armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ապագայ (շաբաթաթերթ)

Ապագայ շաբաթաթերթը առաջին եռալեզու Գանատական հայկական շաբաթաթերթն է, Մոնթրէալ, Քուէպէք, Գանատայի մէջ հաստատուած: Ան հրատարակութիւնն է Մոնթրէալի Թէքէեան Մշակութային Միութեան (ԹՄՄ) եւ կանոնաւոր կերպով կը հրատարակուի Սեպտեմբեր 1975-էն ի վեր:
Թերթը կը հետեւի եւ կը ցոլացնէ Հայկական Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան սկզբունքները:
Ապագայ շաբաթաթերթ կը հրատարակուի ամէն շաբաթ 12  էջ հայերէն լեզուով եւ չորս էջ մնայուն յաւելուածով (երկու էջ ֆրանսերէն եւ երկու էջ անգլերէն):
Թերթը նաեւ կը հրատարակէ մանկական եւ պատանեկան ամսական յաւելուած մը որ կը կոչուի «Փունջ», ինչպէս նաեւ կրկնակի էջերով  յաւելուած մը ամէն տարեգլխին:
Ապագայ շաբաթաթերթ 2010 թուականէն ի վեր կը հրատարակուի նաեւ ԹՄՄ-ի կայքէջին վրայ (www.tekeyanmontreal.ca) PDF դրութեամբ: Ուրեմն նոյն թուականէն սկսեալ «Ապագայ»ի նախորդ թիւեր կարելի է որոնել եւ գտնել ԹՄՄ-ի էլէքտրոնային արխիւներու բաժնին մէջ:
«Ապագայ»ի խմբագրական կամ վարչական գրասենեակները կը գտնուին Թէքէեան Կեդրոնին մէջ (825 Manoogian, Saint-Laurent, Qc H4NZ5):
Ապագայ շաբաթաթերթ նաեւ հրատարակչատուն մըն է, որ հայերէնով հրատարակած է զանազան գրքեր:


== «Ապագայ Առցանց» լուրերը (Abaka News online) ==
«Ապագայ Առցանց» լուրերը (Abaka News online) համաշխարհային լրատու ծառայութիւն մըն է, որ կը տրամադրուի աշխարհատարած իր անհամար ընթերցողներուն: Ան կանոնաւոր կերպով կ’ամբողջացնէ «Ապագայ» մեր տպագրեալ տարբերակը: Արդարեւ, առցանց (online) հրատարակութիւնը որ տրամադրելի է բոլորին, կենսունակ է եւ տեւականօրէն կը թարմանայ հայութիւնը հետաքրքրող վերջին լուրերով: Եռալեզու՝ հայերէնով, Անգլերէնով եւ Ֆրանսերէնով սպասարկուած ծառայութիւն մըն է ան, որու լուրերը յատկապէս ուղղուած են հայկական աշխարհին:
«Ապագայ»ի եռալեզու էլէքտրոնային online տարբերակը որ կը սկսի Սեպտեմբեր 2015-ին, տրամադրելի է abakanews.org հասցէով:


== Աղբիւրներ ==
http://abakanews.org/about-us/#1442864079904-c98c877f-562a
Սարի Աղջիկ

«Սարի աղջիկ» (յայտնի է նաեւ՝ «Սարի Կելին» (Sarı Gelin), որ թրքերէնովով կը նշանակուի «դեղին հարս» կամ «նորահարս») հայկական ժողովրդական երգ է, որ նաեւ՝ տարածուած է Իրանի, Իրաքի, Թուրքիոյյ եւ Ազրպէյճանի մէջ։ Ազրպէյճանը եւ Թուրքիան կը ժխտեն երգին հայկական ծագումը եւ կը շեշտեն թէ՛ ազրպէյճանական/թուրքական ծագում ունի «Սարի աղջիկ» երգը։ Երգի մեղեդային կառուցուածքը, հիմքն ու լադերը հայկական են։ Միայն հայերէն տարբերակի մէջեն բառերը վանկերով կը համապատասխանէ մեղեդիի կառուցուածքին, իսկ՝ թրքերէն ու ազրպէյճաներէն թարգմանութիւններուն մէջ՝ (վերնագրուած է «Սարի Կելին») անհամապատասխանութիւն կայ։ Այս վիճելի մեղադրանքներու դէմ հայ ժողովուրդը կը մեղադրէ, որ երգը թուրքերու կողմէն գողցուեր ու թրքացուեր է Երգը յայտնի էր՝ Թուրքիոյ հայաբնակ գաւառներուն մէջ, դեռեւս 19-րդ դարուն։ Երգը յայտնի է վիրահայերու շրջանին մէջ, որովհետեւ անոնց մեծ մասը Էրզրումէն Ցեղասպանութեան տարիներուն ու ատոնցմէ ետք, գաղթած հայերն են եւ անոնց սերունդները։ Հայոց ցեղասպանութենէն փրկուածներու սերունդները երգը կ'երգեն աշխարհի տարբեր երկիրներուն մէջ։2009 թ. , Թուրքիան հակահայկական եւ Հայոց ցեղասպանութիւնը ժխտող ֆիլմ ցուցադրած է թուրք երեխաներու դպրոցներուն մէջ «Սարը Կելին» (Sarı Gelin) անունով։ : Երգի թրքական տարբերակին մէջ, թուրքը կը սիրահարուի հայուհիին, սիրոյ պատմութիւնը տեղի կ'ունենայ Էրզրումի մէջ, որուն բնակչութեան 50%-ը մինչեւ ցեղասպանութիւնը կը կազմէին հայերը։


== Կատարումներ ==
Բացի անոնցմէ, որ երգը երգած են Հայոց Ցեղասպանութենէն փրկուածներու սերունդները Վրաստանի , Ֆրանսայի, ԱՄՆ-ի , Լատինական Ամերիկայի երկիրներուն, Սուրիոյ, Լիոանանի, Իրանի, Աւստրալիոյմէջ, երգը բաւական յայտնի եղած է Խորհրդային Հայաստանի մէջ։
Հաշուի առնելով երգի տարածուածութիւնը ժողովրդական լայն զանգուածներու շրջանին մէջ՝ հայ անուանի երգիչ-երաժիշտները խորհրդային տարիներուն ստանձնած են ատոր ձայնագրութիւնը քանի մը հայերէն տարբերակներով։ Մեզի հասած ձայնագրութիւնները ստեղծուած են 1930-70-ականներու ընթացքին. առաւել ճանչցուած ու սիրուած են Շարա Տալեանի, Ֆլորա Մարտիրոսեանի, Պաւէլ Լիսիցեանի, Ռուբէն Մաթէւոսեանի կատարումները։ Մեր ժամանակներուն, երգը ողջ մնացած է մարդոց յիշողութեան մէջ Ֆլորա Մարտիրոսյանի, Արտօ Թունջպոյաճեանի կատարումներով, Ճիւան Գասպարեանի, Գէորգ Դաբաղեանի դուդուկային մեղեդային մատուցմամբ։
Թուրքիոյ մէջ, բնակող՝ Արամ Տիգրան անունը կրող հայ երգիչը մշակած է երգի քրտերէն տարբերակը, ուր սակայն պահպանուած է «Սարի Աղջիկ» արտայայտութիւնը։ Ընդ որուն մէջ, երգը հայերէն կատարած են նաեւ՝ քիւրտ երգչուհի՝ Նիլիֆեր Աքբարը, թուրք ճանչցուած երգիչ՝ Յաւուզ Պինկոլը։ Վերջին շրջանին, Ազրպէյճանը կրկին աղմուկ բարձրացուց. «The Voice» երաժշտական լայնամասշտաբ նախագիծի թրքական՝ «Թուրքիոյ ձայնը» տարբերակին մէջ, երգը յաճախ կը կատարեն՝ զայն նշելով իբրեւ «ժողովրդական» կամ «անյայտ հեղինակի», սակայն ոչ իբրեւ՝ «ազրպէյճանական»։


== Երգի Բառերը ==
Սիլաշիի բազմանիստ

Սիլաշիի բազմանիստ (հունգարերէն՝ Szilassi-poliéder)՝ ոչ ուռուցիկ, թորին տեղայնաբանօրէն համարժէք բազմանիստ է: 1977-ին անիկա յայտնագործած հունկարացի թուաբանագէտ Լայեոշ Սիլաշիի (հունգարերէն՝ Lajos Szilassi) անունով է:


== Նկարագրութիւն ==
Սիլաշիի բազմանիստն եօթը նիստերէն կազմուած է, որոնցմէ իւրաքանչիւրը միւս բոլորի հետ ունի ընդհանուր կող մը: Նոյն յատկութիւն ունեցող միակ այլ բազմանիստը քառանիստն է: Որպէս հետեւանք, ճիշդ գունաւորելու համար (անանկ, որ հարեւան նիստերն ըլլան տարբեր գոյներով) եօթը գոյն անհրաժեշտ է:
Ունի 14 գագաթ եւ 21 կող: Նիստերու երեք զույգերը նոյնական են, եօթներորդ նիստն ունի բազմանիստի նոյն պտտման առանցքը:


== Նիստերու Ամբողջական Հարեւանութիւն ==
Ցանկացած երկու նիստի հարեւանութեամբ օժտուած 
  
    
      
        f
      
    
    {\displaystyle f}
  -նիստանի (face) բազմանիստի անցքերու 
  
    
      
        h
      
    
    {\displaystyle h}
   (hole) քանակը կրնայ ստացուիլ Էյլերի բնութագրիչի բանաձեւէն՝

  
    
      
        h
        =
        
          
            
              (
              f
              −
              4
              )
              (
              f
              −
              3
              )
            
            12
          
        
        :
      
    
    {\displaystyle h={\frac {(f-4)(f-3)}{12}}:}
  
Սա հաւասարումը բավարար է քառանիստի համար, ուր  
  
    
      
        h
        =
        0
      
    
    {\displaystyle h=0}
   եւ 
  
    
      
        f
        =
        4
      
    
    {\displaystyle f=4}
  ,  ինչպէս նաեւ Սիլաշիի բազմանիստի համար, ուր  
  
    
      
        h
        =
        1
      
    
    {\displaystyle h=1}
   եւ 
  
    
      
        f
        =
        7
      
    
    {\displaystyle f=7}
  :
Յաջորդ հնարաւոր լուծումն է՝  
  
    
      
        h
        =
        6
      
    
    {\displaystyle h=6}
   եւ 
  
    
      
        f
        =
        12
      
    
    {\displaystyle f=12}
  , որ կը համապատասխանէ 44 գագաթ եւ 66 կող ունեցող բազմանիստի մը, սակայն տակաւին յայտնի չէ՝ ատանկ տուեալներով երկրաչափական մարմին գոյութիւն ունի թէ՞ ոչ։ Ընդհանրապէս՝ սա հաւասարումը կրնայ բաւարարիլ միմիայն, երբ  
  
    
      
        f
      
    
    {\displaystyle f}
  -ը 12-ի բաժնելիս կը ստացուի 0, 3, 4, կամ 7 մնացորդ։


== Արտաքին Յղումներ ==
Սիլաշիի բազմանիստ՝ Փռուածքը հոս է՝ CutOutFoldUp.com
Միհրան (անձնանուն)

Միհրան, հայկական արական տարածուած անուն։ 
Անունին կը համապատասխանեն վրացերէն Միրիան եւ Միրվան (վրաց.՝ მირიან եւ მირვან} ձեւերը

Լատինագիր ձեւը՝  MIHRAN 
Անունէ ստեղծուած մականուն՝ Միհրանեան


== Անունը Կրողներ ==
Միհրան Ասքանազեան (1854 Կ.Պոլիս-1904 Աղեքսանդրիա) գրող
Միհրան Ալթունեան (1890 Սեբաստիա ՕԿ-1915) բժիշկ
Միհրան Բաղդասարեան (1852 Կ.Պոլիս-1937 Թաւրիզ) հրատարակիչ
Միհրան Գալֆայեան (1891 Կ.Պոլիս-1915) բժիշկ
Միհրան Եազըճեան (1870 Կ.Պոլիս-1915) բժիշկ
Միհրան Երկաթ (1921 Կ.Պոլիս-1986 Երեւան) օփերայի երգիչ
Միհրան Թումաճան (1890-1973) երաժիշտ, ազգագրագէտ
Միհրան-Խաչատուր Հաճի-Ենովքեան (1871-1916) դեղագործ
Միհրան Ծառուկեան (ծն.1987) փոփ երգիչ
Միհրան Մեսրոպեան (անգլերէն՝ Mihran Mesrobian, 1889-1975 ԱՄՆ) ամերիկահայ ճարտարապետ
Միհրան Ռուբէնեան (1885-1926) բժիշկ
Միհրան Տամատեան (1863-1945) ազատամարտիկ
5 Հոկտեմբեր

5 Հոկտեմբեր, տարուան 278-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 279-րդ) օրն է

Տարուան աւարտին կը մնայ 87 օր


== Դէպքեր ==
1864՝ Հնդկաստանի Կալկաթա քաղաքը գրեթէ ամբողջովին կ'աերուէ ցիկլոնէն, զոհուեց 60 000 մարդ
1948՝ Աշխապատին մէջ տեղի ունեցած երկրաշարժէն կը զոհուէ 110 000 մարդ
1954՝ Իտալիան եւ Հարաւսլավիան բաժանեցին Թրիէսթի մօտակայ տարածքը
1999՝ Լոնտոնին մէջ գնացքի վթարի հետեւանքով կը զոհուէ 31 մարդ


== Ծնունդներ ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն: 5 Հոկտեմբերի ծնածներ

1935՝ Ժան Տէր Մերկերեան (ֆրանսերէն՝ Jean Der-Merguerian, մ․2015), ֆրանսահայ ջութակահար
1947՝Նորիկ Լեւոնեան , բանաստեղծ


== Մահեր ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն: 5 Հոկտեմբերի մահացածներ

2012` Էդուարդ Միրզոյեան (ծն.1921), հայ երգահան, մանկավարժ
2011՝
Կարպիս Յովհաննէս Սուրէնեան (Սարկաւագեան, ծն․1925, Աթէնք), հայ արձակագիր, թարգմանիչ
Սթիւ Ճոպզ (անգլերէն՝ Steve Jobs, ծն.1955), ամերիկացի ճարտարագէտ, գործարար


== Տօներ ==

Ուսուցիչներու համաշխարհային օր
Կաղապար:Country data Պորտուգալիա Փորթուկալ՝ Հանրապետութեան օր
Վանուաթու՝ Սահմանադրութեան օր
Ամերիկայի Հայ Դատի Յանձնախումբ

Ամերիկայի Հայ Դատի Յանձնախումբ (անգլ.՝ Armenian National Committee of America կամ ANCA) ամէնէն մեծ Ամերիկահայ լոպի կազմակերպութիւնն է: Արեւելեան եւ Արեւմտեան ԱՄՆի մասնաճիւղերուն հետ միասին, Յանձնախումբը ունի 60է աւելի մասնաճիւղներ, տասնեակ դաշնակից կազմակերպութիւններ, հարիւրաւոր համայնքային կապեր, եւ հազարաւոր անդամներ: Յանձնախումբին ներկայ տնօրէն/գործադիր վարիչը Արամ Համբարեանն է:
Արմանուշ (անձնանուն)

Արմանուշ, հայկական իգական նորակերտ անուն։ Առաջացած է հայերէն Արմէն եւ Անուշ բառերէն։ Կը նշանակէ «Արմէնի դուստր»:
Միս

Միս, կենդանիի սպանդէն ստացուած ելունք, կ'օգտագործուի որպէս սնունդ։
Այն կենդանական ծագման լիարժէք սպիտակուցներու աղբիւր է, որ անհրաժեշտ է մարդու օրկանիզմի հիւսուածքներու կառուցման, նիւթերու սինթեզի եւ փոխանակման համար։ Կը հանդիսանայ նաեւ ֆոսֆորի աղբիւր։ Կը մասնակցի նեարդային հիւսուածքներու, ճարպերու, B - խումբի սննդանիւթերու, միկրոտարրերու ֆիզիոլոկիական կազմուածքներուն մէջ։


=== օգտագործուած քանակ ===
Հայաստանի մէջ, 2002թ.-ի տուեալներով իւրաքանչիւր անձի հաշուով սահմանուած միսի սպառման տարեկան ֆիզիոլոիկական քանակը 75քկ է, այդ թիւին մէջ՝ տաւարամսիը՝ 20.3, խոզի եւ թռչունի միսը՝ 15-ական, ոչխարինը՝ 7.5, երշիկեղենինը եւ ապխտած ապրանքներունը՝ 13.5 եւ ենթամթերքներունը՝ 3.7 քկ։


==== օգտակարութիւն ====
Միսը օժտուած է բարձր մարսելիութեամբ, դիւրին կ'ենթարկուի խոհարարական մշակման։ Միսէն կարելի է պատրաստել սնունդի բազմազանութիւն ապահովող շատ ճաշատեսակներ։ Սակայն մսեղէնի չափէն աւելի օգտագործումը կրնայ հիպերտոնիկ հիւանդութիւններու զարգացման նախապայման հանդիսանալ։ Միսի պիոկենային ամինները կը զօրացնեն արիւնատար անօթներու տոնուսը՝ բարձրացնելով երակային ճնշումը։ Միսի մէջ պարունակուող նուկլիեինաթթուները կրնան նպաստել մեծահասակ մարդոց օրկաններուն մէջ,յօդատապի հիւանդութեան զարգացման, ուստի նպատակայարմար է զայն փոխարինել կաթնեղէնով եւ ձկնեղէնով։
Սպանդի ենթարկուած կենդանիի տեսակէն ստացուող միսը կրնայ ըլլալ տաւարի, ոչխարի, խոզի, այծի, ձիու, ուղտի, եղնիկի, գոմէշի, ճագարի եւ այլն։


== Միսի Քիմիական Բաղադրութիւնը 110 Կրամին Մէջ ==


== Արտաքին յղումներ ==
Ամերիկեան մսագիտութեան ասոցացիայի պաշտօնական կայքը
Միսը երեխայի սննդակարգին մէջ
Շահնշահ Գ.

Շահնշահ Գ Զաքարեան (ծննդեան թուականը անյայտ - 1358 թ.), 14-րդ դարու հայ ռազմական եւ պետական գործիչ։


== Գործունէութիւն ==
Զաքարեաններու իշխանատոհմի վերջին գահակալ ներկայացուցիչն է։ Պայքարած է Հայաստանը ասպատակող Չոպանեան (թրքական) Մելիք-Աշրաֆի զօրքերուն հետ։ Սակայն վերջինս յաջողած է 1350 թուականին գրաւել երկրի մայրաքաղաք Անին։ Շահնշահ Գ.-ը հազիւ փրկուած է գերութենէն: Նոյն տարին թշնամին գրաւած է նաեւ Բջնիի անառիկ ամրոցը։ 1357 թուականին, Մելիք-Աշրաֆի սպանութենէն ետք, Շահնշահ Գ.-ը յաջողած է կարճ ժամանակով վերագրաւել Բջնին ու շինարարական որոշ վերականգնողական աշխատանքներ կատարել այնտեղ։
Ան Վաչուտեան տոհմէն Քուրտ Բ. Անբերդեցիի, Բուրթել Օրբելեանի, Գրիգոր Դոփեանի (Խաչենցիի) հետ եղած է 14-րդ դարու առաջին կիսուն քաղաքական-ռազմական կարեւոր դէմքերէն մէկը։


== Գրականութիւն ==
Հայկ Խաչատրեան, Տիգրան Պետրոսեանց, Հայկազունք։ Երեւան, 2002 թ., էջ 470։
Ջերմուկ (Արեւմտեան Հայաստանի գիւղաքաղաք)

Ջերմուկ․  Արեւմտեան Հայաստանի Տիարպեքիր նահանգի Արղն գաւառի աւան։  Ջերմուկ եւ Չնքուշ աւանները մաս կը կազմէին Պատմական Հայաստանի Ծոփք նահանգին։


== Հակիրճ տեկեղութիւններ ==


=== Դիրքը ===
Ջերմուկ կը գտնուի Տիարպեքիր նահանգի հիւսիս արեւմտեան, Եփրատ գետի հարկատուններէն՝ Ջերմիկ վտակի ձախ ափին։  Ջերմուկ գաւառակին վարչական կեդրոնը եղած է  եւ կը գտնուի Չնքուշ աւանին դիմացի բարձր բլուրին վրայ։  Տուտան կոչուած կիրճը իրարմէ կը բաժնէ երկու պատմական հայահոծ գիւղաքաղաքները՝ Ջերմուկ եւ Չնքուշ։ 


=== Անուանում ===
Հին ժամանակին, Ջերմուկ գիւղաքաղաքը անուանուած էր Շողջուր (շոգ ջուր)։  Անունը յառաջ եկած է շրջանը գտնուող հանքային բուժիչ աբիւրներէն։ 


=== Բանկչութիւն ===
Մինչեւ 1915, Ջերմուկ գաւառակին հայ բնակչութեան թիւն էր 12 418, որոնցմէ 2 000 Ջերմուկ գիւղաքաղաքին մէջ։  
Ջերմուկի բնակչութիւնը կը զբաղէր այգեգործութեամբ, երկրագործութեամբ եւ զանազան արհեստներով՝ դարբին, կոշկակար եւ ջրաղացպան։
Հայ բնակչութեան կողքին, փոքրամասնութիւն կը կազմէին քիւրտերը, թուրքերը եւ հրեաները։ 


=== Մշակոյթ ===

Ջերմուկն ունէր երկու եկեղեցի։    Կը գործէին նաեւ երկու դպրոցներ․ տղոց եւ աղջկանց։ Կար նաեւ հայ աւետարանական (բողոքական) փոքրաթիւ համայնք իր ժողովարանով եւ դպրոցով:
Արեւմտեան մասին կը գտնուին Ջերմուկի միջնադարեան բերդի (թրք․՝ Kale) եւ հայկական եկեղեցւոյ աւերակներուն հետքերը․ աւերակները տեսանելի էին մինչեւ 1986-ին: Բերդի ստորոտին մինչեւ 1915-ին կանգուն էր հինաւուրց, սուրբ Աբդելմսեհ կիսաժայռափոր վանքը՝ հայերու սիրուած ուխտատեղի։
1870-ական թուականներուն ամերիկացի միսիոնարներ կը հիմնեն «Արմենիա» ճեմարանը, որ 1888-ին կը տեղափոխուի Խարբերդ՝ միանալով նշանաւոր «Եփրատ» կոլեջին: 
Ջերմուկի շրջակայքը հարուստ էր ճարտարապետական յուշարձաններով:  Մինչեւ այսօր պահպանուած են Ջերմուկ գետին վրայ կառուցուած Սինակի (թրք․՝ Sinekli Köprüsü) եւ Հաբրմանի քարաշէն կամուրջները, կառուցուած հայ վարպետներէ ԺԸ․րդ դարուն։


==== Ս․ Կիրակոս հայկական եկեղեցին ====
Մահմեդական գլխաւոր սրբավայրը՝ Ուլու մզկիթը, առաջուայ սուրբ Կիրակոս հայկական եկեղեցին էր։
    


== Աղբիւրներ ==
«Մեծ Մայրիկս»․ Ֆեթիյէ Չեթին, 2008, էջ 67
Աւագ Երեքշաբթի

Աւագ երեքշաբթին (յուն․՝ Μεγάλη Τρίτη) Աւագ Շաբաթուան երեքշաբթին է. նկատուած է Քրիստոսի երկրաւոր առաքելութեան ընթացքին կատարած քարոզութեան ու գործունէութեան վերջին օրը եւ ամենէն երկար օրը, որով Իր քարոզութիւնը տեւած է առաւօտեան կանուխ ժամերէն մինչեւ գիշերուան ուշ ժամերը։
Այս օրը նաեւ անուանուած է որպէս «Յիշատակ տասը կուսանաց», որ սակայն ո՛չ մէկ առընչութիւն ունի Քրիստոսի կատարած առաքելութեան հետ, պարզապէս առնուած է օրուան Աւետարանական ընթերցումներէն։ Օրուան շարականներն ալ ընդհանրապէս այս նիւթին մասին են։
«Տասը կոյսերու» առակը ներքին ձեւով կապուած է նախորդ օրուան հետ. ան կ՛ակնարկէ, որ մեր առաքինի գործերու պտուղներով հոգեպէս պէտք է պատրաստ ըլլանք Քրիստոսի երկրորդ գալստեան, այլապէս կը չորնանք թզենիին պէս եւ երկինքի արքայութենէն դուրս կը մնանք հինգ յիմար կոյսերուն նման: Օրուան աւետարանական ընթերցուածը կը պատմէ «Տասը կոյսերու» առակը (Մատթէոս 25.1-13), որ Յիսուս իր աշակերտներուն պատմեց Զատիկը նախորդող Աւագ երեքշաբթի օր:
Աւագ երեքշաբթի օր Եկեղեցին Տասը կոյսերու առակին կողքին նաեւ կը յիշատակէ Վերջին դատաստանին խորհուրդը, ջրհեղեղը եւ մարդկութեան կրկին անգամ սկիզբ առնելը։
Աւագ երեքշաբթին ստեղծագործութեան երրորդ օրը կը խորհրդանշէ եւ պատկերն է երրորդ ժամանակաշրջանին, երբ ջրհեղեղը ողողեց ամբողջ աշխարհը, Նոյի միջոցաւ մարդկային ցեղին վերսկզբնաւորումը եւ ատկէ ետք լեզուներու խառնակումը։


== Երեկոյեան ժամերգութիւն ==
Երեկոյեան ժամերգութեան ընթացքին «Տասը կոյսերու» առակը նաեւ թատերական ձեւով կը ներկայացուի Հայաստանեայց առաքելական եկեղեցիներէն ներս: Աւետարանի ընթերցանութեան ժամանակ տասը կոյս փոքրիկ աղջիկներ, շապիկ հագած, կը կանգնին եկեղեցւոյ դասին մէջ` ձեռքերնին վառած մոմեր բռնած: Երբ աւետարանական ընթերցումը կը հասնի տասը կուսանաց առակին, իւրաքանչիւրը անոնցմէ ափսէի մէջ դրուած ու ծալուած տասը թուղթերէն մէկը կը քաշէ: Թղթիկներուն հինգին վրայ գրուած կ՛ըլլայ ԻՄԱՍՏՈՒՆ, իսկ հինգին վրայ ՅԻՄԱՐ: Անոնց, որոնց յիմար գրուած թուղթը վիճակուի կը մարեն իրենց ձեռքի մոմերը, մինչ իմաստուն գրութիւնը ունեցողները` վառած կը պահեն զանոնք:
Երկաթէ Շերեփ (ամսաթերթ)

Երկաթէ  Շերեփ, Հայաստանի ազատագրութեան հայ գաղտնի բանակի (ԱՍԱԼԱ) ամսաթերթ։ Հրատարակուած է Լիբանանի մէջ 1985 թուականէն։ Չափերը եղած են 28.5x41 սմ, յետոյ՝ 19.5x27 սմ, էջերու տարբերութիւնը 8-48, տողաշարումը՝ սկիզբը մեքենագիր, ապա համակարգիչով։ Տպագրութիւնը՝ օֆսէթ։ Հրապարակած է ՀԱՀԳԲ–ի եւ ՀԺՇ–ի գործունէութեան վերաբերեալ նիւթեր, հողորդումներ Խորհրդային Հայաստանի եւ Սփիւռքի կեանքէն։ Յատուկ բաժին նուիրած է Թուրքիոյ։ 1988-1989 թուականներուն տպագրած է Ղարաբաղեան շարժման վերաբերեալ նիւթեր։ Տպագրուած է մինչեւ 1989 թուականը, որմէ ետք միացած է «Սփիւռք» թերթին։


== Յղումներ ==
Մատենագիտութիւն
Վաղարշ Վաղարշեան

Վաղարշ Վաղարշեան (2 (14) Փետրուար 1894, Շուշի, Ելիզավետպոլ Նահանգ, Ռուսական Կայսրութիւն - 6 Մայիս 1959(1959-05-06), Մոսկուա, Խորհրդային Միութիւն), դերասան, բեմադրիչ, թատերագիր, թատերական գործիչ, Խորհրդային Հայաստանի Ժողովրդային արուեստագէտ, Խորհրդային Միութեան Պետական մրցանակի դափնեկիր եւ 1939 թուականին Խորհրդային Հայաստանի Գրողներու միութեան անդամ։


== Գրական անուն ==
Վաղարշեան արձակագիր եւ թարգմանիչ Արազիի խորհուրդով (Մովսէս Յարութիւնեան) Վաղարշակ անունը դարձուցած է Վաղարշ եւ իբրեւ գրական անուն ընդունած է Վաղարշ Վաղարշեան անունը։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Շուշի։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի տեղական դպրոցին մէջ, ապա 1906 թուականին մեկնած է Թիֆլիս՝ ընդունուելու Ներսիսեան վարժարան, սակայն չյաջողելով ընդունուած է Թիֆլիսի առեւտրական ուսումնարան:
Վաղարշեան իր առաջին ստեղծագործութիւնները՝ «Բարեգործութիւնից յետոյ»ն եւ «Փող եւ տաղանդ»ը գրած է 1911-1912 թուականներուն: Նոյն միջոցին սիրողական խումբի մը հետ մեկնած է Գանձակ, ուր ունեցած է իր առաջին բեմական ներկայացումը:
Նոյն տարին բեմադրիչ եւ թատերական գործիչ Ամօ Խարազեանի խումբը առաջին անգամ ըլլալով ներկայացուցած է Վաղարշեանի «Փող եւ տաղանդ» թատրերգութիւնը, որուն ներկայ եղած են նաեւ Յովհաննէս Թումանեանն ու դերասան Կարապետ Գալֆայեանը:
Տարի մը ետք՝ 1913 թուականին Վաղարշեան դարձած է Յովհաննէս Թումանեանի կողմէ հիմնադրուած Կովկասեան հայ գրողներու ընկերութեան առընթեր ստեղծուած սկսնակ գրողներու միութեան անդամ:

link=|մինի
Որոշ ժամանակ Վաղարշեան հեռանալով թատերական կեանքէն, եղած է ուսուցիչ Արտանուշի շրջանի Տանձուտ գիւղին մէջ. որոշ ժամանակ աշխատած է նաեւ Պաքուի նաւթի արդիւնաբերութեան խորհուրդին մէջ:
Վաղարշեան Պաքուի մէջ հիմնուած թատերախումբի հետ սկսած է ներկայացումներ ունենալ Կովկասի զանազան շրջաններուն մէջ. սկիզբը ստանձնած է աննշան դերեր եւ կամաց-կամաց բարձրանալով արժանացած մեծ դերերու:
Սիրողական թատրոնէն դուրս գալով Վաղարշեան 1923 թուականին հաստատուած է Երեւան եւ եղած՝ Երեւանի առաջին պետական թատրոնի դերասան, ուր դարձած է թատրոնի ամենէն յայտնի գործիչներէն մին:
Դերասանութեան կողքին դերեր ստանձնած է նաեւ ժապաւէններու մէջ. ինչպէս՝

«Խուսփուշ»,
«Լեռնային արշաւ»,
«Առաջին սիրոյ երգ» եւ ուրիշներ:Վաղարշեան 1941-1949 թուականներուն գեղարուեստական ղեկավարը եղած է Գաբրիէլ Սունդուկեանի անուան տրամաթիքական թատրոնին, ուր բեմադրած է Տիգրան Հախումեանի «Թշնամին», Ալեքսանդր Ֆատիեւի «Ջարդը», Մաքսիմ Կորքիի «Թոստիկեաւ եւ ուրիշներ»ն ու այլ ներկայացումներ:
Մահացած է Մոսկուա, իսկ աճիւնը տեղափոխուած է Երեւան։


== Շքանշաններ եւ կոչումներ ==
«Աշխատանքային կարմիր դրօշ» եւ «Լենինի» շքանշաններ,
1954 թուականին Խորհրդային Միութեան Ժողովրդական արուեստագէտի կոչում։
Արա Երնջակեան

Արա Երնջակեան (2 Մարտ 1951, Երեւան, ՀԽՍՀ), հայ բեմադրիչ, թատերագիր, ՀՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ, «Երեւանի Կամերային Թատրոն»ի գեղարուեստական ղեկավար:


== Կենսագրութիւն ==
Արա Երնջակեան, ծնած է 1951 թուականին Երեւանի մէջ։ 1974 թուաականին աւարտած է Երեւանի Ճարտարագիտական համալսարանի տեխնիկական կիբեռնետիկայի , իսկ 1982 թուականին՝ Երեւանի գեղարուեստա-թատերական հիմնարկը՝ ստանալով բեմադրիչի որակաւորում։
1971-1972 թուականներուն Երնջակեանի կողմէն ստեղծուած ՈՒՀԱ-ի թիմը առաջին անգամ ներկայացուեցաւ Հայաստանը Մոսկուայի մէջ՝ ՈՒՀԱ-ի Համախորհրդային խաղերուն։ 1982 թուականին հիմնեց Երեւանի Քամերային թատրոնը եւ կը հանդիսանայ անոր գեղարուեստական ղեկավարը։
Երնջակեանը աւելի քան 20 փիեսի, 5 կինոսցենարներու, շարք մը գիտական աշխատանքներու հեղինակ է, որոնց մէկ մասը ընդգրկած է անոր ստեղծագործութիւններու 4 հատորեակին մէջ։ Բեմադրած է աւելի քան 50 ներկայացում, տասնեակ մեծածաւալ միջոցառումներ, նկարահանած է 2 լիամետրաժ ֆիլմ։
1996 թուականէն Երնջակեանը առաջին անգամ Հայաստանի մէջ կազմակերպեց «Միսս Հայաստան» գեղեցկութեան ազգային մրցոյթը։ 1998 թուականին հիմնած է Երկաթ TV - Փրոտաքշն (Եան ԹիՎի) հեռուստաընկերութիւնը։ 1998-2001 թուականներուն Երնջակեանը եղած է Երեւան քաղաքի քաղաքապետարանի Մշակոյթի, սպորտի եւ երիտասարդութեան գծով ղեկավարը։


== Թատրերգութիւններ ==


== Ֆիլմագրութիւն ==


=== Ֆիլմեր ===


=== Սենարիստ ===


== Արտաքին յղումներ ==
Արա Երնջակեան
Պաղտասար Պաղտասարեան

Պաղտասար Պաղտասարեան  (1874, Երզնկա, Էրզրումի վիլայէթ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1915), հայ բժիշկ։
Ծնած է 1874 թուականին, Կարնոյ նահանգի Երզնկայի գաւառի կեդրոն Երզնկա քաղաքին մէջ։ Բժշկական կրթութիւն ստացած է եւ Կարնոյ մէջ աշխատած՝ որպէս բժիշկ։ Սպանուած է 1915 թուականին, Կարինէն դուրս՝ 41 տարեկան հասակին։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
Թէ­ո­դիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Աւետիս Զիլճեան Ընկերութիւն

Աւետիս Զիլճեան Ընկերութիւն (անգլերէն՝ Avedis Zildjian Company), «Զիլճեան» ապրանքանիշի ծնծղաներ արտադրող համաշխարհային ընկերութիւն մը, որ ունի աւելի քան 400 տարուան պատմութիւն։


== Պատմութիւն ==
Պատմութիւնը կը սկսի 1618-էն, Օսմանեան կայսրութեան մէջ: Ծնծղաներու պատրաստութեան գործը կը սկսի Աւետիս Զիլճեանը, որ քիմիական փորձեր կատարելով` կը փորձէր ոսկի ստանալ, սակայն ի վերջոյ պղինձի, արծաթի եւ անագի խառնուրդէն ան կը յաջողի ստանալ նիւթ մը, որ բարձր եւ յստակ հնչողութիւն ունէր:
Օսման Բ. սուլթանը հաւնելով երիտասարդ հայ արուեստագէտին աշխատանքը` անոր ոչ միայն կը թոյլատրէ պատրաստել գործիքներ օսմանեան արքունիքին համար, այլ նաեւ Աւետիսին կու տայ Զիլճեան մականունը:
Ընտանիքը խանութ կը բանայ Պոլսոյ Սամաթիա թաղամասին մէջ, կը համագործակցի յունական ու հայկական եկեղեցիներու, սուֆի տերվիշներու եւ սուլթանի հարեմին հետ:
«Զիլճեան» ապրանքանիշի առաջին ծնծղաները 1851-ին յատուկ նաւով մը կը տեղափոխուին Լոնտոն` ցուցադրուելու համաշխարհային տօնավաճառին:
«Զիլճեան»-ը Միացեալ Նահանգներու մէջ սկսած է արտադրուելու 1929-ին: 20-րդ դարու սկիզբը ընկերութիւնը Թուրքիոյ մէջ կը ղեկավարէր Արամ Զիլճեանը, որ կ՛առաջարկէ Միացեալ Նահանգներ բնակող իր զարմիկին` Աւետիսին, ղեկավարել ընկերութիւնը: Աւետիսը, որ Միացեալ Նահանգներ տեղափոխուած էր նախքան Հայոց ցեղասպանութիւնը, կը համաձայնի` տեսնելով երկրին մէջ այդ երաժշտական գործիքին հանդէպ աճող հետաքրքրութիւնը:
Այժմ ընկերութիւնը կը գործէ Մասաչուսեց նահանգին մէջ:
Աբրահամ Գ. Կրետացի

Աբրահամ Գ Կրետացի (17-րդ դար, Հերաքլիոն - 18 Ապրիլ 1737(1737-04-18), Վաղարշապատ), պատմագիր, Կաթողիկոս Ամենայն Հայոց, հայ հօր եւ յոյն մօր որդի, երբեմնի առաջնորդ Թրաքիոյ կամ Թէքիրտաղի։
Կաթողիկոս ընտրուած է 24 Նոյեմբեր 1734 թուականին։ Այդ ժամանակ ան ուխտած է գալ Սուրբ Էջմիածին։ Ինչպէս յայտնի է, նոյն օրերուն Հայաստանը, Նատիր Շահի ասպատակութիւններուն ենթարկուած էր եւ Աբրահամն բարեկամացած էր շահին հետ։ Նատիր Շահի հրաւէրով Աբրահամ կ'երթայ Մուղանի դաշտը եւ օրհնելով Շահին սուրը, կը կապէ անոր մէջքին՝ ի նշան թագաւորութեան։ Շահը շատ կը մեծարէ Աբրահամը, ու որպէս սիրելի մարդ՝ իր մօտ կը պահէ։ Սոյն վարուելակերպով կաթողիկոսը կը շահի Նատիր Շահի վստահութիւնը, ապա մեղմելով անոր սիրտը՝ բազմաթիւ հայեր կը փրկէ գերութենէ ու աքսորէ։ Վերադառնալով Սուրբ Էջմիածին, կը մահուան  18 Ապրիլ 1737-ին եւ կը թաղուի Շողակաթ վանքին ձախակողմը։
Աբրահամ կաթողիկոս գրած է Նատիր Շահի աւերմանց պատմութիւնը, որ տպուած է Հնդկաստանի Կալկաթա քաղաքին մէջ 1796-ին, իսկ Սուրբ էջմիածին՝ 1870-ին։ Այս պատմագրութեան կցուած է հետաքրքիր յօդուած «Պատմութիւն Անի Քաղաքին»։
Արցախի ժայռակերտ առիւծ

Ժայռակերտ առիւծ, առիւծի ժայռաքանդակ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան Վանք գիւղին Գանձասարի համալիրին տարածքին։


== Պատմութիւն ==
Առիւծին ժայռաքանդակին ստեղծման մտայղացումը եղած է 2006-էն։ Նկարիչ Արամ Ավագեան առիւծին քանդակին վրայ սկսած է աշխատիլ 2007-էն։ Անիկա շինուած է Գանձասարի համալիրին «Ծովին քար» հիւրանոցին յարակից տարածքին։
ժայռաքանդակը կը խորհրդանշէ վեհութիւն, հպարտութիւն եւ կամքի ուժ, ինչպէս կենդանի առիւծը: Քարակետ այս հրաշքին իւրաքանչիւր ծալքը այնքան իրական է, որ այցելուներուն այնպիսի տպաւորութիւն կը ձգէ, թէ իսկական առիւծը քարացած է եւ ժայռաքանդակ  դարձած:


== Հեղինակներ ==
Նկարիչ՝ Արամ Աւագեան
Մտայղացումը՝ Լեւոն Հայրապետեանի


== Պատկերասրահ ==

		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Արցախի Ժայռակերտ Առիւծը