armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Լեն Ուիքս

Լեն Ուիքս (22 Սեպտեմբեր 1959(1959-09-22), Օքլենտ, Նոր Զելանտա), աւստրալիացի/նորզելանտացի գրող, ունի օդային կառավարման, օդանաւային անվտանգութեան հաշուեքննութեան եւ կառավարման, ինչպէս նաեւ զբօսաշրջութեան եւ միջազգային յարաբերութիւններու փորձառութիւն` աշխատելով Նոր Զելանտայի, Օմանի (Պարսից Ծոցի առաջին պատերազմի ժամանակ) եւ Թայլենտի մէջ (ՄԱԿ-ի մէջ):
Ամուսնացած է Արմինէ Յակոբեանին հետ։
Ան Հայաստանի տարբեր բնագաւառներու մէջ աշխատանք կը տանի եւ տարբեր նախաձեռնութիւններու հեղինակ է, ունի «Ծագումը: Բացայայտում» խորագրեալ վէպ, որուն ճամբով ան աշխարհը կը ծանօթացնէ հայոց պատմութեան: Լեն ՄԱԿ-էն հրաժարած է, երբ իրեն ըսուած է, որ այլեւս չի կրնար աջակցիլ Հայաստանին` իր գործի ժամերէն դուրս:
Ան նաեւ ունի երկու արտօնագիր եւ մեծ հետաքրքրութիւն վերականգնող ուժանիւթին նկատմամբ` ուղղահայեաց առանցքի հողմային ջրանիւի եւ կանաչ ջրածնային համակարգի նոր նախագիծերով, որոնք նախատեսուած են ծովու ջուրը բնածուխէ զերծ կացուցելու համար:
Ան երկու պետութիւններու օդանաւային եւ յատուկ նախագիծերու յատուկ խորհրդական է:
Իր անձնական կեանքին մէջ ան մարդկային իրաւունքներու պաշտպան գործիչ է, կեդրոնացած է ցեղասպանութեան իրազեկման վրայ: Ան Հայաստանի մէջ կառուցած է շինութիւն մը` իբրեւ իր հիմնադրած բարեսիրական ծրագիրի («Որդեգրիր մի գիւղ») հիմք: Այդ ծրագիրին նպատակն է համակարգուած ձեւով, առանց միջնորդի, սփիւռքը կապել հայկական գիւղերուն` օգնելու գիւղատնտեսութեան, տեղեկատուական արհեստագիտութիւններու, կրթութեան, մարմնակրթութեան եւ ծառայութիւններու բնագաւառներուն մէջ:
Լեն Ուիքսի եւ անոր կնոջ` Արմինէ Յակոբեանի վերջին ծրագիրներէն է Արենիի բացօթեայ մշակութային թանգարանի կառուցումը` նպատակ ունենալով հայկական մշակոյթի կարեւորագոյն տուեալները ամփոփել հոն եւ ցոյց տալ զբօսաշրջիկներուն: Թանգարանը կը կառուցուի իբրեւ հին գիւղ, որուն իւրաքանչիւր տան մէջ արհեստ մը պիտի ներկայացուի:


== Ծանօթագրութիւն ==
Ջրթնիկ

Ջրթնիկ (Ջրթնիկ, Ջըրթնիկ, Ջթնիկ, Ջրդնիք, Ջրթնից, Ճրթնիկ, Ճրթինք, Ցրդնիք, Ձրթնիկ), Արեւմտեան Հայաստանի գիւղերէն, որ կը գտնուի ՍասունիՓսանք գաւառակին մէջ։ 


== Պատմութիւն ==
Ջրթնիկը գլխաւորաբար հայաբնակ եղած է 50-60 տուն հայ բնակիչով, սակայն ունեցած է նաեւ քանի մը տուն քիւրտ բնակիչներ, որոնք աշխատած են հայերու տունը, օգնած են անոնց անասնապահութեամբ ու այլ կենցաղային գործերով:
Գիւղի բնակչութեան հիմնական զբաղմունքը երկրագործութիւնը ու անասնապահութիւնը եղած է։
Ջրթնիկն ունեցած է Սուրբ Գէորգ անունով եկեղեցի մը: Սուրբ Գէորգ յայտնի ուխտատեղի մը եղած է շրջանին մէջ, ուր հայերէ բացի այցելած են նաեւ տեղի քիւրտերը: 
Գիւղի հայ բնակչութիւնը եւս անմասն չէ մնացած 1894-1896 թուականներու Սասունի կոտորածէն:
1904 թուականի՝ թրքական բռնատիրութեան խոշոր արշաւանքը հայերու դէմ, ստիպած է գիւղի հայ բնակչութենէն ոմանց լքել գիւղը եւ տեղափոխուիլ յարաբերականօրէն աւելի խաղաղ պայմաններու մէջ ապրելու։
1914 թուականին գիւղն արդէն ուեցած է 30 տուն՝ 390 հայ բնակիչ:
1915-1916 թուականներուն, գիւղը աւերուած է, թալանուած եւ կոտորուած է։ Կոտորածէն փրկուած են փոքրաթիւ հայեր։ Այդտեղ հայերը մեկուսացած ապրած են մինչեւ 1916 թուականի Փետրուարը, այնուհետեւ տեղափոխուած են ռուսական բանակին կողմէ ազատագրուած Մուշ, ուրկէ ալ՝ Արեւելեան Հայաստան, Սուրիոյ Հալէպ քաղաք եւ Կ. Պոլիս։


== Աղբիւրներ ==
«Հայաստանի եւ հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», հատոր 4, էջ 421։
Աղաւնոյ Գիւղ

Աղաւնոյ, գիւղական համայնք Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան Քաշաթաղի շրջանին մէջ։ Կը գտնուի հանրապետութեան հարաւ արեւմտեան հատուածին մէջ, Բերձորէն 14 Քմ հեռաւորութեան վրայ, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտէն՝ 61 Քմ հեռաւորութեան վրայ։ Համայնքը լեռնային է, ունի 4889.0 հա տարածք, որմէ 2 հա անտառային հողեր։ Համայնքին սահմանային գօտիէն կը հոսի Հագարի գետը։ Ունի գիւղապետարան մը, բուժաշխատող մը եւ միջնակարգ դպրոց մը՝ 48 աշակերտներով։


== Բնակչութիւն ==
Աղաւնոյ համայնքը ունի 300-350 բնակիչ։ Բնակչութիւնը գլխաւորաբար կը զբաղի գիւղատնտեսութեամբ՝ անասնապահութեամբ եւ հողագործութեամբ:


== Պատմամշակութային յուշարձաններ ==
Համայնքին պատմամշակութային յուշարձաններն են՝ խաչքար (Ի. դար), «Սրբոց նահատակաց» եկեղեցի (Ի. դար)։


== Արտաքին յղումներ ==
Յակոբ Ղահրամանեան, ՏԵՂԵԿԱՏՈւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան վարչատարածքային միաւորների սոցիալ-տնտեսական բնութագրերի, Երեւան, Ճարտարագէտ, 2015:
1 Հոկտեմբեր

1 Հոկտեմբեր, տարուան 274-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 275-րդ) օրն է

Տարուան աւարտին կը մնայ 91 օր


== Դէպքեր ==

1795՝ Ֆրանսան կը նուաճէՊելճիքան
1827՝ Իվան Փասքեւիչի գլխաւորութեամբ ռուսական բանակը գրաւեց Երեւանը
1957՝ In God We Trust-ն առաջին անգամ կը յայտնուեցաւ ամերիկեան թղթադրամներուն վրայ
1964՝ Թոքիոյի եւ Օսաքայի միջեւ կը սկսէ գործել «Շինքանսէն» արագընթաց գնացքը
1969՝ առաջին անգամ «Քոնքորտ» օդանաւը կը գերազանցէ ձայնի արագութիւնը


== Ծնունդներ ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1 Հոկտեմբերի ծնածներ

1883՝ Ռոմանոս Յովակիմ Մելիքեան (մ.1935), հայ երգահան, երաժշտագէտ եւ խմբավար
1884՝ Սարգիս Արարատեան (մ.1943), հասարակական գործիչ եւ քիմիագէտ
1930՝ Ռիչարտ Հարիս (անգլերէն՝ Richard St. John Harris, մ.2002), իռլանտացի դերասան երաժիշտ եւ գրող


== Մահեր ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1 Հոկտեմբերի մահացածներ

1905՝ Արշակ Ագապեան (ծն.1860), գիւղագիր
1957՝ Յովհաննէս Սոմունճեան (ծն.1879), բժիշկ եւ հասարակական գործիչ


== Տօներ ==

Ծերերու միջազգային օր
Բուսակերներու համաշխարհային օր
ԵՈՒՆԵՍՔՕ՝ Երաժշտութեան միջազգային օր (1975 թուականէն)
Վահան Խիւտաւերտեան

Վահան Խիւտաւերեան (1891, Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1978), ծնած եւ մահացած է Իսթանպուլ։ Յաճախած է Մաքրուհեան եւ Պէրպէրեան վարժարանները, եւ աշակերտած՝  Տիրան Չըրաքեանի (Ինտրա) եւ Տիքրան Չէօկիւրեանի։ Վկայուած է Իսթանպուլի համալսարանի իրաւագիտութեան ճիւղէն 1914ին։ Ա․ Աշխարհամարտին զայն կը տեսնենք իրեւ սպայ Մակետոնիոյ եւ Ֆիլիսթինի ճակատներուն։
Աշխատակցած է Իսթանպուլահայ մամուլին, քերթուածներով թէ արձակ գրութիւններով։


== Հրատարակած Գործ ==
Լուսաբացէն Մայրամուտ (բանաստեղծութիւն)
Իսթանպուլ 1972։
Քաշուեթի Եկեղեցի

Քաշուեթի եկեղեցի (Սուրբ Գէորգ եկեղեցի, վրաց.՝ ქაშვეთის წმინდა გიორგის სახელობის ტაძარი), ուղղափառ եկեղեցի Թիֆլիսի կեդրոնին մէջ, ուր կը գտնուի Ռուսթաւելի պողոտային մէջ՝ Վրաստանի խորհրդարանի շէնքին դիմաց։
Քաշուեթի եկեղեցին կառուցուած է 1904-1910 թուականներուն թիֆլիսցի ճարտարապետ Լեոպոլդ Բիլֆելդի նախագծով եւ միջնադարեան Սամթաւիսի տաճառի օրինակով։ Եկեղեցին կառուցուած է 1753 թուականին Ամիլախուարի ընտանիքի պատուերով կառուցուած աղիւսաշէն եկեղեցւոյ տեղին մէջ, ուր արդեն խարխլուած էր։ Եկեղեցւոյ որմնանկարներն կ'առնուին 1974 թուականին Լադօ Գուդիաշուիլիի կողմէն։
Եկեղեցւոյ «Քաշուեթի» անուն կ'առաջանայ վրացերէն կուա («քար») եւ շուա («ծննդաբերել»). Ըստ լեգենդի՝ 6-րդ դարին մէջ թիֆլիսեցի կին մը Դաւիթ Գարեջինսկուն կը մեղադրէ, որ անկէ հղի է։ Դաւիթը կը գուշակէ, որ անոր կեղծիքը կը բացահայտուի, երբ ան քար կը ծննդաբերէ։ Այն բանէն ետք, երբ այդ տեղը ունեցաւ, այդ վայրը ստացաւ «Քաշւեթի» անունը։


== Արտաքին Յղումներ ==
Беридзе, В. "Кашвети." Грузинская Советская Энциклопедия. Т. 10, Тбилиси, 1986, с. 495.
Ֆիտայական Շարժման «Զօրավար Անդրանիկ» Թանգարան

Ֆիդայական շարժման «Զօրավար Անդրանիկ» թանգարան, բացուած է 1995-ին, Անդրանիկ Օզանեանի 130-ամեակի առիթով։ Երկու տարի ետք փակուած է եւ կրկին վերաբացուած է 16 Սեպտեմբեր 2006-ին Կոմիտասի անուան պանթէոնի հարեւանութեամբ։


== Ցուցադրութիւն ==
Երկյարկանի թանգարանի երկու ընդարձակ դահլիճներուն մէջ կը ներկայացուին ‎ֆ‎իտայական շարժման նշանաւոր գործիչներու կեանքը, գործունէութիւնը, անձնական իրերը՝ Արաբոյէն մինչեւ Արցախեան շարժում։ Առանձին ցուցատախտակներով կը ներկայացուին ֆիտաական շարժման պատմութիւնը, ֆետայիներու, հայդուկներու (Անդրանիկ, Աղբիւր Սերոբ, Մախլութօ, Սեւքարեցի Սաքոյ, Գարեգին Նժդեհ եւ ուրիշներ) մասին նիւթեր, նկարներ, փաստաթուղթեր, անձնական բազմաթիւ իրեր, որոնք 30 տարիներու ընթացքին հաւաքուած են թանգարանին հիմնադիր տնօրէն Իլյիչ Բեգլարեանի կողմէն։

Առանձին կը ներկայացուին նշանաւոր զօրավար Անդրանիկի անձնական իրերը՝ բերուած Պուլկարիայի անոր տունէն։ Ցուցանմուշներու շարքին են փաստաթուղթեր, նամակներ, ձեռագրեր, գործիքներ, թերթեր, գիրքեր, շքանշաններ եւ այլն։ Թանգարանին մէջ կը ներկայացուին բազմաթիւ գիրքեր եւ ալպոմներ հայդուկներու, Հայկական հարցի, Արցախեան պատերազմի մասին։
Թանգարանի հետաքրքիր եւ արժէքաւոր իրերէն են Անդրանիկի՝ Պալքանեան պատերազմին մասնակցած թուրը, Առաջին Կամաւորական Գունդին, որուն հրամանատարն էր Անդրանիկը, շեփորը, Անդրանիկի՝ Պուլկարիոյ տան մանրակերտը, ծննդավայրի՝ Շապին Գարահիսարի յատակագիծը, Մշոյ Սուրբ Առաքելոց վանքի յատակագիծն ու զանգը, Արա Շիրազի կերտած Անդրանիկի քանդակը, Անդրանիկին՝ Դսեղի մէջ նուիրուած դաշոյնը, Թումանեանի եւ Անդրանիկի՝ Թի‎‎ֆլիսին մէջ 1917-1918 տարիներուն հրատարակած «Հայաստան» օրաթերթի բոլոր համարները, թերթի խմբագրատան գրիչը, գրասենեակային իրերը, Մախլութոյի (Սմբատ զօրավար) անձնական իրերը՝ հին փաթի‎ֆոնը (patyphone), ժամացոյցը, Սերոբի դաշոյնը, եւ այլն։
Թանգարանին մաս կը կազմէ նաեւ շինութեան կից փոքրիկ պուրակը, ուր տեղադրուած են ‎քանի մը ‎ֆետայիներու քանդակները։


== Հասցէ ==
Թանգարանը կը գտնուի Կոմիտասի անուան զբօսայգիին մէջ, հայոց մեծերու պանթէոնի հարեւանութեամբ՝ Կաշեգործներու 233 հասցէով։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Ֆիտայական շարժման «Զօրավար Անդրանիկ» թանգարան
Պարէնի Համաշխարհային Ծրագիր

Պարէնի համաշխարհային ծրագիր (ՊՀԾ, անգլերէն՝ Food and Agricultural Organization․ FAO), աշխարհի ամենամեծ մարդասիրական կազմակերպութիւնը։ 
ՄԱԿ-ի պարէնի համաշխարհային ծրագիրը հիմնադրուած է 1961-ին, իբրեւ տեսլական ունենալով, բոլոր ժամանակներու իւրաքանչիւր այր մարդու, կնոջ եւ երեխայի համար, հասանելի դարձնել անհրաժեշտ սննդամթերք, գործունեայ եւ առողջ կեանք մը ապրելու համար: 
Ան տարեկան կը սպասարկէ 86.7 միլիոն մարդու, աշխարհի 83 երկիրներու մէջ: ՊՀԾ-ն ջանք չի խնայեր աշխարհի երեսէն սովը վերացնելու համար:


== Ծրագիրը ==
Անոր ծրագրերը հիմնականին մէջ կ'անդրադառնայ  սովի հիմնարար պատճառներուն, համայնքներու կայունութեան եւ պարէնային օգնութեան ծրագիրներով:


== Մրցանակներ ==
9 Հոկտեմբեր 2020-ին Նոպէլեան մրցանակին Խաղաղութեան Նոպէլեան մրցանակի դափնեկիր։  
Այս առթիւ ՊՀԾ-ն  հրապարակած է հետեւեալ գրութիւնը․
Կէորկի Էրիսթաւի

Կէորկի Դաւիթ Էրիսթաւի (1811 կամ 1813, Օձիսի (Դուշեթի շրջան), Վրացական նահանգ, Ռուսական Կայսրութիւն - 9 (21) Սեպտեմբեր 1864, Խիդիսթավի (Գորիի շրջան), Գորիի մունիցիպալիտետ) վրացի գրող եւ թատերգութիւններ գրող, բեմադրիչ, դերասան, հասարակական գործիչ ու թարգմանիչ:


== Կենսագրութիւն ==
Կէորկի Էրիսթաւին ծնած է 1811 թուականին Օձիսի գիւղին մէջ, որ կը գտնուի Տուշեթ քաղաքին մօտ: Ան զաւակն է Քարթլիի իշխանական տոհմին: Ան իր նախնական ուսումը ստացած է Թիֆլիսի «Ազնուական Ուսումնարան»ին մէջ, ապա՝ Մոսկուայի գիշերօթիկ դպրոցին մէջ:Էրիսթաւի ռազմական նահանգապէտ՝ պարոն Գրիգոր Ռոզենի քով եղած է յատուկ յանձնարարութիւններու պաշտօնեայ: Մասնակցած է արքունի դաւադրութեան, որուն պատճառով Վրաստանէն աքսորուած է Լիթուանիա: Հայրենիք վերադարձած է 1839-ին: Աքսորի տարիներուն ան ուսումնասիրած է լեհական, արեւմտաեւրոպական եւ ռուսական գրականութիւնները:Գրական գործունէութիւնը սկսած է 1832-ին: Կէորկի Էրիսթաւիի գրական ստեղծագործութիւններու հիմնական թեման եղած է վաշխառուները, առեւտրականները, ինչպէս նաեւ պետական պաշտօնեաներու կաշակեռութիւնն ու քմահաճութիւնները ծաղրելը: Կէորկի Էրիսթաւին գրած է «Բաժանում» (առաջին անգամ բեմադրուած է 1850-ին), «Հայց»ը (գրուած է 1840-ին, բեմադրուած՝ 1850 թուականին), «Ժլատը» (1851), «Անտեսանելի Դարձող Գլխարկ» (1852), «Աթապեկ Քուարքւարէ» (1853), «Ցնորուածը» (1862), «Հին Ժամանակներու Պատկերներ» (1863): Կէորկի Էրիսթաւին վրացական ռեալիստական բարձրորակ թատրոնի հիմնադիրն է: Էրիսթաւին Շոթա Ռուսթաւելու Ընձենաւորը արտասանութեան բեմադրութեան հեղինակն է: Վրացերէնի թարգմանած է Ալեքսանտր Կրիպոյետովի «Խելքէն Պատուհաս» բանաստեղծութիւնը, ինչպէս նաեւ լեհերէնի թարգմանած է «Ընձենաւորը»:1852-1853 թուականներուն խմբագրած է վրացական «Ցիսկարի» ամսագիրը:Էրիսթաւին նաեւ տաղանդաւոր դերասան էր։ Ան աւանդութիւն դարձուցած էր բեմին վրայ վրացերէնի քարթալինեան բարբառի օգտագործումը:Կէորկի Էրիսթաւին բացայայտած է Զուրապ Անտոնովի տաղանդը:Կէորկի Էրիսթաւին մահացած է 9 Սեպտեմբեր 1864-ին, հայրենի Օձիսի մէջ:


== Յիշատակ ==
Կորի քաղաքի թատրոններէն մէկը կը կոչուի Կէորկի Էրիսթաւիի անունով:
Անոր կտորները բազմիցս բեմադրուած են Վրաստանի տարբեր թատրոններու մէջ, ինչպէս Քոթէ Մարճանիշուիլին բեմադրած է «Բաժանումը» (1923), եւ Ակակի Վասաձենը՝ «Հայցը», Շոթա Ռուսթաւելու անուան պետական ակադեմիական թատրոնին մէջ (1942):
Մկրտիչ Որբերեան

Մկրտիչ Որբերեան (1870, Մալաթիա - Ընդհանուր Պատերազմ), բանաստեղծ, բեմասաց, մասնագէտ երկրաբանութեան եւ աշխարհագրութեան:


== Կենսագրութիւն ==
Հօրեղբօրորդի բանաստեղծ Ռուբէնի, «Եփրատ»էն ուսումնաւարտ. 15 տարի պաշտօնավարած Խարբերդ: Ունի մանկաւարժական ու գիտական յօդուածներ գաւառական եւ պոլսահայ թերթերու մէջ: Վերջերը կ'ուղեւորի Ամերիկա եւ իբր համալսարանական՝ վերադարձի տարին (Ընդհանուր Պատերազմ) Խարբերդ գտնուելով, բանտը մտագար վիճակի մէջ կը նահատակուի:


== Աղբիւրներ ==
Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի 1919, էջ 57
Ռիչըրտ Տէքմէճեան

Ռիչըրտ Հրայր Տէքմէճեան (կամ՝ Տոքմէճեան, ծնած 1933, Հալէպ, Սուրիա) Ամերիկահայ համալսարանի դասախօս է քաղաքական գիտութեան, Հարաւային Քալիֆորնիոյ Համալսարանէն ներս, Լոս Անճելըս: Իր դասապահերը ընդհանրապէս կը կեդրոնանան միջազգային կառավարման շուրջ, ինչպէս նաեւ ցեղասպանութիւններու եւ ահաբեկչութեան:
Ան գրագէտն է «Islam in Revolution: Fundamentalism in the Arab World» գիրքին: Ան ստացած է իր Պսակաւոր Արուեստից վկայականը Քընէթիքըթի Համալսարանէն, եւ Մագիստրոսը՝ Պոսթընի Համալսարանին, իսկ Դոկտորայի վկայականը՝ Քըլամպիա Համալսարանէն, 1966 թուականին: Տեքմէճեանը նաեւ ծառայած է ԱՄՆի Բանակէն ներս, եւ իր ծառայութինը կատարած է Ֆրանսայի մէջ:


== Գիրքեր ==
Dekmejian, R. Hrair, 1933– Islam in revolution : fundamentalism in the Arab world / R. Hrair Dekmejian. 2nd ed. Syracuse, N.Y. : Syracuse University Press, 1995. xv, 307 p. : ill. ; 23 cm. 0-8156-2635-5 (alk. paper)
Dekmejian, R. Hrair, 1933– Troubled waters : the geopolitics of the Caspian Region / R. Hrair Dekmejian and Hovann H. Simonian. London : I.B. Tauris, 2001. vi, 271 p. : ill., 1 map ; 25 cm. 1-86064-639-5
Dekmejian, R. Hrair, 1933– Egypt under Nasir; a study in political dynamics, by R. Hrair Dekmejian. [1st ed.] Albany, State University of New York Press, 1971. xvi, 368 p. illus., port. 25 cm. 0-87395-080-1
Dekmejian, R. Hrair, 1933– Patterns of political leadership : Egypt, Israel, Lebanon / by R. Hrair Dekmejian. Albany : State University of New York Press, 1975. xi, 323 p. : ill. ; 24 cm. 0-87395-291-X  0-87395-292-8
Քէրի Ուաշինկթըն

Քէրի Մարիսա Ուաշինկթըն (31 Յունուար 1977(1977-01-31), ) ամերիկացի դերասանուհի մըն է: 2012էն ի վեր, Ուաշինկթըն աշխարհահռչակ դարձած է իր հսկայական յաջողութիւն ունեցող հեռուստասէրիալ «Սգէնտըլ»ի (Գայթակղութիւն) միջոցաւ, որուն մէջ ան կարեւորագոյն անձնաւորութիւնն է: Իր դերը անձն մըն է, որ առանց ոստիկանութեան խառնուելուն կը լուծէ հարցեր մեծ մարդոց գետնի վրայ՝ ըլլան քաղաքական եւ այլ տիպի. տեղի կ'ունենա ԱՄՆ-ի նահանգ Ուաշինկթընի մէջ: Իր դերին համար, ան անուանագրուած է Primetime Emmy Award-ի, Screen Actors Guild Award-ի եւ Ոսկէ Երկրագունդի մրցանակներու:.
Ուաշինկթըն նաեւ նշանաւոր է իր դերին համար Ռէյ (2004) ֆիլին մէջ իբրեւ Տէլլա Պէա Ռոպինսըն, Ֆանթասթիկ Չորս (2005) իբրեւ Ալիսիա Մասթըրզ, Սքոթլէնտի Վերջին Թագաւորը (2006) իբրեւ Քէյ եւ Ճանկօ Անչէյնտ (2012, բեմադրիչ՝ Քուենթին Թարանթինօ) իբրեւ Պրումհիլտա Վոն Շաֆթ:
Ան նաեւ դեր ունեցած է անկած ֆիլմերու պէս, ինչպէս Մեր Երգը (2000), Մերած Աղջիկը (2006), Մայր ու Որդի (2009) եւ Գիշերը Մեզ Կը Բռնէ (2010): 2016-ին, ան մասնակցեցաւ իբրեւ Անիթա Հիլլ HBO-ի ֆիլմ Վավերացումին մէջ (Confirmation):
2014 թուականի Ապրիլին, Time պարբերաթերթը զայն զետեղած էր իր տարեկան "Time 100" ցանկին վրայ:


== Տե՛ս նաեւ ==
Գայթակղութիւն (հեռուստաշար)
Հենրի Այըն Քուսիք
Քոլամպըս Շորթ
Տարպի Սթանչֆիլտ
Քէյթի Լոուզ
Կիլէրմո Տիազ
Ճէֆ Փէրի
Թոնի Կոլտուին
Պէլըմի Եանկ
Ճաշուա Մալինա
Սքոթ Ֆոլի
Փորշա Տը Ռոսի
Քորնիլիըս Սմիթ
Ճո Մորթըն
1571 թուական

1571 թուական, ոչ նահանջ տարի, 16րդ դարու 71րդ տարին է


== Դէպքեր ==
7 Հոկտեմբեր․ Տեղի կ՛ ունենայ Լեփանթոյի ճակատամարտը, Նաւփաքթօ, Կորնթոսի Ծոց, Յունաստան


==== Անստոյգ ամսաթիւով՝ ====
Օսմանցիները Եգիպտոսը կը գրաւեն


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1571 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1571 մահեր
Օհայo

Օհայօ Ohio /oʊˈhaɪoʊ/  (անգլերէն՝  Ohio), նահանգ ԱՄՆ-ի արեւելեան մասի մէջ։ 17-րդ նահանգն է, որ ԱՄՆ-ի կազմի մէջ ընդգրկուած (1 Մարտ 1803 թուական): Նահանգի մայրաքաղաքը եւ խոշորագոյն քաղաքը Քոլումպուսն է։ Բնակչութեան խտութեամբ նահանգը երկրի մէջ կը զբաղեցնէ 10-րդ տեղը։
«Օհայօ» անունը ծագում առած է Iroquois իրօքուեզներու «ohi-yo’» բառէն, որ կը նշանակէ «ոչ մեծ գետ»:
Նահանգի կառավարութիւնը բաղկացած է գործադիր իշխանութիւնէ, որու գլուխ կանգնած է նահանգապետը, օրէնսդիր մարմինէն, որ կը ներառէ Օհայօյի Գլխաւոր Ժողովը եւ դատական իշխանութիւնէն, որը կը ղեկավարէ Գերագոյն դատարանը։ Ներկայիս Օհայօն 18 ներկայացուցիչ ունի ԱՄՆ Ներկայացուցիչներու պալատին մէջ։


== Բնակչութիւն ==
1800 թուականին աւելի քան 45.000 բնակիչներէն Օհայոյի բնակչութիւնը աճեր է 10 %-ով ամէն տարուայ համար։ 1970 թուականի մարդահամարի տուեալներով Օհայօյի բնակչութիւնը կազմեր է 10.650.000 մարդ։ Հետագայ տասնամեակներուն բնակչութեան աճը դանդաղեր է` 2000 թուականին կազմելով 11.350.000 մարդ։ 2011 թուականի 1 Յուլիսի տուեալներով նահանգի բնակչութիւնը կազմեր է 11.544.951 մարդ։ Բնակչութեան թուաքանակի աճը, համեմատած մնացած նահանգներու հետ, Օհայոյի մէջ յետ կը մնայ։


=== Կլիմայ ===
Նահանգի մէջ կը գերիշխէ ցամաքային խոնաւ կլիման։ Ամառը սովորաբար տաք է եւ չոր, ձմեռը` ցուրտ։ Խիստ եղանակը հազուադէպ չէ. այն առաւել խիստ կը դարձնէ Էրի լիճը։ Լիճի հարաւ-արեւելեան ափերուն յաճախակի տեղի կ՛ունենան փոթորիկներ։
Հակառակ այդ` բուսական եւ կենդանական աշխարհը հարուստ է։


=== Քաղաքներ ===

		
		
		
		
		
		
		
		


=== ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹԵԱՆ ԲԱՆԱՁԵՒ Օհայօ Նահանգի ===
Օհայօ վերջերս դարձաւ 40րդ նահանգը, որ կը ճանչնար Հայկական Ցեղասպանութիւնը: Օհայոյի քոնկրէսականներու մեծ մասը կը զօրակցի Ներկայացուցիչներու տուն յղուած Հայկական Ցեղասպանութեան բանաձեւին: Անոնցմէ են Տենիս Քուսինիչ, Սթեֆընի Ճոնզ, Սթիւ Լա Թուրէթ եւ բազմաթիւ ուրիշներ՝ դեմոկրատ եւ հանրապետական:


== Աղբիւրներ ==
ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹԵԱՆ ԲԱՆԱՁԵՒ Օհայօ Նահանգի Քաղաքապետները Կը Զօրակցին
Փիւ Տի Փայ

ՓիւՏիՓայ (անգլերէն՝ PewDiePie, ծնած 24 Հոկտեմբեր 1989), իրական անունը՝ Ֆելիքս Արուիտ Ուլֆ Շելպըրկ (շուէտ.՝ Felix Arvid Ulf Kjellberg)
Ան համակարգչային խաղերու շուէտացի մեկնաբանն է Եություպին մէջ։ Ան կը խաղայ եւ կը մեկնաբանէ սարսափ ժանրի եւ արկածային խաղեր։ Անոր Եություպեան ալիքը ամենէն արագ աճող ալիքներէն մէկն է։ 2013 թուականին անոր բաժանորդագրուածներուն թիւը 3.5 միլիոնէն աւելցաւ եւ հասաւ մինչեւ 18 միլիոն։ Ալիքը ճանչուած է Եություպի ամենէն շատ բաժանորդներ ունեցող ալիքը։ 2021 թուականի Յունիսի դրութեամբ ան ունէր 110 000 000 բաժանորդ եւ 27 402 103 929 դիտում‌:


== Մանկութիւն ==
Ֆելիքսը ծնած է եւ մեծցած է Շուետի Կեօթեպորկ քաղաքին մէջ։ Աւարտած է Կեօթեպորկի Բարձրագոյն Դպրոցը։


== Պատմութիւն ==
ՓիւՏիՓայը ստեղծած է իր Եություպյան ալիքը 2009 թուականի Ապրիլին։ 2012-ի Յուլիս 11-ին անոր ալիքի բաժանորդագրութիւններու թիւը հասաւ մէկ միլիոնի։ 2013-ի Ապրիլին անոր ալիքը արդէն ունէր 6 միլիոն բաժանորդ։ 2013 թուականի վերջաւորութեան անոր ալիքին ամէն մէկ վայրկեանը մէկ կը բաժանորդագրուէր մէկ հոգի։ Ան ստացած է բազմաթիւ մրցանակներ։
Ան դեմ արտահայտուած է ԻւԹյիւպի մեկնաբանութիւններու նոր համակարգին, եւ կը հրաժարէ ընդունիլ մոնթաժողի կամ այլ մէկի, ով իրեն կրնայ օգնել՝ ըսելով, "Ես կ'ուզեմ, որ Եություպը մնայ Եություպ"


== Հետաքրքրական Փաստեր ==
Ան իր բաժանորդներուն կ'անուանէ BRO (եղբայր), եւ կը «կազմաւորէ» Bro Army (Եղբայրներու Բանակ) մը
Ան Ամնեսիա խաղին մէջ ունի որոշ հորինուած կերպարներ, օրինակ Mr. Chair (Պարոն Աթոռ), Stephano արձանիկը, Jennifer քարը, Skully գանկը
Ան բացի սարսափ խաղերէն կը խաղայ նաեւ զուարճալի խաղեր (Happy Wheels http://www.totaljerkface.com/happy_wheels.tjf , McPixel...)
Ան ունի Եություպեան հաղորդաշար՝ Friday With PewDiePie (Ուրբաթ ՓիւՏիՓային հետ)
Որոշ աղբիւրներու համաձայն ան օրական կը վաստակէ $ 12 000, իսկ տարեկան՝ մօտ 7.4 միլիոն տոլլար
Ան ունի Իտալացի ընկերուհի՝ Մարցիա Պիսոնին (Marzia Bisognin)
Ան ունի մոպս ցեղատեսակի 2 շուն՝ Էտկար եւ Մայա անուններով
2014․ Օգոստոս 29-էն, ան արգելափակեցաւ իր մեկնաբանութիւն թողնելու հնարաւորութիւնը
1778 թուական

1778 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 78րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1778 ծնունդներ

Գրիգոր Փէշտիմալճեան (մ.1839), փիլիսոփայ, թարգմանիչ եւ լեզուաբան


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1778 մահեր
Ռոզեթայի Քար

Ռոզեթայի քարը, Ռոզեթան քարի կտոր մըն է` մեծ կոթողէ մը, որուն վրայ Ք. Ա. 196 թուականէն քանդակուած գրութիւն մը կայ: Գրութեան իմաստը ինքնին հետաքրքրական չէր. անիկա քուրմերուն յատուկ հրովարտակ մըն էր, զանոնք տուրքերէ զերծ կը պահէր: Այս գրութիւնը երեք անգամ ընդօրինակուած էր երեք տարբեր գրութիւններով. եգիպտացիներուն սուրբ լեզուով, մեհենագրերով, եգիպտացիներուն առօրեայ խօսակցական լեզուով տեմոթիք եւ հին դասական յունարէնով: Ք. Ա. 332 թուականին Մեծն Աղեքսանդրի կողմէ Եգիպտոսի նուաճումէն ետք, երկրին վարչական լեզուն յունարէնը դարձած էր:
Անիկա աշխարհի ամէնէն ծանօթ կտորներէն մէկն է, եւ ամէնէն շատ այցելուածը Բրիտանական թանգարանին մէջ, ուր ան կը գտնուի: Այս քարը, որուն անկանոն ձեւը անմիջապէս ուշադրութիւն չի գրաւեր անգին է. անոր շնորհիւ է, որ եգիպտացիներուն մեհենագրերը կարելի եղաւ կարդալ:
Շատ աւելի ուշ, 1799 թուականին, Նափոլէոն Պոնափարթի բանակէն ֆրանսացի սպայ մը այս քարի կտորը գտած է Էլ Ռաշիտ, ֆրանսերէն՝ Ռոզեթ, գիւղին մօտ, եւ այս քարին տրուած է Ռոզեթա անունը: Իր նուաճումին ընթացքին Պոնափարթին բանակին կ՛ընկերանային բազմաթիւ ֆրանսացի գիտնականներ: Այս գիտնականները հաւաքած էին շատ հարուստ վաւերագրութիւն եւ բազմաթիւ հնադարեան կտորներ, որոնց գլխաւոր կտորը Ռոզեթայի քարն էր:

1801-ին Նափոլէոնի պարտութիւնը զայն մղեց Անգլիոյ հետ կնքելու Աղեքսանդրիոյ դաշնագիրը: Այս դաշնագրին իբրեւ արդիւնք` ան Անգլիոյ յանձնեց գիտնականներուն գտած բազմաթիւ հնագիտական կտորներ : Այս ձեւով է, որ Ռոզեթայի քարը փոխադրուեցաւ Լոնտոն, ուր ցուցադրուեցաւ Բրիտանական թանգարանին մէջ, 1802 թուականէն սկսեալ:
Այդ ժամանակէն սկսեալ բազմաթիւ հմուտ անձեր, անոնց մէջ ըլլալով անգլիացի Թոմաս Եանկ, փորձեցին քարին յունարէն գրութիւնը գործածել մեհանագրերով գրութիւնը կարդալու համար, որովհետեւ ոչ մէկը այդ գրութիւնը այլեւս կարդալ գիտեր աւելի քան 1400 տարիներէ ի վեր:
Վերջապէս, ֆրանսացի գիտնական Ժան-Ֆրանսուա Շամփոլէոն (1790-1832) գրութենէն օրինակ մը ուսումնասիրելով` կը հասկնայ, թէ մեհենագրերէն իւրաքանչիւր պատկերը հնչիւն մը կը ներկայացնէր: Ան կրցած էր լուսաբանել մեհենագրերուն գաղտնիքը: Անոր շնորհիւ` մեհենագրերով գրութիւնները հասկնալի կը դառնային եւ մեզի ուղղակիօրէն կը կապէին հին եգիպտացիներուն աշխարհին հետ:
Գրիգոր Այգունի (Հաճնլեան)

Գրիգոր Այգունի (1886, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1928, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), երգահան։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Տարսոն 1886 թուականին, որդի Սարգիս Հաճընլեանի։ Նախ տեղւոյն նախակրտարանը յաճախելէ ետք՝ տասը տարեկան հասակին կը մտնէ Տարսոնի Գոլէճին նախակրթարանը, եւ ինը տարի ուսանելէ ետքը, 1905 թուականին ընթացաւարտ կ'ըլլայ գօլէճէն, ուր 3 տարի ուսուցչութեամր կը զբազի՝ գրլխաւորաբար երաժչտութեան եւ մարմնամարզի ճիւզերուն մէջ։ Կանուխ տարիքէն մասնաւոր հակում մը ցոյց կու տայ երաժչտութեան, որով յետոյ յաջողութեամբ կը վարէ գոլէճին 25 հոգինոց նուագախումբը։ Կը փորձէ նաեւ եղանակներ չարադրալ եւ ղաչնաւորել։
1909 թուականին, Կիլիկիոյ աղէտին, երբ Հայաստանէն ետքը կիլիկիոյ Հայութիւնն ալ կու տար Տիկին Մարիամի հետ՝ կ'ապաստանի Տարսոնի գոլէճը իբրեւեւ ամերիկեան հաստատութիւն։
Այգունի մօրը խորհրդով 1909 թուականին կը մեկնի Ամերիկա ու չիտակ Օպըրլին՝ հետեւելու երաժչտութեան, ուսկից 1912 թուականին ընթացաւարտ կ'ըլլայ, 1914 թուականին իբրեւեւ ջութակի ուսուցիչ կը հաստատուի Սիրէկիւզ Ն. Ե., ուր հետժետէ ղիրք կը չինէ, կ'ունենայ բազմաթիւ աչակերտնետ։ Նոյն ատէն 8 տարի կը պաչտօնավարէ տեղւոյն «Music Seltlement School»-ին մէջ, ձեռնհասօրէն վարելով նաեւ դպրոցին օրքէսթրան, կու տայ պարբերական նուագահանդէսներ ու կը գնահատուի՝ իբրեւեւ վարիչ, ջութակի ուսուցիչ եւ երաժշտագէտ։ Մահացած է 1925 Նոյեմբեր 28-ին։
Այգունիի գործերն են Հայրենի Երգեր, զոր կազմեց Կ. Հ. Փայէլեանի ընկերակցութեամբ, ունեցաւ բարեփոխեալ երկրորդ տբագրութիւնը, հեղինակած է նաեւ «Practical Method for the Young Violinist» ջութակի մեթոտը՝ որ մեծ սպառում ունեցած է։ Ունի բազմաթիւ հեղինակու ջութակի մեթոտ որ մեծ սպառում ունեցած է, ունի նաեւ բազմաթիւ հեղինակութիւններ։


== Աղբիւրներ ==
Գր. Հ. Գալուստեան՝ Հ. Կոչնակ 1929 էջ 787։
Հայ հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարտ, Պոտուրեան, 1938, Պուքրեշ, Ա. հատոր, էջ 72։
1852 թուական

1852 թուական, նահանջ տարի, 19րդ դարու 52րդ տարին


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1852 ծնունդներ

Փետրուար 19՝ Նիքօ Լոմոուրի (վրաց.՝ ნიკო ლომოური, մ.1915), վրացի գրող եւ բանաստեղծ
Յուլիս 25 (Կ.Պոլիս)՝ Մինաս Չերազ (մ.1929, Մարսէյ), գրող, թարգմանիչ
Յունիս 25՝ Անթոնի Կաուտի (սպ.՝ Antonio Plácido Guillermo Gaudí, մ.1926), կատալոնցի ճարտարապետ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1852 մահեր