armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
1955 թուական

1955 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 55րդ տարին է

Աշխարհի բնակչութիւնը կազմած է 2 մլր 772 մլն1952 • 1953 • 1954 • 1955 • 1956 • 1957 • 1958


== Դէպքեր ==


==== Ապրիլ ====
05 Ապրիլ՝ սըր Ուինսթըն Չըրչիլը հրաժարեցաւ Միացեալ թագաւորութեան վարչապետի պաշտօնէն
 յաջորդ օրուան պաշտօնն ստանձնեցաւ Էնթընի Իտընը


==== Մայիս ====
05 Մայիս՝ Արեւմտեան Գերմանիան դարձաւ ինքնիշխան երկիր


==== Յունիս ====
11 Յունիս՝ «Լը Մանի 24 ժամ» մրցարշաւորդներու բախումի պատահարի զոհ դարձաւ 83 մարդ
13 Յունիս՝ Խորհրդային միութեան մէջ յայտնաբերուեցաւ ալմաստի «Միր» հանքը


==== Յուլիս ====
13 Յուլիս՝ Լոնտոնին մէջ կախուած Րութ Էլլիսը դարձաւ մահուան պատժուած վերջին կինը


==== Աւգոստոս ====
20 Օգոստոս՝ հարիւրաւոր հակաֆրանսական ցուցարարներ սպաննուեցան Մարոքի եւ Ալճերիոյ մէջ
25 Օգոստոս՝ Կարմիր բանակը հեռացաւ Աւստրիայէն


==== Սեպտեմբեր ====
06 Սեպտեմբեր՝ Իսթանպուլին մէջ տեղի ունեցան յոյներու սպանութիւններ եւ ունեցածներու թալան


==== Հոկտեմբեր ====
29 Հոկտեմբեր՝ Սեւասթոփոլի ծոցին խորհրդային ռազմանաւի պայթիւնէ զոհուեցաւ 608 մարդ


==== Դեկտեմբեր ====
14 Դեկտեմբեր՝ ՄԱԿ-ին անդամներ դարձած են Ալպանիան, Աւստրիան, Իռլանտան, Իտալիան, Լաոսը, Լիպիան, Հունկարիան, Յորդանանը, Նեփալը, Շրի Լանքան, Պուլկարիան, Ռումանիան, Սպանիան, Փորթուկալը, Քամպոտիան եւ Ֆինլանտան
20 Դեկտեմբեր՝ Քարտիֆը յայտարարուեցաւ Ուէյլսին մայրաքաղաք


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1955 ծնունդներ


==== Յունուար ====
28 Յունուար Նիքոլա Սարքոզի Nicolas Sarcozy ֆրանսայի նախկին նախագահ


==== Փետրուար ====
06 Փետրուար` Ալէք Ենիգոմշեան լրագրող, քաղաքական գործիչ
24 Փետրուար Սթիւ Ճոպզ (Steven "Steve" Jobs, մ.2011) ամերիկացի ճարտարագէտ, գործարար}}


==== Աւգոստոս ====
16 Օգոստոս Ճէֆ Փէրի Jeffrey "Jeff" Perry ամերիկացի դերասան


==== Հոկտեմբեր ====
28 Հոկտեմբեր Պիլ Կէյթս William "Bill" Gates III ամերիկացի ծրագրաւորող, մեծահարուստ գործարար


==== Դեկտեմբեր ====
01 Դեկտեմբեր Սերժ Աւետիքեան Serge Avédikian ֆրանսահայ բեմադրիչ, դերասան
08 Դեկտեմբեր Լեւոն Խեչոյեան (մ.2014) հայրենի արձակագիր


==== Անստոյգ օրով ====
Վահէ Պէրպէրեան սփիւռքահայ գրող, դերասան


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1955 մահեր 


==== Ապրիլ ====
18 Ապրիլ՝ Ալպերթ Այնշթայն Albert Einstein (ծն.1879) գերմանացի հրեայ բնագէտ


==== Մայիս ====
02 Մայիս Հրաչեայ Քոչար (Գաբրիէլեան, ծն.1910) արձակագիր


==== Յուլիս ====
20 Յուլիս Գալուստ Կիւլպէնկեան Calouste Gulbenkian (ծն.1869) փորթուկալահայ գործարար, մեծահարուստ եւ բարերար


==== Նոյեմբեր ====
15 Նոյեմբեր Թորոս Ազատեան (ծն.1898, Ապուչեխ, Խարբերդի վիլայէթ, Օսմանեան կայսրութիւն) բանասէր, պատմաբան


==== Դեկտեմբեր ====
21 Դեկտեմբեր  Գարեգին Նժդեհ(ծն.1886) ռազմական եւ պետական գործիչ


==== Անստոյգ օրով ====
Արտաշէս Աբեղեան (ծն.1877, Աստապատ, Նախիջեւանի գաւառ, Ռուսիոյ կայսրութիւն) բանասէր, պատմաբան


== Արտաքին յղումներ ==
1955-ը Պատմութեան մէջ(անգլերէն)Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1955(անգլերէն)
Լէոն Սահակով

Լէոն Նիկոլայի Սահակով (30 Նոյեմբեր 1909, Ալեքսանդրապոլ (այժմ՝ կիւմրի), Հայաստան - 1989), խորհրդային հայ բեմադրիչ, սցենարիստ, ՌԽՖՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1969), ԽՄԿԿ անդամ 1940 թուականին։


== Կենսագրութիւն ==
Լեոն Սահակովը ծնած է 1909 թուականին Ալեքսանդրապոլ քաղաքին մէջ։ կը մասնակցի Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին։ 1935 թուականին կ'աւարտէ ՎԳԻԿ-ի ռեժիսուրայի ֆակուլտետը՝ Սերկէյ Էյզենշտեյնի արուեստանոցը։ 1935 թուականին կ'ըլլայ Մոսֆիլմ կինոստուդիայի բեմադրիչը 1938-1941 թուականներուն Մոսֆիլմին աշխատելուն զուգահեռ կ'ըլլայ Մոսկուայի Կիեւի շրջկոմի ՀամԼԿԵՄ քարտուղարը, Սոյուզդետ ֆիլմկինոստուդիայի փոխտնօրէնը, 1943-1945 թուականներուն՝ Փաստագրական ֆիլմերու կեդրոնական ստուդիայի ռազմաճակատային կինոընկերութիւններուն պետը։ Իր ֆիլմերուն սցենարներու համահեղինակն է։


== Ֆիլմագրութիւն ==


=== Բեմադրիչ ===


=== Սցենարիստ ===


== Արտաքին յղումներ ==
Сааков Леон Николаевич
Деятели культуры и искусства
Յավհաննէս Նաճարեան

Յովհաննէս Նաճարեան ( 1865,Տիգրանակերտ-Սեպտեմբեր 10 1930,Պէյրութ):Եղած է ուսուցիչ Տիգրանակերտ մէջ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Տիգրանակերտ 1865-ին։ Հօր անունը՝ Թովմաս, որ արհեստով տախտակի վրայ փորագրիչ էր։ Յովհաննէս Նաճարեան եղած է ուսուցիչ Տիգրանակերտի մէջ, շուրջ քսան տարի։ Նախ ունեցած է անձնական դպրոցը, ապա հրաւիրուած ըլլալով Ազգային Վարժարան՝ հոն պաշտօնավարած է։
1895-ի դէպքէն յետոյ, որպէս քարտուղար կ'աշխատի Ազգային Առաջնորդարանի մէջ, Եզեկիէլ վարդապետին մօտ, բանալով հանդերձ իր անձնական դպրոցը աղջկանց համար։
1904-ին կը հաստատուի Պէյրութ, ուր աշխատած է Սարաֆեան եղբայրներու ծանօթ վաճառատունը մինչեւ իր մահը՝ 1930, Սեպտեմբեր 10:
1895-ին ամուսնացած է Եւա Կարապետեանի հետ։ Ունեցած է մանչ մը եւ աղջիկ մը՝ Պետրոս եւ Աստղիկ։
Յովհաննէս Նաճարեան իր Պէյրութ հաստատուելէն յետոյ ալ շարունակեց մտաւորական ու գրական գործը։ Եղած է գրի ու գրչի մարդ։ Աշխատակցած է իր ժամանակուայ թերթերուն, ինչպէս Փորթուգալեանի «Արմենիա»ի, «Հայաստանի Կոչնակ»ին, իւ այլն.: Իր ամենակարեւոր գրական գործը պիտի ըլլար Տիգրանակերտի գաւառաբարբառին բառարանը, որուն համար շուրջ 17 տարի աշխատեցաւ: Այս երկը անգամ մը արդէն սկսած էր Տիգրանակերտի մէջ, բայց 1915- ջարդին փճացած է: Պէյրութ հաստատուելէ յետոյ դարձեալ կը ձեռնարկէ նոյն գործին, որ գրեթէ լրացած էր յանձնուելու համար տպարան: Սակայն դժբախտաբար իր անակնկալ մահը պատճառ կը դառնայ սոյն շատ կարեւոր գործին կորսուելուն, մեզի անծանօթ պատճառներով:


== Գրականութեան ոճը ==
Յովհաննէս Նաճարեան ունեցած է գրելու շնորհք, եւ արդարացիօրէն զինք կրնանք կոչել լիբանանահայ գաղութի առաջին գրող բանաստեղծը: Ձգած է բաւական չափածոյ եւ արձակ գրութիւններ:
Ինչպէս մեր բոլոր պանդուխտներու, իր ալ գրութիւնները կարօտը ունին եւ անոր վերադառնալու տենչը: Յատկանշական է իր Պէյրութէն հայրենիք գրած քերթուածը, զոր կու տանք ստորեւ: Պէյրութի մասին իր մէկ ուրիշ քերթուածը մեզի հետաքրքրական եւ հաճելի տեղեկութիւն կու տայ շուրջ կէս դար առաջուայ Պէյրութին մասին: Ընդհանրապէս իր քերթուածները խօր զգացում, հայրենասիրութիւն, կարօտ, ջերմեռանդութիւն եւ հիւմըր ունին:
Իր արյակ գրութիւնները կը կազմեն յուշեր, որոնք մենք մեր վերջին դարու ազգային կեանքի մասին կարեւոր տեղեկութիւններ կը պարունակեն: Հատուած մը կու տանք իր 95-ի Տիգրանակերտի ջարդին ականատեսի վկայութենէն: Երբ կարդայ՝ մարդուս մարմինը կը փշաքաղուի եւ մարդ ակամայ կ'ըսէ՝ «Այսքան չարիք թէ մոռանան մեր որդիք....»:
Իցիւ թէ կարելի ըլլայ Յովհաննէս Նաճարեանի չափածոյ եւ արձակ էջերուն մէկ համառօտ եւ ընտիր փունջը հրատարակել եւ ներկայացնել ընթերցասէր հասարակութեան:
Լոս Անդես

Լոս Անդես, (սպ.՝ Los Andes) քաղաք է Չիլիի մէջ։ Բնակչութիւնը՝ 55 127 մարդ (2002 թ․)։ Նույնանուն հանայնքի ադմինիստրատիվ կեդրոնն է։ Քաղաքը եւ համայնքը կը մտնեն Լոս Անդես նահանգի կազմի մեջ։
Ռոպըրթ Տը Նիրօ

Ռոպըրթ Տը Նիրօ կրտսեր (17 Օգոստոս 1943(1943-08-17)[…], ) Ամերիկացի նշանաւոր դերասան, բեմադրիչ եւ արտադրիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Ռոպըրթ Տը Նիրօյի նախնիները Իտալիայէն գաղթած են ԱՄՆ։ Անոր հայրը՝ Ռոպըրթ Տը Նիրօ աւագը յայտնի քանդակագործ ու նկարիչ էր։ Մայրը՝ Վիջինիա Ադմիրալը բանաստեղծուհի էր։ Անոնց ամուսնութիւնէն մէկ տարի անց կը ծնի Ռոպըրթ Տը Նիրօ կրտսերը։ Իսկ 3 տարի անց Տը Նիրօի ծնողները կ'ամուսնալուծուին։ Ռոպըրթ Տը Նիրօյի մանկութիւնը անցած է Մանհեթենի Գրինվիչ-Վիլլիջ շրջանին մէջ, որ երկար տարիներ կը համարուէր Նիւ-Եորքի գեղարուեստական եւ արտիսիտիկ պոհեմիայի բնակավայր։ Սպիտակ մաշկ ունենալու պատճառով իրէն կ'անուանեն «Պոպպի-Կաթ»։ 10 տարեկան հասակին ան խաղաց իր առաջին դերը «Օզ երկրի հրաշագործը» դպրոցական բեմադրության մեջ, հանդես գալով առիւծի կերպարով։ Մի քանի տարի ընդհանուր կրթութեամբ դպրոցի մէջ ուսանելէն յետոյ մօր նախաձեռնութըամբ կը տեղափոխուի Նյիւ-Եորքի Ֆիորելլո Լա Կարդիայի անուան երաժշտութեան, արուեստի եւ կատարողական վարպետութեան բարձրագոյն մասնաւոր դպրոցը ուսանելու, ուր սորուած են նաեւ Ալ Պաչինոն։


== Ֆիլմացանկ ==
Անոր խաղացանկը կը հասնի մօտ 80 ֆիլմի։ Յայտնի բեմադրիչ Մարտին Սկորսեզէ-ի սիրուած դերասանն է եւ խաղցած է անոր ֆիլմերէն շատերուն մէջ։ ամէնէն նշանաւոր ֆիլմերն են 


== Մրցանակներ եւ փաստեր ==
2 անգամ արժանացած է «Օսքար» կինոմրցանակին, 1975 թուականին լաւագոյն երկրորդական դերասան անուանակարգին մէջ «Կնքահայրը 2» ֆիլմին համար եւ 1980 թուականին լաւագույն դերասան անուակարգում «Կատղած ցուլ» ֆիլմին համար, որուն համար ստացած է նաեւ «Ոսկեէ Կլոբուս» կինոմրցանակ։ Եւս մէկ Ոսկէ կլոբուս ստացած է 2011 թուականին կինեմատոգրաֆիայի մէջ (Cinematography) ունեցած աւանդի համար։ Ընդհանուր առմամբ արժանացած է 31 տարբեր կինոմրցանակներու Ամերիկեան բոլոր ժամանակներու 100 լաւագոյն ֆիլմերու ցանկին մէջ առկայ է անոր մասնակցութեամբ 5 ֆիլմ, իսկ 250 լավագոյն ֆիլմեր (ըստ IMDb վարկածի) ցանկին մէջ 8 ֆիլմ։ Ռոպըրթ Տը Նիրօն գլխաւորած է 2011 թուականի Քաննի կինոփառատոնի ժիւրին։
Ռոպըրթ Տը Նիրօի մասնակցութեամբ ֆիլմերու ընդհանուր շահոյթը կը գերազանցէ 2 միլիարդ տոլլարը։ 2011 թուականի Սեպտեմբեր ամսուան դրութեամբ անոր ամէնէն շահութաբեր ֆիլմերը յետեւալներն են.

«Ծանոթութիւն Ֆաքերների հետ» - 576 միլիոն տոլլար
«Ծանոթութիւն ծնողների հետ» - 330 միլիոն տոլլար
«Հակամարտութիւն» - 187 միլիոն տոլլար
«Վախի հրուանդանը» - 182 միլիոն տոլլար
«Վերլուծէ՜ աս» - 177 միլիոն տոլլար
Պետրոս Գափամաճեան

Գափամաճեան Պետրոս, ծնած 1840-ին Վան: Երիտասարդ հասակէն առեւտրական ասպարէզն ընդգրկելով, օր քան զօր զարկ տուած է իր գործառնուեանց եւ ընդարձակ յարաբերութիւններ հաստատած Այնթապի, Հալէպի եւ գլխաւորաբար Մանչէսթըրի հետ: Մօտաւորապէս քառորդ չարու իր առեւտրական զբաղումներով (մանիֆաքթուրա), շահած է առաջնակարգ վաճառականի համբաւ մը: Ազատութեան հռչակումէն ետք քաղաքապետ ընտրուած է Վանայ, կատարեալ ձեռնհասութեամբ վարելով այդ փափուկ պաշտօնը: Գափամաճեան Պետրոս պէյի ջանքերուն շնորհիւ է որ Վանայ Ծովը հուսկ ուրեմն ունեցաւ իր շոգենաւայի երթեւեկութիւնները:
1870-ին Պոլսոյ մէջ կը հիմնէ Ս. Սանդխտեան Ընկերութիւնը որուն անդեամբ կը բացուի Վանի համանուն աղջկանց անդրանիկ դպրոցը: 1872-ին Վանի մէջ կը կազմէ «Հայկազեան Ընկ.»ն (ընդդէմ տադիմական Քոլոզ վրժպ.ի) որուն արդեամբ կը բացուի Քէնտրիզիի վրայ համանուն դպրոց մը մանչերու: Դարձեալ 1875-ին «Կրթասէր» Ընկ.ն Այրյարոյց եկեղեցւոյ քհ. Տ. Դիոնեսիոսի նախագահութեամբ: 1879-ին Քէյֆսիզեան կթղ.ի եւ Յովհաննէս Նուրեանի նախաձեռնութեամբ գումարուած ընդհ. ժողովի կողմէ կ’ընտրուի ատենապետ Հալէպի ազգ. գործոց վարիչ մարմինին եւ կաթ. ներկայացուցիչ առջեւ: 1880-ին Վանի «խնամատար» ընկ.եան, 1882-ին քղք. եւ ուսումն. խորհրդոյ ատենապետ: 1887-ին առեւտրական գործով երբ Բեթերսպուրկ կ’անցնի, կը տեսակցի Աղա Մկր Սանասարեանի հետ, յաջողելով ապահովել 60 ոսկիի տարեկան կտակ մը Վանի Սանդխտեան օրիորդաց վարժարանին համար: 96-ի Վանի ջարդին շատ մը ընտանիքներ ապաստանած եւ խնամուած են իր ամուր նկատուած բնակարանը: 1900-ին Պատրիարքարանէ կ’ընտրուի հոգաբարձու Վարագայ վանուց, որուն շէնքերը դէպքին այրացաւեր դարձած էին: Իր օրով կը վերաշինուին անոնք, նախկինէն աւելի հասութաբեր դառնալով: Իր ազգօգուտ ձեռնարկներուն ի վարձ ստացած է Խրիմեան կթղ.է եւ օրուան պատրիարքէն օրհնութեան կոնդակներ: 1900-1904 Վանայ կուսակալութեան ժողոջին անդամ: Երբ 1900-ի գարնան Վանի մէջ խուզարկութիւններ յաճախադէպ դարձան եւ շատ մը Հայեր սկսան ձերբակալուիլ՝ չարաշահ պաշտօնեաներու զրպարտութիւններով, Գափամաճեան ամէն ճիգ թափած է այդ հետապնդումները չէզոքացնելու համար՝  կառավարութեան մօտ իր անվերջ ու անվախ դիմումներով եւ հիւպատոսներէ օգնութեան խնդրանքով: Կաթ. պատգամաւոր իր ծննդավայրէն, Իզմիրլեանի ընտրութեան առթիւ: Երկրագործական Սենեակի ժողովի նախագահ ընտրուելուն, Վանեցի հողագործ դասուն մեծ ծառայութիւն մատուցած է՝ երկրագործական դրամատունէն սերմնցուի համար դրամ տրուլեու գործին մէջ: 1900-ին անդամ քաղաքապետական ժողովի, յետոյ նախագահ: 1910-ին կ’ընտրուի Օսմ. Գռ. Ընդհ. Միութեան Վանի մասնաճիւղը:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ  Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր  Գ., էջ 486:
Յակոբ Ն. Աճէմեան

Յակոբ Ն. Աճէմեան (1902, Կարսպազար (Կիլիկիա) - 1955, Պէյրութ), նշանաւոր մարմնակրթութեան մարզիչ-ուսուցիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Աճէմեան ծնած է 1902-ին, Կիլիկիոյ Կարսպազար քաղաքին մէջ։ Հ.Բ.Ը.Մ.ի Քէլէկեան ոդբանոցէն շրջանաւարտ, ան կարգ մը ընկերներով Պէյրութի մէջ իր գործնական մասնակցութիւնը կը բերէ հիմնելով Հայ Երիտասարդաց Ընկերակցութիւնը, որուն քարտուղարութեան պաշտօնը կը վարէ (ընդհատումով) մինչեւ 1955, իր մահը:
Ան որպէս մարմնամարզ, մանկութենէն ցոյց կու տայ իր սէրը եւ յատկութիւնները եւ կը սկսի դասաւանդել՝ Բենիամին Ժամկոչեանի հրաւէրով, Սահակեան վարժարանէն ներս: Բայց բաւարար չգտնելով իր կազմաւորումը, կը մեկնի Տանիմարքայի հռչակաւոր մէկ մասնագիտական մարզական ուսուցչանոցը, ուր կը մնայ մօտ վեց ամիսներ, եւ կը վերադառնայ Պէյրութ՝ զինուած նոր գիտելիքներով։ Կը նշանաւորուի Սահակեանի տարեկան ծափողջունուած մարզահանդէսներով: Շուտով Կը հրաւիրուի Կիպրոսի Մելգոնեան Կրթական հաստատութիւնը, ուր կը ստանձնէ հայ պատանիներու եւ պատանուհիներու մարմնմարզական կրթութեան առաքելութիւնը մինչեւ 1949, երբ անգլիական գաղութատիրական իշխանութիւններուն մօտ , հայանուն մատնիչներուն կողմէ  կը մատնուի որպէս «համայնավար» ուրեմն որպէս «անբաղձալի տարր» կը հեռացուի Կիպրոսէն եւ կը վերադառնայ Պէյրութ, ուր կը ստանձնէ Դարուհի Յակոբեան, Յովակիմեան-Մանուկեան, Հռիփսիմեանց քոյրերու Աղջկանց վարժարաններուն , ինչպէս նաեւ Անթիլիասի Դպրեվանքի Ժառանգաւորացին մարմնամարզական դաստիարակութիւնը: Պէյրութի մէջ դարձեալ անմոռանալի կը դառանան իր հռչակաւոր մարզահանդէսները, ուր կը կոփուին հազարաւոր հայ պատանիներ եւ պատանուհիներ հայրենասիրական աննկուն ոգիով: Անսակարկ նուիրումի, «Առողջ միտք, առողջ մարմնի մէջ»ի անվհատ ջատագովը կը հանդիսանայ Աճէմեան, արժանանալով իր տասնեակ հազարաւոր աշակերտներուն սիրոյ եւ երախտիքի արտայայտութիւններուն: Մարմնամարզի հետ հայրենասիրութեան ներարկումը հայ նոր սերունդի հոգիներէն ներս իր գլխաւոր իրագործումը կը մնայ:
Իր մահկանացուն կը կնքէ 1955-ին, Պէյրութ։
Իր Աւագ դուստրը Հայկուհին նմնապէս որդեգրելով ուսուցչական վսեմ ասպարէզը երեսուն տարիներ իր գիտական ուսուցմամբ կը պատրաստէ հազարաւոր հայ պատանի-պատանուհիներ, որոնք յետագային կը փայլին լիբանանեան եւ ամերիկեան համալսարաններուն մէջ։ Ան,ամունանալով յայտնի գրող, թատրերգակագիր  Սարգիս Վահագնին հետ մայրը կը դառնայ երեք արժանաւոր գիտնական զաւակներու՝ Ճարտարապետ Հուրի, համակարգիչի դոկտոր Արա եւ Կենսաբանութեան տոկտոր Փրոֆեսէօր, Ամերիկայի Գիտութեանց Ակադեմիայի անդամ Արտեմ Փաթափութեաններուն: Իսկ միջնեկ դուստրը Լիւսին, հետեւելով հօր օէինակին,շրջանաւարտ ըլլալով Տանիմարգայի Մարզական նոյն ուսուցչանոցէն, կը ստանձնէ Պէյրութի Հռիփսիմեանց հայ քոյրերու, Պրիթիշ Սքուլի եւ Գոլեժ Փրոթեսթանի աղջկանց մարմնամարզական դաստիարակութիւնը:
Թաժ Մահալ

Թաժ Մահալը (Հնդկերէն՝ ताज महल; պարսկերէն՝ تاج محل) դամբարան է Աքրա քաղաքին, Հնդկաստանի մէջ, որ կառուցուած է Շահ Ճահան կայսէրի կողմէ նուիրուած իր կնոջ՝ Մումթազ Մահալի: Կառուցման աշխատանքները սկսած են մօտաւորապէս 1632 թուականին եւ աւարտած են 1653 թուականին։ Շինարարութեան մասնակցած են աւելի քան 22,000 վարպետներ կայսրութեան բոլոր կողմերէն, ինչպէս նաեւ վարպետներ Միջին Ասիայէն, Պարսկաստանէն ու Մերձաւոր Արեւելքէն։
Թաժ Մահալի բարձրութիւնը գմբէթին հետ միասին 74մ է։ Իսկ անոր չորս կողմերուն կառուցուած մինարեթներու բարձրութիւնը 42մ է։ 
Թաժ Մահալի ամբողջ դամբարնը կառուցուած է ձիւնասպիտակ մարմարէ։ Ողջ շինութիւնը դրուագազարդուած է թանկարժէք քարերէ պատրաստուած ծաղիկներով, տէրեւներով, ինչպէս նաեւ Ղուրանի որոշ սուրահներով։
Թաժ Մահալի դիմաց, Շահ Ճահանը կ'ուզէր ուրիշ դամբարան մը կառուցել, բայց այս մէկը իր համար, որ պէտք է ըլլար սեւ մարմարէ։ Իսկ երկու դամբարանները պէտք է միանային կամուրջով։ Սակայն անոր որդին՝ Ճահանկիրը, որուն արդէն այս բոլոր անտեղի հսկայական ծախսերը յոգնեցուցած էին, չկատարեր իր հօր խնդրանքը, եւ Շահ Ճահանի մահէն յետոյ անոր կը թաղէ նոյն դամբարանին մէջ՝ իր կնոջ կողքին։
Մումթազ Մահալի հօր՝ Իթիմատ-Ուտ-Տաուլահի (1622—1628) դամբարանը, որ նաեւ կը կոչուի Փոքր Թաժ (անգլ.՝ Baby Taj) կը գտնուի Ակրա քաղաքին մէջ։ Իթիմատ-Ուտ-Տաուլահի դամբարանը կը նմանի Թաժ Մահալին, բայց չափերով աւելի փոքր է։
Այսօր արգիլուած է ինքնաթիռով թռչիլ Թաժ Մահալին վրայ։


== Պատկերասրահ ==
76 (թիւ)

76 (եօթանասունվեց) զոյգ երկնիշ բնական թիւ է 75-ի եւ 77-ի միջեւ


== Թուաբանագիտութիւն ==
 A003226  հինգերորդ ինքնաձեւ թիւն է՝ 762=5776
տասնմեկերորդ եռաձեւ թիւն է՝ 763=438976


== Գիտութիւն ==

Ոսմիոնի ատոմային թիւն է


== Օրացոյց ==
Տարուայ 76րդ օրը Մարտ 17-ն է (նահանջ տարիներուն՝ Մարտ 16-ը)
1976 թուական
1656 թուական

1656 թուական, նահանջ տարի, 17րդ դարու 56րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1656 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1656 մահեր
Կարմիր Գիւղացի

Կարմիր Գիւղացի, խորհրդային շրջանի հայկական շաբաթաթերթ, ՀԿ(բ)Կ Էջմիածնի գաւկոմի եւ գաւհեղկոմի օրգան։ Լոյս տեսած է 1921-1922 թուականներուն, էջմիածնի մէջ, անկանոն պարբերականութեամբ։ Խմբագիրներ՝ Արամ Շահգելդեան, Լ. Թովմասեան, Ա. Մուրադեան, Յովհաննէս Բաննահեան։
Առաջին համարը լոյս տեսած է 24 Ապրիլ 1921-ին։
Զբաղուած  է լենինեան գաղափարներու եւ կոմունիստական կուսակցութեան քաղաքականութեան քարոզչութեամբ։ Փորձած է պատկերել գաւառի քաղաքական-տնտեսական կեանքը, ներկայացնել գիւղատնտեսութեան բնագաւառի այսպէս կոչուած՝ առաջաւորներուն, ընդհանրացնել անոնց փորձը։ Տարածած է խորհրդային իշխանութեան կեդրոնական եւ տեղական մարմիններու դեկրէտներն ու հրահանգները։
«Կարմիր Երիտասարդի Թերթիկ», «Աշխատաւոր Կնոջ Թերթիկ» էջերով փորձած է նպաստել գիւղական շրջաններու ագիտացիոն դաստիարակութեան վրայ։


== Արտաքին յղումներ ==
«Կարմիր Գիւղացի» թերթի համարները «Հայ Մամուլի Համահաւաք Գրացուցակ» կայքին մէջ
Պրոմեթեւս

Պրոմեթեւս (յուն․՝ Προμηθεύς), հին յունական դիցաբանութեան մէջ՝ տիտաններէն մին, մարդոց արարիչ եւ պաշտպան։ Ըստ առասպելի՝ մարդերը ծեփած է կաւէն, իսկ Աթենասը անոնց մէջ կեանք ներշնչած է։ Պրոմեթեւսը մարդկային տոհմի գոյության առաջին շրջանին անոր հովանաւորը եւ դաստիարակը եղած է։ Ողիմպոսէն կրակը գողնալու եւ մարդոց նուիրելու համար Զեւսը դաժանաբար պատժեցաւ անոր՝ գամելով Կովկասեան լերներուն։ Զեւսի ուղարկած արծիւն ամեն օր կը ծուատէր անոր լեարդը, որը գիշերուան նորէն կը վերականգնուէր։ Պրոմեթեւսի տանջանքներուն վերջ տուաւ Հերակլեսը, որն իր ճամբորդություններուն մեկին ատենը յանդիպեցաւ անոր ու ազատեց շղթաներէն։


== Պրոմեթեւս Եւ Իոյ ==

Այն ատենը, երբ Պրոմեթեւսը կը կրէր իր տառապանքը, անոր քովը եկած է Իոն՝ գետերու աստուած Ինաքոսի դուստրը, ում սիրահարուած էր Զեւսը եւ խանդօտ Հերայէն թաքցնելու համար անոր կով դարձուցած էր։ Հերայէն փախչելով՝ Իոն հասած էր մինչեւ Կովկասեան լերներ։ Պրոմեթեւսը գիտէր մօտ ապագան եւ Իոյին ըսաւ, որ ան պիտի անցնի իր պատուին անունն ստացած Պոսփորը, ինչը կը նշանակէ «կովի գետանց», յետոյ, շատ տեղեր ըլլալով, պիտի հասնի մինչեւ Նեղոս, որտեղ ալ Զեւսը անոր պիտի վերադարձնէ նախկին կերպարանքը։ Պրոմեթեւսը նաեւ գուշակեցաւ, որ ատկէ ետք Իոն Զեւսէն պիտի ունենայ որդի՝  Եւպատոս անունով եւ անոր ժառանգը շատ սերունդներ յետոյ զինքը պիտի արձակէ տառապանքէ։ Եւ, իսկապէս, բազում սերունդներ անց Եւպատոսի ժառանգներէն մեկը եղաւ մեծագոյն հերոս Հերակլեսը, ում շնորհիւ Պրոմեթեւսն ազատուեցաւ գերութենէ։
Պրոմեթեւսին անունով է Պրոմեթիոն քիմիական տարրը:


== Արտաքին յղումներ ==
Theoi Project. Prometheus (անգլերէն)
Հայոց Ցեղասպանութեան յուշակոթող (Սիտնի, Աւստրալիա)

Հայոց ցեղասպանութեան յուշակոթող, յուշակոթող Աւստրալիոյ Սիտնի քաղաքի Մաքուարի այգիի հայկական գերեզմանոցի տարածքին մէջ։


== Պատմութիւն ==
Յուշակոթողը կառուցուած է ի յիշատակ Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերուն։ Յուշարձանը կառուցուած է Սիտնիի հայկական Սուրբ Յարութիւն եկեղեցւոյ եւ Յոյսի հայկական ընկերութեան ջանքերով։ Քանդակը բաղկացած է երկու քարէ սալով շրջապատուած մեծ երկաթէ խաչէ։ Յուշարձանը կանգնեցուած է Ամենայն հայոց կաթողիկոս Վազգէն Առաջինի աջակցութեամբ եւ Աւստրալիոյ Թեմի առաջնորդ եպիսկոպոս Աղան Պալիոզեանի օրհնութեամբ եւ կառուցուած է Մերձաւոր Արեւելքի հայ համայնքի եւ Սիտնիի հայկական եկեղեցւոյ օժանդակութեամբ։
Հին Հալէպ

Հին Հալէպ, 355 հէքթարի տարածութեամբ Հին Հալէպի շրջանը, ինքնքին հնագիտական հարստութիւն մըն է, ուր կ՛ընդգրկէ աւելի քան 150 կարեւորագոյն նմոյշներ, որոնք կը ներկայացնեն դարերու ընթացքին մարդկային զանազան քաղաքակրթութիւններ:
Հին Հալէպի շրջանը զարդարուած է արեւմտեան ճարտարապետական հարուստ ոճերով, որոնք կը պատկանին 20-րդ դարուն սկիզբին: 1986 թուականին, ՄԱԿ-ի գիտութեան, մշակոյթի եւ կրթութեան կազմակերպութեան (ԵՈՒՆԵՍՔՕ) կողմէ, Հին Հալէպի շրջանը յայտարարուեցաւ որպէս համաշխարհային ժառանգութեան անբաժանելի մաս մը:
Այս պատմական ու արժէքաւոր խառնուրդը դուրս բերաւ քաղաքակրթական իւրայատուկ խճանկար մը, որ պատմական, արուեստական, գիտական եւ համաշխարհային մեծ արժէք մը ունի:

Հալէպի պատմութիւնը կ՛արտացոլուի անոր ճարտարապետութեան, հնագոյն բերդին, աւանդական շուկաներուն, հին տուներուն եւ ֆոլկլորին ընդմէջէն, ինչպէս Հալէպի նշանաւոր երաժշտութիւնը, ձեռագործները եւ այլն:
Հալէպի պատմական բերդը կ՛ընդգրկէ անցորդ դարերուն ընթացքին դուրս եկած մշակութային եւ քաղաքակրթային բազմազանութիւնները, ուր կը գտնուին Ք.ա. 10-րդ դարուն մինչեւ իսլամական հանգրուանին պատկանող քաղաքակրթութեան նմոյշներ:
Նշեալ հնագիտութիւններու մնացորդները մինչ օրս կայուն են, անոնցմէ յիշատակութեան արժանի են մզկիթները, պալատներն ու հանրային բաղնիքները:
Հալէպի բերդին շուրջ մշակուած ցանկապատային տարածաշրջանին մէջ կը գտնուին ճանապարհային այնպիսի ձեւաւորումներ, որոնք յստակօրէն ազդուած են յունական-ռոմական քաղաքակրթութիւններէն, ինչպէս նաեւ կարելի է գտնել 6-րդ դարու պատկանող քրիստոնէական շէնքեր:
Յատկանշական է նաեւ այնտեղ գտնուող դպրոցները՝ որոնք կը պատկանին մեմլուքական եւ այուպական ժամանակաշրջաններուն, եւ վերջապէս կան օսմանական ժամանակաշրջանին պատկանող կարգ մը մզկիթներ եւ պալատներ:
80-ական տարիներուն ընթացքին, Հին Հալէպէն կարգ մը շրջաններ արմատական փոփոխութիւններու ենթարկուեցան, օրինակ Փալմիրի քաղաքին մէջ կարգ մը շէնքեր քանդուեցան եւ անոնց փոխարէն կառուցուեցան նոր ու բարձրայարկ շէնքեր, նաեւ տեղի ունեցաւ ճանապարհային ընդլայնումներ: Սակայն միւս կողմը մնացին բազմաթիւ պատմական կառուցուածքներ, շուկաներ եւ պողոտաներ, որոնք հակառակ այս արմատական փոփոխութիւններուն, պահպանեցին Հալէպի հնագիտութեան համաշխարհային դիրքը:


== Աղբիւրներ ==
ՄԱԿ-ի գիտութեան, մշակոյթի եւ կրթութեան կազմակերպութիւն
Լենտրուշ Խուրշուտեան

Լենտրուշ Արշակի Խուրշուտեան (կամ՝ Լենդրուշ Խուրշուդյան, 1 Մայիս, 1927 – 7 Յունիս, 1999) հայ հնագէտ, պատմագէտ: Ան Պատմութեան Դոկտոր էր, համալսարանի դասախօս, եւ ակադեմիկոս Հայաստանի Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիայէն ներս:


== Կենսագրութիւն ==
Ան ծնած է Շինուհայր, Գորիս, Սովետական Հայաստան: 1946 թուականէն 1951 ան Երեւանի Պետական Համալսարան յաճախած է:
1977 թուականէն ի վեր ան գլխաւորած է Հայոց Պատմութեան Բաժնմունքը Երեւանի Պետական Համալսարանէն ներս: Իր գործերը նուիրուած են արդի Հայաստանի եւ Անդրկովկասեան պատմութեան: Ան մահացաւ Երեւանի մէջ 1999 թուականին:


== Երկեր ==
Ստեփան Շահումյան (պետական եւ պարտիական գործունեությունը 1917–1918 թվականներին), Երեւան, 1959, 341 էջ։
Միջազգային կոմունիստական շարժումը ժամանակակից էտապում, Երեւան, 1960, 94 էջ։
Հայաստանում սոցիալիստական մրցության պատմությունից (1928–1932 թթ.), Երեւան, 1961, 115 էջ։
Սփյուռքահայ կուսակցությունները ժամանակակից էտապում, Երեւան, 1964, 470 էջ։
Սովետական Ռուսաստանը եւ Հայկական հարցը (1917–1918 թթ.), Երեւան, 1977, 208 էջ։
Հայ ժողովրդի պատմության դասընթացի գործնական պարապմունքների թեմաներ եւ գրականություն, կազմող՝ Լենդրուշ Խուրշուդյան, Երեւան, 1978, 33 էջ։
Ծրագիր հայ ժողովրդի պատմության, խմբագիր՝ Լենդրուշ Խուրշուդյան, Երեւան, 1979, 80 էջ։
Ծրագիր հայ ժողովրդի պատմության։ ԵՊՀ եւ մանկավարժական ինստիտուտների համար / Կազմ.՝ Շ. Թ. Թորոսյան եւ ուրիշն., խմբ.՝ Լ. Ա. Խուրշուդյան, ՀԽՍՀ Բարձր. եւ միջն. մասնագիտ. կրթ. մին., Երեւան, Եր. համալս. հրատ, 1985։
Հայաստանում սովետական իշխանության ամրապնդման պատմության մի քանի հարցեր (1920–1922 թթ.), Երեւան, 1987, 292 էջ։
Некоторые вопросы истории Нагорного Карабаха. Ереван, Б. и., 1988 (համահեղինակ)։
Истина - единственный критерий исторической науки. Ереван, Изд-во Ерев. ун-та, 1989, 48 с.
Գոյատեւման պայքարի քառուղիներում։ Երեւան, «Հայաստան», 1989 (համահեղինակ)։
Արցախի պատմությունը սկզբից մինչեւ մեր օրերը։ Երեւան, Մ. Վարանդեան, 1994 (համահեղինակ)։
Հայկական հարցը (բովանդակությունը, ծագումը, պատմագրության հիմնական փուլերը), Երեւան, 1995, 100 էջ։ - http://www.historyofarmenia.am/images/menus/273/Haykakan%20harc.pdf
Ընդհանուր պատմություն։ Ձեռնարկ բուհ ընդունվողների համար։ Ընդունելության քննության հարցեր եւ պատասխաններ, Երեւան, Նոր դպրոց, 1996 (համահեղինակ)։
Արցախյան գոյապայքարի տարեգրություն / Բ. Ա. Ուլուբաբյան, խմբ.՝ Լ. Ա. Խուրշուդյան, Երեւան, Ա. հ., 1997:
Հայոց ազգային գաղափարախոսություն, Երեւան, 1999, 282 էջ։
Ծրագիր հայոց պատմության։ Խուրշուդյան Լենդրուշ Արշակի, Սիմոնյան Հրաչիկ Ռուբենի, Երեւան, Երեւանի համալս. հրատ., 2000:
Հայաստանի բաժանումը 1920 թվականին, Երեւան, 2002, 315 էջ։


== Գրականութիւն ==
Հրաչիկ Սիմոնյան «Ակադեմիկոս Լենդրուշ Խուրշուդյան» (Ծննդյան 75-ամյակի առթիվ), պատմաբանասիրական հանդես № 1, 2002, էջ 303-309։
Երեւանի պետական համալսարանի 90-ամյա պատմության ֆակուլտետը, խմբ. Էդիկ Գ. Մինասյան, Երեւան, 2009, էջ 161։
Հայկական սովետական հանրագիտարան, հատոր 5, Երեւան, 1979, էջ 103։
Հայկական համառոտ հանրագիտարան, հատ. 2, Երեւան, 1995, էջ 542։
Ով ով է (Հայեր։ Կենսագրական հանրագիտարան), հատ. 1, Երեւան, 2005։
Երիտասարդ պատմաբան, Երեւան, 2009, թիվ 3։


== Արտաքին յղումներ ==
Կենսագրութիւն - Լ. Խուրշուտեան
Khurshudyan, Hayazg
9 Յունուար

9 Յունուար, տարուան 9-րդ օրն է։

 8 Յունուար  9 Յունուար  10 Յունուար 


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
1924, Սերգէյ Փարաջանեան, հայ կինոռեժիսոր, նկարիչ  (մահ.՝ 1990)։


== Մահեր ==
1858, Մանուէլ Շաշիեան, հայ բժիշկ (ծն.՝ 1775)։


== Տօներ ==