armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Աբրահամ Շատարեւեան

Աբրահամ Շատարեւեան (1855), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է մօտ 1855 թուականին։ Ստացած է բժշկական բարձրագոյն կրթութիւն։ 1895 թուականի դրութեամբ, եղած է Եդեսիոյ քաղաքապետական բժիշկը։ Եդեսիոյ մէջ յայտնի եղած է «Հաքիմ Աբրահամ» անունով։
1895 թուականի Սեպտեմբեր ամսուան մէջ՝ Կիրակի օր մը, 12 զինուած թուրքեր մտած են Եդեսիա քաղաքի հայոց թաղը, տունէն դուրս կանչած՝ հայ եկեղեցւոյ գանձապահ Պօղոս Սարաֆեանին եւ դրան առջեւ դաշունահարելով սպանած։ Հայ երիտասարդները, հետապնդելով փախչող թուրքերուն, բռնած են անոնցմէ մէկուն՝ պերեճիկցի Իսմայիլին, որուն ձեռքին եղած է արիւնոտ դաշոյնը եւ յանձնած հայոց եկեղեցւոյ մօտ գտնուող ոստիկանատուն։ Թուրք ոստիկանները սուինով սպանած են Իսմայիլին՝ ըսելով. «Մեր օգուտի համար հայերը քեզ սպանելու էին։ Քանի որ ողջ այստեղ հասար, պէտք է որ մենք քեզ սպանենք, ապա` հայերուն այդ առիթով նեղը դնենք եւ թուրքերուն ոտքի հանենք։ Դոնւ մեր ազգային նահատակն ես։ Դու պիտի մեռնիս, որպէսզի ուրիշները քու ետեւէդ գան»։ Շատ չանցած՝ ոստիկանատուն ժամանած են ոստիկանական նոր ուժեր։ Իսմայիլի դիակը կառավարչատուն տարած են։ Քաղաքի բժիշկ Աբրահամ Շատարեւան, զննելով դիակը, յայտարարած է, որ Իսմայիլին սպանած են սուինով (իսկ սուինով կարող էին սպանել միայն թուրք ոստիկանները)։ Այդ ակնյայտօրէն հակասած է կառավարութեան տեսակէտին, ըստ որուն՝ Իսմայիլին սպանած էին հայերը։ Կառավարութիւնը հետամուտ չի եղած Պօղոս Սարաֆեանի սպանութեան եւ ոճրագործ Իսմայիլի միւս 11 ընկերները փնտռելու գործին։
Այդ դէպքէն՝ ետք անյայտ անձինք, բժիշկին վար նետած են իր պաշտօնատան (բուժարանի) տանիքէն ու սպանած՝ 40 տարեկան հասակին։
1915 թուականին ձերբակալուած է Աբրահամ Շատարեւեանի երիտասարդ որդին՝ Գէորգ Շատարեւեանը։


== Գրականութիւն ==
Գազանճեան Նիկողոս, Յուշագրութիւն Եդեսիոյ 1895-ի Ջարդէն Մինչեւ 1915-ի Հերոսամարտը եւ Եղեռնը, Երեւան, 2004, 224 էջ։
Իսկահատեան Յարութիւն, Վկայարան Հայկական Ցեղասպանութեան, Գիրք Բ., Պէյրութ, 2011, 352 էջ։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Սալբի Ղազարեան

Սալբի Յարութիւնեան Ղազարեան (ծնած Հալէպ, Սուրիա) Հարաւային Քալիֆորնիոյ Համալսարանի Հայագիտութեան Հիմնարկի ներկայ տնօրէնն է:


== Կենսագրութիւն ==
Սալբի Ղազարեան միացաւ Հարաւային Քալիֆորնիոյ Համալսարանի Հայագիտութեան Հիմնարկի տնօրինութեան 2014 թուակնին, արդի հայագիտութիւնը յառաջ տանելու աւելի ընդհնաուր եւ միջազգային մօտեցումով: Ան ստանցներ դերը Երեւանէն Լոս Անճելըս վերադառնալէ ետք, ուր ան ապրեցաւ 15 տարի եւ համահիմնադրեց եւ վարեց Սիվիլիթաս Հիմնադրամը, ուր կը հսկէր 60 մասնագիտական աշխատակազմի վրայ: Ղազարեան նաեւ ստանցնած է Յատուկ Օգնականի դերը նախկին Հայաստանի Արտաքին Գործոց Նախարար Վարդան Օսկանեանի, երբ նորանկախ երկրին արտաքին քաղաքականութիւնները իր վաղ կազմաւորութեան հանգրուանին մէջ էր. ան աշխատեցաւ հիմնաւորելու յատու յարաբերութիւններ ԱՄՆի, Եւրոպական Միութեան եւ ՄԱԿին: Ան նաեւ նախապէս հետազօտութիւններու վարիչն էր Մասըչուսըցի Զորեան Հիմնարկին, ուր ան կեդրոնացաւ արդի, յետ-ցեղասպանական եւ սփիւռքահայկական նիւթերու վրայ: Շուրջ 30 տարի, Ղազարեան գործած է ուսման, հետազօտման եւ լեզուի ուսուցման ծիրէն ներս, ինչպէս նաեւ վարած է գրադարանի պատասխանատւութեան դերը Լոս Անճլըսի Հանրային Գրադարանէն եւ UCLA համալսարանի հայկական գրադարանի հաւաքածոյէն ներս: Ան Armenian International Magazine պարբերաթերթին նախկին խմբագիրի դերը ստանցնած էր:
Զարթօնք (օրաթերթ)

Զարթօնք Օրաթերթ, լիբանանահայ օրաթերթ եւ պաշտօնական օրկան՝ Լիբանանի Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան (Ռ.Ա.Կ.-ի)։ Հիմնադրուած է 26 Սեպտեմբեր 1937-ին, Լիբանանի մայրաքաղաք Պէյրութի մէջ։ Ունեցած է քաղաղական, լրատուական, մշակութային եւ մարզական հարուստ բովանդակութիւն։ Կարեւոր եւ ազդեցիկ դեր ունեցած է լիբանանահայ կեանքի մէջ։
«Զարթօնք»-ի առաջին խմբագիրը եղած է Վահան Թէքէեան։


== Հիմնադրութիւն ==
Հիմնադրուած է 26 Սեպտեմբեր 1937-ին, Լիբանանի մայրաքաղաք Պէյրութի մէջ։


== Պատմական ==
«Զարթօնք»-ի առաջին խմբագիրը եղած է Վահան Թէքէեան։


== Նշումներ ==
Kevork Yazdjian, Lebanese-Armenian press in 2002, Yerevan, 2004, 47 p. ISBN 99930-4-293-5


== Յղումներ ==
Պաշտօնական կայքը
Քէօրքիւնէ

Քէօրքիւնէն Քեսապ շրջանի Չինարճըգ-Էքիզօլուք տանող ճամբուն վրայ գտնուող երրորդ գիւղն է Չինարճըգէն եւ Չագալճըգէն ետք ուր հաստատուած են հայերը շատ հին թուականներէն իվեր։


== Հակիրճ պատմութիւն ==
Անտիոքի Ռենալտ (Reynald of Chatillon 1153-1160) դուքսի նօթագրութիւններուն մէջ կը յիշուի Corcona գիւղը որ կը գտնուէր Անտիոքի հարաւը։ Քէօրքիւնայի մէջ գտնուած մետաղէ դրամները, կաւէ ամանները, եւայլն, մասամբ կ՛ապացուցեն այս վարկածը։
19րդ դարու սկիզբը գիւղի թաղերու մէջ կ՛ապրէին 5 գերդաստաններ համեմատաբար իրարու շատ մօտ տուներով։ Գիւղացիներուն գլխաւոր զբաղումն էր երկրագործութիւն եւ անասնապահութիւն։
1840-ական թուականներէ սկսեալ Քէօրքիւնէյի բնակչութիւնը կամաց-կամաց կը յարի բողոքական դաւանանքին։ 1898-ին կը հիմնուի գիւղի հայ աւետարանական եկեղեցին, յաջորդ տարին Էքիզօլուքի հայ աւետարանական համայնքի հետ կը կազմուի միացեալ եկեղեցին։
1909-ի Կիլիկիոյ ջարդի ատեն թուրք խուժանը կը մտնէ գիւղը եւ կը կողոպտէ ու կրակի կու տայ բոլոր տուները։ 1911-ի տուեալներով Քէօրքիւնէ ունէր 43 տուն բնակիչ 201 անձով։ 1915-ին գիւղացիները կը տարագրուին եւ տարագրութեան ճամբաներու վրայ կը զոհուի գիւղի բնակչութեան մէկ երրորդը։ 1920-ին գիւղ կը վերադառնան միայն 73 անձ, 20 այլ անձեր ապրելով շրջանէն դուրս։
Աղեքսանդրէթ Սանճագի ժամանակ գիւղի բնակչութիւնը կ՛աւելնայ։ Այսպէս 1929-ին՝ 189 եւ 1938-ին 215՝ անձի բնակչութիւն մը ունի Քէօրքիւնէ։
1947-ին հայրենիք կը ներգաղթեն 63 անձ, գիւղ կը մնայ 30 ընտանիք 114 անձով։1955-ին գիւղը ուներ 94 բնակիչ։
1960-ական թուականներու խնձորի պարտիզպանութեան զարգացումով գիւղը կը բարելաւուի։ Ճամբան կը դառնայ ասֆալթապատ, գիւղը կ՛օժտուի ելեկտրական եւ ջուրի ցանցերով։ Կը բացուին օճառի գործարաններ, գիւղը կ՛ունենայ պտղասառնարան։
1993-ի տուեալներով գիւղը ուներ մնայուն 57 բնակիչ կամ 18 տուն, սակայն ամռան հոն օդափոխութեան համար հալէպահայ եւ լիբանանհայ ընտանիքներ շինած են առանձնատուներ եւ ամառը հոն կ՛անձընեն։


== Բնորոշիչ Կառոյցներ ==
Գիւղին գլխաւոր կառոյցներն են՝

Սբ Ստեփանոս մատուռը - այժմ աւերակ- հիմնուած 19րդ դարու սկիզբներուն։
Քէօրքիւնէ-Էքիզօլուքի աւետարանական միացեալ եկեղեցին հիմնուած 1898-ին։
Գերեզմանատունը։
Երկու դպրոցներ՝ Աւետարանական (1898-1915, 1930-1980) եւ Միացեալ ( 1934-1939)։


== Մատենագիտութիւն ==
Յակոբ Չոլաքեան, «Քեսապ», Ա. հատոր, Հալէպ, 1995
Յակոբ Չոլաքեան, «Քեսապ», Բ. հատոր, Հալէպ, 1998
Յակոբ Չոլաքեան, «Քեսապ», Գ. հատոր, Հալէպ, 2004
Յակոբ Չոլաքեան, «Քեսապի երեք օրերը», Երեւան, 2014
Սուրիական մարադահամար՝ http://www.cbssyr.org/new%20web%20site/General_census/census_2004/NH/TAB06-6-2004.htm
Լոս Անճըլեսի Քեսապի Ուսումնասիրաց Միութիւն - Կայքէջ www.keaofla.com
Լոս Անճըլէսի Քեսապի Ուսումնասիրաց Միութիւն - տարեկան գրքոյկ 25 թիւ՝1991-2015
Պէյրութի Քեսապի Ուսումնասիրաց Միութիւն - Ալպոմ Քեսապի եւ շրջակայից- Պէյրութ, 1955
Հայկական Սովետական Հանրագիտարան - Հատոր 4, 7, 12 - Երեւան 1974-1986
Լոս Անճըլեսի Քեսապի Ուսումնասիրաց Միութիւն - Քեսապն ու քեսապցին - Լոս Անճըլես 2011Կաղապար:Հայկական սփյուռք
Տիգրիս (գետ)

Տիգրիս, գետ Հայկական Լեռնաշխարհին եւ Միջագետքի մէջ։ Կը հոսի Թուրքիոյ եւ Իրաքի տարածքով։
Տիգրիսը կը կազմուի Արեւելեան եւ Արեւմտեան Տիգրիս գետերու միախառնումէն։ Երկայնքը 1900 քմ. է, աւազանը՝ 375 հզ քմ2։
Տիգրիս-Եփրատի միջագետքը մարդկային քաղաքակրթութեան հնագոյն կեդրոններէն է։ Հինէն կոչուած է Դղկաթ, որ կը նշանակէ նետ։
Հիմնական աւազանը Իրաքի տարածքին մէջ է, Հայկական լեռնաշխարհի սահմաններուն՝ ոչ աւելի քան 40 հզ քմ2։ Գետը սկիզբ կ'առնէ Հայկական Տաւրոսի լեռներէն՝ Արեւելեան եւ Արեւմտեան Տիգրիս ճիւղերով։


== Անուանում ==
Արեւմտեան Տիգրիսը՝ Արղանա անունով սկիզբ կ'առնէ Ծովք լիճէն, ապա միանալով Զիբենէին՝ կը մտնէ բնական ջրանցք մը եւ դուրս կու գայ Վերին (Հայոց) Միջագետք։
Գարեգին Սրուանձտեանց Տիգրիսի ակունքները կը նկարագրէ իբրեւ ոսկեղէն երկիր մը։
Տիգրիսը սրբավայր մըն է, դրախտի չորս գետերէն մէկը։
Տիգրիսը կը սկսի Տաւրոսի համակարգին մէջ 2000-3500 մ բարձրութիւններէն, վտակները կը հոսին խոր կիրճերով, կը յառաջացնեն պատահական հովիտներ եւ դուրս կու գայ դաշտավայր մը՝ ստեղծելով արտաբերման կոներ, որոնք կը կուտակեն մեծ քանակի գետաբերուկներ եւ կաւային եւ աւազային նստուածքներ։ Արեւմտեան Տիգրիսի կարեւոր վտակներն են՝ Ամբար, Քաղիրդ (Բաթման)՝ Սասուն գետ վտակով, Արզան, Բաղէշ (Պիթլիս)։
Արեւելեան Տիգրիսը սկիզբ կ'առնէ Հայկական Տաւրոս եւ Կորդուաց լեռներ կազմած անկիւնէն եւ գրեթէ միշտ կը հոսի դէպի արեւմուտք՝ մինչեւ Սղերդ քաղաքէն հարաւ-արեւմուտք, ուր կը միանայ  Արեւմտեան Տիգրիսին։ Արեւելեան Տիգրիսը (Բոհտանի գետ) Քսենոֆոն կ'անուանէ Կենտրիտես։ Վտակներն են՝ Մոկսի, Խիզանի, Բաղէշի եւ Խարզան գետերը։ Իսկ Արեւմտեանին միանալէ ետք, Տիգրիսի վտակներն են՝ Խապուր, Մեծ Զաբ, Բարազգիր եւ այլն։
Տիգրիսը եւ վտակները ջրառատ են, կը սկսին  Տաւրոսի միջին եւ բարձր լեռներու գօտիի առատ տեղումներէն։ Տիգրիսը աւելի ջրառատ է, քան Եփրատը։ Այսպէս, Պաղտատի մօտ անոր տարեկան միջին ծախսը 1240 խմ/վյրկ. է, կրնայ հեղեղիլ մշակուող հողատարածութիւններուն վրայ, քանի որ վարարման պարագային ծախսը կ'անցնի 13 հազար խմ /վյրկ.-էն եւ բազմաթիւ անգամ աղէտներ բերած է։ Այժմ կառուցուած է յատուկ ջրանցք մը, որմով Տիգրիսի ջուրերը կը հասնին դէպի Եփրատ եւ  շրջապատի տարածքը կը փրկեն ողողումներէ։
Հայկական լեռնաշխարհի սահմաններուն Տիգրիսի հոսքը 40 հզ քմ2 սահմաններէն կը կազմէ 15-16 խոր. քմ, միջին ծախսը 530 խմ/վյրկ. է, առաւելագոյնը կրնայ հասնիլ 5000 խմ/վյրկ.-ի, նուազագոյնը՝ 69 խմ/վյրկ., տարբերութիւնը աւելի քան 82 անգամ է։ Նման տարբերութիւնը պայմանաւորուած է, որ ամրան երկրորդ կիսուն Տաւրոսի ամբողջ համակարգը կ'իյնայ  արեւադարձային չոր օդային զանգուածներու ազդեցութեան տակ, տեղումներ չեն ըլլար, իսկ Տաւրոսի համակարգին մէջ առատ աղբիւրներ չկան, եղած ջուրերն ալ կ'օգտագործուին բնակիչներու կողմէ։
Գետին վտակները վճիտ են, վերին հոսանքներուն հանքայնացումը չանցնիր 100 մգ/լ-ից, իսկ իջնելով դաշտավայր՝ 300-350 մգ/լ-ից։ Գարնան՝ երբ գետը յորդի, տղմոտ է։ Գետաւազանէն 1-2 քմ-էն տարեկան կը լուացուի 250-400 տ տիղմ։ Տարեկան հոսքը կը կազմէ 14-15 միլիոն տ, որուն մէկ մասը կը նստի Միջագետքի դաշտավայրին մէջ, միւս մասը կը հասնի Պարսից ծոց։
Տիգրիսը Եփրատին կը միանայ եւ կը կազմէ Շաթ ալ-Արաբ գետը, կը թափի Պարսից ծոց՝ յառաջացնելով արագ աճող «տելթա» մը։ Միջագետքին դաշտավայրը ծովային աւազան եղած է եւ ցամքած է այս երկու գետերուն բերուկներուն կուտակումէն։
Ստորին հոսանքները նաւարկելի են։ Գետին յորդառատ շրջանին, ոչ խորանիստ նաւերը կրնան հասնիլ մինչեւ Մոսուլ։
Զարթօնքի շարժման գլխաւոր մարզեր

Զարթօնքի շարժման գլխաւոր մարզեր։ Լեզու, գրականութիւն, հրատարակութիւններ։
Ա. 1750 թուականէն մինչեւ 1850, լեզուական, գրական, պատմագիտական եւ տպագրական մարզերուն մէջ, յատուկ կարեւորութիւն ունեցած են Մխիթար Սեբաստացիի 1717–ին հիմնած վանքն ու միաբանութիւնը՝ Վենետիկ, Ս.Ղազար կղզիին վրայ։
Մխիթարեաններ եւ Ս.Ղազար Վանքը․– Վենետիկի Ս.Ղազար վանքին մէջ, Մխիթարեան վարդապետները, հաւաքած են հայ հին գրականութեան տպագիր գործերը։
Շնորհիւ բառամթերքի ու քերականութեան ուսումնասիրութեան, անոնք վերականգնած են դասական հայերէնը՝ գրաբարը, որ ալ միայն եկեղեցւոյ մէջ կը գործածուէր։ Անոր քերականական հիմքերով, կազմած են ծաւալուն բառարաններ։ Եւրոպական գրագէտներէ գործեր թարգմանած են գրաբարի, յետոյ նաեւ աշխարհաբարի, սկսած հին յոյն եւ լատին դասականներէն։ Վարդապետները իրենք եւս գրած են նոյն ոճի գործեր դիւցազներգութիւն, թատրոն եւ այլն։
Այս գործերը մեծ մասամբ մեր օրերուն ա՛լ չեն կարդացուի, բայց կը կազմեն հայ նոր գրականութեան «Դասական շրջանը»։
Բ. Կանուխէն, 1750–ականներէն, մշակութային լուրջ խմորումներ ունեցած են նաեւ հայութեան արեւելեան գօտիները.-

Հնդկահայ գաղութը, որ կ՛ապրէր ընկերա-մշակութային աւելի զագացած պայմաններու մէջ, կատարած էր թարգմանութիւններ արեւմտեան նոր, յառաջդիմական գրագէտներու գործերէն. արտադրած էր ինքնագիր գործեր եւ նոյնիսկ ազգային ազատագրութեան հարց դնող քաղաքական երկեր։
Անդրկովկասի մէջ, նոյն տարինեռրուն, առանձինը երեւոյթ կազմած էր Սայեաթ-Նովան իր բանաստեղծական գործով։ Սայեաթ-Նովան գագաթն է գուսան-աշուղներու բազմադարեան աւանդութեան մը, որ կու գայ մեր ամենահին պատմութենէն։
Սկսած էր կազմաւորուիլ նաեւ Ռուսիոյ մեծ կեդրոններու հայ մտաւորականութիւնը. բառարանները գրուած էին, հայոց պատմութեան գործեր հեղինակուած՝ հայերէն եւ ռուսերէն։Գ. Եւրոպայի մէջ սկսած էին զարգանալ հայագիտական ուսմունքները. երեւցած էին առաջին օտարազգի հայագէտները։ Լատիներէնի, իտալերէնի, ֆրանսերէնի թարգմանուած էին հայ դասական հեղինակներ խորենացի եւ ուրիշներ։
Պերլին

Պերլինը (գերմաներէն՝ Berlin), Գերմանիոյ մայրաքաղաքը։ Այն Գերմանիոյ ամենախոշոր քաղաքն է թէ՛ տարածքով, թէ՛ բնակչութեան քանակով։ Լոնտոնէն յետոյ, Պերլինը Եւրոպական Միութեան երկրորդ խոշոր քաղաքն է։ Պերլինը Գերմանիոյ 16 դաշնային երկրներէն մէկն է։ Բնակչութիւնը 2010 թուականին կը կազմէր 3,440,441 մարդ։ Քաղաքը տարածուած է Շփրէ գետի ափին։


== Պատմութիւնը ==
1200-ականներուն շուրջ, այժմեան Պերլինի տարածքի մէջ տեղակայուած էին երկու առեւտրային հաստատութւններ՝ Քէօլնը (գերմ.՝ Köln) եւ Պերլինը։ որպէս իրաւական քաղաք, հստակ տարեթիւ չկայ։ Քէօլնը որպէս քաղաք կը յիշուի դեռեւս 1237 թ., իսկ Պերլինը՝ 1244 թ․։ 1307 թուականին քաղաքները միացան մէկ վարչական միաւորի մէջ։ 1400 թուականին, Պերլինի բնակչութիւնը կը կազմէր շուրջ 8,000 մարդ։ Պերլինը եղած է Պրուսիայի մայրաքաղաքը եւ Գերմանիոյ կայսրութեան ստեղծումէն յետոյ դարձած է նաեւ այդ պետութեան մայրաքաղաքը։


== Բնակչութիւն ==


== Հայերը Պերլինի մէջ ==
Պերլինի մէջ հայերը հաստատուած են XIX դարու վերջը – XX դարու սկիզբը։ Իրենք գլխաւորապէս Պերլինի համալսարանի եւ այլ ուսումնական հաստատութիւններու ուսանողներ էին, որոնցմէ շատերը յետագային դարձած են հայ մշակոյթի եւ գիտութեան ականաւոր գործիչներ։ 1878 թ.-ին այստեղ տեղի ունեցած է Պերլինի վեհաժողովը։ Պերլինի Ռ. Շմիտթի մասնաւոր կոնսերուատորիաի մէջ եւ համալսարանի մէջ սորված է հայ մեծանուն երաժշտագետ, խմբավար եւ երգահան Կոմիտասը։ Նոյն ժամանակաշրջանին Պերլինի մէջ գործած են հայ քաղաքական կուսակցութիւններու (ՀՅԴ, Հայ սոցիալ դեմոկրատներ) խմբակներ, հիմնուած են շարք մը հասարակական ու մշակոթային կազմակերպութիւններ եւ ընկերութիւններ, 1914 թ.-ին՝ Գերմանա-հայկական ընկերութիւնը։
1920 թ.-էն Պերլինի համալսարանի հնդեւրոպական լեզուներու «ֆակուլտետ»ի մէջ կը գործէ հայկական բաժին։ Քաղաքին մէջ կայ Հայկական փողոց։
1921 թ.-ի Մարտի 15-ին Պերլինի մէջ ժողովրդական վրիժառու Սողոմոն Թեհլիրեանը գնդակահարած է Հայոց ցեղասպանութեան կազմակերպիչներէն՝ Թուրքիոյ ներքին գործերու նախարար՝ Թալեաթին. Յունիսին Պերլինի մէջ տեղի ունեցած դատավարութեան ժամանակ հայ հայրենասէրը արդարացուած է։ 1922 թ.-ի Ապրիլ 17-ին ժողովրդական վրիժառուներ՝ Արշաւիր Շիրակեանը եւ Արամ Երկանեանը, Պերլինի մէջ սպանած են երիտթուրքերու պարագլուխներէն Պեհաէթթին Շաքիրին եւ Տրապիզոնի հայերու դահիճ Սայիտ Հալիմին։ Ներկայիս Պերլինի մէջ կը բնակի 2.200 հայ։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներուն Պերլինի մէջ գործած է Հայ ազգային խորհուրդը՝ Գերմանիոյ համակեդրոնացման ճամբարներու մէջ գտնուող խորհրդային բանակի հայ ռազմագերիներուն օգնելու նպատակով։
Ներկայիս Պերլինի հայ համայնքը ստեղծած է իր ընտրովի վարչութիւնը, բացած ակումբ՝ Հայ տունը։ 1985 թ. հիմնուած է Հայկական տեղեկատուութեան եւ փաստագրութեան կեդրոնը, 1979 թ-էն գործած է յանուն վտանգուած ազգերու ընկերակցութեան հայկական համագործակցութեան խմբակը։ 2010 թուականին, Գարիկի եւ Արամ Mp3-ի կողմէն, Պերլինի մէջ 32 հայերու հետ քոչարի պարած են։
Ստեփան Ակայեան

Ստեփան Ակայեան (1870, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1937), հայ մանրանկարիչ, ճարտարապետ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Պոլիս։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է ծննդավայրի հայկական դպրոցէն ներս, ապա շարունակած Գեղարուեստներու վարժարանին մէջ, զոր աւարտած է 1891-ին։ Պաշտօնավարած է երկաթուղային վարչութեան մէջ ու միեւնոյն ժամանակ զբաղած՝ նկարչութեամբ։ Անոր «Մեծն Աղեքսանդրի գերեզմանի նմանագրութիւնը» ուղարկուած է Փարիզի ցուցահանդէս եւ մետալի արժանացած է։
Թուրքական կառավարութենէն նաեւ ստացած է «Արուեստի ոսկէ մետալ»։ Գերազանցապէս ուշագրաւ եղած է մանրանկարչութեամբ։ Նամականիշի մեծութեամբ եւ գունաւոր նկարած է հայ նշանաւոր դէմքերու նկարները, որոնք ժամանակին արժանացած են ջերմ ընդունելութեան։ Նկարազարդած է Թէոդիկի տարեցոյցները եւ այլ գիրքեր։


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հայր Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, Պուքրէշ, 1938, էջ 79։
Աստուածատուր Ա. Համադանցի

Աստվածատուր Ա. Համադանցի (անհայտ – 10 Հոկտեմբեր 1725), Ամենայն հայոց կաթողիկոս 1715 թուականէն։ Յաջորդած է Աղեքսանդր Ա. Ջուղայեցիի։


== Կենսագրութիւն ==
Կաթողիկոսութեան շրջանը զուգադիպած է Արեւելեան Հայաստանի մէջ թուրք-պարսկական հակամարտութեան ծաւալման հերթական սրման հետ։

Պարսիկները զինք հալածած են՝ Ռուսաստանի հետ կապեր ունենալու ամբաստանութեամբ։ Աստուածատուր Ա. Համադանցիի խնդրանքով Պարսից Թահմազ շահը 1724-ին յատուկ հրովարտակով Պարսկաստանի մէջ վերացուցած է մահմետականութիւն ընդունած հայերու բացառիկ իրաւունքը՝ հայրենական ժառանգութեան նկատմամբ (ըստ այդ իրաւունքի, քրիստոնեայ ընտանիքի մէկ անդամը կարելիութիւն ունէր դառնալու ընտանիքի միակ ժառանգորդը, եթէ մահմետականութիւն ընդունէր)։ Նոյն թուականին վերցնել տուած նաեւ գլխահարկի յաւելումները։ Այդ առիթով, ան երկիր վերադառնալու կոչ ուղղած է խտրականութեան հետեւանքով այլ երկիրներու մէջ հաստատուած արեւելահայ վաճառականներուն։ Յատուկ կոնդակով Շամախի, Շիրուանի եւ Շաքիի թեմերը հռչակած է տէրունի հանել Գանձասարի կաթողիկոսութեան իրաւասութենէն։
Աստուածատուր Ա. Համադանցիէ մեզի հասած են շարք մը երկեր՝ հիմնականօրէն մատենագրական վկայություններու քաղուածքներ եւ կոնդակներ։ Անոր պատուէրով՝ Աւետիք Տիգրանակերտցին, կազմած է Գաւազանագիրք մը։
10 Հոկտեմբեր 1725-ին Օշական գիւղին մէջ լուսնի խաւարման ժամանակ լայնագիր պատուհանէն դիտած ատեն վար կ'իյնայ եւ ժամեր ետք կը մահուան ։ Մարմինը Էջմիածին կը տեղափոխուի եւ Հռիփսիմէի վանքի բակին մէջ հողի կը յանձնուի։
Կաթողիկոսական գահին Աստուածատուր Ա. Համադանցիի յաջորդած է Կարապետ Բ. Ուլնեցին։
Ատըլէյտ

Ատըլէյտ  (անգլերէն՝ Adelaide), քաղաք Աւստրալիոյ մէջ։ Հարաւային Աւստրալիոյ վարչական կեդրոնն է։ Նաւահանգիստ մըն է Սեն Վինսենթ ծոցի ափին։ ։ Հիմնադրուած է 1836-ին Անգլիոյ թագաւոր Ուիլիամ Դ.-ի օրով եւ կոչուած է անոր կնոջ անունով:
Ատըլէյտ  կը յատկանշուէր իր ազատ բնակիչներու բազմազանութեամբ եւ հարստութեամբ ՝ ի տարբերութիւն Աւստրալիոյ այլ քաղաքներուն:
Մինչեւ հետպատերազմեան դարաշրջան, անիկա Աւստրալիոյ երրորդ ամենամեծ քաղաքն էր: Ճանչցուած էր  կրօնական ազատութեան եւ յառաջադէմ քաղաքական բարեփոխումներու իր յառաջատար օրինակներով: Իսկ հաւատքի բազմազանութեան շնորհիւ, ծանօթ էր իբրեւ «Եկեղեցիներու քաղաք»:
Այսօր քաղաքը նշանաւոր է իր բազմազան փառատօններուն, մարզական միջոցառումներուն,  սննդեղէնի եւ գինիի արտադրաման մեծ ոլորտներուն շնորհիւ: 21-րդ դարու ընթացքին Ատըլէյտի կեանքին որակը հետեւողականօրէն զարգացման բարձր մակարդակի հասած է:
Իբրեւ Հարաւային Աւստրալիոյ կառավարութիւն եւ առեւտուրի կեդրոն ՝ Ատըլէյտ կը հանդիսանայ բազմաթիւ պետական ​​եւ տնտեսական հաստատութիւններու կեդրոնատեղի: Անոնց մեծ մասը կը գտնուի քաղաքին կեդրոնը:


== Բնակչութիւն ==


== Աղբիւրներ ==
Հ. Ղ. Գրգեարեան, Ն. Մ. Յարութիւնեան,Աշխարհագրական անուններու բառարան,«Լոյս»,Երեւան,1987,էջ 9։


== Ծանօթագրութիւններ ==

Ստորոգութիւններ:Աւստրալիոյ քաղաքներ
323 (թիւ)

323 (երեք հարիւր քսաներեք) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 322-ի եւ 324-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 A001358  հարիւրերեքերորդ կիսապարզ թիւն է
 A127336  ինը պարզ թիւերու գումար է՝ 323=119+23+29+31+37+41+43+47+53
 A127341  տասներեք պարզ թիւերու գումար է՝ 323=5+7+11+13+17+19+23+29+31+37+41+43+47
 Alt   323  գործադրելիս կը ստացուի C գլխատառը
տարուայ 323րդ օրն է Նոյեմբեր 20-ը (նահանջ տարիներուն՝ Նոյեմբեր 19-ը)
323 Պրիւսիա աստեղնեակի կարգային թիւն է
Բամբա

Բամբա (Pampa՝ բնիկ քեչուա լեզուի բառ որ դաշտ կը նշանակէ). Հարաւային Ամերիկայի բարեբեր ու անծայրածիր արօտավայրեր։ Բանբան ընդարձակուած է Արժանթինի Պուէնոս Այրէս, Լա Բամբա, Սանթա ֆէ, Էնթրէ Ռիոս եւ Քորտոպա շրջաններուն եւ Պրազիլիոյ հարաւային Ռիօ Կրանտէ տօ Սուլ նահանգին մէջ, ինչպէս նաեւ Ուրուկուէյի ամբողջ տարածքին։ 


== Ընդհանուր տեղեկութիւններ ==
Բամբային տարածութիւնն է 1․200․000 քլ²։ Գրեթէ ամբողջութիւն մը կազմած այդ անսահման արօտավայրերը բնական շրջան մըն են․ ընհատուած են միայն Պահիա Պլանքա եւ Թանտիլ քաղաքներուն մօտ գտնուող  բլուրներէն՝ 1500 եւ 500 մեթր բարձրութեամբ։


== Բուսականութիւն եւ տնտեսութիւն ==
Յաճախակի հրդեհներուն պատճառով, բամբային մէջ կը բարգաւաճին փոքր բոյսերը։ «Բամբային խոտ»ը (Cortaderia selloana) բամբային իւրայատկութիւնն է եւ կ՛ընդգրկէ մշտատեւ դալարիք եւ խոտ։ Տեղէ տեղ խոտի տեսակները կը տարբերին ստացուած ջուրի քանակութեան պատճառով։
«Բնութեան համաշխարհային հիմնադրամ»ը (WWF) բամբան երեք կենսաշրջաններու կը բաժնէ․-

Ուրուկույէյի արօտադաշտ․  տարածուած է Բարանա գետին արեւելքը, Ուրուկուէյի մեծ մասին մէջ, Արժանթինի Էնթրէ Ռիոս եւ Քորիենթես նահանգներուն մէջ եւ Պրազիլի հարաւը գտնուող Ռիօ Կրանտէ տօ Սուլ նահանգին մէջ․
Խոնաւ բամբան․ տարածուած է Պուէյնոս Այրես նահանգին արեւելեան մասին մէջ եւ Էնթրէ Ռիոս նահանգին հարաւը․
Կիսաչոր բամբան․ տարածուած է Պուէյնոս Այրես նահանգին արեւմուտքը եւ Սանթա Ֆէ, Քորտոպա եւ Լա Բամբա մերձաւոր շրջանները։Բանբան Հարաւային Ամերիկայի հացահատիկի, եգիպտացորենի եւ անասնապահական պարէնի արտադրութեան մեծագոյն շրջանն է։ 2000-էն ետք, բամբային մէջ զարգացաւ այգեգործութիւնը․ կ՛արտադրուի «Պուէյնոս Այրեսի գինիները» կամ «Մետանոս» կոչուած գինին։ Այդ մշակումները կ՛ողողուին երբ զօրաւոր անձրեւ կը տեղայ։


== Կլիմա ==
Բամբայի կլիման ընդհանուրին մէջ մեղմ է։ Սակայն թեթեւ փոփոխութիւններու ենթակայ է՝ ըստ շրջանի․-

Խոնաւ ենթարեւադարձային կլիմա, հիւսիսային շրջաններուն մէջ,
Ցուրտ եւ կիսաչոր՝ հարաւային եւ արեւմտեան շրջաններուն մէջ,
Ովկիանեան՝ հարաւ-արեւելեան մասին։


== Բնակչութիւն ==

Բամբային բնակչութեան թիւը 43 909 235 է։
Արժանթին

Պուէյնոս Այրես՝ 17 196 396
Քորտոպա՝ 3 683 937
Սանթա ֆէ՝ 3 481 514
Պուէյնոս Այրես, քաղաքը՝ 3 068 043
Էնթրէ Ռիոս՝ 1 360 443
Լա Բամբա՝ 352 378Պրազիլ

Ռիօ Կրանտէ տօ Սուլ 11 247 972Ուրուկուէյ

Բոլոր նահանգներուն՝ 3 518 552


== Պատկերասրահ ==
Լիբանանի Երաժշտանոց

Լիբանանի Երաժշտանոց, բուն անունով՝ Լիբանանի Ազգային Բարձրագոյն Երաժշտանոցը (Ֆրանսերէն՝ Le Conservatoire libanais national supérieur de musique), հիմնադրուած է 1930-ական թուականներուն՝ Ուատիհ Սապրային կողմէ, որ ստեղծագործած է Լիբանանի քայլերգին երաժշտութիւնը: Սապրային նպատակն էր հիմնել դպրոց մը՝ լաւագոյն երաժշտական ուսում ապահովելու:
Երաժշտանոցը, որուն տնօրէնն է Ուատիհ Ղոլմիէն, ունի աւելի քան 4800 աշակերտներ եւ 250 ուսուցիչներ:
Երաժշտանոցին վարչական կեդրոնը կը գտնուի Պէյրութ, սակայն ունի տարբեր ճիւղեր Տրիպոլսոյ, Ժունիէի, Տհուր Էլ Շուէյրի, Զահլէի, Ալէյի եւ Սիդոնի մէջ:
1999 թուականէն ի վեր, երաժշտանոցը կը կառավարէ 2 նուագախումբեր՝ Լիբանանի Ազգային Սիմֆոնիկ Նուագախումբը եւ Լիբանանի Ազգային Արաբական Երաժշտութեան Նուագախումբը: Վերջինս հիմնադրուած է 2000 թուականի Յուլիսին եւ կը բաղկանայ 48 երաժիշտներէ:
Թոմասօ Անթոնիօ Վիթալի

Թոմասօ Անթոնիօ Վիթալի, (7 Մարտ 1663 - 9 Մայիս 1745), Իտալացի երգահան եւ ջութակահար, ծնած է Պոլոնիա, Ճիովանի Պաթիսթա Վիթալիի մեծ զաւակը։ Ան հռչակաւոր է իր սոլ-մինոր «Չաքոննա»յի համար, որ ստեղծագործուած է ջութակի եւ երգեհոնի համար։ 1876-ին գերմանացի ջութակահար Ֆերտինանտ Տէյվիտը «Չաքոննա»ն վերախմբագրած է։ Այս ստեղծագործութեան բազմածաւալ թոնային փոփոխութիւնները ենթադրութիւններ ու հարցեր առաջացուցած են, քանի որ ան կը շեղի դասական պարոքքօ ոճի օրէնքներէն։
7 Նոյեմբեր

7 Նոյեմբեր, տարուան 311-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 312-րդ) օրն է

Տարուան աւարտին կը մնայ 54 օր


== Դէպքեր ==
1917. Ս․ Փիթըրսպուրկին մէջ սկսաւ պոլշեւիկներու յեղաշրջումը
1922. Երեւանին մէջ կը բացուէ պետական հանրային գրադարանը
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ՝
1941. գերմանական օդուժը Եալթայի մօտ ջրասոյզ արեցին 7000 մարդով «Արմենիա» նաւը
1986․ «Դրոյան Խումբ»ի 5254 գտնուած աստղակերպ կը կոչուի Իթաքիին առասպելական թագաւորին անունով․ «5254 Ulysses»


== Ծնունդներ ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն: 7 Նոյեմբերի ծնածներ

1826. Տիմիթրի Պաքրաձէ (დიმიტრი ზაქარიას ძე ბაქრაძე, մ.1890), վրացի եւ ռուս պատմաբան, հնագէտ, ազգագրագէտ


== Մահեր ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն: 7 Նոյեմբերի մահացածներ

1849. Էտկար Ալլան Փօ (Edgar Allan Poe, ծն.1809), ամերիկացի գրող
1910. Լեւ Թոլսթոյ (Лев Толсто́й, ծն.1828), ռուս գրող եւ մտածող
1980. Լեւոն Չորմիսեան (ծն.1896), պատմագէտ


== Տօներ ==

Հոկտեմբերեան յեղափոխութեան օր՝
 Խորհրդային Միութիւն
Համաձայնութեան եւ համերաշխութեան օր՝
Ռուսիոյ Դաշնութիւն (1996÷2004)