէր։
Քահանայական ձեռնադրութիւնը տեղի ունեցած է Տեօրթ Եոլի Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ մէջ, 1919-ին Տ. Եղիշէ Եպիսկոպոս Նարոյեանի ձեռամբ վերակոչուելով Տէր Գրիգորի։
Քառասնօրեայ քահանայական պատրաստութեան շրջանը լրանալէն ետք, Տ. Գրիգոր հոգեւոր հովիւ նշանակուած է Գրըգ Խանի Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ։ Իբրեւ երիտասարդ հոգեւորական, Տէր հայրը եռանդով լծուած է հովուական աշխատանքի։ 
Լաւապէս սերտելէ ետք այս փոքրաթիւ գաղութին կարելիութիւններն ու գործօն տարրերը, զանոնք եկեղեցւոյ շուրջ համախմբած է, անոնց գործակցութեան անվերապահ աջակցութիւնը ապահոված ու ձեռնարկած կազմակերպական աշխատանքի։ Զարկ տուած է դպրաց դասի անդամներու բաղմացման եւ զօրացման եկեղեցւոյ պայծառացման ու բարեզարդման։
Ան մեծ կարեւորութիւն տուած է նաեւ շրջակայ հայկական գիւղերուն ազգաբնակչութեան։ Եւ յաճախակի հովուական այցելութիւններով հոգեւոր մխիթարութիւն տուած է անոնց եւ մեր եկեղեցական-ազգային աւանդութիւններուն հանդէպ՝ մեծ սէր ու հետաքրքրութիւն ստեղծած։ Եկեղեցւոյ ու գաղութին շահերէն թելադրուելով՝ մշակած է բարւոք յարարերութիւններ պետական պատասխանատուներուն հետ։
Իր անձնուէր ծառայութեան համար Տէր Գրիգոր Գրըգ Խանի առաջնորդական փոխանորդ նշանակուած է։ Տարիներու փորձառութիւնը զինք վարչական գործերու հմուտ դարձուցած է։ Իր օրով գաղութին ազգային-ժողովական կեանքը ընթացած է խաղաղ ու ներդաշնակ։ 
1939-ին, երբ Սանճագ-Իսկէնտէրունը կր միանայ Թուրքիոյ, Տէր հայրը իր Ժողովուրդին հետ կը լքէ Գրըգ Խանը։ Ամբողջ շրջանը կր պարպուի հայութենէն։ Ան իր ժողովուրդին նման կր դառնայ գաղթական ու անոնց ընկերակցութեամբ կը գաղթէ Լիբանան եւ կը հաստատուի Սայտա-Սուրի շրջանը։ Ան դժուարին պայմաններուն մէջ միշտ կը մնայ իր հօտին հետ։ Տարիներ այնտեղ ծառայելէ ետք կը վախճանի 1945-ին եւ մարմինը կ՛ամփոփուի հայոց Ազգային Գերեզմանատան մէջ։
Չասարի բազմանիստ

Չասարի բազմանիստ (հունգարերէն՝ Császár-féle test)՝ երկրաչափութեան մէջ տեղայնաբանօրէն թորակերպ, ոչ ուռուցիկ բազմանիստ է:


== Նկարագրութիւն ==
Չասարի բազմանիստն ունի 14 եռանկիւն նիստ: Չունի անկիւնագիծներ, գագաթներու իւրաքանչիւր զոյգը միացուած է կողի միջոցաւ: Չասարի բազմանիստի գագաթներէն ստացուող 35 հնարաւոր եռանկիւնիներէն միայն 14-ը նիստեր կը հանդիսանան:Քառանիստը եւ Չասարի բազմանիստը անկիւնագիծներ չունեցող երկու միակն են, թէեւ կան այլ բազմանիստներ, ինչպիսին Շէօնհարտթի բազմանիստն է, որ ներսի անկիւնագիծներ, բոլորը դուրսի են: 

Սա բազմանիստն իր անունն ստացած է հունկար տեղայնաբան Աքոշ Չասարէն (հունգարերէն՝ Ákos Császár), որ զայն 1949 թուականին գտանած է:


== Տես նաեւ ==
Սիլաշիի բազմանիստ
Մկրտիչ Հաճեան

Մկրտիչ Շահէն Հաճեան (11 Յունուար 1915(1915-01-11), Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 25 Նոյեմբեր 1985(1985-11-25), Մեքսիքօ Սիթի, Մեքսիքօ), գրող, գիւտարար, երաժշտութեան քննադատ, նկարիչ։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Աւարտած է Կ. Պոլսոյ Կեդրոնական վարժարանը (1933) եւ Իսթանպուլի համալսարանի դեղագործական ճիւղը (1938)։ 
1952-1957 թուականներուն ապրած է Ֆրանսա, ապա հաստատուած՝ Մեքսիքօ։ 1959-ին Փարիզի մէջ մասնակցած է պետական քննութիւններու եւ ստացած՝ երաժշտական քննադատի վկայական։ Մեքսիքոյի մէջ կազմակերպած է արհեստական մարմարի արտադրութիւն (քիմիական եղանակով արհեստական մարմար ստանալու գիւտը Հաճեանին կը պատկանի)։


=== Աշխատութիւններ ===


==== Թատերախաղեր ====
Գրած «Կնատեացը» (1949) եւ «Աստղահարը» (1982, Ալեք Մանուկեան մշակութային հիմնադրամի թատերական մրցանակ) թատերախաղերը։


==== Ժողովածուներ ====
Լոյս ընծայած է «Բոցեր» (1973) եւ «Հողէն երկինք» (1977) քերթուածներու ժողովածուները, որոնք արժանացած են «Ալեք Մանուկեան» մշակութային հիմնադրամի գրական մրցանակին։


==== Թարգմանութիւններ ====
Թարգմանած է Էտմոն Ռոստանի «Սիրանօ տը Պերժըրաք» (1949), Գարլօ Կոլտոնիի «Հիւրանոցի տիրուհին» (1950) եւ Ժան Անույի «Ռոմէօ ու Ժանէթ» (1950) թատերախաղերը։


==== Ցուցահանդէսներ ====
Նկարչական գործերու (վերացապաշտ) ցուցահանդէսներ ունեցած է Մեքսիքոյի, Նիւ Եորքի, Պոսթընի եւ Երեւանի մէջ (1977, իր գործերը նուիրած է Հայաստանի Ազգային Պատկերասրահին)։
Արտաշէս Արսլանեան

Արտաշէս Միքայէլի Արսլանեան (1887, Խարբերդի նահանգ, Խարբերդի գաւառ, Մեզիրէ - 1915), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1887 թուականին, Խար­բեր­դի նա­հան­գի Խար­բեր­դի գա­ւա­ռի Մե­զի­րէ քաղաքին մէջ՝ կաթոլիկ ծնողներու բազմազավակ ընտանիքի մէջ։ Բժիշկներ Զարեհ Պօղոս, Լեւոն ու Հրանդ Արսլանեաններու եղբայրն է։ Հայրը՝ փաստաբան Միքայէլ Արսլանեան, եղած է Մեզիրէի բարեկեցիկ եւ ուսումնասէր ազգայիններէ մէկը։ Ընտանիքի 7 որդիներէն 5-ը բժիշկ դարձած է։ Եթէ հաշուենք նաեւ թոռները, ապա գերդաստանը ունեցած է 12 բժիշկ։ Այդ պատճառով ալ համաքաղաքացիները զանոնք կոչած են՝ «Հե­փի­սի Տոք­թոր Արս­լա­նենք» («Բո­լո­րը բժիշկ Արս­լա­նեան­նե­րը»)։
Աւարտած է Պէյ­րութի Սեն Ժոզեֆ Ֆրանսական համալսարանի բժշկական բաժինը։ Բժշկութեամբ զբաղած է։ Կարնոյ մէջ՝ Բծաւոր տիֆով վարակուելու եւ հիւանդանալու պատճառով, արձակուրդ առնելով մեկնած է Հալէպ, եղբօր՝ Զարեհի քով։
1915 թուականին, ընդհանուր տեղահանութեան ընթացքին վայրագօրէն սպանուած է եղբօր հետ՝ 28 տարեկան հասակին։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
Յուշ ամ ատ եա ն Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
Խաչատրեան Լ., Բաբլումեան Ա., Ցուցակ Հայոց ցեղասպանութեան զոհերի (1915 - 1923 թթ.), հ. 2, Խարբերդի նահանգ, Երեւան, 2004։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
1939 թուական

1939 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 39րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1939 ծնունդներ

Յունուար 27 (Պէյրութ)՝ Տիգրան Մանսուրեան , երգահան
Մարտ 31՝ Զվիատ Կամսախուրտիա (ზვიად გამსახურდია, մ.1993), վրացի քաղաքական գործիչ
Ապրիլ 28` Միչիո Եասուտա  (Michiyo Yasuda, 保田 道世, մ.2016), շարժանկարի ձեւաւորող
Մայիս 1` (Փարիզ)՝ Ռոզի Արմէն (Rozy Armen), երգչուհի
Մայիս 5՝ Ռուբէն Յովսէփեան (մ.2016), հայ գրող, թարգմանիչ
Մայիս 22՝ Արկադի Տէր Թադէոսեան , Արցախի պատերազմի հերոս
27 Յունիս՝ Փեփինօ տի Քափրի, իտալացի երգիչ, երաժիշտ
Նոյեմբեր 15՝ Արտաշէս Յովհաննիսեան (մ.2014), թատրոնի բեմադրիչ


===== Անստոյգ ամսաթիւով =====
Վահան Սողոմոնեան (Թաւրիզ) , քանդակագործ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1939 մահեր 

Մայիս 24 (Թպիլիսի)՝ Գարեգին Մելոեան (ծն.1884, Վան), բանաստեղծ եւ արձակագիր
Հմայեակ Ա. Քհնյ. Մինոյեան

Հմայեակ Ա. Քհնյ. Մինոյեան, աւազանի անունով՝ Սարգիս, որդի Պօղոսի եւ Ովսաննայի, ծնած է 1918-ին, Ճէպէլ Էլ Աքրատի մէջ։
6 տարեկանին կորսնցուցած է իր հայրը, որուն մահէն ետք ընտանիքով փոխադրուած են Ազէզ: Նախնական կրթութիւնը ստացած է Ազէզի Ազգ. Սահակեան Վարժարանէն ներս։
Իր կեանքը կերտելու համար, ան փոխադրուած է Հալէպ եւ շնորհիւ ֆրանսերէն լեզուին, պաշտօնի կոչուած է ֆրանտական ընկերութեան մը մէջ, ուր պաշտօնավարած է նախ որպէս օգնական եւ ապա ընդհանուր հաշուապահ։ Իսկ յետոյ նոյն պաշտօնը շարունակած է հիւսուածեղէնի ընկերութեան մը մէջ։
Փոքր տարիքէն մօտ եղած է եկեղեցիին ու Կիրակնօրեայ դպրոցին։ Մաս կազմած է Հալէպի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցւոյ դպրաց դասին, ուր տարիներ ծառայելէ ետք, ձեռնադրուած է սարկաւագ, ձեռամչ՝ Տ. Արտաւազդ Արք. Սիւրմենեանի։
1938-ին պսակուած է Մարի Փիլաւճեանի հետ եւ բախտաւորուած երկու մանչ եւ երեք աղջիկ զաւակներով։
1989-ին, հանգստեան կոչուելով փոխադրուած է հոգեւորական իր կամաւոր ծառայութիւնը մինչեւ իր վախճանումը՝ իր քահանայական ձեռնադրութեան քառասուն վեցերորդ տարեդարձի օրը՝ 22 Փետրուար 2000-ին։
Տէր Հմայեակի օծումը կատարած է Տ. Օշական Արք. Չոլոյեան, Մոնթրէալի Ս. Յակոբ եկեղեցւոյ մէջ։ Մարմինը ամփոփուած է Սէնթ Տորոթէ գերեզմանատան մէջ, Լաւալ:
Փարոս (կղզի)

Փարոս (յուն․՝  Πάρος),  կը պատկանի Քիքլատես կղզեխումբին (Էգէական ծով, Յունաստան) եւ մեծութեամբ երրորդ կղզին է․ անոր արեւմուտքը գտնուող Նաքսոս կղզիէն զայն կը բաժնէ 5 ծովային մղոն լայնքով նեղուց մը։ Աշխարհագրական դիրքը զայն կեդրոնական Էգէականի խաչմերուկի վերածած է։ Բարգաւաճ կղզի․ զարգացած են գիւղատնտեսութիւնը, ձկնորսութիւնը եւ զբօսաշրջիկութիւնը։ 


== Աշխարհագրութիւն ==

Տարածութիւնը 193,308 քռ․քմ․ է։  Ծովեզրն է 118,5 քմ․։  Կղզիին արեւելեան ափերը բնական նաւակայքեր եւ գեղեցիկ ծովափներ կը կազմեն, անոնցմէ մի քանին ժայռոտ ու դարվար են։  Ունի բազմաթիւ հրուանդաններ, ինչպէս օրինակ՝ Այիոս Ֆոքաս իր համանուն փարոսով (Փարիքիա), Քորաքաս (հիւսիսը)՝ քարաշէն փարոսով կառուցուած 1887-ին, Թուրհոս (արեւելքը), Աղրիա (հիւսիս-արեւելեան ծայրամասը)՝ Նաքոսին դիմացը, Սթաֆիտա, Վիղլա եւ Փիրղոս (արեւելեան – հարաւարեւելեան մաս) եւ Մավրոս (հարաւային ծայրամասը)։ 
Գլխաւոր նաւահանգիստներերն են Նաուսա (հիւսիսը), Փարիքիա (արեւմուտքը) եւ Տրիոս (հարաւը)։  
Փարոս քաղաքապետութիւնը կ՛ընդգրկէ անոր հարաւ-արեւմուտքը գտնուող Անտիփարոս կղզին։ Կղզին շրջապատուած է բազմաթիւ անբնակելի կղզիակներէ եւ ժայռագօտիներէ․ Փորթես Փարու, Այիոս Սփիրիտոնա, Տրոսոնիսի, Մաքրոնիսի, Ղլարոփոտա, Փաթերոնիսի, Ֆիծի եւ Վրիոքասթրօ։

Կղզին հիսիսէն հարաւ կը ճեղքեն 4 լեռներ, որոնց գլխաւոր գագաթներն են՝ Փրոֆիթիս Իլիաս (776 մ․), Մարփիսա եւ Սթրուպուլաս (730 մ․)։
Փարոսի մարմարը հնադարէն համբաւ ունեցած է․ Յունաստանի լաւագոյնն է։


=== Բուսական եւ կենդանական աշխարհ ===
Ծառերու եւ թուփերու բազմազանութիւնը կը կազմեն կղզիին հարուստ բուսականութիւնը։  Գիւղատնտեսութիւնը բաւական զարգացած է․ Փարոս կ՛ արտադրէ ձէթ, գետնախնձոր, գինի, պտուղներու տեսակներ, արմտեղէն, բանջարեղէն։  Գինին հանրածանօթ է։   
Փարոս կենսական կայան դարձած է գաղթող թռչուններու համար։  Կղզին կը պատսպարէ 200-է աւելի թռչուններու տեսակ։ 


=== Բնապահպանում ===

Կղզիին կանանչապատ հովիտին՝ Փսիհոփիանա շրջան, ամրան ամիսներուն կը հանդիպինք թիթեռնիկի հազուագիւտ տեսակի մը․ ցերեկը ժայռերուն եւ ծառերուն բուներուն վրայ անշարժ կը մնայ, իսկ կէսօրէ ետքերը տերեւներուն վրայ կ՛ ելլէ։ Սեպտեմբերին իգական թիթեռները հովիտը կը լքեն եւ միայն իրիկունները ճամբորդելով կ՛ այցելեն ցած բուսականութեամբ վայրեր ուր իրենց հաւկիթները կ՛ ածեն ու ապա կը մեռնին։  Այս շրջանը՝ 1,02 քռ․քլ․, ծանօթ է իբրեւ «Փարոսին թիթեռնիկները» եւ պահպանուած է Նաթուրա 2000 GR4220016 անցաբառով։


== Բնակչութիւն ==
Բնակչութեան թիւն է՝ 13 710 (2011-ի մարդահամար, իսկ 2001-ին՝ 12 853)։  Բնակիչները գլխաւորաբար կը զբաղին գիւղատնտեսութեամբ, ձկնորսութեամբ եւ զբօսաշրջիկութեամբ։ 


== Պատմական ակնարկ ==
Հնադարին կղզին պատմաբաններէն արձանագրուած կամ նշուած է զանազան անուններով․ Փարոս՝ Օմիրոս (Հոմերոս) եւ Արիստոթելիս, Փաքթիա՝ (Ստեփան Բիւզանդացի), Տիմիթրիաս (Օմիրոս, Իրոտոդոս եւ Փաֆսանիաս), Զագինթոս՝ (Զաքինթոս կղզիէն եկած գաղթականներէն նախապատմական շրջան), Իրիա՝ (Ստեփան Բիւզանդացի), Իլիեսա՝ (Նիքանորաս Ղրամաթիքոս)։ 
Փարոս բնակուած է Ք․Ա․ 5-րդ հազարամեակին։ Ք․Ա․ 5-րդ դարուն, ըլլալով Քիքլատեսի ամենահարուստ կղզին տնետեսական մեծ ներդրում կ՛ ունենայ Աթէնեան Դաշինքին։  Պատմութիւնը կը հետեւի Քիքլատեսի պատմութեան։


== Թանգարաններ ==
Փարոսի Հնագիտական Թանգարան
Քանդակագործութեան Թանգարան


=== Հնագիտական իրերու պատկերասրահ ===

		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Տեսարժան վայրեր ==
Մուշեղեան

Մուշեղեան, հայկական մականուն։


== Մականունը կրողներ ==
Ալպերդ Վարազդատի Մուշեղեան (ծն. 1931), հայ գրականագէտ, բանասէր, թարգմանիչ։
Աշոտ Վարազդատի Մուշեղեան (1933-1994), հայ ֆիզ-քիմիկոս։
Կարի Արմենակի Մուշեղեան (1910-1986), հայ դերասան, ռեժիսոր։
Գէորգ Ռուբենի Մուշեղեան (1911-2006), հայ ճարտարապետ։
Գրիգոր Պետրոսի Մուշեղեան (1900-1971), հայ ֆիզիոլոգ։
Գուրգէն Ներսէսի Մուշեղեան (ծն. 1934), հայ ճարտարապետ։
Դաւիթ Զոհրապի Մուշեղեան (ծն. 1968), հայ ռոք երաժիշտ, կոմպոզիտոր։
Խաչիկ Արտաշէսի Մուշեղեան (1919-1992), հայ դրամագէտ։
Մուշեղ Մուշեղեան (1869-1899), ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, ֆիտայի։
Նորայր Թագուորի Մուշեղեան (1935-2011), հայ ըմբիշ։
Ռոման Ալիկի Մուշեղեան (ծն. 1980), հայ կինոռեժիսոր։
Տիգրան Պետրոսի Մուշեղեան (1886-1935), հայ ֆիզիոլոգ, լուսաւորութեան բնագաւառի գործիչ։
Գարուն (ամսագիր, Սիտնի)

Գարուն, ամսաթերթ։ Լոյս կը տեսնէ 1995-էն, Սիտնիի մէջ։ Կը հրատարակէ խմբագրական կազմը։ Հովանաւորն է Համաշխարհային մշակութային միութեան «Նայիրի» մասնաճիւղը։ Կը տպագրուի արեւելահայերէնով։
193 (թիւ)

193 (հարիւր իննսուներեք)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ է 192-ի եւ 194-ի միջեւ


== Յատկութիւններ ==
 A007770  ուրախ թիւ է
 A000040  քառասունչորսերորդ պարզ թիւն է
երկու քառակուսիների գումար է՝ 193=122+72
երկու քառակուսիներու տարբերութիւն է՝ 193=972-962
Պիւթագորասի ներքնաձիգ է՝ 1922=952+1682
կիրառութիւններ
193 Ամպրոսիա աստեղնեակի կարգային թիւն է
 Alt + 193 -ի գործադրումով կը ստացուի ┴ նշանը
Տարուայ 193րդ օրն է Յուլիս 12-ը (նահանջ տարիներուն՝ Յուլիս 11-ը)
Արշաւիր Շաւարշեան

Արշաւիր Մեսրոպի Շաւարշեան (14 Մայիս1884 - 1960, Երեւան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ մանկավարժ, փրոֆեսոր (1936), ՀԽՍՀ գիտութեան վաստակաւոր գործիչ (1954)։


== Կրթութիւն ==

Նախնական կրթութիւնը ստացածէ Իգտիրի մէջ (Սուրմալուի գաւառ), ապա սորված է Թիֆլիսի Ներսիսեան դպրոցին մէջ (1896-1998 ), Էջմիածինի Գէորգեան ճեմարանին մէջ (1898-1906 թուականներ)։ Իբրեւ մանկավարժ աշխատած է Եկատերինոդարի (Կրասնոդար) հայկական ծխական դպրոցին մէջ (1906-1910 )։ 1910-1914-ականներուն սորված է Ենայի, ապա՝ Լայպցիգի համալսարաններուն մէջ, Արշաւիր Շաւարշեանը աւարտած է փիլիսոփայութեան ֆակուլտետի մանկավարժութեան բաժինը։ 1914-1918-ականներուն մանկավարժութիւն եւ հոգեբանութիւն է դասաւանդել Գեւորգեան ճեմարանում։ 1918-ին փոխադրուած է Երեւան՝ դպրոցներու տեսուչի պաշտօնով։ Խորհրդային կարգեր հաստատուելէն ետք աշխատած է լուսժողկոմատին մէջ (1921): 1921-ին Երեւանի մէջ եղած է Ն. Կրուպսկայայի անուան դպրոցի հիմնադիրը եւ առաջին տնօրէնը: Երեւանի պետական համալսարանի մանկավարժութեան ֆակուլտետի հիմքի վրայ, նկատի առած ուսուցչական կազմի մեծ պահանջին, հիմնուած է մանկավարժական ինստիտուտը եւ նշանակուած առաջին տնօրէն: Աշխատած է Երեւանի պետական համալսարանին մէջ (1921-1934 ), այնուհետեւ, մինչեւ կեանքի վերջը՝ Խաչատուր Աբովեանի անուան հայկական մանկավարժական ինստիտուտին մէջ՝ իբրեւ դասախօս (1934-1940 ), ամպիոնի վարիչ (1940-1960 ), միաժամանակ տնօրէնի տեղակալ (1943-1948 )։


== Յիշատակ ==
1963-1964-ականներուն Երեւանի թիւ 40 դպրոցը վերանուանուած է Արշաւիր Շաւարշեանի անունով։ Դպրոցի առջեւ 1965-ին տեղադրուած է Արշաւիր Շաւարշեանի կիսանդրին (քանդակագործ՝ Գաբրիէլ Եփրոյեան):


== Ուսումնասիրութիւններ ==
Շաւարշեանը հայ մանկավարժութեան պատմութեան գիտական ուսումնասիրութեան հիմնադիրներէն է։ Հեղինակ է «Հայ մանկավարժներ» (գիրք 1-2, 1958-1961) մենագրութեան եւ բազմաթիւ գիտական յօդուածներու։

Հայ գիրք, 2012: 1921-1930 թթ. էջ 5,57,102, 627
Հեքիաթներ, 1937: տիտղթ. (խմբ.՝ Արշ. Շաւարշեան)
Հայ մանկավարժներ : XIX-XX դդ.(1920 թ.) Գիրք Բ, 1961: տիտղթ. (կազմ. եւ խմբ.՝ Արշաւիր Մեսրոպի Շաւարշեան)
Թուաբանական խնդիրների եւ վարժութիւնների ժողովածու: Մաս 1, Տարրական դպրոցի երրորդ դասարանի համար, 1937: տիտղթ. (թարգմ. Ա. Շաւարշեան)
Բուգոսլավսկայա, Ն. Մաթեմատիկական գրագիտութիւն, 1921: տիտղթ. (Թարգմ.`Ա.Շ.)
Աշակերտների առաջադիմութեան գնահատման նորմաները մաթեմատիկայից : V-VII դաս., 1941: տիտղթ. (Խմբ.՝ Ա.Մ. Շաւարշեան)
Աշակերտների առաջադիմութեան գնահատման նորմաները մաթեմատիկայից : V-VII դաս., 1941: տիտղթ. (Խմբ.՝ Ա.Մ. Շաւարշեան)


== Պարգեւներ ==
Պարգեւատրուած է Աշխատանքային կարմիր դրօշի շքանշանով։