armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ժան-Փոլ Պելմոնտօ

Ժան-Փոլ Պելմոնտօ (9 Ապրիլ 1933(1933-04-09)[…], Նէյի-սիւր-Սեն, Սենա, Ֆրանսա - 6 Սեպտեմբեր 2021(2021-09-06), Փարիզի 7-րդ շրջան, Ֆրանսա), ֆրանսացի դերասան։  


== Կենսագրական գիծեր եւ գործունէութիւն ==
Պելմոնտօ ծնած է Նէյի-սիւր-Սենի մէջ: 20 տարեկանին որոշած է դերասանի մասնագիտութիւն ընտրել: Ընդունուուած է Տրամաթիք արուեստի ազգային բարձրագոյն հիմնարկ․ իսկ աւարտելէ ետք աշխատած է թատրոնի մէջ:
Ժան-Փոլ Պելմոնտոյի դերասանական գործունէութիւնը ընդհատուած է 2001-ին, երբ ան  ֆութպոլ խաղալու ատեն ուղեղի կաթուած ունեցած է եւ մարմնին աջ կողմը բոլորովին անդամալուծուած:
2003-ին Պելմոնտօ 70 տարեկանին ունեցած է չորրորդ զաւակը` Սթելլան: Սթելլային մայրը՝ Նաթթի Թարտիվելլին, որ Պելմոնտոյի երկրորդ կինն էր, ոտքի կանգնեցուցած է դերասանը՝ կաթուածէն ետք: 
2008-ին բաժնուած է Նաթթի Թարտիվելլիէն, որմէ ետք ամուսնացած է իրմէ 43 տարի փոքր Պարպարա Հանտոլֆի հետ։
Ան խոստովանած է, որ ունեցած է բազմաթիւ սիրավէպեր, սակայն լուրջ` 6 կիներ եղած են: Առաջինը եղած է պարուհի մը` Էլոթի Քոնսթան, որմէ  ունեցած է երկու աղջիկ եւ մանչ մը: Ամուսնութիւնը տեւած է 1953-1966: Բաժանումին ատճառը դերասանուհի Ուրսուլա Անտրեսը եղած է, որուն հետ ան ապրած է 1965-էն մինչեւ 1972: 


== Շարժապատկերը ==
Պելմոնտօ նկարահանուած է 95 ժապաւէններու մէջ, 40 թատերախաղերու մէջ դերեր ստանձնած է:

Շարժապատկերի մէջ առաջին դերը նկարահանուած է «Ոտքով, ձիով եւ ինքնաշարժով (À pied, à cheval et en voiture) ժապաւէնին մէջ,  սակայն առաջին ցուցադրութենէն առաջ անոր խաղացած հատուածը ջնջած են: 26-ամեայ դերասանը հռչակաւոր դարձած է «Վերջին շունչով» (À bout de souffle) ժապաւէնով:
Պելմոնտոյի ամէնէն սիրած ժապաւէնը 1973-ին պատրաստուած «Հիանալին» (Le Magnifique) է, ուր ան մարմնաւորած է ծիծաղաշարժ անձ մը. 

Ժապաւէնները, որոնց մէջ ան նկարահանուած է, ստեղծուած են յայտնի բեմադրիչներու կողմէ, որոնցմէ մէկը Հանրի Վերնէօյն էր, Աշոտ Մալաքեանը (1920-2002):


=== Աշոտ Մալաքեանի հետ գործակցութիւնը ===
Պելմոնտոյի եւ Աշոտ Մալաքեանի միջեւ գործակցութիւնը սկսած է 1964-ին Մալաքեանի բեմադրած «Հարիւր հազար տոլար արեւուն տակ» (Cent mille dollars au soleil) ժապաւէնով:


==== Le Casse) ժապաւէնը ====
1971-ին հրապարակուած է Աշոտ Մալաքեանի բեմադրութեամբ «The Burglars» (Le Casse) ժապաւէնը, որուն բեմագիրներն են Հանրի Վերնոյ եւ Վահէ Քաչա, գլխաւոր հերոսը` Ժան-Փոլ Պելմոնտօ, որ Ազատ անունով հայ մաքսանենգ մըն է: Շարժապատկերին մէջ կը խօսուի այդ անուան իմաստին եւ հայկական  ուտեստեղէնի մասին, իսկ շարժապատկերին մէջ առանցքային նշանակութիւն ունեցող նաւը կը կոչուի «Արաքս»: Յոյն ոստիկանին դերը ստանձնած է Օմար Շերիֆ:
Շարժապատկերը նկարահանուած է 1971 թուականին, Յունաստանի մէջ, ուր այս առիթով հայկական միութիւններու կազմակերպած ճաշկերոյթին ներկայ եղած են` Օմար Շերիֆ, Հանրի Վերնոյ, Ժան-Փոլ Պելմոնտօ եւ ուրիշներ:
2015-ին իր որդին` Փոլ Պելմոնտօն, նկարահանած է իր հայրը «Պելմոնտոն Պելմոնտոյի աչքերով» (Belmondo Par Belmondo) վաւերագրական շարժապատկերին մէջ:


=== Պելմոնտոյի մասնակցութիւնը Ազնաւուի յուղակրաւորութեան ===
Ժան-Փոլ Պելմոնտօ 5 Հոկտեմբեր 2018-ին մասնակցած է Շարլ Ազնաւուրի յուղարկաւորութեան:


== Ծանօթագրութիւն ==
Միհրան Գասապեան

Տոքթ. Միհրան Գասապեան (1868 - 1910 թթ.), հայ բժիշկ։
Կեսարիոյ ուշիմ զաւակներէն։ Իր նախնական կրթութիւնը կը ստանայ էրճաս միսիոնարական դպրոցին մէջ։ 1894 թուականին ուղղուելով դէպի Միացեալ Նահանքներ՝ բժշկութեան կը հետեւի։ կը մտէ Մէտիքօ-Քիրըր Ճիքըլ Գոլէճ, որմէ ընթացաւարտ կ՛ըլլայ 1898 թուականին, վկայական ստանալէ առաջ կը պաշտօնավարէ Սպան եւ Ամերիկեան պատերազմի միջոցին «Քոր» հիւանդանոցին մէջ։
Վկայականը ստանալէն ետք կը մտնէ ուսուցչական ազպարէզ ու կը պաշտօնավարէ ելեկտրաբուժութիւն եւ Ք. ճառագայթներով դարմանում՝ Մէտիքօ-Քիրըր ճիքըլ Գօլէճին մէջ։ 1902 թուականին կը հրաժարի եւ մէկ տարի ետք տնօրէն կը կարգուի Ֆիլատելֆիոյ ընդհանուր հիւանդանոցին՝ «X-ray» ճառագայթներու աշխատանոցին։ Այս պաշտօնը կը վարէ ցմահ։
Տոքթ. Գասապեան քանի մը գիրքերու հեղինակ է՝ ստուերանկարի (skiagraphy) մասին, որոնցմէ մէկը հրատարկուած է 1907 թուականին. կը խօսի ելեկտրաբուժութեան եւ Ռէօթկէնեան ճառագայթներու մասին, կը գործածուի իբրեւ դասագիրք։
Տոքթ. Գասապեան պատուիրակ եղած է բազմաթիւ երկիրներու մէջ Ք. ճառագայթներու միջազգային համաժողովներու ընթացքին։
Հակառակ Ք. ճառագայթներէն իր ստացած այրուցքներուն եւ վտանգներուն Տոքթ. Գասապեան մեծ սիրով կը փարի գործին ու հետզհետէ իր համբաւը կը տարածուի։ Ան մասնաւոր ուսումնասիրութեան առարկայ դարձուցած է ուռուցքներու եւ քաղցկեղներու դարմանումը՝ ստուերանկարի միջոցաւ եւ ամէնէն յաջող դարմանիչներէն մին եղած է գիտութեան այս ճիւղին մէջ։
Ք. Ճառագայթներով, այսինքն՝ ստուերանկարի միջոցաւ, դարմանման գիտութիւնը շատ զոհեր տուած է բժշկական աշխարհին մէջ։
Աւելի քան քսան նշանաւոր դարմանիչներու մահերը տեղի ունեցած են ուղղակի յիշեալ ճառագայթներէն, որոնք կը թափանցեն ծանօթ գրեթէ ամէն մէկ նիւթի եւ որոնց դէմ ոչինչ գտնուած է իբրեւ պաշտպանողական միջոց։
1909 թուականին, հէք Գասապեան, Պոլիս կու գայ։ Պոլիոյ մէջ ամուսնանալէ ետք կը վերադառնայ Ֆիլատելֆիա, ուր (Ք. ճառագայթներուն զոհն ըլլալով) 1910 Յուլիս 1–ին կը մեռնի։
Քումարոս,Արքի

Քումարոս կամ Քոմարոս (յուն․՝ Κούμαρος, Κόμαρος),  Էգէականի անբնակ ժայռակղզիակ,  Արքի, Տոտեքանիսա,  Յունաստան։


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==
Արքի կղզեխումբին պատկանող ժայռակղզիակ։ Կը գտնուի Արքի կղզիին շատ մօտիկ՝ անոր հիւսիս-արեւելքը։ Տարածութիւնն է 0,0542 քլ․²։ Վարչականօրէն մաս կը կազմէ Փաթմոս քաղաքապետութեան։ 


== Բնապահպանում ==
Արքի կղզեխումբը յայտարարուած է  NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան։  Կը հիւրասիրէ բազէ (Falco eleonorae տեսակ), Էգէականի ճայ (αιγαιόγλαρος), Միջերկրականեան միհոս ջրահատ եւ կատար ունեցող ջրագռաւ (Phalacrocorax aristotelis) թռչունները։
Շիրակի Երկրաբանական Թանգարան

Շիրակի երկրաբանական թանգարան, երկրագիտական թանգարան Գիւմրիի մէջ:


== Պատմութիւն ==
Ստեղծուած է Խորհրդային Հայաստանի ժողկոմսովետի 5 Յուլիս 1930-ի որոշումով։ Ունեցած է հնաբանութեան-ազգագրութեան, քաղաքի եւ Շիրակի պատմութեան, մշակոյթի, սոցեալիստական շինարարութեան, Հայրենական մեծ պատերազմի պատմութեան բաժիններ։ Հնաբանութեան եւ ազգագրութեան բաժիններու ցուցանմուշները հիմնականօրէն ձեռք բերուած են Կումայրի հնագոյն բնակավայրի պեղումներէն։ Հնաբանութեան բաժինը ունի քարի, պրոնզի, երկաթի դարերու աշխատանքային գործիքներու ցուցանմուշներ, բազմատեսակ հնագոյն զէնքեր եւ այլն։ Ազգագրութեան բաժինը նուիրուած է Գիւմրի - Ալեքսանդրապոլ - Լենինականի եւ Շիրակի հարթավայրի բնակիչներու կենցաղին եւ արհեստներուն։


== Ցուցանմուշներ ==
Շիրակի հարթավայրի Քեթի, Ոսկեհասկ, Մարմաշէն, Տիրաշէն, Վահրամաբերդ գիւղերու մօտակայքը կատարուած պեղումները (1970 թուականէն) զգալիօրէն հարստացուցած են Լենինականի երկրաբանական թանգարանի նիւթերը։ 1977-ի վերջերը թանգարանին մէջ կար 2000-էն աւելի հնաբանական ցուցանմուշ։ Թանգարանի գեղանկարչական բաժինին մէջ պահպանուած եւ ցուցադրուած են շուրջ 150 կտաւ, որոնց շարքին ներկայացուած են Յովհաննէս Այվազովսկիի, Գէորգ Բաշինջաղեանի, Վարդգէս Սուրէնեանցի, Մարտիրոս Սարեանի, Ստեփան Աղաջանեանի, Գաբրիէլ Կիւրճեանի, Տիմիդրի Նալպանտեանի, Հրաչեայ Ռուխկեանի, Յ. Անանիկեանի եւ այլ նկարիչներու գործեր։ Թանգարանը ունի նաեւ հնագոյն դրամներու հարուստ հաւաքածոյ (5000-էն աւելի)՝ հայկական, իրանական, ռուսական, թուրքական, յունական դրամներու հազուագիւտ նմուշներով։
2013-ի դրութեամբ թանգարանը կը գտնուի Գիւմրիի գեղարուեստի ուսումնարանին հարակից, մասնակի վերանորոգուած վթարային փոքրիկ շէնքին մէջ։ Նպաստաւոր պայմաններ չկան բոլոր նմուշները ցուցադրելու համար։ Գիւմրիի աւագանին Հայաստանի վարչապետին դիմած է առաջարկելով, որ թանգարանին տրամադրուի «Կիւլպէնկեան» վիրաբուժական հիւանդանոցի ազատ շէնքը:
Հարաւ

Հարաւ, հորիզոնի չորս գլխաւոր ուղղութիւններէն մին։ «Հասարակած»ի ստորեւը կը գտնուի։


== Նշանակութիւնը տարբեր մշակոյթներու մօտ ==
Բազմաթիւ երկրներու մէջ «հարաւ»ը կը խորհրդանշէ կրակ, արիութիւն, արեգակնային եւ լուսնային ոյժ։ Սակայն Եգիպտոսի եւ Հնդկաստանի մէջ՝ գիշեր, դժոխք, կը խորհրդանշէ՝ կնոջ։
Միշէլ Աբգարիոս

Միշէլ Աբգարիոս Ծնած է Պէյրութ 1884-ին եւ իր նախնական ուսումը ստացած՝ քաղաքիս բողոքական Գերմմանացիներու դպրոցը եւ Անթուրայի Գոլէճը։ Շրջանավարտ է ամերիկեան համալսարանի առեւտրական ճիւղէն 1903-ին։


== Կենսագրութիւն ==
Ժամանակ մը կ՛աշխատի Սուտանի կառավարութեան մէջ եւ յետոյ Եգիպտական Պանքայի մէջ։ Այս վերջինի Սուագիմի ճիւղին նախ փոխ-տնօրէն եւ ապա տնօրէն կը կարգուի։ Այս հաստատութեան լուծարքի ենդարկուդլէն յետոյ Միշէլ Աբգարիոս կը ջանայ իրաւաբանութեան հետեւիլ, սակայն փախտը չի ժպտիր իրեն, որովհետեւ 1913-ին Եգիպտոսի տնտեսական նախարարութենէն կարեւոր պաշտօնը կ՛առաջարկուի իրեն, զոր կ՛ընդունի։ Սակայն իր նոր պաշտօնը արգելք չելլար իր ծրագրին իրգործման եւ ի վերջոյ որպէս փաստաբան կը վկայուի Փարիզէն:
1919-ին երբ արձակուրդով Պաղեստին կը գտնուէր, զինուորական կառաւարիչէն հրաւէր կը ստանայ պղեստինի հաշուապահական գրութիւնը կազմակերպելու-գործ մը զոր մեծ յաջողութեամբ գլուխ կը հանէ, եւ Պաղեստինն ալ իր առողջութեամբ աւելի ձեռնատու գտնելով Եգիպտոսի իր պաշտօնէն հրաժարելով կը հաստատուի Երուսաղեմ որպէս զինուորական կառավարութեան հաշուական քննիչ։
1922-ին երբ զինուորական դրութիւնը վերջ գտնելով մնայուն կառավարութիւն մը կը կազմուի, իրեն կը տրուի օգնական Ելեւմտական քարտուղարի պաշտօնը, զոր մինչեւ 1940 զանազան անուններու տակ կը վարէ ձեռնահասօրէն։ 1940-ին ոգնական քարտուղար կ՛ըլլայ Պաղեստինի կառավարութեան մէջ՝ մինչեւ 1942: իր մատուցած թանկագին ծառայութեանց համար կը ստանայ Մոսթ Էքսլէնթ Աֆ Պրիթիշ Էմբայր տիտղոսը։
Գրական բաւական բեղուն գործունէութիւն մը ունեցաւ Միշէլ Աբգարիոս: Գրած է բազմաթիւ յոթուածներ Պաղեստինի մասին։ Ր. Համիտտի Պաղեստինի վերաբերող գիրքին մէկ կարեւոր գլուխը ինք գրած է։ Իր կարեւորագոյն գործն է Պղեստինի մասին գրած մէկ անգլերէն գիրքը, «Palestine through the fog of propaganda» «Պաղեստին Պրոբականտի Մշուշին Ընդմջէջէն», տպուած Անգլիա 1946-ին։ Դասախօս եղած է երուսաղեմի օրէնսդրական վարժարանին մէջ աւանդելով քաղաքական գիտութիւն եւ Միջզային Օրէնսդրութիւն։
Միշէլ Ապգարիոս զարգացած, համակրելի եւ հանրածանօթ անձնաւորութիւն մըն է։ Անգլիացիներու Պաղեստինէն մեկնելէն յետոյ՝ երբ կազմուեցաւ Կազայի կառավարութիիւն, Միշէլ Աբգարիոս սոյն կառավարութեան տնտեսական նախարար նշանկուեցաւ։ Միշէլ Աբգարիոս իր գերդաստանին պատմութեամբ յոյժ կը հետաքրքրուի։
Ան հպարտութեամ կ՛ընդունի որ հայ է։ 1949-ին Նոյեմբերին եկած է Պէյրութ եւ այժմ Ամերիկեան համալսարանի մէջ հարցերու հետազօտութեամբ կը զբաղի, ինչպէս նաեւ կը պաշտօնավարէ միեւնոյն հաստատութեան մէջ որպէս դասախօս Մերձաւոր Արեւելքի արաբական բաղդատական օրէնսդրութեան։ Այս ուղղութեամբ գրած է նաեւ գիրք մը կը գործածուի համալսարանին մէջ։
Տհոլ

Տհոլ, հայկական հարուածային ազգային երաժշտական գործիք։ Այն կը պատկանի երկկողմանի թմբուկներու դասին։ Այս գործիքը տարածուած է նաեւ տարբեր ազգերու մօտ եւ կ'օգտագործուի երաժշտական համույթներուն մէջ։
Տհոլը բաղկացած է գլանաձեւ սնամէջ մարմինէն կամ շրջանակէն, որու վրայ ձգուած է կաշուի կամ պլաստիկէ մեմբրան։ Մեմբրանի ձգուածութեան աստիճանով կը կարգաւորուի ձայնի բարձրութիւնը։ Տհոլի մարմինը կը պատրաստուի փայտէ, մետաղէ (պողպատ, լատուն եւ այլն), ակրիլային պլաստիկէ, իսկ գլանաձեւ մարմինի երկու կողմերէն կը ձգուի այծի կամ հորթի մշակուած կաշին։
Տհոլ նուագելու համար կը պահանջուին երկու փայտէ ձողիկներ (հաստ՝ կոպալ եւ բարակ՝ ճիպոտ, որոնք պատրաստուած են բամբուկէ կամ եղեգէ։ Ձայնը կը հնչէ  երկու փայտէ ձողիկներով կամ մատներու ծայրով եւ ձեռքերու ափերով հարուածելով ձգուած կաշուին։ Տհոլը կը նուագակցուի գրեթէ բոլոր երաժշտական գործիքներու հետ։ Մասնաւորաբար տհոլի հետ կը նուագուին զուռնա, տուտուկ եւ այլ փողային գործիքներ։ տհոլի մեծ վարպետներէն են հայ երաժիշտներ Զիգֆրիդ Զիվա Գաբոյեանը, Ռոպերդ Դարունցը, Ճո Զաքարեանը։
Տհոլը տարբեր ժողովուրդներու մօտ կ'օգտագործեն երաժշտական համույթներուն մէջ, տարբեր ծիսակատարութիւններու եւ հարսանեաց հանդեսներու ժամանակ։


== Արտաքին յղումներ ==
Տհոլիտեսագրությունը YouTube-ում
Զիւա Գաբոյեան "Հայկական ռիթմեր"
Զիւա Գաբոյեան "Գնացքը"
Տհոլիտեսագրութիւնը YouTube
Տհոլի պատկերներ
Նիքոլա Լանկէ

Նիքոլա Լանկէ (ռուս.՝ Николай Николаевич Ланге, 24 (հին տոմարով՝ 12 ) Մարտ, 1858, Ս. Փեթերսպուրկ - 15 Փետրուար, 1921, Օտեսա), ռուս հոգեբան


== Կենսագրութիւն ==
Աւարտած է Ս. Փեթերսպուրկի համալսարանը (1882)։ Աշխատած է Լայպցիկի Վիլհէմ Վունտթի (գերմաներէն՝ Wilhelm Maximilian Wundt) հոգեբանութեան տարրալուծարանը (1883)։ Օտեսայի համալսարանի փիլիսոփայութեան Փրոֆ. (1888-1921), ուրտեղ նաեւ կազմակերպած է Ռուսիոյ առաջին փորձարարական հոգեբանութեան տարրալուծարաններէն մէկը։


== Գործեր ==
Ձեւակերպած է ընկալման օրէնքը, մշակած է ուշադրութեան մոտորային դաշտը, որ ըստ Լանկէի, ընկալման պայմանները բարելաւող ''օրկանիզմ''ի շարժողական ռեակցիան է։
Արտաքին շարժողական գործողութիւնները առաջնային համարելով՝ Լանկէի հոգեբանական գաղափարները կապուած են Ի. Մ. Մեչենիովի ռեֆլեկտոր տեսութեան հետ։ Ան առաջինն է որ ռուսերէնի թարգմանած է Արիստոտելի «Առաջին անալիտիկա» (1894) աշխատութիւնը։
Հայկ Նագգաշեան

Հայկ Նագգաշեան, (1926, Պէյրութ - 3 Մայիս 2016, Մոնթրէալ, Գանատա), նախակրթութիւնը ստացած է նոյն քաղաքին՝ իսկ երկրորդական ուսումը Կիպրոսի Մելքոնեան Կրթական Հաստատութեան մէջ։ 
1946-1948 պաշտօնավարած է Ամմանի ազգային վարժարանին մէջ, միաժամանակ Պէյրութի հանդիսանալով 1948-1951 կը ստանձնէ Հ.Բ.Ը. Միութեան առաջին Կրէթական յանձնախումբին քարտուղարութիւնը, միեւնոյն ատեն պաշտօնավարելով իբրեւ օգնական խմրագիր՝ «Զարթօնք» օրաթերթին, եւ իբրեւ վարչական գործակատար՝ «Անի» ամսագրին։
1951-1958 կը պաշտօնավարէ Ատիս Ապապայի հայոց վարժարանին մէջ։ Ապա կը ստանցնէ գերմանական դեղորայքի եւ քիմիական նիւթերու աշխարհահռչակ «Պայեր» ընկերութեան շրջուն ներկայացուցիչի պաշտօնը, իր այդ հանգամանով շրջելով ամբողջ Եթովպիան եւ արեւելեան ափրիկէի զանազան շրջանները։ Ան կը հանդիսանայ Եթովպահայ գաղութի մտաւորական առաջնորդներէն մէկը, ստանձնելով Արարատ Միութեան ատենապետութիւնը եւ Ուսումնական Խորհուրդին ատենադպրութիւնը։ Քանի մը գրասէր գործակիցներու օգնութեամբ հիմնած ու խմբագրած է «Փիւնիկ» խմորատիպ ամսագիրը, որ հրատարակուած է շուրջ երեք տարի։
1964-ին Հայկ Նագգաշեան կը վերադառնայ Պէյրութ, կը դառնայ առեւտրական գործակատար, միաժամանակ նուիրուելով գրական, ընկերային եւ քաղաքական գործունէութեան, վարելով պատասխանատու պաշտօններ։ Ան կ'աշխատակցի «Զարթօնք», «Արեւ», «Պայքար», «Նոր Օր» օրաթերթներուն եւ «Շիրակ» ամսագրին, իբր խմբագրական կազմին անդամ. կը վարէ նաեւ անոր վարչական տնօրէնութիւնը։
3 Մայիս 2016-ին, Մոնթրէալի մէջ իր մահկանացուն կը կնքէր 90-ամեայ գրող եւ հասարակական գործիչ Հայկ Նագգաշեան:


== Հրատարակութիւններ ==
Հրատարակուած են իր հետեւեալ հատորները Պէյրութի մէջ.
Որսորդի Ուղիներով, պատմուածքներ (1979), Մարկերիթայի Առիւծները (1981), Անաւարտ Պատմութիւն (1984), Սրբազան Ծառին տակ (1985), Դէպի ինքնութիւն, ազգային-ընկերային խորքով վիպակ մը (1986) եւ Բնութեան Կանչը (1994):
Երեւանի մէջ հրատարակուած է Ափրիկեան Անտառներուն մէջ (1982):
1989-ի վերջաւորութեան, մտաւորական- նորավիպագիրը ակամայ կը հեռանայ Լիբանանէն եւ ընտանեօք կը փոխադրուին Մոնթրէալ, Գանատա։
Հ. նագգաշեան իր պատմուածքներուն մէջ կու տայ ափրիկեան կեանքէ իրական պատկերներ. յաճախ քստմնելի, բայց խինտ շահեկան։ իր ոճը տպաւորիչ է եւ զգացական։ Գիտէ 
հաճելի դարձնել իր պատմուածքները, գործածելով պարզ եւ քնքուշ լեզու մը:


== «Հայկ Նագգաշեան Գրական Գնահատանք» հիմնադրամ ==
Սփիւռքահայ արձակագիր եւ հասարակական գործիչ Հայկ Նագգաշեանի ընտանիքը հիմնած է «Հայկ Նագգաշեան Գրական Գնահատանք» հիմնադրամը, արժեւորելու հայրենի թէ սփիւռքահայ գրողներու հայերէն նորատիպ գրական-գեղարուեստական երկերը:
Գէորգ Հիւրմիւզ

Գէորգ Հիւրմիւզ (1868, Օրթագէօյ (Պոլիս)), թղթակից:


== Կենսագրութիւն ==
Ուսումը ստացած Վենետիկի Մուրատ Ռափայէլեան վարժարանը. թղթակից եւրոպական թերթերու, մասնաւորապէս «Թայմզ»ի, որ պատճառ եղած է իր տարագրումին:


== Աղբիւրներ ==
Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի 1919, էջ 41:
Կիպրոսի Հայերը

Հայերը Կիպրոսին մէջ կ՛ապրին հնագոյն ժամանակներէն ի վեր։ Ըստ «Հայ Սփիւռք» հանրագիտարանին՝ թերեւս միջնադարէն Կիպրոսի մէջ կը բնակին ամուրի հայ պաշտօնեաներ, զինուորականներ եւ առեւտրականներ։ Հայկական համայնքը կը ձեւաաւորուի 12-րդ դարուն։ Կիլլիկիոյ հայկական թագաւորութեան անկումէն եւ հայոց ցեղասպանութենէն ետք Կիպրոսին մէջ հայերուն թիւը կը ստուերանայ։ Ներկայիս Կիպրահայերուն թիւը 4.000 է, որոնք ընդհանրապէս  կ'ապրին Նիկոսիա, Լարնաքա, Լիմասոլ, Ֆամագուստա, Փաֆոս քաղաքներուն մէջ։ Կիպրոսի հայ համայնքի թուաքանակին մասին նմանատիպ ցուցանիշը,  հրապարակուած է նաեւ կիպրոսաբնակ հայութեան համացանցի կայքին մէջ։
Հայկական սփիւռքի աւանդական կառոյցները միշտ աշխուժօրէն կը գործեն՝ ըլլալով հայ համայնքի ինքնակազմակերպական եւ հայապահպանութեան արդիւնաւէտ շարժումը։ Հայերը՝ իբրեւ Կիպրոսի Հանրապետութեան քաղաքացիներ, ամբողջովին այդ երկրի հասարակութեան մէջ աշխուժ մասնակցութիւն կը ցուցաբեն, յատկապէս հասարակական-քաղաքական կեանքին։ Անոր լաւագոյն վկայութիւնը, թերեւս, այն է, որ սոյն թուականին 6 Մարտ-ին հայազգի Մարիոս Գարոյանն ընտրուեցաւ Կիպրոսի խորհրդարանի նախագահ։ Ան, 22 Հոկտեմբեր 2006-ին Կիպրոսի առաջատար քաղաքական կուսակցութիւններէն մէկուն՝ Ժողովրդավարական Կուսակցութեան նախագահութիւնը վարեց։ Կիպրոսաբնակ հայութիւնը ունի կրօնական համայնքի կարգավիճակ։ Կիպրոսի խորհրդարանին հայ համայնքի ներկայացուցիչն է նշանաւոր գործարար եւ հասարակական- քաղաքական գործիչ՝ Վարդգէս Մահտէսեանը։ Կիպրական հասարակութեան մէջ հայերու գործակցութեան մասին կը վկայէ Կիպրոսի նախագահ Դիմիստրիս Քրիստոֆիասը, որ գլխաւորած է Լիմասոլի հայկական դպրոցի բացման արարողութիւնը 5 Նոյեմբեր 2006-ին։


== Ծանօթագրութիւն ==


== Արտաքին յղումներ ==
cyprusarmenians.com. կիպրահայերու կայք
հայկական «Արձագանք» ամսաթերթի կայք
Կիպրոսի հայկական ազգային կոմիտէի կայք
Gibrahayer.org. կիպրահայերու կայք
Hayem.org. կիպրահայերու կայք
Ռուհոլլա Խոմէյնի

Ռուհոլլա Մուսաւի Խոմէյնի (պարս․՝ روح الله موسوی خمینی ː 17 Մայիս 1902 կամ 1898 — 3 Յունիս 1989), 1979 թուականի իսլամական յեղափոխութեան առաջնորդ (ռահպար):


== Կեանքը ==
50-ականներուն ստացած է այեաթոլլա տիտղոսը։ 1963 թուականին ընդդիմադիր գործունէութիւն ծաւալած շահի ռեժիմին դէմ։ 1963 թուականին անոր ձերբակալութիւնը խոշոր յուզումներ յառաջացուցած է, որոնց 1000-էն աւելի զոհ եղած է։ 1964 թուականին արտաքսուած է Թուրքիա, այնուհետեւ տեղափոխուած է Իրաք, 1978 թուականին` Փարիզ:
1979 Յունուարին ղեկավարած է Իրանին մէջ իսլամական յեղափոխութիւնը։ 1979 թուականի Փետրուար 1-ին` Մոհամմատ Ռէզա Փահլաւիի փախուստէն 2 ամիս անց, վերադարձած է Իրան։ 
1979-ին իր միջազգային ազդեցութեան շնորհիւ ան տարուան մարդ ճանչուած է ամերիկեան «Թայմ» հանդէսին կողմէն եւ նկարագրուած է որպէս «շիա իսլամի պատկերը Արեւմուտքին մէջ»: 1982-ին վերապրած է զինուած յեղաշրջումի մը փորձը: Խոմէյնին յայտնի է պատանդառուներուն աջակցութեամբ, բրիտանացի հնդիկ գրող Սալման Ռուշտիին սպաննելու կոչ ընող իր ֆաթուայով, եւ բնութագրումով Միացեալ նահանգները որպէս «Մեծ Սատանա» եւ Խորհրդային միութիւնը որպէս՝ «Կրտսեր Սատանա» 
Նոր սահմանադրութեան համաձայն 1979 թուականի Դեկտեմբերին զբաղեցրած է Իրանի իսլամական հանրապետութեան գերագոյն ղեկավարի պաշտօնը։ Բնակած է Ղում քաղաքը, սակայն գործուն մասնակցութիւն ունեցած է երկրի քաղաքական կեանքին։
Իր կառավարման ընթացքին աջակցած է իսլամական յեղափոխութեան արտահանմանը տարածաշրջանի երկիրներ՝ որպէս ատոր հնարաւորութիւն դիտելով Իրան-իրաքեան պատերազմը։
Ալ-Ուլա (Սէուտական Արաբիա)

Ալ-Ուլա (արաբերէն՝ العلا‎‎‎),  ուրուական քաղաք մը, կը գտնուի Մեքքայէն 725 քմ դէպի հիւսիս։ Կառուցուած է 13-րդ դարուն, տարածութիւնը՝ 30 հազար ք. քիլոմեթր։
Ալ-Ուլա դատարկուած է 1980 թուականի ընթացքին,  երբ բնակիչներուն մեծամասնութիւնը հաստատուած է մօտակայ աւելի նոր քաղաքի մը մէջ: Շրջան մը եղած է լիհիանիտներուն մայրաքաղաքը:
Այժմ լքուած քաղաքը Սէուտական Արաբիոյ հնագիտական ամէնէն մեծ քաղաքն է:
Շահան Նաթալի

Շահան Նաթալի (Յակոբ Տէր Յակոբեան (կեղծանունը՝ Նեմեսիս), 14 Յուլիս 1884(1884-07-14), Հիւսէյնիկ, Խարբերդի Վիլայէթ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 18 Ապրիլ 1983(1983-04-18), Ուոթերթաուն, Մասսաչուսէթս, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), հայ հասարակական-քաղաքական գործիչ, գրող եւ փիլիսոփայ։


== Կենսագրութիւն ==
Շահան Նաթալի ծնած է 1884 թուականի Արեւմտեան Հայաստանի Խարբերդ նահանգի Հիւսէյնիկ գիւղին մէջ։ Որբացած է սուլթանական Թուրքիոյ մէջ իրականացուած հայկական կոտորածներու ժամանակ: Փոքր տարիքէն ուխտած է ուղղել իր ընտանիքին եւ իր ժողովուրդին հանդէպ կատարուած մեծ անիրաւութիւնը: Ուսանած է Կ. Պոլսի Պէրպէրեան Վարժարանէն ներս, բախտ ունենալով աշակերտելու ժամանակի լաւագոյն մանկավարժներէն Ռեթէոս Պէրպէրէանին: 1904 թուականին մեկնած է Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ, ուսանած «Boston University College of Liberal Arts»էն ներս ուսումնասիրած է՝ օրէնք եւ իրաւունք եւ այսպէս գրած. 

Շահան Նաթալին մահացած է 1983 թուականի Ապրիլ 18-ին, Պոսթըն:


== Գրական Կեանք ==
Գրող, պատմաբան ու վերլուծաբան, Նաթալի 1904-1914 թուականներուն հրատարակած է շարք մը գործեր «Շանթեր», «Ամպեր», «Սիրոյ Եւ Ատելութեան Երգեր», «Քաւութեան երգեր», «Վրէժի Աւետարան», եղած է խմբագիր ու աշխատակցած բազմաթիւ հանդէսներու, ինչպէս «Պայքար», «Փիւնիկ», «Շանթ», «Արծիւ», «Հայրենիք» եւ այլն:


== Ազգային-քաղաքական Գործունէութիւն եւ Գործեր ==
Մաս կազմած Հայ բարեգործական ընդհանուր միութեան, անդամակցած է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան, մասնակցած է «Նեմեսիս» (յունական դիցաբանութեան մէջ Հատուցման եւ Արդարութեան աստուածուհի, Ցեղասպանութեան հեղինակները ահաբեկելու ծրագիր) գործողութեան:
Հայ ժողովուրդի մեծ ողբերգութենէն ծնած, հայութեան վերապրումի ուղիներու անհանգիստ որոնող, Շահան Նաթալի հաստատած է, թէ հայ ազգը ո՛չ միայն խօսքով, այլ մանաւանդ գործով պէտք է տիրանայ ապրելու իր իրաւունքին: Իր աշխատութիւններով, «Թուրքիզմը Անկարայէն Պաքու Եւ Թուրքական Օրիանթասիոն», «Թուրքերը Եւ Մենք», հարստացրած է հայ քաղաքական միտքի պատմութիւնը:


=== Գործերը ===
«Թուրքիզմը Անգորայէն Բագու եւ Թրքական Օրիէնթասիոն» Աթէնք Նոր Օր, 1928 172 էջ:
«Թուրքերը եւ Մենք» Աթէնք Նոր Օր, 1928. 70 էջ։ Երկրորդ հրատարակութիւն՝ Պոսթըն, 1931, 93 էջ։ Երրորդ հրատարակութիւն՝ Երեւան, 1992:
«Ալեքսանդրապօլի Դաշնագրէն 1930-ի Կովկասեան Ապստամբութիւնները» 2 հատոր, Մարսէլ, Արաբեան Հրատարակչութիւն, 1934-1935:
«Երեւանի Համաձայնագիրը» Պոսթըն, 1941, 112 էջ:
«Գիրք Մատուցման եւ Հատուցման» Պէյրութ Օնիպար Հրատարակչութիւն, 1949, 134 էջ:«Այսպէս Սպաննեցինք»
Յաւելուած, Պատկերազարդումներ«Վերստին Յաւելուած -- Ալեքսանդրապօլի Դաշնագրի «Ինչպէ՞սն ու ինչո՞ւն» Պոսթըն, Պայքար, 1955, 144 էջ:
Natalie Shahan (2002) [1928]։ The Turks and Us (English)։ Արցախ: Փյունիկ հրատարակչություն 


=== Ստեղծագործութիւններ ===
«Օրէնքի Եւ Ընկերութեան Զոհերէն» (կարճ պատմուածքներ), Պոսթըն, 1909. 63 էջ:
«Ամպեր» Պոսթըն, 1909:
«Սիրոյ Եւ Ատելութեան Երգեր» Պոսթըն, 1915, 165 էջ:
«Քաւութեան Երգեր» Պոսթըն, Հայրենիք 1915, 31 էջ (չափածոյ):
«Վրէժի Աւետարան», Նյու Յորք, 1918, 39 էջ:
«Ասլան Բէկ» Պոսթըն, Հայրենիք, 1918, 62 էջ (ողբերգութիւն երեք արարով):
«Քեզի» Պոսթըն, 1920, 116 էջ. սկսած է գրել 1904 թուականին (չափածոյ):


== Արտաքին յղումներ ==
Շահան Նաթալիի Ընտանիքի Հիմնադրամ
Զաւէն Մսըրլեան

Զաւէն Մսըրլեան Մկրտչի (1938, Պէյրութ, Լիբանան), հայ պատմաբան։


== Կենսագրութիւն ==
Հայ աւետարանական գոլէճէն շրջանաւարտ ըլլալէ ետք, Պէյրութի ամերիկեան համալսարանին մէջ հետեւած է պատմութեան եւ ստացած՝ պսակաւոր արուեստից տիտղոսը, ապա 1963-ին ստացած է մագիստրոսի տիտղոսը։ Հայաստանի Գիտութիւններու Ազգային ակադեմիան 2003-ին իրեն շնորհած է պատուոյ տոքթորի տիտղոս՝ հայագիտութեան մէջ։ Եղած է մանկավարժ։ 1967-էն՝ Պէյրութի հայ աւետարանական գոլէճին մէջ, տնօրէնութեան պաշտօն կը վարէ։
1986-ին Մերձաւոր Արեւելքի Հայ աւետարանական եկեղեցիներու միութեան կողմէ ստացած է վաստակաւոր ծառայութեան ոսկեայ շքանշան։
2014 թուականի Մայիս 23-ին, ՀՀ Նախագահի հրամանագրով պարգեւատրուած է Մովսէս Խորենացիի մետալով։
23 Փետրուար 2014-ի առաւօտեան, սուրբ եւ անմահ պատարագէն անմիջապէս ետք, կաթողիկոսարանի վեհարանի դահլիճին մէջ, Արամ Ա. վեհափառ հայրապետը «Մեսրոպ Մաշտոց»-ի շքանշանով պարգեւատրեց դոկտ. Զաւէն Մսըրլեանը:


== Աշխատութիւններ ==
Հայկական հարցի վերաբերեալ շարք մը աշխատութիւններու հեղինակ է։ «Հայկական հարցի մասին» (1978), «Երեք դաշնագիրեր» (1979) աշխատութիւններու մէջ արծարծած է Կարս-Արտահանի հարցը խորհրդա-թուրքական յարաբերութիւններու ոլորտին մէջ, նաեւ Արցախի, Նախիջեւանի եւ Ախալքալաքի շրջաններու խնդիրը, հայ-քրտական յարաբերութիւնները, Հայկական հարցը 1920-ի Ալեքսանդրապոլի պայմանագրին մէջ, 1921-ի Մոսկուայի, Լոնտոնի, Կարսի խորհրդաժողովներուն մէջ։
Միջին Արեւելքի հայկական գաղթավայրերու պատմութեան կարեւոր աղբիւր է Մսըրլեանի՝ հօր մասին «Մկրտիչ Մսըրլեանի ազգային-քաղաքական գործունէութիւնը» ուսումնասիրութիւնը։ Բազմաթիւ պատմագիտական եւ այլ բնոյթի յօդուածներ տպագրած է Լիբանանի հայ մամուլին մէջ։


== Հրատարակչութիւն ==
«Հայոց Նորագոյն Պատմութեան Էջերէն (1915-2020)» գիրքին հեղինակը` պատմաբան, վաստակաւոր տնօրէն եւ կրթական մշակ Զաւէն Մսըրլեան, երախտարժան աշխատանքի մը ընդմէջէն կը վաւերագրէ Հայկական հարցին առնչուող բոլոր ոլորտները` եզակի ներդրում ունենալով ամբողջական թղթածրարի պատրաստութեան մէջ:


== Արտաքին յղումներ ==
Ա. Կաթողիկոս Պարգեւատրեց Դոկտ. Զաւէն Մսըրլեանը
Գիրքերու Մտերմութեան Հետ. «Հայոց Նորագոյն Պատմութեան Էջերէն (1915-2020)» դոկտոր Զաւէն Մսըրլեան