armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Անասնապահութիւն

Անասնապահութիւն, գիւղատնտեսութեան երկու հիմնական ճիւղերէն մէկը։
Կը ներառէ ընտանի եւ Գիւղատնտեսական անասուններու ու թռչուններու բուծումը՝ անասնաբուծական մթերքներ՝ սննդամթերք (կաթ, միս, հաւկիթ, կարագ եւ այլն), սնունդի եւ թեթեւ արդիւնաբերութեան հումք (կաթ, միս, բուրդ, կաշի, մորթ), գիւղատնտեսութեան բանող ուժ (ձի, եզ, ջորի, ուղտ, եղջերու, եւ այլն), պարարտանիւթ (գոմաղբ եւ թռչնաղբ) ստանալու նպատակով։ Անասնապահութեան առանձին ճիւղերէն կը ստացուին տարբեր նիւթեր դեղագործութեան համար (օրինակ՝ թռչնաղբէն), իսկ անասնապահական մթերքներու վերամշակումէն յառաջացած մնացուկներէն՝ արժէքաւոր կերեր (մսալիւր, ոսկրալիւր, զտուած կաթ եւ այլն)։


== Բաժիններ ==
Անասնաբուծութիւնը կը բաժնուի ընդհանուր եւ մասնակի բաժիններու։ Ընդհանուր անասնաբուծութիւնը կ'ուսումնասիրէ գիւղատնտեսական անասուններու եւ թռչուններու բուծման, կերակրման, խնամքի ու պահուածքի ընդհանուր սկզբունքները եւ կը միաւորէ գիւղատնտեսական անասուններու բուծումը, կերակրումը եւ այլն։ Մասնակի անասնաբուծութիւնը կ'ուսումնասիրէ անասնապահութեան ճիւղերը վարելու ձեւերը, մշակման գործնական միջոցառումներ՝ մեկնելով տեսակներու, ցեղերու առանձնայատկութիւններէն եւ բուծման բնական տնտեսական պայմաններէն։ Մասնակի անասնաբուծութիւնը կ'ընդգրկէ կովերու, ոչխարներու, այծերու, թռչուններու, ուղտերու, եղջերուներու, ճագարներու, մեղուներու եւ շերամներու բուծանումը։
Angela's Ashes

Angela's Ashes, 1996 թուականի յուշագրութիւն մըն է ամերիկացի հեղինակ Ֆրանք ՄքՔորթին կողմէ: Այս գիրքը կը խօսի Ֆրանքին մանկութեան մասին, ուր ան կը ներկայացնէ իր վաղ կեանքը Պրուքլինի, Նիւ Եորքի եւ Լիմերիքի քաղաքներուն մէջ։ Կենսագրութիւնը կը կեդրոնանայ ՄքՔորթ ընտանիքին դժուարութիւններուն վրայ, օրինակ՝ աղքատութիւն, իրենց հօր օղեմոլութեան հարցը եւ այլն: 1997 թուականին Angela's Ashes-ը շահած է Pulitzer մրցանակը: Angela's Ashes գիրքին շարունակութիւններն են՝ Tis, որ հրատարակուած է 1999 թուականին, անոր յաջորդելով՝ Teacher Man, որ հրատարակուած է 2005 թուականին:


== Կերպարներ ==
ՄքՔորթ ընտանիք

Ֆրանսիս ՄքՔորթ: Angela's Ashes գիրքին հեղինակը եւ գլխաւոր կերպարը: Ֆրանքը հաւատացեալ, կրօնասէր, վճռական եւ ճարպիկ իռլանտացի եւ ամերիկացի փոքրիկ մըն է, որ չարչարանքներով կը փորձէ գտնել յաջողութիւն եւ ուրախութիւն դժուար պայմաններու մէջ:
Մալաշի ՄքՔորթ: Ֆրանքին հայրը, որ կը քանդէ ընտանիքն իր օղամոլութեան հարցին պատճառով:
Անճելա ՄքՔորթ: Ֆրանքին մայրը, որ միշտ քաջալերած է իր զաւակներուն:
Մալաշի: Ֆրանքին գեղեցիկ փոքրիկ եղբայրը:
Օլիվըր: Ֆրանքին եղբայրը՝ Իկինին զոյգը, որ կը մահանայ իր փոքր տարիքին:
Իկին: Ֆրանքին եղբայրը, որ կը մահանայ 6 ամիս ետք Օլիվըրին մահէն:
Մարկարեթ: Ֆրանքին միակ քոյրը, որ կը մահանայ իր փոքր տարիքին Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ:
Մայքըլ: Ֆրանքին եղբայրը:
Ալֆոնսըս: Ֆրանքին ամէնէն փոքր եղբայրը:
Ակկի: Ֆրանքին մօրաքոյրը որ օգտակար կը դառնայ ընտանիքին:
Փա Քիթինկ: Ակկի մօրաքոյրին ամուսինը:
Փա Շիհան: Անճելային եղբայրը:
Մեծմայրը: Անճելային մայրը որ միշտ օգտակար կը դառնայ ընտանիքին:Ուրիշներ

Փատտի Քլոհեսսի: Ֆրանքին աղքատ դասընկերներէն մէկը:
Պրանտըն Քուիկլի: Ֆրանքին դասընկերներէն մէկը:
Ֆինթան Սլաթերի: Ֆրանքին դասընկերներէն մէկը:
Փաթրիսիա Մատիկան: Հիւանդ մը հիւանդանոցին մէջ որ ետքը կը մահանայ:
Սիմըս: Հիւանդանոցին բարապանը որ կ'օգնէ Ֆրանքին եւ Փաթրիսիային:
Պարոն Թիմոնէյ: Ծերունի մը որ Ֆրանք կ'այցելէ ու անոր համար բարձրաձայն գիրքեր կը կարդայ:
Տոթթի Օնէյլ: Ֆրանքին ուսուցիչներէն մէկը:
Պարոն Օտի: Ֆրանքին տնօրէնը եւ ուսուցիչներէն մէկը:


== Ժապաւէն ==
1999 թուականին լոյս տեսաւ Angela's Ashes գիրքին ֆիլմի տարբերակը: Գլխագոր կերպարներուն դերերը կատարեցին՝ Ճո Պրինը, Սիէրա Օուէնսը, Մայքըլ Լեկկը եւ Էմիլի Ուաթսընը:


== Արտաքին յղումներ ==
Frank McCourt discusses Angela's Ashes on the BBC World Book Club
Cullen, Kevin. “Memoir Lashed, and Loved: Angela’s Ashes Author Finds Foes, Friends in Limerick”, Limerick Globe October 29, 1997
Late Author’s Younger Brother Remembers Childhood Poverty Depicted in Angela’s Ashes - video report by Democracy Now!
Limerick Leader's Angela's Ashes tour: Part 1 Part 2 Part 3
Booknotes interview with McCourt on Angela's Ashes, August 31, 1997
1856 թուական

1856 թուական, նահանջ տարի, 19րդ դարու 56րդ տարին


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1856 ծնունդներ

Փետրուար 9՝ Յարութիւն Շամշինեան (մ.1914, Թիֆլիս), նկարիչ
Փետրուար 23՝ Յակոբ Պապիկեան (մ.1909), օսմանեան խորհրդարանի երեսփոխան
Մարտ 1՝ Գիւտ Աղանեան (մ.1919), թարգմանիչ, հրատարակիչ
Մարտ 20՝ Ֆրետերիք Թէյլըր (անգլերէն՝ Frederick Winslow Taylor, մ.1915), ամերիկացի ճարտարագէտ
Ապրիլ 26՝ Հենրի Մորկընթաու (անգլերէն՝ Henry Morgentau, մ.1946), ամերիկեան դիւանագէտ
Յուլիս 30՝ Իսաք Կուսթաֆ Քլասոն (շուէտ.՝ Isak Gustaf Clason, մ.1930), շուէտացի ճարտարապետ
Դեկտեմբեր 15՝ Սմբատ Գաբրիէլեան (մ.1919, Ուիհոքն, ԱՄՆ), բանասէր, բժիշկ, հասարակական գործիչ
Անյայտ օրով՝
Առաքել Խնտամեան (մ.1912), երկրաչափ
Զապէլ Հէքիմեան (մ.1938), դերասանուհի


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1856 մահեր
Շալվա Նուցուպիձէ

Շալվա Նուցուպիձէ (14 Դեկտեմբեր 1888(1888-12-14), Փարցխանաղանև, Քութայիսի նահանգ, Ռուսական Կայսրութիւն - 6 Յունուար 1969(1969-01-06), Թիֆլիս, Խորհրդային Միութիւն), վրացի փիլիսոփայ, գրականագէտ, մշակոյթի պատմաբան։ Ալետոլոգիական ռեալիզմի (ուսմունք ճշմարտության մասին) հիմնադիրն է։ Վրացական փիլիսոփայության պատմության խոշորագոյն ուսումնասիրողներէն մէկն է։ Փիլիսոփայական գիտութիւններու դոկտոր (1926):


== Մատենագրութուն ==
Больцано и теория науки Вопросы философии и психологии. 1913. Кн. 116—117.
Փիլիսոփաութեան ներածութիւն, Թիֆլիս, 1920 (վրացերէն):
Ալետոլոգիայի գժհիմունքներ, Թիֆլիս, 1922 (վրացերէն):
Wahrheit und Erkenntnisstruktur, Berlin, 1926.
Philosophie und Weisheit. Berlin-Koenigsberg, 1931.
Тайна Псевдо-Дионисия Ареопагита. Тбилиси, 1942.
Руставели и Восточный Ренессанс. Тбилиси, 1947.
Диалектическая и формальная логика // Труды Тбилисского государственного университета. 1951. Т.43.
К происхождению греческого романа «Варлаам и Иосиф» Тбилиси, 1956.
История грузинской философии. Тбилиси, 1960. - 591 с.
Пётр Ивер и античное философское наследие. Тбилиси, 1963.
Критические очерки. Философия и культура. Тбилиси, 1965.
Бытие и истина // Историко-философский ежегодник 1991. М., 1991. С. 339—351.


== Գրականութիւն ==
Философская энциклопедия. Т.4. М., 1967. էջ 105.
Краткая литературная энциклопедия. Т.5. М., 1968. էջ 352.
Философы России XIX—XX столетий. Биографии, идеи, труды. 3-е изд., перераб. и доп. М., 1999. էջ 573-574. ISBN 5-8291-0003-7.
Логика: биобиблиографический справочник (Россия-СССР-Россия). СПб., 2001. էջ 293.
Бегиашвили А. Алетологический реализм Шалвы Нуцубидзе // Историко-философский ежегодник 1991. М., 1991. էջ 335—338.


== Արտաքին յղումներ ==
Շալվա Նուցուբիձե. կենսագրություն և մատենագրություն Վրաստանի Գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի կայք։
Սողոմոն (բժիշկ)

Սողոմոն (անյայտ – 12 Սեպտեմբերի 1922, Զմիւռնիա,) հայ ատամնաբոյժ։


== Կենսագրութիւն ==
Ստացած է Ատամնաբուժական կրթութիւն եւ որպէս ատամնաբուժ աշխատած է։ Եղած է Զմիւռ­նիոյ քաղաքի ճանչցուած ատամնաբուժներէն մէկը։
1922 թուականի Սեպտեմբեր 12-ին, Երեքշաբթի, ի թիւս բազմաթիւ հայերու, իր կնոջ հետ միասին սպանուած է Զմիւռնիա քաղաքի Գարաթաշ թաղամասին մէջ, քաղաքէն ներս թուրքերու իրականացուցած՝ հայերու եւ յոյներու ընդհանուր կոտորածի, կողոպուտի եւ հրդեհի ժամանակ։


== Գրականութիւն ==
Տէրենց Յա. (Տէր-Յակոբեան), Իզմիրի աղէտը եւ մեծ հրդեհին մանրամասնութիւնները, «Ազգ», Երեւան, 08-12-2007։


== Աղբիւր ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Հայոց Ազգային Համաժողով

Հայոց ազգային համաժողով (կամ՝ Արեւելահայերու համաժողով), քաղաքական համաժողով մըն է, որ ստեղծուած էր Ռուսական կայսրութեան հայերուն ներկայացուցչութիւն տրամադրելու համար։ Ան առաջին անգամ տեղի ունեցած է Թիֆլիսի գեղարուեստական թատրոնին մէջ 11 Հոկտեմբեր 1917 թուականին (Հին տոմար՝ 18 Սեպտեմբերին)։ Անոր ձեւաւորման նպաստեցին այն հնարաւորութիւնները, որոնք հայերուն (ինչպէս նաեւ Ռուսաստանի այլ ազգային փոքրամասնութիւններուն) համար Առաջին համաշխարհային պատերազմի աւարտին ստեղծեց Ռուսական Յեղափոխութիւնը։


== Անդամներ ==
Համաժողովը բաղկացած էր բոլորովին Ռուսական կայսրութեան մաս կազմող 204 անդամներէ: Միայն հայ պոլշեւիկներն էին, որոնք հրաժարեցան մասնակցելէ՝ գաղափարական անհամաձայնութիւններէ մղուած։ Այս համաժողովի մեծամասնութիւնը ՀՅԴ կուսակցութիւնն էր։
Կուսակցական անդամներն են,

Դաշնակցականներ՝ 113 ներկայացուցիչ
Հայ ժողովրդական կուսակցութիւն՝ 43 ներկայացուցիչ
Սոցիալիստ-յեղափոխականներ՝ 23 ներկայացուցիչ
Սոցիալ-դեմոկրատներ՝ 9 ներկայացուցիչ
Անկուսակցականներ՝ 7 ներկայացուցիչ
Կար նաեւ քիչ թիւով ներկայացուցիչներ Արեւմտեան Հայաստանէն, որոնցմէ էր Անդրանիկ Օզանեանը։


== Գործունէութիւն ==
Որովհետեւ Հայաստանի Երեւան նահանգը իշխանութիւն չունէր՝ Հայոց ազգային համաժողովը նահանգին մէջ ծառայած է որպէս կառավարութիւն։ Ըստ Ռիչըրտ Յովհաննիսեանի՝ համաժողովը «Ռուսաստանի կողմէ Անդրկովկասի նուաճման ժամանակ Արեւելեան Հայաստանի ամենահամապարփակ հաւաքն էր»։ Համաժողովի անմիջական նպատակները եղած են ռազմական գործողութիւններու ռազմավարութիւնը մշակելը, փախստականներու օգնութեան տրամադրումը եւ Կովկասի մէջ տարբեր հայաստանեան հաստատութիւններու տեղական ինքնավարութեան ապահովումը։ Համաժողովը նաեւ կոչ ըրած է Կովկասեան ճակատի ռազմականացմանը։ Հայոց ազգային համաժողովը կը սատարէր Ռուսաստանի ժամանակաւոր կառավարութեան ռազմական դիրքորոշումներուն եւ առաջարկած էր նաեւ նահանգի սահմաններու վերանայումը էթնիքական գծերու տեսակէտով։ Համաժողովը մեծ դեր ունեցած է հայկական դպրոցներու աշխարհացման (դպրոցի բաժանումը եկեղեցիէ) եւ հայկական միջնակարգ դպրոցներու ազգայնականացման գործերուն մէջ։
Համաժողովը նախքան Կաղապար:Հին տոմար լուծարուիլը 18 նիստ գումարած է։


== Հրիտակ ==
Նախքան լուծարումը, համաժողովը ստեղծած էր 35 անդամներէ բաղկացած Ազգային Հաւաքոյթ՝ Ռուսաստանի կայսրութեան մէջ հայերու համար օրէնսդիր մարմնի հանդէս գալու համար։ Այն նաեւ ստեղծած էր 15 անդամներէ կազմուած գործադիր մարմին, որ կը կոչուի Հայոց ազգային խորհուրդը, եւ որ կը գլխաւորէ Աւետիս Ահարոնեանը։ Այս խորհուրդը, վերջիվերջոյ, 28 Մայիս 1918 թուականին Արամ Մանուկեանի գլխաւորութեամբ հռչակեց Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան անկախացումը։
Արշակ Գալէմքեարեան

Գալէմքեարեան Արշակ (ծն.՝ 1896, Արաբկիր), ճարտարապետ:


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Արաբկիր 1896, մանուկ հասակին ծնողքին հետ Հալէպ գաղթած, ուր նախնական կրթութիւնը կը ստանայ ազգ. Վարժարանի մէջ, ուսկից շրջանաւարտ ըլլալով 1909-ին՝ կը մտնէ տեղւոյն թուրք Սուլթանիէ լիսէն, որը եւս աւարտելէ ետք 1914-ին Պոլիս կը մեկնի համալսարան մտնելու համար:
Պոլիս, պետ. Երկրաչափական վարժարանը մտած է նոյն տարին, եւ տարի մը ուսանելէ վերջ թուրք բանակին մէջ ծառայած իբրեւեւ պապեստի սպայ: Անգարա Էրզրում գծին վրայ իբրեւեւ երկրաչափ պաշտօնավարած է 1915-1918 մինչեւ զինադադար՝ տեղակալի աստիճանով:
Զինադադարէն վերջ Պոլիս վերադարձած է շարունակելու համար ուսումը նախկին վարժարանին մէջ, զոր վերջացնելէ ետք կը մտնէ Ռոպէրթ գոլէճի երկրաչափական ճիւղը պեթոն արմէի մասնագիտութեան համար, ուսկից շրջանաւարտ ըլլալով 1924-ին Քաղաքային ճարտարագէտի աստիճանով Հալէպ կը մեկնի եւ իբրեւեւ ճարտարապետական բաժնին պետ՝ կը պաշտօնավարէ քաղաքապետութեան մէջ մինչեւ 1932 եւ անկէ ետք իր անձնական պիւրօն կը բանայ:
Մասնակցած է Հալէպի Ազգային վարչութեան իբրեւեւ Քաղաքական Ժողովի անդամ եւ Տնտեսական Խորհրդոյ ատենապետ:
1934-ին Եւրոպա մեկնած է գիտական եւ ճարտարապետական ուսումնասիրութեան համար, այցելելով Հռոմ, Վենետիկ , Լոզան, Ժընեւ, Փարիզ եւ Լոնտոն:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վրդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Գ., էջ 438:
Դիադին

Դիադին, քաղաք կը գտնուի Արածանիի վերին հոսանքի աջ ափին, Պայազետէն մօտ 38 քմ արեւմուտք, Ծաղկանց լեռներու արեւելեան փէշերուն, Էրզրում-Պայազէտ ճանապարհին վրայ:
Քաղաքէն 5-6 քմ հեռաւորութեան վրայ կը գտնուի Արածանիի բնական հռչակաւոր կամուրջը։ Կամուրջին բարձրութիւնն ու լայնքը աւելի քան 21 մ․ է։ Կամուրջէն քիչ մը հեռու, Արածանիի աջ ափին կը գտնուի Դիադինի հանքային ջուրերու մեծ աղբիւրը՝ գլխաւոր Գերմաւը։ Ջուրի ջերմութիւնը շատ բարձր է։
Դիադինը համանուն գաւառակի կեդրոնն է եւ կը մտնէ Էրզրում նահանգի Պայազէտ գաւառին մէջ։ 19-րդ դարու սկիզբները ունեցած է 500 տուն հայ եւ քիւրտ բնակիչ:


== Բնակչութիւն ==
Մինչեւ 19-րդ դարու 20ական թուականներու վերջերը Դիադինի բնակչութեան մեծագոյն մասը կազմած են հայերը։ Սակայն 1828-29 թուականներուն, ռուս-պարսկական պատերազմէն ետք այստեղի հայերը գրեթէ ամբողջութեամբ գաղթած են Արեւելեան Հայաստան: 


== Տնտեսութիւն ==
Դիադինի բնակիչները  գլխաւորաբար զբաղած են գիւղատնտեսութեամբ, արհեստներով ու առեւտուրով։ Անոր արհեստաւորներն ու առեւտրականները գերազանցապէս հայեր եղած են։
Դիադին ունեցած է իր բերդը, որ կը գտնուէր Արածանիի ժայռոտ ափին։ Մինչեւ 1843 թուականը այն կանգուն էր, իսկ յետագային վերածուած է աւերակներու կոյտի։
Գիւղաքաղաքին մէջ եղած է հայկական մէկ եկեղեցի Ս. Աստուածածին անունով։ Այն կանգուն  եղած է մինչեւ 20-րդ դարու սկիզբները։
Տորոթիա Լանժ

Տորոթիա Լանժ (անգլերէն՝ Dorothea Lange, ի ծնե` Dorothea Margaretta Nutzhorn, 26 Մայիս 1895(1895-05-26), Հոպոքըն, Նիւ Ճըրզի, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ[…] - 11 Հոկտեմբեր 1965(1965-10-11)[…], Սան Ֆրանսիսքօ, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ[…]), ամերիկացի լուսանկարիչ եւ ֆօթօ-լրագրող, Վաւերագրական լուսանկարչութեան նշանաւոր ներկայացուցիչ։


== Կենսագրութիւն ==

Եօթ տարեկան հասակին հիւանդացեր է Փոլիոմիելիթով, որ ազդեր է անոր հետագայ առողջութեան վրայ: Լուսանկարչութեան սկսած է Նիւ Եորքի մէջ, սորվելով  Քլարենս Ուայթի մօտ: 1915 թուականին ամուսնացեր է նկարիչ Մեյնարտ Տիքսոնի հետ: Յետոյ տեղափոխուեր է Սան Ֆրանսիսքօ (1918), այնտեղ բացած է լուսանկարչական տաղաւար. առաւել յայտնի է Մեծ ճգնաժամի ժամանակաշրջանի լուսանկարներով (1935 թուականէն յետոյ):
1935 թուականին ամուսնալուծուեր է Տիքսոնէն եւ ամուսնացեր տնտեսագիտութեան Փրոֆեսոր Փօլ Թէյլորի հետ: 1941 թուականի Ճափոնիայի յարձակումէն յետոյ նկարահանուեր է «Փերլ Հարպոր»-ի մէջ։ 1952 թուականին դարձեր է Aperture ֆօթօ ամսագրի հիմնադիրներէն մէկը: 1953-1954 թուականներուն յատուկ «Life» ամսագրի համար սկսեր է աշխատիլ «Երեք մորմոնական քաղաքներ» լուսանկարներու շարքի վրայ։ 1958 թուականէն իր երկրորդ ամուսնոյն՝ Փօլ Թեյլորի հետ մեկներ է համաշխարհային ճանապարհորդութեան: Շատ հիւանդացեր է եւ մահացեր՝ որկորի քաղցկեղէն։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		


== Գրականութիւն ==
Partridge E. Restless spirit: the life and work of Dorothea Lange. New York: Viking, 1998
Spirn A.W. Daring to look: Dorothea Lange’s photographs and reports from the field. Chicago: University of Chicago Press, 2008
Gordon L. Dorothea Lange: a life beyond limits. London; New York: W.W. Norton & Co., 2009
Յամրուկներ

Յամրուկը կամ` Յամրագնացը (անգլերէն՝ Sloths, Bradypus tridactylus, ֆրանսերէն՝ paresseux) քիչ շատ կապիկի կը նմանի, ոտքներուն ծայրը 3 հատ երկար մանգաղաձեւ ճիրաններ ունի, որոնցմով ծառերու ոստերու վրայէն կը կախուի:
Առջեւի եւ կողմնակի ակռաներ չունին, միայն վերի կզակին երկու կողմը 5ական, իսկ վարի կզակին վրայ 4ական կլոր աղօրիքներ ունի։

Յամրուկները Պրազիլի ծառերուն վրայ՝ ասոնց մեծ տերեւներովն ու պտուղներովը կ'ապրին, եւ գրեթէ երբեք անկէ վար չեն իջներ, երկայն ճերաններուն պատճառաւ հասարակ գետնի վրայ չեն կրնար քալել։
Դանդաղաշարժ եւ տխուր անասուններ են, ասոնց մտաւոր կարողութիւնն ալ շատ նուազ է, երբեմն-երբեմն ողբաձայն կը կռնչեն, եւ հաւանաբար ցօղէն զատ ուրիշ ջուր չեն խմեր։ Նոր բարդութեամբ Հեղգեղէ կ'անուանեն ոմանք այս անասունը, բայց ճիշդ չէ . վասն զի երէ՝ որսի անասուն է:


== Անուանումը ==
Դանդաղ, մեթոտական շարժումներն են, որ յամրուկին կու տան այս անունը։ Այդպէս է նաեւ պարագան այլ լեզուներով, օրինակ` ֆրանսերէնով paresseux, անգլերէնով sloth, որ բառացիօրէն կը նշանակէ «ծուլութիւն»։


== Յամրուկներուն յիշողութիւը ==
Յամրուկը աշխարհի ամենավատ յիշողութիւն ունեցող 10 անասուններուն կարգին է։
Զարմանալի չէ, որ յամրուկները հիանալի յիշողութիւն մը չունին: Հազուադէպ չէ, որ անոնք ունենան այնպիսի վատ տեսողական յիշողութիւն, որ իրենց ձեռքերը շփոթեն ծառի ճիւղերուն հետ, մէկ ձեռքով բռնեն միւսը, իյնան ծառէն ու սատկին: Աւելի վատը, որ կարճաժամկէտ յիշողութիւնը եւ մոռացկոտութիւնը այս արարածին հիմնական մարտահրաւէրներն են: 


== Տե՛ս նաեւ ==
Մուկեր
Շուներ


== Աղբիւրներ ==
Պատկերազարդ Բնական Պատմութիւն՝ Կենդանաբանութիւն, Հ. Գաբրիէլ Վ․  Մէնէվիշեան, Վիեննա, Մխիթարեան տպարան, 1897, էջ 95:
1831 թուական

1831 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 31րդ տարին


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1831 ծնունդներ

Անյայտ օրով՝
Յարութիւն Սվաճեան (մ.1874), խմբագիր
Յակոբ Գազազեան (մ.1891), տնօրէն եւ երեսփոխան


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1831 մահեր

Անյայտ օրով՝
Յարութիւն Արարատեան (ծն.1774), գրող
Ս․ Յովհաննէս Եկեղեցի (Բերդ)

Սուրբ Հովհաննէս եկեղեցի (ադրբ.՝ Müqəddəs İohann kilsəsi), հայկական եկեղեցի է Գանձակ քաղաքին մէջ, ներկայիս Աբբասզադէի փողոցին մէջ:


== Պատմութիւն ==
Եկեղեցին, իր ներկայ վիճակով
Ըստ դռան վրայ փորագրած արձանագրութեան՝ եկեղեցին կառուցուած է 1633 թուականին եւ վերականգնուած է 1860-ին։ Մինչեւ 1990 թուականին եկեղեցին եղած է գործող, բայց երբ հայկական ուժերն ազատագրեցին Արցախը, Ազրպէյճանական կառաւարութիւնը որոշեց եկեղեցին վերածել համերգային ակումբի։ Կառոյցի հայկական ծագումը թաքցնելու համար՝ Ազրպէյճանցիները վերացրած են (ներկել կամ տաշել) հայկական մակագրութիւնները ներսէն եւ դուրսէն։


== Ներկայ վիճակ ==
Եկեղեցիէն հանած են խաչերը, հայկական մակագրութիւնները հեռացուած է, եւ շէնքը գործած է երաժշտական ակումբ։


== Ծանօդագրութիւններ ==


== Արտաքին Յղումներ ==
Գանձակ քաղաքի Սուրբ Հովհաննես եկեղեցու պատմության և ներկա իրավիճակի մասին (հայ.)
Գանձակ քաղաքի Սուրբ Հովհաննես եկեղեցու լուսանկարներ
Աննա Լազարեան

Աննա Աբամելիք Լազարեան (3 (15) Ապրիլ 1814, Սեն Փեթերսպուրկ, Ռուսական Կայսրութիւն - 13 (25) Նոյեմբեր 1889, Սեն Փեթերսպուրկ, Ռուսական Կայսրութիւն), հայ թարգմանիչ իշխանուհի։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Սեն Փեթերսպուրկի: Ան եղած է Աբամելիք Լազարեաններու ազնուական տոհմէն՝ Ռուսական բանակի հրամանատար Դաւիթ Աբամելիքի դուստրը
Փոխանցուած տեղեկութիւններու համաձայն՝ Աննա եղած է Սեն Փեթերսպուրկի առաջին գեղեցկուհին եւ նշանակուած է կայսրուհիին օգնական։ Ամուսնացած է Քազանի նահանգապետ, բանաստեղծ Եւգինէ Պարաթինսքիի եղբօր՝ Իրակլի Պարաթինսքիի հետ:


== Թարգմանութիւներ ==
Աննա Լազարեան բացի հայերէն եւ ռուսերէն լեզուներէ, լաւապէս տիրապետած է անգլերէն, ֆրանսերէն եւ գերմաներէն լեզուներուն: Այդ լեզուներով թարգմանած եւ Եւրոպայի մէջ հրատարակած է Ալեքսանտր Փուշքինի, Միխայիլ Լերմոնտովի, Ա. Թոլոսթոյի, Ն. Նեքրասովի եւ այլ անուանի գրողներու գործերը:
Եւրոպական գրողներու գործերէն ռուսերէնի թարգմանած է Հայնրիխ Հայենի, Ֆ. Շիլլերի, Թոմաս Մորիի, Կօթէի եւ ալ հեղինակներու գործերը:
Աննա Լազարեան մտերիմ յարաբերութիւն ունեցած է ռուս բանաստեղծ եւ գրող Ալեքսանտր Փուշքինի հետ։ Վերջինս Աննա Լազարեանին ձօնած է բանաստեղծութիւններ: Անոր մասին բանաստեղծութիւն գրած է նաեւ գերմանացի ճանապարհորդ Ֆրիտիրիխ Կակերն:
Լազարեանի գեղեցկութիւնը նկարած են յայտնի գեղանկարիչներ՝ Ալեքսանտր Փրուլով (1830), Օսոքին (1831), Աֆանասի Օրլով (1856) եւ տասնեակ մը անյայտ նկարիչներ:


== Պատկերասրահ ==
Զարեհ Գաբրիէլեան


== Կենսագրութիւն ==
Զարեհ Գաբրիէլեան, Լիբանանի Ֆրանսական դեսպանատան բարձրաստիճան պաշտօնեաներէն Պրն. Զարեհ Գաբրիէլեան զաւակն է Պրն. Ֆիլիպի։ Ուսումը ստացած է Միսիոն Լայիքի մէջ եւ 1922էն ի վեր կ'աշխատի ֆրանսական դեսպանատան մէջ, որուն առեւտրական ճիւղին փոխ տնօրէնն է։ Պաշտոնին բերմանբ Պրն. Զարեհ Գաբրիէլեան օգտակար հանդիսացած է բազմադիւ հայերուՍփիւռքահայ արդի գրականութիւն (խմբ. խմբագրող և համադրող՝ Սեդա Ծաղիկեան-Տէմիրճեան), Միշիկըն էջ 397։:
Առաւօտ (օրաթերթ)

Առաւօտ, հայկական լրատուական օրաթերթ։ Կը հրատարակուի հայերէն՝ 1994-էն։ Պարբերականի պաշտօնական կայքը հասանելի է հայերէն, անգլերէն եւ ռուսերէն։ Օրաթերթի գլխաւոր խմբագիրն է Արամ Աբրահամեանը։ Առցանց տարբերակի խմբագիրը Աննա Իսրայէլեանն է։


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտոնական կայք (հայ.) (անգլերէն) (ռուս.)
Մանկաբարձութիւն, Գինեկոլոգիա Եւ Նեոնատալոգիա

Մանկաբարձութիւն, Գինեկոլոգիա   Եւ Նեոնատալոգիա, գիտագործնական հանդէս։


== Աղբիւր ==
Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ
Խուլերու Միջազգային Օր

Խուլերու միջազգային օր (անգլ.՝ International Deaf Day), միջազգային օր, հիմնուած 1951-ին` Խուլերու համաշխարհային դաշնութեան (անգլ.՝ World Federation of the Deaf, WFD) ստեղծման պատուին:
Ամէն տարի, Սեպտեմբերի վերջը ամբողջ շաբաթուան ընթացքին աշխարհի մէջ կը նշեն Խուլերու միջազգային շաբաթը, որ Սեպտեմբերի վերջին Կիրակի օրը կ՚աւարտի Խուլերու միջազգային օրով:


== Պատմութիւն ==
Խուլերու խմբակցութեան պատմութիւնը կը վկայէ, որ շատ երկիրներու մէջ խուլերու սոցիումի կայացման եւ զարգացման սկիզբը կ՚իրականանար տարբեր հանդիպումներու եւ խուլերու դպրոցի շրջանաւարտներու շնորհիւ:
Առաւել վառ օրինակ կը ծառայէ Ֆրանսայի խուլերու ներդրումը, որոնց լեզուն զարգացած է վանահայր տէ Լ'Էպէն, խուլերու ստեղծած պարզ լեզուն վերածելով հարուստ լեզուի, որ բազմաթիւ այլ լեզուներ ծնած: Ան միմիկական մեթոդի հիմնադիրն էր, ժեստերու լեզուի մեծ կողմնակիցը:
19-րդ դարու սկիզբը, խուլերու փարիզեան դպրոցի շրջանաւարտները սկսած են տօնել Շառլ-Միշել տէ Լ'Էպէի ծննդեան օրը: Անոր պատուին կազմակերպուող խնջոյքներն ու տօնակատարութիւնները աւանդոյթ դարձան:
1912-ին  մեշ շուքով տօնած են անոր 200 ամեակը:
Բարձր Դուռ

Բարձր դուռ, Օսմանեան կայսրութեան կառավարութեան (այսինքն՝ մեծ վեզիրի գրասենեակի եւ դիւանատան) պաշտօնական անուանումը եւրոպական դիւանագիտական փաստաթղթերուն մէջ եւ գրականութեան մէջ մինչեւ 1923 թուական թուրքական հանրապետութեան հռչակումը։ Բարձր դուռ անուանումը թուրքերէն՝ Փաշա քափըսը (փաշայի դուռ) եւ արաբերէն՝ Պապ Ալ-ալի (բարձրագոյն հաստատութիւն, բառացի՝ բարձրագոյն դուռ) արտայայտութիւններու ո՛չ ճիշդ թարգմանութիւնն է։ Օգտագործուած են նաեւ՝ Օսմանեան դուռ, Փայլուն դուռ ձեւերը։


== Արտաքին յղումներ ==
Չկրկնենք Հին Սխալները:
Հայ Զինուորականներն Օսմանեան Բանակում. Ծառայութիւն Եւ Ոչնչացում:
Բաւել Չոպանեան

Բաւել Աշոտի Չոպանեան (կամ՝ Պավել Չոբանյան, ծնած 15 Մարտ, 1948 թուականին, Շակաշեն, Կոյկոլ, Սովետական Ազրպէյճան - մահացած 19 Մարտ, 2017 թուականին, Երեւան, Հայաստան), արեւելաբան, պատմաբան, հնագէտ, պատմութեան դոկտոր եւ համալսարանի դասախօս:


== Կենսագրութիւն ==
1973 թուականին, ան աւարտեց Հնագիտութեան եւ ազգագրութեան ամպիոնէն, Երեւանի Պետական Համալսարան:
Մովսէս Խորենացիի Յուշարձան (Երեւան)

Մովսէս Խորենացիի Յուշարձանը, կը գտնուի Երեւանի կեդրոնը՝ Մեսրոպ Մաշտոցի պողոտայի վերջնամասին՝ Մատենադարանի հարակից հրապարակի, տեղադրուած է 1965-ին։ Կ՝ընդգրկէ Երեւանի Կեդրոն վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ ցանկերուն վրայ։


== Հեղինակ ==
Քանդակագործ՝ ՀՀ վաստակաւոր նկարիչ Երեմ Վարդանեան։


== Տուեալներ ==
Յուշարձանը կառուցուած է բազալտէն, բարձրութիւնը 3,5 մեթր է։ Մատենադարանի գլխաւոր մուտքի դռնէն դէպի աջ առաջին արձանն է։


== Պատմութիւն ==
Հայ պատմագրութեան հայր Մովսէս Խորենացիի յուշարձանը տեղադրուած է 1965 թուականին Մատենադարանի մուտքի մօտ։


== Պատկերասրահ ==

		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Յուշարձաններու տեղեկատուական շտեմարան
Պարոյր Սեւակի տուն-թանգարան

Պարոյր Սեւակի տուն-թանգարանը, կը գտնուի գրողին ծննդավայրը՝ Զանգակատուն գիւղին մէջ։ Անոր բացումը տեղի ունեցած է Պարոյր Սեւակի ողբերգական մահուան տասնամեակիn տարելիցին օրը՝ 17 Յունիս, 1971 թուականին։
Թանգարանը ընդգրկուած է Զանգակատունի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ:


== Պատմութիւն ==
1971 թուականին Պարոյր Սեւակի եղերական մահէն յետոյ ՀԽՍՀ կառավարութեան որոշմամբ, 1972 թուականին բանաստեղծին հայրենի գիւղին մէջ կազմակերպուեցաւ անոր տուն-թանգարանի հիմնադրումը։ Թանգարանը կառուցուած է Սեւակի հայրենի տան քով՝ Այգին մէջ։ Այս ծրագրին ու նախագիծին հեղինակն է, ճարտարապետ՝ Ճիմ Թորոսեանը։


== Ցուցադրութիւն ==
Թանգարանի նախասրահ-դահլիճին մէջ ցուցադրուած են Պարոյր Սեւակին կեանքի ու ստեղծագործական տարբեր շրջաններէն վերաբերող ցուցանմուշներ՝ անձնական իրեր, վաւերագիրեր, ձեռագիրով պատճէններ, տարբեր լեզուներով հրատարակութիւններ եւ այլն։ Թանգարանին մէջ կը պահպանուին շուրջ 700 ցուցանմուշներ եւ 1000-էն աւելի գրականութիւններ։ Ցուցասրահին մէջ կը ներկայացուին Սարգիս Մուրատեանի՝ 1985-1986 թուականներուն միջեւ ստեղծած մեծադիր որմնանկարները։
Ձայնասփիւռի միջոցով, թանգարանին մէջ նաեւ կրնանք լսել Պարոյր Սեւակին ձայնը որ կ'ընթերցէ իր գրած բանաստեղծութիւնները:
Տուն-թանգարանի բակին մէջ, Այգի կեդրոնը՝, կը գտնուի Պարոյր Սեւակի գերեզմանը։ Գերեզմանաքարին վրայ փորագրուած են Պարոյր Սեւակին եւ իր կնոջ՝ Նելլի Մենաղարաշուիլիին անունները։


== Հասցէ ==
Թանգարանը կը գտնուի Արարատի մարզին, Զանգակատուն գիւղին մէջ:


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Պարույր Սևակի տուն-թանգարան