armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Հայք (թերթ)

«Հայք», հայկական քաղաքական եւ հասարակական շաբաթաթերթ։ Առաջին համարը լոյս տեսած է 4 Նոյեմբեր 1989-ին՝ ՀՀՇ առաջին համագումարի օրը։ Թերթը հայաստանեան առաջին ոչ կոմունիստական թերթն էր, որ տպագրուեցաւ մեծ տպաքանակով եւ ոչ ինքնահրատ եղանակով։
Թերթի առաջին գլխաւոր խմբագիրը «Ղարաբաղ» կոմիտէի անդամ Սամուէլ Գէորգեանն էր։ Թերթը կարճ ժամանակահատուածի մէջ խմբագրած են նաեւ նոյն կոմիտէի անդամներ Վանօ Սիրադեղեանը եւ Ալեքսան Յակոբեանը։
1990-ականներու սկիզբը «Հայք»ին մէջ տպագրուած են ճանաչուած շատ գործիչներ, ինչպէս եւ ՀՀ առաջին նախագահ Լեւոն Տէր-Պետրոսեանը, Ռաֆայէլ Իշխանեանը, Վազգէն Մանուկեանը եւ այլք։
«Հայքը» ըլլալով ՀՀՇ պաշտօնաթերթ, ազատ էր եւ այստեղ տեղի կ՚ունենար մտքերու բախում, կառուցողական քննարկում։ Թերթը տարբեր տարիներուն խմբագրած են Վասակ Դարբինեանը, Արծրուն Պէպանեանը, Յասմիկ Պոդոսեանը, Վարդգէս Դաւթեանը, Տիգրան Յակոբեանը, Արմէն Բաղդասարեանը, Գեղամ Նազարեանը։
1998-ի սկիզբները «Հայքը» օրաթերթը վերածուեցաւ շաբաթաթերթի, որու գլխաւոր խմբագիր նշանակուեցաւ Տիգրան Յակոբեանը։ Անոր հետ թերթին կ՚աշխատէին եւ կը տպագրէին Արմէն Բաղդասարեանը, Արայիկ Մանուկեանը, Գեղամ Նազարեանը, Արտակ Գնունին, Մհեր Արշակեանը, Նայիրա Զոհրաբեանը, Նելլի Գրիգորեանը, Նորայր Պօղոսեանը, Անահիտ Ադամեանը։ Մինչեւ 1999 թ. կեսերը «Հայք» շաբաթաթերթը հայաստանեան ամենամեծ հեղինակութիւն ունեցող եւ վաճառուող պարբերականներէն էր։
Ֆինանսական խնդիրներու պատճառով թերթի տպագրութիւնը դադրեցաւ Յունիս 1999-ին։ Տպագրութիւնը վերսկսաւ Սեպտեմբեր 2006-էն։ Այս գործին մէջ հսկայական ներդրում ունեցաւ Արարատ Զուրաբեանը, որ այն ժամանակ կը զբաղեցնէր ՀՀՇ վարչութեան նախագահի պաշտօնը։ «Հայքը» կը խմբագրէր Վասակ Դարբինեանը, իսկ 2008 թ. Գեղամ Նազարեանը։
Կրկին ֆինանսական խնդիրներու պատճառով թերթի տպագրութիւնը դադրեցաւ Յուլիս  2010-էն։
80 (թիւ)

80 (ութսուն) զոյգ երկնիշ բնական թիւ է 79-ի եւ 81-ի միջեւ


== Թուաբանագիտութիւն ==
 A005349  բերկրալի թիւ է


== Գիտութիւն ==
80-ը սնդիկի ատոմային թիւն է՝ 80Hg


== Այլ ==
քանի մը լեզուներով 80-ը կը հնչէ որպէս՝ չորս անգամ քսան՝
վրացերէն՝ ოთხმოცი (օթխմոցի)
ֆրանսերէն՝ quatre-vingt
ութսուն օր տեւած է Ժիւլ Վերնի վէպի հերոսի շուրջերկրեայ ճամբորդութիւնը
Վիլֆրետոյ Փարեթոյի սկզբունքը, ըստ որու  ջանքերու 20%ը կը բերէն 80% արդիւնքի, այն պարագային, երբ մնացեալ 80%-ը կուտան ընդամենը 25% արդիւնք


== Օրացոյց ==
Տարուայ 80րդ օրը Մարտ 21-ն է (նահանջ տարիներուն՝ Մարտ 20-ը)
1980 թուական
ԵՊՀ գիտական տեղեկագիր․ Քիմիա եւ կենսաբանութիւն

ԵՊՀ գիտական տեղեկագիր․ Քիմիա եւ կենսաբանութիւն, ընդգրկուած է Հայաստանի բարձրագոյն որակաւորման յանձնաժողովի (ՀՀ ԲՈՀ) սահմանած դոկտորական եւ թեկնածուական ատենախօսութիւններու հիմնական արդիւնքներու եւ դրոյթներու հրատարակման համար ընդունելի պարբերական գիտական հրատարակութիւններու ցուցակին մէջ։


== Աղբիւր ==
Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, , Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.
Ալէքսանտրա Էլպաքեան

Ալեքսանտրա  Ասանովա  Էլպաքեան (անգլ.՝ Alexandra Asanovna Elbakyan, ռուս.՝ Алекса́ндра Аса́новна Элбакя́н, ծնած1988) Ղազախ համակարգչային ծրագրաւորող է, եւ Sci-Hub կայքէջի հիմնադիրը, որ բացօրէն կը յայթայթէ հետազօտական յօդուածներ եւ գրութիւններ, առանց հեղինակային իրաւունքներ յարգելու: Ըստ Էլպաքեանի, Sci-Hub կայքէջը տրամադրած է մէկ միլիար գիտական յօդուածներ իր այցելուներուն 2011 թուականէն ի վեր:Էլպաքեան նկարագրուած է իբր «Գիտութեան Ծովահեն Թագուհին»: 2016 թուականին, Nature թերթը զինք ներառեց իրենց 10 հոգինոց ցանկին մէջ, վերնագրուած 10 Ամէնէն Շատ Գիտական Կարեւորութիւն Ունեցող Մարդիկ: Ars Technica զինք բաղդատած է Էրըն Շուարթզի, իսկ The New York Times զինք բաղդատած է Էտուըրտ Սնոտընի:
Վերադարձ Մահուան Աշխարհ

Վերադարձ մահուան աշխարհ (անգլերէն՝ Return to Deathworld), ռուս.՝ Возвращение в Мир Смерти, Երեւակայական ժանր ունեցող ռուս գրողի՝ Անտ Սկալանդիսի վէպն է։ Գրուած է 1998-ին։ Գիրքին համահեղինակն է ամերիկացի գրող Հերի Հարիսոնը։ «Մահուան Երկիր» գիրքին շարունակութիւնն է, ուր  Եազոն Տին Ալտի արկածներու մասին կը պատմէ։


== Բովանդակութիւն ==
Գործողութիւնները տեղի կ'ունենան «The Mothballed Spaceship» պատմուածքին մէջ նկարագրուած իրադարձութիւններէն քանի մը տարի ետք։ Մոլորակը կը ճանչցուի իբրեւ աշխարհներու լիկայի լիիրաւ անդամ եւ Կերկ Պիեր կ'արժանանայ վարչապետի կոչման։ Եազոն Տին Ալտ մասնագիտացած խաղացող ըլլալէ բացի, տնտեսագիտութեան, արդարադատութեան, մշակոյթի եւ կրթութեան նախարարն է։ Պիրացիք կը հիմնեն նոր քաղաք մը, որ պատերազմի մէջ չէ։ Պիր կը հասնի նաւ մը, ուր Ռիվերդ Բերվիկ՝ Բարձր Խորհուրդի լիիրաւ անդամ էր  եւ որու նախագիծ մը առաջարկուած էր, օգնելու պիրացիներուն, որպէսզի  յաղթահարեն մօտեցող տիեզերական «օբյեկտ 001»-ը, որ ունի շարք մը վտանգաւոր յատկութիւններ։ Եազօ կը հաւաքէ մեծ խումբ մը եւ կ'ուղեւորուի ուսումնասիրելու առեղծուածային այս առարկան ՝«Արգոն»։


== Կերպարներ ==
Թէոդոր Սոլվից -Հին Երկիրի յայտնի գիտնականներէն մէկը, «օբյէկտ 001»-ի հիմնադիրը։


== Յղումներ ==
Գարիսոնի պաշտօնական կայք
Գարիսոնի գիրքերու սիրահարներու կայք
Գարիսոնի գիրքերը «Ֆանտաստ» գրադարանին մէջ
Դարման (ամսագիր)

Դարման, բժշկա-առողջապահական եւ գիտական պատկերազարդ հայերէն 22-24 էջերով ամսաթերթ:
Ամսագիրը ունեցած է ֆրանսերէն բաժին մը: Հրատարակուած է Պոլսոյ Հայ բժշկական միութեան հովանաւորութեամբ 1920-22 եւ տնօրէնութեամբ բժիշկ Օննիկ Փափազեանի: 
Բովանդակութիւնը կազմուած է ընտանեկան, դպրոցական, պատանեկան եւ երիտասարդական առողջապահական յօդուածներով, ինչպէս նաեւ վարակիչ հիւանդութիւններու, համաճարակներու մասին գրութիւններով եւ համաշխարհային բժշկագիտութեան պատմական տեղեկութիւններով: 
1921-ին միանալով «Հայ Բուժակ»ին՝ կոչուած է «Դարման-Հայ Բուժակ»:
Տպուած է Պեճիտեան եղբայրներու տպարանին մէջ:


== Ծանիթագրութիւններ ==
Բիւրականի Աստղադիտարան

Վիքտոր Համբարձումեանի անուան Բիւրականի Աստղադիտարան, աստղադիտարան՝ Հայաստանի Բիւրական գիւղին մէջ։ Կը պատկանի Հայաստանի Գիտութիւններու Ճեմարանին։ Արեւելեան Եւրոպայի և Միջին Արեւելքի կարեւորագոյն աստղադիտարաններէն մէկն է:


== Պատմութիւն ==
Հիմնուած է 1946 թուականին հայ աստղագէտ Վիքտոր Համբարձումեանի կողմէ, որ եղած է աստղադիտարանի առաջին տնօրէնը։ Ճարտարապետն է Սամուէլ Սաֆարեան։
Բիւրականի աստղադիտարանի առաջին աստղագետներէն եղած են Հայկ Բադալեանը, Բենիամին Մարգարեանը, Ռուբէն Սահակեանը, Գրիգոր Գուրզադեանը, Լուդվիք Միրզոեանը, Նինա Իվանովեանը, Վաղարշակ Սանամեանը, Մարատ Առաքելեանը, Էտուարտ Խաչիկեանը և Գարլոս Գրիգորեանը:
Վ. Համբարձումեանի անուան Բիւրականի աստղադիտարանը Միջազգային աստղագիտական միութեան որոշումով հռչակուած է տարածաշրջանային աստղագիտական կեդրոն:


== Կառուցուածք ==
Բիւրականի աստղադիտարանը կը գտնուի Արագած լերան հարաւային լանջին՝ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Բիւրական գիւղին մէջ։ Անոր աստինաճանակիցներն են 40°20′07″Հյ 44°16′25″Աե: Կը գտնուի նաեւ Երեւանի 50 քմ հիւսիսը, 1500 մ․ բարձրութեան վրայ:
Աստղադիտարանը կազմուած է երկու մասերէ՝ բնակելի աւան և արհեստական բաժին, որ կը պարունակէ՝ դիտաշտարակները, վարչական և տարրալուծարանային շէնքերը, ժողովասրահը և հիւրանոցները: Արտաքին մուտքի սանդուխները ունի իւրայատուկ ճարտարապետական ոճ:


== Աստղադիտակները ==


=== Խոշոր աստղադիտակներ ===

ZTA-2.7 - 2.7 մետր Կասէքրէյնի հեռադիտակը, Բիւրականի հիմնական աստղադիտակն է։ Աշխատած է 1975ին։ Նախագծած է Բագրատ Յովհաննէսեանը, Ռուսաստանի LOMO ընկերութենէն։:
103/136/213 սմ Շմիդի համակարգի աստղադիտակը։ Գործածուած է 1960ին:
53/53/180 սմ Շմիդի հեռադիտակ


=== Փոքր աստղադիտակներ ===
50 սմ հեռադիտակ
40 սմ հեռադիտակ
20 սմ հեռադիտակ


=== Radio Optical աստղադիտակ ===
PDS-1010A - միքրօտենսիտոմեդր (խտութիւնը չափելու գործիք)


== Գրականութիւն ==
Էդուարդ Խաչիկյան. Բյուրականի աստղադիտարանը, «Գարուն» 1967, № 6։ Archived 2018-08-06 at the Wayback Machine.


== Աղբիւրներ ==


== Արտաքին յղումներ ==
Բյուրական աստղադիտարանի պաշտոնական կայքը Archived 2012-07-20 at Archive.is
Բյուրականի աստղադիտարանը (անգլերեն)
Հայկական Աստղագիտական Ընկերություն (անգլերեն) Archived 2014-08-29 at the Wayback Machine.
Բյուրականի աստղադիտարանը avproduction.am կայքում
1960 թուական

1960 թուական, նահանջ տարի, 20րդ դարու 60րդ տարին է

Յայտնի է որպէս՝ Ափրիկէի տարի
Աշխարհի բնակչութիւնը կազմած է 3 021 475 000 մարդ1957 • 1958 • 1959 • 1960 • 1961 • 1962 • 1963


== Դէպքեր ==
Այս տարուան անկախութիւն ձեռք բերած են Ֆրանսայէն՝ Քամերունը, Տահոմիան (ներկայիս Պէնինը), Նիկերը, Վերին Վոլթան (ներկայիս Պուրքինա Ֆասոն), Փղոսկրի Ափը, Շատը, Միջին Քոնկոն, Կապոնը եւ Պելճիքայէն՝ Քոնկոն:


==== Յունուար ====
09 Յունուար՝ Ասուանի ամբարտակի կառուցման սկիզբը Եգիպտոսին մէջ
22 Յունուար՝ Ժաք Պիքարը (ֆրանսերէն՝ Jacques Piccard) եւ Տոն Ուոլշը (անգլերէն՝ Don Walsh) «Թրիէսթ» պաթիսքաֆով ընկղմուեցին Խաղաղական Ովկիանոսի Մարիանի իջուածքի 10 911 խորութեան յատակը


==== Փետրուար ====
13 Փետրուար՝ Ֆրանսան իրականացուց իր առաջին միջուկային ռումբի փորձարկումը Սահարա անապատին մէջ


==== Օգոստոս ====
25 Օգոստոս՝ Ողիմպիական խաղերու սկիզբը Հռովմին մէջ


==== Հոկտեմբեր ====
12 Հոկտեմբեր՝ Նիքիթա Խրուշչեւը ելոյթի ատենը իր կոշիկով հարուածեց ՄԱԿ-ի ամպիոնին


==== Նոյեմբեր ====
14 Նոյեմբեր՝ Չեխոսլովաքիոյ մէջ երկու գնացքներու բախումի զոհ դարձաւ 117 հոգի


==== Դեկտեմբեր ====
27 Դեկտեմբեր՝ Ֆրանսան իրականացուց իր երրորդ միջուկային ռումբի փորձարկումը Սահարա անապատին մէջ


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1960 ծնունդներ


==== Փետրուար ====
03 Փետրուար Եոախիմ Լոու Joachim Löw գերմանացի ֆութպոլային մարզիչ


==== Աւգոստոս ====
30 Օգոստոս Հասան Նասրալլահ լիբանանցի իսլամիստ քաղաքական գործիչ


==== Հոկտեմբեր ====
19 Հոկտեմբեր Պիթ Էրիքսըն Beate Eriksen նորվեկացի դերասանուհի


==== Նոյեմբեր ====
27 Նոյեմբեր Եուլիա Թիմոշենքօ Юлiя Тимошенко ուքրաինացի քաղաքական գործիչ


==== Անստոյգ օրով ====
Ինես Ռամիրեզ Փերեզ Inés Ramírez Pérez մեքսիքուհի


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1960 մահեր 


==== Ապրիլ ====
06 Ապրիլ Մարիա Ճէյքըպսըն Maria Jakobsen (ծն.1882) դանիացի բժշկուհի, միսիոնար


==== Մայիս ====
23 Մայիս Սողոմոն Թեհլիրեան (ծն.1897 Արեւմտեան Հայաստան) հայ վրիժառու


==== Աւգոստոս ====
17 Օգոստոս Ստեփան Բաբելեան (ծն.1875 Կ.Պոլիս) երգահան, դաշնակահար


==== Անստոյգ օրով ====
Լեւոն Մեսրոպ (-եան ծն.1880 Կ.Պոլիս) գրող, բանասէր


== Արտաքին յղումներ ==
1960-ը Պատմութեան մէջ(անգլերէն)Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1960(անգլերէն)
Աթէնքի Բրիտանական եւ Քրիստոնէական Թանգարան

Բրիտանական եւ Քրիստոնէական թանգարան (յուն․՝ Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο) բիւզանդական եւ քրիստոնէական արուեստի թանգարան Աթէնքի մէջ։ Թանգարանը հիմնադրուած է 1914 թուականին, կը ցուցադրուի աւելի քան 25 հազար եզակի ցուցանմուշներ բիւզանդական եւ քրիստոնէական արուեստէ: Կը գտնուի Յունաստանի մայրաքաղաքին մէջ Վասիլիսսիս Սոֆիաս 22 հասցէին վրայ:


== Թանգարանի շէնքը ==
Սկզբը թանգարանը կը գտնուէր Աթէնքի ակադեմիայի առաջին հարկին վրայ։ 1930 թուականին ան ստացած է իր սեփական Վիլլա Իլլիսայ շէնքը, Սոֆիայ Լեբրունի ձմեռային նստավայրը:
Վիլլա Իլլիսայ շէնքը կառուցուած է 1848 թուականին յունական ճարտարապետ Ստամատիս Կլէանտիսի կողմէ: Շէնքի անունը տրուած է Իլիսիայ թաղամասի եւ հիմնական մուտքի մօտ հոսող Իլլիսոս գետի անուններով:
Պրոֆէսոր Գէորգիոս Սոտիրոսի առաջնորդութեան ներքոյ ճարտարապետ Արիստոտէլիս Զահոսը պատրաստած թանգարանի ցուցահանդէսներու սրահը: 1993 թուականին սկսաւ ընդլայնել թանգարանի տարարածքը եւ կառուցուեց երեք ստորգետնեայ հարկեր, նախագծի գլխաւոր ճարտարապետն է Մանոս Պերրակիսը : Արտաքին մասը եւ Իլլիսայ կալուածքը մնացած է անփոփոխ: Մինչեւ մուտքը կայ մի սիւներով պատուած սրահ, որ առաջ եղած է ծառաներու տունը: Այցելուներուն վերջը կը ցուցադրուի ընդարձակ բակը շրջապատուած է բազմաթիւ շէնքերով, որոնց կենդրոնը կայ մի շատրուան, ինչպէս նաեւ վաղ քրիստոնէական խճանկարի նմուշներ:
Թանգարանի շէնքը ունի երկու հարկեր եւ նկուղ, այն ինքնին ճարտարապետական յուշարձան է: Պատերը դրսի կողմէ պատուած են մարմարով:


== Ցուցադրութիւններ ==
2016 թուականի մարտին թանգարանի մէջ կազմակերպուած է «հայաստան. Արարատի ոգին» խորագրով ցուցադրութիւն, որուն ընթացքով ներկայացուած են Հայաստանի պատմութեան թանգարանէ Յունաստան տեղափոխուած 100-է աւելի արժէքաւոր ցուցանմուշներ:


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտօնական էջ
Մայքըլ Ճորտըն

Մայքլ Ճեֆրի Ճորտըն (անգլերէն՝ Michael Jeffrey Jordan, ծնած է 17 Փետրուար, 1963), ամերիկացի նշանաւոր նախկին պասքեթպոլիստ, հարձակուող պաշտպան (երկրորդ համար\shouting guard)։ Հանդես ներկայացուցած է բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Չիկագոյ Պուլզ» եւ «Վաշինգթօն Վիզարդս» ակումբներուն մէջ։ Կը համարւի բոլոր ժամանակնեու մեծագոյն բասկէտբոլիստը, ով լուրջ դեր խաղցած է 80-ականն եւ 90-ականներուն բասկէտբոլի մասայականացմանը։ «Չիկագոյ Պուլզի» կազմում Ճորտընը վեց անգամ նուաճած է NBA-ի առաջնութիւնը՝ 1991, 1992, 1993, 1996, 1997 եւ 1998 թուականներուն։
Իր ֆենոմէնալ բարձր ցատկոտունակութեան համար Մայքլ ստացաւ «Air Jordan» եւ «Պարոն թեթեւութիւն»` «His Airness» անուանումները։ Ան նաեւ կը համարուի բասկետբոլի պատմութեան մէջ լաւագոյն պաշտպաններէն մէկը։[1] 1991 թուականին ան յաղթեց NBA-ին մէջ իր առաջին մրցաշարին «Պուլզ»-ի հետ, իսկ արդէն 1992 թուականին եւ 1993 թուականին կրկնեց այդ յաջողութիւնը։ Հոր մահէն յետոյ 1993-1994 թուականներուն Ճորտընը յանկարծակի օրէն հեռացաւ բասկետբոլէն եւ փորձեց առաջ երդալ պեյսպօլ-ով։ 1995 թուականին ան վերադարձաւ բասկէտբոլի դաշտ եւ օգնեց «Պուլզ»-ին նուաճել եւս երեք կոչում(1996, 1997, 1998), միաժամանակ NBA-էն ներս իր խումբին հետ միասին սահմանելով ռեկորդներ՝ (1995/96 թուականներու մրցաշար) տանելով դեռեւս չգրանցուած 72 յաղթանակ մէկ մրցաշարքի ընթացքին։ Երկրորդ անգամ ան կարիերան թողեց 1999 թուականներուն, սակայն 2001 թուականին կրկին վերադարձաւ արդէն «Վաշինգտօն Ուիզարդս» խումբի մաս կազմած։

1984 թուականին Ճորտըն պայմանագիր ստորագրեց NIKE ընկերութեան հետ, ուր յատուկ Մայքլի համար ստեղծեց մարզական կօշիկներ՝ Air Jordans անուանումով։ Նախագիծը այնքան յաջողուած էր, որ Air Jordans-ը դարձաւ առանձին վաճարանիշ։ Ճորտըն խաղաց ինքն իրեն «Տիեզերական խաղ» ֆիլմին (1996)։ Ան Oakley Inc ընկերութեան ղեկավարման բաժնի կազմի մէջ է։ Այժմ կը համարուի հիմնական սեփականատէրը, ինչպէս նաեւ կարգաւորում է «Շառլոդ Բոբգադս» ակումբի բասկէտբոլի հարցերը։ 2010 թուականի փետրուարին աճուրդի մէջ յաղթեց եւ իրաւունք ստացաւ հիմնական սեփականատէր Լ. Ջոնսոնից գնելու թիմի վերահսկողութեան փաթեթներու բաժնետոմսերը։[3] Այս կերպով Մայքլ Ճորտան առաջին բասկէտբոլիստն էր, ով դարձաւ NBA-ի սեփականատէր։
Ներկայ պահին կը հանդիսանայ «Շառլոթ Հորնեթս» ակումբի նախագահը։
Զանգ (թերթ)

«Զանգ», հասարակական-քաղաքական, տնտեսական եւ գրական շաբաթաթերթ (վերջը՝ կիսաշաբաթաթերթ)։ Հնչակեան կուսակցութեան հրատարակութիւն։ Լոյս տեսած է 1910-1922 թուականներուն, Թաւրիզի մէջ։ Արտօնատէր՝ Աշոտ Պատմագրեան, հիմնադիր- խմբագիր՝ Ա. Տէր-Վարդանեան, ապա՝ Վ. Մարսեան։
Գրական Քննադատութիւն

Գրական քննադատութիւնը, (գրաքննութիւն կամ գրաքննադատութիւն) կը զբաղի ժամանակակից գրական գործերու վերլուծութեամբ ու գնահատմամբ։ Սերտօրէն կապուած է արդիականութեան, անմիջականօրէն կ՛արձագանգէ արդի գրականութեան զարգացումին, ուղղութիւն կու տայ անոր՝ օգնելով կողմնորոշուիլ ժամանակի կարեւոր խնդիրներուն մէջ։ 
Գրաքննադատը կը ձգտի պարզել, թէ տուեալ ստեղծագործութիւնը որքանով կը համապատասխանէ ընկերութեան հարցերուն ու մտահոգութիւններուն։ Գրադատը անաչառօրէն կը գնահատէ ոեւէ հեղինակի ստեղծագործութիւնը ու կը ճշդէ անոր տեղը թէ՛ տուեալ հեղինակի մնացեալ ստեղծագործութիւններուն մէջ եւ թէ գրողին տեղը ազգային գրականութեան մէջ։ Գրաքննադատութիւնը կը նպաստէ ընկերութեան գեղարուեստական ճաշակին զարգացումին, անոր գեղագիտական իտէալ տալուն ու կը դառնայ գրականութեան հետագայ զարգացումի ուղին ձեւաւորող գործօն։
Գրաքննադատութեան տեսակներն են գրախօսութիւնը (որեւէ երկի նուիրուած յօդուած), գրական դիմանկարը (հեղինակի մը գործերու ընդհանուր բնութագիր, օր.՝ Զօհրապի «Ծանօթ դէմքեր»ը), մենագրութիւնը (որեւէ հարցի կամ գրողի մը գիրքի ուսումնասիրութիւն, որ կը հրատարակուի առանձին գիրքով, օր.՝ Գր. Շահինեանի «Ձիւներն ի վեր», (Լ. Շանթին նուիրուած)։  
Հայ իրականութեան նշանաւոր գրաքննադատներէն եղած են Յակոբ Օշականը, Նիկոլ Աղբալեանը եւ շատ ուրիշներ։ 


== Աղբիւրներ ==
Էդ. Ջրբաշեան, Գրականութեան Տեսութիւն, Երեւան, 1980։
Դանիէլ (անձնանուն)

Դանիէլ (եբր.՝  דניאל‎) ` աստուածաշնչային ծագումով արական անուն է, կը սերէ Դանիէլ մարգարէէն, թարգմանաբար կը նշանակէ «Աստուած է իմ դատաւորը»։

Լատինագիր ձեւը՝  TANIYEL 
Անունէ կազմուած մականուն՝ Դանիէլեան


== Անունը Կրողներ ==
Դանիէլ Դզնունի (ծն.1895, Խրիմ-1967 Երեւան) արուեստաբան
Դանիէլ Երաժիշտ (ծն.1946, Երեւան) ջութակահար, երաժշտագէտ
Դանիէլ Վարուժան
Դանիէլ Վարուժան (1884-1915) արեւմտահայ բանաստեղծ
Դանիէլ Վարուժան Հեճինեան (ծն.1950, Հալէպ) ամերիկահայ գեղանկարիչ
Դանիէլ Բէկ Փիրումեան (1861-սպ.1921) զօրավար


== Այլ Լեզուներով ==
անգլերէն՝ Daniel Տէյնիէլ
ասորերէն ܪܐܢܝܠ Տանիյէլ
Կաղապար:Lang-ee
իտալ.՝ Daniele
հունգարերէն՝ Dániel
յուն․՝ Δανιήλ
ճափ.՝ ダニエル Տանիերու
պարս․՝ دانيال Տանիյեալ
պուլկար․՝ Данаил
ռում.՝ Dănuṭ Տանուց
ռուս.՝ Даниил
Կաղապար:Lang-sb
սպաներէն, փորթ.՝ Daniel
վրաց.՝ დანიელი
ուքր.՝ Данило
քորէայերէն՝ 다니엘 Տանիէլ
ֆիններէն Taneli
Արշակ Գազազեան

Արշակ Գազազեան, հայ բժիշկ, դեղագործ։
Աւարտած է Կ. Պոլսոյ Օսմանեան Կայսերական բժշկական վարժարանը՝ ստանալով բժիշկ-դեղագործի մասնագիտութիւն։ 1899 - 1909 թուականներուն եղած է արտաքին բաժինի մնայուն օգնական բժիշկ, Կ. Պոլսոյ Ս. Փրկիչ ազգային հիւանդանոցէն ներս։ Եղած է հանրային գործիչ։ 1915 թուականի Ապրիլին, բանտարկուած է Կ. Պոլսոյ կեդրոնական բանտին մէջ, ապա աքսորուած՝ Չանղըրը։
Արշակ Գազազեանի անունը փորագրուած է Չանղըրըի բանտին մէջ հաւաքուած համրիչի՝ 99 հատիկներէն մէկուն վրայ։ Կ՛ենթադրուի, որ ան փրկուած է անխուսափելի մահէ ու վերապրած։


== Գրականութիւն ==
Ընդարձակ օրացոյց Ս. Փրկչեան հիւանդանոցի հայոց, Կ. Պոլսի, 1905։
Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ., Հայ գողգոթան, Վիեննա, 1922։
Ազգային հիւանդանոցի մէջ պաշտօնավարած բժիշկները, Ընդարձակ տարեգիրք Ազգային հիւանդանոցի, Իսթանպուլ, 1939։
Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ., Հայ գողգոթան, Երեւան, 1991։
Յարման Արսէն, Հայերը օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։
Աւագեան Կարինէ, Եղեռնայուշ մասունք կամ խոստովանողք եւ վկայք խաչի, Երեւան, 2002։
Աւագեան Կարինէ, «Չանղըրըի 1915 թ. Ապրիլի 11, Յիշատակ»… Թանգարանային ցուցանմոյշը, «Հանդէս Ամսօրեայ», 2008, հ. 1-12։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Ալեքսանդր Խաչատրեան

Ալեքսանդր Յ. Խաչատրեան (1948, Գամիշլի, Սուրիա - 22 Փետրուար 1999(1999-02-22), Երեւան, Հայաստան): Նախնական եւ միջնակարգ ուսումը ստացած է տեղի արաբական պետական միջնակարգ դպրոցին մէջ, 1955-1965։
1965-ի աւարտին ընտանիքով ներգաղթած է Խորհրդային Հայաստան, հաստատուելով Արարատի շրջանի Սուրենաւան գիւղը։ 1967-ին հետեւած է Երեւանի Պետական Համալսարանի Արեւելագիտութեան Բաժանմունքի դասընթացքներուն՝ շրջանաւարտ ըլլալով 1972-ին, «արեւելագէտ-պատմաբան>> նորակաւորումով։ 1984-ին յաջողութեամբ պաշտպանած է Պատմական Գիտութիւններու Թեկնածուականը, որպէս նիւթ ունենալով «Հայաստանի ԺԱ. - ԺԵ. դդ. արաբական վիմական արձանագրութիւնները իբրեւ պատմամշակութային յուշարձաններ» թեզը։ 1974-ին պաշտօնի կոչուած է ՀԽԱՀ Գիտութիւններու Ակադեմիայի Արեւելագիտութեան Ինստիտուտ,իբրեւ լաբորանտ, 1980-ին՝ իբրեւ կրտսեր գիտաշխատող։ Հայաստանի անկախացումէն ետք մինչեւ իր մահը եղած է Ս. Դ. Հնչակեան Կուսակցութեան Կեդրոնական Վարչութեան անդամ։
Ալեքսանդր Խաչատրեանի պատմագիտական գործունէութիւնը էր արաբական աղբիւրագիտութեան եւ Հայաստանի 8-16րդ դդ. պատմութեան տարբեր խնդիրներուն։ Անոր գրչին կը պատկանի Հայաստանի 8-16րդ դդ. արաբական վիմագրութեան դիւանը (Երեւան, 1987, ռուսերէն, որուն համար ստացած է ՀԽԱՀ Գիտութիւններու Ակադեմիայի Գովասանագիր. այս աշխատութիւնը լոյս տեսած է նաեւ արաբերէն Դամասկոսի մէջ, 1993-ին), Ասպետական միութիւնները եւ կտրիճների կազմաւորումները իսլամական հասարակութեան մէջ, (Պէյրութ, 1998, արաբերէն) պատմագիտական արժեքաւոր մենագրութիւնները։
Ալեքսանդր Յ. Խաչատրեան իր մահկանացուն կնքեց 22 Փետրուար 1999-ին, Երեւան։


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Հատոր Ժթ., Պէյրութ, 1999, էջ 445
Մարիա Մոնթեսորի

cing ciang ciond gacie ściongՄարիա Մոնթեսորի (31 Օգոստոս 1870(1870-08-31)[…], Կիարվալլե, Իտալիոյ Թագաւորութիւն - 6 Մայիս 1952(1952-05-06)[…], Նորտուիք, Հարաւային Հոլանտա, Հոլանտա, Հոլանտայի թագաւորութիւն), իտալացի անուանի մանկավարժ, փիլիսոփայ, մարդաբան, գիտնական եւ բժիշկ։ Այն չորս մանկավարժներէն մէկը, որ ըստ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ին, մեծ ներդրում ունեցած է 20-րդ դարու մանկավարժական մտածողութեան ձեւերու հաստատման մէջ: Առաջին կինը, Իտալիոյ պատմութեան մէջ, որ ստացած է գիտութիւններու թեկնածուի գիտական աստիճան։


== mama mnie ruchaԿենսագրութիւն ==
Մոնթեսորին ծնած է 1870 թուականին, կեդրոնական Իտալիոյ Անքոնա նահանգին մէջ։ Անոր մանկութեան մասին շատ բան չէ հասած,yuyuyuմիայն այն, որ ծնողներն մեծ ճիգ թափած են, որպէսզի իրենց զաւակը բարձրորակ կրթութիւն ստանայ եւ հասնի մարդկային կատարելութեան, սակայն կաթոլիկ Իտալիոյ մէջ այդ կնոջ աւանդական դիրքը չէր եւ գրեթէ անկարելի էր։
Տարրական դպրոցի շրջանին իսկ նկատելի եղած է անոր ունեցած ձիրքն ու սէրը մաթեմատիկայի հանդէպ։ Տարրական դպրոցը յաջողութեամբ աւարտելէ ետք ընդունուած է Միքայէլ Անճելոյի անուան տեխնիկական ուսումնարանը։ Ապա՝ 16 տարեկանին, կրթութիւնը շարունակած է Լէոնարտօ տա Վինչիի անուան տեխնիկական ուսումնարանէն ներս, որն աւարտած է ճարտարագէտի մասնագիտական որակաւորումով։
Երկար ժամանակ զբաղած է բնագիտական առարկաներով, ապա՝ ելլելով իր նկարագրային յատկութիւններէն, կատարած է իր մասնագիտական ընտրութիւնը՝ մանկաբուժութիւնը։ Այն ժամանակ Իտալիոյ մէջ բժշկութիւնը տղամարդոց մենաշնորհն էր, սակայն ան իր ջանքերուն շնորհիւ՝ Իտալիոյ տարածքին, դարձաւ առաջին կին բժիշկը։
6 Յունուար 1907-ին, Հռոմի մէջ բացած է Մոնթեսորին առանձին դպրոցը, ուր աշխատած՝ մտաւոր հետամնաց երեխաներու հետ։ Ապա, յատուկ մանկավարժութենէն անցած է ընդհանուր մանկավարժութեան եւ աշխատած՝ բնական զարգացում ունեցող երեխաներու հետ։


== Երկեր ==
Մարիա Մոնթեսորին կրթական տեսութեան հիմնական սկզբունքները ամփոփուած են հետեւեալ աշխատանքներուն մէջ․

«Գիտական Մանկավարժութեան Մեթոտը» (յայտնի է «Մոնթեսորիի մեթոտ» վերնագիրով, 1909),
«Մանկավարժական Մարդաբանութիւն» (1910)։
Ապագայ (թերթ)

«Ապագայ», հասարակական քաղաքական, մշակութային շաբաթաթերթ։ ՌԱԿ պաշտօնաթերթ։ Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1975 թուականին, Մոնրէալի մէջ։
Կը ծանօթացնէ քանատահայ գաղութի եւ սփիւռքի առօրեային, կը ներկայացնէ Հայաստանը՝ իր ներքին եւ արտաքին խնդիրներով։ Գրական բաժնին մէջ կը տպագրէ հայ գրողներու գործեր։ Ունի անգլերէն եւ ֆրանսերէն բաժիններ։ Տասներկու հայերէն էջերէն բացի, ունի երկուքական էջով անգլերէն եւ ֆրանսերէն յաւելուածներ։ Խմբագիր՝ Արսէն-Նուպար Սամուրեան։
Արմինէ Կալենց

Արմինէ Կալենց (18 Օգոստոս 1920(1920-08-18), Դամասկոս, Սուրիոյ եւ Լիբանանի ֆրանսական մանտադ, Ֆրանսական գաղթօճախներ, Ֆրանսա - 22 Նոյեմբեր 2007(2007-11-22), Երեւան, Հայաստան), հայ նկարչուհի, ՀԽՍՀ վաստակաւոր նկարիչ (1967 թ.), ԽՍՀՄ Ժողովուրդներու բարեկամութեան շքանշանի դափնեկիր (1986 )։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Ատաբազարէն ուսուցիչներու՝ Սարգիս եւ Տիգրանուհի Պարոնեաններու ընտանիքին մէջ։
1926-1935-ականներուն ուսանած է Հալէպի Հայկազեան եւ Սէն-Ժոզէֆ վարժարաններուն մէջ եւ Երուսաղէմի Սբ. Թարգմանչաց վանքի վարժարանին մէջ։ 1938-1939-ականներուն Պէյրութի մէջ ուսում առած է Յարութիւն Կալենցի արուեստանոցին մէջ։
1939-ին Հալէպի «Պարոն» հիւրանոցին մէջ տեղի ունեցած է իր առաջին անհատական ցուցահանդէսը։ 1939-էն ի վեր մասնակցած է ցուցահանդէսներու Նիւ Եորքի, Հալէպի, Պէյրութի մէջ։ Այնուհետեւ 1946-ին ընտանիքին հետ հայրենադարձած է Հայաստան։ Յետագային դարձած է Նկարիչներու միութեան անդամ։ 1962-էն ի վեր կազմակերպուած են անոր անհատական ցուցահանդէսները Երեւանի, Հալէպի, Փարիզի, Մոնրէալի, Թիֆլիսի մէջ։ 1991-1992-ականներուն կատարած է ստեղծագործական այց ԱՄՆ։ 1993-ին Լոս Անճելըսի մէջ տեղի ունեցած է նկարչուհու անհատական ցուցահանդէսը։ 1994-1996-ականներուն կատարած է երկրորդ երկարաժամկէտ այցը ԱՄՆ։ 1996-էն ի վեր կրկին ստեղծագործած է Երեւանի մէջ, ուր 2000 եւ 2004-ականներուն ունեցած է անհատական ցուցահանդէսներ։
2000-ին հրապարակած է «ներուր ինձ, Յարութիւն» յուշագրութիւնը ամուսնի մասին, 2004-ին՝ «Մտորումներ» գիրքերը։


== Նկարներ ==
Արմինէ Կալենցի ցուցահանդէսը Կալենց թանգարանին մէջ

«Մեր երեխաները» (1952 )
«Բնանկար։ Բիւրական» (1956 )
Ե. Բեքարեանի դիմանկարը (1958 )
«Ընկերուհիներ» (1960 )
«Ապարանի բնանկար» (1963 )
«Արտացոլում» (1968 )
«Լոռի» (1969 )
«Երազներ գտնող աղջիկը» (1975 )


== Մեջբերումներ Արմինէ Կալենցէն ==
Դիմանկարներու մէջ ես կը փորձեմ պահպանել այն, ինչ տեսնում է իմ ներքին աչքը։ Յաճախ կարելի է մարդու մէջ տեսնել այն գոյներն ու գծերը, որոնք ոչ մի լուսանկարչական եղանակով չի արտայայտուում։ Միայն հոգին է հոգուն տեսնում, եւ հաւատով լուսաւորուած աչքն է, որ ճառագայթի նման թափանցում է սրտերից ներս....


== Ընտանիք ==
Ամուսին՝ Յարութիւն Կալենց
Որդիներ՝ Արմէն եւ Սարօ Կալենցներ