armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ճեմալ փաշա

Ճեմալ փաշա (6 Մայիս 1872(1872-05-06)[…], Q6587838? - 21 Յուլիս 1922(1922-07-21), Թիֆլիս, Անդրկովկասի ԽՖՍՀ), ծնուած որպէս Ահմեթ Ճեմալ (օսմանեան թրքերէն՝ احمد جمال, Ahmet Cemal), թուրք պետական եւ ռազմական գործիչ, «Միութիւն եւ առաջադիմութիւն» կուսակցութեան պարագլուխներէն, երիտթուրքերու ղեկավար «եռեակի» (Թալեաթ եւ Էնվեր փաշաներու հետ միասին) անդամ, հայերի ցեղասպանութեան գլխաւոր կազմակերպիչներէն։
1914 թուականին նշանակուած է ծովային նախարար։ Եղած է օսմանիզմի, պանիսլամիզմի եւ պանթիւրքիզմի ջատագով, այդ գաղափարներու իրագործումը կապած Գերմանիային դաշնակցելու հետ։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914-18) տարիներուն եղած է Սուրիոյ մէջ գործող թրքական 4-րդ բանակի հրամանատարը։ Գործուն մասնակցութիւն ունեցած է արեւմտեան Հայաստանէն եւ Կիլիկեան Հայաստանէն հայերու զանգուածային տեղահանմանն ու կոտորածին, արեան մէջ խեղդած Ուրֆայի հայերու ինքնապաշտպանութիւնը։ Ճնշած է արաբներու ազգային-ազատագրական շարժումները Սուրիոյ, Լիբանանի եւ Պաղեստինի մէջ։ Պատերազմի ժամանակ Թուրքիոյ պարտութիւնէն (1918) յետոյ փախած է Գերմանիա։
1919 թուականին Կոստանդնուպոլսի ռազմական ատեանը հեռակայ կարգով մահուան դատապարտած է Ճեմալին։
Իր յուշերուն մէջ փորձած է արդարացնել իր եւ գործընկերներուն հանցագործութիւնը, հայ-թուրքական հարաբերութիւններու վատացման մէջ մեղադրել Ռուսաստանին։
1922 թուականի Յուլիս 25-ին, «Նեմեսիս» գործողութեան Թիֆլիսի շրջանակներուն մէջ սպանուած է հայ վրիժառուներ Պետրոս Տէր-Պողոսեանի եւ Արտաշէս Գեւորգեանի կողմէն։
Նշան Պէշիկթաշլեան

Նշան Պէշիկթաշլեան (1898, Պէյօղլու, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1972, Փարիզ, Փարիզի շրջան), հայ գրող, երգիծագիր։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Կ.Պոլիս, ուր ստացած է նախակրթութիւն եւ միջնակարգ կրթութիւն (Բերայի նախակրթարաններուն մէջ)։ Սկսած է ստեղծագործել պատանի տարիքէն պոլսահայ մամլոյ էջերուն՝ քերթուածներ եւ պատմուածքներ հրատարակելով։ Միայն կարճ ժամանակ մը զբաղած է հայերէնի ուսուցչութեամբ, որմէ ետք ամբողջ կեանքը նուիրած է գրականութեան։
1922 թվականին՝ Զմիւռնիոյ մեծ աղէտէն ետք, անցած է Յունաստան, կարճ ժամանակ մը նուիրուած՝ Քորֆուի (Քերքիրա) որբանոցները հաւաքուած հայ մանուկներու հայեցի դաստիարակութեան։  Մայիս 1923-ին Գէորգ Կառվարենցին հետ Քերքիրայի «Փուիքլիոն» թատրոնին մէջ կը բեմադրեն եւ հայ գաղթականներու հոծ ներկայութեան կը ներկայացնեն «Չարշըլը Արթին Աղա» թատերախաղը․ դերակատարները կ՛ըլլան թատերասէր հայ գաղթականներէն եւ որբերէն օրիորդներ եւ երիտասարդներ, որոնք կը հետեւին վերոնշեալ երկու հայ ուսուցիչներուն ուղղութիւններու։  Այնուհետեւ (1923-ին) վերջնականապէս հաստատուած է Փարիզ, ուր ամբողջ կէս դար իր աշխոյժ մասնակցութիւնը բերած է արեւմտահայ գրականութեան եւ ընդհանրապէս հոգեմտաւոր ժառանգութեան պահպանման ու զարգացման նուիրական պայքարին։


== Գրական վաստակ ==
Գրել սկսած է տասներկու տարեկանին։ Քերթողական իր առաջին խաղերուն մէջ իսկ ի յայտ կու գայ երգիծելու տրամադրութիւնը։ Քնարական գգայուն խառնուածքները առ հասարակ դէպի երգիծելու տրամադրութիւն կը հակին։ Խորունկ թախիծներ եւ տրտմութիւններ, զօրաւոր անհատականութիւններու մէջ կը յանգին ... ժպիտին։
Ապրած է գրականութեամբ։ Աշխատակցած է սփիւռքահայ մեծաթիւ թերթերու՝ «Յառաջ»էն ու Պոսթընի «Հայրենիք»էն մինչեւ Աթէնքի «Ազատ Օր»ը, Պէյրութի «Ազդակ»ը եւ «Սփիւռք»ը, առաւելաբար երգիծաբանական գործերով։ Ան հայ լեզուի մասին կ'ըսէ․ 

1927-ին սկսած է հրատարակել։ Յաջորդ երեք տասնամեակներուն, արտադրած է բազմաթիւ հատորներ՝ մեծ մասը երգիծաբանական։ Ունի արձակ՝ քնարերգական երկեր, իսկ չափածոյ՝ առակներ։ Յատուկ հետաքրքրութիւն ցուցաբերած է թատրոնի հանդէպ։
1927-1972-ին Պէշիկթաշլեանի գրական վաստակը կը ներկայանայ բազմալար հետեւեալ ստեղծագործութիւններով.-

«Ընկեր Շահազար» (1927)
«Սիդոննա» (1928)
«Ռապպի» (1932)
«Երգիծական» (1933)
«Հիւանդտես» (1936)
«Ծաղրանկարներ» (1938)
«Հայ Աղբրտիք» (1941)
«Երգիծավէպեր» (1942)
«Լուլուտի» (1942)
«Ծիրանի գօտի» (1945)
«Զէն ու զարդ» (1946)
«Մեր պարտէզէն» (1947)
«Յակոբ Օշական» (1947)
«Մեր դրախտէն» (1948)
«Գրիգոր Նարեկացի եւ Սմրատ Բ.» (1950)
«Նոր ծազրանկարներ» (1952)
«Յուզումը» (1953)
«Մոմիաներ» (նորագոյն ծաղրանկարներ, 1954)
«Սադայէլին պոչին տակ ու շուքին» (1954)
«Թատերական դէմքեր» կոթողական գործը, աւելի քան 1100 մեծադիր էջերով (1969)
«Հրաշալուր պատմութիւն Հայոց» (1972, հրատարակուած՝ մահէն երկու ամիս ետք)Ցրուած գրութիւններ ունի՝ երգիծավէպեր, կատակերգութիւններ, առակներ, պատմուածքներ եւ արձակ էջեր՝ առօրեայ մամուլի եւ պարբերականներու մէջ, ինչպէս նաեւ անտիպ էջեր։


== Աղբիւրներ ==
Դար Մը Գրականութիւն, Մինաս Թէօլէօլեան, Բ. հատոր, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ 1977, էջ 188-190:


== Արտաքին յղումներ ==
Նշան Պէշիկթաշլեան (1898-1972). Հայկական երգիծանքի վերջին իշխանը:
Ժպիտը-Նշան Պէշիկթաշլեան:
Նշան Պեշիկթաշլյան, «Հայ աղբրտիք»:
Լա Վիքթորիա

Լա Վիքթորիա (սպ.՝ La Victoria), քաղաք եւ համայնք Սպանիոյ մէջ, կը մտնէ Քորտովա շրջանի մէջ, Անտալուսիոյ ինքնավար մարզի տարածքին։ Վարչատարածքային միաւորը կը գտնուի Վալէ Մետիօ տել Կուատալկիուար համայնք ի մէջ։ Կը զբաղեցնէ 20 մ² տարածք։ Բնակչութիւնը 2278 մարդ, (ըստ (2010 թուականի տուեալներուն)։ Կը գտնուի կարզմի վարչական կեդրոնէն 29 մ² հեռաւորութեան վրայ։


== Բնակչութիւն ==
15 Յունուար

15 Յունուար, տարուան 15-րդ (նահանջ տարուան 15-րդ) օրն է։

 14 Յունուար  15 Յունուար  16 Յունուար 


== Դէպքեր ==
1759. բացուեցաւ աշխարհի ամենամեծ թանգարաններէն մէկը՝ Բրիտանական թանգարանը
1826. Փարիզի մէջ լոյս տեսաւ Լը Ֆիկարօ թերթի առաջին համարը
1892. Ճէյմս Նէյսմիթը կը հրապարակէ պասքեթպոլի կանոնները
2001. իր աշխատանքն սկսաւ Ուիքիպետիա ազատ, բազմալեզու հանրագիտարանը


== Ծնունդներ ==
1892. Հրաչ Զարդարեան (մ.1986) հայ գրող, թարգմանիչ, խմբագիր
1929. Մարթին Լութըր Քինկ (Martin Luther King Jr., մ.1968) ամերիկացի սեւամորթ ճարտասան քարոզիչ
1934. Արամ Տիգրան (մ.2009, Յունաստան) երգիչ եւ երաժիշտ
1978. Ճէյմի Քլէյթըն (Jamie Clayton) ամերիկացի դերասանուհի եւ գեղեցկուհի
1983. Ճուլիա Ֆիշըր (Julia Fischer) գերմանացի ջութակահար եւ դաշնակահար


== Մահեր ==
1841. Ֆրիտրիխ Փարոթ (Fridrich Parrot, ծն.1791) գերմանացի բնագէտ եւ բժիշկ։


== Տօներ ==
Քորէական գիրերու օր
«Ուիքիփետիա»ի համաշխարհային օր
Խաչիկ Մարտիրոսեան

Խաչիկ Մարտիրոսեան (1875, Շումեն, Պուլկարիա- 1903, Բասէն), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Խաչիկ Մարտիրոսեան ծնած է 1875 թուականին, Պուլ­կա­րիոյ Շու­մեն քաղաքին մէջ։ Մարտական անունը եղած է Շումենցի Խաչիկ։
Մասնագիտութեամբ բժիշկ է։
1903 թուականին, կնոջն ու որդուն, Շումեն ձգելով մեկնած է Կարս, այնտեղէն Սա­սուն անցնելու եւ ժողովուրդին օգնելու նպատակով։ 1903 թուականին, երբ կազմած են Խանի ու Օննիկ Նուրուզի ֆիտայական խումբերը, բժիշկն ըսած է. «Մե­ռաք` ես ձեզի հետ, վիրաւորուեցաք՝ ձեզի պահապան», եւ դեղորայքի պայուսակը ուսին միացած է ֆիտայիներու խումբին։ 1903 թուականին՝ Բասէնի կռիւներու ժամանակ, եղած է առաջին զոհերէն՝ 28 տարեկան հասակին։


== Գրականութիւն ==
Յուշամատեան Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան, Ալպոմ-ատլաս, Ա. հատոր, Դիւցազնամարտ, 1890-1914, Լոս Անճէլըս, 1992։


== Աղբիւր ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Եսայի Պզտիկեան

Պզտիկեան Եսայի, Ատանայի հին եւ ազնուական ընտանիքներէն մէկուն զաւակը, ծնած է 1885-ին, նախնական ոսումը ստացած է նախ Ատանա, ետքը Տարսոնի Ամերիկեան Գոլէճը եւ Ֆրանսա, իսկ 1904-ին, Պէյրութ եկած է որպէս ուսանող Ֆրանսական Բժշկական Համալսարանի։ Ուսանողական շրջանին եղած է հանրային կեանքով հետաքրքուող եւ ազգասէր երիտասարդ մը։ Իր նիւթական եւ բարոյական աջակցութիւնը բերած է ուսանողական կեանքի գրական եւ մշակութային գործերուն։
Ծննդավայրը վերադառնալէ ետք, 1909-ին կիլիկեան ջարդերու ժամանակ Ատանայի ինքնապաշտպանութեան կազմակերպութեան ղեկավարներէն եղած է, ինչ որ պատճառ հանդիսացած է Զինուորական Ատեանի կողմէ մահուան դատապարտուելուն։ Ստոյգ մահէ ազատած է անգլիական հիւպատոսին միջամտութեան շնորհիւ, անգլիական հիւպատսսարան ապաստանած ըլլալուն համար։ Ժամանակ մը ետք մահուան վճիռը վերաքննութեան ենթարկուած է եւ Պզտիկեան ազատ արձակուած։
Ատանայի իքնաշտպտպանութեան կռիւներուն կը մասնակցի եւ հհրոսներէն կը հանդիսանայ նաեւ Պրն. Եսայի Պզտիկեանի հօրեղբօրորդին՝ Տիգրան Յ. Պզտիկեան, որ կռիւներու ընթացքին թեւէն ծանրօրէն կը վիրաւորուի։ Դէպքի վերջաւորութեան կը բանտարկուի եւ բանտէն ազատ արձակուելէն ետք Պէյրութ կուգայ վիրբուժական գործողութեան համար։ Դըժբախտաբար գործողութիւնը ձախող կ'ընթանայ եւ Տիգրան Պզտիկեան կը մեռնի Պէյրութի մէջ, 1910-ի սկիզբները։
1915-ին Ապրիլեան Եղեռնին Ձերբակալուած է որպէս մտաւորական եւ աքսորուած դէպի Տէր Զօր, բայց Հալէպի կուսակալին շնորհիւ ազատուած եւ Հոմս ղրկուած։
1918-1922 Ատանայի Ֆրանսական գրաւման շրջանին եղած է քաղաքի ոստիկանապետ, վարժարաններու հոգաբարձու, Քաղաքական Ժողվի, Ազգ. Միութեան եւ Ազգ. Խորհուրդի անդամ, ինչպէս նաեւ գտնուած է Դաշնակցութեան ղեկավար շրջանակի մէջ։
Արտագաղթէն յետոյ հաստատուած է Պէյրութ, ուր եղած է Ազգ. Քաղաքական Ժողովի անդամ, եւ Ատանայի Հայրուն Միութեան Ատենապետ եւ Նախագահ։
Իր նախնիքներէն՝ յիշատակութեան արժանի են Մահտեսի Աւետիք եւ Մահտեսի Կարապետ ապա պզտիկեանները, որոնք եղած են 1828-էն մինչեւ իրենց մահը հայ կեանքի կարեւոր դէմքերէն թէ' որպէս քաղաքական եւ թէ տնտեսական դիրքի բարձր մարդիկ։ իրենք եղած են ի մէջ այլոց բանակի հայթայթիչներ։ Կ՝արժէ յիշել հետեւեալ դրուագը. 

Յիշատակութեան արժանի է նաեւ Մահտեսի Աւետիք աղային որդին՝ Հաճի Գրիգոր աղա Պզտիկեանը, որ 1878-ի Ռուս-Թրքական պատերազմի Օսմանական երեսփոխան կ'ընտրուի եւ կը մեկնի Պոլիս։ Երեսփոխանական ժողովի մէկ նիստին, պատերազմի հետ առնչութիւն ունեցող մէկ կարեւոր հարցի շուրջ իր կարծիքը կը հարցուի։ Պզտիկօղլու շատ նեղ կացութեան մը կը մատնուի, մանաւանդ ջուզեր այո կամ ոչ ըսել։ Սակայն որպէս բանիմաց մարդ՝ կը գտնէ բանաձեւ մը որ ոչ այո ըսել է եւ ոչ ալ ժխտական. «ինչ որ պիտի ըլլայ, ան կ'ըլլայ»: Եւ այսպիսով զերց կը մնայ կասկածելի մէկը նկատուելէ։
Ահաւասիկ ընտանիք մը, որ 150 տարիէ ի վեր եղած է մեր ազգային կեանքով հետաքրքրուող գերդաստան մը, ազգին տալով ղեկավար անհատներ:
Ռաշմոր լեռը

Ռաշմոր լեռ (անգլերէն՝ Mount Rushmore), ազգային յուշարձան, որ կը գտնուի Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու Հարաւային Տաքոթա նահանգի Քիսթոմ քաղաքին մօտակայքը, Սեւ լեռներուն մէջ, երկար ժամանակ գնահատուած է իբրեւ աշխարհի ամենամեծ դիմաքանդակը: 


== Պատմական ակնարկ ==
Ռաշմոր լեռը յայտնի է ԱՄՆ-ի չորս նախագահներու՝ Ճորճ Ուաշինկթընի, Թոմաս Ճեֆըրսընի, Թէոտոր Ռուզվելտի եւ Ապրահամ Լինքոլնի (ձախէն աջ հերթականութեամբ) հսկայական դիմաքանդակներով, որոնք քանդակուած են հատաքարէ ապարի վրայ՝ 18.6 մեթր բարձրութեամբ: Դիմաքանդակներէն ամէն մէկը շուրջ 18 մեթր բարձրութիւն ունի:
Նախքան Ամերիկայի գաղութացումը՝ այս լեռը, տեղաբնակ ցեղերուն լեզուով, կոչուած է «Վեց նախահայրեր», բայց 1930 թուականին վերակոչուած է Չարլզ Ռաշմորի՝ ամերիկեան ձեռնարկատիրոջ անունով: Չարլզ Ռաշմորն էր, որ 1885 թուականին կազմակերպած էր այս շրջանը ոտք դրած առաջին արշաւախումբին այցը: Ան նախագահներու քանդակին համար յատկացուցած է 5 հազար ամերիկեան տոլար:


== Յուշարձանի ստեղծման գաղափարն ու նպատակը ==
Այս գաղափարը Ռաշմորին յուշած է տեղացի պատմաբան մը, իսկ նպատակը զբօսաշրջութեան զարգացումն էր Հարաւային Տաքոթայի մէջ: Նախաձեռնութեան հեղինակները քանդակին համար ընտրած են այս նախագահները, քանի որ անոնք կը խորհրդանշէին Ամերիկայի պատմութեան առաջին հարիւրյիսուն տարիներն ու հանրապետական ոգին:
Քոնկրէսի կողմէ արտօնութիւն ստանալէ ետք արձանագործ Հաթսըն Փորկլում 1925 թուականին սկսած է աշխատանքներուն, որոնք շարունակուած են շուրջ տասնչորս տարի եւ արժած՝ 1 միլիոն ամերիկեան տոլար: Հաթսըն Փորկլում իբրեւ մարգարէութիւն ըսած է. 

Տարածքը մարդոց պակաս չ՚ունենար ոչ մէկ եղանակի: Կարծր լերան վրայ աշխատանքները դիւրին չեն ընթացած: Պայթեցումներուն ժամանակ ապարի խոշոր կտոր մը պոկուած է, այդ պատճառով ալ Թէոտոր Ռուզվելտի գլուխը իր դիրքով միւսներէն աւելի խոր է:
Քանդակներուն վրայ աշխատած են աւելի քան չորսհարիւր մասնագէտներ։ Յուշարձանի կառուցողական աշխատանքները աւարտելէ ետք, Ռաշմոր լեռը համաշխարհային համբաւի տիրացած է:


== Զբօսաշրջութիւն ==
Ամէն տարի շուրջ երեք միլիոն մարդ կ՚այցելէ՝ տեսնելու ազգային յուշարձանը: Լեռը լուացող հեղուկներով անընդհատ կը մաքրուի լեռնագնաց պահապաններու կողմէ, որոնք կը սրբեն անոր բնական մակերեսը, մանաւանդ քարաքոսերէն պաշտպանելու համար:
Ռաշմորի քանդակներուն վրայ միշտ քարաքոսերու աճ կայ, ինչ որ մէկ կողմէն օգտակար է բնութեան, իսկ միւս կողմէն՝ կրնայ հողի վերածել պատմական արձանը: Բնապահպանները կողմնակից են, որ քարաքոսերը մնան բնական միջավայրի մէջ, քանի որ հիւսիսային թռչող սկիւռը քարաքոսերը կը գործածէ բոյն սարքելու, սնուելու համար եւ իբրեւ ջուրի աղբիւր՝ ձմրան:
Բայց ԱՄՆ-ի պետութիւնը մեծ ջանքեր կը գործադրէ մաքուր եւ լերկ վիճակի մէջ պահպանելու համար ժողովուրդին մէջ Նախագահներու լեռը անունով նշանաւորուած ազգային այս յուշարձանը: Ամէն երեկոյ երկու ժամով կը լուսաւորուի սարը եւ երեկոյեան այցելուներուն առջեւ գեղեցիկ պատկեր կը պարզէ: 
Զանազան ժամանակներու ընթացքին միշտ եղած են յուշարձանին դէմ արտայայտուողներ, որոնց հաճելի չեն եղած քարերու արանքէն նայող նախագահներուն դէմքերը: Քննադատողները ամայի ու անբնակ նկատած են վայրի բնութեան մէջ ազգային խորհրդանիշներու հսկայական գոյութիւնը։
89 (թիւ)

89 (ութսունինը) բնական թիւ է

Տարուայ 89րդ օրը Մարտ 30-ն է (նահանջ տարիներուն՝ Մարտ 29-ը)


== Թուագիտութիւն ==
 A000045  տասներկուերորդ Ֆիպոնաչչիի թիւն է
 A000040  քսանչորսերորդ պարզ թիւն է


== Մշակոյթ ==
89-ով ISBN ին մէջ կը նշուեն Քորէային մէջ հրատարակուած գիրքերը


== Տես նաեւ ==
1989 թուական
Մաննի Փաքիաօ

Մաննի Փաքիաօ (անգլերէն՝ Emmanuel Dapidran "Manny" Pacquiao, 17 Դեկտեմբեր 1978(1978-12-17), Կիբավե, Bukidnon, Northern Mindanao, Մինդանաո, Ֆիլիպիններ), հռչակաւոր է իբրեւ՝ բռնցքամարտի աշխարհի ախոյեան, որ նուաճած է 11 մեծ տիտղոսներ՝ հանդիսանալով պատմութեան մէջ առաջին բռնցքամարտիկը, որ ատոնք կը նուաճէ ծանրութեան չորս տարբեր մակարդակներու մէջ:
Յայտնի է նաեւ իբրեւ դերասան եւ քաղաքագէտ։ 


== Քաղաքական ասպարէզ ==
Փաքիանօ Փիլիպեաններու Ներկայացուցիչներու տունի անդամ ընտրուած է 2010- ին, իսկ 2016-ին՝ ծերակուտական:
Ճիւան Աշըգեան

Աշըգեան Ճիվան, փաստափան, ծնած է Կեսարիոյ Կարմիր զիւգաւանը. 
Նախնական ուսումը ստացած է տեղւոյն մեծահամբաւ Սահակ Պարթեւեան վարժարանին մէջ, ու շարունակած է Ս. Կարապետի բարձրագոյն վարժարանը։ 1898-ին իր հօր մահուան պատճառաւ թերաւարտ՝ Գազատիա կը մեկնի Իբրանոսեան եղբարց վաճառատան մէջ պաշտօնավարելու. երեք տարի ետք հայրենիք կը վերադառնայ արդիւնաբերելու համար հօրենական ագարակները։ 1910-ին Պոլիս երթալով կը յաճախէ իրաւաբանական համալսարանը, 1913-ին շրջանը աւարտելէ ետք՚ ընդհ. դատախազի օգնականի պաշտօնով Սեբաստիոյ Տիվրիկ գաւառը կը մեկնի։ 1914 Յուլիսին հրաժարելով Եողղատ կ՚երթայ։ Ընդհ. պատերազմին իբրիւ զինուորա կան Գաղատիա կը ղրկուի, անկից ալ Պոլիս։ 1915 Դեկտեմբերին Գաղատիա-Կարին երկաթուղւոյ արհեստաւոր վաշտերու յատեացեալ կրաղի. սի մթերանոցի տնորէն կը կարգուի ենթասպայի աստիճանով Գազատիա կը վերադառնայ։ Մինջեւ 1918 պաշտօնավարելէ ետք՚ զինադադարին իբրեւ վերապբազ Կեսարիա կը վերադառնայ. ուր կ՚անդամակցի Որբահաւաք Յանձնաժողովին կ՚արգուելով ընդհ. Տնօրէն։ Այս պաշտօնը ձրիաբար կը վարէ, 810-ին չափ երկսեռ որբեր կը հաւաքէ (տե՚ս «Քառամսեայ Տեղեկագիր Կիսարիոյ եւ շըրջակայից Կարօտելով Յանձնախումբին, տպ. Պոլիս 1919) եւ պատրիարքարանի գնահատանքին կ՚արժանանայ։
Աշըգեան առեւտուր եւ օրէնքի մարդ ըլլալով հանդերձ՝ ինքնօգնութեամբ հետեւած է գրականութեան։ Աշխատակցած է «Ճէրիտէյի Շարքիէ», «Սանզումէի Էֆքեար» հայատառ Թուրքերէն օրաթերթերուն, Սմբատ Դաւթեանի «Բիւրակն»ի, «Ար. Մամլոյ», «Բիւզանդիոն»ի, «Ժամանակ»ի, «Արագած»ի, Ս. Գաբամաճեանի, Բ. Թեւեանի Տարեցոյցներուն՚ բանասիրական, պատմագրական նիւթերու մասին գրելով, քաջալերուած իր մտերիմ բանաստեղծ Ռ. Որբերեանէ (տե՚ս «Արեւելեան Մամուլ» 1903 էջ 580)։
Աշըգեան պատրաստած է «Կեսարահայուն ծագումը եւ զարգացումը 1200 էջերով երկ մը, որ, նշանաւոր անձանց եւ հաստատութեանց, վանքերու եւայլն մասին ծանօթութիւններ կը բովանդակէ, 450էն աւելի նկարներով։
Աշըգեան հմուտ է թուրքերէն, հայերէն, յունարէն եւ ֆրանսերէն լեզուներու։ Միշտ սատարած է ազգային գործերուն. ո՚ւր որ գտնուած է՚ անդամակցած է Քաղաքական Ժողովներուն, Թաղական, Ուսումնական Խորհուրդներու, Խնամատարութեանց Յանձնախումբերու։
Իր հասցէն է Civan Aşkin (Avokat) Kayseri (Turquie):


== Աղբյիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Մկրտիչ Վարդապետ Պոտուրեան, 1913, Պուքրէշ, Ա. հատոր, էջ 189։
Հայկազ (անձնանուն)

Հայկազ, հայկական արական տարածուած անուն։ Առաջացած է հայկական Հայկ անունէն եւ «ազն» ՝ «ցեղ», «զարմ»,«սերունդ» բառէն, կը նշանակէ «Հայկի ցեղէն»։ Այժմ կը գործածուի Հայկազ ձեւը, որմէ ալ առաջացած են Հայկազունի եւ Հայկազեան մականունները։ Այս անուան հետ կապուած այլ տարբերակ մըն ալ կայ՝ «Հայկազուն», զոր կը հանդիպինք նաեւ որպէս անձնանուն։
Վիքի Կարապետեան

Վիքի Կարապետեան, երգչուհի։


== Կենսագրութիւն ==
Ձայնը մարզած է Իտալիոյ մէջ։ Կ՛երգէ բազմաթիւ լեզուներով։ Արժանացած է«Սայիտ Աքլ» մրցանակին։ Գրեթէ օտար շրջանակներու մէջ գտնուած, առեւելաբար աարաբերէէն ու Ֆրանսերէն սահուն խօսող այս հայուհին, ոչ միայն արժանիքներ ունեցող արուեստագէտուհի մըն է, այլ, այդ բոլորէն վեր, իր ամբողջ հոգիով ու ապրումով խանդավառ հայուհի մըն է, որ հպարտ կը զգայ ինքզինք իր հայութեամբ։
Քանի մը տարի առաջ ՍՈՒՐԲ Ծնունդին եւ Սրբոց վարդանանցին, իր նախաձեռնութեամբ, պատկերասփիւրէն, ներկայացուցած հայկական հատուկ յայտագիր եւ արժանացաւ անվերապահ գնահատանքի։
1968-ին աշխարհահռչակ «Ֆիլիպս» ընկերութիւն հրապարակ հանեց վիքի կարապետեանի հայերէն առաջին երդապնակը որուն մէկ կողմը կը դնտուէր Սայեաթ-Նովայի «Ղարիպ Պլպուլ»ը, երաժշտութիւն՛ պատմադրեանի, եւ Կ.Զաքարեանի:
Շարլ Ադամեան

Շարլ Ադամեան (Կարապետ, 18 Սեպտեմբեր 1872(1872-09-18), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 30 Յուլիս 1947(1947-07-30)[…], Փարիզ), հայ նկարիչ։


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է Կ. Պոլիս։ Կրթութիւնը ստացած է Վենետիկի Մուրատ-Ռափայէլեան վարժարանէն, հետեւած է նկարչութեան, աշակերտելով պրոֆ․Փաոլէթթիին եւ Փիէթրային (1887-1893)։
Յաճախած է Վենետիկի Գեղարուեստական ակադեմիան, սակայն առանց աւարտելու վերադարձած է Պոլիս։ Այստեղ 1895 թուականի դէպքերու նախօրեակին կազմակերպած է իր նկարներու առաջին ցուցահանդէսը, որ անցած է աննկատ, քաղաքական ծանր մթնոլորտի պատճառով։
1897 թուականին մեկնած է Փարիզ, զբաղած է գիրքերու նկարազարդումով՝ մինչեւ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիները։
Նկարազարդած է 150-էն աւելի ֆրանսերէն գիրքեր, ինչպէս նաեւ Անաթոլ Ֆրանսի, Կի tը Մobասանի վէպերը։ Հրապարակած է հայ ժողովուրդի ազատագրական պայքարին նուիրուած կրաֆիքական գործեր։
1927 թուականէն եղած է այդ ընկերութեան անդամ։ Անոր նկարները ցուցադրուած են Եւրոպայէն մինչեւ Ամերիկա, Ճափոն եւ այլուր։
Գործերէն մաս մը կը պահուին Փարիզի Լիւքսեմպուրկեան եւ այլ թանգարաններու մէջ, Հայաստանի ազգային պատկերասրահին մէջ։


== Ցուցահանդէսներ ==
Անհատական ցուցահանդէսներ ունեցած է Կ. Պոլսոյ, Փարիզի, Պրիւքսէլի եւ Սթրասպուրկի մէջ։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1939, Պուքրէշ, Հատոր Ա., էջ 35-36:
Գառնիկ Ստեփանեան, «Կենսագրական բառարան», Ա․ հատոր, Երեւան , էջ 26։
Գրիգոր Եաղջեան

Թաւատառ գրութիւն (2 Դեկտեմբեր 1916(1916-12-02), Գիւմրի, Երեւանի նահանգ, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն - 12 Յունուար 1983(1983-01-12), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), թատերագիր, դերասան, Խորհրդային Հայաստանի Վաստակաւոր արուեստագէտ։ 1953 թուականին դարձած է Խորհրդային Հայաստանի Գրողներու միութեան անդամ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է  ծնած է Կիւմրի: Փոքր տարիքէն զբաղած է թատրերգութեամբ։ 15 տարեկանէն՝ 1931-1934 թուականներուն, սկսած է բեմ բարձրանալ Կիւմրիի «Վարդան Աճէմեան» պետական թատրոնին մէջ, 1936-1940 թուականներուն Վանաձորի «Յովհաննէս Աբէլեան» պետական թատրոնին մէջ, իսկ 1944-1947 թուականներուն՝ Ստեփանաւանի թատրոնին մէջ: 
Եաղջեան 1959 թուականին աւարտած է Խորհրդային Միութեան Գրողներու միութեան Մոսկուայի մէջ կազմակերպած գրական բարձրագոյն դասընթացքները եւ վերադառնալով Հայաստան՝ 1966-1982 թուականներուն, եղած է Երեւանի Տրամաթիքական թատրոնի գրական բաժնի վարիչը: 


=== Դերեր ===
Թատրոնի կողքին Եաղջեան դեր ստանձնած է նաեւ ժապաւէններու մէջ։ 1941 թուականին նկարահանուած է «Սովետական լեզուի դասընթացք» ժապաւէնին մէջ:


=== Թատրոն ===
Դերասանութեան կողքին զբաղած է նաեւ թատրերագրութեամբ։ Անոր առաջին թատրերգութիւնը՝ «Զոյա»ն առաջին անգամ ներկայացուած է 1942 թուականին Երեւանի եւ ապա այլ շրջաններու մէջ:
Ան աւելի ճանաչելի դարձած է 1949 թուականին իր հեղինակած «Վաճառուած տուն» թատերագրութեամբ, որուն յաջորդած են «Արեւածագին» (1950), «Ոսկի քաղաք» (1951), «Մարդը» (1953), «Կեանքի շեմին» (1954), «Գարնան շունչը» (1956) եւ այլ ներկայացումներ:


=== Թատերական գրքոյկներ ===
Անոր թատրերգութիւններէն շատեր հրատարակուած են առանձին գրքոյկներով, որոնցմէ են․

«Մոլորութիւն», Երեւան, 1956, 48 էջ,
Արեւածագին, Երեւան, 1957, 47 էջ,
«Կեանքի իրաւունքը», Երեւան, 1978, 352 էջ․ եւ ուրիշներ:


== Կոչում ==
1954-ին արժանացած է Խորհրդային Հայաստանի Վաստակաւոր արուեստագէտ կոչումին:
Եդուարդ Տարօնեան

Եդուարդ Տարօնեան (1896, Բաղէշ, Պիթլիսի վիլայէթ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 26 Հոկտեմբեր 1967(1967-10-26), Պէյրութ, Լիբանան), գրագէտ, հանրային կրթական մշակ։ ՀՅԴ-ի անդամ։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Բաղէշ նահանգի Ղուլթիկ գիւղը: Նախնական կրթութիւնը ստացած է իր ծննդավայրին մէջ: Երկրորդական ուսումը՝ Պոլիս:
1915-ին մեկնած է Ժընեւ: 1919-ին աւարտած է Ժընեւի «Institute J. J. Rousseau» մանկավարժական համալսարանը:
Ժընեւի մէջ, ուսանողութեան տարիներուն, մտած է Հ․Յ․Դաշնակցութեան շարքերը:
Վարած է ուսուցչական պաշտօններ` Պոլիս եւ Ժընեւ: 1930-էն ետք հաստատուած է Պէյրութ:


== Վարած պաշտօններ ==
Նախ ուսուցիչ՝ «Նշան Փալանճեան» ճեմարանի մէջ: 1935-1936 տնօրէն` Հալէպի Հայկազեան վարժարանի: Պաշտօնավարած է նաեւ Պէյրութի իտալական եւ վիեննական Մխիթարեաններու վարժարաններուն մէջ:
1942-1957 վարած է Ս. Նշան ազգային վարժարանի տնօրէնութիւնը:
1957-ին իբրեւ մնայուն ուսուցիչ` պաշտօնի կոչուած է Անթիլիասի դպրեվանքը։


== Գրութիւններ եւ հրատարակութիւններ ==
Ունի հանրային բնոյթ կրող գրութիւններ, գրական բովանդակութեամբ յօդուածներ: Հրատարակած է քանի մը պրոշիւրներ:
1952-ին լոյս ընծայած է «Մակապատում» պատանիներու սահմանուած պատմուածքներու հատորը: 1959-ին՝ «Համասփիւռ» պատմուածքներու հատորը:
Ունի նաեւ անտիպ թարգմանութիւններ` ֆրանսերէնէ անգլերէնէ եւ իտալերէնէ:
Տարօնեան մահացած է 26 Հոկտեմբեր 1967-ին։


== Արտաքին յղումներ ==
Ընկ. Եդուարդ Տարօնեանի Յուղարկաւորութիւնը։
Ռոպին Պարթլէթ

Ռոպին Պարթլէթ (անգլերէն՝ Robin Bartlett, ծնած 22 Ապրիլ, 1951, Նիւ Եորք Սիթի, ԱՄՆ) Ամերիկացի դերասանուհի մըն է, ամէնէն շատ ճանչցուած է իր Տէպի Պաքմըն դերով երկարատեւ ժամանակ թողարկուող Mad About You հեռուստաշարին մէջ, դեր մը, որ իրեն արժանացուց Screen Actors Guild Award մրցանակի պաշտօնակարգման մը:


== Ասպարեզ ==
Ան ստանցնած է փոքր դեր մը The Powers That Be հեռուստաշարին մէջ, ինչպէս նաեւ երկրորդական դեր ունէր իբրեւ. Տէպի Պաքմըն (միասերական քոյրը) Mad About You հեռուստաշարին մէջ։ Ան դարձած է Series հեռուստաշարի արտադրիչը: Ան ստանցնած է ուսուցչուհիի դերը անգամ մը իբրեւ Տիկ. Էլիըթ 1989-ի Lean on Me ֆիլմին մէջ, եւ ուրիշ անգամ մըն ալ իբրեւ Ֆրանսացի ուսուցչուհի մը իբրեւ Տիկ. Կրոպըր 1991-ի If Looks Could Kill – Teen Agent ֆիլմին մէջ։ Ան նաեւ ստանցնած է երկրորդական տնօրէնի դեր մը դրուագի մը համար ("The Ida Funkhauser Roadside Memorial") HBO ընկերութեան Curb Your Enthusiasm հեռուստաշարին մէջ:
2010-ի Յունիսին յայտարարուեցաւ, թէ ան ստանցնած էր Հաննահ Փիթի դերը Signature Theatre Company ընկերութեան 20րդ տարեդարձի ներկայացման՝ Angels in America արտադրման համար: Ան նաեւ ստանցնած է Պրիճըթ Քըրնզի դերը Shutter Island ֆիլմին մէջ 2010-ին:
2013-ին, ան ստանցնեց Դկ. Միրանտա Քրամբի դերը American Horror Story հեռուստաշարի երկրորդ եղանակին մէջ՝ Asylum, ինչպէս նաեւ ստանցնեց Սէսիլ Փէմպրոքի դերը նոյն հեռուստաշարին երրորդ եղանակին մէջ՝ Coven:
Ան ստանցնեց գլխաւոր դեր մը 2014-ի H. ֆիլմին մէջ, որուն համար ան պաշտօնակարգուած էր Independent Spirit Award for Best Supporting Female մրցանակի մը համար 2016-ին:


== Անձնական Կեանք ==
Պարթլէթ ամուսնացաւ դերասան Ալան Ռոզընպըրկի հետ 1976-ին, սակայն ամուսնալուծուեցան 1984-ին: Ան 1990-ի 8 Փետրուարին ամուսնացաւ Թէրընս Քանընի հետ:


== Դերեր ==


=== ֆիլմ ===


=== Հեռուստաշարներ ===
20 Դեկտեմբեր

20 Դեկտեմբեր, տարուան 356-րդ օրն է

Տարուան աւարտին կը մնայ 10 օր


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
1948․ Ապտուլրազաք Կըրնա (Abdulrazak Gurnah) գրագէտ։ 2021-ի գրականութեան Նոպելեան մրցանակի դափնեկիր


== Մահեր ==


== Տօներ ==