armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Խուլիօ Իկլեսիաս

Խուլիօ Իկլեսիաս (սպ.՝ Julio José Iglesias de la Cueva, ծնած է 23 Սեպտեմբեր 1943, Մատրիտ), սպանացի երգիչ, վաճառած է աւելի քան 300 միլիոն սկաւառակ եւ դարձած է սպանալեզու ամէնէն յաջողակ կատարողն ամբողջ աշխարհի տարածքին։ Երգերու մեծամասնութիւնը ձայնագրած է սպաներէն, ետքը անգլերէն եւ ֆրանսէրէն լեզուներով։ Մասնակցած է Եւրատեսիլին, նաեւ ստացած է «Կրիմմի» մրցանակ։ Կ'ապրի Մատրիտ, պարբերաբար կը մեկնի Մայամի։ Անոր երեխաներէն ամենայայտնին Էնրիքէ Իկլեսիասն է։


== Կենսագրութիւն ==

Խուլիօ Իկլեսիաս ծնած է 1943 թուականի Սեպտեմբեր 23-ին Մատրիտ, յայտնի կնախտաբան Խուլիօ Իկլեսիաս Փուկայի ընտանիքին մէջ։ 16 տարեկանէն ֆութպոլ խաղացած է Ռէալ Մատրիտի խումբին մէջ։ 1963 թուականի Սեպտեմբեր 22-ին ան ինքնքշարժի արկածի ենթարկուած է եւ կեանքին յաջորդ 2 տարիներն անցուցած է հիւանդանոցին մէջ։ Հիւանդանոցէն ելլելէն ետք գացած է Անգլիայ, անգլերէն սորվելու։ Սորված է Լոնտոն, ապա՝ Քեմպրիճ։
1971 թուա­կա­նին Խու­լիօ Իկ­լե­սիա­ս Ռո­զի Ար­մէնի հետ ձայ­նագ­րած է Gwendoline ալ­պո­մը, ո­ր մինչ այժմ կը հան­դի­սա­նայ երգ­չու­հիի այ­ցե­քար­տը:
Իկլեսիաս վաճառած է աւելի քան 300 միլիոն սկաւառակ եւ դարձած է սպանալեզու ամենայաջողակ երգիչը ամբողջ աշխարհի վրայ։ Ունի 8 զաւակ։


== Ծանօթագրություններ ==


== Աղբիւրներ ==
Զարթօնք օրաթերթ, 23 Սեպտեմբեր 2016, էջ 2։
Ռաֆֆի Քեպապճեան

Քեպաճեան Ռաֆֆի (Ծն. 1945) Ծնած է Իսթանպուլ։ Ցաճախած է Պէզազեան վարժարան եւ Գերմանական լիսէ։ Վկաւուած է Գերմանիոյ Կէօթինկըն համալսարանի քիմիագիտութեան բաժինէն։
Աշխատակցած է իսթանպուլահայ, սփիւռքահայ եւ հայրենի մամուլին։ խսմբագրած է Գերման եւ Հայ Ընկերակցութեան Armenich-Deutsche Korrespondenz հանդէսը։ Գերմաներէնի թարգմանած է բազմաթիւ հայ գրողներու գործերը, որոնցմէ կարեւոր մաս մը սփոուած է ձայնասփիւրային հաղորդումներով։ Ունի նաեւ գերմաներէնէ հայերէն թարգմանութիւններ, որոնք ընդհանրապէս լոյս տեսած են Բագին գրական հանդէսին մէշ։ Անդամ է Հայաստանի գրողներու միութեան։ Հաստատուած է Հանովըր։


== ՀՐԱՏԱՐԱԿՈԻԱԾ ԳՈՐԾԵՐ ==


=== Արձակ էջեր ===
Խորտակուած Քառեակը (պատմուածքներ) - Իսթանպուլ, 1983։
Առիւծները (պատմուածքներ) - Իսթանպուլ, 1983։
«Սփիւռքահայ Գրականութիւն ՝89, - Երեւան, 1989։
Դիմակներ (պատմուածքներ) - Հանօվր, 1994։


=== Թարգմանական աշխատանք ===
Պարոյր Սեւակի ԽԽ1ւ6ժ (գերմաներէնի թարգմանութիւն) -  Միւնիխ, 1983։
Զարեհ խրախունիի Macht Licht & FR (գերմաներէնի թարգմանութիւն) - Պերլին, 1990։


=== Օտար լեզուներով ===
Konus Halil Bey Konus(թրքերէն, պատմուածքներ) - Իսթանպուլ, 2000Կարօ Աբրահամեան,  Վարք Քահանայից Բերիոյ թեմի, հ. Ա (խմբ. Պէպօ Սիմոնեան), Անթիլիս, «Տպարան Կաթողիկոսութեան Հայոց Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Անթիլիաս - Լիբանան», 2004։։
Նշան Ամիրալեան

Նշան Ամիրալեան, հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Նշան Ամիրալեան ծնած է մօտաւորապէս 1875 թուականին, Հալէպի նահանգի՝ Մարաշի գաւառի կեդրոն, Մարաշ քաղաքին մէջ։ 1898 թուականին աւարտած է Պալթիմորի բժշկական համալսարանը (ԱՄՆ)։ Մահացած է Առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914-1918) ընթացքին։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան // Օսմանեան կայսրութեան մէջ եւ Թուրքիոյ Հանրապետութեան մէջ բռնաճնշումներու եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ //։ Լուսաբաց հրատարակչատուն, 2014 — 520 էջ։


== Գրականութիւն ==
Պոտուրեան Մկրտիչ, Հայ հանրագիտակ, Պուքրէշ, 1938։
138 (թիւ)

138 (հարիւր երեսունութ) զոյգ երկնիշ բնական թիւ է 137 եւ 139 հարեւան պարզ թիւերու միջեւ


== Յատկութիւններ ==
չորս յաջորդական պարզ թիւերու գումար է՝ 138=29+31+37+41
երեք պարզ թիւերու արտադրեալ է՝ 138=2×3×23
138 Թուլուզէ քարեայ աստեղնեակի կարգային թիւն է
Microsoft Windows-ի  Alt + 138 -ի գործադրումով կը ստացուի կիւրեղեան К (կարճ քա) տառը
Տարուայ 138րդ օրն է Մայիս 18-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 17-ը)
Կարապետ Տաղլեան

Կարապետ Տաղլեան, (11 Յունուար 1882, Այնթապ - ), այնթապցի բնագիտութեան ուսուցիչ, փրոֆէսօր։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Այնթապ, 11 Յունուար 1958-ին։ 1888-1895 տարիներուն կը յաճախէ Ադենական վարժարանը։ Սեպտեմբեր 1896-ին, կը յաճախէ Կեդրոնական Թուրքիոյ գոլէճը, իբր 5-րդ կարգի աշակերտ: Յունիս 1902-ին շրջանը կ'աւարտէ:


== Ուսուցչական ասպարէզ ==
1902-1906 թուականներուն օգնական կ'ըլլայ Կեդր. Թուրքիոյ գոլէճին մէջ:
1906-1907 տարիներուն կ'ուսանի Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանէն ներս: Ապա կը վերադառնայ Կեդր. Թուրքիոյ գոլէճ եւ երկու տարի կը դասաւանդէ:
1909-ին կը գաղթէ Ամերիկա եւ Քոլոմապիա համալսարանէն ներս կը մասնագիտանայ գիտութեան ճիւղին մէջ:
Յունիս 1911-ին, կը ստանայ Մագիստրոս Արուեստից եւ Տոքթոր Փիլիսոփայութեան տիտղոսները, ֆիզիքական քիմիաբանութեան ճիւղին մէջ։
1911-ին Ալֆրէտ համալսարանէն ներս բնագիտութեան ուսուցիչ կը նշանակուի:
1912-ին կը վերադառնայ Այնթապ, ուր փրոֆ. Ալեքսան Պէզճեանի մահուամբ՝ անոր տեղ ուսուցչապետ կը կարգուի: Այնթապէն կը տարագրուի Սեպտեմբեր 1915-ին։
Ան Վալիին արտօնութեամբ կը մնայ Հալէպ, ուր կը դասաւանդէ Մէքթէպի Սուլթանիէ դպրոցին մէջ մինչեւ Բրիտանական գրաւումը Հալէպի: Այդ օրերուն, Բրիտանացիք Հալէպի մէջ կը հիմնեն Հայկազեան Վարժարանը, ուր Կարապետ Տաղլեան կը պաշտօնավարէ որպէս տեսուչ մինչեւ 1920-ի ամառը:
Հոկտեմբեր 1920-ին իր երկու զաւակներուն եւ տիկնոջ հետ կը ժամանէ Նիւ Եորք, ուր Նիւ Լոնտոնի Գընէթիքէթ գոլէճին մէջ կ'ուսուցանէ բնագիտութիւն 1921-էն մինչեւ 1947, ապա 65 տարեկանին կը քաշուի պաշտօնէն: 1947-ին կ'ուսուցանէ Նիւ Լոնտոնի Աղջկանց «Հայ Սքուլ»-էն ներս:
Փրոֆ․ Կ․ Տաղլեան անդամակցած է բազմաթիւ գիտական ընկերութիւններու։


== Աղբիւրներ ==
«Պատմութիւն Այնթէպի Հայոց», Բ. Հատոր, Լոս Անճելըս, Քալիֆոռնիա, 1953։
1878 թուական

1878 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 78րդ տարին


== Դէպքեր ==
1878․ Զէյթունի մէջ ինքնապաշտպանական կռիւներ կը պայթին։
2 Փետրուար, 1878․  Յունաստանը  Թուրքիոյ պատերազմ կը յայտարարէ։
3 Մարտ, 1878․ կը կնքուի Սան Սթեֆանոյի Պայմանագիրը։
1 Յունիս, 1878․ Պերլինի վեհաժողով։ Այս ժողովին, Հայկական Հարցը երկրորդական կը համարուի եւ 61-րդ յօդուածին մէջ «Հայաստան» բառը կը փոխարինուի «Հայկական մարզեր» եւ «Հայաբնակ վայրեր» բառակապակցութիւններով։4 Յունիս, 1878․ Պոլսոյ (գաղտնի) Դաշինք, Օսմանեան կայսրութեան եւ Միացեալ Թագաւորութեան (Անգլիա) միջեւ։  Կիպրոսը Անգլիոյ կը յանձնուի։


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1878 ծնունդներ

Յունուար 1՝ Արտաշէս Աբեղեան (մ.1955, Միւնիխ), փիլիսոփայութեան տօքթոր
Յունուար 21՝ Վահան Թէքէեան (մ.1945, Գահիրէ), բանաստեղծ

Փետրուար 4՝ Զապէլ Եսայեան (մ.1943, Սիպերիա), արձակագիր
Օգոստոս 15՝ Սիամանթօ (Ատոմ Եարճանեան, մ.1915), բանաստեղծ
Օրը յայտնի չէ՝
Միքայէլ Կիւրճեան (մ.1965), արձակագիր
Գուրգէն Պաղտասար Մալեան (մ.1899), ֆետայի
Մարզպետ (Ղազար Ղազարեան) (մ.1915), քաղաքական գործիչ
Յարութիւն Պալըքեան (մ.1917 կամ՝ 1918), հասարակական գործիչ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1878 մահեր

Արիստակէս Տիրացու (Յովհաննէսեան, ծն.անյայտ), երաժիշտ
Արսէն Ղազիկեան

Հայր․ Արսէն Վրդ․ Ղազիկեան (8 Հոկտեմբեր 1870(1870-10-08) կամ 1870, Պարտիզակ (Քոճայելի), Բաշիսքելե, Քոճաէլի, ԹուրքիաՊարտիզակ, Էջմիածին, Երեւանի նահանգ, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն - 9 Յունիս 1932(1932-06-09) կամ 1932, Փատուա, Վենեթօ, Իտալիա), հայագէտ, դասական եւ եւրոպական գլուխ-գործոցներու թարգմանիչ եւ մատենագէտ։ Անդամ Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութեան։


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է Թուրքիոյ հայաբնակ Պարտիզակ (ներկայիս` Պահչեճիք) աւանը: Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ։ 1888-ին հաստատուած է Վենետիկի Ս. Ղազար կղզի, ուր շարունակած է ուսումնառութիւնը։
1895-ին դարձած է Մխիթարեան միաբանութեան անդամ, սկսած է գրական-թարգմանական եւ մանկավարժական գործունէութիւնը։ Նախապէս գրած է գրաբար, ապա անցած է աշխարհաբարի` դառնալով վերջինիս հետեւողական պաշտպանը։ 
Ծրագրած է 50 հատոր նուիրել Հայ ազգի արդի թարգմանական գրականութեան, հայացնելով միջազգային մեծ դէմքերու ստեղծագործութիւնները։ Շուրջ քառասուն թարգմանութիւն կատարած է յունարէնէ, իտալերէնէ, ֆրանսերէնէ, անգլերէնէ եւ գերմաներէնէ։
Իր անունը յարգանք կը վայելէր իբր մեծ քերականագէտ-լեզուագէտ եւ իր խօսքը վճռական դեր ունէր գրական զանազան վիճաբանութիւններու մէջ։


== Աշխատութիւններ ==
Աշխատութիւններէն կարելի յիշել․

«Ներոն. Ողբերգութիւն հինգ արարուածով», Պոյիթոյ, Վենետիկ, 1902,
«Ճիոգոնտա. Մելոտռամ չորս արարուածով», Կոռիոյ, Վենետիկ, 1903,
«Քերթուածներ. Ա», Օսսիան, Վենետիկ, 1902,
«Դաստիարակութիւն անձին (իմացական, ֆիզիքական եւ բարոյական) կամ խորհրդատու երիտասարտաց», Պլաքի, Ճօն Սդուարդ, Վենետիկ, 1902,
«Աստուածային կատակերգութիւն. Դժոխք», Դանթէ Ալիգիերի, Վենետիկ (1902, 1910),
«Հայկական նոր մատենագիտութիւն եւ հանրագիտարան հայ կեանքի. Առաջին հատոր, Ա-Մ = Nouvelle bibliographie Arménienne et encyclopedie de la vie Arménienne 1512-1905, Վենետիկ, 1909-1912. Հայկական նոր մատենագիտութիւն եւ հանրագիտարան հայ կեանքի. Երկրորդ հատոր. Յ-Ն = Nouvelle bibliographie Arménienne et encyclopedie de la vie Arménienne 1512-1905, Վենետիկ, 1909, դժբախտաբար այս հսկայ աշխատութիւնը կիսատ մնացած է, հասնելով մինչեւ Յ - Ն գիրերը ),
« Հայ լեզուի ուղղագրական դասեր », Վենետիկ, (1923, 1930),
« Մի՛ գրէք... Այլ գրեցէ՛ք... », Վենետիկ, (1930, 1932):
Լիհատես կղզեխումբ

Լիհատես(յուն․՝ Λιχάδες)․ Էվոյիքոս ծոցի հրաբխային կղզեխումբ, Յունաստան։


== Ընդհանուր տեղեկութիւններ ==
Լիհատես հրաբխային կղզեխումբը կը բաղկանայ 7 կղզիակներէ՝ Մոնոլիա (ամենամեծը), Մեղալի Սթրոկիլի, Միքրի Սթրոկիլի, Սթենօ, Վայիա, Վորիաս, Լիմանի եւ փոքրիկ ժայռագօտիներէ։  Կը պատկանի Իսթիէա-էտիփսոս քաղաքապետութեան (Էվիա)։
Ք․Ա․ 426-ին տեղի ունեցած երկրաշարժին իբրեւ հետեւանք, Լիհատես հրաբխային կղզիներուն մեծ մասը կը սուզուի։
Կղզիները մինչեւ 20-րդ դարու կէսին կը բնակուէին։  Կղզեխումբին բնակչութեան թիւն էր 70 (1928)։  1960-ական թուականներուն բնակիչները կղզիակները կը լքեն։  Մոնոլիա կղզիակին հարաւային մասին, նշմարելի են բնակավայրին կառոյցները։


== Զբօսաշրջիկութիւն ==
Լիհատես վերջին տասնամեակներուն զբօսաշրջիկութեան կեդրոն դարձած են։  Զբօսաշրջիկներուն առիթը կը տրուի նաեւ շրջանի ծովուն հարուստ յատակը դիտել։
Յակոբ Աղասեան

Յակոբ Աղասեան (1891, Ատրիանապոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1938), յօդուածագիր եւ ուսուցիչ։
Նախնական ուսումը առնելէ ետք Վենետիկ երթալով՝ Մուրատ Ռափայէլեան վարժարանի շրջանը աւարտած է 1907-ին, ստանալով վկայաական։
Գրել սկսած է Զմիւռնիոյ «Աշխատանք» թերթին (1910-1914), Պոլսոյ «Ազատամարտ»ին մէջ՝ թարգմանութիւններ ընելով Տ՝Անունցիոյէն եւ Գառտաչչիէն։
Առանձին հատորով հրատարակած է Մածծինիի Մարդկային պարտականութիւնները (տպ. իզմիր 1931-ին) եւ Օվիտիոսի Սերելու արուեստը գիրքը։ Գարլոյ կոլտոնիէն թարգմանած է Միրանտօլինա թատերախաղը։ Ունի ինքնագիր պատմուածքներ, Հրատարակուած Ազատ Խօսք«»ին, «Փարոս»ին եւ «Հայրենիք» ամսագրին մէջ դրուած՝ գրական-քննադատական եւ երաժշտական յօդուածներ։ Պոլսոյ մէջ հասցուցած է ջութակահար եւ ուսուցիչ․ ունի բազմաթիւ աշակերտներ․ 1932-էն ի վեր Փլովտիւի (Պուլկարիա) Պուլկար Ազգային Թատրոնի նուագապխումբին վարիչն էր։
Վերջին գործն է «Ադրիանապոլսոյ հայ գաղութը» ազգագրական եւ տեղեկագրական երկը, տպուած 1937-ին։ Մահացած է 1938 թուականին։


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ․ Մկրտիչ Վարդ․ Պոտուրեան, 1938 Պուքրէշ, Ա․ Հատոր, էջ 99։
Մեսրոպ (անձնանուն)

Մեսրոպ, հայկական արական տարածուած անուն։
Անուան ամենայայտնի կրողն է հայ գիրերը ստեղծող Մեսրոպ Մաշտոցը (361-440)

Լատինագիր ձեւը՝  MESROB 
Անունէ ստեղծուած մականուն՝ Մեսրոպեան


== Անունը Կրողներ ==
Մեսրոպ Աշճեան (1940 Պէյրութ-2003 ՆԵ) եկեղեցական
Մեսրոպ Ամատունի (ծն.1857)
Մեսրոպ Թաղիադեան (1803-1858) գրող, մանկավարժ
Մեսրոպ Թերզեան (1914 Ատանա-1971) բանասէր
Մեսրոպ Նուպարեան (1841 Զմիւռնիա-1929 Մարսէյլ) թարգմանիչ, բառարանագիր
Մեսրոպ Վարդանեան (1890 ՕԿ-1919 Պարսկաստան)


==== Երկրորդ անուն ====
Լեւոն Մեսրոպ (1880-1960 Փարիզ) գրող, բանասէր
Ռոզալիա Լոմպարտօ

Ռոզալիա Լոմպարտօ (իտալ.՝ Rosalia Lombardo, 13 Դեկտեմբեր 1918, Պալերմօ, Իտալիա - 6 Դեկտեմբեր 1920, Պալերմօ, Իտալիայ), աղջիկ, որ մահացածլ է թոքերու բորբոքումէն, որու մարմինը զմռսուելով ցուցադրուած է ապակեպատուած դագաղի մէջ Քապուցիններու դամբարանին մէջ՝ Պալերմօ։ Ռոզալիա Լոմպարտոյի թաղումը այդ ձեւով դարձած է դամբարանի պատմութեան մէջ վերջիններէն։


== «Քնած գեղեցկուհին» ==
Ռոզալիայի հայրը, ծանր վերապրելով անոր մահը, կը դիմէ յայտնի զմռսող բժշկի՝ Ալֆրետոյին խնդրելով աղջկայ մարմինը պահպանել քայքայումէ։ Սալաֆիայի զմռսման հմուտ ճարտարագիտութեան շնորհիւ Լոմպարտոյի մարմինը ցուցադրուած է ապակեպատ դագաղի մէջ՝ մարմարեայ պատուանդանի վրայ՝ Քապուցիններու դամբարանը՝ Սուրբ Ռոզալիի մատրան մէջ (Պալերմոյի Քապուցիններու դամբարաններու զբօսաշրջային երթուղու վերջին կէտը): Մարմինը մինչեւ 21-րդ դար գրեթէ անփոփոխ պահպանուած է։ Քանի դեռ Ռոզալիի մաշկը չէ կորսնցուցած բնական գոյնը, երեխան կը թուի՝ մահացած չէ, այլ քնած է, որու պատճառով Լոմպարտոյի մումիան ստացած է «Քնած գեղեցկուհին» անուանումը (անգլ.՝ Sleeping Beauty, իտալ.՝ Bella addormentata)։ 2000-ականներու կէսերուն նկատելի եղած են մումիայի քայքայման առաջին նշանները ։ Ռոզալիա Լոմպարտոյի մարմինի հիւսուածքներու քայքայման յետագայ ընթացքը կանխելու համար անոր դագաղը տեղափոխած են աւելի չոր տեղ եւ փակած ապակէ անօթի մէջ՝ լցուած բորակածինով։


== Զմռսում ==
Սալաֆիէի կողմէ մարմինի մշակման, զմռսման արարողութեան նկարագրութիւնը գտնուած է անոր ձեռագրերու արխիւին մէջ (իտալ.՝ Dario Piombino-Mascali)։ Սալաֆիան Լոմպարտոյի արիւնը փոխած է ֆորմալինի ախտահանիչ լուծոյթով, ալքոհլով, որ ընդունակ է չորացնելու մարմինը, քաղցրիով, որ կը պաշտպանէ մոոմիան ամբողջովին ջրազրկումէ, հակասնկային սալիցիլաթթուով եւ ցինկի աղով, որ մարմինին կու տայ ամրութիւն։ Բանաձի կառուցուածքն է՝ 1 մաս գլիցերին, 1 մաս յագեցած ֆորմալինի լուծոյթ ցինկի պղնձարջասպ եւ ցինկի քլորիտ, 1 մաս սալիցիլաթթուի յագեցած սպիրտի լուծոյթ։


== Գրականութիւն ==
Կաղապար:Հրապարակում
Կաղապար:Հրապարակում


== Արտաքին յղումներ ==
«Розалия Ломбардо: сицилийская «Спящая красавица»»։ YouTube 
«Часовня Розалии Ломбардо»։ Катакомбник
Լիզա Ուենկէր

Լիզա Ուենկէր (23 Յունուար 1858(1858-01-23), Պեռն, Զուիցերիա - 16 Հոկտեմբեր 1941(1941-10-16), Carona, Լուգանո, Տիչինո, Զուիցերիա), զուիցերիացի նկարիչ, մանկական գիրքերու հեղինակ։ 1930-ականներուն ամէնէն յայտնի եւ ամէնէն շատ կարդացուող հեղինակներէն մէկն էր։


== Կենսագրութիւն ==
Լիզա Ուենկէր ծնած է Պեռնի մէջ։ Անոր հայրը՝ Հենրիք Ռվուց, Պազելի մէջ կտորեղէնի եւ հիւսուածեղէնի խանութի սեփականատէր էր։ Ան յաջողութեամբ արուեստի դասեր ստացած է Պազելի, Փարիզի եւ Ֆլորանսի մէջ՝ աւարտելով Տիւսսելտորֆի (Dusseldorf) Կերպարուեստի ակադեմիան։ 1881-ին Լիզա Ռվուց բացած է ճենապակիի (փորսըլենային) նկարչութեան աշխատանոց մը, որու թիրախը կիներ եւ երիտասարդ աղջիկներն էին:
1890-ին ան ամուսնացած է Թէօ Ուենկէրի հետ, որ «պողպատեայ ապրանքներու» գործարանի սեփականատէր էր։
Անոր մանկական գիրքերէն ամենայայտնիներէն է «Joggeli söll ga Birli shake»-ը։ Անոր աղջիկը՝ Ռութ Ուենկէր (Ruth Wenger) ամուսնացած է Հերման Հեսսէի (Hermann Hesse) հետ, իսկ իր թոռնուհին՝ Մարէտ Օպպենհէյը եւս յայտնի նկարչուհի է։ Անոր որդին՝ Լիանտէր Հաուսսմանն, յայտնի բեմադրիչ է։


== Աշխատութիւններ ==
Քեզի Համար, Հայաստա՜ն

Քեզի համար, Հայաստա՜ն (ֆր.՝ Pour toi Arménie), երգ, որ գրուած է 7 Դեկտեմբեր 1988-ին Հայաստանի մէջ աւերիչ երկրաշարժէն տուժածներուն օգնելու նպատակով։ Գրուած է աղէտէն քանի մը օր ետք։ Երաժշտութեան հեղինակն է Ժորժ Կառվարենց, բառերուն հեղինակն է Շարլ Ազնաւուր։
Առաջին անգամ կատարուած եւ ձայնասփռուած է ֆրանսական հեռուստատեսութեամբ, 20 Դեկտեմբեր 1988-ին, Ֆրանսայի 87 նշանաւոր երգիչներու կատարումով։ 1989-ին Փարիզի մէջ Ժորժ Կառվարենց «Քեզի համար, Հայաստան» երգին երաժշտութեան համար արժանացած է «Ոսկի սուր» (Սաբղ դ'օր) մրցանակին։  Երգը 10 շաբաթ գրաւած է սինկլներու SNEP (Ֆրանսա) աղիւսակին առաջին հորիզոնականը եւ արձանագրուած Կինէսի ցուցանիշներու գիրքին մէջ՝ հեռարձակման առաջին իսկ շաբաթէն առաջին տեղը գրաւելու համար ։ Երգին տեսահոլովակը նկարած է Հանրի Վեռնոյը։


== Երգին առաջին տունը ==


== Կատարողներ ==


== Արտաքին յղումներ ==
20 Դեկտեմբեր 1988-ի կատարումը youtube կայքին մէջ
Ասրեան

Ասրեան, հայկական մականուն։


== Մականունը կրողներ ==
Աշոտ Մինասի Ասրեան (1920-1992), Խորհրդային Միութեան հերոս, փոխգնդապետ։
Արթուր Մելսիկի Ասրեան (1971-1992), ազատամարտիկ։
Արուս Յարութիւնի Ասրեան (1904-1987), դերասանուհի։
Գարեգին Ասրեան (1875-1916), թղթակից։
Թեւադրոս Ղահրամանի Ասրեան (1918-1942), դերասան։
Ժասմէն Ասրեան (1949), դերասանուհի, հասարակական-քաղաքական գործիչ։
Խաչիկ Մայիսի Ասրեան (1970), պետական, հասարակական գործիչ:
Կարէն Արարատի Ասրեան (1980-2008), շախմատիստ, միջազգային գրոսմայստըր:
Սեդրակ Սերգէյի Ասրեան (1972-2016), ազատամարտիկ, արցախեան եւ քառօրեայ պատերազմներու մասնակից։
Ստալինա Խորէնի Ասրեան (1973-1993), բուժքոյր, արցախեան պատերազմի մասնակից։
Ուրուկույէյի արօտադաշտ

Ուրուկույէյի արօտադաշտ. ենթարեւադարձային արօտավայր եւ կենսաշրջան որ տարածուած է Բարանա գետին արեւելքը, Ուրուկուէյի մեծ մասին մէջ, Արժանթինի Էնթրէ Ռիոս եւ Քորիենթես նահանգներուն մէջ եւ Պրազիլի հարաւը գտնուող Ռիօ Կրանտէ տօ Սուլ նահանգին մէջ։ Կը կոչուի նաեւ Պրազիլեան-Ուրուկուէյեան արօտադաշտ։


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==

Ուրուկույէյի արօտադաշտին տարածութիւնն է 353․573 քլ²։ Անոր մակարդակը ծովի բարձրութենէն կը հասնի մինչեւ 500 մեթր։ Կենսաշրջանին արեւմտեան մասը կը ջրեն Ուրուկուէյ գետին հարկատուները՝ Իպիքուիմ Նեկրօ, Թաքուարեմպօ, Իի եւ Քուեկէյ։ Ուրուկույէի արօտադաշտին մէջ կը գտնուին երկրին մայրաքաղաքը՝ Մոնթեվիտէօ եւ Պրազիլի Փորթօ Ալեկրէ քաղաքը։


== Կլիմա ==
Կենսաշրջանին հարաւը տարեկան կ՛ընդունի 1000մմ․ անձրեւ, իսկ հիւսիսը 1300մմ․։ Հարաւային շրջանին միջին ջերմութիւնը մօտաւորապէս 16°C է, իսկ հիւսիսային շրջանին մօտաւորապէս 19°C։


== Բուսականութիւն ==
Կենսաշրջանը կ՛ընդգրկէ ոչ շատ բարձր արօտավայրեր, որոնք կը պատսպարեն ագուռիի արօտադաշտը եւ գետեզերքներու երկայնքին բարձրադիր անտառները։  


== Կենդանական աշխարհ ==
Կենսաշրջանը կը պատսպարէ բազմաթիւ չորքոտանիներ եւ 80-է աւելի թռչուններուն տեսակներ։


=== Պատկերասրահ ===

		
		
		
		
		
		
		
		


== Բնապահպանում ==
Ուրուկույէյի արօտադաշտին 3.43% բնապահպանման շրջան յայտարարուած է։ Կ՛ընդգրկէ Էլ Բալմար Ազգային Պուրակը Արժանթին, եւ Ուրուկույէյի Սան Միկէլ Ազգային Պուրակը, Էսթերոս տէ Ֆարաբաս ու Ուրուկուէյ գետի Ազգային Պուրակը, Քապօ Բոլոնիօ Ազգային Պուրակը, Բորթերօ տէ Սան Լորենցօ Ազգային Պահեստը եւ «Quebrada de los Cuervos del Yerbal» պահպանուած բնավայրը։
  


== Տե՛ս նաեւ ==
Բամբա
Ամազոն
Աղեքսանդրիոյ Փարոսը

Աղեքսանդրիոյ Փարոսը, Պտղոմէոս Բ. թագաւորը (304-247 Ն. Ք.) կանգնել տուաւ, անոր նաւահանգիստին մէջ, հսկայական փարոս մը, որ շատ հեռուներէն տեսանելի ըլլար: Յոյները կ՛ըսեն, թէ փարոսին բարձրութիւնը 272 մեթր էր, ինչ որ գրեթէ անհաւատալի կը թուի:
Երբ արաբները Եգիպտոս մտան, շուրջ 1000 տարի ետք, անոնք գտան այդ փարոսին մնացորդները, որոնք տակաւին 116 մեթր բարձրութիւն ունէին:
Աշխարհի աւանդական 7 հրաշալիքներէն վեցը՝ Բաբելոնի կախուած պարտէզները, Ողիմպոսի Զեւսի արձանը, Եփեսոսի Արտեմիսի մեհեանը, Հալիքարնասի շիրիմը, Ռոտոսի Քոլոսը եւ Աղեքսանդրիոյ փարոսը անհետացած են: Ներկայիս կը շարունակեն գոյութիւն ունենալ միայն Եգիպտոսի բուրգերը:
Լիզպոնի Հայերը

Հայերը Լիմասոլի մէջ, Կիպրոսի ազգային փոքրամասնութիւններէն մէկը, Հայկական սփիւռքի մասը։ Բնակուած է շուրջ Կիլիկիոյ դէմը Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկուսութեան հնագոյն դէմերէն է։
Առաջնորդանիստը Նիկոսիայի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին է։ Թերեւս 5-րդ դարու Նիկոսիային կառուցուած է Սուրբ Գեւորգ եկեղեցին։ Նշանաւոր է 560 թուականին կառուցուած Սուրբ Մակար վանքը, որ միջնադարուն եղած է Կիպրոսի դէմի առաջնորդարանի շէնքը։ Մեզ հասած են այնտեղ գրուած կամ ընդօրինակուած հայերէն ձեռագրեր։ 12-րդ դարուն, երբ հայերու թիւը Կիլիկիոյ մէջ ստեղծուած է առաջնորդական երկու թեմ (եպիսկոպոսութիւն)՝ Նիկոսիայի մէջ եւ Ֆամագոատայի մէջ։
1116 թուականին կառուցուած է Նիկոզիա 200 հայ։ 1940 թուականին կառուցուած է Սուրբ Գեւորգ հայկական եկեղեցին։ Գործած են «Նարեկ» ազգային վայրի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին (նորոգուած է 1884 թուականին)։ Նիկոզիայի մէջ կառուցուած են նաեւ Սուրբ Պողոս մատուռը (հիմնուած է 1892 թուականին, Նիկոսիայի ազգային գերեզմանատանը՝ պոլսեցի Պողոս Օտաճեանի կտակով), 1981 թուականին՝ Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին։
Կղզիյի հնագոյն կառոյցներէն են Ֆամագուստայի Կանաչվորի վանք կամ Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին (կառուցուած է 1317 թուականին, ներկայիս թուրքերու բռնագրաուած տարածքին մէջ է) եւ Սուրբ Մարիամ, Սուրբ Սարգիս, Սուրբ Վարվառա (բոլորն ալ՝ 13-րդ դարու վէրջ) եկեղեցիները, որոնք չեն պահպանուած։ Հայկական եկեղեցիներ կառուցուած են նաեւ Կիլիկիոյ գիւղերուն մէջ, յայտնի է, որ Սուրբ Հրեշաակաեաց եկեղեցին հիմնուած է ճիպս գիւղին մէջ։ Ներկայիս գործած են Նիկոսիայի Սուրբ Աստուածածին, Լառնակայի Սուրբ Սդեփանոս եւ Լիմասոլի Սուրբ Գեւորգ եկեղեցիները։ Կիպրոսի դէմը կառաուարուած է իր կանոնադրութեամբ։ Գերագոյն մարմինը թեմական ժողովն է, որու անդամները ընտրուած են չորս տարով։
Գրիգոր Սիւնի

Գրիգոր Սիւնի (բուն անունով՝ Գրիգոր Միրզայեան, 10 Սեպտեմբեր 1876(1876-09-10), Գետաբեկ, Ելիզավետպոլի գավառ, Ելիզավետպոլ Նահանգ, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն - 18 Դեկտեմբեր 1939(1939-12-18), Ֆիլատելֆիա, Փենսիլվանիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), երաժշտահան եւ երաժիշտ։


== Կենսագրական գիծեր ==
Սիւնի ծնած է Գետաբեկ (Գանձակի շրջան): Եղած է աշուղ Դադասիին թոռը եւ որդին բանաստեղծ երգիչ Յովհաննէս Միրզայեանին: Սիւնիքի իշխանական տոհմի՝ Սիւնիներու հետ հեռաւոր կապի պատճառով, յետագային Սիւնի մականունը որդեգրած է: 1878-ին ընտանիքով փոխադրուած է Շուշի, ուր ստացած է իր նախնական կրթութիւնը: 1891 թուականէն իր կրթութիւնը ստացած է Էջմիածինի Գէորգեան ճեմարանին մէջ, եւ Քրիստափոր Կարա-Մուրզայի ու Կոմիտաս Վարդապետի ազդեցութեամբ զբաղած՝ ժողովրդական երգերու հաւաքումով ու դաշնաւորումով: ուր Կարա-Մուրզայի եւ Կոմիտասի ազդեցութեամբ սկսած է ժողովրդական երգեր հաւաքել եւ դաշնաւորել։ Աւարտելէ ետք ուսումը Շուշիի մէջ կազմած է երգչախումբ եւ սկսած՝ բազմաձայն երգչախումբով ելոյթներ ունենալ։ 1895-ին աւարտելով ճեմարանը, Շուշիի մէջ երգչախումբ կազմակերպած եւ համերգ տուած՝ իր բազմաձայնած ժողովրդական երգերով:
Երաժշտական ուսումը շարունակելու համար մեկնած եւ ընդունուած է Փեթեսրպուրկի երաժշտանոց, միաժամանակ ստանձնելով տեղի հայկական եկեղեցւոյ երգչախումբի ղեկավարի պաշտօնը:
Երաժշտական ուսումը աւարտելէ ետք Գրիգոր Սիւնի 1905-1907 թուականներուն երաժշտութիւն դասաւանդած է Թիֆլիսի Ներսիսեան դպրոցին մէջ, ուր սկսած է թատերական ընկերութեան միջոցաւ բեմադրել «Արեգնազան» օփերան եւ Նաեւ գրած է «Ասլի եւ Քարամ» երգախառն թատերախաղը: Իր յետագայ ստեղծագործութիւնները գլխաւորաբար համերգային գործունէութեան նուիրուած են:
1908 թուականէն սկսեալ սկսած է շրջիլ հայաբնակ զանազան վայրեր՝ Տրապիզոն, Կարին, Թիֆլիս, Թեհրան, Պոլիս եւ այլ շրջաններ եւ հաւաքել ժողովրդական երգեր, դաշնաւորել զանոնք եւ երգչախմբային ելոյթներու ճամբով ապրեցնել երգերը:
Գրիգոր Սիւնի դաշնաւորած է երգեր Յովհաննէս Թումանեանի եւ Աւետիք Իսահակեանի ինչպէս՝ «Ինձ մի խնդրիր»ն ու «Ախ ալ վարդի» գոհարները:
Գրիգոր Սիւնի կատարած է գեղջական երգերու մշակումներ. օրինակ՝ «Սարերի հովին մեռնեմ», «Սարերը հովելա», «Ալագեազ» եւ այլ ստեղծագործութիւններ:


== Երկեր ==
Գրիգոր Սիւնիի աշխատութիւններուն մէկ մասը հրատարակուած է առանձին հատորներով, որոնցմէ են՝

«Հայ ժողովրդական երգեր»ը, 1904),
«Ժողովրդական տուերգեր եւ խմբերգեր»ը, 1935,
«Հայ երգ-փունջ», տետր 1-4, Ֆիլատելֆիա, 1940-1947,
«Հայ երաժշտութիւն» (հայերէն, անգլերէն), Երեւան, 2005։
Քարոլին Ռաֆայէլեան

Քերոլին Ռաֆայէլեան (25 Սեպտեմբեր 1966(1966-09-25)), ամերիկահայ բարերար, ոսկերչական արտադրութեանց ձեւաւորող, աշխարհի ամենահարուստ հայ կինը։


== Կենսագրութիւն ==
Ռաֆայէլեան ծնած է 1966-ին Փրովիտընսի մէջ` Ռոտ Այլընտ։ Ան ամուսնացած է եւ ունի երեք զաւակներ։
Ան 2004-ին, իր հօր հիմնադրած ոսկերչական գործարանը զարգացնելով, հիմնած է «Ալեքս էնտ Անի» ոսկերչական ընկերութիւնը, Ռոտ Այլընտի մէջ: Ընկերութիւնը նշանաւոր է առաւելաբար իր ապարանջաններով:


== Գործունէութիւն ==
«Ալեքս էնտ Անի» ոսկերչական ընկերութիւնը Քարոլինը հիմնած է 2004- ին։ Ամերիկեան «Ալեքս եւ Անի» ընկերութեան հիմնադիր Քերոլին Ռաֆայէլեանի կարողութիւնը, ըստ «Ֆորպզ»ի, 1 միլիառ տոլար է:
Ցեղասպանութեան մասին պատմող «Խոստումը» ժապաւէնին նիւթով հայ գործատիրուհին ապարանջաններ պատրաստած է` «Քիփ տը փրոմիս» (պահէ խոստումը) գրութեամբ: Ըստ «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամին, ապարանջաններուն վաճառքէն գոյացած հասոյթը տրամադրուած է հայ կարիքաւոր ընտանիքներուն: Քարոլին յաճախ գործակցած է «Հայաստան» հիմնադրամին հետ. ան տարբեր ծրագրերու իրագործման համար իր սիրայօժար մասնակցութիւնը բերած է:
2015-էն սկսեալ «Ալեքս էնտ Անի» ընկերութիւնը հրապարակ իջեցուցած է «Քեմփ Հայաստան» ապարանջաններ, որոնց վաճառքէն գոյացած եկամուտը յատկացուցած է Միացեալ Նահանգներու հայ երեխաներու համար կրթական ճամբարներու կազմակերպման:
Ամերիկեան «Ֆորպս» թերթի 2016 թուականի Յունիսի թիւին կողքը նուիրուած էր Քարոլին Ռաֆայէլեանին: «Ֆորպս»-ի նշեալ թիւը յատկացուած էր ինքնուրոյն կայացած ամենահարուստ կիներուն, իսկ Ռաֆայէլեանը ցուցակին 2-րդ դիրքը կը գրաւէր:


== Աղբիւրներ ==
Ազդարար, 02 Յունիս 2017, էջ 14։
Ազդարար, 07 Յուլիս 2017, էջ 16։