armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Սփեցեսի նաւամարտ (1822)

Սփեցեսի նաւամարտ (1822) կամ Նաֆփլիոյի նաւամարտ եւ կամ՝ Արմաթայի նաւամարտ (յուն․՝ Ναυμαχία των Σπετσών կամ Ναυμαχία του Ναυπλίου)․ յոյներուն եւ օսմանցիներուն միջեւ տեղի ունեցած վճռական նաւամարտ, 8 - 13 Սեպտեմբեր 1822, Յունական 1821-ի Ապստամբութեան ընթացքին։ 


== Պատմական ակնարկ ==


=== Եղելութիւնները նախ քան նաւամարտը ===
8 Սեպտեմբերին, օսմանեան նաւատորմիղը Մոնեմվասիայէն դէպի Նաֆփլիօ ուղղուած էր, որպէսզի Փալամիտիի բերդը գտնուող օսմանեան բանակը ռազմթերքով պարէնաւորէ։  Յունական ուժերը բերդը պաշարած էին․ ցամաքէն Տիմիթրի Իփսիլանտոսի ուժերը իսկ ծովէն՝ Լասքարինա Պուպուլինային նաւերը։
Մինչ այդ, Սփեցեսի տարեց ղեկավարը՝ Հածիեանիս Մեքսիս, կ՛ որոշէ կղզիին պաշտպանութիւնը ամրացնէ ու կը տեղադրէ թնդանօթներու երեք կայաններ։  Օսմանեան նաւատորմիղը բաղկացած 94 ռազմանաւերէ հրաման ունէր կործանել Իտրա եւ Սփեցեսի յունական ուժերը եւ ազատագրել Նաֆփլիոյի (Փալամիտի բերդին մէջ) պաշարուած պահակազօրքը։
Երբ օսմանեան նաւատորմիղը Արղոլիքոս ծոցը (կամ Նաֆփլիոյի ծոց) կը մտնէ, դէմ յանդիման կը գտնուի յունական նաւատորմիղին, որուն ծովակալն է Անտրէաս Միաուլիս։  Յունական նաւատորմիղը (Իտրա, Սփեցես եւ Փսարա կղզիներուն նաւերը) բաղկացած է 56 նաւերէ եւ 16 հրկիզիչ նաւերէ։  Յոյն ծովակալը կը հրամայէ յունական նաւատորմիղը ուղղուի Սփեցեսի եւ դիմացի ափին միջեւ նեղուցը, որպէսզի շրջաբակէ լաւ զինուած օսմանցիներուն ռազմանաւերը։  Միաուլիս կը հետեւի հին յոյն Թեմիսթոքլիս ծովակալին ռազմավարութիւնը Սալամինայի նաւամարտին (Ք.Ա. 476) ընթացքին։


=== Նաւամարտը ===
Միաուլիս երեք մասի կը բաժնէ նաւատորմիղը, որոնցմէ մէկը ստանցնած էր օսմանցիները ուղղել դէպի Սփեցեսի նեղուցը։  Առաջին կռիւը տեղի կ՛ ունենայ 8 Սեպտեմբերին․ հանդարտ հովը կը խափանէ յոյներուն ծրագիրը եւ անոնք երկու հրկիզիչ նաւեր կը կորսնցնեն։  Սակայն, օսմանցիները փոխանակ յարձակին, ետ կը քաշեն իրենց ուժերը։  Յոյները անգամ մը եւս կը փորձեն հրկիզել օսմանեան նաւատորմիղը սակայն չեն յաջողիր։  Վերջապէս 10 Սեպտեմբերին, Քոզմաս Պարպասիս հրկիզողը կը յաջողի ճեղքել թրքական նաւատորմիղը։ Հետեւանքները կործանիչ կ՛ ըլլան օսմանցիներուն համար եւ կը պարտուին կորսնցնելով իրենց նաւերուն մեծ մասը։  Յոյները այս աննախընթաց յաջողութիւնը կը պարտին ծովակալ Միաուլիսին, որ կը հերոսանայ։


== Յաղթութեան կարեւորութւնը ==
Օսմանեան նաւատորմիղը կը նահանջէ եւ Իտրայի եւ Սփեցեսի յունական երկու նաւային կայանները կործանելու ծրագիրը չեղեալ կը համարուի։  Ինչպէս նաեւ Նաֆփլիոյի թուրքերուն օգնութիւն չի հասնիր եւ քանի մը օրեր ետք, քաղաքը կ՛ անցնի յոյներուն ձեռքը, իսկ բերդը՝ երկու ամիս ետք՝ 30 Նոյեմբեր 1822-ին։
Փաոլօ Ուչելլօ

Փաոլօ Ուչելլօ (իտալ.՝ Paolo Uccello, Paolo di Dono, 15 Յունիս 1397(1397-06-15), Պրատովեքիո, Արեցո, Թոսքանա, Իտալիա - 10 Դեկտեմբեր 1475, Ֆլորանս), իտալացի նկարիչ։


== Կենսագրական գիծեր ==
Բվատրոչենտոյի շրջանի Ֆլորենսայի դպրոցի ներկայացուցիչ։ Կրած է Տոնաթելլոյի, Ֆ․ Պրունելլեսքիի, Մազաչչոյի եւ Լ․ Տիպերթիի ազդեցութիւնը։ Ֆլորենսայէն բացի ստեղծագործած է Վենետիկի, Փատուայի եւ Ուրպինոյի մէջ։ 
Գոթական ձեւերու նկատմամբ հակումը Ուչելլոյի ստեղծագործութեան մէջ արտասովոր կերպով զուգորդուած է նոր իրապաշտ, արուեստի հարցերով հրապուրուելու հետ։ Ձգտելով գեղարուեստական կերպարներու ու գիտական տուեալներու օրգանական միաւորումին, Ուչելլոն ուսումնասիրած է բոյսերը, կենդանիները, թռչունները, տարածութիւնը՝ կազմակերպած է չափագիտական հեռանկարի օրէնքներով։


== Գործերը ==
Ուչելլոյի գործերէն են՝

«Ժամանակակիցներու հերոսական դիմանկարներ»,
«Սան Ռոմանոյի ճակատամարտի դրուագներով 3 տինամիք»,
«Հնչեղ գոյներով նկարները», որոնք նոր ժամանակներու եւրոպական արուեստի մարտանկարչութեան ժանրի նախօրինակներէն են,
«Հեքիաթային–բանաստեղծական «Որս»-ը։


== Պատկերասրահ ==
Անրի Կրեկուար

Անրի Կրեկուար, (21 Մարտ 1881(1881-03-21)[…], Յուի, Ուի, Լիեժ, Վալոնիա, Պելճիքա - 28 Սեպտեմբեր 1964(1964-09-28)[…], Պրիւքսէլ, Պելճիքա), պելճիքացի հելլենագէտ, բիւզանդագէտ եւ հայագէտ։ Սորված է Լիէժի համալսարանին եւ Սորպոնի մէջ։


== Գործունէութիւնը ==
Փիլիսոփայութեան եւ բանասիրութեան տոքթոր (1902)։ 1909-էն դասախօսել է Պրիւսէլի Ազատ համալսարանին մէջ։ 1924-ին հիմնադրած է «Byzantion» հանդէսը։ 1930-1931-ններուն Պրիւսէլի մէջ հիմնադրած է Արեւելեան եւ սլաւոնանասիրութեան եւ պատմութեան հիմնարկը, ուր դասախօսելու հրաւիրած է նաեւ Նիկողայոս Ադոնցին։ Արժէքաւոր են Կրեկուարի ուսումնասիրութիւնները Պաուլիկեան շարժման, բիւզանդական «Դիգենիս Ակրիտաս» էպոսի մասին, ուր հեղինակը պաուլիկեաններու միջավայրին մէջ կը բաժնէ էպոսի առաջանալու եւ ձեւաւորուելու վերաբերեալ Նիկողայոս Ադոնցի եզրակացութիւնը։ Կարեւոր են Կրիկուարի յօդուածները զօրավար Նիկեփորոս Փոկասի, Հերակլիոս կայսեր հայկական ծագման, իններորդ դարոգ հայազգի նշանաւոր գործիչներուխ մասին։


== Գրականութիւն ==
Les Armeniens entre Byzance et l’lslam, «Byzantion», 1935, t․ 10։
Digenis Akritas․ The byzantine epic in history and poetry, N․ Y․, 1942։
An Armenian Dynasty on the Byzantine Throne, «Armenian Quarterly», 1946, 1։
Precision geographiques et chronologiques sur les Pauliciens․ «Bulletin de la Classe des Lettres Acad, royale de Belgique», 1947։
1686 թուական

1686 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 86րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1686 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1686 մահեր
Բարունակ Ֆերուխան

Պարունակ Ֆերուխան, (1884, Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - Օգոստոս 1915) եղած է անվանի ջութակահար, ապա ֆինանսներու նախարարութեան եւ պաշտւնեայ Պաքըրքիէօյ (Makriköy) կառավարման։ Ան մեծ եղեռնի զոհերէն է։


== Կենսագրութիւն ==
Հայկական ծագում, Պարունակ Ֆերուխան ծնած է Պոլիսին մէջ, Օսմանեան կասյրութեան։ Հայոց ցեղասպանութեան ժամանակ, ինքը կը պատկանի երկրորդ պահակախմբի միայն երկու վերապրածներու, որոնք մնացեր չանքըրը 19 օգոստոսի 1915 թ.։ Ինքը բանտարկված է Անգարային մէջ 20-24 օգոստոսին եւ սպաներ է երթուղին Յոզղաթի։
Նիմ

Նիմ (ֆրանսերէն՝ Nîmes), քաղաք Ֆրանսայի հարաւը։ Բնակչութիւնը կը կազմէր 146,709 մարդ (ըստ 2012 թուականին կատարուած մարդահամարի տուեալներուն)։


== Աշխարհագրութիւն ==
Նիմը կը գտնուի Փրովանսի սահմանին, 35 քմ հիւսիս միջերկրածովեան ափի եզրէն, եւ 20 քմ արեւմուտք Ռոն գետէն, Կարրիկ սարահարթի ստորոտի մօտ։


== Բնակչութիւն ==


== Արտաքին յղումներ ==
Քաղաքի կայքը (ֆր.)
Անտիկ ամֆիթատրոն Նիմում (անգլերէն)
Այցելելով Նիմ (անգլերէն)
Ընկուզենի

Ընկուզենի (լատ.՝ Júglans), ընկոյզներու ճիւղը՝ տերեւներով,ծաղիկներով, պտուղով:


== Ընդհանուր բնութագիր ==

Ընկուզենին տերեւաթափ խոշոր ծառ է։ Ընկուզենին ճիւղատարած, խոշոր ծառ է, բարձրութիւնը՝ մինչեւ 30 մ եւ  աւելի, տրամագիծը՝ մինչեւ 1,9 մ։ Բազմաթիւ ճիւղերու կեղեւն անհարթ է՝ բաց մոխրագոյն երանգով։ Սաղարթը խիտ է, լայն, արմատային համակարգը՝ հզօր։ Տերեւները խոշոր են, բարդ, հոտավետ։ Միատուն բոյս է։ Ծաղիկները միասեռ են, արականները ծաղկաբոյլեր են, իգականները (1 կամ 2-3-ական) կը գտնուին միամեայ ընձիւղներու ծայրերը:
Ընկուզենին երկարակեաց է.կ'ապրի 300-400 տարի։ Լաւ կ'աճի չափավոր խոնավ, աւազոտ հողերու վրայ։ Լուսասէր է և ջերմասէր, սակայն կը դիմանայ է մինչեւ -25 °C ցուրտերուն։ ։Պատրաստուած ծառերու բերքատվութիւնը կը սկսի  8-10-րդ դարուն եւ կը շարունակուի  մինչև 150-200 տարի։ Մեկ ծառը կրնայ տալ 65-100 եւ աւելի՝ մինչեւ 250 քկ բերք։


== Պտուղը ==
Պտուղը կորիզապտուղ է (ընկոյզ), կեղեւը՝ փայտացած, կարծր՝ արտաքինը ծածկուած է կանաչ, հիւթալի պատեանով։ Չհասունացած ընկոյզէն (հարուստ է C վիթամինով) կը պատրաստեն անուշ, հասուն սերմերը կ'ոգտագործուին  խոհարարական, քաղցրեղենի արտադրութեան մէջ եւ իւղ ստանալու համար։ Ընկոյզի կանոնաւոր օգտագործումը կը լաւցնէ հիշողութիւնը, կը վերականգնէ առողջութիւնը՝ ֆիզիգական եւ մտաւոր ծանրաբեռնուած ըլլալու ժամանակ։ Տերեւները, կեղեւը և խակ պտուղի կանաչ պատեանը կը ստանան աղաղանիւթեր, շագանակագոյն ներկանիւթ, եթերաիւղեր։ Ընկուզենիի տերեւները ունին միջատասպան հատկութիւն, որ պատճառը տերեւներուն  պարունակող յուգլոն ներկանիւթն է։ Յուգլոնն կ'ազդէ նաեւ մարդու վրայ. Կ'արաջացնէ գլխացաւ եւ ընդհանուր թուլութիւն։ Այդ պատճառով ալ խորհուրդ չի տրուիր երկար մնալ ընկուզենիի մօտ:


== Քիմիական կազմը ==
Տերեւները կը պարունակեն խինոններ,վիթամին, ասգորպինաթթու (4—5 %), խեժեր (3—4 %),  եթերաիւղեր (մինչև 0,03 %)։
Խակ պտուղի մեջ մեծ է ասգորպինաթթուի պարունակութիւնը (մինչև 10 %). Պտուղի միջուկները կը պարունակեն ճարպաիւղ (մինչեւ 60—76 %), ճերմկուցներ (մինչեւ 21 %), ածխաջրեր (մինչև 7 %), К եւ Р վիթամիններ:


== Տարածութիւն ==
Կ'աճի Փոքր Ասիաի , Միջին Ասիայի,Պալքանեան թերակղզիի, Իրանի, Ճափոնի, Չինաստանի, ԱՄՆ-ի մէջ։ Հայտնի է ընկոյզենիի 7-9 տեսակ։ ՀՀ-ի մէջ (Տաւուշի, Լոռիիւ, Արարատի, Վայոց ձորի, Սիւնիքի եւ այլ մարզեր) եւ Ղարաբաղի մէջ տարածուած է սովորական ընկուզենին . կ'աճի քարոտ տաք լանջերու, այգիներու, գեղազարդիչ տունկերու մէջ:


== Օգտագործումը ==
Սերմը կամ միջուկը կը պարունակէ  45-72% ճարպեր, 8-21% ճերմկուցներ, վիթամիններ, մետաղական միացութիւններ, աղեր և այլ օգտակար նիւթեր (100 կ միջուկի սննդային արժէքն է 6000 Քալորի)։
Ընկուզենին կ'օգտագործուի  նաեւ անտառապատման և կանաչապատման նպատակով։
1940 թուական

1940 թուական, նահանջ տարի, 20րդ դարու 40րդ տարին է


== Դէպքեր ==
28 Հոկտեմբեր․ Յունաստան հարկադրաբար կը մասնակցի Բ․ Համաշխարհային պատերազմին, երբ երկրին վարչապետը՝ Իոանիս Մեդաքսաս, կը մերժէ ազգայնամոլ Իտալիոյ ղեկավարութեան պահանջին՝ Յունաստանը անձնատուր ըլլայ, յայտարարելով պատմութեան մէջ անցած նշանաւոր «ոչ»ը (ΌΧΙ) եւ յունական բանակը կը հակադարձէ Իտալիոյ յարձակումին։ 


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1940 ծնունդներ

Յունիս 25՝  Լեւոն Ղալումեան , ճարտարապետ
Յուլիս 01 (Հալէպ)՝ Սոնա Սէֆէրեան (մ.2017, Երեւան), հայ լեզուաբան, թարգմանիչ
Յուլիս 03 (Մեծ Պարնի գ.)՝ Ռազմիկ Դաւոյեան , բանաստեղծ, հասարակական գործիչ
Յուլիս 10 (Հալէպ)՝ Լեւոն Քաթըրճեան , հայ երգիչ
Յուլիս 24՝  Արեւշատ Աւագեան , բանաստեղծ, նկարիչ
26 Յուլիս՝ Թոլիս Վոսքոփուլոս (մհ․19 Յուլիս 2021), անուանի յոյն երգիչ, երգահան, ինչպէս նաեւ  բանաստեղծ ու դերասան
Հոկտեմբեր 9՝ Ճոն Լենըն (John Lennon, մ.1980), բրիտանացի երգիչ
Հոկտեմբեր 21 կամ 23՝ Փելէ (Pele, էտսոն Արանթիս տու Նասիմենթու), պրազիլացի ֆութպոլիստ
Օգոստոս 31՝ Հենրիկ Էտոյեան , բանաստեղծ, գրականագէտ


===== Անստոյգ ամսաթիւով =====
(Հալէպ)՝ Մովսէս Պչաքճեան (մ.2016, Փարիզ), սփիւռքահայ արձակագիր


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1940 մահեր 

Հոկտեմբեր 16 (Երեւան)՝ Խաչիկ Սամուէլեան (ծն.1873, Քէրչ), ազգագարագէտ, իրաւագէտ, պատմաբան եւ լեզուաբան
Գրիգոր Սուքիասեանց

Գրիգոր Սուքիասեանց, (ծննդեան եւ մահուան թուականները անյայտ են), հայ գրիչ։ Որդի Սուքիասի եւ Նազուն Խաթունի։ Աշխատած է ԺԵ. դարուն, Ղրիմի Սուրխաթ քաղաքին մէջ։ Անոր ընդօրինակած (1332-1356) ձեռագիրերէն Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Մատենադարանին մէջ կը պահուին վեցը (թիւեր՝ 591, 3046, 7048, 7605, 7664, 10337), իսկ մէկը՝ Փարիզի Ազգային գրադարանին մէջ (Հայկական թիւ 116-118)։
Գրեթէ բոլոր ձեռագիրերը նկարազարդուած են, սակայն ծաղկողին անունը ոչ մէկուն մէջ յիշատակուած է։ Այդ ձեռագիրերու մանրանկարները ոճական իրենց յատկանիշներով կը պատկանին  այն եզակի օրինակներու շարքին, որոնք արտացոլած են  վերածննդեան արուեստի առանձնայատկությունները՝ մշակման ազատ եղանակը, կերպարներու համաչափութիւններու ճիշդ կառուցումը, զանոնք տարբեր դիրքերու մէջ ներկայացնելու ունակութիւնը, ծաւալի եւ, որոշ չափով իրերու հեռանկարային պատկերման հասկացողութիւնը։ Մանրանկարներով եւ ճոխ զարդարանքով նշանակալից է 1332-ի Աւետարանը (ձեռ․ թիւ 7664)։ Նկարիչը պատկերած է ոչ միայն ընդունուած տօնական շարքը, այլեւ առանձին աւետարանական դրուագներ։ Առանձնապէս յաջող են «Կանայի հարսանիքը», «Աստուածամայրը եւ Աբրահամը» մանրանկարները։
Տեսփասիթօ

«Տեսփասիթօ» (Despacito), Փուերթօ Ռիքեան կ՚երգէ Լուիս Ֆոնսիի երգը Տէտի Եանքիի մասնակցութեամբ: Հրատարակուած է 13 Յունուար 2017-ին, իսկ վերամշակուած տարբերակը՝ կը հրատարակուի 17 Ապրիլ 2017-ին Ճասթըն Պիպըրի մասնակցութեամբ եւ գլխաւորած է ԱՄՆ-ի (Billboard Hot 100) եւ Մեծն Բրիտանիոյ     (UK Singles Chart), որ 1996-էն  սկսեալ դարձած է միակ սպաներէն երգը, երբ միակ յաջող երգն էր «Macarena»ն: Տեսահոլովակը ունի աւելի քան 2 միլիառ դիտում:


== Պատմութիւն ==
«Despacito» երգը կը միաւորէ լատին փոփ եւ ռեգեթոն ոճերը:
Երգը ստացած է դրական արձագանգներ երաժշտական քննադատներու եւ համացանց-հրատարակութիւններու կողմէ եւ դարձած է համաշխարհային յաջողութիւն: Երգը գլխաւորած է Աւստրիոյ, Արժանթինի, Մեծ Բրիտանիոյ (UK Singles Chart), Վենզուելայի, Գերմանիոյ, Իտալիոյ, Քոլոմպիայի, ԱՄՆ-ի, Ֆրանսայի, Չիլիի, Շուէտի, Էքուատորի եւ այլ երկիրներու հիթ-շքերթները: Երգը թեկնածութիւն առաջարկուած է № 1-ի Սպանիոյ մէջ 19 Յունուար 2017-ին եւ ստացած է ոսկէ հաւաստագիր.
ԱՄՆ-ի մէջ երգը թեկնածութիւն առաջարկուած է Hot Latin Songs հիթ-շքերթի № 2-ին՝ դառնալով Ֆոնսիի համար ամենաբարձր ձեռքբերումը 2009 թուականի ընթացքին, երբ անոր «Aquí Estoy Yo»-ն գլխաւորեց հիթ-շքերթը: «Despacito»-ն նաեւ դարձած է Ֆոնսիի առաջին երգը, որ գրաւած է US Latin Digital Songs chart թուային հիթ-շքերթի ամենաբարձր հորիզոնականը 19 Յունուար 2017-ին: Ընդհանուր առմամբ այդ մէկը Daddy Yankee-ի ասպարէզի 48-րդ յաջողութիւնն է եւ ամենաբարձր թեկնածուն Hot Latin Songs-ի մէջ: Երգը նաեւ է US Latin Streaming Songs հիթ-շքերթի № 3-ին մէջ 2.7 միլիոն վաճառքով (Spotify եւ YouTube), № 19-րդ հորիզոնականին մէջ ձայնասփիւռային US Latin Airplay հիթ-շքերթին մէջ 7.4 միլիոն ձայնասփիւռային կատարումներով: Նաեւ թեկնածութիւն առաջարկուած է Billboard Hot 100 հիթ-շքերթի № 88-ին՝ դառնալով Ֆոնսիի երրորդ երգը, որ կրցաւ տեղ գրաւել ամերիկեան հիթ-շքերթին մէջ եւ 7-րդը Տէտի Եանքիի համար: Մի քանի շաբաթ վերջ վերամշակման տարբերակը հասած է № 1-ի Hot 100-ին, որ առաջին անգամ էր Fonsi-ի եւ Yankee-ի ասպարէզին եւ 5-րդ անգամ Պիպըրի համար: Նաեւ Պիպըրը դարձած է պատմութեան մէջ առաջին կատարողը, որ երկու շաբաթ անընդմէջ ունեցած է երկու տարբեր երգեր, որոնք զբաղեցուցած են Billboard Hot 100 հիթ-շքերթի ամենաբարձր հորիզոնականը:
Վերամշակման տարբերակին մէջ Ճասթըն Պիպըրի մասնակցութեան շնորհիւ այդ երգը դարձած է առաջին սպաներէն երգը, որ գլխաւորած է Billboard Hot 100-ը 1996 թուականին յաջողութիւն դարձած «Macarena» երգէն ետք, որ կը կատարէ Los del Río զուգերգը:


== Հիթ-շքերթներ ==


== Արտաքին յղումներ ==
 Luis Fonsi — «Despacito» ft. Daddy Yankee  (պաշտօնական տեսահոլովակ, աւելի քան 1 միլիար դիտում)
 Luis Fonsi, Daddy Yankee — «Despacito» (Audio) ft. Justin Bieber  (վերակմշակման տարբերակ)
Կիւրեղ Վրդ․ Քիպարեան

Կիւրեղ Վրդ․ Քիպարեան  (1891 Պանտըրմա - 1979 Վենետիկ), հայ թարգման, ուսուցիչ, խմբագիր։
1903-ին կ՛անցնի Վենետիկի Ս. Ղազար՝ աշակերտելու Վենետիկի Մխիթեարեան միաբանութեան վանքին մէջ։ 1916-1916-ին կը հետեւի Հռոմի Աստուածաբանական համալսարանի դասընթացքներուն։
Տարբեր տարիներու կը վարէ Մխիթարեան միաբանութեան տեսուչի, հոգեւոր հօր եւ դաստիարակի պաշտօնները։ Եղած է նաեւ «Բազմավէպ»ի խմբագիր։ Կատարած է թարգմանութիւններ։ Թարգմանական աշխատանքէ անկախ ստորագրած է նաեւ հայագիտական յօդուածներ։ Առանձին հատորով հրատարակած է մատենագիտական դասագիրք՝ «Պատմութիւն հայ գրականութեան», Ա. հատոր՝ սկիզբէն մինչեւ 1300 թուական (Վենետիկ 1944)։
Կիւրեղ վրդ. Քիպարեան վախճանած է 12 Դեկտեմբեր 1979-ին։


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս , Հատոր Է., Պէյրութ, 1979, էջ 390։
Մաքրոնիսի, Արքի

Մաքրոնիսի Մաքրոնիսի (յուն․՝ Μακρονήσι),  Էգէականի անբնակ կղզիակ,  Արքի, Տոտեքանիսա,  Յունաստան։


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==
Արքի կղզեխումբին պատկանող կղզիակ եւ կը գտնուի համանուն եւ կղզեհամալիրին մեծագոյն կղզիին հարաւը։ Վարչականօրէն մաս կը կազմէ Փաթմոս քաղաքապետութեան։ Տարածութիւնն է 0,258 քլ․²։


== Բնապահպանում ==
Արքի կղզեխումբը յայտարարուած է  NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան։  Կը հիւրասիրէ բազէ (Falco eleonorae տեսակ), Էգէականի ճայ (αιγαιόγλαρος), Միջերկրականեան միհոս ջրահատ եւ կատար ունեցող ջրագռաւ (Phalacrocorax aristotelis) թռչունները։
Սեթ Ռոկըն

Սեթ Էրըն Ռոկըն (անգլերէն՝ Seth Aaron Rogen, ծնած 15 Ապրիլ, 1982, Վանքուվըր, Բրիտանական Քոլոմպիա, Քանատա), քանատացի դերասան, ֆիլմի արտադրիչ եւ կատակերգակ մըն է: Ան սկսած է իր կատակերգական ասպարեզը իր պատանեկան տարիներուն ընթացքին, ստանալով Վանքուվըրի Անփորձներու Կատակերգութեան Մրցանակը (Vancouver Amateur Comedy Contest) 1998-ին: Վանքուվըր ապրած ժամանակ, ան կը յաջողի ստանցնել դեր մը Freaks and Geeks հեռուստաշարին մէջ եւ կը փոխադրուի Փորթլընտ, Օրեկըն, ԱՄՆ, սակայն հեռուստաշարը ալ կեցաւ արտադրուելէ առաջին եղանակէն ետք, քիջ դիտողներու թիւի պատճառաւ: Կարճ ժամանակ ետք, ան ստանացնեց ուրիշ դեր մը Undeclared հեռուստաշարին մէջ, ուր նաեւ իբրեւ թատերագիր ալ աշխատեցաւ:
Իր վերջին թատերագրի գործէն ետք Da Ali G Show հեռուստաշարին համար, որուն պատճառաւ ինք ու իր կազմը ստացան Էմիի պաշտօնակարգում մը, Ճատ Աբաթոն ուզեց զինք ֆիլմի աշխարհին մէջ մխրճել: Ռոկընի առաջին ֆիլմի դերը դարձաւ Donnie Darko ֆիլմի մէջ փոքր դեր մը իչրեւ պատանի երկրորդական դպրոցի մը աշակերտը, 2001-ին: Ռոկընը գլխաւոր դեր մը ստանցնեց, առաջին անգամ ըլլալով, Աբաթոյի բեմադրած The 40-Year-Old Virgin ֆիլմին մէջ։ Այդ ֆիլմէն ետք, Ռոկընը ստացաւ բաւական գովասանք, որմէ ետք արդէն իրեն եկան դերերու առաջարկներ ինչպէս Knocked Up եւ Funny People ֆիլմերէն, որոնց մէջ ալ ստանցնեց դերեր: Ռոկըն ստանցնեց Սթիվ Ուոզնիաքի դերը Steve Jobs կենսագրական ֆիլմին մէջ 2015-ին: 2016էն ի վեր, ան եղած է արտադրիչ եւ թատերագիր AMC ընկերութեան Preacher հեռուստաշարին մէջ:
Ռոկըն եւ իր կատակերգակ ընկեր Էվըն Կոլտպըրկը միասին գրած են բազմաթիւ ֆիլմեր, ինչպէս Superbad, Pineapple Express, This Is the End, եւ բեմադրած են This Is the End եւ The Interview ֆիլմերու, նաեւ նշելով, թէ բոլորին մէջ Ռոկընը գլխաւոր դեր մը ունէր: Ան նաեւ ձայնային դերասան է բազմաթիւ ֆիլմերու մէջ, ինչպէս Horton Hears a Who!, the Kung Fu Panda ֆիլմերու շարքը, Monsters vs. Aliens, Paul, եւ Sausage Party ֆիլմերը:


== Ֆիլմ ==


=== Իբրեւ Դերասան ===


=== Իբրեւ Բեմադրիչ ===


=== Իբրեւ Արտադրիչ ===


=== Իբրեւ Թատերագիր ===


== Հեռուստաշար ==


=== Իբրեւ Դերասան ===


=== Իբրեւ Թատերագիր ===


=== Իբրեւ Բեմադրիչ ===


== Ելեկդրոնային Խաղ ==


== Երգի Տեսահոլովակ ==


== Գովասանք եւ Քննադատութիւն ==
Պարէնի Համաշխարհային Օր

Պարէնի համաշխարհային օր (անգլերէն՝ World Food Day), 1979-էն սկսեալ ամէն տարի կը յիշատակուի Հոկտեմբեր 16-ին: Օրը կը զուգադիպի ՄԱԿ-ի պարէնի ու գիւղատնտեսութեան կազմակերպութեան ստեղծման օրին՝ 1945 թուականի Հոկտեմբեր 16 (Food and Agriculture Organization of the United Nations, FAO):
Օրուան խորհուրդն է պայքարիլ եւ պայմաններ ստեղծել՝ մոլորակի վրայ սովի յաղթահարման եւ գիւղատնտեսութեան կայուն զարգացման ի խնդիր, ինչպէս նաեւ բնակչութեան իրազեկուածութիւնը բարձրացնել՝ աշխարհի տարածքին գոյութիւն ունեցող պարէնային խնդիրներու վերաբերեալ: Այն նաեւ առիթ է՝ մտածելու, թէ ի՛նչ պէտք է ընել լուծելու ընդհանուր հիմնախնդիրները՝ մարդկութեան սպառնացող սովը, յոռի սննդառութիւնը եւ աղքատութիւնը:
ՄԱԿ-ի Պարենի եւ գիւղատնտեսության կազմակերպութիւնը կոչ կ՛ուղէ ուշադրութիւն դարձնել գիւղատնտեսութեան վարման եղանակներուն եւ մեծ ներդրումներ կատարել գիւղական շրջաններու զարգացման ոլորտին մէջ, յատկապէս խթանել փոքր գիւղացիական տնտեսութիւններու զարգացումը, քանի որ այդ կը նպաստէ պարէնային անվտանգութեան։
Այդ օրը կազմակերպվում են բազմաթիվ բարեգործական ակցիաներ, որոնք մեծ նշանակություն ունեն «երրորդ աշխարհի» երկրների աղքատ վիճակի թեթեւացման գործում: Միության ակտիվիստները այդ օրը մասնակցում են բազմաթիվ կոնգրեսների եւ համաժողովների, իսկ տարբեր խաղաղարար կազմակերպություններ օգնություն են հասցնում բնական աղետներից տուժած շրջաններ:


== Օրուան Թեեմաներ ==
1981 թուականէն սկսեալ, իւրաքանչիւր տարի, Պարէնի համաշխարհային օրը կը որդեգրէ գլխաւոր թեմա մը, լուսարձակի տակ առնելու՝ աշխատանքային ասպարէզը եւ ապահովել անոր միասնական կեդոնացումը:

2016-ի կարգախօսը. «Կլիման կը փոխուի։ Գիւղատնտեսութիւնը եւ պարէնը նոյնպէս պէտք է փոխուին։»
Գրիգոր Տաթեւացիի Յուշարձան (Երեւան)

Գրիգոր Տաթեւացիի յուշարձանը կը գտնուի Երեւանի կեդրոնը՝ Մեսրոպ Մաշտոցի պողոտայի վերջնամասին՝ Մատենադարանի հարակի հրապարակին, տեղադրուած է 1967-ին։ Յիշուած է Երեւանի Կեդրոն վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ։


== Հեղինակներ ==
Քանդակագործ՝ ՀՀ վաստակաւոր նկարիչ Ադիբեկ Գրիգորեան:


== Տուեալներ ==
Յուշարձանը կառուցուած է բազալտով, բարձրութիւնը 3,5 մեթր է։ Մատենադարանի գլխաւոր մուտքի դռնէն դէպի ձախ երկրորդ արձանն է։


== Պատմութիւն ==
Հայ փիլիսոփայ, տնտեսագէտ, աստուածաբան, մանկավարժ, եկեղեցական գործիչ Գրիգոր Տաթեւացիի յուշարձանը տեղադրուած է 1967 թուականին Մատենադարանի մուտքի մօտ։


== Պատկերասրահ ==

		
		


= Տես նաեւ =
Մեսրոպ Մաշտոցի Յուշարձան (Երեւան)
Անանիա Շիրակացիի Յուշարձան (Երեւան, Մատենադարան)
‎Թորոս Ռոսլինի Յուշարձան (Երեւան)
‎Մխիթար Գոշի Յուշարձան (Երեւան)
‎Մովսէս Խորենացիի Յուշարձան (Երեւան)
Ֆրիկի Յուշարձան (Երեւան)


== Արտաքին յղումներ ==
Հուշարձանների տեղեկատվական շտեմարան
Նաթալի Գասապեան

Նաթալի Գասապեան (կամ՝ Նատալի Քեսաբյան) Ամերիկահայ ֆիլմի արտադրիչ է, կ'ապրի Լոս Անճելըս, Քալիֆորնիա, ԱՄՆ: Ան ճանչցուած է իր արտադրած ֆիլմերով, ինչպէս Searching, All About Nina եւ Run:


== Վաղ կեանք ==
Գասապեան աւարտած է Հարաւային Քալիֆորնիոյ Համալսարանի Սինեմական Արուեստի Դպրոցէն: Աւարտելէն ոչ շատ ետք, ան արտադրած է կարճ ֆիլմ մը, վերնագրուած՝ Join the Club եւ բեմադրւած Եւա Վիվեսի կողմէ, որ առաջին անգամ ցուցադրուած է Սանտէնսի Ֆիլմի Փառատօնին ընթացքին: Գասապեան նաեւ ստացած է իր Առեւտրութեան Մագիստրոսի վկայականը Փէփըրտին Համալսարանէն:
Սինանեաններ

Սինանեաններ - հայ երաժիշտներու ընտանիք Կոստանդնուպոլսոյ մէջ։ Գոյութիւն ունեցած է Սինանեաններու ընտանիքէ բաղկացած քառեակ։


== Ներկայացուցիչներ ==
Գրիգոր Սինանեան (1836-1914) - 16-17 տարեկանէն սկսած է ջութակ նուագել։ Երաժշտական կրթութիւնը ընթացած է ինքնակրթութեամբ։ Գեղագիտական ճիշդ դիրքորոշումը՝ ազգային ժողովրդական լաւագոյն յատկանիշներու միաւորումը եւրոպական երաժշտական արուեստի զարգացման սկզբունքներուն հետ զինք հասցուցած են իր ժամանակի առաջաւոր մասնագիտական երաժիշտի աստիճանին։ Կոստանդնուպոլսոյ մէջ առաջին եւրոպական տիպի երաժշտական դպրոցներէն մէկուն հիմնադիրն է, ուր կէս դար շարունակ երաժշտական կրթութիւն ստացած են բազմաթիւ դաշնակահարներ, լարային ու փողային գործիքներ նուագողներ։ Ան առաջին հայկական սիմֆոնիկ նուագախումբի (Սինանեան նուագախումբ) ստեղծողն է։
Վերոնիկա Գրիգոր Սինանեան - դաշնակահար։
Թագուհի Գրիգոր Սինանեան - դաշնակահար։
Անտոն Գրիգոր Սինանեան - ջութակահար։
Յովսէփ Գրիգորի Սինանեան - թաւջութակահար։
Յարութիւն Գրիգոր Սինանեան (1872-1939)- ջութակահար, դաշնակահար, երգեհոնահար, երգահան, խմբավար, երաժշտական-հասարակական գործիչ։ Իր հօր սկզբնաւորած գործի եռանդուն շարունակողն էր։ Սինանեան նուագախումբի յաջորդ ղեկավարն ու խմբավարը։ Ան Տիգրան Չուխաճեանի աշակերտն էր ու անոր ստեղծագործական սկզբունքներու շարունակողը։ Որպէս ջութակահար հանդէս եկած է, ոչ միայն Թուրքիոյ մէջ, այլեւ Եգիպտոսի, Անգլիոյ եւ Ֆրանսայի մէջ։
Գէորգ Անտոն Սինանեան - 29 Սեպտեմբեր 1903 - 1 Յունուար 1987Նիւ Եորք ջութակահար, սորված է հօր՝ Անտոնի եւ հօրեղբօր՝ Յարութիւնի մօտ։ 1928 թուականին առաջին մրցանակով աւարտած է Փարիզի ազգային երաժշտանոցը: Իբրեւ ջութակահար համերգներով հանդէս եկած է Ֆրանսայի,Պելճիքայի, Մերձաւոր Արեւելքի երկիրներուն մէջ, ապա հաստատւուած է ԱՄՆ-ի մէջ։ Հեղինակ է ջութակի, վիոլայի, մեծ թաւջութակի համար գրուած փիեսներու (վարժութիւններ (etudes),  երաժշտական տարբերակներ (variations), քմանուագներ (fantasia) եւ այլն):Գոյութիւն ունեցած է Սինանեաններու ընտանիքէն բաղկացած քառեակ։


== Տե՛ս նաեւ ==
Սինանեան նուագախումբ