armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ներսէս Փափազեան

Ներսէս Փափազեան (1872, Ագուլիս-1915), հոգեւորական եւ հասարակական գործիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Ներսէս Փափազեան Մեսրոպ շուշտակ վարդապետի որդին է եւ եղբայրը՝ յայտնի գրագէտ Վրթանէսի ու Վահանի։ Վան կը փոխադրուի, ուր կ'անցընէ իր մանկութիւնը, ապա՝ կ'անցնի Պոլիս եւ Ետիքոլէյի որբանոցը կ'աշակերտէ։ Հոնկէ կ'անցնի Արմաշ եւ դպրեվանքի մէջ շրջանը բոլորելով՝ վարդապետ կը ձեռնադրուի տ. Մաշթոց յորջորջմամբ եւ իր 6 ընկերներու խումբով, որ Արմաշի առաջին հունձքն էր։
Իբր հովիւ կը ղրկուի Ամերիկա, ուր կը յաճախէ Քոլոմպիա համալսարան, ուրկէ կը վկայուի, ապա կը մտնէ դաշնակցութեան շարքերը։ Իննամեայ հովուութիւն ընելէն ետք կ'անցնի Կովկաս, ուր կը մասնակցի հայ-թաթարական կռիւներուն։ Եկեղեցապատկան կալուածներու գրաւման առթիւ խօսած իր մէկ ճառին համար ռուս կառավարութիւնը իր հեռացումը կը պահանջէ Էջմիածինէն։ 
Մաշտոց վրդ. Թէհրանի առաջնորդ կը կարգուի, ուր կը մնայ երկու տարի։ Որպէս հասարակական գործիչ կը ստիպուի սքեմը թողուլ եւ մեկնիլ Ամերիկա, 1906-ի վերջերը կը ստանձնէ «Հայրենիք»-ի խմբագրութիւնը Վռամեանի տեղ։ Սահմանադրութենէն ետք կ'անցնի Պոլիս եւ մօտակայ գաւառները կ'ուղեւորուի քարոզչական պաշտօնով։ «Ազատամարտ»-ի հայկական բաժինի խմբագիր կը դառնայ մինչեւ 1915 Ապրիլ 11: Ձեռնարկած է նաեւ ամուսնական դատերու փաստաբանութեան՝ դատաստանական խորհուրդի առջեւ, իբր հմուտ եկեղեցական օրէնքներու։


== Աղբիւր ==
Թէոդիկ, «Յուշարձան Ապրիլ 11-ի», տպ. Օ. Արզուման, 1919, Կ. Պոլիս, էջ 36:
Վիեննայի Միջազգային Օդակայան

Վիեննայի միջազգային օդակայան (անգլերէն՝ Vienna International Airport, ԻԱԹԱ՝ VIE, ԻՍԱՕ՝ LOWW) կամ Վիեննա-Շուեխաթ (գերմաներէն՝ Flughafen Wien-Schwechat), Վիեննայէն 18 քմ. դէպի հարաւ-արեւելք եւ Պրաթիսլաւայէն 57 քմ. արեւմուտք Շուեխաթ քաղաքին մօտ տեղակայուած, Աւստրիոյ ամենածանրաբեռնուած օդակայանն է։ Օժտուած է լայնամարմին՝ միչեւ Airbus A380 օդանաւեր ընդունելու հնարաւորութեամբ: Օդակայանը ունի իրականացուող թռիչքներու եւրոպական, ինչպէս նաեւ դէպի Ասիա, Հիւսիսային Ամերիկա եւ Ափրիկէ հեռաւոր ուղղութիւններու խիտ ցանց մը: 2017-ին օդակայանը սպասարկած է 24.4 միլիոն ճամբորդներու՝ 2016-ի համեմատ 4.5% աճով:Օդակայանը գործունէութեան հանգոյց մըն է Austrian Airlines-ին հաար: 2008-ին  World Airport Awards արարողութեան ատեն Վիեննա-Շուեխաթ կը ճանչցուի Կեդրոնական եւ Արեւելեան Եւրոպայի լաւագոյնը։


== Պատմութիւն ==
1938-ին անիկա կառուցուած է իբրեւ ռազմական օդակայան, 1945-ին Մեծն Բրիտանիան առած է իր հսկողութեան ներքեւ: 1954-ին  Betriebsgesellschaft-ը կը հիմնուի եւ, իբրեւ երկրին հիմնական օդակայանը, Շուեխարթ կը փոխարինուի Ասփերնով։ Այդ օրերուն օդակայանը ունէր մէկ վազքուղի, որու երկայնքը  1959-ին հասաւ մինչեւ 3.000 մ.։ Օդակայանին նոր մասնաշէնքին կառուցումը կը սկսի 1960-ին, 1972-ին կը կառուցուի երկրորդ վայրէջքին-վերելքին երթուղին։
Թենի Վարդանեան

Թենի Վարդանեան (15 Յունիս 1957(1957-06-15), Արմաւիր), հայ նկարչուհի, Հայաստանի Հանրապետութեան վաստակաւոր նկարիչ (2010)։


== Կենսագրութիւն ==
1972-1976 թուականներուն սորված է Երեւանի Փանոս Թերլեմեզեանի անուան գեղարուեստի ուսումնարանին մէջ, 1976-1980 թուականներուն` Երեւանի գեղարուեստա-թատերական հիմնարկի թատերական նկարչութեան բաժնին մէջ։
1986-1991 թուականներուն եղած է ՀԽՍՀ նկարիչներու միութեան, 1991 թուականին` ՀԽՍՀ նկարիչներու միութեան անդամ, 2003 թուականէն՝ նկարիչներու միջազգային միութեան (ԵՈՒՆԵՍՔՕ) անդամ։
1989-1992 թուականներուն եղած է Համազգային թատրոնի գլխաւոր նկարիչը, 1988 թուականին՝ Հայաստանի Հանրային հեռուստատեսութեան թատերական նկարիչը, 1987 թուականին՝ Երեւանի պատանի հանդիսատեսի թատրոնի թատերական նկարիչ։
Աշխատանքները կը գտնուին են Եղիշէ Չարենցի անուան գրականութեան եւ արուեստի թանգարանին, Երեւանի ժամանակակից արուեստի թանգարանին, Համաշխարհային պանքի հաւաքածուներուն, Ուաշինկթընի, Վերմոնթ կեդրոնի եւ այլ մասնաւոր հաւաքածուներու մէջ։


== Թատերական ներկայացումներ ==
Ձեւաւորած է հետեւեալ ներկայացումները՝

1992 Դերենիկ Դեմիրճեան, «Քաջ Նազար», Համազգային թատրոն, Երեւան,
1990 Լեւոն Շանթ, «Հին Աստուածներ», Համազգային թատրոն, Երեւան,
1988 Վոլֆկանկ Կէօթէ, Ֆաուսթ Հայաստանի հանրային հեռուստաընկերութիւն, Երեւան,
1987 Ուիլիըմ Շէյքսփիր, Ռոմէօ եւ Ճիւլիէթ, Պատանի հանդիսատեսի թատրոն, Երեւան,
1983 Գաբրիէլ Սունդուկեան, «Էլի մէկ զոհ», Պատանի հանդիսատեսի թատրոն, Երեւան,
1982 Պերթոլտ Պրեխթ, «Երեք գրոշանոց օփերա», Երեւանի գեղարուեստի պետական հիմնարկ։


== Ցուցահանդէսներ ==
Խմբային ցուցահանդէսներ ունեցած է Հայաստանի, Ֆրանսայի, Վրաստանի, Սուրիոյ, Պրազիլի, Իրանի, Ամերիկայի, Կիպրոսի եւ Ռուսիոյ մէջ։


=== Անհատական ցուցահանդէսներ ===
2007 Ահմատ Շաուքի թանգարան, Գահիրէ, Եգիպտոս,
2006 Գաբոնէ պատկերասրահ, Երեւան, Հայաստան,
2004 «Harvest Gallery», Լոս Անճելըս, Ամերիկա,
2004 «Red Gallery», «Vermont Studio Center», «Johnson», Ամերիկա,
2002 «Առաջին հարկ պատկերասրահ», Երեւան, Հայաստան,
2001 Հայաստանի հիւպատոսարան, Հալէպ, Սուրիա։


== Պարգեւներ ==
Հայաստանի Հանրապետութեան վաստակաւոր նկարիչ (2010),
10-րդ միջազգային բիենալեի ոսկէ մետալ, Գահիրէ, Եգիպտոս, 2007։


== Ծանոթագրութիւններ ==


== Արտաքին յղումներ ==
Թենի Վարդանեանի պաշտօնական կայքը
Միտք (թերթ)

«Միտք», ազգային, հասարակական, գրական եւ քաղաքական շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1912—1917 թուականներուն, Թաւրիզի մէջ։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Ա․ Տէր-Վարդանեան։ Ներկայացուցած է իրանահայ գաղութի ներքին կեանքը։ Անդրադարձած է Հայաստանի եւ հայ ժողովուրդի ճակատագրին, ծանօթացուցած պատմութեան։ Հասարակական-քաղաքական բնոյթի յօդուածներու մէկ մասը տպագրած է ռուսերէն։ Շաբաթաթերթի գրական բաժնին մէջ տեղ գտած են իրանահայ գրողներու ստեղծագործութիւնները, գրախօսականներ, լուրեր մշակութային կեանքէն։ Ունեցած է նաեւ յաւելուած։
Ամֆորէա (αμφορέας)

Ամֆորէաս (յուն․՝ Αμφορέας - հին յուն․՝ ἀμφορεύς)․ հնադարեան անօթ գրեթէ սրածայր յատակով եւ իւրայատուկ ձեւաչափով, որպէսզի դիւրին ամբարուի (իրարու կապուած՝ կոթերուն ընդմէջէն, չուանով մը), ինչպէս նաեւ ճամբորդէ փոխադրական միոցներով՝ կառք, նաւ, եւայլն։


== Տեղեկութիւններ ==


=== Ստուգաբանութիւն ===
Ամֆորէաս ἀμφορεύς բառը կազմուած է «ամֆի» (αμφί=երկու կողմեր) մակբայէն եւ «ֆերին» (φέρειν-φέρω=բերել) բայէն. «ամֆիֆորեւս» (ἀμφιφορεύς)՝  երկու կոթով։


=== Գործածութիւն ===
Ընդհանրապէս կը գործածուէր գինիի, ձէթի եւ գարեջուրի ամբարման համար։  Կարգ մը պարագաներու նաեւ, իբրեւ դագաղ մեռած նորածին մանուկներու համար։


=== Ձեւաչափեր ===
Նոլա տիպի․ վիզով, կոթերով եւ հաստատ յատակով, երեւցած է Ք․Ա․ 5-րդ դարու երկրորդ կէսին,
Նրբամիտ (սուր) յատակով․ բոլորաձեւ մարմինով, լորակ կոթերով եւ փոխան յատակի՝ փոքր փորակ մը, երեւցած է Ք․Ա․ 5-րդ դարու առաջին կէսին,
Փանաթինայիէոս․ Աթէնքի գործ, լայն մարմինով, կլորակ կոփերով, եւ մանր յատակով․ Փանաթինէա մրցումներուն կը տրուէր իբրեւ մրցանակ եւ ձէթ կը պարունակէր, երեւցած է Ք․Ա․ 5-րդ դարու առաջին կէսին,
Նիքոսթենիոս․ հաւկթաձեւ մարմինով, բարձր վիզով եւ լայն յատակով․ Նիքոսթենին զայն յայտնաբերեց, Ք․Ա․ 530-ին,
Լայն մարմնով․ հաւկթաձեւ եւ երկայն մարմնով,
Փոխադրութեան գործածուող․ ընդհանրապէս գինիի փոխադրութեան կը գործածուէր․ սրածայր եւ բաւական երկայն, դիւրին ամբարուող ամֆորէաս։


== Պատկերասրահ ==
Զաւէն Թագակչեան

Զաւէն Թագակչեան (18 Մայիս 1944(1944-05-18), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն - 8 Փետրուար 2023(2023-02-08), Երեւան, Հայաստան), հայ երաժշտագէտ, արուեստագիտութեան թեկնածու՝ 2009։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է  Երեւան։ Ուսանած եւ աւարտած է  Երեւանի Կոմիտասի անուան Պետական երաժշտանոցը եւ ՀՀ ԳԱԱ Արուեստի հիմնարկի ասպիրանտուրան՝ ժողովրդական երաժշտութիւն մասնագիտութեամբ։
1966 «թուականէն» աշխատած է Արուեստի հիմնարկին մէջ։
1966-1973 թուականներուն աշխատակցած է Հայրենիք հրաւիրուած Կոմիտասի Պոլսոյ 5 աշակերտներէն՝ խմբաւար, երաժշտագէտ-բանահաւաք Միհրան Թումաճանին, օգնածէ զինք՝ հրատարակութեան պատրաստած անոր «Հայրենի երգ ու բան» հաւաքածուն։
1967 թուականէն շրջած է Հայաստանի Լոռիի, Գեղարքունիքի, Արագածոտնի, Վայոց Ձորի, Արարատի, Արմաւիրի մարզերը, Վրաստանի Ախալքալաքի, Նինոծմինդայի, Ծալկայի, Թել Աւիի, Մառնեուլիի, Բոլնիս-Խաչենի, Թեթրի Ծղարոյի շրջաններու ու Թիֆլիս քաղաքի հայաբնակ վայրերը ձայնագրած ու կորստէ փրկած է հայ երգը ու նուագի բազմաթիւ նշխարներ, որոնք մէկ մասը դարձած են անոր իսկ ղեկավարած ձայնադարանին։
Զաւէն Թագակչեանի գրած բեմագիրով եւ իր իսկ կողմէն ձայնագրուած երգերու ուղեկցութեամբ, 1977 թուականին նկարահանուած է «ԳՈՐԱՆԻ» երաժշտական ֆիլմը:
11987-1993, եղած է Հենրիկ Իգիթեանի անուան Գեղագիտութեան ԱԶԳԱՅԻՆ Կեդրոնի Մանկական աւանդական երգ ու պարի «Գորանի» համոյթի գեղարուեստական ղեկավար:


== Աղբիւրներ ==
ԱՐՎԵՍՏԱԳԻՏԱԿԱՆ ՀԱՆԴԵՍ, ՄԵՐ ՀՈԲԵԼՅԱՐՆԵՐԸ, 2019, էջ 222։
Դպրեվանք (Կիւմրի)

Դպրեվանք, վանք Շիրակ գաւառին մէջ։ Ան կը հանդիսանայ Կումայրիի մէջ՝ կառուցուած առաջին եկեղեցին, որ ըստ որոշ աղբիւրներու՝ կառուցուած է VII դարուն։ Եղած է մշակոյթի կեդրոն։Վանքը գտնուած է բլուրի վրայ ներկայիս՝ «Ալեքսանդրապոլ» ամրոցի տարածքին մէջ։Դպրեվանքին մէջ, կրթութիւն ստացած է՝Անանիա Շիրակացին։


== Պատմութիւն ==
Կը յիշատակուի VII դարուն, կապուած՝ Բարսեղ Ճոնի անուան հետ, որ այդ ժամանակ եղած է Դպրեվանքի վանահայրը։ Կ'ենթադրուի, որ Դպրեվանքը կը համապատասխանէ Շիրակ գաւառի Կարմիր վանքին, որուն եկեղեցին խաչաձեւ գմբեթաւոր, չորս աւանդատներով կառուցուածք է։ Դպրեվանքի պատմութեան նշանաւոր փուլերէն եղած է X դարը, երբ Բիւզանդիոյմէջ հալածուած հայ վանականները՝ այստեղ ստեղծեցին խոշոր միաբանութիւն։Եկեղեցին հիմնովին վերակառուցուած է 935 թ.-ին՝ Աբաս Բագրատունի թագաւորի ջանքերով, Բիւզանդիայէն հալածուած հայ հոգեւորականներու մասնակցութեամբ։Եկեղեցին կանգուն մնացած է մինչեւ՝ 1837 թ.-ը, երբ սկսաւ կառուցուիլ  «Ալեքսանդրապոլ» ամրոցը։ Դպրեվանքը ինկաւ՝ Ալեքսանդրապոլ ամրոցի տարածքի մէջ։ Զինուորական իշխանութեան հրամանով այն վերջնականապէս քանդեցին 1852 թ.-ին եւ անոր փոխարէն կառուցեցին զինապահեստ։Դպրեվանքին մէջ, պահուած է Աստուածածինի նշանաւոր խաչը, որով բուժուած է՝ Վրաց թագաւոր Դեմետրէ I-ի (1125–56) կինը, այնուհետեւ՝ Ս. Խաչը տեղափոխած են՝ Վրաստանի Վարձիա վանքը։


== Շինութեան Արտաքին Տեսքը ==
Աղբիւրներու համաձայն եկեղեցին կառուցուած է սեւ քարերէն եւ նման եղած է Կարսի Առաքելոց եկեղեցւոյ։ Ոմանց կարծիքի համաձայն եկեղեցին կը համապատասխանէ Շիրակ գաւառի կարմիր վանքին, որ խաչաձեւ, գմբեթաւոր, չորս աւանդատներով կառուցուածք է։


== Տե՛ս նաեւ ==
Կւմրիի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ հուշարձաններու ցանկ


== Աղբիւրներ ==
Ստեփանոս Տարոնեցի Ասողիկ, Տիեզերական պատմութիւն, Ե., 2000
Վարդան Արեւելցի, Տիեզերական պատմութիւն, Ե., 2001
Ափրիկեան Ս., Պատկերազարդ բնաշխարհիկ բառարան, հ. 1, Վնտ., 1903–05
Ատրպետ Ս., Դպրեվանք, ՀԱ, 1913, դ 10
Thierry N. et M., A propos de quelques monuments chrétiens du vilayet de Kars (Turquie), “Revue des études arméniennes”, t. 8, P., 1971
Cuneo P., Architettura armena dal quarto al diciannovesimo secolo, Roma, 1988
Ակսել Բակունցի Տուն-Թանգարան

Ակսել Բակունցի տուն-թանգարան, հիմնադրուած է 1968-ին Գորիսի այն տան մէջ, ուր ծնած է 20-րդ դարու հայ արձակագիր Ակսել Բակունցը ( 1899- 1937)։ Ե. Չարէնցի անուան գրականութեան եւ արուեստի թանգարանի մասնաճիւղն է։


== Պատմութիւն ==
Տուն-թանգարանի հանդիսաւոր բացումը տեղի ունեցած է 17 Սեպտեմբեր 1970-ին։ Մինչ այդ տան կէսը վաճառուած եղած է։ 1970-ին Բակունցի 90-ամեակի կապակցութեամբ տունը ետ գնուած է։ Տուն-թանգարանի ստեղծման եւ զարգացման մէջ մեծ ներդրում ունեցած է թանգարանի տնօրէն Քաջիկ Միքայէլեանը։ 2011-ին կատարուած է թանգարանի հիմնանորոգում. փոխուած է տանիքը, ներքին յարդարման աշխատանքներ կատարուած են։ Զգալի աշխատանքներ իրականացուած են նաեւ բակին մէջ։ 2012-ին աւելի շատ աշխատանքներ կատարուած են դուրսի յարդարման վրայ. տեղադրուած է բազրիք, թանգարանը լուսաւորուած է փողոցի կողմէ։


== Ցուցադրութիւն ==

Թանգարանը ունի շուրջ 500 ցուցանմուշ, ինչպէս՝ լուսանկարներ, իրեր, առկայ են նաեւ հազարաւոր գիտաօժանդակ նիւթեր։ Անոնք կը ներկայացնեն գրողի ուսումնառութեան տարիները, զինուորական կեանքը, գրական բեղնաւոր գործունէութիւնը։ Այստեղ կը պահուի նաեւ հարուստ գրադարանը։


== Միջոցառումներ ==
Տուն-թանգարանին մէջ կը կազմակերպուին Բակունցի ստեղծագործութեան, արդի գրական խնդիրներուն վերաբերող տարաբեր միջոցառումներ, ամէնամեայ բակունցեան օրեր։


== Հասցէ ==
Թանգարանը կը գտնուի Սիւնիքի մարզի Գորիս քաղաքին մէջ, Մաշտոցի փողոցի 41 հասցէով։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Ե. Չարենցի անուան գրականութեան եւ արուեստի թանգարանի կայքը, Ակսել Բակունցի տուն-թանգարան
Աւետ Տէրտէրեան

Աւետ Տէրտէրեան (բուն անունով՝ Ալֆրետ, 29 Յուլիս 1929(1929-07-29), Պաքու, Անդրկովկասի ԽՖՍՀ, Խորհրդային Միութիւն - 11 Դեկտեմբեր 1994(1994-12-11) կամ 1994[…], Եկատերինբուրգ, Ռուսիա), խորհրդահայ երաժիշտ, անոր համանուագները անկիւնադարձային պահ մը ստեղծած են մեր երաժշտութեան մէջ։
Որդին՝ Ռուբէն Տէրտէրեան (1959-2020), նոյնպէս երաժշտագէտ եղած է։


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է Պաքու։ Ծնողները արհեստավարժ երաժիշտներ չեն եղած, բայց հայրը օփերա երգած է, իսկ մայրը մասնակցած է համերգներու։ Եղբայրը՝ Հերման, ծանօթ օփերայի նուագավար եղած է։


=== Ուսում ===
Ուսանած է Պաքուի երաժշտական ուսումնարանին մէջ (1948-1951)։ Տարի մը Երեւանի Ռոմանոս Մելիքեանի անուան երաժշտական ուսումնարանը ուսանելէ ետք, յօրինումի դասերու հետեւած է Կոմիտասի անուան երաժշտանոցին մէջ։ Ուսանողական տարիներուն, ձայնային եւ գործիքային գործեր յօրինած է՝ մեծաւ մասամբ։


=== Վարած պաշտօններ ===
Աւետ Տէրտէրեան Հայաստանի Երգահաններու Միութեան քարտուղար (1960-1963) եւ փոխնախագահ (1963-1965) եղած է։
Աւելի ուշ, մշակոյթի նախարարութեան երաժշտութեան բաժինը վարած է (1970-1974) եւ 1985-ին սկսած է դասաւանդել Կոմիտասի անուան երաժշտանոցին մէջ։


=== Յօրինումներ ===
Ա. Տէրտէրեան յօրինած է ութ համանուագներ՝ 1969-1989 ժամանակաշրջանին։ 9-րդ համանուագը (1994) անաւարտ մնացած է։
Գլխաւորաբար ծանօթ է իր համանուագներով, որոնց նորարարութիւնը եւ հայ եկեղեցական երաժշտութեան ինքնատիպ գործածութիւնը ո՛չ միայն հայկական, այլ նաեւ խորհրդային եւ համաշխարհային երաժշտութեան մէջ նոր էջ մը բացած է։
Կարգ մը համանուագներու մէջ, Տէրտէրեան նոյնիսկ օգտագործած է հայ աւանդական նուագարաններ (տուտուկ, զուռնա, թառ եւ այլն)։
Հեղինակած է նաեւ երկու օփերաներ («Կրակէ օղակում», 1967 եւ «Երկրաշարժ», 1984), «Ռիչըրտ Գ.ի մենախօսութիւններ» բեմապարը (1984), սենեկային գործեր, երգի ու երաժշտական գործիքներու համար գործեր, եւ այլն։
Գրած է Ֆրունզէ Դովլաթեանի «Երեւանեան օրերի խրոնիկա» շարժանկարի (1973) երաժշտութիւնը, իսկ երաժշտական բազմաթիւ գործեր օգտագործուած են զանազան ռուսական եւ հայկական ժապաւէններու մէջ՝ կեանքի վերջին տարիներուն եւ յետմահու։


== Մահ ==
Մահացած է 11 Դեկտեմբեր, 1994-ին, Եկատերինպուրկի մէջ (Ռուսաստան), ուր գացած էր մասնակցելու տարեկան փառատօնին, որ իր անունը կը կրէ։
Թաղուած է Երեւանի մէջ, ուր երաժշտական դպրոց մը իր անունով կոչուած է։
Հայուհեաց Ընկերութիւն

Հայուհեաց Ընկերութիւնը կը կազմուի Ս. Քառասուն Մանկունք եկեղեցիի ուսեալ եւ զարգացած տիկիններուն կողմէ, նոյն եկեղեցւոյ շրջափակին մէջ բացուած աղջկանց դպրոցին սատարելու համար: Այսպէս, սոյն Ընկերութեան կրթանուէր Տիկիններու անմիջական ջանքերով եւ հոգացողութեամբ հետագային Կեդրոնական Վարժարանի ընդարձակ բակին մէջ կը կառուցուի Աղջկանց Վարժարանը, ուր կը յաճախեն Մարաշի գրեթէ բոլոր թաղերէ աշակերտուհիներ:


== Ծանօթագրությիւններ ==
Յորդանանի Քաղաքներ

Յորդանանի քաղաքները

 Մայրաքաղաք, մօտ 1 000 000 մարդ
 100 000-էն 500 000 մարդ
  50 000-էն 100 000 մարդ
  20 000-էն 50 000 մարդ


== Գրականութիւն ==
Գիրք:Густерин П.В.: Города Арабского Востока|2007


== Արտաքին յղումներ ==
Департамент статистики Иордании
Սեդրակ Մարմարեան

Սեդրակ Մարմարեան (մօտ 1880, Տրապիզոն, Տրապիզոնի նահանգ- 1951, Ալեքսանդրիա), հայ բժիշկ, ազգային եւ հասարակական գործիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է մօտ 1880 թուականին, Տրապիզոնի նահանգի կեդրոն Տրապիզոն քաղաքին մէջ՝ տեղի համբաւաւոր կաթոլիկ Մարմարեաններու գերդաստանին մէջ, որ շատ մտաւորականներ ու կղերական գործիչներ տուած է։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է Տրապիզոն, միջնակարգը՝ Իտալիա։ 1907 թուականին աւարտած է Իտալիոյ Բատովա քաղաքի համալսարանի բժշկական բաժինը։
1907 թուականին վերադարձած է Տրապիզոն եւ զբաղած՝ բժշկութեամբ։ Եղած է նաեւ ճանչուած ազգային եւ հասարակական գործիչ։ 
Մեկնած է Եգիպտոսի Ալեքսանդրիա քաղաքը, ուր կը բնակէին հարազատները, եւ բժշկութեամբ զբաղելու արտօնագիր հանած էին։ Սակայն Առաջին համաշխարհային պատերազմի պատճառով, վերադարձած է Տրապիզոն, զօրակոչուած Օսմանեան բանակ եւ զինուորական հիւանդանոցին մէջ, որպէս զինուորական բժիշկ ծառայած է։ 1915 թուականին՝ զինուորական ծառայութեան ընթացքին, տարագրուած է Մելիտինէ, ուր հրաշքով ազատած է սպանդէն եւ տեղի հիւանդանոցին մէջ բժիշկի պաշտօն՝ ստանձնած։ 1918 թուականին՝ պատերազմի աւարտէն ետք, վերադարձած է Տրապիզոն։
1918 թուականի վերջաւորութեան, Տրապիզոնի մէջ հիմնած է Պուլկարահայ Կարմիր խաչի հիւանդանոց։ 1926 թուականին, տեղափոխուած է Եգիպտոս, հաստատուած՝ Ալեքսանդրիա, ուր բացած է սեփական դարմանատուն եւ զբաղած է բժշկութեամբ։ Եղած է ներքին եւ մանկական հիւանդութիւններու հանրայայտ մասնագէտ եւ սիրուած ու յարգուած քաղաքացի։ 
Կեանքի վերջին տարիներուն Ալեքսանդրիոյ հայ դարմանատան մէջ աշխատած է։ Ունեցած է 7 երեխայ, որոնցմէ երկուքը մահացած են՝ մեծ վիշտ պատճառելով բժիշկին։ 
Մահացած է 1951 թուականին Ալեքսանդրիոյ մէջ՝ մօտ 71 տարեկան հասակին։


== Գրականութիւն ==
Յովակիմեան (Արշակունի) Յովակիմ, Պատմութիւն Հայկական Պոնտոսի, Պէյրութ, 1967։


== Աղբիւր ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Կուսանաց վանք

Կուսանաց վանք նաեւ Անապատ, ոչնչացուած հայկական վանքային համալիր՝ Շուշի քաղաքին մէջ, Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութիւն։


== Պատմութիւն ==
Կուսանաց վանքը կը համարուի քաղաքի հնագոյն յուշարձաններէն մէկը։ Կառուցուած է 1816 թ․-ին Հռիփսիմէ Բահդուրեանի օգնութեամբ։ Ան կը հաւաքէ բաւարար գումար վանքի կառուցման համար։ Անոր նաեւ կ՛օգնէին եղբայրները՝ Իսրայէլ, Աստուածատուր եւ Պետրոս Բահդուրեանները։ Վանքն ունէր ուղղանկիւն հատակագիծ։ Կառուցուած է սպիտակ քարէն։ Ներսի բաժինին մէջ կային՝ Աստուածաշնչեան դրուագներ պատկերող որմնանկարներ։ Հարաւային կողմը կար՝ եռայարկ զանգակատուն։
Վանքն ունէր նաեւ շարք մը այլ շինութիւններ, անոնց կարգին՝ վերնատուն։ Բակին մէջ կը պահուէր թնդանօթ, որ ձուլուած էր Թուրինի մէջ 1813 թ-ին։ Այդ թնդանօթն ունէր իր սեփական պատմութիւնը։ Այդ թնդանօթի շնորհիւ, հայ կամաւորական ջոկատները՝ Խորէն քահանայի ղեկավարութեամբ, կը պաշտպանէին Խոնուտի կիրճը։ Վերջին անգամ այդ թնդանոթն օգտագործուած է հայերու կողմէն՝ Շուշիի ջարդերու ընթացքին։ Վանքը յայտնի էր իր երեք այգիներով։

Եկեղեցւոյ պատմութիւնն աւարտեցաւ 1960-70-ական թթ., երբ Արցախ մտաւ Ատրպէյճանի կազմին մէջ, հրամայուեցաւ վանքը հաւասարեցնել հողին։


== Աղբիւրներ ==
Մկրտչեան Շ. Մ. Լեռնային Ղարաբաղի Պատմա-ճարտարապետական կառոյցներ // Երեւան., 1988 ISBN −5-540-00402-7


== Արտաքին յղումներ ==
Կուսանաց վանք
Կուսանաց վանք
Կուսանաց վանք
Յորդանանի Տօներ

Կը ներկայացուի Յորդանանի տօներու ցանկը․
Նշումներ․ Յորդանանի մէջ տօները յաճախ շարժական են։ Սովորաբար կառավարութիւնը կը փոփէ տօնին օրը՝ այն տեղափոխելով շաբաթուան հանգստեան օրեր։
Ձիթենեաց Լերան Հրեաներու Գերեզմանատուն

Ձիթենեաց Լերան Հրեաներու Գերեզմանատուն (եբր.՝ בית הקברות היהודי בהר הזיתים‎, անգլերէն՝ Mount of Olives Jewish Cemetery)՝ Երուսաղէմի ամենահին եւ ամենանշանաւոր գերեզմանատունը: Ձիթենեաց լերան վրայ յուղարկաւորութիւններ կատարելն սկսած են 3000 տարի առաջ՝ Առաջին Տաճարի ժամանակաշրջանին եւ կը շարունակուեն մինչեւ մեր օրերը: Գերեզմանատունը կը պարունակէ մինչեւ 300 000 գերեզման:
Տարիներու ընթացքին շատ հրեաներ իրենց ծերութեան ատենը եկած են Երուսաղէմ, սուրբ հողին մէջ թաղուելու համար:


== Նշանաւոր Յուղարկաւորուածները ==

Ռապըրթ Մաքսուէլ (անգլերէն՝ Robert Maxwell, մ.1991), բրիտանացի մեծահարուստ մետիագործիչ
Շմուէլ Ակնոն (եբր.՝ ‎, մ.1970), իսրայէլցի գրող
Էլիեզեր Պէն-Եհուտա (անգլերէն՝ Eliezer Ben-Yehuda, եբր.՝ אליעזר בן־יהודה‎ մ.1922), ժամանակէն եբրայերէնի հայրը
Ուրի Զվի Կրինպերկ ((եբր.՝ אורי צבי גרינברג‎,անգլերէն՝ Uri Zvi Greenberg մ.1982), իսրայէլցի լրագրող
Եոսելէ Ռոզէնպլաթ  (եբր.՝ ‎, մ.19), խազզան եւ երգահան
Էլզա Լասքեր-Շիւլեր՝ գերմանացի հրեայ թատերագիր
Պորիս Շաց (եբր.՝ בוריס שץ‎, անգլերէն՝ Boris Schatz, մ.1932)՝ լիթուանացի հրեայ նկարիչ եւ քանդակագործ
Մէնախեմ Պեկին (եբր.՝ ‬מנחם בגין‎, լեհ.՝ Mieczysław Biegun, մ.1992)՝ քաղաքական գործիչ, Իսրայէլի 6րդ վարչապետը
Հենրիէթա Սոլտ (անգլերէն՝ Henrietta Szold, մ.1945)՝ սիոնիստական առաջնորդ
Մարք-Անտրէ Դէր Սդէկն

Մարք-Անտրէ տէր Շթէկն (գերմաներէն՝ Marc-André ter Stegen, ծնած է 30 Ապրիլ 1992), Գերմանացի ֆութպոլիստ դարպասապահ, որ հիմա մաս կը կազմէ Կատալոնական Պարսելոնա ակումբին։


== Ասպարէզ ==
Տէր Շթէկն առաջին անգամ որպէս Պօրուսիա (Մ)-ի ֆութպոլիստ հանդէս կուգար 9 Ապրիլ 2010 թուականին 28-րդ փուլին հանդիպման ժամանակ, ուր անոր ակումբը յաղթած է 3։2 արդիւնքով։


=== Պարսելոնա ===
2014 թուականի Մայիսին Տէր Սդէկն տեղափոխուեցաւ Պարսելոնա, ուր այդ մրցաշարքին ան փոխարինեց Վիկտոր Վալդեսին եւ Խոսե Մանուել Պինտոյին, որոնք ամրան ընթացքին լքեցին Պարսելոնան։
17 Սեպտեմբերին Չեմպիոնզ լիկայի խմբակային փուլի ժամանակ «ԱՊՕԷԼ» ֆութպոլային ակումբին դէմ առաջին խաղին Տէր Սդէկն առաջին անգամ «Պարսելոնայի» հաւաքականին մասնակցեցաւ պաշտօնական խաղի ընթացքին։ Գերմանացին դաշտ եկաւ խաղին առաջին վայրկեաններուն, իսկ խաղը աւարտեցաւ կատալոնացիներուն յաղթանակով՝ 0:1 արդիւնքով: Սպանիոյ գաւաթի առաջնութեանը ան առաջին անգամ դաշտ եկաւ 4 Դեկտեմբերին՝ «Ուեսկա» (սպ.՝ Sociedad Deportiva Huesca) խումբին դէմ Կատալոնիայէն դուրս խաղին, ուր Պարսելոնան ջախջախիչ յաղթանակ տարաւ 4:0 արդիւնքով:
Բծաւոր Տենդ

Բծաւոր տենդ (Typhus), մանրէական վարակիչ հիւանդութիւն մը: 
Կը յառաջանայ երկու ձեւով՝ տեղաճարակային «endemic-murine typhus», համաճարակային (epidemic): Տեղաճարակային բծաւոր տենդին յարուցիչը «Rickettsia Typhi» մանրէն է, իսկ համաճարակային բծաւոր տենդինը՝«Rickettsia prowazekii» մանրէն: 
Բծաւոր տենդը կը փոխանցուի մարդուն մակաբոյծերու, մասնաւորապէս՝ մարմնական ոջիլներու եւ լուերու ճամբով: Յարուցիչ մանրէն ընդհանրապէս կը հարուածէ առողջ մարդը եւ հազուադէպօրէն՝ կարգ մը անասուններ, յատկապէս՝ մուկեր, կատուներ եւ սկիւռներ: Այս մակաբոյծերը յարուցիչ մանրէն կ'իւրացնեն կծելով վարակուած մարդը կամ անասունին մորթը: Անոնք այս մանրէները կը փոխադրեն առողջ մարդու մը մորթին վրայ: Անոնք կծելով կը տեղաւորեն իրենց մանրէներով հարուստ կղկղանքը՝ գրգռուած մորթին վրայ: Այս ձեւով տեղի կ'ունենայ առողջ մարդուն վարակումը:
Յաճախ բծաւոր տենդը կը շփոթուի Որովայնատիֆ (typhoid) հիւանդութեամբ: Անոնք բոլորովին տարբեր հիւանդութիւններ են եւ անոնց յարուցիչները տարբեր են: Այս շփոթը ստեղծուած է, որովհետեւ բծաւոր տենդի տեղաճարակային տեսակի յարուցիչը «Rickettsia Typhi» կը կոչուի:


== Պատմութեան մէջ ==
Պատմութեան ընթացքին եղած  են բծաւոր տենդի տարբեր համաճարակներ․

1489-ին 17.000 սպանացի զինուորներ մահացած են այս հիւանդութեամբ:
1759-ին բծաւոր տենդի բռնկում տեղի ունեցած է Անգլիոյ բանտերուն մէջ եւ բանտարկեալներուն 25 տոկոսը մահացած է:
1830-ին 100.000 Իրլանտացիներ մահացած են բծաւոր տենդի համաճարակի պատճառով:
Նշանակալից եղած է 1848-ի համաճարակը, երբ  աւելի քան 20.000 Քանատա գաղթող Իրլանտացիներ մահացած են։
Բծաւոր տենդը դարձած է Ռուսական բանակին պատուհասը: 1918-1922 մահացած են 2.5 միլիոն անձեր եւ վարակուած՝ 25-30 միլիոն ռուս:


== Տե՛ս նաեւ ==
Ժանտախտ
Իպոլա հիւանդութիւն
Պսակաձեւ ժահր
Համաճարակ
1672 թուական

1672 թուական, նահանջ տարի, 17րդ դարու 72րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1672 ծնունդներ

Յունիս 9՝ Մեծն Պետրոս (ռուս.՝ Пётр Великий կամ՝ Պետրոս I ռուս.՝ Пётр 1-ый, մ.1725), Ռուսիոյ ցար եւ ապա՝ կայսր
Անյայտ օրով՝
Եաղուպ Ամիրա (Յակոբ Յովհաննէսեան, մ.1752, Կ.Պոլիս), ազգային գործիչ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1672 մահեր
Արաքսի Օհանեան

Արաքսի Գալուստ Օհանեան (Վարդեան, 5 Յունիս (18 Յունիս) 1911 - Ալմալու, 12 Մարտ 1981, Գահիրէ), հայ դերասանուհի։


== Կենսագրութիւն ==
Արաքսի Օհանեանը ծնած է Ադաբազարի Ալմալու գիւղը։ 1923 թուականէն բնակած է Եգիպտոսի մէջ։ 1927 թուականէն նուիրուած է բեմին։ Խաղցեր է աւելի քան 300 դեր։ Սիրանոյշէն յետոյ երկրորդ հայ դերասանուհին է, որ խաղցեր է Համլեթի դերը Ուիլիըմ Շէյքսփիրի «Համլեթ», 1956)։ Հեղինակեր եւ բեմադրեր է «Նշանուածներ», «Ա՞ն էր, թէ աս է», «Սայաթ-Նովա», «Կեանքի հեգնանքը», «Գիւտին զոհը», «Մալվինէ» եւ այլ փիեսներ։


== Դերեր ==
Սոնա՝  Շիրվանզադէի «Նամուս»
Աննա՝ Գրիգոր Տէր-Գրիգորեանի «Գարնան անձրեւ»
Թեոֆիլ՝ Շանթի «Կայսր»
Մարգարիտ՝ Տիւմա-որդու «Կամելիազարդ տիկինը»
Համլեթ՝ Ուիլիըմ Շէյքսփիրի «Համլեթ», Սիրանոյշէն յետոյ երկրորդ հայ դերակատարուհին


== Աղբիւրներ ==
ԱՐԱՔՍԻ ՕՀԱՆԵԱՆ
Ուիլիըմ Ֆոքս (արտադրիչ)

Ուիլիըմ Ֆոքս (անգլ.՝ William Fox) (1 Յունուար, 1879 – 8 Մայիս, 1952), Հունգարա-Ամերիկացի ֆիլմի արտադրիչ մըն էր, որ ճանչցուած է իբրեւ հիմնադիր Fox Film Corporation ֆիլմի ընկերութեան (հիմն.՝ 1915) եւ Fox West Coast Theatres շարժապատկերի ընկերութեան շղթայի (հիմն.՝ 1920): Թէպետ ան կորսնցուց իր ֆիլմի ընկերութիւնը 1930-ին, իր անունը տակաւին կը մնայ գիտցուած եւ հռչակաւոր տասնեակ ֆիլմի սրահներու եւ թատերասրահներու վրայ, ինչպէս նաեւ ամէնէն հռչակաւոր Fox TV network, Fox News Channel, Foxtel, 20th Century Fox, եւ 21st Century Fox ֆիլմի ընկերութիւնները: