armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Էտուարտ Ութուճեան

Էտուարտ Ութուճեան (ֆրանսերէն՝ Édouard Utudjian, 12 Նոյեմբեր 1905, Կ. Պոլիս - 28 Յուլիս 1975, Շարթրը, Ֆրանսա), ֆրանսահայ քաղաքաշինարար, ճարտարապետ:


== Կենսագրութիւն ==
Քաղաքացիական ճարտարագէտի կրթութիւն ստացած է ամերիկեան Ռոպերթ գոլէճին մէջ: 1934 թուականին աւարտած է Փարիզի համալսարանի քաղաքաշինական ճարտարապետութեան հիմնարկը, 1934-1936 թուականներուն ուսանած է յուշարձաններու վերականգման դասընթացքներուն:
Ութուճեանի նախաձեռնութեամբ, 1933 թուականին Փարիզի մէջ կազմակերպուած է ստորգետնեայ քաղաքաշինութեան ընկերութիւն, որ 1937 թուականին վերածուած է միջազգայինի, ընդգրկելով շուրջ 90 երկիր: Ընկերութեան 1937, 1948 եւ 1959 թուականին համագումարներուն, Ութուճեան ընտրուած է քարտուղար: 1936 թուականին հիմնած է «Լը Մոնտ Սութերեն» («Le monde souterrain») մասնագիտական հանդէսը, որուն պատասխանատու տնօրէնն ու խմբագիրը եղած է մինչեւ կեանքին վերջը:
Ութունճեան նախագծերով՝ Փարիզի եւ Ֆրանայի այլ քաղաքներու մէջ, կառուցուած են շուրջ 250 կառոյցներ: Ութուճեան հեղինակակից է Փարիզի, Պորտոյի, Վերսայլի, Ռուանի կոյուղիի ջուրերու մաքրման կայաններուն, Պաղտատ եւ Պասրա քաղաքներուն յատակագծման նախագիծերու: Դասաւանդած է Փարիզի տարբեր բարձրագոյն դպրոցներու մէջ, զբաղած է գիտահետազօտական գործունէութեամբ: Հեղինակ է բազմաթիւ գիտական յօդուածներու եւ «Հայաստանի 9—17-րդ դարերու յուշարձանները» (1967, ֆրանսերէն) գիրքին:
Անոր մասնակցութեամբ ու նախագիծերով վերականգնուած են որոշ յուշարձաններու, որոնց շարքին՝ Երուսաղէմի մայրավանքի Սուրբ Յակոբ եկեղեցին: Ութուճեան Փարիզի ստորգետնեայ տնտեսութեան նախագիծին համար, համաշխարհային ցուցահանդէսին (Փարիզ 1937) արժանացած է «Մեծ պարգեւ» (Grand prix) մրցանակին։ Պարգեւատրուած է Ֆրանսայի «Պատուոյ լեգէոն»-ի շքանշանով: 1957, 1958, 1959, 1961 եւ1964 թուականներուն Հայաստան այցելած է:
Վ. Ս. Ծովակ

Վ. Ս. Ծովակ, հայ գրող։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է (1890-1960) Իզմիթ: Մանուկ հասակին փոխադրուած է Պոլիս: Յաճախած է Կէտիկփաշայի բողոքականներու վարժարանը (Կարկուռ). աւելի վերջը Սկիւտարի Պէրպէրեանը, ուր ունեցած է Տիրան Չրաքեանի, Ե. Տէր Անդրէասեանի եւ Տիգրան Ջէօկիւրեանի պէս ուսուցիչներ. որոնց ազդեցութեան տակ տուած է գրական առաջին փորձերը։ Իր գրական ճաշակը ազդուած է նաեւ մանկութեանը կրած ընտանեկան դժբախտութիւններէն եւ կսկծալի միջավայրէն։
Իր առաջին գրութիւնը քերթուած մըն է՝ Սուգը, որ լոյս տեսած է «Շանթ» գրական-գեղարուեստական հանդէսին մէջ, 1918-ին։
Ունի պատմուածքներ, արձակ էջեր, վէպեր, թատերակներ, նաեւ թարգմանութիւններ՝ մասնաւորաբար ֆրանսացի հեղինակներէ։
Լոյս տեսած են Գիշատիչ Թռչունը եւ Խելար Գամիներ վէպերը, թերթօնի ձեւով, «Ժամանակ» օրաթերթին մէջ։ Գիշատիչ Թռչունը աւելի վերջը հրատարակուած է
առանձին հատորով։ «Շղթայ» անուն թատերակը ներկայացուած է դերասան Պալթազարի յոբելեանի առթիւ։
Իր կարեւոր մասնակցութիւնը բերած է պոլսահայ գրական գործունէութեան. «Ժամանակ» օրաթերթին կիսամսեայ գրական էջերը խմբագրած է 1943-էն սկսեալ, մօտ 
հինգ տարի, հասցնելով նորահաս սերունդի գրողներ։
Վարած է ուսուցչական պաշտօնը Րումէլի Հիսարի Թադէոսեան վարժարանին մէջ։
Իբրեւ գրչանուն գործածած է Արեւելքցի, Վահասար եւ Հ. Ս. Հրաչ:
Մշակած է նաեւ գիւղական գրականութիւն:
Փաուլօ Քոելօ

Փաուլօ Քոելօ (Paulo Coelho, ծնած է 24 Օգոստոս, 1947-ին, Ռիօ տը Ժանէյրօ), Պրազիլցի գրող և բանաստեղծ։


== Կենսագրութիւն ==
Փաուլօ Քոելօ ն ծնած է 1947-ին Ռիօ տը Ժանէյրօ քաղաքին մէջ։ Կանուխ հասակէն ան մեծ սէր կը ցուցաբերէր գրականութեան եւ թղթակցութեան հանդէպ, որու պատճառով ալ կէս ձգած է համալսարանի իրաւաբանական կրթութիւնը եւ սկսած է լրջօրէն զբաղիլ իր սիրած գործով։ Ան ունէր բուռն ու մեւնոյն ժամանակ հակասական խառնուածք։ Խորապէս հետաքրքրուած է նաև թատրոնով եւ ճամբորդութեամբ։ Հեղինակ է 16 վէպերու և վիպակներու, ինչպէս՝ «Հրաշագործի օրագիրը», «Ալքիմիկոսը», «Վալկիրիան», «Մակթուբը», «5-րդ սարը», «Վերոնիկան որոշում է մահանալ», «Տասնմէկ րոպէ» և այլն։


== Մտքեր ==
Երբ ես գտայ բոլոր պատասխանները, փոխուեցան բոլոր հարցումները։
Իրականութեան մէջ ես այնպէս եմ, ինչպէս բոլորը՝ կ՛ընդունիմ ցանկութիւնները՝ իբրեւ իրականութիւն, կը տեսնեմ աշխարհը ոչ թէ այնպէս, ինչպէս որ է, այլ այնպէս ինչպէս ես կ՛ուզեմ զայն տեսնել։
Որպէսզի ապրինք լիարժէք կեանքով, պէտք է գտնուինք անընդհատ շարժման մէջ, միայն այդ պարագային մեր օրերը նմանօրինակ չեն ըլլար։
Սէրը դժուար ճանապարհ է։ Դժուար, որովհետև ան քեզ կա'մ կը հասցնէ ամպերուն, կա'մ կ՛իջեցնէ գետնին տակ։
Կեանքն այն պահի սպասումն է, երբ ապագան կախուած է քու վճռական քայլէն։
Երբ քեզ միշտ կը շրջապատեն միեւնոյն մարդիկը, ինքնաբերաբար այնպէս կ՛ըլլայ, որ անոնք կը դառնան քու կեանքիդ մէկ մասնիկը։ Բայց մտնելով քու կեանքիդ մէջ՝ անոնք կարճ ժամանակ անց կը փափաքին փոխել զայն։ Եւ եթէ դուն չսկսիս ըլլալ այնպէս, ինչպէս իրենք կ՛ուզեն քեզ տեսնել, կը նեղանան։ Չէ՞ որ իւրաքանչիւրը կը գիտակցի, թէ ինչպէ՞ս պէտք է ապրիլ այս աշխարհի մէջ։


== Արտաքին յղումներ ==
Պաուլո Կոելյոն Գրապահարանում
Կուժով աղջիկը ( քանդակ , Երեւան )

«Կուժով աղջիկը» բարձրաքանդակ, կը գտնուի  Երեւանի` Աբովեան պուրակի Քանաքեռ տանող ճանապարհի սկզբնամասին: Տեղադրուած է 1939 թուականին։ Ընդգրկուած է Երեւանի «Կեդրոն վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկ»-ին։


== Հեղինակ ==
Քանդակագործ՝ Այծեմնիկ Ուրարտու


== Տուեալներ ==
Քանդակը կառուցուած է պազալդէ «երկաթաքար», բարձրութիւնը 1,8 մեթռ է։


== Պատմութիւն ==
«Կուժով աղջիկը» բարձրաքանդակը տեղադրուած է 1939 թուականին Աբովեան պուրակի Քանաքեռ տանող ճանապարհի սկզբնամասին։ Ըստ նշանակութեան աղբիւր-յուշարձան է. աղջկան թեւին տակ դրուած կուժէն ջուր պիտի հոսէր. «...Պէտք է պատկերացնել, թէ ինչպիսի հաճոյք կրնայ պատճառել ծարաւ անցորդի մը խմելու այդ կենսուրախ աղջկան գրկած կուժէն հոսող աղբիւրի սառնորակ, զուլալ ջուրը»։ Երկար տարիներ յուշարձանը անուշադրութեան մատնուած է  եւ վերականգնման կարիքը ունի, աղբիւրը չի գործեր։


== Աղբիւրներ ==
Ե. Մարտիկեան «Այծեմիկ Ուրարտու», Ե., 1967, էջ 18
Գրիգոր Աւետեան

Գրիգոր Աւետեան (20 Յունուար 1870(1870-01-20), Ռաշթ, Իրան - 15 Մայիս 1946(1946-05-15), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), հայ ժողովրդական դերասան (երգիծական)։
Ծնած՝ Պարսկաստանի Ռաշտ քաղաքին մէջ։ Սկզբնական կրթութիւնը ստացած է Շուշիի՝ Պարոնեանի կրթական հաստատութեան մէջ, իսկ յետոյ Պաքուի Ռէալական ուսումնարանին մէջ։ 1889-ին Մոսկուա գացած է հաշուապահութիւն ուսանելոււ համար, սակայն զուգընթացաբար սկսած է հետեւիլ նաեւ տրամաթիքական դասընթացքներու։ 1890-ին Պաքու երթալով կը սկսի ծառայել՝ մասնաւոր գրասենեակներու մէջ։ Առաջին անգամ բեմ բարձրացած է աշակերտ եղած ժամանակ 1887-ին՝ Վարդանանց պատերազմին ողբերգութեան մէջ, Փարամոնի դերով։ իբրեւեւ սիրողական կը սկսի շարունակաբար մասնակցիլ ներկայացումներու։
1892-ին արդէն իբրեւեւ՝ դերասան, Սաֆրազեան ամուսիններուն հետ Շուշի կ՛երթայ, իսկ նոյն տարուան Սեպտեմբերին կը հրաւիրուի Տփխիս (Թիֆլիս)։ Խաղցած է ինչպէս Կովկասեան, այնպէս ալ Ռուսիոյ հայաբնակ քաղաքներուն մէջ եւ շարունակ գլխաւոր խումբերու հետ դերասանած։
Մածուն

Մածուն, կաթնամթերք, որու պատմութիւնը կը ձգուի հազարամեակներ։ Օժտուած է բարձր պիոքիմիական աշխուժութեամբ եւ կը պարունակէ կենդանի կաթնաթթուային մանրէներ, որոնք կը չեզոքացնեն օրգանիզմին մէջ առկայ բացասական ցպիկներու ազդեցութիւնը։ Հարուստ է նաեւ կենսանիւթերով եւ օրգանիզմի համար օգտակար բազմաթիւ տարրերով։
Մածունի հայրենիքը կը համարուի Հայկական լեռնաշխարհը։ Մածուն բառը կազմուած է մած արմատէն, որմէ եւ կազմուած են մածանել, մածնուլ բայերը՝ կպչիլ, թանձրանալ, մակարդուիլ իմաստներով։
Հայաստանի մէջ սնունդի մէջ կաթնամթերքներու, մասնաւորապէս՝ մածունի լայն գործածութեան մասին կը վկայեն հնագիտական բազմաթիւ գտածոները։ Նախնադարուն մարդիկ կաթի աւելցուկը թողած են երկար ժամանակ, կաթը վերափոխուած է «թթու կաթի»՝ մածունի։ Պատահական այդ յայտնագործութիւնն ալ աստիճանաբար լայն կիրառութիւն ունեցած է։
Այսօր ալ մածունի ստացման՝ մածուն մերելու եղանակը նոյնն է, ինչ հազարամեակներ առաջ։ Եռացած կաթի մէջ քիչ քանակութեամբ թթուած մածուն խառնելով՝ կը մակարդեն կաթը։ Շնորհիւ ցպիկասպան յատկութեան, 5-6 օրական մածունը հրաշալի դեղամիջոց է աղեստամոքսային հիւանդութիւններու, թունաւորումներու, այրուածքներու, վէրքերու դէմ։
Յայտնի է, որ Կոստանդնուպոլիսէն հրաւիրուած բժիշկը մածունով բուժած է Ֆրանսայի արքայ Ֆրանչիսք Առաջինի վաղահաս ծերութիւնը։ Մեր նախնիներուն յայտնի եղած է նաեւ մածունէն խնոցիի մէջ հարելով կարագ ստանալը։
Հայաստանի մէջ իմացած են նաեւ մածունի երկարատեւ պահպանման միջոցները։ Ամրան մածունը տոպրակով քամած են, լեցուցած կճուճներու մէջ եւ անօդաթափանց դարձնելու նպատակով վրան ճարպ լեցուցած։ Պահպանման եղանակներէն մէկն ալ չորթանն է, որմէ թանապուր եփած են։
Աւանդական հայկական մածունը կը բարելաւէ մարսողութիւնը, կը բարձրացնէ ախտամերժումը։ Մածունը կը հանդիսանայ հայ ընտանիքի սննդակարգի անբաժանելի մասը։


== Արտաքին յղումներ ==
Հրաչեայ Աճառեանի բառարան
Սարգիս Չէլէպի Տիւզ

Սարգիս Չէլէպի Տիւզ, (15 Հոկտեմբեր 1777(1777-10-15) - 2 Հոկտեմբեր 1819(1819-10-02))։
Սարգիս Չէլէպի ծնած էր 1777 հոկտեմբեր 15-ին եւ իր եղբօր Գրիգոր Չէլէպիի հետ 1812-ին արքունի ոսկերչապետ ուանուցաւ։ 1817 յունուար 27-ին ամուսնացաւ Տր․ Պօղոս Շաչեանի աղջկան Օր․ Սրբուհիի հետ։
Սարգիս քաջ մական կը խաղար եւ նետաձգութեան մէջ արտաքոյ կարգի յաջող էր, այս խաղերն ալ թագաւորին հաճելի ըլլալուն, արտօնուած էր Սարգիսին որ ասոնցմով զուարճացնէ Սուլթանը։
1819 օգոստոս 27-ին Գրիգոր եւ Սարգիս Չէլէպիները բանտարկուեցան փողերանոցին մէջ։
Պոստանճը պաշին զինուորներով Տիւզեանց ապարանքը կը մտնայ եւ սարսափած կիները եւ տղաքները ամէնը 18 հոգի, ամէն բանէ զուրկ նաւակի մը մէջ դնելով Հայոց Պատրիարքարանը կը ղրկէ։ Իսկ պալտան կահ կարասիէն եւ 40 միլիոն ղրուշի գոհարեղէնը աճուրդով կը ծախուի մաս մ՛ալ կը կողոպտուի։
քանի մը օր ետք Տիւզեաններու պալատը կրկին քննուելու ժամանակ կը տեսնան որ պալատին մէջ մատուռ ունէին, քանի որ կրօնական խնդիրներու բերմամբ առանձին եկեղեցի չէին կրնար ունենալ։
Եւ ինչպէս կը տեսնենք մահավճիռին մէջ Տիւզեանց մահուան դատապարտուելուն մէկ պատճառն ալ իրենց Հռոմէական ըլլալն էր «խանէլէրինտէ տախի քիլիսա պինա իտուպ քաթոլիք փափազլէրի կէթիրէրէք փահի թահթի սալթանաթ սէնիեէտէ ալանէն իճրաի այնի պաթալէ իլէ ճէսարէթ․․․»
Հալէթի համար լաւ առիթ մըն էր ասիկա եւ թէեւ Տիւզեանց աճուրդի հանուած կահ կարասին դրամագլխէն աւելի էր, բայց ամէն միջոց ի գործ դրաւ անոնց մահուան վճիռը առնելու համար, թէեւ Սուլթանը իրարտէ ժամ մը վերջ զղջաց եւ մարդ հասցուց հրամաը ետ առնելու համար, բայց ի զուր, նախկին հրամանը արդէն գործադրուած էր։
Երեք եղբայրերը՝ Սարգիս, Գրիգոր եւ Միքայէլ Չէլէպիները եւ հօրեղբօրորդինին Մկրտիչ Չէլէպի բանտի մէջ համբերութեամբ կը սպասէին երբ գիշեր մը 1819 հոկտեմբեր 2-ի սեւ գիշերը Պօստանճի պաշին ներս մտաւ եւ իրենց կարդաց վճիռ մը որով անոնք պիտի աքսորուէին Արշիպեղագոսի կղզիներէն մին։
Իբրեւ թէ զիրենք փողերանոց կը տանէին հաշիւնին գոցելու համար հազիւ հասան փողերանոցի քովի հրապարակը դահիճ ծառի մը ետեւէն դուրս կ՛ելլէ եւ երկու եղբայրներուն՝ Գրիգորի եւ Սարգիս ձեռքերէն բռնելով կը տանի արքունեաց դուռը ու հոն կը կտրէ նախ Գրիգոր Չէլէպիի գլուխը․ Սարգիս Չէլէպի թէեւ կ՛ընդդիմանայ ի սկզբան բայց տեսնելով եղբօր արիւնը ինքն ալ ծունգի կուգայ եւ ահա իր ալ գլուխը կը կտրեն, յետոյ գլուխները դրան երոկւ կողմի խոռոչներուն մէջ կը դնեն ուր սովորաբար պէյերու եւ մեծամեծներու գլուխները կը դրուէր եւ ուր իրենցմէ քիչ առաջ դրուծ էր նաեւ իրենց Ապտիւլրահաման պէյ բարեկամին գլուխը։
Եասի

Յասի (ռում.՝ Iaşi [ˈjaʃʲ]), քաղաք Ռումինիայի հիւսիսային մասի մէջ, Մոլդովայի սահմանի մօտ։ Ըստ 2009 թվականի տվյալների քաղաքի բնակչութիւնը կը կազմէ 315,649 մարդ, ինչով քաղաքը կը զբաղեցնէ այդ ցուցանիշով երկրորդ տեղը Ռումինիայի մէջ Բուխարեստէն հետոյ։
Ֆրանց Վերֆել

Ֆրանց Վերֆել (10 Սեպտեմբեր 1890(1890-09-10)[…], Փրակա, Պոհեմիայի թագաւորութիւն, Ցիսլեյտանիա, Աւստրո-Հունգարիա[…] - 26 Օգոստոս 1945(1945-08-26)[…], Պեվըրլի Հիլզ, Ամերիկայի Միացեալ ՆահանգներԼոս Անճելըս, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), աւստրիացի գրող եւ հումանիստ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է ունեւոր հրէական ընտանիքի մէջ, ուսումը ստացած է Ֆրանց Կաֆկայի եւ Մակս Բրոդի հետ նոյն ուսումնարանին մէջ, այնուհետեւ՝ Լայպցիգի եւ Համբուրգի համալսարաններուն մէջ։ 1911-1912 ծառայած է բանակին մէջ, բանտարկուած է՝ երկրին մէջ տիրող ռազմամոլութեան դէմ ելոյթներու պատճառով։ Էքսպրեսիոնիզմի վիեննական ուղղութեան հիմնադիրներէն մէկն է, մօտ էր Կրաուսին եւ Ռիլկեին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեակին կը կազմակերպէ խաղապաշտներու ընկերութիւն Մարտին Բուբերի եւ Մաքս Շելերի հետ միասին, թէեւ պատերազմի բռնկումէն ետք բանակ կը զորակոչուի՝ 1915-17 թուականներուն կռուելով արեւելեան ճակատին վրայ։ 1929-ին կ՛ամուսնանայ Ալմէ Մալերի հետ։ 1938 թ. Աւստրիոյ ֆաշիստական գրաւումէն (Անշլիւս) ետք ստիպուած կ՛ըլլայ տեղափոխուիլ Ֆրանսա (Սանարի-Սիւր-Մեր), այնուհետեւ՝ 1940 թ. կնոջ եւ գրող Հենրիխ Մաննի ու անոր ընտանիքի հետ Ֆրանսայէն կ՛անցնի Իսպանիա ու Պարտուկալիա, ուրկէ ալ՝ ԱՄՆ։ 1941-ին կը դառնայ ԱՄՆ քաղաքացի։ Վերֆելը հանկարծամահ եղած է 26 օգոստոս 1945-ին՝ ԱՄՆ-ի Բեւեռլի Հիլզին մէջ։ Հետագային անոր աճիւնը երախտագետ խումբ մը հայերու կողմէն փոխադրուած է Վիեննա եւ հանձնուած հողին։
Աւստրիոյ հայ համայնքի ջանքերով 1998-ին Վիեննայի կեդրոնը կամգնեցուցած են աւստրիացի գրող, հայ ժողովրդի բարեկամ Ֆրանց Վերֆելի յուշարձանը։


== Ստեղծագործական ժառանգութիւն ==

Գրականութեան մէջ առաջին քայլերը արած է որպէս բանաստեղծ։ 1910-ական թուականներուն հրատարակած է քանի մր բանաստեղծական ժողովածու, որոնք տոգորուած են հումանիստական ոգիով եւ պատերազմի դէմ ընդվզմամբ։ Սկզբնական շրջանին գրականութեան մէջ հարած է խաղաղապաշտի ուղղութեան, հետագային հետզհետէ կ՛անցնի ռեալիզմի դիրքերու վրայ։ 1920-30-ական թուականներուն հիմնականին կը գրէ արձակ ստեղծագործութիւններ՝ վէպեր եւ վիպակներ, որոնցմէ առաւել յայտնի են՝ Վերդի (Verdi, 1924), Համադասարանցիները (Der Abituriententag. Die Geschichte einer Jugendschuld, 1928), Մուսա լերան 40 օրը (Die Vierzieg Tage des Musa Dagh, 1933), Բերնադետի երգը (Das Lied von Bernadett, 1941) եւ այլն։


== Արտաքին յղումներ ==
«Մուսա լերան» անմեռ ոգին
Խաչիկ Խաչերի ակնարկը Ֆրանց Վերֆելի մասին
Խաչատուր Աւետիսեան

Խաչատուր Մեխակ Աւետիսեան (18 Ապրիլ 1926(1926-04-18), Լենինական, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Անդրկովկասի ԽՖՍՀ, Խորհրդային Միութիւն - 1996, Երեւան, Հայաստան), հայ երգահան, քանոնահար, ՀՀ ժողովրդական արուեստագէտ (1984) եւ ՀՀ Պետական մրցանակի դափնեկիր (1985):


== Կենսագրութիւն ==
Խաչատուր Աւետիսեան ծնած է Լենինականի մէջ (ներկայիս՝ Կիւմրի)։ 1949 թուականին կը հաստատուի Երեւանի մէջ աւելի լաւ կրթութիւն ստանալու համար։ Մասնագիտութիւնն ու կրթութիւնը ստացած է Երեւանի Ռոմանոս Մելիքեանի անուան երաժշտական ուսումնարանը, եւ սորված է Գրիգոր Եղիազարեանի ղեկավարած դասարանին մէջ։ 1960 թուականին աւարտած է Կոմիտասի անուան երաժշտանոցը: Այդտեղ ան եղած է Էդուարդ Միրզոյեանի ղեկավարութեան տակ։ 1950 թուականէն սկսեալ սկսած է աշխատիլ Ռոմանոս Մելիքեանի անուան երաժշտական ուսումնարանին մէջ որպէս քանոնի դասարանի ղեկավար եւ այսպիսով տարիներուն ընթացքին ստեղծած է իր հանրայայտ քանոնի ստեղծագործութիւնները։
1951 թուականին, Խաչատուր Աւետիսեան, մասնակցած է Պերլինի մէջ տեղի ունեցած համաշխարհային 3-րդ փառատօնին, որտեղ անհատ կատարողներու միջազգային մրցանակաբաշխութեան շահած է առաջին մրցանակը եւ ոսկէ մետալ մը։ Աւետիսեանի ղեկավարած քանոնահարներու խումբը 1957 թուականին Մոսկուայի համաշխարհային փառատօնին շահած է 3-րդ մրցանակը։ 1958 թուականէն սկսեալ աշխատած է Հայաստանի Պարի խումբին հետ որպէս երաժշտական ղեկավար։


== Ստեղծագործութիւններ ==
Խաչատուր Աւետիսեանի յայտնի եւ ծանօթ ստեղծագործութիւններն են՝

«Իմ անուշ տաւիղ»
«Մախմուր աղջիկ»
«Ասում են թէ»
«Անահիտ»
«Կախարդուած ծաղիկներ»
«Անուրջներ»
«Ծաղկեփունջ»
«Եղեգ»
«Շիրակի»
«Հայոց հովիկ»
«Պարմանի»
«Կարապներու պար»
«Հանինայ»
«Տօնական Հայաստան»
«Իրիկնային»
«Ճերմակ աղաւնիւ»
«Տաւիղ»
«Յուշեր»


== Պարգեւներ ==
ՀՀ Պետական մրցանակ, (1985)
ՀՀ ժողովրդական արուեստագէտ, (1984)
ՀՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ, (1965)
ՀՀ վաստակաւոր արուեստագէտ, (1961)
Երաժշտական համաշխարհային փառատօն, առաջին մրցանակ, Մոսկուա, (1957)
Երաժշտական համաշխարհային փառատօն, առաջին մրցանակ, Պերլին, (1951)


== Աղբիւրներ ==
Խաչատուր Ավետիսյան
Խաչատուր Ավետիսյան, երգահան (կոմպոզիտոր)
Լեւոն Մելքոնեան

Լեւոն Մելքոնեան (6 ապրիլ, 1924, Լենինական - 28 սեպտեմբեր,2001 Երեւան), ճարտարապետ, ՀԽՍՀ վաստակաւոր ճարտարապետ (1972)։


== Մրցանակներ ==
Երիտասարդ ճարտարապետներու ստեղծագործութեան համամիութենական «Տարուայ լաւագոյն կառոյց» մրցանակ, 1962
ՀԽՍՀ վաստակաւոր ճարտարապետ, 1972
Միջազգային վերաքննութիւններու արուեստագէտ, 1994


== Կենսագրութիւն ==
1951-ին աւարտած է Երեւանի արուեստագիտական հինարկըը։ 1951-2001-ններուն եղած է Հայարդնախագիծ հիմնարկի ճարտարապետաշինարարական բաժինի պետը։


== Ստեղծագործական Աշխատանք ==
Լեւոն Մելքոնեանի համահեղինակային նախագիծերով Երեւանի մէջ իրականացուած են՝

Բնակելի տուներ Գարեգին Նժդեհի հրապարակին վրայ (1957)
Տերեան փողոցին մէջ (1961)
«Ինտուրիստ» հիւրանոցը (1973-1985)
ԵԵԿԹ շէնքը (1986)
Մատենադարանի ստորգետնեայ գրապահոցը (1988-1989)
Մարզադահլիճ (1987)Սեւանի մէջ` 

«Կապուտակ Սեւան» արձակուրդի գեղատուները (1976-1983)
Մարզադահլիճ (1987)
Ամառանոցային տուներ՝ Դիլիջանում, Արզականի մէջ, Ծաղկաձորի մէջ (1960-1961)
«Բարեկամութիւն» ռահվիրաներու ճամբարը Սոչիիի մէջ (1985)
Վերակառուցուած է Մոսկուայի Հայ մշակոյթի տունը (1981-1984)
1677 թուական

1677 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 77րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1677 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1677 մահեր
Վերժինէ Սվազլեան

Վերժինէ Սվազլեան (1 Մարտ 1934(1934-03-01), Աղեքսանդրիա, Եգիպտոս), ժողովրդագէտ, բանահաւաք, ցեղասպանագէտ, հայաստանի Գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի հնագիտութեան եւ ազգագրութեան հիմնարկի գիտական աշխատող, բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր, փրոֆէսօր, հայաստանի գիտութեան վաստակաւոր գործիչ։


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է Եգիպտոսի Ալեքսանտրիա քաղաքը, բնիկ պոլսահայ ընտանիքի մէջ: 1947֊ի ն հայրենադարձուած է Հայաստան։
Ուսանած հայագիտութեան ճիւղով, ինքնահաստատուած է բանագիտութեան մէջ որպէս անհատականութիւն։ Ան, իր «Պոլսահայոց բանահիւսութիւնը» աշխատութիւնը, աշխատասիրած է արեւմտահայերէնով եւ Մեսրոպեան ուղղագրութեամբ։
3 Մարտ

3 Մարտ, տարուան 62-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 63-րդ) օրն է։


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
1862, Սմբատ Բիւրատ, Հայ մտաւորական մըն էր, գրագէտ եւ հասարակական գործիչ։ Ան նահատակուած է Հայոց Ցեղասպանութեան (մահ.՝ 1915)։
1847, Ալեքսանտր Պելլ, սկովտիացի գիտնական եւ գիւտարար, հեռախօսի գիւտարարը։ Զբաղած է ուսուցչութեամբ՝ մասնաւորապէս դասաւանդելով խուլերու դպրոցին մէջ (մահ․՝ 1922)։


== Մահեր ==
1986, Զաւէն Թաշճեան, դերակատար եւ հասարակական եւ քաղաքական գործիչ (ծն․՝ 1944)։


== Տօներ ==
Կեդրոնական Ասիա

Կեդրոնական Ասիա, Միջին Ասիա (ղազախերէն՝ Орта Азия, թուրքմեներէն՝ Merkezi Aziýa, իւզպեքերէն՝ Oʻrta Osiyo, ղրղզերէն՝ Орто Азия, տաճիկերէն՝ Осиёи Марказӣ, պարսկերէն՝ آسیای مرکزی, Ուրտու՝ وسط ایشیا, Չինարէն՝ 中亚), ասիական տարածաշրջան։
Ըստ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի այս տարածաշրջանին մէջ կը մտնեն հետեւեալ տարածքները՝ Մոնկոլիան, Արեւմտեան Չինաստանը, Հիւսիսային Հնդկաստանը եւ Հիւսիսային Փաքիստանը, Հիւսիս-Արեւելեան Իրանը, Աֆղանիստանը, Միջին Ասիոյի 4 հանրապետութիւնները, Ղազախիստանը եւ Ռուսաստանի ասիական մասին տայգայի գօտիէն դէպի հարաւ գտնուող տարածքները։ Առաջին քարտէսին մէջ ներկայացուած է տարածաշրջանը՝ ըստ ՄԱԿ-ի։ Կեդրոնական Ասիան, տարածաշրջանին նոր անուանումն է։ 1924 -էն շրջանառութեան դրուած է Ղազախիստան եւ Միջին Ասիա անուանումը։ Կեդրոնական Ասիոյ երկիրներն են՝

Թիւրքմենիստան
Ղազախիստան
Ղրղզիստան
Տաճիկիստան
Իւզպեքիստան


== Բնական պայմաններ ==
Կեդրոնական Ասիոյ մակերեւոյթը բազմազան է, իսկ ընդերքը հարուստ է օգտակար հանածոներով եւ թանկարժեք քարերով։ Արեւմտեան եւ հիւսիսային մասերը հարթավայրերն են, իսկ հարաւային մասը կ'երկարին բարձր լեռներ։ Հարաւային մասին մէջ կը գտնուի նաեւ տարածաշրջանին ամէնէն բարձր գագաթը՝ Ղազախիստանի տարածքին մէջ։ Կեդրոնական Ասիա հարուստ է նաեւ հանքային պաշարներով։ Ղազախիստանի եւ Թիւրքմենիստանի տարածքներուն մէջ կան բնական կազի եւ նաւթի հարուստ պաշարներ։ Իւզպեքիստանի մէջ կը գտնուի աշխարհի ոսկիի եւ արծաթի պաշարներուն 1/10 մասը։ Ոսկիի պաշարներով Իւզպեքիստան կը գտնուի 3-րդ տեղը։ Ղազախիստանի տարածքը հարուստ է բազմազան մետաղներով։ Կան նաեւ ֆոսֆորի եւ կապարի պաշարներ։


== Կլիմայ ==
Կեդրոնական Ասիա միաժամանակ կը գտնուի հինգ կլիմայական գօտիներու վրայ։ Հիմնական գօտիները կիսանապատային եւ մերձարեւադարձային կլիմայական գօտիներ են։ Կլիման բազմազան է։ Տեղումները գլխաւորաբար կը գրանցուին երկիրին հարաւային մասերուն՝ լեռնային հատուածներուն մէջ։ Լեռներուն բարձրութեան պատճառով լեռներու լանջերուն եւ ստորոտին յառաջացած են սառցադաշտեր, որոնց հալքինհետեւանքով գոյացած է Սիրտարեան գետը։
Երուանդ Աբրահամեան

Երուանդ Աբրահամեան (Հայերէն: Երուանդ Աբրահամեան, Պարսկերէն՝ آبراهامیان یرواند, ծնած է 1940, Դեհրան), Երուանդ Աբրահամեան պատմիչ է Միջին Արեւելքի եւ գրեթէ Իրանի պատմութեան։
Հայ-Իրան ծնած եւ մեծցած Անգլիոյ մէջ, ան ստացած է իր վկայականը Օքսֆորտ Համալսարանէն եւ իր տօքթորական վկայականը ստացած է Գոլոմպիա Համալսարանէն։ Ան կը սորվեցնէ Քաղաքի Համալսարան Նիւ Եորքի (ՔՀՆԵ) որ ինք կը փաղդատէ իր պրօֆեսորական պատմութեան Պարուխ Գոլէճի եւ ՔՀնժՆԷ Աւարտած Կեդրոն։ Ան սորվեցուցած է Բրինսենդոն Համալսարանին մէջ, ՆԻւ Եորք Համալսարանի եւ Օքսֆորտի Համալսարանը։ Աբրահամեան զատուած է ընկեր Ամերիկեան Ճեմարանի Գծագրութեան եւ Գիտութեան 2010-ին:
Ան երեւցած է իբր հիւր Չարլի Րոզ Ցուցադրութեան եւ Աշխարհի Կեդրոնացում, խօսելով ժամանակակից Իրանի Քաղաքացիութեանhttp://www.charlierose.com/guest/view/7175</ref> and World Focus, speaking on contemporary Iranian politics.


== Հրատարակածները ==
Իրան երկու Յեղափովութեան միջեւ (1982)
Իրանի Մոճհատին (1982)
Խօմեյնիսիմ (1993)
Չարչարանքի Խօստուանանք (1999)
Հնարել առանցք չարութեան
Պատմութիւն Նոր Իրան (2008)
Հարուած։1953, ՍԻԱ եւ արմատներ Նոր Ամերիկեան Միացեալ Նահնագներ-Իրանի Կապերը (2013)
Դիցաբանական Անուններ

Դիցաբանական Անուններ, (Յոյն-Լատին աստուածներ)


== Դիցաբանական Անուններ (Այբբենական Կարգով) ==


=== Ա - A ===


=== Բ - B - Պ ===


=== Գ - C - Կ ===


=== Դ - D - Տ ===


=== Ե- E - Է ===


=== Ֆ - F - Փ ===
Լունտի Համալսարան

Լունտի համալսարան (շուէտ.՝ Lunds universitet)՝ Եւրոպայի հնագոյն, խոշորագոյն եւ համբաւաւոր համալսարաններէն մեկն է, կայուն դասակարգում ունի աշխարհի լաւագոյն 100 համալսարաններուն մէջ: Համալսարանը Շուէտի Լունտ քաղաքին մէջ է եւ յայտնի է տակաւին 1425 թուականէն:

Մօտաւորապէս 42 000 ուսանողներ ուսում կը ստանան 276 կրթական ծրագրերով: Շուրջ հինգ հարիւր դասընթացքներ կը կատարուին անգլերէնով նպաստելով միջազգային փոխանակումով ուսանողներուն: Համալսարանը կ'առաջարկէ Շուէտի մէջ ամենապահանջուած քսան ծրագիրէն ինը: Միջազգային շուկայեաբանութեան (International Marketing) ծրագիրն ամենագրաւիչն է տարեկան համարեայ հազար պատրաստումով: 


== Նշանաւոր Անձեր ==
Նոպէլեան Մրցանակի արժանացած՝
1924-ին՝ Մաննէ Սիկպան Manne Siegbahn (1886-1978), Ուփսալայի համալսարանի փրոֆեսէօր
1977-ին՝ Պերթիլ Ուլին Bertil Ohlin (1899-1979), Շուէտի Ազատական մարդոց կուսակցութեան առաջնորդ
1982-ին՝ Սունէ Պերկսթրեոմ Sune Bergström (1916-2004), բժշկագիտութեան փրոֆեսէօր
2000-ին՝ Արվիտ Քարլսոն Arvid Carlsson (1923-), բժշկագիտութեան փրոֆեսէօր
կառավարական եւ քաղաքական գործիչներ
Շուէտի վարչապետներ՝
1880-1883-ին՝ Արվիտ Փոսէ Arvid Posse (1820-1901)
1946-1969-ին՝ Թակէ Էրլանտեր Tage Erlander (1901-1985)
1986-91 եւ 1994-96-ին Ինկվար Քարլսոն Ingvar Carlsson (1934-)
Րութ Պատեր Կինսպուրկ Ruth Bader Ginsburg (1933-), ԱՄՆ Գերագոյն դատարանի անդամ 1993-էն, Լունտէն ներս սորված է 1960-ականներուն
Րուփիայ Պանտա Rupiah Banda (1937 - ), Զամպիոյ նախագահ 2008-էն
Կուննար Եարրինկ Gunnar Jarring (1907-2002), դեսպան, ՄԱԿ-ի դիւանագէտ եւ թրքական լեզուներու մասնագէտ
բնական գիտութիւններ՝
բնագէտ Եոհանէս Րիտպերկ  Johannes Rydberg (1854-1919)
աստղագէտ Քարլ Շարլիէ Carl Charlier (1862-1934)
աստղագէտ Քնութ Լունտմարք  Knut Lundmark (1889-1958)
բնագէտ Օսքար Կլէյն  Oskar Klein (1894-1977)
թուաբանագէտ Լարս Հեորմանտեր Lars Hörmander (1931-2012)
բժշկագիտութիւն եւ կենսաբանութիւն
բուսաբանագէտ Քարլ Լինէուս Carl Linnaeus (1707-1778) (Լունտէն ներս առաջին տարին ուսանած է, ապա տեղափոխուած է Ուփսալա)
քիմիագէտ եւ միներալագէտ Եոհան Կոթսհալք Վալերիուս Johan Gottschalk Wallerius (1709-1785)
բնագէտ Անտերս Եահան Րէթսիւս Anders Jahan Retzius (1742-1821)
կազմաբանագէտ Անտերս Ռէթսիւս Anders Retzius (1796-1860)
կազմաբանագէտ Կուսթաֆ Ռէթսիւս Gustaf Retzius (1842-1919)
բուսաբանագէտ ծագումնաբանագէտ Քարլ Ֆրետրիք Ֆալէն Carl Fredrik Fallén (1764-1830)
ծագումնաբանագէտ Եուհան Վիլհելմ Սէթերսթտթ Johan Wilhelm Zetterstedt (1785-1874)
սունկաբանագէտ Էլիաս Մակնուս Ֆրիս Elias Magnus Fries (1794-1878), 1834-էն Ուփսալայի փրոֆեսէօր
բուսաբանագէտ Եաքոպ Կէօրկ Ակարտ Jacob Georg Agardh (1813-1901)


== Տե՛ս նաեւ՝ ==
Ուփսալայի համալսարան