armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Կրիկոլ Չիքովանի

Կրիկոլ (Կրիկորի) Սամսոնի Չիքովանի (վրաց.՝ გრიგოლ ჩიქოვანი, 2 (15) Մարտ 1910, Խոբի, Քութայիսի նահանգ, Ռուսական Կայսրութիւն - 26 Նոյեմբեր 1981(1981-11-26), Թիֆլիս, Խորհրդային Միութիւն), վրացի խորհրդային գրող, սենարիստ, դրամատուրգ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է ծառայողի ընտանիքի մէջ։ 1936 թուականին աւարտած է Թիֆլիսի համալսարանի իրաւաբանական բաժինը, իսկ 1939 թուականին՝ Մոսկուայի կինեմատոգրաֆիայի հիմնարկի մէջ (այժմ՝ Կինեմատոգրաֆիայի Ս. Գերասիմովի անուան համառուսաստանեան պետական համալսարան) սցենարիայի բաժինը։


== Ստեղծագործութիւն ==
Կրիկոլ Չիքովանիի ստեղծագործութիւնները տպագրուած են 1932 թուականէն։ Անոր առաջին գիրքը՝ «Պատմուածքներ եւ նովէլներ», լոյս տեսած է 1940 թուականին։
Չիքովանին հեղինակած է պատմուածքներ խորհրդային քաղաքացիներու աշխատանքային սխրանքներու մասին։
«Կեանքի սահմանը» (1952), «Մայա» (1958) պատմուածքներու ժողովածուներուն մէջ, «Սեր» (1958), «Երկրորդ ընտանիք» (1960) վիպակներուն մէջ, «Մայր բոլորի համար» (1956), «Կանաչ սարերու տիրուհին» (1962) ակնարկներուն մէջ պատկերած է կոլխոզային գիւղերու աշխատողներու կեանքն ու աշխատանքը։
Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս, կոլխոզի նախագահ Մ. Օրագուելիձէի հետ համատեղ գրած է «Շրոմա» (1963) գիրքը՝ նուիրուած վրացի ու ուքրաինացի գիւղացիներու բարելամութեանը։
Յետպատերազմեան տարիներու առաւել նշանակալի ստեղծագործութիւնները հրատարակուած են «Օդիշեան պատմուածքներ» շարքին մէջ։ Հեղինակած է «Եկաւ փետրուարը» (1971), «Հող» (1977), «Հաւատ» (1980) պատմայեղափոխական եռագրութիւնը, պիեսներ, կինոսցենարներ։


== Ֆիլմագրութիւն ==
1941 — Կոլխիդայի կրակները
1960 — Գիգիա պապիկըՊետկինոարդ ստուդիայի մէջ նկարահանուած է «Հասան» (1932) ֆիլմին մէջ։


== Մրցանակներ ==
«Պատուոյ նշան» շքանշան,
ԽՍՀՄ մետալներ։


== Գրականութիւն ==
Теракопян А., Выбор пути — обретение Родины, «Литературное обозрение», 1973, № 1;
Муравник М., Новое солнце Одиши, «Смена», 1973, № 6.
Кузнецов Ф., «Ум, честь и совесть нашей эпохи», «Литературная газета», 1974, 15 мая.


== Արտաքին յղումներ ==
Կրիկոլի Սամսոնի Չիքովանի (1910-81)
1901 թուական

1901 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու առաջին տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 
Յունուար 12՝Արշալոյս (Օրորա) Մարտիկանեան (անգլերէն՝ Aurora Mardiganian, մ.1994), ամերիկահայ գրագէտ եւ դերասանուհի, մարդասիրութեան խորհրդանիշ
Մայիս 7՝ Կէրի Քուփըր (անգլերէն՝ Gary Cooper, մ.1961), ամերիկացի դերասան
Մարտ 23՝ Արմենակ Միսիրեան (մ.1977), նկարիչ
Յունիս 28՝ Ալեք Մանուկեան (անգլերէն՝ Alex Manoogian, մ.1996), մեծահարուստ բարերար, ճարտարագէտ, արդիւնաբերող


== Մահեր ==
2 Յունուար՝ Մատթէոս Մամուրեան (ծն.1830), վիպասան եւ լրագրող
4 Յունուար՝ Նիքոլաոս Կիզիս,  ԺԹ․ դարու յոյն գլխաւոր գեղանկարիչներէն
17 Յունուար՝ Էլիըս Ռիկզ (անգլերէն՝ Elias Riggs, ծն.1810), ամերիկացի միսիոնար, ազգագրագէտ, լեզուաբան եւ թարգմանիչ
27 Յունուար՝ Ճիւզեփէ Վերտի․ իտալացի վիպապաշտ յօրինող
4 Մարտ՝ Ռաֆայէլ Էրիսթավի (վրաց.՝ რაფიელ ერისთავი, ծն.1824), վրացի բանաստեղծ, թարգմանիչ եւ ազգագրագէտ
9 Նոյեմբեր՝ Ղեւոնդ Ալիշան (ծն.1820), բանաստեղծ, բանասէր, պատմաբան, աշխարհագէտ, թարգմանիչ
17 Նոյեմբեր՝ Ստեփան Արսլանեան (ծն.1822), բժշկապետ, բանասէր
Անստոյգ օրով՝
Սրբուհի Տիւսաբ (Վահանեան, ծն.1840), արեւմտահայ բանաստեղծուհի
Սմբատ Շահազիզ (ծն.1841), բանաստեղծ եւ հրապարակախօս
Արմենուհի (քանդակ)

«Արմենուհի» քանդակ, ներկայիս կը գտնուի Երեւանի Սիրահարներու զբօսայգիին մէջ:


== Պատմութիւն ==
Քանդակին հեղինակը Հռիփսիմէ Սիմոնեանն է, որ զայն ստեղծած է 1968-ին: Անիկա մէկ անգամ ցուցադրուած է Հայաստանի Նկարիչներու միութեան ցուցասրահին մէջ, իսկ 2009 թուականին Սիմոնեանին ընտանիքը քանդակը նուիրած է Երեւան քաղաքին:
Քանդակը տեղադրուած է Սիրահարներու զբօսայգիին մէջ` արուեստագէտին զաւակներուն, թոռնիկին, Երեւանի քաղաքապետին եւ Նկարիչներու միութեան նախագահին ներկայութեամբ:


== Հեղինակ ==
Քանդակագործ-խեցեգործ՝ Հռիփսիմէ Սիմոնեան։


== Տուեալներ ==
Քանդակը կաւէ կառուցուած է, 1,9 մ բարձրութեամբ։
Հարսանեկան Պալատ

Հարսանեկան Պալատ, (Տօնական հանդիսութիւններու պալատ, վրացերէն՝  ქორწინების სახლი), կը գտնուի Թիֆլիս քաղաքի մէջ:


== Պատմութիւն ==
Շէնքը կառուցուած է Թիֆլիս 1980-1985 թուականներուն, ճարտարապետեր՝ Վիգթոր Ջորբենացիի եւ Վաժա Օրբելացիի նախագծութեամբ, տօնական հանդիսութիւններ անցընելու նպատակով:
Վրաստանի՝ ԽՍՀՄ կազմէն դուրս գալէ ետք կառոյցը պահանջարկ չունէր եւ մի քանի տարի լքուած վիճակի մէջ կը գտնուէր։ 2002 թուականին, երբ այն գնեց գործարար Պատրի Փաթարգացիշվիլին, շէնքը բնակելի դարձաւ եւ ստացաւ նաեւ «Արքատիա» անունը՝ տիրոջ պատուին։ 2008 թուականին, երբ մահացաւ Փաթարգացիշվիլին, զինք թաղեցին պալատի այգիին մէջ։


== Ճարտապետութիւններ ==
Հարսանեկան պալատի ճարտարապետական լուծումը յաճախ կը համեմատեն եկեղեցական ճարտարապետութեան հետ: Օրինակ՝ «Citizen K» ամսագրի գլխաւոր խմբագիր՝ Ֆրետերիկ Շոբէնը ըսած է. 

Փորձագէտները կը նշեն Ջորբենացիի եւ Օրբելացիի ոճական լուծումներու նմանութիւնը լը Կորբյուզիէի եւ Նիմէերի մոտեռնիստական եկեղեցիներու ճարտարապետութեան:
Նշուած է նաեւ, որ պալատի կառոյցը կիրառուած է բիոնիկական ճարտարապետութեան լուծումներ:
Բջնի

Բջնի, Հայաստանի պատմական հին բնակավայրերէն է։ Պարսպապատ բերդաքաղաք, անիկա Պահլաւունիներու տոհմին միջնաբերդն էր եւ հայ եկեղեցւոյ եպիսկոպոսական չորս մեծ աթոռներէն մէկը։ Գիւղ Հայաստանի հանրապետութեան Կոտայքի մարզին մէջ, մարզի կեդրոնէն 14 ք.մ. հարաւ-արեւմուտք։ Կը գտնուի Այրարատեան նահանգի Նիգ գաւառին մէջ, Հրազդան գետի ափին, Հրազդան քաղաքէն 13 ք.մ. հեռաւորութեան վրայ։ Յայտնի է իր հանքային ջրով եւ շատ Պատմամշակութային յուշարձաններով։


== Բնակչութիւն ==
Նախնիներուն մէկ մասը այստեղ հաստատուած են 1915-1920 թուականներուն, հին Պայազէտի Արծափ գիւղէն, Վանէն եւ Պոլսէն։
Բջնիի ազգաբնակչութեան փոփոխութիւնը.


== Տնտեսութիւն ==
Բնակչութիւնը կը զբաղի անասնապահութեամբ, դաշտավարութեամբ եւ թռչնաբուծութեամբ։


== Պատմամշակութային կառոյցներ ==
Բջնիի կեդրոնը կը գտնուին՝ Սուրբ Գէորգ (13-րդ դար) եւ Սուրբ Աստուածածին (1031 թ.) եկեղեցիները, իսկ հիւսիս-արեւելեան կողմը՝ Սուրբ Սարգիս եկեղեցին (7-րդ դար)։


== Պատմական ակնարկ ==
Բջնին Հայաստանի հանագոյն բնակավայրերէն է։ 1-ին անգամ անոր մասին կը յիշատակէ պատմիչ Ղազար Փարպեցին։ Բջնեցի Աթիկ քահանան հայոց սպարապետ Վահան Մամիկոնեանի հաւատարիմ զինակիցներէն էր։ 11-րդ դարուն Բջնին իր շրջակայքով կ՛անցնի Պահլաւունիներու իշխանական տոհմին։ Այդ ժամանակ ալ, Յովհաննէս-Սմբատ թագաւորի հրամանով կը դառնայ եպիսկոպոսանիստ աւան։ 1066 թուականին կաթողիկոսական ընտրութիւնները տեղի ունեցած են Բջնիի մէջ։ 13-րդ դարու սկզբնաւորութեան Բջնին կ՛անցնի Զաքարեան հայ իշխաններու տնօրինութեան։ 1387-88 թթ. գիւղը կ՛ենթարկուի Լենկթեմուր աւերածութեան։ 1673 թ.-ին այստեղ իջեւանած է Ֆրանսացի ճանապարհորդ Շարդէնը։ 1770 թ.-ին Բջնի այցելած է նաեւ ճանապարհորդ Տուրնեֆորը։ Միջին դարերուն Բջնին հայ գրչութեան կարեւորագոյն կեդրոններէն էր։ Մեզի հասած՝ 12-17 դդ. այնտեղ ընդօրինակուած հայերէն մի քանի ձեռագիրներ։ Ըստ տեղեկութիւններու Բջնիի բերդը կառուցած են Պահլաւունիները՝ 11-րդ դարուն։ Բջնիի միջնադարեան ճարտարապետութեան զարդը գիւղի կեդրոնը գտնուող Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին է, որ կառուցուած է Գրիգոր Մագիստրոսի պատուէրով՝ 1031 թ.։ Եկեղեցիին պատերուն կան վիմափոր արձանագրութիւններ։ Վերանորոգուած է 1947 թ.։


== Յուշարձաններ ==
Բջնի բերդ
Բջնիի Սբ. Աստուածածին եկեղեցի
Բջնիի սբ. Սարգիս եկեղեցի


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Տե՛ս նաեւ ==
Բջնիի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկ (Կոտայքի մարզ)


== Արտաքին յղումներ ==
Էջը Կոտայքի մարզպետարանի կայքում
Համայնքի ղեկավարի Էջը Կոտայքի մարզպետարանի կայքում


== Ծանօթագրութիւններ ==

Կաղապար:Կոտայքի մարզ
Բուժանք (ամսագիր)

«Բուժանք» (Փարիզ), առողջապահական-գիտական-ընկերային ամսագիր։ Լոյս տեսած է 1926-1930՝ տոքթ. Լեւոն Գրիգորեանի աշխատանքով:
Տպագրուած է առողջապահական եւ գիտաբժշկական յօդուածներ ու նիւթեր նուիրուած հայ բժշկութեան պատմութեան, անուանի բժիշկներուն, մարմնամարզի, դպրոցի առողջապահական հարցերու եւ բուժման ժողովրդական եղանակներուն։
Ֆետրա

Ֆետրա (յուն․՝Φαίδρα)․ Մինոասին եւ Փասիֆայիին աղջիկը։ Եղած է Աթէնքի հերոս եւ թագաւոր՝ Թիսէասին երկրորդ կինը։


== Առասպելը ==

Ըստ յունական դիցաբանութեան, Ֆետրա սիրահարուեցաւ իր գեղեցկութեամբ համբաւ ունեցաղ Իփոլիթոսին՝ Թիսէասին մանչին։ Սակայն երբ փորձեց զայն հրապուրել, ան մերժեց։ Անոր հետ ուրիշ հանդիպումի մը ընթացքին, Ֆետրա առանց վարանելու, Իփոլիթոսին ոտքերուն կ՛իյնայ եւ կ՛աղերսէ արցունքոտ աչքերով անոր դրական պատասխանին։ Իփոլիթիս կը մերժէ անոր սէրը եւ Ֆետրա իր զայրութեան մէջ հագուստները կը պատռէ եւ կը փախչի։ Կիսամերկ Թիսէասին կը ներկայանայ եւ Իփոլիթոս կ՛ամբաստանէ թէ փորձեց զայն բռնաբարել։
Թիսէաս Իփոլիթոսին երկրէն կը վռնտէ։ Իփոլիթոս մեկնելու ատեն կը սպաննուի, երբ կառքին ձիերը ծովէն յանկարծակի ելած հրէշի մը երեւոյթին կ՛այլանդակին։ Երբ Ֆետրա անոր մահը կ՛իմանայ, խիղճի խայթ կը զգայ եւ ամօթէն ինքզինք կախամահով կը սպաննէ։


== «Իփոլիթոս» ==
Այս առասպելը Էվրիփիտիս իր «Իփոլիթոս» ողբերգութեան մէջ կը գործածէ, ինչպէս նոյնպէս բազմաթիւ հին յոյն բանաստեղծներ եւ արուեստագէտներ։


== 174 Ֆետրա ==
1877-ին յայտնաբերուած աստղակերպի մը կը տրուի Թիսէասին երկրորդ կինին՝ Ֆետրային անունը՝ 174 Ֆետրա։
    


== Տե՛ս նաեւ ==
Էթրա
Հայկ Աւանէսեան (ձեւագէտ)

Հայկ Աւանէսեան, ուքրանահայ ձեւագէտ։


== Կենսագրական գիծեր ==
Հայկին ընտանիքը Տոնեցք (Ուքրանիա) փոխադրուած է, երբ դեռ ինք մանուկ էր, սակայն մեծցած է հայ ընտանիքի մէջ, ուր միայն մայրենի լեզուն կը գործածուէր:


== Հայկ Աւանէսեան ապրանքանիշը ==
Հայկ Աւանէսեան ապրանքանիշը ստեղծուած է 2011-ին, եւ արդէն քանի մը ամիս ետք ձեւագէտը արժանացած է «Տարուան Յայտնութիւնը» մրցանակին:
Աւանէսեանի կարծիքով, աշխարհին մէջ կան շատ լաւ հայ ձեւագէտներ: Անոնք կը տարբերին իրենց աշխատանքով, մօտեցումով եւ հայեացքով: Անոր ուշադրութիւնը գրաւած են լիբանանցի ձեւագէտ Գրիգոր Չափուրեանի ստեղծագործութիւնները:


== Ցուցադրութիւններ ==
2015-ին ցուցադրած է 2015-2016 տարիներու հարսանեկան հագուստներու հաւաքածոն:
«Գարուն-ամառ 2018»  հաւաքածոյի փակ ցուցադրութիւն։ Կայացած է 1 Դեկտեմբեր 2017-ին, կոմսուհի Ուվարովայի Քիեւեան առանձնատան մէջ։
Յովիկ Տէմիրճեան

Յովիկ Տէմիրճեան (3 Յունուար 1969(1969-01-03), Նիկոսիա, Կիպրոս), կիպրահայ երգիչ, որ Կիպրոսը պիտի ներկայացնէ Եւրատեսիլ 2017 երգի մրցոյթին Ուքրանիոյ մայրաքաղաք Քիեւի մէջ:
Հոկտեմբեր 2009-ին Տէմիրճեան մասնակցած էր Յունաստանի The X Factor երգի մրցոյթին հանդիսանալով 7րդ:
Երեք անգամ ներկայացած էր Կիպրոսը ներկայացնելու Եւրատեսիլի մէջ։ 2010-ին Goodbye երգով ուր հանդիսացաւ երրորդ, 2015-ին Stone in a River երգով հանդիսանալով չորրորդ: 2017-ին յաղթական հանդիսացաւ եւ Կիպրոսը պիտի ներկայացնէ Gravity երգով որուն յեղինակը շուէտացի երգահան Thomas G:son-ն է:


== Ձայնագրութիւններ ==


=== Սինկլներ ===
2009: "Den mou milas alithina" (Δεν μού μιλάς αληθινά - ἱστορία έχει τελειώσει) [1]
2010: "Ksana" (ΞΑΝΑ)
2010: "Goodbye"
2013: "Ekho ya mena" (Εγω Για Μένα) [2]
2015: "Stone in a River" [3]
2017: "Gravity" [4]
Պուպակ Նիկթալաբ

Պուպակ Նիկթալաբ (պարսկ. ՝ پوپک نیک طلب կամ / puːˈpækˌnɪkˈtælæb /, 19 Մայիս 1970(1970-05-19), Թեհրան, Իրան), իրանցի հեղինակ եւ գրականութեան հետազօտող, յայտնի է «Սարվ-է-Սամարղանդ» գիրքը գրելու համար:


== Կեանք ==
Նիկթալաբ իրանցի գրող եւ մանկական գրականութեան հետազօտողներէն մէկն է: Ան նաեւ, հայ մանկական գրականութեան առաջին իրանցի հետազօտողն է։  Անոր անունը նշուած է հայ անուանի գրողներու վերաբերեալ հետազօտական բաժնին, ինչպէս օրինակ՝ Խաչատուր Աբովեան.
Ան աշխարհի մանկական գրականութեան առաջատար մասնագետներէն մէկն է եւ այս նիւթով անոր գիրքին խորագիրն է «Սամարղանդի նրբանցքներից մինչեւ Միջերկրական ծովի ափ»:  Գիրքին գլուխներէն մէկը կը վերաբերի հայ մանկական գրականութեան պատմութեան:
Ան գրած է աւելի քան հարիւր հոդուած մանկական գրականութեան մասին: Իսկ անոր«Սարվ Սամարղանդ» գիրքը Ռուդակիի բանաստեղծութիւններուն ամենալաւ մեկնաբանութիւնն է: 

Պուպակ Նիկթալաբ, Իրանի մէջ յայտնի է Հանս Քրիստիան Անտերսենի 200-ամեակի առթիւ իր տարած հետազօտութեամբ: 


== Գրքեր ==
Սամարղանդի մայրի (Ռուդակի շարունակական բանաստեղծութիւններու նկարագրութիւն) տպ․՝ 2020, Faradid հրատարակչատուն
Սամարղանդի նրբանցքներից մինչեւ Միջերկրական ծովի ափ (Մանկապատանեկան գրականութեան զարգացումը աշխարհի տարածքին (33 երկրներու մէջ)) տպ․՝ 2019, Faradid հրատարակչատուն
Բանաստեղծութիւն երեխայի հայելիին մէջ (մանկական բանաստեղծութիւնների դասաւանդում), տպ.՝ 2003, Բաշիրի գիտութիւն եւ գրականութիւն
Բարութեան արեւի հայր, տպ․՝ 1999, «Պակնեւիս» հրատարակչատուն


== Ծանոթագրություններ ==
Պերճուհի Տայեան

Տայեան-Մակարեան Պերճուհի (1923-2000), ծնած է Լափսէքի (Տարտանէլ) եւ մահացած Իսթանպուլ։ Միջնակարգ ուսումը ստացած է Եսայեան վարժարանի մէջ, իսկ եկրորդականը Մելգոնեան Կրթական Հաստատութեան մէջ։ Բ. Աշխարհամարտին պատճառով վերադարցած է Իսթանպուլ։ Թորոս Ազատեանի եւ Ժամանակ որաթերթի խմբագրութեան քաջալերանքով իր քէրուածները լոյս ընծայած է «Ժամանակ»ի մէջ։ Կարճ շրջան մըն ալ աշխատակցած է Սան պարբերաթերթին եւ «Պայքար» շաբաթաթերթին։ Ամփոփումներ կատարած է ընկերաբանական եւ իմաստասիրական գիրքերէ։ Ունի անտիպ թարգմանութիւններուն, մասնաւորաբար Էտկար Ալէն Փոյի բանաստեղծութիւնները եւ Ալէքսիս Գարելի հանրածանոթ «Մարդը Այս Անծանոթը» հեղինակութիւնը։


== Ծանoթագրութիւններ ==
Իգնատիոս Ա․ Քաքմաճեան

Իգնատիոս Ա․ Քաքմաճեան (Iknadios Kakmaciyan, 1827 Պոլիս - 1869 Պոլիս), Կ․ Պոլսոյ հայոց պատրիարք: 
Ընտրուած է Վանայ առաջնորդ։ Մկրտիչ Խրիմեանի առաջնորդութեամբ Վանի մօտակայ Վարագայ վանքը արեւելեան Վենետիկ դարձուցած է։ 1863-ին Ազգային Սահմանադրութեան հաստատումէն ետք առաջին շրջանի պատրիարքները եւ կարգ մը ամիրաներ տուժած էին նոր օրէնքէն։ Ազգային ժողովի նիստերը դադրած էին, այս պատճառով ժողովուրդը դառնացած էր Պատրիարքարանէն: Պատրիարքարանը նիւթական տագնապի մէջ ինկած էր, բայց ժողովուրդը անտարբեր էր։ Ժողովուրդը կը պահանջէ Պատրիարքին հրաժարականը եւ սահմանադրութեան գործադրութիւնը։ 
Պուրսացի Պօղոս Պատրիարք կը ստիպուի հրաժարիլ։ Կայսր Ապտիւլ Ազիզ Ա.-ի Կառավարութիւնն ալ ամբոխը հանդարտեցնելու համար սահմանադրութեան գործադրութեան հրաման կու տայ։ Այսպիսով, երկար ատենէ ի վեր ցրուած Ընդահանուր Ժողովը կրկին կը սկսի նիստերուն եւ առաջին առիթով Պոլսեցի Իգնատիոս Ա․Քաքմաճեան 1869-ին կ'ընտրուի Թուրքիոյ Հայոց 70-րդ Պատրիարք։ Սակայն երկար չի տեւեր ընտրութեան ուրախութիւնը, որովհետեւ իր ընտրութեան հաստատումէն երեք օր ետք ան կը վախճանի։ Կը թաղուի Պէյօղլու Ս. Երրորդութիւն եկեղեցւոյ բակին մէջ ։
11 Փետրուար

11 Փետրուար, տարուա 42-րդ օրն է։

 10 Փետրուար  11 Փետրուար  12 Փետրուար 


== Դէպքերն ==
1928. երկրորդ Ձմեռնային Ողիմպիական խաղերու բացումը Սանկտ Մորիցին մէջ, Զուիցերիա
1929. Վատիկանը անկախացաւ Իտալիայէն
1979. Իրանին մէջ աւարտուեցաւ իսլամական յեղափոխութիւնը
1990. Նելսըն Մանտելան 27 տարուայ բանտարկութենէն ետք արձակուեցաւ
2011.
օրուան ամսաթիւի գրառումը՝ 11.02.2011 ետադարձ թիւ է
հրաժարական տուաւ Եգիպտոսի նախագահ Հոսնի Մուպարաքը


== Ծնունդներ ==
1929. Ալբերտ Ազարեան,  Խորհրդային Հայաստանի մարմնամարզիկ, օղակներու վարժութեան ախոյեան ու մասնագէտ, մարմնամարզութեան զանազան վարժութիւններու քանիցս ախոյեան
1934. Մերի Քուանթ (Mary Quant) անգլիացի ծրագրող


== Մահեր ==
1982. Թաքաշի Շիմուրա (ծն.1905) ճափոնցի դերասան


== Տօներ ==
   Ճափոն՝ Պետականութեան օր (Ք.ա. 11 Փետրուար 660-ին առաջին Ճիմմու կայսեր թագադրութիւնը)
Հիւանդներու օր` կը տօնուի 1993-էն, Լուրտի (Lourdes) Տիրամօր պատուին
Անթուան Պէրման

Անթուան Պէրման (24 Յունիս 1942(1942-06-24), Argenton-sur-Creuse - 22 Նոյեմբեր 1991(1991-11-22), Փարիզի 18-րդ շրջան, Իլ տը Ֆրանս, Ֆրանսա), Ֆրանսացի թարգմանիչ, փիլիսոփայ, պատմաբան, եւ թարգմանական տեսագէտ:


== Գիրքեր ==
Moi, le Suprême (թարգմանութիւն Օկուսթօ Ռոա Պասթոսի Yo, el supremo). Pierre Belfond, Le Livre De Poche, Պուէնոս Այրես, 1979
L'épreuve de l'étranger: Culture et traduction dans l'Allemagne romantique: Herder, Goethe, Schlegel, Novalis, Humboldt, Schleiermacher, Hölderlin. Փարիզ: Gallimard, 1984. Անգլերէնի թարգմանուած Սթէֆան Հէյվըրթի կողմէ՝ The Experience of the Foreign: Culture and Translation in Romantic Germany. Albany: SUNY Press, 1992. Թարգմանուած արեւմտահայերէնի Ռաֆֆի Աճէմեանի եւ Մարկ Նշանեանի կողմէ՝ Օտարութեան Փորձընկալումը. Մշակոյթ եւ Թարգմանութիւն Վիպապաշտ Գերմանիոյ Մէջ:
Lettres à Fouad El-Etr sur le romantisme allemand. Փարիզ: PUF, 1991
Pour une critique des traductions: John Donne. Փարիզ: Gallimard, 1995. Անգլերէնի թարգմանուած Ֆրանսուա Մասարտիէ-Քէնիի կողմէ՝ Toward a Translation Criticism: John Donne. Kent, OH: Kent State University Press, 2009
La traduction et la lettre, ou L'auberge du lointain. Փարիզ: Seuil, 1999
L'âge de la traduction. "La tâche du traducteur" de Walter Benjamin, un commentaire. Presses Universitaires de Vincennes, 2008. Անգլերէնի թարգմանուած Շանթալ Ռայթի կողմէ՝ The Age of Translation. Abingdon: Routledge, 2018
Թորոս Թորամանեան

Թորոս Թորոմանեան (18 Մարտ 1864(1864-03-18), Շապին Գարահիսար, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1 Մարտ 1934(1934-03-01) կամ 3 Յունուար 1934(1934-01-03), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Անդրկովկասի ԽՖՍՀ, Խորհրդային Միութիւն), հայ նշանաւոր ճարտարապետ:


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Փոքր Հայքի Շապին Գարահիսար քաղաքին մէջ (ուր ծնած է նաեւ Զօրավար Անդրանիկը) 1864 թուականին, հողագործի ընտանիքի մը մէջ։ Սկզբնական կրթութիւնը ստացած է իր ծննդավայրին մէջ։ 1883 թուականին մեկնած է Կոստանդնուպոլիս, աշխատած է որպէս ատաղձագործի աշակերտ: 1888-1893 թթ. սորված է Կ.Պոլսոյ Կայսերական Գեղարուեստից ճեմարանի ճարտարապետական բաժնին մէջ։ 1896-1900 թթ. ապրած է Պուլկարիոյ մէջ, զբաղած է շինարարութեամբ: Սակայն, հետաքրքրութեան առարկան  ճարտարապետութեան տեսութիւնն էր: 1900 թուականին այցելած է Յունաստան, ապա Եգիպտոս եւ Իտալիա: 1902 թուականին եղած է Փարիզ, ուր ունկնդրած է դասախօսութիւններ արուեստի մասին եւ զբաղած է արեւելեան հնագիտական առարկաներու ուսումնասիրութեամբ: 1903, 1905-1909 թուականներուն յայտնի կովկասագէտ ու հնագէտ Նիկողայոս Մառի հետ միասին մասնակցած է Անիի մէջ տարուող պեղումներուն, կատարելով անոր աւերակներու ողջ ճարտարապետական նիւթի յատակագծերը, նկարները, կտրուածքները եւ վերակազմութիւնները: Իր աշխատանքներով Թ. Թորամանեանը ներկայացուցած է հայկական ճարտարապետութեան ծագումը եւ զարգացման շրջանները:
20-րդ դարու սկզբին Թ. Թորամանեանի ջանքերով Զուարթնոցի աւերակները դուրս բերուած են հողի դարաւոր շերտերու տակէն: Թորամանեանի մանրամասն ուսումնասիրութիւնները վերականգնած են տաճարի իսկական պատկերը: Յայտնի դարձած է, որ տաճարը եղած է բոլորակ, եռայարկ, հայկական թմբուկով, գմբէթաշէն ինքնատիպ կոթողով մը: Երբ Անիի պեղումներու ժամանակ յայտնաբերուած է Գագիկ թագաւորի արձանը՝ Գագիկաշէն Սբ.Գրիգոր տաճարի մանրակերտը ձեռքին, հաստատուած է, որ Թորամանեան յաջողած էր Զուարթնոցի յատակագծի ուսումնասիրութեամբ ճշգրտօրէն յայտնաբերել շինութեան տեսքն ու ձեւը, քանի որ համաձայն պատմիչին, Գագկաշէնը Զուարթնոցի կրկնութիւնն էր:
1921 թուականին Երեւանի պետական համալսարանին մէջ դասախօսութիւններ տուած է հին Հայաստանի ճարտարապետութեան պատմութեան մասին:
Թորամանեանը մահացած է 1934 թուականին Երեւանի մէջ։ Թաղուած է Հրազդան գետի ափին:
Հայաստանի մէջ սահմանուած է Թորոս Թորամանեանի անուան մրցանակ:


== Ստեղծագործութիւններ ==
«Զուարթնոց Եկեղեցին» (1905)
«Էջմիածնի տաճարը» (1909)
«Տեկորի տաճարը» (1911)Թ. Թորամանեանի ստեղծած նիւթերով՝

Յո. Ստրժիգովսկի. «Հայերու ճարտարապետութիւնը և Եւրոպան»,
Կ. Ղաֆադարեան. «Նիւթեր հայկական ճարտարապետութեան պատմութեան»։


== Գրականութիւն Թորամանեանի Մասին ==
«Թորոս Թորամանեան: Կեանքն ու գործը», Նուպար Պապուխեան
«Ժամանակակիցները Թորոս Թորամանեանի մասին», Միքայէլ Մազմանեանի, Նուպար Պապուխեանի եւ Գառնիկ Թորամանեանի կողմէ կազմուած
«Թորոս Թորամանեանի դասախօսութեան առթիւ», Յովհաննէս Թումանեան
«Թորամանեանի թնդանօթները», Յովհաննէս Թումանեան
«ճարտատարապետ Թորոս Թորամանեանը», Աւետիք Իսահակեան (ռուսերէն)


== Մէջբերումներ Թորոս Թորամանեանի մասին ==


== Պատկերասրահ ==

		
		


== Արտաքին յղումներ ==
ԵՐԿՈՒ ԳԻՐՔ ՀԱՅ ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏՈՒԹԵԱՆ ԵՐԱԽՏԱՒՈՐ ԹՈՐՈՍ ԹՈՐԱՄԱՆԵԱՆԻ ՄԱՍԻՆ:
Գլխավոր > Լրահոս > ԹՈՐՈՍ ԹՈՐԱՄԱՆՅԱՆ՝ ԱՆԻԻ Ս. ԳՐԻԳՈՐ (ԳԱԳԿԱՇԵՆ) ԵԿԵՂԵՑԻՆ:
Գրիգոր Անանեան

Գրիգոր Անանեան (1770, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 3 Օգոստոս 1865(1865-08-03), Թրիէսթ, Աւստրիական Կայսրութիւն), արքունի հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Գրիգոր Անանեան ծնած է 1770 թուականին Կոստանդուպոլսոյ մէջ։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է ծննդավայրին մէջ, երկրորդական ուսումը՝ Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութեան վանքի վարժարանին մէջ։ 1783 - 1793/1794 թուականներուն ուսանած է Իտալիոյ Պատովա քաղաքի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետի մէջ ու ստացած՝ բժշկութեան դոկտորի տիտղոս։ 1793 ֊1994 թուականին վերադարձած է Կոստանդնուպոլիս եւ զբաղուելով բժշկութեամբ, կարճ ժամանակ անց ձեռք բերել հմուտ բժշկի համբաւ։ Այդ ժամանակ Կոստանդուպոլսոյ մէջ կար ընդամէնը 2 համալսարանական հայ բժիշկ՝ Պօղոս Անտոնեան-Շաշեանն ու Յովակիմ Օղուլուխեանը։
Շուտով, Օսմանեան կայսրութեան փատիշահի (միապետ) հրովարտակով, նշանակուած է արքունի բժշկի պաշտօնին եւ զբաղուած է կայսերական գերդաստանի առողջապահութեան եւ բուժման հարցերով։
1814-1815 թուականներուն, սուլթանի հարեմի՝ սիրած տիկիններէն մէկուն բուժելու, սակայն կեանքը փրկել չկարողանալու պատճառով, ենթարկուած է հետապնդումներու, ուստի մահապատիժէն խուսափելու պատճառով (ըստ Մեզպուրեանի՝ սեփական խղճահարութենէն հալածուած) փախած է Իտալիա։ Հաստատուելով Իտալիոյ Թրիեսթէ քաղաքին մէջ՝ շարունակած է զբաղիլ բժշկութեամբ։
Մահացած է 1865 թուականի Օգոստոսի 3-ին, Թրիեսթէ քաղաքին մէջ՝ 95 տարեկան հասակին։ Թաղքոուած է Թրիեսթէի գերեզմանոցէն ներս։ Խոշոր գումար կտակած է ազգային, բարեգործական ու որբախնամ նպատակներու յատկացնելու համար։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։


== Գրականութիւն ==
Թորգոմեան Վահրամ «Հայաստանի կոչնակ», Նիւ Եորք, թ. 28։
Թորգոմեան Վահրամ «Հանդէս ամսօրեայ», Վիեննա, 1897, թ. 2։
Պոտուրեան Մկրտիչ «Հայ հանրագիտակ», Պուքրէշ, 1938։
Մեզպուրեան Արթօ «Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ», Սթանպուլ, 1950։
Ճպրան Խալիլ Ճպրան

Ճպրան Խալիլ Ճպրան (6 Յունուար 1883(1883-01-06)[…], Պշարի, Mount Lebanon Mutasarrifate, Ottoman Syria - 10 Ապրիլ 1931(1931-04-10)[…], ), գրող, գծագրիչ, բանաստեղծ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Լիբանան Պշարի գիւղը 1883-ին, նախնական ուսումը ստացած է գիւղի քահանայէն, ուր սորված է կարդալ ու գրել արաբերէն լեզուն եւ ուսումնասիրած է սուրբ գիրքը (Աւետարանը)։
Արեւեան

Արեւեան, հայկական մականուն։


== Մականունը կրողներ ==
Գաբրիել Խաչատուրի Արեւեան (1914-1968), արձակագիր, լրագրող։
Զաւէն Արեւեան (19-րդ դար), թղթակից։
Boulevard of Broken Dreams

«Boulevard of Broken Dreams», ամերիկեան փանք ռոք խումբ Green Day-ի իոթերորդ սդուտիական ալպոմի՝ American Idiot-ի երկրորդ երգն է։ երգը թողարկուած է 2004 թվականի նոյեմբերի 29-ին։ 


== Երգացանկ ==


=== CD1 ===
"Boulevard of Broken Dreams" - 4։21
"Letterbomb" (live) - 3։58


=== CD2 ===
"Boulevard of Broken Dreams" - 4։21
"American Idiot" (live) - 4։12
"She's a Rebel" (live) - 2։03


=== CD Սլիւ ===
"Boulevard of Broken Dreams" - 4։21
"Letterbomb" (live) - 3։57


=== 7" ===
Ա կողմ

"Boulevard of Broken Dreams" - 4։21Բ կողմ

"Letterbomb" (live) - 3։58


== Վարկանշային Աղիւսակ ==


=== Տարեկան Շարքեր ===
Սերօ Աբրահամեան

Սերօ Աբրահամեան (13 Յուլիս 1925(1925-07-13), Աշան - 12 Յուլիս 2000(2000-07-12), Սեւան, Գեղարքունիքի մարզ, Հայաստան), հայ բանաստեղծ, արձակագիր եւ Գրողներու միութեան անդամ։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Արցախի Մարտունի շրջանի Աշան գիւղը։ Աբրահամեան նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ եւ ապա ընդունուած Ղզղալա գիւղի դպրոց:
Ան 16 տարեկան հասակին կորսնցուցած է լսողութիւնը, այդ իսկ պատճառով ուսումը կիսատ ձգելով ինքնաշխատութեամբ լաւապէս տիրապետած է մայրենի լեզուին:
Նկատի ունենալով ունեցած սէրը գիրքին ու գրականութեան հանդէպ, 1949-1963 թուականներուն ստանձնած է գիւղի դպրոցական գրադարանի, ինչպէս նաեւ մշակութային տան վարիչի ու տնօրէնի պաշտօնը:
1964 թուականին մաս կազմած է Պաքուի մէջ հրատարակուող «Կոմունիստ» հայկական թերթի խմբագրութեան։ Բանաստեղծը Պաքուի մէջ բնակութիւն հաստատած է մինչեւ 1990 թուականը, ապա վերադարձած է Հայրենիք եւ բնակութիւն հաստատած Սեւանի մէջ:
Վերադառնալով Հայրենիք, Աբրահամեան խուլերու եւ համրերու համար սկսած է հրատարակել «Խաղաղ աշխարհ» թերթը:


== Աշխատութիւններ ==
Աբրահամեան հեղինակ է բազմաթիւ բանաստեղծութիւններու եւ արձակ գրութիւններու։ Անոր հրատարակուած աշխատութիւններէն են․

«Իմ ստորագրութիւնը»,
«Ներշնչանք»,
«Լեռնային վտակ»,
«Լեռներ իմ լեռներ»,
«Ծարաւ» եւ այլ աշխատութիւններ:Աբրահամեան գրի առած է նաեւ Արցախեան հերոսներու կենսագրութիւններ, ինչպէս նաեւ Արցախեան ազատամարտի դրուագներ: Ան իր գրութիւնները հրատարակած է «Գրական Թերթ», «Ազատ Արցախ», «Սեւան» եւ այլ պարբերականներու մէջ:
Բանաստեղծը թաղուած է ծննդավայր Արցախի մէջ, Աշան գիւղը: