armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Բաբկէն Առաքելեան

Բաբկէն Առաքելեան (1 Փետրուար 1912(1912-02-01), Մրգաշատ, Էջմիածին, Երեւանի նահանգ, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն - 16 Օգոստոս 2004(2004-08-16), Երեւան, Հայաստան), պատմաբան, հնագէտ, պատմական գիտութիւնների տոքթոր, փրոֆէսոր, Հայաստանի Գիտութիւններու Ակադեմիոյ ակադեմիկոս։


== Կենսագրութիւն ==
Բաբկէն Առաքելեանը ծնած է 1912-ին Արմաւիրի Մրգաշատ գիւղին մէջ։ 
1938-ին աւարտած է Երեւանի Պետական Համալսարանի Պատմութեան բաժինը, 1940-ին՝ ԽԸՀՄ Գիտութիւններու Ակադեմիոյ Հայկական Մասնաճիւղի (Արմֆան) Պատմութեան Ինստիտուտի ասպիրանտուրան։ 
1941-ին պաշտպանած է հայ միջնադարեան պատկերաքանդակներուն նուիրուած թեկնածուական ատենախօսութիւնը։ 1942-ին զօրակոչուած է բանակ եւ մինչեւ 1945-ը մասնակցած է Բ․Աշխարհամարտի ընթացքին մղուած մարտերին։ Զօրացուելէն յետոյ վերադառնալով Երեւան՝ զբաղած է Հայաստանի պատմութեան եւ հնագիտութեան, միջնադարեան քաղաքներու եւ արհեստներու, հայ հին մշակոյթի եւ արուեստի գիտական ուսումնասիրութիւնով։ 1949-էն վարած է Հայաստանի Գիտութիւններու Ակադեմիայի Պատմութեան Ինստիտուտի Հնագիտութեան եւ Վիմագրութեան Բաժինը։
Առաքելեանը երկար տարիներ ղեկավարած է Գառնիի, Արմաւիրի, հին Արտաշատի հնագիտական պեղումներու աշխատանքները։ Ան գիտութեան տաղանդաւոր կազմակերպիչ էր։ Անոր այդ յատկանիշը յատկապէս վառ դրսեւորուեցաւ 1959-էն սկսեալ, երբ ստանձնեց Հայաստանի Գիտութիւններու Ակադեմիայի իր իսկ հիմնադրած Հնագիտութեան եւ Ազգագրութեան Ինստիտուտի տնօրէնի պաշտօնը։ Իր ջանքերով այդ Ինստիտուտը վերածուեցաւ գիտական հեղինակաւոր կեդրոնի՝ ձեռք բերելով նաեւ միջազգային ճանաչում։ 1957-ին իրեն շնորհուած է փրոֆէսորի կոչում։
1964-ին Առաքելեանը պաշտպանած է ատենախօսութիւն՝ «Քաղաքները Եւ Արհեստները Հայաստանում IX-XIII Դարերում» թեմայով եւ արժանացած է պատմական գիտութիւններու տոքթորի աստիճանի։
1982-1990 Բաբկէն Առաքելեանը ղեկավարած է Հայաստանի Գիտութիւններու Ակադեմիայի Պատմութեան եւ Տնտեսագիտութեան Բաժանմունքի աշխատանքները՝ լիուլի դրսեւորելով գիտութեան հմուտ կազմակերպչի իր կարողութիւնները։


== Հրատարակած գործեր ==
Հեղինակած է աւելի քան 120 գիտական աշխատութիւն։ Առաքելեանի պատմագիտական աշխատանքներէն են՝

«Քաղաքները եւ Արհեստները Հայաստանում IX-XIII Դարերում աշխատութիւնը» (հատոր 1-2, Երեւան, 1958, 1964)
«Միգրացիոն Տեսութիւնը եւ Հայ Ժողովրդի Առաջացման Հարցերը» (1948)
«Հայկական Պատկերաքանդակները IV-VII Դարերում» (1949)
«Հին Արտաշատ» (1975)
«Ուրարտու-Հայաստան» (1988, համահեղինակներ՝ Գէորգ Ջահուկեան, Գագիկ Սարգսեան)


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Պէյրութ, 2004, Էջ 412-413։
Գրիգոր Յակոբով

Գրիգոր Յոկոբով (Յակոբոֆ) (մօտ 1870, Կ. Պոլիս - 10 Ապրիլ 1918), հայ բժիշկ։
Ծնած է մօտ 1870 թուականին Կ. Պոլսի Գատըգիւղ թաղամասին մէջ։ 1897 թուականի Յուլիս 20-ին աւարտած է Փարիզի համալսարանի բժշկական բաժինը։
1904 թուականի դրութեամբ, Կ. Պոլսոյ Գատըգիւղ թաղամասին մէջ աշխատած է որպէս բժիշկ։
Մահացած է 1918 թուականի Ապրիլ 10-ին՝ ժանտախտէ։


== Գրականութիւն ==
Ընդարձակ օրացոյց Սուրբ Փրկչեան հիւանդանոցի հայոց, Կ. Պոլիս, 1905։
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Սթամ­պուլ, 1919։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Բժշկական գործիքներ

ՄանրադիտակՄանրադիտակ մը կը բաղկանայ ոսպնեակներու համակարգէ եւ մանր առարկան լուսաւորելու ծառայող լոյսի աղբիւրէ մը: Առաջին ոսպնեակին (դիտապակի objectif) սուած պատկերը մինչեւ 2000 անգամ կը մեծցուի երկրորդ ոսպնեակին կողմէ (ակնապակի oculaire): Ելեկտրոնիկ մանրադիտակի մը մէջ, ելեկտրոններու խուրձ մը կը փոխարինէ լոյսը: Ելեկտրոնիկ մանրադիտակ մը մինչեւ 200,000 անգամ կրնայ մեծցնել:

ԽոշորացոյցԽոշորացոյցը կորնթարդ (convexe) ոսպնեակ մըն է որ կը մեծցնէ իրմով դիտուած առարկաները: Կորնթարդ ապակին իր կեդրոնին վրայ աւելի հաստ է քան իր եզերքին: Կը կեդրոնացնէ լուսաւոր ճառագայթները՝ ինչ որ առարկան աւելի խոշոր ցոյց կու տայ:

ՇողանկարՇողանկարը Ռէօնտկենեան ճառագայթներու միջոցաւ առնուած նկար մըն է: Այդ ճառագայթները դիւրաւ կ'անցնին մարմնին կակուղ մասերուն մէջէն, սակայն կը խափանուին հաստատուն մասերուն կողմէ ոսկոր, ակռայ, եղունգ, ինչ որ շուքեր կը ձգէ շողանկարին վրայ:

Կրծադէտ (Stethoscope)Կրծադէտը գործիք մըն է որ կարելի կը դարձնէ սիրտի զարկերն ու շնչառութիւնը ունկնդրել: Կ'ընդունի մարմնին թրթռացումները, զանոնք կը վերածէ ձայնի եւ բժիշկին ականջին կը հասցնէ երկու ճկուն խողովակներու միջոցաւ:

Շողապատկերագիր (Scanner)Շողապատկերագիրը մասնաւոր շողանկար մըն է որուն մէջ նկարը կ'երեւայ հատուածներու բաժնուած: Համակարգիչը կը վերհաստատէ նկարները եռակողմանի ծաւալով:

Կպոսպնեակ եւ ԱկնոցԿպոսպնեակները (Lentille) եւ ակնոցը տեսողութեան թերիները սրբագրող միջոցներ են, որոնք նկարը ճիշդ աչքին ցանցենիին (retine) վրայ կազմել կու տան: Այլապէս, կարճատեսներու մօտ նկարը պիտի կազմուէր ցանցենիին առջեւ իսկ հեռատեսներու մօտ՝ ցանցենիին ետեւ:


== Աղբիւրներ ==
ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ԻՄ ԱՌԱՋԻՆ ՀԱՆՐԱԳԻՏԱԿՍ 2001-2002 ԻՆՉՊԷ՞Ս Կ'ԱՇԽԱՏԻ ՀՐԱՏԱՐԱԿՈՒԹԻՒՆ CCM
Բարձր Հայքի Այր Մարդոց Տարազներ

Բարձր Հայքի Այր Մարդոց Տարազներ - Բարձր Հայքի տղամարդկանց տարազը 19-րդ դարու սկիզբը նման էր կանանց տարազին։ Կարնոյ հայ տղամարդկանց վերնազգեստը կանանց տարազին նման կը կոչուէր «ճուպպա» եւ ունէր կանաց տարազին նոյն հիւսուածքը, այն տարբերութեամբ, որ տղամարդոց տարազին եզրերը կը զարդարուէին ոչ թէ ասեղնագործութեամբ, այլ՝ կարմիր, կապոյտ եւ դեղին մետաքսէ տրէզներով:
Կային տղամարդկանց տարազի երկու տեսակներ, աոաջինը բաղկացած էր հետեւեալ մասերէն՝ սպիտակեղէն, ելակ, վերնազգեստ, գօտի, անդրավարտիք, գլխու յարդարանք եւ ոտնաման։ Սպիտակեղէնը կարուած էր սպիտակ գոյնի կտաւով, իսկ շապիկը կուրծքին ունէր երկար բացուածք։ Շապիկին թեւերը երկար էին եւ կը կոճկուէին դաստակին մօտ:
Շապիկին վրայէն կը հագնէին ելակը, որ առանց թեւերու եւ առանց գրպաններու զգեստ էր: Ելակը կը կոճկուէր մետաքսաթելով կարուած կոճակներով:
Բարձր Հայքի տղամարդկանց ճուպպան ցուրտ շրջաններու յատուկ տարազ էր եւ այդ պատճառով 1915-ի Հայկական Ցեղասպանութեան պատճառով Բարձր Հայքէն Հայաստանի այլ շրջաններ տեղափոխուած տղամարդիկ իրենց աւանդական զգեստները փոխարինեցին կովկասեան տարազաձեւով:
Կովկասեան տարազը կը բաղկանար հետեւեալ մասերէն. ճերմակեղէն, արխալուղ,գօտի, շալվար, չուխա, գլխու յարդարանք եւ ագանելիք (գուլպայ եւ կօշիկ): Տօնական արխալուղը կարուած կ'ըլլար սեւ մեսաքսէ եւ փայլուն դիպակէ, իսկ շալվարը՝ բուրդէ:
Կովկասեան տարազին կարեւոր մասերէն էր չուխան՝ իր երկու տարբեակներով: Կերպասը բուրդէ էր, թիկունքի մասը՝ լայն- մէջքը՝ նեղ, իսկ փէխգրը՝ կրկին լայն։ Չուխային թեւերը ուղիղ ու լայն էին:
19-րդ դարու վերջաւորութեան Բարձր Հայքի Կարին գաւառէն շատ հայեր  գաթեցին Ախալքալաք (Ջաւախք)։ Այսպիսով, Բարձր Հայքի, յատկապէս Կարնոյ ազգային տարազը իր ազդեցութեան թողեց Ջաւախքի ազգային տարազին վրայ։


== Գօտին եւ այլ յարդարանքները ==
Բարձր Հայքի վարչական կենտրոնը Կարինն էր, որ յայտնի էր իր արծաթագործութեամբ, ոսկերչութեամբ եւ ասեղնագործութեամբ, որոնք բոլորն ալ օգտագործուած են շրջանի տարազներուն վրայ։
Գօտին կը կապէին արխալուղին վրայ: Տարեց այր մարդիկ կը կապէին գծաւոր կամ վանդակաւոր կերպասէ գօտի, իսկ երիտասարդները՝ արծաթէ գօտի:
Տղամարդիկ կը գործածէին գառնուկի մորթէ կարուած սրածայր գլխարկներ: Կարինի հայերը կը գործածէին ծոպաւոր կարմիր ֆէս: Ոմանք կը գործածէին նաեւ տարբեր տեսակի գլխարկներ, օրինակ՝ թաղիքէ քոլոզ,։


== Աղբիւրներ ==
«Պատկերագիրք Հայկական Տարազներու», Համազգային Հայ Մշակութային եւ Կրթական Ընկերակցութիւն, Պէյրութ, 1990, էջ 26-27
«Բարձր Հայքի ժողովրդական տարազը XIX դարում եւ XX դարի սկզբին», Աւագեան, Ն. Ք. (1971)
Անի (ամսագիր)

«Անի», գրականութեան եւ արուեստի ամսագիր։ Լոյս տեսած է 1946-1955 թուականներուն (ընդհատումներով)։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Վահէ-Վահեան։ Տպագրած է հայ եւ միջազգային գրողներու գործեր։ Աշխատակցած են Սմբատ Տէրունեանը, Զարեհ Մելքոնեանը, Դեւը, Բիւզանդ Թոփալեանը, Սմբատ Փանոսեանը, Անդրանիկ Անդրէասեանը, Տիգրան Վարժապետեանը, Զարեհ Որբունին, Հրաչ Զարդարեանը, Գեղամ Սեւանը, Արմէն Դարեանը։ Անդրադարձած է խորհրդահայ գրականութեան զարգացման ուղիներուն, տպագրած ու գրախօսած հայ գրողներու ստեղծագործութիւնները։ Հանդէսին մէջ զգալի տեղ գրաւած են բանասիրական, գրաքննադատական եւ արուեստի վերաբերեալ յօդուածները։ Նպաստած է սփիւռք-հայրենիք մշակութային կապերու ամրապնդման։ Նիւթեր տպագրած է սփիւռքահայ աշխատաւորութեան վիճակի մասին։ Փակուած է դիմագրաւած անյաղթահարելի նիւթական դժուարութիւններու հետեւանքով։ Ունեցած է նաեւ «Անի» մատենաշար։
Սուրբ Յովհաննէս Եկեղեցի (Գանձակ)

Անուան այլ կիրառումներու համար տես՝ Սուրբ Հովհաննէս եկեղեցի (այլ կիրառումներ)Սուրբ Հովհաննէս եկեղեցի (ադրբ.՝ Müqəddəs İohann kilsəsi), հայկական եկեղեցի է Գանձակ քաղաքին մէջ, ներկայիս Աբբասզադէի փողոցին մէջ:


== Պատմութիւն ==
Եկեղեցին, իր ներկայ վիճակով
Ըստ դռան վրայ փորագրած արձանագրութեան՝ եկեղեցին կառուցուած է 1633 թուականին եւ վերականգնուած է 1860-ին։ Մինչեւ 1990 թուականին եկեղեցին եղած է գործող, բայց երբ հայկական ուժերն ազատագրեցին Արցախը, Ազրպէյճանական կառաւարութիւնը որոշեց եկեղեցին վերածել համերգային ակումբի։ Կառոյցի հայկական ծագումը թաքցնելու համար՝ Ազրպէյճանցիները վերացրած են (ներկել կամ տաշել) հայկական մակագրութիւնները ներսէն եւ դուրսէն։


== Ներկայ վիճակ ==
Եկեղեցիէն հանած են խաչերը, հայկական մակագրութիւնները հեռացուած է, եւ շէնքը գործած է երաժշտական ակումբ։


== Ծանօդագրութիւններ ==


== Արտաքին Յղումներ ==
Գանձակ քաղաքի Սուրբ Հովհաննես եկեղեցու պատմության եւ ներկա իրավիճակի մասին (հայ.)
Գանձակ քաղաքի Սուրբ Հովհաննես եկեղեցու լուսանկարներ
Սելինա Տողան

Սելինա Օզուզուն Տողան (թրք.՝ Selina Özuzun Doğan, ծնեալ՝ Selina Özuzun, 1977, Իսթանպուլ, յայտնի է նաեւ որպէս Սելինա Տողան), հայկական ծագումով թուրքիացի կին պատգամաւոր մըն է։ Ան վերջին 60 տարիներուն առաջին անգամ Թուրքիոյ Ազգային Մեծ Ժողով մտած առաջին հայերէն է։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1977 թուականին Իսթանպուլին մէջ։ Սորված է Իսթանպուլին ֆրանսական Lycée Notre Dame de Sion աւագ դպրոցը, ուր միջնակարգ կրթութիւն ստանալէն ետք ան Կալաթասարայի համալսարանէն ուսանած է իրաւաբանութիւն։ Այնուհետեւ Իսթանպուլի Պիլկի համալսարանէն ներս ստացած է մակիսթրոսի աստիճան։
Իր մասնագիտական գործունէութիւնն սկսած է իբրեւ իրաւաբան՝ իրաւաբանական կազմակերպութեան մը մէջ։
Իբրեւ Ժողովրդա-հանրապետական Կուսակցութեան (թրք.՝ Cumhuriyet Halk Partisi) անդամ, 2016-ին ընտրուած է Թուրքիոյ Ազգային Մեծ Ժողովին պատգամաւոր:
Ամուսնացած է, ունի երկու զաւակ։
Սօնա Տէր Մարգարեան

Սոնա Տէր Մարգարեան-Թնկրեան (1918, Պոլիս - 1986), հայ գրող, դուստրը՝ ուսուցիչ եւ գրող Արփիար Տէր Մարգարեանի:


== Կենսագրութիւն ==
Նախակրթութիւնը ստացած է Սամաթիոյ Սահակեան-Նունեան վարժարան, իսկ երկրորդական ուսումը՝ Էսայեան եւ Կեդրոնական վարժարաններու մէջ։
1936-ին, լիսէն աւարտելէ ետք, կրթական պաշտօններ վարած է իբրեւ տնօրէնուհի՝ Սամաթիոյ Անարատ Յղութեան քոյրերու վարժարանին մէջ եւ իբրեւ ուսուցչուհի՝ Սագըզաղաճի Մխիթարեան եւ Անարատ Յղութիւն միջնակարգ դպրոցներուն մէջ։ Նոյն ատեն հետեւած է Իսթանպուլի Պետական երաժշտանոցի ճիւղին եւ անդամակցած՝ Պետական երգչախումբին։


== Գործեր ==
Իր առաջին գրութիւնը՝ «Տապալած Ծառը» վերնագրով պատմուածք մըն է, որ լոյս տեսած է «Հայ Խօսնակ»ին մէջ, երբ դեռ միջնակարգի աշակերտ էր։
Հրատարակած է պատմուածքներու երկու հատորներ. «Կեանքի Մէջէն» (Պոլիս, 1950), եւ «Կեանքի Հետ» (Պոլիս, 1968):
Իր բազմաթիւ պատմուածքներն ու նորավէպերը ցրուած են թերթերու եւ տարեգիրքերու մէջ։
Ունի նաեւ վէպ մը. «Մարուքեանները»:
Գրած է թատերգութիւն մը՝ «Քարէ Պուպրիկը»(4 արար), զոր ինք բեմադրած է Պոլսոյ մէջ։ Ստանձնած է նաեւ դերեր «Արփի» թատերախումբին մէջ։
1981-ին հաստատուած է Նիւ Եորք՝ իր զաւկին մօտ։ Հոն շարունակած է իր գրական գործունէութիւնը, հրատարակելով Էսայեան-Կեդրոնական Սանուց Միութեան «Վէմ» պարբերաթերթը, մինչեւ իր մահը։
Ս. Թնկրեան այցելած է Մայր Հայրենիք, ուր գնահատանքի եւ հրատարակութեան արժանացած են իր գործերը։ Արդարեւ 1982 Դեկտեմբերին՝ գրագիտուհիին երկու հատորներէն ու մամուլէն առնուած կարգ մը ստեղծագործութիւնները ամփոփուեցան «Սահանք» խորագրով հատորի մը մէջ, խմբագրութեամբ «Սովետական Գրականութիւն» պարբերաթերթի վարիչ-խմբագիր՝ Ստեփան Կուտիկեանի:
Թռչնոց Բոյն

Թռչնոց բոյն (անգլերէն՝ Bird's nest), 1922 թուականին Լիբանանի Ժըպէյլ (այժմ՝ Պիպլոս), քաղաքին մէջ դանիացի միսիոնարուհի Մարիա Ճէյքըպսընի կողմէ հիմնուած որբանոց-վարժարան, ուր տեղաւորուած են Հայոց ցեղասպանութենէն մազապուրծ հայ որբերը:


== Պատմութիւն ==
Մարիա Ճէյքըպսըն եղած է Խարբերդի մէջ գործող Դանիացի եկեղեցասէր տիկնանց ընկերութեան միսիոնարուհի, այնուհետեւ հաստատուած է Լիբանանի մէջ եւ իր մարդասիրական առաքելութիւնը շարունակած Միքայէլ աւանին մէջ, ապա՝ Սայտայի մօտակայքը հաստատուած «Թռչնոց բոյն» որբանոցներուն մէջ։
1928 թուականին, երբ Ժըպէյլի մէջ  փակուած է տղոց որբանոցը, «Թռչնոց բոյնը»  տեղափոխուած է անոր տեղը, ուր Մարիա Ճէյքըպսըն փրկած, խնամած ու հայեցի դաստիարակութեամբ կրթած է հազարաւոր որբ-որբուհիներու եւ արժանացած ՝ «Մամա» անուան։ Իր ցանկութեան համաձայն Ճէյքըպսըն թաղուած է «Թռչնոց բոյն» որբանոցի բակին մէջ։
1960-ին՝ Մարիա Ճէյքըպսընի մահէն ետք, «Թռչնոց բոյն» որբանոցի տնօրէնութեան պաշտօնով զբաղած են Դանիացի եկեղեցասէր տիկնանց ընկերութեան ներկայացուցիչներ Աննա Ճէյքըպսընը, Մակտա Սորենսենը, Օլուֆ Պաասկեն եւ Եոն Սկիւբին։ 1970-ին «Թռչնոց բոյնը» յանձնուած է Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան տնօրինութեան։ Նախապէս «Թռչնոց բոյնին մէջ» կրնային ուսում ստանալ նաեւ մշտապէս Ժըպէյլի մէջ բնակող հայ ընտանիքներու զաւակները։ 2002-ին «Թռչնոց բոյնը» ունեցած է 160 աշակերտ։


== «Թռչնոց բոյն»ի մէջ Հայոց Ցեղասպանութեան թանգարան ==
18 Յուլիս 2015-ին Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցին նուիրուած միջոցառումներուն շարքին մէջ «Թռչնոց բոյն» որբանոցի ամենահին շէնքերէն մեկուն մէջ բացուած է Հայոց ցեղասպանութեան որբերու թանգարանը, որ նոյնպէս կը կրէ «Թռչնոց բոյն» անուանումը։ Թանգարանին երեք բաժիններուն մէջ ներկայացուած են Հայոց ցեղասպանութեան, որբերու կեանքին եւ հայ ժողովուրդի վերածննդեան վերաբերող նկարներ, տեղեկութիւններ եւ իրեր:


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտօնական կայք։
Դանիոյ Մէջ Հայաստանի Դեսպանին Կինը Կը Յարգէ Մարիա Ճեքըպսընի Յիշատակը։
Գալուստ Ասլանեան

Գալուստ Ասլանեան (13 Փետրուար 1868(1868-02-13), Վան - անհայտ), հայ բժիշկ։
Շրջանաւարտ Մ. Փորթուգալեանի հիմնած Կեդրոնական Վարժարարէն։ Երկու տարիի չափ ուսուցչութեամբ կը զբաղի յիշեալ վարժարանին մէջ։ Բժշկութիւն ուսանողութեան սկսած է Մարսիլիոյ մէջ, ուր 1890-ին, հիւանդանոցներու «Interne» մրցումին մէջ առաջին կ՛ելլէ։ Բժշկական վկայական կը ստանայ՝ Փարիզի համալսարանէն՝ 1895-ին եւ Սալոնիկ կը հաստատուի, երկար տարիներ վարելով Իտալական եւ Հրէական հիւանդանոցներու վիրաբուժապետի պաշտոնները։ Իտալական կառավարութիւնը անուանած է զինք՝ «Ասպէտ Իտալական Թագին» ։
Տոքթ. Ասլանեան վարած է ազգային եւ հասարակական կարեւոր պաշտօններ։ Ան՝ եղած է Հայ Հանրապետական Կարավարութեան պատուակալ Հիւպատոս։ Սելանիկի Խնամակալութեան Բարեգոծականին տեղւոյն մասնաճիւղին եւ Ազգային Վարժարանի հոգաբարձութեան ատենապետ։
Տոքթ. Ասլանեան, իր հանրային կեանքին մէջ, ցոյց տուած է հասուն, փորձառու եւ ողջախոհ հայու մը ոգին։ Ինքն է Սելանիկի ամէնէն վաղեմի բժիշկը։


== Գիրքեր ==
«Հայ Հանրագիտակ», Հ․ Մկրտիչ Վարդ․ Պոտուրեան, 1938 Պուքրէշ, Բ հատոր․ էջ 226։
Մարկարեան, «Յուշագիրք», էջ 201։
Թրիզոնիա

Թրիզոնիա (յուն․՝ Τριζόνια), կղզի, Կորնթոսի ծոց, Յունաստան։    


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==
Թրիզոնիա Կորնթոսի ծոցին մեծագոյն եւ միակ բնակուած կղզին է եւ մաս կը կազմէ համանուն Թրիզոնիա կղզեխումբին։  Տարածութիւնն է 2,5 քլ․², իսկ բնակչութեան թիւը 64 է։  Թրիզոնիա կղզեխումբին մնացեալ անբնակ կղզիներն են՝ Այիօ Իոանիս, Փլանեմի եւ Փրասուտի։  Կղզին շատ մօտիկ է Կեդրոնական Յունաստանի Ֆոքիտա նահանգին։  
Կղզիին կեդրոնը կը գտնուի բնակավայրը եւ բնական նաւահանգիստը․ ապահով վայր փոքր զբօսանաւերու, առագաստանաւորու համար։  Բարձրագոյն կէտն է Այթորահի, 106 մ․։  
Կղզին ունի երեք ծովափներ։  Մեծագոյնը՝ Փունտա, կարմրագոյն աւազով, նաւակայքէն 2 քլ․ հարաւ-արեւելք հեռու։  Մնացեալ երկու ծովափները՝ Ասփրա Հալիքիա եւ Քափսալես, կը գտնուին կղզիին հարաւ եւ արեւմտեան մասը, Պելոպոնեսին դիմաց։   


== Բնապահպանում ==
Կանանչապատ կղզի է եւ ունի հարուստ բուսականութիւն․ ձիթենիներ, նշենիներ, որթատունկեր, փշոտ թզենիներ, փշասարդեր, նոճիներ, եւկալիպտոսներ, «սհինուս», ցած թուփերու տեսակներ, եւայլն։  Բնական գեղեցկութեամբ օժտուած կղզի է եւ նկարագրուած է իբրեւ «Բացառիկ Բնական Գեղեցկութեամբ Գեղագիտական վայր»։  Կղզիին վրայ արգիլուած է ինքնաշարժներու շրջագայութիւնը։  Կղզին այցելողները, իրենց ինքնաշարժները դիմացի մօտակայ ափին (Կեդրոնական Յունաստանի Ֆոքիտա նահանգ) կը ձգեն եւ փոքր նաւակներով կղզին կը հասնին։  


== Պատկերասրահ ==
1 Մարտ

1 Մարտ, տարուայ 60-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 61-րդ) օրն է

Գարնան առաջին օրացուցային օրն է
Տարուայ աւարտին կը մնայ 305 օր 29 Փետրուար  1 Մարտ  2 Մարտ 


== Դէպքեր ==
Հայաստան՝
1995. սկսաւ պետական ունեցուածքի մասնաւորեցման գործընթացքը
2008. Երեւանին մէջ ՀՀ նախագահի ընտրութիւններու դէմ բողոքի ցույցերուն զոհ գնաց 10 հոգի
1867. Նէպրասքան դարձաւ 37-րդ միացեալ նահանգը
1936. կ'աւարտուի Հուվըրի ամբարտակի շինարարութիւնը
2002. Սպանիոյ մեջ ազգային փեսեթ արժոյթին կը փոխարինէ € եւրոն
2006. Jordanhill railway station-ը դարձաւ անգլերէն Ուիքիփետիայի միլիոներորդ յօդուածը


== Ծնունդներ ==
 1 Մարտի ծնածներ 

1444 կամ 45. Սանտրօ Պոթչելի Sandro Botticelli (մ.1510) իտալացի գեղանկարիչ
1810. Ֆրետերիք Շոբեն Fryderyk Franciszek Chopin (մ.1849) լեհ յորինող, երգահան
1842․ Նիքոլաոս Կիզիս (մ․1901),  ԺԹ․ դարու յոյն գլխաւոր գեղանկարիչներէն
1867. Նար-Դոս (Միքայէլ Յովհաննէսեան, մ.1933) արձակագիր
1922. Արշաւիր Գազանճեան, (մ.2013) բեմադրիչ, դերասան եւ դերուսոյց
1987. Քէշա Ռոզ Սիպըրթ (Kesha Rose Sebert) ամերիկացի երգչուհի
1994. Ճասթին Պիպըր (Justin Drew Bieber) գանատացի երգիչ եւ դերասան


== Մահեր ==
 1 Մարտի մահացածներ 

1934. Թորոս Թորամանեան (ծն.1864), ճարտարապետ
1984. Յովհաննէս Կիւրեղեան (իտալ.՝ Ohannés Gurekian, ծն.1902) հայ ճարտարապետ
1934. Տայանա Տէր Յովհաննէսեան (Diana Der-Hovanessian, ծն.1934), բանաստեղծուհի


== Տօներ ==

Քաղաքացիական պաշտպանութեան համաշխարհային օր։
Միացեալ Նահանգներ՝ Գունաւոր կանանց ազգային օր
Պոսնիա եւ Հերզեկովինա՝ Անկախութեան օր
Իսլանտա՝ Գարեջուրի օր
Լեհաստան՝ Անիծուած զինուորներու օր
Փանամա՝ Սահմանադրութեան օր
Փարակուէյ՝ Հերոսներու օր


== Արտաքին յղումներ ==
BBC: On This Day
  [3] (անգլերէն)


== Ծանօթագրութիւններ ==

1 Մարտ
Արեւ (ամսագիր)

Արեւ, 1915 թուականէն Եգիպտոսի Աղեքսանտրիոյ մէջ տպագրուող պարբերական ։ Այն  7 Հոկտեմբեր 1921-էն սկսած է լոյս տեսնել իբրեւ Ռամկավար Ազատական կուսակցութեան Եգիպտոսի շրջանակի պաշտօնաթերթ։


== Պատմութիւն ==
Պարբերականը 1924-էն կը հրատարակուի Գահիրէի մէջ։ Արեւը 1970 թուականի վերջերէն մինչ այժմ կը շարունակէ տպագրուիլ Հայ Ազգային Հիմնադրամի միջոցներով։ Առաջին տնօրէն-խմբագրապետը Վահան Թէքէեանն է, արտօնատէրը՝ Լեւոն Մկրտչեանը։ Լրագիրը հրատարակուած է 2 եւ 4 էջերով, շարուածքի չափերն են 58 X 40 սմ։ Գահիրէի ՀԲԸՄ-ի Սաթենիկ Չագըր հիմնադրամի միջոցներով Արեւի 1915-2000 թուականներուն թուայնացուած տարբերակը Յուլիս 2010-ին Գահիրէի ՀԲԸՄ-ի վարչութեան որոշումով Հայաստանի Ազգային գրադարանին յանձնած է ՀԲԸՄ-ի Եգիպտոսի շրջանակային յանձնաժողովի ատենապետ պրն Պերճ Թէրզեանը։ Պարբերականը Եգիպտոսի միակ հայաթերթը եղած է, որ օրը օրին ներկայացուցած է ՀԲԸՄ-ի գործունէութիւնը։
Հինգանկիւնային քսանչորսանիստ

Հինգանկիւնային քսանչորսանիստ՝ կիսաուղղաձեւ բազմանիստ է:


== Նկարագրութիւն ==
24 միանման անուղիղ հինգանկիւնիներէ կազմուած է:
Ունի 38 գագաթ: Հինգանկիւնիներու սուր անկիւնները միաւորող վեց գագաթներու միացումով կը ձեւաւորուի ութանիստ, երեքական բութ անկիւնները միաւորող ութ գագաթներու միացումով՝ խորանարդ:

		
Ունի 60 կող՝ 24 «երկար» եւ 36 «կարճ»:


== Հիմնական Բանաձեւներ ==
Մակերեւոյթի մակերեսը՝

  
    
      
        S
        =
        3
        (
        t
        +
        1
        )
        
          
            
              
                22
                (
                5
                t
                −
                1
                )
              
              
                4
                t
                −
                3
              
            
          
        
        
        
          b
          
            2
          
        
        ≈
        54
        ,
        7965494
        
          b
          
            2
          
        
        ,
      
    
    {\displaystyle S=3(t+1){\sqrt {\frac {22(5t-1)}{4t-3}}}\;b^{2}\approx 54,7965494b^{2},}
  Ծաւալը՝

  
    
      
        V
        =
        
          
            
              t
              (
              3
              t
              +
              1
              )
            
            
              (
              t
              −
              1
              )
              
                
                  2
                  −
                  t
                
              
            
          
        
        
        
          b
          
            3
          
        
        ≈
        35
        ,
        6302020
        
          b
          
            3
          
        
        .
      
    
    {\displaystyle V={\frac {t(3t+1)}{(t-1){\sqrt {2-t}}}}\;b^{3}\approx 35,6302020b^{3}.}
  


== Տես նաեւ ==
Հինգանկիւնային վաթսունանիստ
Արշակունիներու Դամբարան

40.31561313°N 44.25548302°E﻿ / 40.31561313; 44.25548302
Արշակունիներու դամբարան, վաղմիջնադարեան դամբարան՝ Աղձքի մէջ (այժմ Ձորագիւղ, Արագածոտնի մարզին մէջ), ուր ամփոփուած են հեթանոս եւ քրիստոնեայ հայ Արշակունի թագաւորներու աճիւնները։ Թուագրուած է 4-րդ դարու երկրորդ կէսով։ 5-րդ դարուն դամբարանին կից կառուցուած է պազիլիք եկեղեցի մը, որ վերակառուցուած է 19-րդ դարուն։


== Պատմութիւն ==
Փաւստոս Բիւզանդի վկայութեամբ պարսից Շապուհ Բ. արքան, 364 թուականին գրաւելով Անի-Կամախը, բացած է այնտեղ թաղուած հայ թագաւորներու գերեզմանները եւ փորձած է աճիւնները Պարսկաստան փոխադրել, որովհետեւ հեթանոս պարսիկներու պատկերացմամբ այդ թագաւորներուն ոսկորներուն հետ միասին իրենց աշխարհը կը փոխադրէին անոնց «փառքը, բախտն ու քաջութիւնը»։ Սակայն Վասակ Մամիկոնեան սպարապետ, Այրարատ նահանգին մէջ յաղթելով պարսիկներուն, խլած է այդ մասունքներն ու թաղած Աղձքի մէջ։


== Դամբարանի Կառոյցը ==
1973-1974 թուականներուն դամբարանի շրջապատին մէջ կատարուած պեղումներով բացուած են դամբարանի վերգետնեայ մասի աստիճանաձեւ (5 աստիճաններէ բաղկացած), արեւելեան հարաւային կողմը շրջանցող հիմնապատուանդանը եւ եռանաւ պազիլիքբեկեղեցիին մնացորդները։
Ենթադրուած է, որ դամբարանը եղած է երկյարկանի՝ բաղկացած կիսագէտնափոր ոսկրատունէ եւ վերնայարկէ (չէ պահպանուած)։
Բարաւորով ծածկուած ու կամարով պսակուած մուտքը արեւմտեան կողմէն է, որովհետեւ մտած են ուղղանկիւն խաչաձեւ յատակագիծ ունեցող քարաշէն երկյարկանի գետնափոր դամբարանի ստորերկրեայ մասը (երկարութիւնը՝ 3,75մ, լայնութիւնը՝ 2,65մ, բարձրութիւնը՝ 2,60մ)։ Արեւմտեան մուտքի երկու կողմերու եւ ուղղանկիւն խորշերէ ճակատներու քարերը յարդարուած են հեթանոսական եւ քրիստոնէական վաղ շրջանի զարդաքանդակներով (առիւծ, շուն, եղջերու, վարազ, այծեամ, ցուլ եւ այլն)։ Դամբարանը հիւսիսային եւ հարաւային կողմերուն մէջ ունի որմնախորշեր, իսկ արեւելքին մէջ՝ կիսաշրջանաձեւ խորան։ Խորշերու ճակատներու վարի մասերուն մէջ միակտուր, քանդակազարդ սալեր կանգնեցուած են, ետեւի կողմը առաջացնելով արկղաձեւ տարածութիւններ (վիմադամբաններ), որոնք ծառայած են թագաւորական մասունքներու ամփոփման։ Ոսկորները մինչեւ մեր օրերը չեն պահպանուած:
Աջ՝ հարաւային կողմը, պատկերուած է աստուածաշնչեան հերոս Դանիէլը առիւծներու նկուղի մէջ (փոսի մէջ), ինչպէս նաեւ խոյերու քանդակներ, որոնք ներկայացուցին Հայաստանի կացութիւնը Սասանեաններու ճնշման տակ։ Ձախ՝ հիւսիսային կողմը, պատկերացուած են զարմանահրաշ առասպելական կերպարներ կամ աստուածներ՝ թռչուններու ոճաւորուած խորհրդապատկերներով. հորթուկ մը՝ խաղողի վազերու մէջ, շրջանակի մէջ վերցուած խաչ մը՝ վերնամասի երկու թռչնաքանդակներով եւ որսորդ մը՝ երկու շուներու օգնութեամբ վայրի վարազին վրայ յարձակելու ընթացքին։


== Պատկերներ ==
Մեսրոպ Թերզեան

Մեսրոպ Եպս․ Թերզեան (10 Նոյեմբեր 1914, Ատանա - 13 Յունուար 1971), Եպիսկոպոս եւ բանասէր։
Արհաւիրքի օրերուն, հայրը կորսնցնելէ ետք, ընտանիքին հետ կը փոխադրուի Լիբանան։
1928 Թ․ի Հոկտեմբերին կը մտնէ Զմմառու Հայ վանքի նորընծայարանը, ու կը յաճախէ Պէյրութի Սէն Ժօզէֆ համալսարանը, ու իր ուսումը աւարտելէ ետք, 1934-ին կը ղրկուի Հռոմ, եկեղեցական բարձրագոյն ուսում ստանալու համար։ Հռոմի մէջ ան կը հետեւի իմաստասիրական եւ Աստուածաբանական դասընթանցէներուն, տեղւոյն Գրիգորեան Համալսարանին մէջ։ 1940-ին կը ձեռնադրուի քահանայ։ Ձեռնադրութենէն ետք, կը հետեւի եկեղեցական իրաւաբանութեան մասնաճիւղին։ Իրաւաբան վարդապետի տիտղոսին համար կը պատրաստ է ՀԱՅ ԿԱԹՈՂԻԿԷ ՊԱՏՐԻԱՐՔՈՒԹՅՈՒՆԸ ԺԸ․ ԴԱՐՈՒՆ աւարտաճառը։
1945-ին կը վերադարնայ Պէյրութ, ուր կը ստանձնէ Աւետիք ամսաթերթի եւ Մսիս շաբաթաթերթի խմբագրապետութիւնը։ Ժողովրդապետութեան եւ տնօրէնութեան պաշտօններ վարելէ ետք, 1958-․ին Զմմառու Հայ վանքին ու նորընծայարանին մեծաւոր կ՛ընտրուի։
1963-ին կ՛օծուի եպիսկոպոս, ու կը նշանակուի Կիլիկիոյ Հայ Կաթողիկէ Պատրիարքական Թեմի ընդհանուր փոխանորդ։ Պաշտօն մը, զոր կը վարէ մինչեւ իր վախճանումը՝ 1971-ի Յունուար 13-ը։


== Տերզեանի Բանասիրական ու Պատմագրական Գործերը ==
Մեսրոպ Եպս․ Տերզեանի գրչին կը պատկանին բանասիրական ու պատմագրական գործերը․

«Le patriarcat de Cilicie et les Armeniens catholiques» (1740- 1812)
«Խոստովանողի մը նամականին» (1958)
«Բրգիկի Նախավկայ Առաքեալը» (1959)
«Յակոբ Դ․ Ջուղայեցի» (1655- 1680)


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Պէյրութ 1971, էջ 322-323: