Մարսի Խաբէութիւնը

Մարսի խաբէութիւն (անգլերէն՝ Mars hoax), Ելեկտրոնային նամակով տարածուած 2003 թուականի խաբէութիւն։ Նամակը կը պնդէր, որ  27 Օգոստոս 2003-ին Մարսը անզէն աչքով աւելի մեծ կ՛երեւի, քան Լուսինը։ Հետագային 2005 թուականէն մինչեւ 2016 թուականը, այս խաբէութիւնը բազմացած եւ տարածուած է տարբեր միջոցներով, հիմնականօրէն ընկերային ցանցերով։ Հիմքին մէջ ինկած է նախնական հաղորդագրութեան սխալ եւ չափազանցուած ընկալում, ուր կ՛ըսուէր, որ 2003 թուականին Մարսի եւ Լուսնի միջեւ հեռաւորութիւնը կազմելու է 55.758.006 քմ., որ Ք.Ա. 24 Սեպտեմբեր 55617-էն  սկսեալ ամենափոքր հեռաւորութիւնն է։ Ք.Ա. 55617 թուականին երկու երկնային մարմիններու միջեւ տարածութիւնը եղած է 55.718.000 քմ։


== Նախապատմութիւն ==
Մարսի եւ Լուսնի ձուածրաձեւ ուղեծրերը Արեգակի շուրջը կը գտնուին գրեթէ նոյն հարթութեան վրայ։ Երկու մարմիններու միջեւ տարածութիւնը կը փոփոխուի անոնց դիրքին համաձայն։ Ամենամօտը կ՛ըլլան դիմակայութեան ժամանակ, ամենահեռուն, երբ կը գտնուին Արեգակի հակառակ կողմերը։ Տուեալ նուազագոյն եւ առաւելագոյն դիրքերը կապ ունին անոնց ուղեծրերուն գրաւած դիրքով եւ կը դիտուին ամէն 780 օրը մէկ։ 2003 թուականին Մարսը Երկրի հանդէպ ամենամօտիկ դիրքին եղած է սկսած Ք.Ա. 55617 թուականէն։ Մոլորակներու նման մօտենալ հնարաւոր կ՛ըլլայ դիտել միայն 2287 թուականին կամ աւելի ուշ։ Յաջորդ նման մօտեցումը եղած է 2005 թուականին, որու ժամանակ 2003 թուականի համեմատ հեռաւորութիւնը  25 % աւելին եղած է եւ բնականաբար Մարսն ալ աւելի փոքր երեւցած է։ Աստղային մեծութիւնը կազմած է −2.3, այսինքն մօտ, 60 %-ով աւելի քիչ, քան 2003 թուականին։


== Խաբէութեան յառաջացումը ==
Մարսի խաբէութիւնը սկսած է 2003 թուականին «Mars Spectacular» վերնագրով Ելեկտրոնային նամակով, որուն կցուած էր Մարսի եւ լիալուսինի նկարը։ Թէեւ նամակին մէջ գրուած էր, որ «75 անգամ մեծցնելէ ետք Մարսը աւելի մեծ կ՛երեւի քան լիալուսինը անզէն աչքով դիտելով» (անգլերէն՝ «At a modest 75-power magnification Mars will look as large as the full moon to the naked eye»)։ Նախադասութիւնը յաճախ քաղուած է կրճատ եւ ստիպած է որոշ ընթերցողներու հասկնալ, թէ «Մարսը կ՛երեւի աւելի մեծ քան լիալուսինը անզէն աչքով դիտելէն ետք», թէեւ ամբողջ նախադասութեան մէջ կը նշուէր 75 անգամ մեծցնելու մասին։
Գիտական տեսակէտէն պարզ է, որ բնական պայմաններուն մէջ երկինքին մէջ միայն կէտ մը երեւցող Մարսը չի կրնար յանկարծ աւելի մեծ երեւիլ, քան Լուսինը։ Եթէ Մարսը այնքան մօտենայ, որ երեւի նշուած չափին, ապա անոր ձգողական ուժը աղէտի կը յանգեցնէ։ Մարսը Լուսինէն մօտ երկու անգամ մեծ տրամաչափ ունի։ Կը նշանակէ նշուած չափով երեւնալու համար ան պէտք է յայտնուի Լուսինէն երկու անգամ հեռու։ Նման հեռաւորութեան վրայ, Լուսինէն ինը անգամ մեծ զանգուած ունեցող Մարսը Երկրի վրայ կ՛ազդէր Լուսինէն երկու անգամ ուժեղ։


== Կրկնակի յայտնուիլը ==
2003 թուականէն ետք խաբէութիւնը յայտնուած է բազմաթիւ անգամ եւ միշտ գուժած է Երկրի եւ Մարսի աղիտալի մօտեցումը։ Բոլոր դէպքերուն մէջ այս պնդումները սխալ են։ Յաջորդ մօտեցումները կը դիտուին 2018 եւ 2035 թուականներուն։


== Արտաքին յղումներ ==
The Mars Hoax Goes Viral (NASA article from 2006)
Beware the Mars Hoax (NASA article from 2005)
Snopes page on the Mars Spectacular
Hoax Slayer article: Mars, Earth - Closest Approach in Recorded History
Sky and Telescope Magazine: Mars Hoax Returns
space.about.com: Mars Hoax Back Again
BBC News: The perennial Mars hoax e-mail
2006 Mars Hoax Powerpoint Presentation
MSNBC Video on the Mars hoax
MSNBC Cosmic Log
Exposing PseudoAstronomy - Episode 118: The Big Mars Hoax/The Two Moons Hoax
Italian guys exposing the Mars hoax