armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Հայ Նահատակներու Յուշարձան (Փրովիտենս, Ռոտ Այլենտ)

Հայ նայատակներու յուշարձան, յուշահամալիր ԱՄՆ Ռոտ Այլենտ նահանգի Փրովիտենս քաղաքին մէջ։


== Պատմութիւն ==
Յուշահամալիրը նուիրուած է Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակին, ստեղծուած է Ռոտ Այլենտի ամերիկահայ համայնքի եւ «Հայ նայատակներու յուշարձան» յանձնախումբի (The Armenian Martyr's Memorial Committee of Rhode Island) աջակցութեամբ, տեղադրուած է 24 Ապրիլ 1977-ին։ ։
Յուշարձանը ստեղծուած է «Հայ նահատակներու յուշարձան» յանձնախմբի ինն անդամներու կողմէ, կը յիշեցնէ բիւզանդական դարաշրջանի կառոյցները։ Գմբեթի խաչը տիպիկ հայկական է, վեց սիւներու վրայ հենուած ձուաձեւ գմբեթը կը յիշեցնէ 17-րդ դարու ճարտարապետութիւնը։
Յուշարձանը բաղկացած է կեդրոնագմբեթ կամարէ, որուն տակէն վեր կը յառի խաչքարերու ներդաշնակութիւն։ Նման ներդաշնակութիւն կայ նաեւ Էջմիածնի խաչքարին պարագային (Խաչքար-յուշարձան աղօթքի եւ ուխտի (Էջմիածին))։ Այն երկու կողմերէն շրջապատուած է երկկողմանի մակագրութեամբ յուշաքարերով։


== «Հայ Նահատակներու Յուշարձան» յանձնախումբ ==
Մարտին Մահտեսեան, Քարլոս Թարակցեան, Ռամոն Զորապետեան, Քեննէթ Պարոնեան, Ռուբէն Չակմակչեան, Թերանս Մարտինեսեան, Արա Ա. Շիրակեան, Ճոն Վարադեան, Ճոյս Երեմեան։


== Տուեալներ ==
Յուշահամալիրի յուշաքարերուն վրայ մակագրուած է.


== Արտաքին յղումներ ==
«Հայ Նահատակներու Յուշարձան», պաշտօնական կայք
Ալմոնթէ

Ալմոնթէ (սպ.՝ Almonte), քաղաք եւ համանյք Սպանիոյ մէջ, կը մտնէ Ուելվա նահանգի կազմին մէջ, Անտալուսիա ինքնավար մարզ։ Համայնքը կը գտնուի Էլ-Գոնտատօ գաւառի կազմին մէջ։ Տարածքը՝ 861 ք.մ.։ Բնակչութիւնը՝ 22204 մարդ (ըստ 2010 թուականի մարդահամարի)։ Կը գտնուի նահանգի վարչակազմէն 51 ք.մ. հեռաւորութեան վրայ։


== Բնակչութիւն ==
Յակոբ Թոփչեան

Յակոբ Թոփչեան, հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Բժիշկ Աւետիս Նագգաշեան գրած է, թէ՝ 1915 թուականի Ապրիլ 12 (Ապրիլ 24)-ին Կ. Պոլ­սոյ մէջ ձերբակալուած բազմաթիւ հայ մտաւորականներու հետ շոգեկառքով տեղափոխուած է դէպի Իզմիթ, ապա Էնկիւրիէն դէպի Սինճան գէոյ։
Շոգեկառքի Ա. շարքի կառքին մէ եղած են Կոմիտասը, Յովնան եւ Պալաքեան վարդապետները, բժիշկ Վահրամ Թորգոմեանը, Տի­րան Քե­լե­կեա­նը, դոկտոր Յակոբ Թոփչեանը եւ ուրիշներ։ Այնուհետեւ անոնց ձիակառքեր նստեցնելով տարած են Այաշ աւանի ծայրամասի բլուրի վրայ գտնուող Սարը Գըշլա հին զօրանոց-բանտը։ Յետագայ ճակատագիրն անյայտ է։


== Գրականութիւն ==
Հայ Եղեռնը, Բ. տպագրութիւն Պէյրութ, 1978, 171 էջ։
Իսկահատեան Յարութիւն, Վկայարան Հայկական Ցեղասպանութեան, Գիրք Բ., Պէյրութ, 2011, 352 էջ։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Թիֆլիսի Պետական Բժշկական Համալսարան

Թիֆլիսի պետական բժշկական համալսարան (ԹՊԲՀ) (վրաց.՝ თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი), Վրաստանի Թիֆլիսի քաղաքի բարձրագոյն բժշկական հաստատութիւններէն է։ Ան հիմնադրուած է 1918 թուականին։
1992 թվուականին, Թիֆլիսի պետական բժշկական հիմնարկը վերանուանուած է Թիֆլիսի պետական բժշկական համալսարան։ Այդ ժամանակէն ի վեր, համալսարանը գործած է իբրեւ՝ անկախ ուսումնական հաստատութիւն։


== Վարկանիշ եւ Հեղինակութիւն ==
Թիֆլիսի պետական բժշկական համալսարանը կը զբաղեցնէ 6279-րդ հորիզոնականը 4icu.org վարկանշային կայքին մէջ եւ 6427-րդը www.webometrics.info կայքին մէջ։ Համալսարանին մէջ կայ աւելի քան 5000 բակալաւրիատ եւ 203 ասպիրանտներ, որոնց 20 %-ը կու գան արտասահմանեան երկիրներէն։ Թիֆլիսի պետական բժշկական համալսարանի ենթարկուած է եւրոպական տարբեր հիմնարկային ընկերակցութիւններու կողմէն գնահատման։


== Գործադիր Խորհուրդ ==
Ռեկտոր - Պրոֆեսոր Զուրաբ Վադաչկորիա
Ռեկտոր - Պրոֆեսոր Քախաբեր Չալիձէ
Ռեկտոր - Պրոֆեսոր Ռիմա Բերիաշուիլի
Կանցլեր - Պրոֆեսոր Զուրաբ Օրջոնիկիձէ
Խոհուրդի գլխաւոր ղեկավար - Պրոֆեսոր Իրինա Քվաչաձէ


== Վիճակագրութիւն ==
Ամենամեծ բժշկական համալսարան Վրաստանի մէջ, Կովկասի եւ Արեւելեան Եւրոպայի;
Հիմնադրուած է՝ 1918 թուականին։ 97 տարուան հնութիւն։
Աւելի քան 40,000 բժիշկներ։
Արեւելեան Եւրոպայի բժշկական ասոցիացիայի հիմնադիր;
Միջազգային համալսարաններու ասոցիացիայի անդամ, ինչպէս նաեւ՝ Եւրոպական համալսարաններու ասոցիացիայի անդամ։
Ստորագրող Պոլոնիայի հռչակագրի - Եւրոպական Միութիւն բժշկական ծրագիրներ։
Վիրաբուժական, բժշկական, ստոմատոլոգիական, դեղագործութեան եւ այլ ոլորտնում աշխատող աշակերտներ։


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտօնական կայք
Թիֆլիսի պետական բժշկական համալսարան
განათლების ერთიანი საკრედიტო კავშირი
Կարապետ Տէր Մկրտչեան

Կարապետ Տէր Մկրտչեան (29 Մարտ 1866(1866-03-29), Ցղնա, Նախիջևանի գավառ, Երեւանի նահանգ, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն - 19 Նոյեմբեր 1915(1915-11-19) կամ 2 Դեկտեմբեր 1915(1915-12-02), Պաքու, Ռուսական Կայսրութիւն), Աստուածաբան, պատմաբան, բանասէր, փիլիսոփայ եւ եկեղեցական գործիչ։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Նախիջեւանի Ցղնայ գիւղին մէջ: Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի ծխական վարժարանէն ներս եւ ապա ընդունուած՝ Զաքաթալայի գաւառական դպրոցը:
Կարապետ իր մօրեղբօր՝ Յովհան Աւագ Վարդապետի միջնորդութեամբ 1880 թուականին ընդունուած է Սուրբ Էջմիածնի Գէորգեան հոգեւոր ճեմարանը, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1888 թուականին:
Ուսումը աւարտելէ ետք ուսուցչութեան պաշտօն վարած է Գէորգեան ճեմարանէն ներս, միաժամանակ վարելով մատենադարանապետի պաշտօնը:
Կարապետ Տէր Մկրտչեան 1889 թուականին Գէորգ Զ. Չորեքճեանի եւ Գարեգին Ա. Յովսէփեանի հետ օծուած է կուսակրօն. այնուհետեւ իր ուսումը շարունակած է Լայփցիկի եւ Պերլինի բարձրագոյն ուսումնարաններուն մէջ, հետեւած է Փարիզի Սորպոնի համալսարանի եւ Մարպուրկի բողոքական աստուածաբանական հիմնարկի ուսուցումներուն: Նոյն տարիներուն գիտական յօդուածներով աշխատակցած է գերմանական յայտնի կրօնական հանդէսներուն:
Ուսումէն ետք վերադարձած է Սուրբ Էջմիածին եւ նշանակուած՝ Գէորգեան հոգեւոր ճեմարանի տեսուչի օգնական եւ կրօնական առարկաներու ուսուցիչ, իսկ 1899-ին նշանակուած է Գէորգեան ճեմարանի տեսուչ:
Բանասէրը 1902-1906 թուականներուն եղած է «Արարատ» հանդէսի կրօնական բաժնի պատասխանատու եւ ապա հանդէսի ընդհանուր խմբագիր:
Տէր Մկրտչեան 1907 թուականին ընտրուած է Ատրպատականի հայոց թեմի առաջնորդ եւ այդտեղ հրատարակած է «Առաւօտ» շաբաթաթերթը, իսկ 1910-1912 թուականներուն խմբագրած է «Թաւրիզի Յայտարարութիւններ» թերթը:
Հեղինակ է բազմաթիւ գիտական, Աստուածաբանական եւ փիլիսոփայական ուսումնասիրութիւններու եւ յօդուածներու։ 1902-1903 թուականներուն Կաթողիկոսի հրամանով ձեռնարկած է Աստուածաշունչի հրատարակման՝ աշխատանքներ համեմատելով եօթ տարբեր ձեռագրերու, սակայն ներքին անհամաձայնութիւններու պատճառով չէ հասած իր աւարտին:
Ուսումնասիրած է բազմաթիւ ձեռագրեր եւ հրատարակած է զանոնք «Արարատ» հանդէսի մէջ, ինչպէս «Գիրք Թղթոց»ը եւ այլն:
Գրական Ադրբեջան

«Գրական Ադրբեջան» (ազրպ.՝ Ədəbi Azərbaycan), գրական-գեղարուեստական երկամսեայ հանդէս Խորհրդային Ազրպէյճանի մէջ։ Հանդիսացած է Ազրպէյճանի գրողներու միութեան օրգանը։ Լոյս տեսած է 1957-1989 թուականներուն, Պաքուի մէջ։ Խմբագիրները եղած են  Սամուէլ Գրիգորեանը, Վլատիմիր Աբրահամեանը։ Հանդէսը դուրս կու գար գրականութեան կուսակցականութեան եւ ժողովրդայնութեան, սոցիալիստական ռեալիզմի սկզբունքներու կենսագործման դիրքերէն։

«Երիտասարդ ձայներ» բաժնին մէջ կը տպագրէր եւ կը գրախօսէր սկսնակ բանաստեղծներու ստեղծագործութիւնները։ Հանդէսը կը գովազդէր այսպէս կոչուած՝ ժողովուրդներու բարեկամութեան եւ եղբայրութեան գաղափարները, կը հետեւէր գրական եւ մշակութային կապերուն։ Ամսագիրը կը լուսաբանէր հանրապետութեան հայ հատուածի մշակութային կեանքը։ Կը թղթակցէին Ազրպէյճանի, ինչպէս նաեւ Խորհրդային Հայաստանի գրողները։


== Աղբիւրներ ==
Հայ Սփիւռք հանրագիտարան, Երեւան, Հայկական հանրագիտարան հրատարակչութիւն, 2003, էջ 29-30։
Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Լառնաքա)

Կաղապար:Տեղեկաքարտ հուշարձան
Հայոց ցեղասպանութեան յուշարձան, յուշարձան Կիպրոսի Լառնաքա քաղաքին մէջ։


== Պատմութիւն ==
Յուշարձանը տեղադրուած է 2008 թուականի մայիս 28-ին` ի յիշատակ հայոց ցեղասպանութեան զոհերուն։ Յուշարձանը կը հանդիսանայ հայ ժողովրդի երախտապարտութեան արտայայտումը Կիպրոսի ժողովրդին` հիւրասիրութեան եւ աջակցութեան համար, որոնց համար Կիպրոսը դարձաւ երկրորդ հայրենիք։ Յուշարձանը բազմաբովանդակ եւ աբստրակտ կոթող է` կը նմանի խաչի, վեր յառնող փիւնիկի, ձեռքերը երկինք պարզած կնոջ։
Յուշարձանի բացման արարողութեանը մասնակցած են Կիպրոսի Հանրապետութեան նախագահ Դէմետրիոս Կրիստոֆիասը + Յունաստանի Հայաստանի արտակարգ եւ լիազօր դեսպան Վահրամ Կաժոյեանը:


== Տուեալներ ==
Յուշարձանը ստեղծուած է Հայաստանի եւ Կիպրոսի կառավարութիւններու համատեղ ծրագրի արդիւնքով, որը նախաձեռնած են Կիպրոսի հայ համայնքի ղեկավար Պետրոս Քալաջեանը։ Յուշարձանի կառուցման ֆինանսաւորումը ապահոված է Կիպրոսի կառավարութիւնը։ Յուշարձանի ճարտարապետները Անջելոս Դէմետրիուն եւ Մայքլ Թրասուն են, քանդակագործը` յոյն Գէորգիոս Կալակալասը:  Յուշարձանը կառուցուած է բրոնզէ եւ շրջապատուած է նռնենու եւ նոճու ծառերի շարքով: 4 յուշատախտակներ փակցուած են յուշարձանի պատուանդանին վրայ, եւս 4-ը` համալիրի մուտքին երկու կողմերում։ Հենքի գրանիտէ չորս յուշատախտակները, որոնք կը նկարագրէն յուշարձանը յունարէնով, հայերէնով, անգլերէնով եւ թրքերենով (սա միակն տեղն է, որ թրքերենով գրուած է "soykirim" - ցեղասպանութիւն), ստեղծուած է Հայաստանի կառավարութեան կողմէ։ Յուշարձանի վրայ մակագրուած է.
Յովհաննէս Փիլիկեան

Յովհաննէս Փիլիկեան (15 Ապրիլ 1942(1942-04-15), Մուսուլ - 22 Դեկտեմբեր 2018(2018-12-22), Լոնտոն, Մեծ Լոնտոն),  լիբանանահայ գրող, փիլիսոփայ, բանաստեղծ, թատերագէտ, բեմադրիչ եւ թարգմանիչ:


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է Մուսուլ։ 16 տարեկանին մտած է Պէյրութի ամերիկեան համալսարանը, ուր անգլիական գրականութեան վկայականը ստանալով, շատ չանցած՝ երեք տարի առաջ, հրատարակած է «Մայ Համլեթ» անունով գործը: Հետեւած է Միւնիխի համալսարանի, Լոնտոնի տրամաթիքական արուեստի թագաւորական ակադեմիայի դասընթացներուն։


== Գործունէութիւն ==
Ան ստանձնած է «Հանանօ» թատրոնին ղեկավարութիւնը, ուր ներկայացուցած է բազմափփիւ գործեր․ անգլերէնով ներկայացուցած է Թումանեանի «Գիքորը» աշխատութիւնը։ 
1967-էն սկսեալ, իրարու ետեւէն սկսած է բերմադրել յունական եւ արդի դասական նոր գործեր։ 


== Բեմադրութիւններ ==
Բեմադրած է․

Ֆրանսացի թատերագիր Ռասինի «Ֆէտր»ը,
Սոփսկլէսի «Իդիպոս թագաւորը» գործը,
Կէօթէի «Ֆաուսթ»ը,
Շէյքսփիրի «Լիր արքայ»ն եւ այլն։
1610 թուական

1610 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու տասներորդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1610 ծնունդներ

Դաւիթ Ջուղայեցի (մ.1683)


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1610 մահեր
Մարզպետ Մարկոսեան

Գիտնական, փրոֆեսէօր, հրապարակագիր, գրող, թարգմանիչ, հասարակական գործիչ եւ մանկավարժ՝ Մարզպետ Մարկոսեան Մարզպետ Մարկոսեան ծնած է 1940-ին, Պէյրութ, Լիբանան: Մահացած է 12 Նոյեմբեր 2022-ին, Լոս Անճելըս:


== Կենսագրութիւն ==
Փրոֆ. Սարգիս (Մարզպետ) յաճախած է նախ Պէյրութի Վիեննական Մխիթարեան վարժարանը, ապա Բարեգործականի Յովակիմեան Մանուկեան երկրորդական: Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանին մէջ կը ստանայ իր Պսակաւոր գիտութեանց եւ ապա Մագիստրոսի վկայականները: 1965-ին կը ժամանէ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ, Ֆիլատելֆիա ուսումը շարունակելու. 1969-ին յաջողութեամբ կը պաշտպանէ դոկտորական թէզը Կենսաքիմիաբանութեան մէջ (Biochemistry): Կը տեղափոխուի Պոսթըն եւ կ’աշխատի Հարվըրտ համալսարանի տարրալուծարանին մէջ: Հետագային կ’իրագործէ գիւտեր իր ճիւղին մէջ:  
1997-ին Ֆերահեան ազգային վարժարանի տնօրէնի պաշտօնը ստանձնելու համար ընտանիքով կը տեղափոխուի Լոս Անճելըս, Քալիֆորնիա: Տնօրէնութիւնը կը վարէ մինչեւ 2001: Ֆերահեանէն ետք, շուրջ 20 տարի, Լոս Անճելըսի Հանրային Մոնրօ երկրորդական վարժարանին մէջ կը սկսի դասաւանդել գիտական նիւթեր՝ քիմիագիտութիւն (chemistry), կենսաբանութիւն (biology) եւ բնագիտութիւն (physics) ու կը դառնայ գիտական բաժինի ղեկավար: Երբ կը ծրագրուի գիտական դասագիրքերու բարեփոխութիւն, ընկ. Մարզպետ դերակատար է նաեւ այդ յանձնաժողովին մէջ: 2020-ին Պսակաձեւ ժահրի (COVID-19) տարածումով, այլ վարժարաններու նման իրն ալ կ’անցնի հեռակայ դասաւանդումի:
2021-ին ան կ’որոշէ դադրեցնել իր ուսուցչական ասպարէզը, որովհետեւ կը զգար որ առողջութիւնը այլեւս տեղի կու տար:
Իր գիտական ուսումնասիրութիւնները լոյս տեսած են զանազան միջազգային հանդէսներու մէջ. իսկ հայերէն յօդուածները Պէյրութի «Նայիրի»-ին, «Ազդակ»-ին ու «Զարթօնք»-ին, Փարիզի «Յառաջ»-ին, Լոս Անճելըսի «Ասպարէզ»-ին ու «Նոր կեանք»-ին, Պոսթընի «Հայրենիք»-ին ու «Պայքար»-ին, Մոնթրէալի «Հորիզոն»-ին, Երուսաղէմի «Սիոն»-ին եւ ՀՅԴ պաշտօնաթերթ «Դրօշակ»-ին մէջ: Ասոնց կարեւոր մէկ մասը հաւաքուած է վերը յիշուած հատորներուն մէջ. մնացածը՝ տակաւին պիտի հրատարակուի երրորդին մէջ :
Կանուխ տարիքէն աշխատակցած է Պէյրութի «Նայիրի» շաբաթաթերթին, խմբագրութեամբ Անդրանիկ Ծառուկեանին, որ նախ դաշնակցական էր, բայց հետագային հեռացած անկէ: 1959-ին Պէյրութի մէջ կ’անդամակցի Ռամկավար ազատական կուսակցութեան, բայց միայն ամիսներ ետք կը հրաժարի, ազգային հասարակական գործունէութեան համար անհրաժեշտ չնկատելով կուսակցական պատկանելիութիւնը: Անդամակցած է ՀԲԸՄ-ի Հայ երիտասարդաց ընկերակցութեան (ՀԵԸ), որուն կողմէ գործուղուած է Հայոց ցեղասպանութեան 50-ամեակի Պէյրութի համալսարաններուն մէջ յուշատօներու կազմակերպութեան միացեալ մարմինին: Պոսթըն եւ Նիւ Եորք գտնուած ժամանակաշրջանին կը մնայ ՀԵԸ-ի անդամ մինչեւ Հայաստանի անկախութեան հռչակումը՝ 1991-ին, որմէ անմիջապէս ետք կը դիմէ եւ կ’անդամակցի Հայ յեղափոխական դաշնակցութեան:


== Աղբիւրներ ==
Մարզպետ Մարկոսեան՝ Չմթնցող Արժէքը
ՓՐՈՖ. ՄԱՐԶՊԵՏ ՄԱՐԿՈՍԵԱՆ


== Արտաքին յղումներ ==
Սիերա Լէոն

Սիերա Լէոն, պաշտօնական անուանում՝ Սիերա Լէոնի Հանրապետութիւն․ (անգլ․՝ Sierra Leone, the Republic of Sierra Leone)։ Կը գտնուի արեւմտեան Ափրիկէի հարաւ-արեւմտեան ծայրամասին։ Հարաւ-արեւելքէն սահմանակից է Լայպիրիոյ, իսկ հիւսիսէն Կինիին հետ։


== Անուանում ==
Անունը առած է Լայոն կամ Լիոն լեռնաշղթայէն։ Փորթուկալցի երկրախոյզ Փետրօ տէ Սինթրա (1462 ) երկիրը Սերա Լէօա անուանած է, որ կը նշանակէ «առիւծներու լեռնաշղթայ»։ Ներկայ անունը վենետիկցիները տուած են՝ ըստ իրենց ուղղագրական հնչումին։  


== Աշխարհագրութիւն ==
Սիերա Լէոն կը գտնուի արեւմտեան Ափրիկէի հարաւ-արեւմտեան ծայրամասին, Ադլանտեան Ովկիանոսի ափերուն։ Հիւսիսէն եւ արեւմուտքէն ահմանակից է Կինիին, հարաւ-արեւելքէն՝ Լայպիրիոյ եւ Ադլանտեան Ովկիանոսին արեւմուտքէն ու հարաւ-արեւմուտքէն։ Տարածութիւնն է 71․740քլ²։ Բնակչութեան թիւը 8 494 260 է։


== Վարչական ==


=== Վարչակարգ ===
Սիերա Լէոն կ՛անխանայ 27 Ապրիլ 1961-ին։ Ֆրիթաուն Սիերա Լէոնի մայրաքաղաքն է։ Երկրին վարչակարգը Նախագահական Ժողովրդավարութիւնն է։ Երկիրը բաժնուած է 4 շրջաններու․ Հիւսիային, Արեւելեան, Արեւմտեան եւ Հարաւային։


=== Բնակչութիւն ===
Բնակչութեան 90% բաղկացած է ափրիկեան 20 տարբեր ազգախումերէ, 10% Քրէոլեցիներէ (Ճամայքայի ազատագրուած ստրուկներ, որոնք Ֆրիթաուն հաստատուած են ԺԸ․ դարավերջերուն) եւ Լայպիրիոյ ազգամիջեան պատերազմէն փախուստ տուող գաղթականներէ։ Կան նաեւ չնչին թիւով եւրոպացիներ, լիբանանցիներ, փաքիստացիներ եւ հնդիկներ։
Երկրին պաշտօնական լեզուն անգլերէնն է։ Բնակչութեան 30% միայն գրել ու կարդալ գիտէ։


=== Կրօնք ===
Սիերա Լէոնի բնակչութեան 60% մահմետական է, 10% քրիստոնիա, իսկ 30% կը պատկանի տեղական պաշտամունքի զանազան հոսանքներու։ Կան նաեւ 2 093 Եէհովայի վկայի հետեւորդներ եւ 13 078 Մորմոններ։


== Տնտեսութիւն ==
Սիերա Լէոն հարուստ է պոքսաքարի, ռուդիլի եւ ադամանդի հանքերով։ Միայն ադամանդի հանքերը լրջորէն կ՛օգտագործուին: Ադամանդի արտադրութիւնը երկրին արտադրութեան 50% ըլլալով հանդերձ, ժողովուրդին մեծամասնութիւնը կ՛ապրի աղքատութեան մէջ։


== Հակիրճ պատմական ակնարկ ==

ԺԸ․ դարուն ընթացքին շրջանը ստրուկներու վաճառականութեան կեդրոն էր եւ այս ուղղութեամբ ռազմավարական կարեւոր դիրք ունէր։ 1791-ին «Սիերա Լէոնէ Ընկերութեան» կողմէ կը հիմնուի որպէս Լոնտոնի թշուար սեւամորթներու բնակութեան վայր։ Նախ կը հիմնուի Ֆրիթաուն բնակավայրը, որ այժմ մայրաքաղաքն է։ 1808-ին «Բրիտանական Թագ»ին գաղթօճախը կը դառնայ եւ 1896-ին երկրին ներքնամասը Անգլիոյ խնամակալութեան տակ կ՛անցնի։
1961-ին Սիերա Լէոն կ՛անկախանայ, սակայն 1991-2000 թուականներուն ազգամիջեան պատերազմը երկրին մեծ վնասներ կը հասցնէ եւ կառոյցները կը քանդէ։
Էդուարդ Միրզոյեան

Էդուարդ Միրզոյեան (12 Մայիս 1921(1921-05-12), Կորի, Վրաստանի Սոցիալիստական Խորհրդային Հանրապետութիւն - 5 Հոկտեմբեր 2012(2012-10-05), Երեւան, Հայաստան), հայ երգահան, մանկավարժ, ՀՀ եւ ԽՍՀՄ ժողովրդական արուեստագէտ, մշակութային, հասարակական գործիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Էդուարդ Միրզոյեանի հայրացուն՝ ՀԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ Միքայէլ Միրզոյեանը (1888, Թիֆլիս – 1958, Երեւան), երգահան, խմբավար ու մանկավարժ էր։ 1908-ին աւարտած է Թիֆլիսի Ներսիսեան դպրոցը, 1921-ին՝ երաժշտանոցը։ Գրել է հիմնականում կամերային գործեր, խմբերգեր, ռոմանսներ, մանկական օփերային պատկերներ, երգեր («Տօնածառ ջան, տօնածառ», «Ծիտիկի երգը» եւ այլն)։
Էդուարդ Միրզոյեանը 1941-ին աւարտած է Երեւանի պետական երաժշտանոցին մէջ՝ Վարդգէս Տալեանի ստեղծագործական դասարանը, այնուհետեւ 1946 - 1948 թուականներուն կատարելագործած է Հայ մշակոյթի տան երաժշտական սթիւտիոյին մէջ։ 1948-էն դասաւանդած է Երեւանի երաժշտանոցին մէջ։
Միրզոյեանի ստեղծագործութիւններուն մէջ կ՛առանձնանան Աւետիք Իսահակեանի եւ Եղիշէ Չարենցի խօսքերով գրած ռոմանսները («Ասում են, թէ...», «Երազ տեսայ» եւ այլն), «Հայրենիքն է կանչում» խմբերգը։ Ընդգծուած ուժաբանութեամբ աչքի ինկած են անոր «սիմֆոնիք պարեր», «Տօնական նախերգանք», «Ինտրոդուկցիա եւ Անընդհատ շարժում» (ջութակի եւ նուագախումբի համար) գործերը։ Երգահանի Լարային քառեակը հայ սենեկային երաժշտութեան ուշագրաւ երկերէն է։ Հայրենասիրական շունչով տոգորուած են՝ «Հայաստան», «Տօնական» եւ այլ երգեր։ Հայկական սիմֆոնիք երաժշտութեան նուաճումներէն են Թաւ ջութակի եւ դաշնամուրի սոնաթը (նուագերգութիւն)։ Հարուստ եւ բազմատեսակ է Էդուարդ Միրզոյեանի ստեղծագործական ժառանգութիւնը։ Գրած է նաեւ «Ալպոմ թոռնիկիս համար» («Առաւօտ», «Մարիամ» եւ այլն), Պոէմ՝ դաշնամուրի, Պոէմ-էպիտաֆիա՝ սենեկանին նուագախումբի համար, եւ այլ գործեր։
Միրզոյեանի աշակերտներէն են երգահաններ՝ Ջիւան Տէր Թադեւոսեանը, Կոնստանտին Օրբէլեանը, Աւետ Տէրտէրեանը, Խաչատուր Աւետիսեանը, Ռոպերթ Ամիրխանեանը եւ ուրիշներ։
1956 - 1991 թուականներուն եղած է Հայաստանի երաժշտահաններու միութեան վարչութեան նախագահ (1994-էն՝ պատուաւոր), իսկ 1962-էն ընտրուած է Խորհրդային Միութեան երաժշտահաններու միութեան նախագահութեան քարտուղար։ 1977-ին Է. Միրզոյեան եղած է Հայաստանի խաղաղութեան հիմնադրամի վարչութեան նախագահ (2009-էն՝ պատուաւոր)


== Պարգեւներ ==
Միրզոյեանը պարգեւատրուած է «Կիրիլ եւ Մեֆոտի» (1971, Պուլկարիա),
Հայ եկեղեցւոյ Սուրբ Սահակ-Սուրբ Մեսրոպի,
ՀՀ Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի (երկուսն ալ՝ 2001),
«Պետրոս Մեծ» (2005, Գերմանիա) շքանշաններով,
ՀՀ Մովսէս Խորենացիի (1998), ՀՀ ԳԱԱ ոսկէ (2006),
Լէոնարտօ տա Վինչիի անուան միջազգային (2006),
«Եկատերինա Բ.» (2006, ՌԴ) մետալներով,
1988-ին արժանացած է Խորհրդային Հայաստանի մշակոյթի նախարարութեան Արամ Խաչատրեանի անուան մրցանակի։


== Յիշատակ ==
2013 թուականի Յունուար 24-ին՝ Հայաստանի Հանրապետութեան հանրային խորհուրդը, կ՛որոշէ կայացնել՝ Դիլիջանի Կոմպոզիտորներու ստեղծագործական տունը անուանել Էդուարդ Միրզոյեանի անունով:


== Ստեղծագործութիւնները ==
Ասում են թէ... ռոմանս Աւետիք Իսահակեանի խօսքերով 1939,
Երազ տեսայ ռոմանս 1941,
Հայրենիքն է կանչում խմբերգ 1941,
սիմֆոնիք պարեր 1947,
Տօնական նախերգանք 1947,
Լարային կուարտետ 1947։


== Արտաքին յղումներ ==
Ոչ Եւս Է Յօրինող Էդուարդ Միրզոյեան:
Էդուարդ Միրզոյեան (1921-2012). Հայ Երգի եւ Երաժշտութեան Սիրուած Վարպետը:
Էդուարդ Միրզոյեան (1921-2012):
Գերմանիոյ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան վայրերու ցանկ

Միացեալ Ազգերու Կրթութեան, Գիտութեան եւ Մշակոյթի Կազմակերպութիւն (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization, UNESCO|ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան ցանկին մէջ Գերմանիայի վայրերը քանակով 41-ն են, որը կը կազմէ ընդհանուր քանակը 3,9 %-ը (1073՝ 2017 թուականի դրութեամբ)։ 38 վայրեր ընդգրկուած են մշակութային չափանիշներով, այդ քանակի՝ 13-ը կը համարուին մարդկային ստեղծագործական գլուխգործոց, մնացած 3-ը՝ բնական չափանիշներով։ Բացի ատկից 2016 թուականի դրութեամբ եւս 18 վայր ներկայացուած է առաջադրուած ցանկին մէջ։
Գերմանիան վաւերացուցած է Համաշխարհային ժառանգութեան պաշտպանութեան միութիւնը 1976 թուականի Օգոստոսի 23-ին։ Գերմանիայի առաջին վայրը ընդգրկուեր է ցանկին մէջ 1978 թուականին, Համաշխարհային ժառանգութեան յանձնաժողովի 2-րդ նիստին։


== Ցանկ ==
Տուեալ աղիւսակին տեղերը ընդգրկուած են Համաշխարհային ժառանգութեան կողմէն դասակարգուած ձեւով։


=== Վայրերու աշխարհագրական դասաւորուածութիւն ===
Կատեգորիա:Էջեր, որոնց անհրաժեշտ է տեղորոշման քարտեզ


=== Ցանկից հեռացված օբյեկտ ===


== Առաջադրուած վայրերու ցանկ ==
Աղիւսակի մէջ տեղերը ընդգրկուած են ըստ հերթականութեան։ Այս ցանկին մէջ այն վայրերն են, որոնք ներկայացուած են Գերմանիայի կառավարութեան կողմէն՝ որպէս առաջադրուած վայրեր։


=== Վայրերու աշխարհագրական դասաւորուածութիւն ===
Կատեգորիա:Էջեր, որոնց անհրաժեշտ է տեղորոշման քարտեզ


== Տես նաև ==
Միաւորուած ազգերու Կրթութեան, գիտութԵան և մշակոյթի կազմակերպութիւն
Համաշխարհային ժառանգութիւն
Եւրոպայի ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան վայրերու ցանկ


== Արտաքին յղումներ ==
ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի պաշտօնական կայք․ Գերմանիոյ Համաշխարհային ժառանգութեան վայրերու ցանկ (անգլերէն)
ԳերմանիՈՅ Համաշխարհային ժառանգութեան վերաբերեալ յղումներու տեղեկատու (անգլերէն)
ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութիուն (ռուս.)
Լոռիի Մարզի Զինանշան

Լոռու մարզի զինանշան, Լոռու մարզի խորհրդանիշերից մեկը։


== Պատմութիւն ==
Զինանշանը ընդունուած է 5 յունիս 2003-ին Լոռիի մարզպետարանին մէջ, մարզի զինանշանի համար հայտարարուած մրցոյթի ընթացքին։ Հեղինակն է նկարիչ Խաչիկ Ղարաբեկեանը։


== Նկարագրութիւն ==
Լոռիի մարզի զինանշանը կը պատկերէ հզոր թեւերուն հենած արծիւ, որուն աջ թեւին քրիստոնէական խաչ է։ Արծիւի կուրծքէն դէպի աջ պատուհանը կը ձգուին երեք ճամբայ, որոնք, համապատասխանաբար, ունին մեր պետական դրօշի գոյները՝ կարմիր, կապոյտ, նարնջագոյն։ Անոնց տակ արծիւի կուրծքին գրուած է «Լոռիի մարզ»։
Մարզի անուան տակ հարթաքանդակի ձեւով պատկերուած են ինը խորհրդանշական թասեր, որպէս լինելութեան, առատութեան եւ հիւրասիրութեան խորհրդանիշ։ Արծիւի որովայնի մասին մէջ պատկերուած են Հաղպատի վանքին քանդակուած Սմբատ եւ Գուրգէն թագաւորները ձեռքներուն վանքի մանրակերտը։ Այս պատկերը, որպէս հաւատքի խորհրդանիշ, պաշտպանուած է արծիւի թեւերու հովանիի տակ, իսկ հզօր ոտքերը ամուր կը պահեն հասկը եւ կաղնիի տերեւը՝ մարզի անտառներու, բնութեան խորհրդանիշը։
Սաղմոսաւան

Սաղմոսաւան, գիւղ Հայաստանի Հանրապետութեան Արագածոտնի մարզի Աշտարակ տարածաշրջանի Սաղմոսաւան համայնքին մէջ։


== Նկարագրութիւն ==
Սաղմոսաւանը կը գտնուի Հայաստանի Հանրապետութեան Արագածոտնի մարզի Աշտարակ տարածաշրջանի Սաղմոսաւան համայնքին մէջ։ Ճանչցուած է նաեւ Սագմոսաւան, Սագմոսավանք, Սաղմոսավանք:
Գիւղը կը գտնուի Քասաղ գետի աջափնեայ կողմը, մարզի կեդրոնէն 8 քմ․ հիւսիս-արեւելք հեռաւորութեամբ, ծովի մակերեսէն 1620 մ․ բարձրութեամբ։ Հիմնադրուած է 1830-ական թուականներուն։


== Բնակչութիւն ==
Սաղմոսաւանի բնակչութեան նախնիները գաղթած են Պարսկահայաստանէն։
Սաղմոսաւանի ազգաբնակչութեան փոփոխութիւնը


== Տնտեսութիւն ==
Բնակչութիւնը կը զբաղի անասնապահութեամբ, այգեգործութեամբ, պտղաբուծութեամբ, հացահատիկի եւ սննդաբոյսերու մշակումով։


== Պատմական վայրեր ==
Գիւղին մէջ կը գտնուի Սաղմոսավանքի համալիրը, որուն մէկ մասը կառուցուած է 1215 թուականին Վաչէ Վաչուտեան իշխանի եւ անոր տիկնոջ՝ Մամախաթունի կողմէ։ Գիւղին մէջ կը գտնուի Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչի անապատը (13-14-րդ), Սուրբ Աստուածածին (1225) եւ Սուրբ Սիոն (1215) եկեղեցիները։


== Պատկերասրահ ==

		


== Աղբիւրներ ==

Կաղապար:Արագածոտնի մարզ
Նահապետ Ագուլեցի

Նահապետ Ագուլեցի (1629, Ագուլիս - 1 Յունուար 1695), երեւելի վաճառական, բարեսէր, բարեպաշտ անձ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1629-ին Ագուլիս, զաւակն էր՝ Կիւլնազարին։ Ազնիւ ու ազգասէր անձ մը եղած է եւ ժամանակին երեւելի հանդիսացած, իր ազգօգուտ գործունէութեամբ, որ կը սկսի 1653-ին։
Ինք երեւելի վաճառական եւ բարեսէր անձ մը եղած է. Սուրբ Խաչ եկեղեցւոյն շատ սպասներ նուիրած ու «Յայսմաւուր»է մը գրել տուած է Պոլսոյ մէջ 1676-ին, որուն համար 110 ղրշ․ ծախսած է (ժամանակին կ՛արժէր 500 ֆրանք), պայման դնելով որ, ո՛վ որ ուզէ առնել կամ տպագրել տալ, նշանակուած գնոյն համեմեատ եկեղեցւոյ անօթներ պէտք է նուիրել։
Իր ուսումնասիրութիւնը եւ բարեպաշտութիւնը կը վկայեն իր տպագրել տուած գիրքերը, որոնք են «Դաշանց թուղթ» (1695), գործակցութեամբ Ջուղայեցի Խարտաշենց Պարոն Անտոնին․ Պարզաբանութիւն Սաղմոսաց Ս․ Յովհաննէս վարդապետ պոլսեցւոյ ձեռքով (1687 Սեպտ. 10) որուն մէջ կը գտնուի իր լուսանկարը։ Սոյն երկու գիրքերուն համար շատ դրամ ծախսեց Նահապետ Գուլնազարը, գեղեցիկ տառեր ձուլել տալով հաստատեց նոր տպարան մը Վենետիկ մէջ՝ մատակարարելով բոլոր պէտքերը։
Իրեն սպասաւոր Թոմայի որդին, Ագուլեցի Մղտեսի Աստուածատուր մեծ ջանք եւ աշխատութիւն ունեցաւ տպարանին համար, օգնելով սրբագրութեան եւ միշտ ձեռնտու գտնուելով Յովհաննէս վարդապետին։
Նահապետ իրեն գործակալ ըրած էր յիշեալ Աստուածատուրը եւ կտակով նուիրած էր անոր 40 ոսկի Վենետիկեան եւ իր հոգւոյն համար ալ կը պատուիրէ քիչ օրուան մէջ երկու հազար պատարագ ընել տալ, որուն համար 500 տուքադ թողած է։
Ընդհանուր ժառանգորդ կը կարգէ իր թոռները Թէրեֆիղայ եւ փեսան Առաքէլ՝ Թէոսալիայ Ագուլեցւոյ։
Թէեւ կը փափագէր Սուրբ Խաչ եկեղեցւոյն մէջ թաղուիլ, որուն կը կտակէ 200 տուքադ եւ իր սպասաւորին 250 տուքադ, բայց յայտնի չէ թէ ինչո՞ւ Հայոց Եկեղեցին չէ թաղուած, այլ մօտը Ս․ Յուլիանոս Լատինաց եկեղեցին զատ տապանի մը մէջ։
Իր ունեցած գոյքերը կը գտնուէին Պոլիս, Զմիւռնիա, Հոլանտա եւ Լիվոռնօ։
Մեռած է 1695-ի Յունուար 1-ին ջրգողութենէ։


== Պարզաբանութիւն Սաղմոսացի (1687) ==
Սկիզբը հետեւեալ ոտանաւորը գրած է․

Գալով Պարզաբանութեան ոճին մաս մը կը ներկայացնենք գրուածքէն, որուն մէջ ջանք մը կայ աշխարհաբար եւ դիւր հասկնալի լեզուով գրելու։

Գուլնազարցի Նահապետ անջնջելի կը մնայ պատմութեան մէջ իր մեկենասութեամբ, որ նպաստած է տպարան բանալով եւ օգտակար գիրքեր հրատարակելով եւ առ այդ բաւական գումար մը ծախսելով։


== Աղբիւրներ ==
Սիսական Հ․ Ղ․ Ալիշան էջ 334
Մատենագրութիւն Հ․ Դ․ Զարբհանէլեան
Պատմ․ Հայկ․ Տպագրութեան Զարհանէլեան էջ 140-142
Պարզաբանութիւն Սաղմոսացն Դաւթի Մարգարէի 1687
Պատմ․ Տպագրութեան Լէօ