armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Վարագն Քհնյ. Տէր Մինասեան

Տ. Վարագն Քհնյ. Տէր Մինասեան (1855-1916), Աւազանի անունով՝ Ստեփան Մինաս Քհնյ. Տէր Մինասեան, ծնած է Մարաշ, 1855-ին։ Ստեփան երկրորդ զաւակն է Տէր Մինասի։
Նախնական կրթութիւնը կը ստանայ ծննդավայրի ծաղկանոցին մէջ եւ ապա ուսումը շարունակելով կը յաճախէ բարձր վարժարան։ Հետագային ինքնաշխատութեամբ կը զարգանայ եւ ուսուցիչ կը նշանակուի Մարաշի Ս. Քառասնից Մանկանց եկեղեցւոյ նախակրթարանին մէջ։ Իսկ ժամանակ մը ետք, ուսուցչական պաշտօնով կը հրաւիրուի Պէյլան, ուր տեղւոյն ծխական դպրոցին մէջ կր պաշտօնավարէ երեք տարի, 1883-1886։
Ան կը պսակուի 1876-ին, Մարաշի Ս. Քառասնից Մանկանց եկեղեցւոյ մէջ եւ հետագային կ'ունենայ տասնմէկ զաւակներ՝ Յովսէփ, Խաչիկ, Գարեգին, Նուարդ, Երուանդ Ա., Երուանդ Բ., Վարդենի, Մաքրուհի, Մարինէ, Եւգինէ եւ Յովհաննէս։ Ամուսնութենէն ետքն ալ ան կը շարունակէ ուսուցչական պաշտօնը։
Ան բախտը կ'ունենայ Երուսաղէմ ուխտի երթալու։ Երուսաղէմէն վերադարձէն ետք, իր հայրը՝ Տէր Մինաս կը վախճանի 1890-ին։
Իր քահանայական ձեռնադրութիւնն ու օծումը տեղի կ'ունենան ձեռամբ Մկրտիչ Քէֆսիդեան Կաթողիկոսի, Սիսի մէջ, 1891-ին, վերակոչուելով Տէր Վարդան։
Քառասնօրեայ պատրաստութեան շրջանը լրանալէ ետք, Տէր Վարդան հոգեւոր հովիւ կը նշանակուի Մարաշի Ս. Քառասնից Մանկանց եկեղեցւոյ։
Մինչեւ 1914 թուական, ան կը պաշտօնավարէ համանուն եկեղեցւոյ մէջ, վայելելով ժողովուրդին անվերապահ յարգանքն ու սէրը։ Իսկ տարագրութեան տարին, իբրեւ գաղթական, իր ժողովուրդին ընկերակակցութեամբ ընտանեօք կր հաստատուի Հալէպ, ճաշակելով տարագրութեան բոլոր դառնութիւնները։
Բերիոյ Հայոց Թեմի Կրօնական ժողովի տնօրինութեամբ, Տ. Վարդան կը սկսի քահանայագործել Հալէպի Ս. Քառասնից Մանկանց եկեղեցւոյ մէջ։ Այդ ծանր պայմաններուն մէջ պաշտօնավարելը կը քայքայէ իր արդէն տկարակազմ մարմինը։ Կը հիւանդանայ ու որոշ ժամանակ անկողնին ծառայելէ ետք, կը վախճանի 11 Դեկտեմբեր 1916-ին։
Թաղման կարգն ու վերջին օծումը տեղի կ'ունենան Հալէպի Ս. Քառասնից Մանկանց եկեղեցւոյ մէջ, ձեռամբ Տ. Եղիշէ Եպս. Չիլինկիրեանի, որ այդ օրերուն առաքելութեամբ Հալէպ կը գտնուէր։ Մարմինը կ'ամփոփուի Հալէպի Ազգ. Գերեզմանատան մէջ։
Բարսեղ Ա. Քհնյ. Սահակեան

Կաղապար:ԱրագՆերսէս Ա. Քհնյ. Պապեան, Աւաղ անի անունով* հ՝ էորպ. ծնած է անթապցի ծնողքէ, Անթապ, 1887-ին^։
Նիւթական համեստ պայմաններու մէջ ապրող րնտանիքի մր ղաւակր եղած է։ Հայրր 1895-ի անմեղ ղոհեւրէն է։ Ան կանուխէն որրացած ու մեծցած է բարեպաշտ եււ ոuսումնասէր իր մօր գուրգուրանքին տակ։
1892-1896 յաճախած է Այնթապի Ներսէսեան Աղգ. Վարժարանր, ղոր աւարտելէ ետք, րնգունուած է Այնթապի Ագենական Երկրորգական Վարժարանր, որուն խնամակալութիւնը հոգացած է իր գրեն ական ու գպրոցական բոլոր ծախսերը։ 1903-ին, ան փայլուն նիշերով աւարտած է երկրորգականը։1903-1906 ան նետուած է ուսուցչական ասպարէգ եւ երեք տարիներ պաշտօնավարած Աղենական ու Աղգ, Հայկաղեան Վարժարաններուն մէջ։ Եր ուսման ծարաւը յագեցնելու համար, ուսուցչութենէն խնայած գումարով յաջողած է Ամերիկեան հ՝ ոլէճ յաճախել երկու տարի* 1907-1908։ Դժրախտարար, նիւթական գժուարութեանց պատճառով ընգհատած է ուսումը եւ հետամուտ եղած է յարմար աշխատանք մը իր մօր եւ կրտսեր եղրօր ապրուստը ապահովելու համար։
1908-ին, երօնական Ժողովի որոշումով, ան ղրկուած է Երուսաղէմի Ժառանգաւորաց Վարժարանր, ուր իրրեւ միաբան - ուսուցիչ ծառայած է վանքին մէջ։ 1909-ին, Երուսաղէմի Տ. Յարութիւն Պատրիարք Վեհապետեանէն ստացած է ուրարակիրի աստիճան։
1948 թուական

1948 թուական, նահանջ տարի, 20րդ դարու 48րդ տարին է

1945 • 1946 • 1947 • 1948 • 1949 • 1950 • 1951


== Դէպքեր ==
01 Փետրուար՝ Խորհ.Միութիւնն սկսաւ «Ամերիկայի ձայնի» խլացումը
14 Մայիս՝ Իսրայէլը ընդունեց անկախութեան հռչակագիր
22 Մայիս՝ 130 000 լիթուանացիներու զանգուածային տեղահանութիւնը դէպի Սիպերիա
20 Յունիս՝ մարքը դարձաւ Արեւմ.Գերմանիոյ արժոյթը
01 Սեպտեմբեր՝ հրդեհ Աղեքսանտրիայէն հայերը Պաթումի նաւահանգիստ բերող «Փոպետա» նաւուն վրայ


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ 1948 ծնունդներ


==== Փետրուար ====
14 Փետրուար Խորէն Արամունի (ծնած՝ Իրան) հայ արձակագիր


==== Մարտ ====
30 Մարտ Զաւէն Պարտաքճեան (ծնած՝ Հալէպ, Սուրիա) երկրաչափ՝ ճարտարագէտ, արուեստագէտ, գեղանկարիչ


==== Ապրիլ ====
04 Ապրիլ Ապտուլլահ Օճալան Abdullah Öcalan Թուրքիոյ քիւրտերու քաղաքական եւ ռազմական առաջնորդ


==== Յուլիս ====
30 Յուլիս Ժան Ռենօ Jean Reno սպանական ծագումով ֆրանսացի դերասան


==== Օգոստոս ====
24 Օգոստոս Սաուլի Նիինիսթէօ Sauli Niinistö 2012-էն Ֆինլանտայի նախագահն է


==== Սեպտեմբեր ====
19 Սեպտեմբեր Ճերըմի Այրընզ Jeremy John Irons անգլիացի դերասան, բեմադրիչ եւ արտադրող


==== Դեկտեմբեր ====
20 Դեկտեմբեր, Ապտուլրազաք Կըրնա (Abdulrazak Gurnah) գրագէտ։ 2021-ի գրականութեան Նոպելեան մրցանակի դափնեկիր
20 Դեկտեմբեր Օննօ Թունչպօյաճեան Ohannes Tunçboyacıyan (մ.1996) թուրքիացի երաժիշտ


==== Անստոյգ օրով ====
Վեհանոյշ Թեքեան հայ կին գրող


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ 1948 մահեր 


==== Յունուար ====
20 Յունուար՝ Մահաթմա Կանտի (ծն.1869) հնդիկներու քաղաքական եւ հոգեւոր առաջնորդ


==== Փետրուար ====
17 Փետրուար՝ Յակոբ Օշական (ծն.1883) արեւմտահայ գրող


==== Մարտ ====
20 Մարտ՝ Աւետիս Ահարոնեան (ծն.1866) գրող, հանրային գործիչ


==== Յուլիս ====
21 Յուլիս՝ Արշիլ Կորքի (Arshile Gorky, բուն անունով՝ Ոստանիկ Ատոյեան, ծն.1904, Վան) հայկական ծագումով ամերիկացի նկարիչ


== Արտաքին յղումներ ==
1948-ը Պատմութեան մէջ(անգլերէն)Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1948(անգլերէն)
11 Նոյեմբեր

11 Նոյեմբեր, տարուան 315-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 316-րդ) օրն է

Տարուան աւարտին կը մնայ 50 օր


== Դէպքեր ==
2000. Աւստրիոյ ֆունիքուլէյրին վրայ ծագած հրդեհի զոհ դարձաւ 155 մարդ
2011. միայն 1-երով գրառուող ամսաթիւ՝ 11.11.11


== Ծնունդներ ==
 11 Նոյեմբերի ծնածներ 

1762. Հայր Մկրտիչ Աւգերեան (մ․1854) աստուածաբան, լեզուաբան-բառարանագիր, թարգմանիչ, ՄՄ խորհրդական
1933. Լեւոն Տապաղեան (Levon Dabağyan, մ.2017)) թուրքիացի պատմաբան, լրագրող եւ քաղաքական գործիչ1959. Միշէլ Մոսէսեան (ֆրանսերէն՝ Michel Mossessian), ֆրանսահայ ճարտարապետ
1974. Լէոնարտօ տի Քափրիօ (անգլերէն՝ Leonardo Vilhelm DiCaprio), ամերիկացի դերասան


== Մահեր ==
 11 Նոյեմբերի մահացածներ 

1975. Կարօ Գէորգեան (ծն․1895, Յունաստան) հրապարակագիր
1999. Վլատիմիր Սարուխանով (ռուս.՝ Владимир Саруханов, ծն․1934) խորհրդային հայ բեմադրիչ


== Տօներ ==


===== Պետական =====
Անկախութեան օր՝
Անկոլա
Լեհաստան


===== Ազգային =====
Հաշտեցման օր՝ Պելճիքա, Ֆրանսա
Ամուրիներու օր՝ Չինաստան
Կանանց օր՝ Պելճիքա


== Արտաքին յղումներ ==
BBC: On This Day
  [2] (անգլերէն)
Գեղարուեստական Գրականութիւն

Գեղարուեստական գրականութիւնը ծագում առած է գիրի ստեղծումէն ետք, իսկ մինչ այդ մարդկութիւնը ստեղծագործած է բերանացի, որ կոչուած է բանահիւսութիւն։ Անոր տեսակներէն են՝ առասպել, հեքիաթ, առակ, առած, վիպերգութիւն, քնարական երգեր եւ այլն, որոնց միջոցով ժողովուրդը արտայայտած է իր պատկերացումները բնութեան ու ընկերութեան մասին։ Բանահիւսական ստեղծագործութիւններու հիման վրայ ստեղծուած են գրականութեան առաջին ձեւերը, որոնք զարգանալով ու հարստանալով՝ քայլ պահած են ընկերութեան յառաջընթացին հետ։
Գրականութիւնը կը պատկերէ մարդկային կեանքը ու բնութիւնը առաւել լայն ու բազմակողմանի ձեւով, քան թէ արուեստի միւս ճիւղերը։ Առաւել՝ գրականութիւնը հիմք կը ծառայէ արուեստի միւս ճիւղերու համար ( թատրոն, շարժապատկեր, երաժշտութիւն, օբերա եւ այլն)։ Գրականութեան լսարանը աւելի լայն է, քանի որ ան աւելի մատչելի է ու խօսքի միջոցով կրնայ դիմել միլիոնաւոր մարդոց միտքին ու հոգիին։
Գեղարուեստական գրականութիւնը կը բաժնուի երեք հիմնական սեռերու (տեսակներու)՝ 

վիպերգական,
քնարական եւ
թատերական։Նշուածներէն իւրաքանչիւրն ալ իր կարգին կը բաժնուի սեռերու, ինչպէս՝ վէպը, վիպակը, նորավէպը, պատմուածքը եւ այլն կը մտնեն վիպերգութեան մէջ, ներբողը, ձօնը, հնչեակը եւ այլն կը մտնեն քնարերգական սեռին մէջ, ողբերգութիւնը, կատակերգութիւնը, տրաման, ոտեւիլը եւ այլն կը մտնեն թատերական սեռին մէջ։
Ս. Վարդանանց Եկեղեցի (Պուրճ Համուտ)

Ս. Վարդանանց Եկեղեցի (Պուրճ Համուտ), Լիբանան:


=== Պատմութիւն ===
1924-1928 որպէս դպրոց եւ եկեղեցի գործածուող տախտակաշէն մեծ սենեակը 17 Մարտ 1929-ին վերածուեցաւ փայտաշէն եկեղեցւոյ մը, որուն տարածքը շատ աւելի մեծ էր։ Տախտակաշէն եկեղեցին կոչուեցաւ Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եւ գործեց մինչեւ 1960 թուական: Եկեղեցւոյ օծումը կատարուեցաւ այդ օրերու Լիբանանի Առաջնորդ Եղիշէ Եպս․ Կարոյեան Սրբազանի ձեռամբ:
Հետագային, տախտակաշէն եկեղեցւոյ տեղը կառուցուեցաւ քարաշէն նոր եկեղեցի մը, որուն օծումը կատարուեցաւ 14 Մայիս 1961-ին՝ Երջանկայիշատակ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Զարեհ Ա. Կաթողիկոսի ձեռամբ եւ եկեղեցին կոչուեցաւ Ս. Վարդանանց եկեղեցի: Օրուան Առաջնորդն էր Խորէն Եպս. Բարոյեան:
Տարիներ ետք, թաղի շինարարական աշխատանքներուն պատճառով նոր եկեղեցի կառուցելը նկատուեցաւ անհրաժեշտութիւն։ 30 Նոյեմբեր 1991-ին կատարուեցաւ նոր եկեղեցւոյ հիմնարկէքը, ձեռամբ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ գահակալ՝ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ. Կաթողիկոսին: Եկեղեցւոյ շինութիւնը ամբողջացաւ 1998-ին։
Եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւներ՝
Տ․ Գուրգէն Քհնյ․ Յովհաննէսեան
Տ․ Օշին Քհնյ․ Գէորգեան
Տ. Մաշտոց Քհնյ. Արապաթլեան
Տ. Դանիել Քհնյ. Մանճիկեան (Այժմու Հոգեւոր հովիւ):


== Տե՛ս նաեւ ==
Ս. Յովհաննու Կարապետ եկեղեցի (Հայաշէն)
Ս. Պօղոս Եկեղեցի (Այնճար)
Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցի (Զահլէ)
Ս. Յակոբ Եկեղեցի (Էշրէֆիէ)
Ս․ Աստուածածին Եկեղեցի, (Նոր Ատանա)
Ս. Յարութիւն Եկեղեցի (Ճիւնի, Լիբանան)
Ս. Քառասնից Մանկանց եկեղեցի (Պուրճ Համուտ, Նոր Մարաշ)
Ս. Սարգիս Եկեղեցի (Նոր Սիս)
Ս. Գէորգ Եկեղեցի (Հաճըն)


== Աղբիւրներ ==
Վարդանանց Եկեղեցի (Պուրճ Համուտ)
Զանգուածային Սպանութիւն Օռլանտոյի Մէջ (2016)

Զանգուածային սպանութիւն Օռլանտոյի մէ', կատարուած է  2016 թուականի  12 Յունիսին, ԱՄՆ ֆլորիտայի նահանգի Օռլանտո քաղաքին մէջ: Անծանօթը Pulse միասեռականներու գիշերային ակումբին մէջ հրազէնով կրակ բացած եւ պատանդներ վերցուցած է: Արդիւնքով զոհուած են 50 եւ վիրաւորուած են աւելի քան 53 մարդ: Ոստիկանական գործողութեան ադիւնքով  պատանդները ազատած են, իսկ ահաբեկիչը սպանուած է:
Օռլանտոյի սպանութիւնը ԱՄՆ-ի 25 տարուայ պատմութեան մէջ ամենազանգուածայինն է, այն զոհերու քանակով անցած է Վիրճինիայի ՓոլիԹեքնիկական գործարանի 2007 թուականի սպանութեանը, որ մինչեւ այս յանցագործութիւնը ԱՄՆ-ի ամենազանգուածային սպանութիւնն էր:


== Ահաբեկչութիւնը ==
12 Յունիսի գիշերուայ ժամը 2:02-ին Pulse գիշերային ակումբին մէջ անյայտ անձը սկսած է կրակել: Ակումբին մէջ տեղակայուած ոստիկանական սպան սկսած է կրակել յանցագործին վրայ, ով ալ պատասխան կրակ բացած եւ սկսած է փոխհրաձգութիւն: Յանցագործը զինուած էր ինքնաձիգով, ատրճանակով եւ անյայտ «սարքաւորումով», որ պաշտօնական անձինք նմանեցնելով ռումբի, վտանգի աղբիւր իբրեւ նայած են զայն: Երբ յաւելեալ ոստիկանական ուժեր եկած են օգնութեան, յանցագործը մտած է ակումբ եւ պատանդները վերցուցած է:
Բանակցողները մօտեցած են բեմին, քանի որ յանցագործը թաքնուած էր ներսը եւ կը պահէր պատանդները: Ան յայտարարած է, թէ պայթուցիկ սարք ունի իր մօտ:

Ժամը 5:00-ին մօտ ոստիկանութեան ստորաբաժանումը մտած է ակումբ եւ սկսած է փոխհրաձգութիւն յանցագործին հետ: Երեսուն պատանդ ազատ արձակուած են, ոստիկանութեան մէկ սպայ գլուխէն ոչ մահացու վիրաւորուած է եւ տեղափոխուած է հիւանդանոց Ահաբեկիչը սպանուած է: Ըստ Reuters-ի անյայտ է, թէ ահբեկիչը երբ սպաննած է պատանդները:


== Ահաբեկիչ ==
Օռլանտոյի ոստիկանապետ Ճոն Մինը յայտնած է, որ յանցագործը ԱՄՆ-ի քաղաքացի Աֆղանական ծագումով 29-ամեայ Օմար Մաթինն է (անգլ.՝ Omar Mir Seddique Mateen), որ սպանուած է մօտ երեք ժամ իրաւապահներուն դիմակայելէ ետք: Օմար Մաթինը ծնած էր 1986 թուականի 16 Նոյեմբերին եւ կ'ապրէր Ֆլորիտայի մէջ: Դաշնային հետախուզութեան բիւրոն չէ բացառած Մաթինի կապը արմատական իսլամիստներու հետ:


== Զոհեր ==
Առնուազն 50 մարդ զոհուած են եւ 53-ը վիրաւորուած, այդ թիւով՝ ոստիկանութեան մէկ աշխատակից փոխհրաձգութեան ժամանակ: Վիրաւորներէն շատերը ծայրայեղ ծանր վիճակի մէջ են եւ կը վիրահատուին տեղական հիւանդանոցներու մէջ:


== Արձագանք ==
ԱՄՆ-ի նախագահ Պարաք Օպաման ցաւակցած է տուժողներուն եւ հրահանգած է Օռլանտոյի իրաւապահներուն դաշնային օգնութիւն ցուցաբերել.
Ֆրանսայի նախագահ Ֆրանսուա Օլանտը կատարուած ողբերգութեան հետ կապուած ԱՄՆ կառավարութեանը եւ ժողովուրդին ցաւակցութիւն յայտնած է:
Ռուսաստանի նախագահ Վլատիմիր Փութին ցաւակցեցաւ տուժող ընտանիքի անդամներուն եւ ժողովուրդին համար:
Շաքարախտի Դէմ Պայքարի Համաշխարհային Օր

Շաքարախտի դէմ պայքարի համաշխարհային օրն (անգլերէն՝ World Diabetes Day), Նոյեմբեր 14-ը շաքարախտի դէմ պայքարի համաշխարհային օրն է: 1991-էն ի վեր, Շաքարախտի միջազգային դաշինքի (International Diabetes Federation, IDF) եւ Առողջապահութեան համաշխարհային կազմակերպութեան (World Health Organization) նախաձեռնութեամբ, Նոյեմբեր 14-ը կը նշուի որպէս շաքարախտի դէմ պայքարի համաշխարհային օր :


== Պատմութիւն ==
Շաքարախտի դէմ պայքարի օրը ՄԱԿ-ի հովանիին ներքոյ կը նշուի 2007-ի Նոյեմբեր 14-էն՝ ի պատիւ Քանատացի գիտնական Ֆրետերիք Պանթինկ, որ ծնած էր 1891-ի միեւնոյն օրը:
Քանատացի գիտնական Ֆրետերիք Պանթինկ (Frederick Banting), որ գործընկերոջ՝ Չարլզ Պեսթին (Charles Best) հետ միասին, մեծ դեր ունեցած է այժմ շաքարախտով հիւանդներու առողջութեան պահպանման միակ միջոցը հանդիսացող էնսիւլինի հայտնաբերման գործին մէջ։ 1922-ին Պանթինկ, էնսիւլինի ներարկման շնորհիւ, ծանր շաքարախտով տառապող 14-ամեայ տղու մը կեանքը փրկած էր:
Այս դեղամիջոցը արտօնագրելու եւ անոր շնորհիւ աներեւակայելի հարստութիւն կուտակելու փոխարէն՝ Պանթինի իր իրաւունքները կը փոխանցէ Թորոնթոյի համալսարանին: Յետագային էնսիւլինի արտադրութեան իրաւունքները անցած են Բժշկական հետազօտութիւններու քանատական խորհրդին: 1922-ի վերջը, դեղամիջոցը կը յայտնուի շուկայի վրայ:
Ալմա Սաֆրազեան

Ալմա Սաֆրազեան (Վարդանոյշ Գելոյեան, 20 Նոյեմբեր 1859(1859-11-20), Ախալցխա, Թիֆլիսի նահանգ, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն - 18 Նոյեմբեր 1932(1932-11-18), Աղդաշ, Ազրպէյճանական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետութիւն, Անդրկովկասի ԽՖՍՀ, Խորհրդային Միութիւն), հայ դերասանուհի եւ թատերական գործիչ։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Թիֆլիսի Ախալցխա քաղաքը։ Անոր բեմական գործունէութիւնը սկիզբ առած է 1880 թուականին, ծննդավայրին մէջ, ներկայացնելով Շէյքսփիրի «Համլեթ»ի Օֆելիա դերը, խաղընկերութեամբ դերասան Պետրոս Ադամեանի:


=== Ներկայացումներ ===
Ալմայի ամուսինը եղած է դերասան եւ թատերական գործիչ Ստեփան Սաֆրազեանը։ Ան իր ամուսնոյն հետ ներկայացումներ ունեցած է Երեւանի, Կարսի, Գանձակի, Թաւրիզի, Թեհրանի, Աստրախանի եւ այլ շրջաններու մէջ:
Ալմա իր ամուսնոյն հետ ներկայացուցած է բազմաթիւ թատրոններ. ինչպէս՝ 

Գաբրիէլ Սունդուկեանի «Պէպօ»ն,
Շէյքսփիրի «Օթելլօ»ն,
Մուրացանի «Ռուզան»ը,
Զակոմէտիի «Ոճրագործի ընտանիքը» եւ այլ ներկայացումներ:1883 թուականէն սկսեալ հայկական թատրոնի կողքին դերեր ստանձնած է նաեւ ազրպէյճանեան թատրոններու մէջ, ըլլալով առաջին դերասանուհին: Այդտեղ հանդէս եկած է Մ. Ֆ. Ախունտովի «Հաճի Կարա», Մատաթեանի «Ագահութիւնը թշնամի կը վաստակէ» եւ այլ ներկայացումներ, իր ամուսնոյն կողքին խաղընկեր ունենալով նաեւ ժամանակուան յայտնի դերասաններ Զէյնալովը, Նարիմանովը եւ ուրիշներ:


=== Թարգմանութիւններ ===
Դերասանութեան կողքին կատարած է նաեւ թատերական գործերու թարգմանութիւններ, ռուսերէնի վերածելով Սունդուկեանի «Պէպօ»ն, Ախունտովի «Հաճի Կարա»ն եւ ուրիշներ:


== Կոչում ==
1926-ին արժանացած է Ազրպէյճանի Վաստակաւոր արուեստագիտուհիի կոչումին:
1691 թուական

1691 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 91րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1691 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1691 մահեր

Օգոստոս 8՝ Եղիազար Այնթապցի (ծն.անյայտ), ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1681-էն
«Արաս» հրատարակչատուն

«Արաս» հրատարակչատուն


== Պատմութիւն ==
Պոլսոյ Պէյօղլու թաղամասին մէջ գտնուող «Հըտիվեալ Փալաս» կոչուող պատմական շէնքի գետնայարկը կը գտնուի «Արաս» հրատարակչատունը:
1993-ին Հրանդ Տինքի, Մկրտիչ Մարկոսեանի եւ Եդուարդ  Թովմասեանի հիմնադրած «Արաս» հրատարակչատունը երկրի մէջ հայերէն եւ թրքերէն գիրքեր հրատարակող միակ հրատարակչատունն է։ Այն ստեղծուեր է որպէս Թուրքիոյ հայերու մշակութային ժառանգութիւնը ապագայ սերունդներուն կապելու կամուրջ:


== «Արաս» հրատարակչատունը՝ Թուրքիոյ տարուայ հրատարակչատուն ==
29 Յունուար, 2019-ին Սթամպուլի «Արաս» հրատարակչատունը թերթերու եւ գիրքերի «Տունիա» ամսագրի կողմէն ճանչցուեր է Թուրքիոյ «Տարուայ հրատարակչատուն»:
«Արաս»  հրատարակչատունին անուանելով «պատուհան դէպի հայ գրականութիւն, պատմութիւն եւ մշակոյթ՝ տարիներ շարունակ իր հրատարակած առանձնայատուկ, գրաւիչ եւ որակեալ գիրքերով»՝ «Տունիա» մրցանակային յանձնաժողովը աւելցուցած է է, թէ հրատարակչատունը ցոյց կու տայ, որ «փոխըմբռնումը կարելի է է եւ՛ կայուն արուեստի, եւ՛ գրականութեան միջոցով»։
Սեւան Տէյիրմենճեան որպէս հայկական բաժնի խմբագիր կը պաշտօնավարէ «Արաս» հրատարակչատան մէջ։ Ցարդ հրատարակած ու խմբագրած է Զապէլ Եսայեանի (Գրիգոր Պըլտեանի հետ), Եղիա Տէմիրճիպաշեանի (Ս. Դւոյեանի հետ), Երուխանի, Ռուբէն Զարդարեանի, Վահան Թէքէեանի, Միսաք Գօչունեանի եւ դասական այլ հեղինակներու մամլոյ մէջ ցրուած, առանձին հատորով մը չհրատարակուած գրական գործերը, յօդուածները։
«Արաս» հրատարակչատան կայքէջի հասցէն է՝ www.arasyayincilik.com


== Աղբիւրներ ==
Թուրքիայի տարուայ հրատարակչատուն
Թօմոն: Հարցազրոյց Պոլսոյ «Արաս» հրատարակչատան հիմնադիրներէն` Եդուարդ Թովմասեանին հետ
ի Հարցազրոյցը պրն. Սեւան Տէյիրմենճեանի հետ


== Տե՛ս նաեւ ==
Սեւան Տէյիրմենճեան
Ազատ (գետ)

Ազատ, գետ Հայաստանի Հանրապետութեան Արարատ եւ Կոտայքի մարզերուն մէջ։ Երկարութիւնը՝ 55 քմ, ջրահաւաք աւազանի մակերեսը՝ մօտ 550 քմ2։


== Աշխարհագրական Դիրք ==
Սկիզբ կ'առնէ Գեղամայ լեռնաշղթայի Սպիտակասար լեռնագագաթի հարաւ-արեւմտեան լանջերու 3000-3200 մ բարձրութիւններէն։ Սկիզբը՝ մօտ 13 քմ կը հոսի հարաւ-արեւմտեան ուղղութեամբ՝ անցնելով մինչեւ 600 մ խորութիւն ունեցող գեղատեսիլ հովիտով։ Վերին հոսանքի այս հատուածը՝ մինչեւ ձախակողմեան Քաջառու (նախկին Դարբանդ) վտակը ընդունելը կը կոչուի նաեւ Ուղտուակունք (Յոթնակունք), իսկ այս վտակի միախառնումէն ետք հոսանքով դեպի ներքեւ՝ մինչեւ աջակողմեան Գողթ վտակն ընդունելը կը կոչուի նաեւ Միլի։ Այս ընթացքին մէջ գետը կը հոսի հիւսիս-արեւմտեան ուղղութեամբ՝ ընդունելով նաեւ աջակողմեան Սեւջուր վտակը։
Գառնի գիւղի մօտ գետը վերջնականապէս կը ծռի դէպի հարաւ-արեւմուտք՝ սկզբնական մօտ 9 քմ անցնելով մինչեւ 180 մ խորութիւն ունեցող Գառնիի կիրճով։ Լանջազատ (Զովաշէն) գիւղի մօտ Ազատի վրայ կառուցուած է ջրամբար եւ ՀԵԿ։ Ստորին հոսանքին մէջ կ'անցնի Արարատեան հարթավայրով ու կը թափուի Արաքս։
Սնումը հիմնականին մէջ ստորերկրայ է (69%) եւ ձնահալոցքային (21%)։ Ջրի մակարդակի ամենամեայ կրկնուող բարձրացումը տեղի կ'ունենայ Ապրիլէն Յունիս, որուն ընթացքին կը ձեւաւորուի տարեկան հոսքի 46%-ը։ Ջուրի տարեկան միջին ծախսը 6,5-7 մ³/վրկ է, տարեկան հոսքը 205-220 միլիոն մ³։ Ազատը հիմնականին մէջ արագահոս է, ունի քարքարոտ, սահանքաւոր հուն եւ մեծ անկում։ Ջուրերը մասամբ կ'օգտագործուին գիւղտնտեսական եւ էներգետիկ նպատակներով։

Ազատ գետի հովիտը շատ մասերու մէջ լեցուած է փլուզումներու հետեւանքով առաջացած հսկայական ժայռաբեկորներով։ Գետահովիտն արտասովոր վեհութիւն ունի յատկապէս Գողթ գիւղէն վերեւ։ Գետի այս հատուածը բնութեան իւրօրինակ վայրերէն մէկն է։ Այստեղի գեղատեսիլ անձուկ կիրճերը, ամենաբազմազան լերկ ժայռերը, տեղ-տեղ դէպի ձորն իջնող անտառապատ լեռնալանջերը եւ մեծ բարձրութենէն գահավիժող ջուրերը հովիտը կու տան բացառիկ գրաւիչ տեսք։


== Պատկերասրահ ==

		
		


== Աղբիւրներ ==
Հայաստանի Սովետական Հանրագիտարան, Երեւան, 1974, I հատոր, էջ 95։
Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարան, Հ.Մ.Այվազեան, Երեւան, 2006, էջ 139։
1801 թուական

1801 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու առաջին տարին


== Դէպքեր ==
Յունուար 1՝ Իռլանտան եւ Մեծն Բրիտանիան միաւորուելով ստեղծեցին Մեծն Բրիտանիոյ եւ Իռլանտայի միացեալ թագաւորութիւնը


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1801 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1801 մահեր

Մարտ 9՝ Յովսէփ Արղութեան (Երկայնաբազուկ, ծն.1743), եկեղեցական եւ ազգային-ազատագրական շարժումի գործիչ
Վագերաձի

Վագերաձի (լատիներէն՝ Hippotigris), միասմբակաւորներու կարգի ձիերու սեռին պատկանող կաթնասուն կենդանիներ: Շերտաւոր մորթով, կ'ապրին հովիտներու մէջ: 
Վագերաձիին մարմնին երկարութիւնը 200-240 սմ. է, պոչինը՝ 45-57 սմ.։ Մարմինը պատուած է սեւ եւ ճերմակ շերտերով։ Վագերաձիերը ձգողական ուժ մը կը զգան սեւ եւ ճերմակ գոյներուն հանդէպ: Եթէ պատի մը վրայ սեւ եւ ճերմակ երիզներ ներկուած են, անոնք կ'երթան այդ պատին քով կենալու:
Շատ զգոյշ, արագավազ եւ բուսակեր կենդանիներ են: Տարածուած են Արեւելեան, Կեդրոնական եւ Հարաւային Ափրիկէի մէջ։
Սամարղանտ

Սամարղանտ (ուզպեքերէն՝ Samarqand), աշհարհի հնագոյն քաղաքներէն մէկը։ Ան կը գտնուի ծովու մակերեսէն 702 մ. բարձրութեան վրայ։ Ուզպեքստանի երկրորդ մեծութեամբ քաղաք է։ Հիմնադրուած է Ք․ա․ VIII դարուն։ Բնակչութիւնը՝ 546 303 մարդ (1 Յունուար 2020)։
Աւելի քան երկու հազար տարի առաջ քաղաքը կարեւոր կեդրոն եղած է Չինաստանի եւ Եւրոպայի միջեւ՝ գտնուելով Մետաքսեայ ճանապարհին վրայ, նաեւ եղած է միջնադարեան արեւելքի գիտութեան զարգացման կարեւորագոյն քաղաքներէն մէկը։ Տասնչորսերորդ դարուն դարձած է Լենկթիմուրի կայսրութեան մայրաքաղաքը։
2001 թուականին Սամարղանտն ընդգրկուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան կազմին մէջ։


== Աղբիւրներ ==
Այտափոսիկ

Այտափոսիկ, այտփոսիկ կամ մատնեհար, բնական փոքրիկ փոսիկներ մարդու այտերուն եւ կզակին:


== Բնութագիր ==
Փոսիկները կ’ըլլան տարբեր չափերու եւ խորութեան: Կ’ըլլան շրջանաձեւ կամ ուղղահայեաց կերպով ձգուած: Սովորաբար կը հանդիպին բերանի կողային անկիւններուն տարբեր հեռաւորութեանց վրայ: Փոսիկները կը յառաջանան երկու այտերուն, սակայն հաւանական է նաեւ, որ ըլլան միայն մէկ այտի վրայ: Սովորաբար դէմքի մկաններու հանգիստ վիճակին փոսիկները նկատելի չեն: Ատոնք կ’երեւին միայն ժպտալու ատեն կամ բուռն դիմախաղի պարագային:
Ժամանակ առ ժամանակ փոսիկները կրնան անհետանալ եւ կրկին յայտնուիլ: Փրոֆեսոր Մաք-Տոնալտ իր հետազօտութեանց արդիւնքին եզրակացուցեր է, որ փոսիկները սխալմամբ բնութագրուեր են որպէս գէնականօրէն փոխանցուող իշխող ծին (գէն): Սակայն, Եութայի համալսարանի գիտնականները կը համարեն, որ ատոնք ոչ մշտական իշխող ծին են, որոնք սովորաբար կը կառավարուին մէկ ծինի կողմէ, բայց միեւնոյն ատեն կը գտնուին միւս ծիներու ազդեցութեան տակ:


== Յառաջացման պատճառներ ==
Կը շրջանառուին տարբեր վարկածներ այտափոսիկներու յառաջացման պատճառներու վերաբերեալ: Բայց ատոնք բոլորն ալ կը յանգեն այն մտքին, որ այտափոսիկներու յառաջացման հիմնական պատճառը այտոսկրային մեծ մկանի (լատ.՝ zygomaticus major) կառուցուածքային առանձնայատկութիւններն են: Այտոսկրային մեծ մկանը կծկուելու ատեն բերանի անկիւնը վեր կը բարձրացնէ եւ քիչ մը կը ձգէ դէպի դուրս, որի արդիւնքին կը ձեւաւորուի ժպիտը: Այս պատճառով ալ այն երբեմն կ’անուանեն «ժպիտի գլխաւոր մկան»:
Կան շարք մը կազմողական վիրահատութիւններ այտերու արհեստական փոսիկներ ստեղծելու համար: Սակայն յայտնի չէ՝ ատոնք երկար ժամանակ կը պահպանուի՞ն, թէ՞ ոչ, քանի որ տարիքի հետ մէկտեղ մաշկի առաձգականութիւնը կը նուազուի, եւ փոսիկները կրնան անհետանալ:


== Մշակութային առանձնայատկութիւններ ==
Որոշ մշակութային ուսումնասիրութեանց արդիւնքին պարզ դարձած է, որ ասիական եւ հնդեւրոպական ցեղային ենթախմբերու մէջ կայ նախապատուութիւն այտափոսիկներ ունեցող մարդոց նկատմամբ, եւ անոնք կը համարուին առաւել գրաւիչ ու անկեղծ:


== Պատկերասրահ ==

		
		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Possible inheritance of dimples.
Քուալա

Քուալա (լատ.՝ Phascolarctos cinereus), մագլցող պարկաւորներու ընտանիքի կաթնասուն կենդանի։ Մարմինի երկարութիւնը 60-82 սմ․ է, կշիռը՝ 5-16 քլ․։ Կը սնուի նուենիի տերեւներով։ Մորթը մոխրագոյն է, խիտ, փափուկ եւ արժէքաւոր։ Աւստրալիոյ ամենայատնի կենդանիներէն մէկն է։ Թէեւ իր տեսքով կը նմանի արջին, սակայն, կը պատկանի այն դասակարգին, ուր քանկուրուները արձանագրուած են։

Քուալա անունը յառաջ կու գայ gula բառէն, որ օգտագործուած է հին լեզուի մը մէջ (այժմ անհետացած լեզու մը, որ կը խօսուէր Աւստրալիոյ Սիտնի քաղաքի տարածքին ապրող բնիկներէն)։
Քուալան անհետացումի վտանգի տակ է եւ վերջին տասնամեակին, ծրագրուած ջանքեր կ՛ ըլլան, որպէսզի քուալաները փրկուին։ 


== Կենսաբանական Նկարագիր ==
Քուալաները երկար ականջներով եւ ոտքերով ամրակազմ կենդանիներ են։ Անոնց առջեւի երկու մատները աւելի զարգացած են։ Երկար եւ սուր ճանկերով մատները անոնց կ'օգնեն ծառերուն վրայ դիւրին բարձրանալ եւ շարժիլ։ Քուալայի մորթը շատ խիտ է եւ փափուկ, մոխրագոյն շականակագոյն երանգներով։ Որովայնը եւ ականջներուն աճող երկար մազերը սպիտակ են։


== Կենսակերպը եւ վերարտադրութիւնը ==

Էգ քուալան կը վարէ միայնակ կեանք եւ կը բնակի որոշ տարածքին մէջ, ուրկէ հազուադէպ կը հեռանայ։ Արուները որոշ տեղ չեն ապրիր, սակայն երբ իրարաու կը յարձակին երբ իրար կը հանդիպին։ Միայն բազմացումի շրջանին է որ կը հաւաքուին եւ խումբեր կը կազմեն․ իւրաքանչիւր խումբ կը բաղկանայ մէկ չափահաս արուէ եւ քանի մը էգէ։
Կը զուգաւորուին ծառերուն վրայ։ 30-35 օրուան յղիութիւնէ ետք կը ծնէ միայն մէկ ձագ, որ ծնած ժամանակ կ'ունենայ 15-18 մմ․ երկարութիւն եւ կը կշռէ մօտաւորապէս 5.5 կրամ։ Ձագը մօր պարկին մէջ կը մնայ վեց ամիս, իսկ յետոյ վեց ամիս եւս մօր մազերէն բռնուելով կը ճամբորդէ անոր շալակին։
Քուալաները կը բազմանան տարուան մէջ 1-2 անգամ։ Էգերու սեռական հասունութիւնը 2-3 տարեկանին է, իսկ արուներունը՝ 3-4։  Կ'ապրին սովորաբար 12-13 (մինչեւ 20) տարի։


== Պատկերասրահ ==