armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Յակոբոս Առաքեալ

Յակոբոս Առաքեալ կը կոչուի նաեւ Յակոբոս Ալփեան կամ Ալփէոսի որդի Յակոբոս (Մտ 10.3): Առաքեալին մայրը Աստուածամօր քոյրն է եւ այդ իսկ պատճառով կը ճանչցուի իբրեւ Տեառնեղբայր:
Յակոբոս Տեառնեղբայր Երուսաղէմի առաջին եպիսկոպոսն է (Գղ 1.19): Իր բարեպաշտ կենցաղով նոյնիսկ հրեաներ զինք արդար կը համարէին:
Երուսաղէմի մէջ քրիստոնէութեան թիւին աճը կը սպառնար հրեայ ղեկավարներուն. հալածանքներու ընթացքին նպատակ ունէին սպաննել քրիստոնեայ պատասխանատուները, որոնց շարքին առաջին կարգը կը գրաւէր Յակոբոս Տեառնեղբայրը: Ան 62 թուականին կը նահատակուի Երուսաղէմի մէջ:
Առաքեալին անունը կրող ընդհանրական մէկ նամակ հասած է, ինչպէս նաեւ Ս. Պատարագի բնագիր մը:
Յակոբոս գալիլեացի ձկնորս մըն էր, որ իր եղբօր՝ Յովհաննէսին հետ կանչուած էր՝ տասներկու առաքեալներուն մաս կազմելու։ Պետրոսի հետ միասին, անոնք առաքեալներու կորիզը կազմած են, ականատես ըլլալով Յայրոսի աղջկան յարութեան, Այլակերպութեան եւ Գեթսեմանի պարտէզի մատնութեան։ Յակոբոսը առաքեալներէն առաջինն էր, որ նահատակուեցաւ՝ Հերովդես Ագրիպասի հրամանով (Գրծ 12:1-2)։ Սպանիոյ հովանաւոր սուրբն է եւ, ըստ աւանդութեան, անոր մարմինը Երուսաղէմէն տարուած է Սանթիակօ տէ Գոմփոստելա, որ մօտ հազարամեակէ մը ի վեր ուխտագնացներու ժողովրդական հասցէ մը եղած է։ «Աստուածային» մակդիրով ծանօթ՝ Յովհաննէս Առաքեալը հեղինակն է չորրորդ Աւետարանին, ինչպէս եւ Յայտնութեան գիրքին։ Անոր վստահուած է Աստուածամօր խնամքը խաչեալ Յիսուսի կողմէ (Յհ 19:27)։


== Աղբիւրներ ==
Աստուածաշունչ Մատեան Հին և Նոր Կտակարաններու, Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածին եւՀայաստանի Աստուածաշնչային ընկերութիւն, 2004։
Մաղաքիա արք. Օրմանեան, «Համապատում», Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածին, 1997։
Շնորհք արքեպիսկոպոս Գալուստեան, Աստուածաշնչական սուրբեր, Երեւան, 1997։
Աւետարաններու գործող անձինք, Ս. Էջմիածին, 2010։
Զոհուած Ազատամարտիկներու Յիշատակի Թանգարան (ԼՂՀ)

Զոհուած ազատամարտիկներու յիշատակի թանգարան, հիմնադրուած է 2002-ին։


== Պատմութիւն, ցուցադրութիւն ==
Թանգարանը հիմնադրուած է «Զոհուած ազատամարտիկներու հարազատներու միութիւն» հասարակական կազմակերպութեան կողմէ։ Թանգարանի ցուցանմուշները հաւաքուած են կազմակերպութեան ակտիվիստներու, թանգարանի աշխատակիցներու կողմէ՝ զինուորներու մայրերու օգնութեամբ։ Ներկայացուած են շուրջ 3 հազար ազատամարտիկներու դիմանկարներ, որոշ անձնական իրեր (փաստաթուղթեր, նամակներ, ինքնաշէն զէնքեր, համազգեստներ եւ այլն), պատերազմական լուսանկարներ, Ղարաբաղեան պատերազմի ժամանակ ՊԲ-ի ստորաբաժանումներու եւ ազատամարտիկներու զօրաշարժերու քարտէզներ, համապատկերներ եւ այլն։ Թանգարանի առջեւ տեղադրուած է խաչքար-յուշաղբիւր՝ «Օրհնեալ ես դու, հայ նահատակ» մակագրութեամբ, ինչպէս նաեւ պատերազմի ինքնաշէն 3 թնդանօթ եւ 1 «Կրատ» կայան։ Այստեղ կը ցուցադրուին քարտէզներ, հայերու ազատագրական շարժումը լուսաբանող գծագրեր, անցած ղարաբաղեան պատերազմի ժամանակ հայրենիքի ֆետայի պաշտպաններու սխրագործութիւնները։ Պատերուն ներկայացուած են զոհուած ազատամարտիկներու հազարաւոր նկարներ, փամփուշտներով ծակուած փաստաթուղթեր, հարազատներուն եւ մօտիկներուն ուղարկուած նամակներ, Արցախեան պատերազմի զէնքեր եւ հագուստ, դաշտային հեռախօս, ռատիօկայան։ Դահլիճին մէջ կը ցուցադրուին հայ ֆիտայիներու կողմէ օգատգործուած զէնքերու եւ ռազմական այլ պիտոյքներու իրական նմուշներ։


== Հասցէ ==
Պատկերասրահը կը գտնուի Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան Ստեփանակերտ քաղաքին մէջ, Վազգէն Սարգիսեանի 1 հասցէին վրայ։
Աղքատութեան Վերացման Միջազգային Օր

Աղքատութեան վերացման միջազգային օր (անգլերէն՝ International Day for the Eradication of Poverty), Հոկտեմբեր 17-ին կը յիշատակուի Աղքատութեան վերացման միջազգային օրը:


== Պատմութիւն ==
Այս օրուան պատմութիւնը կապուած է 1987 թուականի Հոկտեմբեր 17-ի հետ, երբ այդ օրն հաւաքուած են աւելի քան հարիւր հազարաւոր մարդ՝ Փարիզի Թրոքատերոյի Մարդկային իրաւանց հրապարակին վրայ, ուր 1948 թուականին ստորագրուած էր Մարդու իրաւունքներու համընդհանուր հռչակագիրը՝ որպէս յարգանքի տուրք ծայրահեղ աղքատութեան, բռնութեան ու սովի մատնուած մարդոցց:
ՄԱԿ-ը 1992 թուականի Դեկտեմբեր 22-ին ընդունուած իր հռչակագիրով Հոկտեմբեր 17-ը հռչակած է Աղքատութեան վերացման դէմ պայքարի միջազգային օր ու կոչ ուղղած բոլոր պետութիւններուն այս օրը աղքատութեան դէմ պայքարելու:1993-էն ի վեր (բանաձեւ 47/196) տարբեր դասակարգերու, համոզմունքներու եւ ընկերային տարբեր շերտերու պատկանող մարդիկ ամէն տարի Հոկտեմբեր 17-ին կը հաւաքուին՝ հաստատելու իրենց դիրքորոշման անփոփոխութիւնը եւ չքաւորներուն ցոյց տալու իրենց համերաշխութիւնը, յիշատակելու Աղքատութեան վերացման միջազգային օրը:
2000 թուականին կայացած ՄԱԿ-ի ընդհանուր ժողովին, բազմաթիւ երկիրներու առաջնորդներ վճռած են մինչեի 2015 թուական մասամբ մը կրճատել ծայրայեղ աղքատութեան մէջ ապրող մարդոց թիւը: Իրադրութիւնը յատկապէս մտահոգիչ է քիչ զարգացած երկրներու պարագային:
Այսօր գրեթէ մէկ միլիարդ մարդ սովի մատնուած է: Մոլորակի բնակչութեան 80 տոկոսը ընկերային պաշտպանութիւն չունի, որ կ՛օգներ յաղթահարել կենսական վտանգները:


== Աղքատութեան Սահմանումը ==
Աղքատութիւնը, գլխաւորապէս, տնտեսական ու հասարակական երեւոյթ է, բայց ունի նաեւ հոգեւոր-մշակութային եւ քաղաքական արմատներ: Բացի այդ, տարբեր ժամանակաշրջաններու եւ տարբեր պայմաններու մէջ աղքատութեան տարատեսակ դրսեւորումներուհետ մարդիկ բախուն ունեցած են, զոր մեծ ազդեցութիւն ունեցած է անոնց հոգեկան ներաշխարհին վրայ: Միաւորուած ազգերու կրթութեան, գիտութեան եւ մշակույթի կազմակերպութեան` ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի սահմանմամբ, աղքատութիւնը մարդոց եկամուտի, ինքնագնահատականի, կրթութեան ու հասարակական որոշումներուն մասնակցութեան հնարաւորութեան լիովին կամ մասնակի բացակայութիւնն է: Իսկ որոշ ուսումնասիրողներու կարծիքով, աղքատութիւնը մարդկային հիմնական կարիքներու զրկուածութիւնն է: Այս հիմնական կարիքներուն մէջ կը մտնեն բաւարար քանակի ուտելիքի ու ջուրի հասանելիութիւնը, համապատասխան բնակարանի ու խնամքի պայմաններու ապահովուածութիւնը անհատին ու անոր ընտանիքին համար, հասարակական զբաղուածութիւնը:


== Պատկերասրահ ==
Սարգիս Ճեվահիրճեան

Սարգիս Ճեվահիրճեան ծնած է Կ. Պոլիս,11 Դեկտեմբեր 1898-ին:


== Կենսագրութիւն ==
Նախակրթութիւնը կը ստանայ Գում Գաբուի Մայր եկեղեցւոյ Ազգային վարժարանին մէջ: Երկրորդական ուսուման համար՝ 1911-1916 թուականներուն կը հետեւի Յովհաննէս Հինդլեանի եւ Գալուստ Մալաթեանի Նոր Դպրոցի դասընթացքներուն, ուրկէ շրջանաւարտ, մուտք կը գործէ Օսմանեան Հանրօգուտ Շինութեանց Նախարարութեան երկրաչափային վարժարանը, ուր տարի մը ուսանելէ յետոյ կը մեկնի Պէյրութ եւ 1918-1919 կրթական տարեշրջանին կը հետեւի Սէն Ժոզէֆ Համալսարանի դասընթացքներուն: Ապա կ'անցնի Լոզան եւ 1920 թուականէն սկսեալ՝ համալսարանական իր ուսումը կը շարունակէ Դաշնակցային Փոլիթեքնիք դպրոցին մէջ, ուրկէ ճարտարապետութեան իր վկայականը կը ստանայ 1924-ին:1924-1930, Աթէնքի մէջ, Ս.Ճեվահիրճեան կը պաշտօնավարէ Յունաստանի Հանրօգուտ Շինութեանց նախարարութեանց մօտ: Ապա՝ կ'անցի Լոզան, ուր շրջան մը տարբեր ընկերութեանց մօտ պատասխանատու պաշտօններ վարելէ յետոյ, 1943-ին կը հիմնէ «Ս. Ճեվահիր» ճարտարապետական իր սեփական ընկերութիւնը, որուն տնօրէնութիւնը կը վարէ մինչեւ իր մահը:
Ս.Ճեվահիրճեանի Ճարտարապետական վաստակին կը պատկանին քսանէ աւելի իրագործումներ եւ կառոյցներ, ինչպէս՝ Արեւելեան Մակեդոնիայի Սթրումա գետին ընթացքին կանոնաւորումը, Հարաւային Պելապոնէզի թրինաս դաշտագետինի ճահիճներուն չորացումը, Քիոսի Վրոնտատ գիւղաքաղաքին ջրաբաշխութիւնները, Վալէ Քանթոնի մէջ (Զուիցերիա)Սէն Պարթելեմէի հեղեղատին վրայ մեծ թումբին շինութիւնը, Լոզանի քաղաքապետութեան Լա Սալայի դպրոցական համալիրին կառոյցը, Ժընեւի հրշէջներու զօրանոցը, կրկին Լոզանի մէջ՝ Րեժինա հիւրանոցին եւ Պել էր թատրոնի կառոյցները, Սէն Լեժիէի (ժիւրա Պերնուա) հիւանդանոցի եւ մարզաւանին թրիւպինի շինութիւնները, եւ այլն:
Ճարտարապետական-շինարարական իր բազմազբաղ առօրեային մէջ, Ս. Ճեվահիրճեան քառասուն տարի(1940-1980) հետեւողակնօրէն կ'ուսումնասիրէ հայ ճարտարապետութեան պատմութիւնն ու հայկական ճարտարապետութեան առանձնայատկութիւնները: Երեսունէ աւելի իր ուսումնասիրութիւններն ու սերտողութիւնները լոյս կը տեսնեն «Բազմավէպ»ի (վենետիկ), «Գեղունի»ի (Վենետիկ), «Անի»ի (Պէյրութ), «Շիրակ»ի (Պէյրութ), «Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս»ի, Revue Pro Arte»ի (Ժընեւ) էջերուն մէջ, դեռ չհաշուած այն բազմաթիւ յօդուածները, որոնք կը հրատարակուին Բալուեանի «Զուարթնոց»ին,  «Յառաջ-Միտք եւ Արուեստ» (Փարիզ) եւ այլ օրաթերթերուն մէջ:
Ս.Ճեվահիրճեանի գրիչին պատկանող ուսումնասիրւթիւններէն առանձնապէս ուշագրաւ են ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԿԱՄԱՐԸ ԳՈԹԱԿԱՆ ՈՃԻՆ ՄԷՋ («Բազմավէպ», 1940, թիւ 1-12, 1941, թիւ 1-12), ՍԻՒՆԱԶԱՐԴ ԾԱԾԿՈՑԻ ԴՐՈՒԹԻՒՆԸ ԵՒ ԿԱՄԱՐԱԿԱՊ ԶԱՐԴԱՍԻՆՆԵՐԸ ՀԱՅԿ. ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏՈՒԹԵԱՆ ՄԷՋ («Բազմավէպ», 1942, թիւ 1-12, 1943, թիւ 1-6),Հ ԱՅԿԱԿԱՆ ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏՈՒԹԵԱՆ ՄԷՋ ՆԵՐԴԱՇՆՈԿՈՒԹԵԱՆ ԿԱՆՈՆՆԵՐՈՒ ՊՐՊՏՈՒՄԻ ՓՈՐՁԵՐ («Բազմավէպ», 1947, թիւ 5-10, 1948, թիւ 1-2, 7-10), ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՌԱԶՄԱՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏՈՒԹԻՒՆԸ («Բազմավէպ», 1949, թիւ 1-4, 1950, թիւ 3-4, 7-8), ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏՆԵՐ ՕՍՄԱՆԵԱՆ ԿԱՅՍՐՈՒԹԵԱՆ ՄԷՋ («Շիրակ», 1968, թիւ 6-7), ՀՈՎԻՒԻ ԵԿԵՂԵՑԻՆ («Բազմավէպ»,1978, թիւ 3-4), եւ այլն:
Ս. Ճեվահիրճեան կը մահանայ 27 Մարտ 1981-ին:


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս,Պէյրութ 1981,Էջ (354-355)
Խորէն (անձնանուն)

Խորէն, պարթեւական ծագումով հայկական արական տարածուած անուն։

Լատինագիր ձեւը՝  KHOREN 


== Անունը Կրողներ ==
Խորէն Արամունի (ծն.1948 Իրան) արձակագիր
Խորէն Աշըգեան (1842-1898) Կ.Պոլսոյ պատրիարք
Խորէն Մանաւեան բանաստեղծ
Խորէն Լեւոնեան (ծն.1983) դերասան, հաղորդավար
Խորէն Պալեան (1935 Լիբանան-2007) հոգեւոր երգիչ, բանասէր
Խորէն Սինանեան (1868 Կ.Պոլիս-1928) աստղագէտ
Խորէն Գեւոր գերմաներէն՝ Khoren Gevor ծն,1979) գերմանացի ահեստավարժ բռնցքամարտիկ
Թորոս (անձնանուն)

Թորոս՝ հայկական արական անձնանուն մըն է, յունական ծագումով Թէոդորոս (յուն․՝ Θεόδωρος) անուան կրճատ տարբերակն է, թարգմանաբար՝ "Աստուծոյ նուեր"։ Հայոց մէջ սա անունը գործածական է Ե դարէն մինչ օրս:

Անուան լատինագիրը՝  TOROS 
Անունէ ստեղծուած մականուն՝ Թորոսեան


== Աստուածատուր ==
Հայերէնին մէջ նոյն իմաստը կ'արտայայտէ Աստուածատուր անունը եւ անոր ձեւերը՝ Ասատուր, Ծատուր:


== Կրողները ==
Թորոս Ազատեան (1898-1955 Իսթանպուլ) բանասէր, բանաստեղծ
Թորոս Թորանեան (ծն.1928, Հալէպ) գրող, արձակագիր, բժիշկ
Թորոս Թորամանեան (1864, Շապին Գարահիսար-1934, Երեւան) ճարտարապետ
Թորոս Ռոսլին (1210-70) մանրանկարիչ եւ գրող
Թորոս Ռասթկելենեան (Toros Rast-klan, ծն.1934, Հալէպ) քանդակագործ


== Թէոդորոսի Այլ Տարբերակներ ==
Թէոդիկ՝
Թէոդիկ (1873, Կ.Պոլիս-1928, Փարիզ) բանասէր
Արշակուհի Թէոդիկ (1875, Կ.Պոլիս-1922, Լոզան, Զուիցերիա) գրագէտ եւ թարգմանչուհի


== Թէոդորոսի Թարգմանական Տարբերակներ ==
Սքանտինավեան երկրներուն մէջ տարածուած է Theo (Թէոյ) ձեւը
սլավոնական ժողովուրդներն ունեն ուղղակի թարգմանուած Պոկտան (ռուս.՝ Богдан), Պոժիտար (Կաղապար:Lang-sb), ֆրանսերէն` Dieudonné, որը jունարենէն ուղղակի թարգմանութիւնն է:


== Թէոդորոսի Տարբերակները Այլ Լեզուներով ==
անգլերէն՝ Theodore, Theo, Ted, Teddy Թէոտոր, Թէո, Թէտ, Թէտի
լատ.՝ Theodorus
Կաղապար:Lang-ee Թուուտոր
ճափ.՝ セオドア Սեոտոա (անգլերէն արտասանութեամբ է)
պուլկար․՝ Тодор Թոտոր
ռուս.՝ Фёдор Федя Ֆեոտոր, Ֆէտեա
վրաց.՝ თევდორე, თედო Թէոտորէ, Թէտոյ
ֆիններէն՝ Teuvo Թոյվոյ
ֆրանսերէն՝ Théodore
Հարաւափրիկեան Հանրապետութիւն

Հարաւափրիկեան Հանրապետութիւն Հարաւային Ափրիկեան ցամաքամասին վրայ գտնուող հանրապետութիւն մըն է:
Սպահան

Սպահան (պարսկերէն՝ اصفهان - esfahān), Իրանի՝ մեծութեամբ երրորդ քաղաքն է, մայրաքաղաք Թեհրանէն 340 քմ. դէպի հարաւ։ Բնակչութիւնը կը կազմէ 1 961 260 մարդ (2016)։ Սպահանը պարսկահայութեան համար եղած է կարեւոր կեդրոն մը, մանաւանդ Նոր Ջուղայի մէջ։


== Բնակչութիւն ==


== Պատկերասրահ ==
Մալաթիա

Մալաթիա (թրք.՝ Malatya; յուն․՝ Μαλάτεια, Մալատեյա;Malīṭīná)՝ քաղաք եւ շրջան Թուրքիոյ Արեւելեան Անատոլիա տարածաշրջանին մէջ, Մալաթիոյ մարզին կեդրոնը։ Ունի 426,381 բնակիչ։
Միջին բարձրութիւնը ծովու մակերեսէն՝ 954 մեթր է։


== Անուանում ==
Մալաթիա Փոքր Հայքի հնագոյն քաղաքներէն է։ Անիկա Մելիտա անունով յիշուած է խեթական Մելիտ, Միլիտա եւ Մելիտի անուններով, ասորեստանեան եւ Մելիտեիա անունով՝ ուրարտական սեպագիր արձանագրութիւններուն մէջ։ Հայերէնով անուանուած է նաեւ Մելետինէ անունով։ Ներկայիս թրքական պաշտօնական անունն է՝ Մալաթիա։


== Պատմութիւն ==
Հեթական թագաւորութիւններու ժամանակաշրջանին, քաղաքին շրջակայքը գտնուած է Մելիտ (Արսլանտեփէ) քաղաքը։ Ք.Ա. Զ. դարէն մինչեւ 1071 գտնուած է Փոքր Հայքի կազմին մէջ։ Մանազկերտի ճակատամարտէն ետք, 1071-ին, քաղաքը գրաւած են սելճուք թուրքերը, որմէ ետք մտած է Քոնիայի սուլթանատի կազմին մէջ։ ԺԶ. դարուն գրաւուած է Օսմանեան կայսրութեան կողմէ։ Մինչեւ Հայոց ցեղասպանութիւն, քաղաքին բնակչութեան հիմնական մասը կազմած են հայերը։
Պատմական Մալաթիան ժամանակակից Մալաթիայէն 7-8 քմ հարաւ-արեւմուտք կը գտնուէր։ Անիկա ներկայիս շատ քիչ թիւով բնակիչներ ունի, աւերուած ու ամայի է, եւ թուրքերուն կողմէ ստացած է Էսքի Մալաթիա անունը։ Ջրառատ քաղաք մըն է, անոր տարբեր թաղերուն մէջ կը բխին աղբիւրներ, իսկ աւերուած պարիսպին տակէն կը հոսի Թուխմա կոչուած գետակը։ Նոր եւ Հին Մալաթիաները բաւական վնասուած են 1893-ին տեղի ունեցած աղէտաբեր երկրաշարժէն։


== Հայտնի մարդիկ ==
Հրանդ Տինք, թրքահայ լրագրող
Էրմենի Սուլէյման Փաշա, ազգութեամբ հայ, Օսմանեան կայսրութեան գլխաւոր նախարար (1655-1656)
Չեթին Ալփ, երգիչ
Ահմետ Քայա, երգիչ
Օքթայ Քայնարճա, դերասան
Մեհմետ Կիւլեն, ֆութպոլիստ
Աւելուկ

Աւելուկ, կենսանիւթերով եւ հանքայիններով հարուստ բոյս։ Կը պատկանի ցորենազգիներու ընտանիքին։


== Ձեւաբանութիւն ==
Ցողունը ուղիղ է, ճիւղաւորուող, մերկ, կոպիտ, բարձրութիւնը՝ մինչեւ 120 ս․մ․։ Ցողունները հասուննալէ ետք յաճախ ձողանման կը դառնան, տերեւները ամբողջական են։
Ծաղիկները երկսեռ են, աւելի սակաւ՝ միասեռ։ Պտուղը պատուած է ծաղկապատի ներքին 3 մեծցած թերթերով։ Տերեւները խոշոր են, բլթակաձեւ, գծաձեւ կամ տիգաձեւ։ Ծաղիկները՝ մանր, երկսեռ, հազուադէպ՝ միասեռ։ Կը ծաղկի Մայիս եւ Յուլիս ամիսներուն։ Պտուղը եռակողմեայ սերմիկ է։


== Հայաստանի մէջ ==
Աւելուկի աւելի քան 12 տեսակ կայ Հայաստանի մէջ: Բարբառներու մէջ աւելուկը կոչուած է` վիլուկ (Տաւուշ), աւելուկ (Լոռի), մջուկ (Ղարաբաղ):
Հայերը՝ Մեծ պահքի շրջանին, աւելուկով պատրաստուած ուտեստներ կը պատրաստեն։


== Գործածութիւն ==
Աւելուկի մէկ տեսակը, որ թթու համ ունի, կը կոչուի թրթնջուկ. խաշած թրթնջուկի տերեւները կը դարմանեն բորբոքած լինտերը, արմատներէն կարմիր ներկ կը ստացուի, իսկ տերեւներով կարելի է մաքրել պղնձեայ իրերը, հիւթով` մելանի բիծերը:
Աւելուկը ժողովրդական բժշկութեան մէջ ամէնէն շատ օգտագործուած դեղաբոյսերէն է: Բուժական նպատակներով կ'օգտագործուին անոր արմատները, տերեւներն ու սերմերը:
Կերակուրներու պատրաստութեան մէջ կ'օգտագործուին աւելուկի թարմ կամ չոր տերեւները` պատրաստելու համար համեղ եւ սննդարար կերակրատեսակներ, ապուրներ եւ աղցաններ: 


== Աւելուկի փառատօն ==
Հայաստանի մէջ կազմակերպուած փառատօններու շարքին՝ 29 Յունիս 2019-ին, Վարդենիկ գիւղին մէջ (Գեղարքունքի մարզ), կայացած է «Աւելուկի փառատօն»: Ներկաներուն մասնակցութեամբ հիւսուած է աշխարհի ամենաերկար աւելուկի շարանը, գրանցելով աշխարհի ամենաերկար աւելուկի հիւսքը «Դիւցազնագիրք» մրցանիշներու գիրքին մէջ:
Փալիքիր

Փալիքիր (անգլերէն՝ Palikir), Միքրոնեզիոյ մայրաքաղաքնը։
Բնակչութիւնը, ըստ 2009 թուականօ տուեալներուն, կը կազմէ մօտ 9000 մարդ։ Տեղակայուած է Խաղաղական Ովկիանոսի արեւմտեան մասը, հրաբխային ծագում ունեցող Պոնպէի կղզիին մէջ։ Մայրաքաղաքի կարգավիճակ ստացած է 1989 թուականին, մինչ այդ երկրի մայրաքաղաքը եղած է Քոլոնիան։
Խարազան (թերթ)

«Խարազան», երգիծական եւ քաղաքական շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1909 թուականին, Կոստանդնուպոլսոյ մէջ։ Խմբագիր՝ Ա. Անտօնեան։ Քննադատած է երիտթուրքերու քաղաքականութիւնը եւ հայահալած գործելակերպը։ Արտացոլած եւ խրախուսած է արեւմտահայ մշակութային եւ հասարակական կեանքի առաջադիմական միտումները, կոչ ըրած է զբաղուիլ հայ գաղթականներու ճակատագրով։ Տպագրած է Երուանդ Օտեանի, Մ. Կիւրճեանի, Մ. Նաթանեանի երգիծական գործերը։ «Խարազան»-ին զուգահեռ հրատարակուած է նաեւ «Խարազան» օրաթերթը։
Գաթա

Գաթա (ազրպ.՝ Kətə — Кята), Հարաւային Կովկասի մէջ (Ազրպէյճան, Հայաստան) տարածուած ազգային հրուշակեղէն, որ ճարպային խմորեղէն է:


== Ստուգաբանութիւն եւ ծագում ==

Առաջին անգամ այն յիշատակած են հայ հեքիաթասէրները եւ քարոզիչ Վարդան Այգեկցին «Խոզը եւ գաթան» առակին մէջ: Անուան ստուգաբանութիւնը անյայտ է: Նմանութիւնը ֆրանսերէն gateau բառի հետ ամէնայն հաւանականութեամբ պատահական է: Որպէս հնարաւոր ստուգաբանութիւն առաջարկուած է հայկական կաթը, սակայն ակադեմիկոս Հրաչեայ Աճառեանը իր աշխատութիւններուն մէջ այս վարկածը հերքած է:


== Տարածաշրջանային տեսակներ ==
Ազրպէյճանական տարատեսակներն են.

Պաքուի,
Ղարաբաղի,
Նախիջեւանի,
Գանձակի:Հայաստանի տարբեր շրջաններու մէջ ձեւաւորուած են գաթայի պատրաստման աւանդոյթներ: Կը տարբերուին.

Գուգարքի (Ստեփանաւանի)
Վանաձորի
Երեւանի եւ Կիւմրիի
Թասոս Ներանծիս

Թասոս Ներանծիս (3 Հոկտեմբեր 1944(1944-10-03), Քոքինիա, Փիրէայի Շրջանային Միաւորում, Ատիկէ, Յունաստան - 11 Յուլիս 2021(2021-07-11), Աթէնք, Յունաստան), յոյն նախարար եւ երեսփոխան։


== Կենսագրական գիծեր եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Նիքէայի շրջանը։ Աւարտած է Աթէնքի համալսարանի իրաւաբանական բաժանմունքը։
1974-էն քաղաքական գործունէութիւն ծաւալած է՝ քանիցս ընտրուելով Յունաստանի խորհրդարանի երեսփոխան։
2004-2007 տարիներուն ստանձնած է փոխնախարարի պաշտօններ, մինչ իր երեսփոխանական տարիներուն ունեցած է բեղուն գործունէութիւն։
Ան եղած է հայասէր, յունահայերու մօտիկ բարեկամ եւ Հայ դատի պաշտպան։
Մաթեմատիկան Դպրոցում

Մաթեմատիկան դպրոցում, գիտամեթոդական ամսագիր։


== Աղբիւր ==
Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ
Լեւոն Եկաւեան Երզնկացի

Լեւոն Եկաւեան (- 1915, Երզնկա, Էրզրումի վիլայէթ, Օսմանեան Կայսրութիւն), հայ ատամնաբոյժ, ՀՅԴ-ի անդամ։
Ծնած է Խարբերդի նահանգի, Խարբերդի գաւառի՝ Արաբկիր քաղաքի մէջ։ Ստացած է ատամնաբուժական կրթութիւն եւ աշխատած է որպէս ատամնաբոյժ։ Եղած է ՀՅԴ-ի անդամ։
Առաջին աշխարհամարտի տարիներուն՝ 1914 թուականին, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ որպէս ատամնաբոյժ ծառայած՝ Երզնկայի Հալէպիէ զինուորական հիւանանոցէն ներս։
1915 (1916) թուականին, Երզնկայի՝ ռուսական գրաւումէն մէկ օր առաջ, Երզնկայի Հալէպիէ զինուորական հիւանդանոցի գլխաւոր բժիշկ-վիրաբոյժ՝ հարիւրապետ Ֆերիտունի հրամանով, հիւանդանոցի ննջասենեակին մէջ քնացած ժամանակ սպանուած է ատրճանակով՝ «տէբօ մէյմուրի» (պահեստի պաշտօնեայի) եւ առողջապահական «չաւուշի» ձեռքով։ Մէկ այլ տուեալով՝ նահատակուած է, Երզնկայէն դուրս գտնուող վայրի մը մէջ։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
Փոլատեան Ս., Պատմութիւն հայոց Արաբկիրի, Նիւ Եորք, 1969։
Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
Յուշամատեան Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան, Ալբոմ-ատլաս, Բ. հատոր, Գոյամարտ, 1914-1925, Լոս Անճելըս, 2001։
Խաչատրեան Լ., Բաբլումեան Ա., Ցուցակ Հայոց ցեղասպանութեան զոհերի (1915-1923 թթ.), հ. 2, Խարբերդի նահանգ, Երեւան, 2004։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Սուրբ Քրիստոս Ամենափրկիչ Եկեղեցի (Պաթում)

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Կրոնական կառույց
Պաթումի Սուրբ Քրիստոս Ամենափրկիչ եկեղեցի (վրաց.՝ ბათუმის წმინდა ქრისტეს სომხური ეკლესია), Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ տաճար Վրաստանի Հանրապետութեան Պաթում քաղաքին մէջ։ Կը գտնուի Զվիադ Գամսախորւդիա անունով փողոցին մէջ։


== Պատմութիւն ==
Պաթումահայութեան կեանքը աշխուճացած էր 1880-ական թուականներուն։ Այդ պատճառով համայնքը արդէն կը մտածեր սեփական եկեղեցի ունենալու մասին եւ արդէն 1885-1887 թվակակներուն կը կառուցուէր Պաթումի Սուրբ Քրիստոս Աեմափրկիչ եկեղեցին, որուն կառուցումը բարերարած են քաղաքի եւ շրջակայքի հայերը։ Եկեղեցին կառուցուեցաւ ավստրիացի Ռոպերդ Մարֆելտի նախագիծով։ Խորհրդային կարգերու հաստատումէն ետք եկեղեցին գոցեցին եւ պահեստի վերածեցին։ 1959 թուականին եկեղցւոյ շէնքին մէջ աստղադիտարան կը տեղադրուի։ Տեղին հայ համայնքին, Հայ Առաքելական եկեղցւոյ եւ Հայաստանի Հանրապետության շնորհիւ արդէն 1992 թուականին եկեղեցին հայերուն կը վերադարձնեն եւ շուտով, 1995 թուականէն, կոթողը կը սկսի գործել։ 1995-2000 թթ. եկեղցին կ՝ ենդարկուի վերանորոգման եւ 2000 թուականէն կը սկսի ամբողջութեամբ կատարել այն, ինչի համար որ նպատակաւորուած է։ Անկէ ետք Սուրբ Քրիստոս եկեղեցին կը դառնայ Պաթումի 8 հազարանոց հայ համայնքի կենդրոնը։
Այժմ եկեղեցւոյ քահանան է Տէր Արարատ Գամբալեանը, որ ամբողջ Աջարիայի մէջ Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ միակ ներկայացուցիչն է։ Եկեղեցին ունի կիրակնօրյա դպրոց, երիտասարդական կեդրոն և երկու երգչախումբ։ Եկեղեցւոյ բակը հաճախակի մշակութային միջոցառումներ կ՝ անցնեն։ Այդպէս, օրինակ, Վանաձորի «Տաթեւ» պարի եւ երգի խումբը հանդէս ունեցած է այս եկեղեցւոյ մէջ։
Ատուրեան

Ատուրեան, հայկական մականուն։


== Մականունը կրողներ ==
Սարգիս Ատուրեան, (20-րդ դար), մտաւորական։
Եսայի Եաղուպեան

Եսայի Եաղուպեան (1878 - 1957, Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն),  Մուսա լերան ինքնապաշտպանական հերոսամարտի չէթէեական երեք խումբերէն մէկուն խմբապետը։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Սուէտիոյ Եօղուն Օլուք գիւղը: Դեռ պատանի մասնակցած է հայդուկային կեանքի: Թրքական կառավարութեան կողմէ հալածուելով, 1902-ին մեկնած է Ամերիկայի Միացեալ նահանգներ:
Թրքական սահմանադրութենէն ետք, կարճ ժամանակով մը վերադարձած է ծննդավայր, ապա կրկին մեկնած է Ամերիկա՝ իր եղբօր քով: Ամերիկեան քաղքենի միջավայրը նեղ կու գար իրեն սակայն։  Նորէն կը վերադառնայ իր ծննդավայրը:
1915-ին, Եսայի եղած է առաջիններէն, որ գործի անցնելով խումբի մը հետ քաշուած է Ճէպէլ Մուսայի բարձունքները:
Եաղուպեան հերոսամարտի չէթէեական երեք խումբերէն մէկուն խմբապետը եղած է եւ գործօն մասնակցութիւն բերած է հերոսամարտի ճակատամարտներու ընթացքին:
Ան 1947-ին ներգաղթած է հայրենիք, եւ հոն իր մահկանացուն կնքած՝ 1957-ին:
Հմայեակ Քհնյ. Երէցեան

Հմայեակ Քհնյ. Երէցեան, աւազանի անունով՝ Արամ, որդի Յակոբի եւ Խամլոյի, ծնած է սասունցի ծնողքէ, Սասունի Գոմք գիւղին մէջ 1890-ին։
Մանկապարտէզի կրթութիւնը Սսասունի մէջ ստանալէ ետք, իր հօրեղբօր՝ Տ. Հմայեակ Վրդ. Երէցեանի տնօրինութեամբ անցած է Երուսաղէմ, ուր քանի մը ամիս մնալէ ետք, մեկնած է Կիպրոս ստանալու համար նախակրթարանի ուսումը։ Օրինաւորապէս զայն աւարտելէ ետք, կանչուած է Երուսաղէմ հօրեղբօր թելադրութեամբ եւ դպրեվանքի ուսանող եղած։
Իր ուսման ծարաւը յագեցնելու նպատակով եւ ազգային առաքելոթեամբ մեկնաղ է նախ Ֆրանսա ժամանակուան մը համար եւ ապա՝ Մ. Նահանգներ, ուր հետեւած է Տիթրոյիթի Սէնթրըլ Գոլէճի լեզուագիտական դասընթացքին։
1922-ին իր ուսումը աւարտելէ ետք, վերադարձած է Հալէպ եւ նուիրուած ուսուցչութեան։ Երկու տարի տնօրէնութեան ու ուսուցչութեան զոյգ պաշտօններ վարած է Կիլիկեան Վարժարանին մէջ եւ ապա ուսուցիչ նշանակուած Հայկազեան Վարժարանի։
Արամ իր իր կեանքի ընկերը ընտրած է Յովհաննէս եւ Ֆէրիտա Աւէտիսեանի դուստրը՝ Հայկուհին, որուն հետ պսակուած է Հալէպի մէջ 1924-ին եւ ունեցած հինգ զաւակներ՝ Հմայեակ, Հերմինէ, Յակոբ, Հրայր եւ Արա։
Տէր Հմայեակ վախճանած է 1952 Օգոստոսին, երբ հազիւ վաթսուն երկու տարեկան էր եւ դեռ այնքան տալիք ունէր Հայց. Եկեղեցւոյ, հայ ժողովուրդին, հայ դպրոցին եւ հայ գրականութեան։
Թաղման կարգն ու վերջին օծումը կատարուած են Բերիոյ Թեմի Առաջնորդ՝ Ս. Զարեհ Եպս. Փայասլեանի ձեռամբ, Լաթաքիոյ Ս. Աստուածածին Եկեղեցւոյ մէջ, հայ եւ օտար եկեղեցականներու նաեւ խուռներամ յուղարկաւորներու ներկայութեամբ։
Մարմինը կ'ամփոփուի Լաթաքիոյ Հայոց գերեզմանատունը։
Առ ի գնահատանք իր տարիներու բարւոք ծառայութեան, ան պարգեւատրուած է Լանջախաչով։
Աննա Ասատրեան

Աննա Ասատրեան (1 Սեպտեմբեր 1968(1968-09-01), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), հայ երաժշտագէտ, արուեստագիտութեան դոկտոր (2008), փրոֆէսօր (2012)։ ՀՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (2013)։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Երեւան: Մասնագիտական կրթութիւնը ստացած է նախ Ռոմանոս Մելիքեանի անուան երաժշտական ուսումնարանէն եւ ապա՝ Կոմիտասի անուան Պետական Երաժշտանոցին մէջ:
2001-ին  ՀՀ ԳԱԱ Արուեստի Բարձրագոյն հիմնարկին մէջ պաշտպանած է թեկնածուականը (ասպիրանտուրան), իսկ 2008-ին արժանացած է Արուեստագիտութեան Դոկտորայի (Ph.D) վկայականի:
Ան գիտական  զեկուցումներով մասնակցած է միջազգային թէ Հայաստանեան բազմաթիւ գիտաժողովներու, եւ հրատարակած՝ շուրջ հարիւր յօդուածներ ու տասնեակ մը գիրքեր, որոնց շարքին.

«Սփիւռքահայ Արուեստ» (Արդի վիճակը եւ զարգացման հեռանկարները),
«Լիբանանահայ Երաժշտութիւն» (Արուսեակ Այնթապլեան),
«Լիբանանահայ Թատրոն»,
«Ոսկան Երեւանցի», եւայլն:Բացի շարք մը երեւանեան մշակոյթի տարբեր տեսակի հիմնարկներէ, վարած է նաեւ պատասխանատու պաշտօններ ՀՀ ԳԱԱ Արուեստի բարձրագոյն հիմնարկէն ներս, ինչպէս՝ գիտաշխատողի գիտական քարտուղար, տնօրէնի տեղակալ, Սփիւռքահայ արուեստի եւ միջազգային կապերու բաժնի վարիչ, Երաժշտութեան բաժնի վարիչ եւ այլն:


== Պարգեւներ եւ մրցանակներ ==
Ստացած է նաեւ շարք մը յատկանշական պատուոգրեր, յուշամետալներ եւ մրցանակներ, որոնց շարքին արժանացած է 2014-ի «Արդիւնաւէտ Աշխատող» Պետ. Առաջին Մրցանակին: