armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Մարալ Փանոսեան

Մարալ Փանոսեան, ԼԻբանանահայ արուեստագէտ, գծագրիչ, բանաստեղծ, ուսուցչուհի, ծնած է 7 Յունուար 1963-ին, Պէյրութ, Լիբանան։
Ուսումը ըստացած է Լիբանանի Ամերիկեան Համալսարանին մէջ(LAU) ցեւաւորման-ծանոցում եւ նուրբ արուեստ 1981-էն 1984 ։
1990-ին առաջին անցնական գծագրութեան ցուցադրութիւնը ըրած է Համազգայինի Պարոյր Սեւակի մշակութային ակումբին մէջ՝ Լիբանան։
1992-ին Երկրորդ անցնական գծագրութեան ցուցադրութիւնը ըրած է Հ.Բ.Ը.Մ. մշակութային ակումբին մէջ՝ Կիպրոս։ ։
2004-ին երրորդ եւ չորրորդ անցնական գծագրութեան ցուցադրութիւնը ըրած է Համազգայինի Պարոյր Սեւակի մշակութային ակումբին մէջ՝ Լիբանան եւ Սուրբ Յակոբ եկեղեցիին մէջ՝Լիբանան։
1986-էն 2013 մասնակցած է աւելի քան 50 հաւաքական գծագրութեան ցուցադրութիւններու Լիբանանի,սուրիոյ,կիպրոսի,Հայաստանի եւ Ամերիկայի Միացիալ նահանքներուն մէջ։
1983-էն սկսեալ եղած է գծագրութեան դասատու հինք տարբեր երկրորդական դպրոցներու մէջ եւ Այբ Դու ԶԷտ ակադեմիոյ մէջ՝ Լիբանան։
1988-էն 1996 եղած է հիմնադիր եւ առաջնորդ Հ.Բ.Ը.Մ.-ի Մինասական խումբին։
1988-էն 2004 եղած է կազմակերպող որոշ գծագրութեան ցուցադրութիւններու Լիբանանի եւ Սուրիոյ մէջ։
1993-էն սկսեալ մասնակցած է տարբեր տեղային մշակութային թերթերու մէջ իբր բանաստեղծ, գրագէտ եւ ղեկավար տեսութիւններու, կապուած արուեստի հետ։
2005-էն սկսեալ արուեստի տնօրէն եղած է «ԿԱՄԱՐ» հայկական թերթին մէջ։
1991-ի Դեկտեմբերին ստացած է ոսկի մետալ Հ.Բ.Ը.Մ.-ի մշակութային հանցնախումբին կողմէ հիմնադիր եւ առաջնորդ Հ.Բ.Ը.Մ.-ի Մինասական խումբին համար։
1992-ին մասնագիտագած է գծանկարչական ծրագրող եւ արուեստի տնօրէն։
2006-ին հիմնադրած է Այբ Դու Զէտ արուեստի ակադեմիան։
1997-էն եղած է մասնակից երկուշաբթի օրուան Լիբանանի Հայ արուեստագէտներու ատեանի անդամ։
2003-էն անդամակցած է International Art Gathering եւ Lebanese Artists’ Group մէջ։


== Աղբիւրներ ==
Ayp2Zed Պաշտօնական կայք.
Ասպիսընկայ Վանք

Ասպիսընկայ Վանք, վերոյիշեալ Ասպիսակ գիւղին մօտ, որ կը կոչուի նաեւ Յարութիւնեան Ս. Ուխտ եւ Ձորոյ Վանք: Վարդան պատմագիր կը յիշէ վանքս երբ Վահան կթ.ի մահուան մասին կը գրէ, հոս կը վախճանի 965-ին Վահան կթ. ուր կար սեղան պատարագի եւ գաւազան Ս. Գրիգորի եւ հողաթափ Հռիփսիմեանց: 1304-ին Յովսէփ քհ. ձեռագիր մը կ’ընդօրինակէ վանքիս մէջ, որուն ստացողն է Սարկաւագ քհ.: 1306-ի յիշատակարանի մը մէջ կը յիշուին վանքիս եկեղեցիներն Ս. Աստուածածին եւ Ս. Յարութիւն, առաջնորդն է Ստեփանոս, գրիչ՝ ստացող ձեռագրի եւ Յովհաննէս: Այդ տարին վանքս կը նորոգուի կամ կ’ընդարձակուի Պետրոս, Պօղոս եւ Կիրակոս կրօնաւորաց ձեռքով: 1308-ին Ստեփանոս Առաջնորդի օրով Ղազար՝ ձերագիր մը կ’ընդօրինակէ, որոյ ստացողն է Հայրապետ: 1306-ին Իգնատիոս հոս կ’ընդօրինակէ ուրիշ ձեռագիր մը: 1414-ին Ասպիսընկեցի Յակոբ գրիչ Գր. Տաթեւացւոյ Մատթէի Մեկնութիւնը կ’ընդօրինակէ Սահարվանքի մէջ: 1450-ին Քաջբերունաց Ձորոյ վանքին մէջ Թումա ուսուցիչ Միւա կրօնաւորի՝ ձեռագիր մը կ’ընդօրինակէ, ստացողն է Հայրապետ:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Բ., էջ 230:
Փաֆնութիոս Խստակեաց

Փաֆնութիոս Խստակեաց (եգիպտերէն / Ղպտերէն՝ Ⲁⲃⲃⲁ Ⲡⲁⲫⲛⲟⲩϯ, Աբբա Փաֆնօութ, 4-րդ դար - 4-րդ դար), կամ Սբ․ Փաֆնութիոս Ճգնաւոր, Դ դարու (4-րդ) Եգիպտացի առանձնակեաց։ Ան կը ճանչցուի որպէս Եգիպտոսի անապատի բազմաթիւ ճգնաւորներու կեանքերուն պատմութիւնները գրողը, որոնցմէ է Սբ․ Ոնոփրիոսը (Նօֆէր)։
Սբ․ Փաֆնութիոսը «Մեծն Մակար» Սուրբին աշակերտներէն մէկն էր ով Եգիպտոսի անապատի ճգնաւորներէն էր, եւ կը յիշատակուի Հայաստանեաց Առաքելական Եկեղեցւոյ Պատարագի հետեւեալ հատուածին մէջ․ «Միանձնացելոց սրբոց ․․․ Պօղոսի․․․ Մակարայ, Ոնոփրիոսի․․․»։
Անոր տօնը կը նշուի 15 Փետրուարին եւ 25 Սեպտեմբերին Ամէրիկայի Ուղափառ Եկեղեցւոյ կողմէն, իսկ Եգիպտոսի Ղպտի Առաքելական Ուղափառ եկեղեցւոյ կողմէն 15 Մէշիրին։
395 Թուականին անոր այցելած է Սուրբ Յովհաննէս Կասանիոս Հռոմայեցին, երբ ան ինիսուն տարեկան էր։
Հրանդ Ստեփանեան

Հրանդ Ստեփանեան (20 Մարտ 1918(1918-03-20), Գիւմրի, Երեւանի նահանգ, Ռուսական պետություն - 23 Յունիս 1980(1980-06-23), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), հայ գեղանկարիչ։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Ալեքսանդրապոլ։ 1937 թուականին աւարտած է Երեւանի գեղարդ  գիտարուեստական դպրոցը, 1946 թուականին՝ Ռիկայի գեղարուեստի ակադեմիան։ Ուսանողական տարիներէն ընտրած է իրապաշտութիւնը։
1939 թուականին Սասունցի Դաւիթ դիւցազնավէպի 1000-ամեակին նուիրուած ցուցահանդէսին նկարիչին կտաւը՝ «Հայերի գաղթը» արժանաած է բարձր գնահատականի։
Կարճ ժամանակուան մէջ  ան կը հասնի գոյներու հնչողութեան, թափանցիկութեան, համատարած արտացոլումներու կիրառման, բնութենէն ստացած տպաւորութիւնները կը դառնան անմիջական ու անկեղծ, տարածութիւնները օդառատ, մարդկային կերպարները դիպուկ, սուր, ներքին խորութեամբ հարուստ։
Հաւատարիմ մնալով եւ հայ ազգային արուեստի եւ համաշխարհային դասական արուեստի իրապաշտութեան սկզբունքներուն, ան ելակէտ կ՛ընդունի իրական առօրեայ կեանքն իր անսահմանափակ բազմազանութեամբ, նիւթապաշտօրէն իրականութեան ընկալումը աներ մէջ կը գտնէ գեղանկարչական անսպառ գեղեցկութիւններ եւ իր արուեստով կը հաստատէ «Գեղեցիկը կեանքն է» սկզբունքը։
Աշխատանքները կը գտնուին Հայաստանի ազգային պատկերասրահը, Մոսկուայի Թրեթեակովեան պատկերասրահը, Երեւանի պատմութեան թանգարանը, Չարենցի անուան արուեստի եւ գրականութեան թանգարանը, Հայրենական պատերազմի թանգարանը, ՀՀ Ազգային Ժողովը, Կոմիտասի անուան երաժշտանոցը, Խաչատուր Աբովեանի տուն-թանգարանը, Վանաձորի պատկերասրահը, Ջերմուկ քաղաքի թանգարանը, Ստեփանաւան քաղաքի Ստեփան Շահումեանի տուն թանգարանը, արտասահմանեան բազմաթիւ երկրներու ցուցասրահները եւ անհատական հաւաքածուներու մէջ։


== Ցուցահանդեսներ ==
1973 թուականին ունեցած է առաջին անհատական ցուցահանդէսը։


== Պատկերասրահ ==
Թումանեան (քաղաք)

Թումանեան, քաղաք Հայաստանի Լոռի մարզին մէջ, Դեբեդ գետի ափին՝ մարզի կենդրոնէն՝ 38 ք․մ․ հարաւ-արեւելք։
Բնակչութիւնը, հիմնականօրէն, կը զբաղի երկրագործութեամբ, իսկ միւս մասը նաեւ արդիւնաբերութեամբ։


== Բնակչութիւն ==
Թումանեանի ազգաբնակչութեան փոփոխութիրւնը.
Ռինդ

Ռինդ, գիւղ Հայաստանի Հանրապետութեան Վայոց ձորի մարզին մէջ, ծովի մակերեւույթեն 1320 մ բարձրութեան վրայ, մարզկենտրոնից 25 կմ արեւմուտք։


== Աշխարհագրական դիրք ==
Ռինդը գտնւում է Վարդէնիսի լեռնաշղթայի Արփայի հովիտը իջնող լեզուակաձեւ սարաւանդի վրայ։


== Բնակչություն ==
Ռինդ գիւղի մշտական բնակչութեան թիւը 1502 մարդ է։
Բնակչութեան փոփոխութիւնը 1970 թուականէն ի վեր․
Լեւոն Բարսեղեան

Լեւոն Հրանտի Բարսեղեան (1937, Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն - 2014), ակնաբոյժ, բժշկական գիտութիւններու բժիշկ, մասնագէտ գիտութիւններու վաստակաւոր գործիչ, Ռուսաստանի բժշկատեխնոլոգիական գիտութիւններու ակադեմիայի (ՌԲՏԳԱ) իսկական անդամ, ՀՀ ԲԳԱ իսկական անդամ, Բնական գիտութիւններու եւրոպական ասոցիացիայի իսկական անդամ, Ակնաբոյժներու համաշխարհային ասոցիացիայի անդամ։
Երկար տարիներ ղեկավարած է թիւ 8 հիւանդանոցի ակնաբուժական բուժարանը եւ ՀՀ ԱՆ Առողջապահութեան ազգային հիմնարկի աչքի հիւանդութիւններու ամպիոնը։


== Կենսագրութիւն ==
Լեւոն Բարսեղեանը ծնած է 1937 թուականին, Երեւան։ 1960 թուականին աւարտած է Երեւանի Բժշկական հիմնարկի հատուածանկարչութեան բաժանմունք։ 1972 թուականին պաշտպանած է թեկնածուական աւարտաճառը՝ «ԷՌԳ-ը հիպերտոնիկ հիւանդութեան ժամանակ» թեմայով։ 1983 թուականին պաշտպանած է «Աչքի տեսողական-նեարդային սարքի ախտահարումներու ախտորոշումը` ըստ տեսողական համակարգի պիոպոտենցիալների յաճախական անալիզի տուեալներու» թեմայով տոքդորական ատենախօսութիւնը։ Գիտական աւելի քան 170 աշխատանքի հեղինակ է։


== Ծանօռթագրութիւններ ==
Աղուանք

Աղուանք, Աղբանիա կան Աշխարհ Առանայ. աշխարհ եւ ազգ, սահմանակից Հայաստանի, սահմաններն են, արեւելքէն՝ Կասպից ծով. հիւսիսէն՝ Դարբանդէն մինչեւ Ալազան երկնցած հին պարիսպը, արեւմուտքէն ՝ Ալազան եւ Խրամ գետակները, հարաւէն՝ Կայենի լեռները, ամբողջ, Գարդման, Գանձակ եւ Արցախ եւ Երասխի ձախ ափերն։ Այս սահմաններուն միջեւ տարածուած երկիրը մեր մատենագիրներէն Աղուանք կամ Աշխարհ Առանայ կը կոչուի, Խորենացիէն՝ նաեւ Խորին Հայք։


== Ծագում եւ աւանդութիւն ==
Աղուանից ազգը ծագած կը համարուի մեր Հայկազն Սիսակ նահապետէ, որ իր հօր Գեղամայ երկիրները ժառանգելէն եւ իր անունով այդ աշխարհը Սիսական կամ Սիւնիք կոչելէ վերջ, ընդարձակեց իր երկիրը մինչեւ Հունարակերտ քաղաքը։ Սիսակ իր քաղցր եւ անուշ բնաւորութեան համար կը կոչուէր նաեւ Աղու, եւ կը կարծուի, թէ այդ պատճառաւ իր տիրած աշխարհի այս մասը կոչուած ըլլայ Աղուանք։ Մեր Արամ Հայկազն նահապետը ըստ աւանդական պատմութեան Քրիստոսէ 1830 տարի առաջ կը նուաճէ արեւելեան կողմերը, ուր էր նաեւ Աղուանից երկիրը։ Քրիստոսէ վեց դար առաջ մեր Տիգրան Հայկազեանը Աժդակահայ դէմ պատերազմելու համար իր զօրքերուն կը տանի վրաց եւ Աղուանից ընտիր զօրքերը։ Կը հետեւի թէ Աղուանք Արամի ժամանակէն հայոց հպատակ եղած են եւ այդ տեւած է մինչեւ Վաղարշակ Ա. (149-127 ն. ք. ա.), որ Սիսակայ ցեղէն քաջ Առանը կը կարգէ կուսակալ Աղուանից (ըստ Մ. Խորենացիի եւ Մ. Կաղանկատուացիի), Փրկչական Ա. դարուն երբ Ալանները միացած բոլոր լեռնականներու հետ Դարբանդի դռնէն Աղուանից երկիրը կը խուժեն, մեր Արտաշէսը կը վանէ յարձակողները։ Բ. Դարուն մէջ երբ Խազրաց եւ Բասլաց միաբանեալ զօրքերը նոյն Դարբանդի դռնէն Աղուանից երկրին վրայ կը յարձակին՝ մեր Վաղարշ թագաւորն է որ երկիրը թշնամիներէն կ՚ազատէ։ Ե. Դարուն մէջ Պարսիկները կը տիրեն Աղուանից երկրին եւ կ՚աւերեն եւ շատերն ալ կրակապաշտ կ՚ըլլան։ Վերջապէս քաղաքականապէս Աղուանից երկիրը կը ծաղկի եւ կը միանայ Հայաստանի հետ։
Աղուանից երկիրը Ստորին. վերին եւ միջին մասերու բաժնուած է որոնք 15 գաւառներու կը ստորաբաժանուին։Ա ղուանները մշակութային եւ կրօնական տեսակէտով սերտ կապեր  ունեցած են Հայերու հետ. քրիստոնէութիւնը հոն մուտ գործեց երբ Հայաստանի պետական կրօնքը դարձաւ։ Մեսրոպ Մաշտոց Հայոց գրերը գտնելէն ետք անոնց ալ նոր նշանագրեր հնարեց։ Անոնց կաթողիկոսները ատեն մը հպատակած են մեր կաթողիկոսներուն։ Վերջապէս Աղուանից երկիրը մեր աշխարհի նահանգներէն մին համարուած է։


== Այժմու իրավիճակ ==
Այժմ Աղուանից ազգի մնացորդք կը համարուին Նուխի դռնի Նիժ, Վարդաշեն, Սուլթան Նուխի եւ այլ գիւղերու մէջ բնակող այն հայերը՝ որոնք Ուտէացիք կը կոչուին եւ կը խօսին Ուտէրէն։ Նոյնպէս Աղուանից մնացորդները են Շամախւոյ Մատրաստ գիւղի Հայերը եւ Ղուբայի դռնի Խաչմաս եւ Քիլվար գիւղերու հայ բնակիչներ են։ Մեր գրականութեան մէջ լայն տեղ ունին Աղուանք. Բարխուղարեանց Մակար Եպ. գրած է առանձին գիրք մը Աղուանք, Ալիշան նոյնպէս (ձեռագիր), Սմբատեանց եպ. Նկարագիր Շամախւոյ Թեմի գրքին նէջ ընդարձակօրէն կը գրէ Աղուանից մասին. Մովսէս Կաղանկատուացին Պատմութիւնը Աղուանիցը գրած է որ 1860-ին Փարիզի մէջ տպուած է։
Վերջին տարիներուն Աղուանից երկիրը Զանտահարայ աշխարհ կոչուած է, 1772-ին հոն կ՚իշխէ Մահմուտ՝ Միւրվէիզի որդին, որ Աղուաններու գլուխն անցած Սպահանի վրայ կը յարձակի, մօտը բնակող Նոր Ջուղայի Հայեր մեծ կորուստներու կ՚ենթարկուին (Չամաչ. Գ. 779)։

		


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938 Պուքրէշ, Ա․ հատոր, էջ 108:
Վերա Չըքընօղլու

Վերա Չըքընօղլու, ծնած է Իսթանպուլ։ Յաճախած է Անարատ Յղութեան Քոյրերու եւ ապա՝ Ֆրանսական Սէն Պէնուա վարժարանները։ Վկայուած է Իսթանպուլի Պողազիչի համալսարանի համակարգիչի ճիւղէն, մագիստրոսի վկայականով։ Կ՛ուսուցչագործէ Իսթանպուլահայ զանազան վարժարաններու մէջ, իբրեւ համակարգիչի դասատու։
Աշխատակցած է եւ մաս կազմած է «Նոր Սան» հանդէսի խմբագրական կազմին։
Հայաստանի Պատմական Մայրաքաղաքներ

Հայաստանի պատմական մայրաքաղաքներ, տասներկու բնակավայրեր, որոնք պատմական տարբեր ժամանակահատուածներու ընթացքին եղած են համահայկական պետութիւններու վարչաքաղաքական, տնտեսական, կրօնական-մշակութային կեդ
կեդրոնները։
Ատոնք են՝ Վան, Արմաւիր, Երուանդաշատ, Արտաշատ, Տիգրանակերտ, Վաղարշապատ, Դուին, Բագարան, Շիրակաւան, Կարս, Անի եւ Երեւան։
Իրենց մայրաքաղաքները ունեցած են նաեւ պատմական տարբեր ժամանակայատուածներու անկախ հռչակուած Փոքր Հայքի (ք.ա. 4-1-ին դարեր), Ծոփքի (ք.ա. 260-ք.ա. 94), Վասպուրականի (908-1021), Վանանդի (963-1065), Տաշիր-Ձորագետի (978-1113), Սիւնիքի (987-1170), Կիլիկիոյ (1198-1375) թագաւորութիւնները եւ հայկական իշխանապետութիւնները։


== Աղբիւրներ ==
Դպրոցական Մեծ Հանրագիտարան, Գիրք II «Հայաստանի մայրաքաղաքները»
Թադէոս Յակոբեան, «Արեւմտեան Հայաստանի ու Պարսկահայաստանի քաղաքները»
Ժամկոչեան Հ.Գ., «Հայոց պատմութիւն»
Փամփուշտ (ռազմական)

Գնդակ -Որսորդական եւ մարզական զէնքի մարտական փամփուշտի գլխաւոր մասը։
Գնդակի խոց բացող ուժը կախուած է անոր կեցուածքով, խոց բացող հեռավորութենէն մինչեւ ներքին լրացուցիչ հանդերձանքը։ Հիմնականում բաղկացած է կապարի միջուկով եւ մելիքոնէ ամուր պատեանով։ Ամրացուած է փամփուշտի պատեանի մեջ։
Գոյութիւն ունի զրահահար, հրկիզող, լուսածրող եւ այլ գնդակներ։[1]


== Ծանոթագրութիւններ ==
Մոնոլիա, Լիհատես

Մոնոլիա (յուն․՝ Μονολιά )․ հիւսիսային Էվոյիքոս ծոցի հրաբխային անբնակ կղզիակ, Լիհատես, Յունաստան։


== Ընդհանուր տեղեկութիւններ ==
Մոնոլիա Լիհատես հրաբխային կղզեխումբին ամենամեծ կղզիակն է։   Կը պատկանի Իսթիէա-էտիփսոս քաղաքապետութեան (Էվիա)։  Մինչեւ 1960 կղզին ունէր բնակավայր։ 
Նեղ ու երկայն կղզիակ է, բարձրագոյն կէտը 4 մեթր է։
Ք․Ա․ 426-ին տեղի ունեցած երկրաշարժին իբրեւ հետեւանք, Լիհատես հրաբխային կղզիներուն մեծ մասը կը սուզուի։
Լիհատես կղզեխումբին մնացեալ կղզիակներուն հետ յայտարարուած է «Բացառիկ բնական գեղեցկութեամբ վայր» (Τοπίο Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλους - Τ.Ι.Φ.Κ.)։
Մարինէ Պետրոսեան

Մարինէ Պետրոսեան Շիրինի (20 Յունուար, 1974, Ստեփանակերտ), հայ բժշկուհի, ԼՂ ՊԲ բժշկական ծառայութեան մասնակից (1995)։ Աւարտած է Ստեփանակերտի բժշկական ուսումնարանը (1994)։ 1992 թուականին աշխատած է Ստեփանակերտի կենդոնական զինուորական հրապիտալի մէջ որպէս բժշկուհի։
1992-1994 թուականներուն բժշկական կամաւորական խումբի կազմութեան, ռազմադաշտային շրաժական հրապիտալներուն առաջին բժշկական օգնութիւնը ցոյց տուած է հարիւրաւոր վիրաւոր եւ հիւանդ ազատամարտիկներու համար։ Պարգեւատրուած է ԼՂՀ «Մայրական երախտագիտութիւն Արցախի քաջուղիներուն» յուշամետալներով։
Մելքոն Տիրացուեան

Մելքոն Ղազարոս Տիրացուեան (1837, Կոստանդնուպոլիս - 1904, Կոստանդնուպոլիս), հայ գեղանկարիչ։


== Կենսագրութիւն ==
1850-1857 թուականներուն սորված եւ ուսանած է Վենետիկի Մուրատ-Ռաֆայէլեան վարժարանին մէջ։ Երկար տարիներ նկարչութիւն դասաւանդած է Կոստանդնուպոլիսի եւ Քաղկեդոնի հայկական դպրոցներուն մէջ։ Գործերէն են՝ «Յովհաննէս Մկրտիչի քարոզը», «Սուրբ Ղուկասը», «Գրիգոր Լուսաւորիչ», «Դոկտոր Սիմոնով»։ Աշխատանքներէն մաս մը կը գտնուին Հայաստանի ազգային պատկերասրահին մէջ։


== Մատենագրութիւն ==
Յ. Ն. Տիրացուեան, Մելքոն Տիրացուեան, «Բազմաւէպ», 1905, N 1։
Սուրբ Սարգիս Եկեղեցի (Աշտարակ, արեւմտահայերէն)

ՎԵՐԱՀՂՈՒՄ Սուրբ Սարգիս Եկեղեցի (Աշտարակ)
Թալլինի Հայկական Ազգային Միաւորում

Թալլինի Հայկական Ազգային Միաւորում ,(սկիզբը կոչուած է Թալլինի եւ Էսթոնիոյ հայերու միաւորում, ապա Թալլինի հայկական մշակութային ընկերութիւն), ստեղծուած է 1987-ին, գրանցուած՝ 1988-ին։ Հիմնադրման օրէն ի վեր վարչութեան նախագահն է Արտէմ Դաւիթեանը: Այս միաւորումին նպատակն է պահպանել հայոց լեզուն եւ մշակոյթը Էսթոնիոյ միջավայրին մէջ նաեւ զանոնք հաղորդակից դարձնել Էսթոնական մշակոյթին, նպաստել հայ-էսթոնական բարեկամութեան։
Ընկերութիւնը կը կազմակերպէ հաւաքոյթներ՝ նուիրուած Հայաստանի պատմութեան նշանակելի թուականներուն։Էսթոնիոյ հանրապետական մամուլին մէջ կը հրատարակուի յօդուածներ Հայոց Ցեղասպանութեան եւ Արցախահայութեան պայքարին վերաբերեալ։
Ընկերութեան նախաձեռնութեամբ 1989-ի Ապրիլին Հաապսալու քաղաքի այն տան պատին, ուր  մանկութիւնը  անցուցեր է  հայ ժողովուրդի բարեկամ՝ էսթոնուհի միսիոնար Աննա Հետուիկ Պիուլլը (Պիուլլ մայրիկ), փակցուած է  յուշատախտակ՝ էսթոներէն եւ  հայերէն մակագրութեամբ:
Գէորգ Ջահուկեան

Գէորգ Ջահուկեան (1 Ապրիլ 1920(1920-04-01), Մեծաւան, Ալեքսանդրապոլի գավառ, Հայաստանի Առաջին Հանրապետութիւն - 6 Յունիս 2005(2005-06-06), Երեւան, Հայաստան), հայ ականաւոր բանասէր, լեզուաբան, հայագէտ։ Բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր (1955), փրոֆէսօր (1958), ակադեմիկոս, գիտութեան վաստակաւոր գործիչ (1965)։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Շահնազար, որ ներկայիս Մեծաւան անունով գիւղ է Տաշիրի մէջ։ 1937-ին աւարտած է Երեւանի Շահումեանի անուան միջնակարգ դպրոցը, իսկ 1941-ին՝ Երեւանի Պետական Համալսարանի բանասիրական բաժանմունք։
Բանակի մէջ ծառայելէ եւ մօտ մէկ տարի Հրազդանի միջնակարգ դպրոցին մէջ ուսուցիչ աշխատելէ յետոյ, Գ. Ջահուկեան 1944-ին կը տեղափոխուի Երեւան՝ ուսումնառութիւնը համալսարանի թեկնածուական բաժնի մէջ շարունակելու համար։ Այդ շջանին գիտական ղեկավար կ՚ունենայ մեծ հայագէտ Հրաչեայ Աճառեան։
1947-ին Գ. Ջահուկեան յաջողութեամբ կը պաշտպանէ «Քերականական եւ ուղղագրական աշխատութիւնները հին եւ միջնադարեան Հայաստանում» ատենախօսութիւնը եւ կը ստանայ բանասիրական գիտութիւններու թեկնածուի աստիճան։
«18-19րդ դդ. հայ լեզուաբանական միտքը եւ աշխարհաբարի հարցերը» ատենախօսութեան համար, 1955-ին իրեն կը շնորհուի բանասիրական գիտութիւններու դոկտորի աստիճան։
1949-ին ան կը ստանայ դոցենտի, իսկ 1958-ին՝ փրոֆէսօրի կոչում։


== Վարած պաշտօններ ==
1945 թուականէն Գ. Ջահուկեան դասախօսած է Երեւանի Պետական Համալսարանի ռոմանա-գերմանական բանասիրութեան բաժանմունքին մէջ։
1948-1957 թուականներուն դասախօս եղած է Երեւանի Վալերի Պրիւսովի անուան ռուսաց եւ օտար լեզուներու հիմնարկին մէջ։ Իսկ 1957-էն 1970, ռոմանա-գերմանական բանասիրութեան ամպիոններու վարիչ եղած է։
1962 թուականէն մինչեւ վախճանը, Գէորգ Ջահուկեան եղած է Հրաչեայ Աճառեանի անուան լեզուաբանութեան հիմնարկի տնօրէն, Հայաստանի Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիայի ակադեմական:


== Կոչումներ եւ շքանշաններ ==
Գ. Ջահուկեան արժանացած է գիտութեան վաստակաւոր գործիչի տիտղոսին։ Եղած է Խորհրդային Հայաստանի պետական մրցանակի դափնեկիր։ Պարգեւատրուած է Հայաստանի Հանրապետութեան «Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց» եւ բազմաթիւ այլ շքանշաններով:


== Հետազօտութիւններ ==
Գէորգ Ջահուկեանի հիմնարար հետազօտութեանց շարքին կը պատկանին՝

«Լեզուաբանութեան պատմութիւն» (հ. 1, 2, 1960, 1962),
«Հայ բարբառագիտութեան ներածութիւն» (1972),
«ժամանակակից հայերէնի տեսութեան հիմունքները » (1974),
«Ընդհանուր եւ հայ լեզուաբանութիւն» (ռուս., 1978),
«Հայերէնի համեմատական քերականութիւն» (ռուսերէն, 1982),
«Հայոց լեզուի պատմութիւն, նախագրային շրջան» (1987, Հ.Խ.Ս.Հ. Պետական մրցանակ՝ 1988):


== Վկայութիւններ ==
Գէշ (անձնանուն)

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Անուն (արևմտահայերէն)
Գէշ, հայկական արական անուն։ Առաջացեր է հայերէն գէշ՝ «վատ, տգեղ» բառէն։


== Գործածութիւններ ==
Գէշ անունը յիշատակուած է 1225 թուականին։
Գէշ անունով անձ մը Շիրակաւանի մէջ կանգնեցուցած է խաչքար մը1272 թուականին։
Գէշ՝ Պայիկի որդին, կնքահայր ոստիկան Անի քաղաքի (13-րդ դար)։
Գէշ անունով անձ մը յիշատակուած է 1712 թուականին։
Մաշտոց Ա. Քհնյ. Արապաթլեան

Մաշտոց Ա․, (Արապաթլեան, 1964, Հալէպ, Սուրիա), َքահանայ։


== Կենսագրութիւն ==
Աւազանի անունով Ռաֆֆի, որդի Ճորճի եւ Եւայի, ծնած է Քիլիսցի ծնողքէ, Հալէպ, 1964-ին։
Նախնական կրթութիւնը ստացած է Հալէպի Ազգ․ Հայկազեան վարժարանէն ներս, զոր 1976-ին աւարտելէ ետք, մինչեւ 1979 թուական յաճախած է Ազգ․ Քարէն Եփփէ Ճեմարանի միջնակարգը։
Մանկութեան օրերէն յաճախած է Ս․ Քառասնից Մանկանց եկեղեցի եւ եղած է դպիր։ Պատանեկութեան շրջանին մօտ եղած է միութենական ու գաղափարական կեանքին եւ իր մէջ հաւասարապէս զօրացուցած է կրօնական ու ազգային զգացումները, այնքան որ եկեղեցական պատրաստութեան համար որոշած է դպրեվանք դիմել։
1979-ին, ան իր մտադրութիւնը կը գործադրէ եւ իբրեւ սան կ՛ընդունուի Անթիլիասի դպրեվանքը եւ միջնակարգի ուսումն ու տարիքը նկատի առնելով, կ՛ըլլայ ժառանգաւորացի Գ․ Կարգի աշակերտ։
Երկու տարի ուսանելէ ետք, 1981-ին կը վերադառնայ Հալէպ եւ կը մտնէ կեանքի ազատ ասպարէզ։
Մինչեւ 1983 կը հետեւի արհեստի եւ ապա զինուորական ծառայութեան տարիքը բոլորած ըլլալով, կը զօրակոչուի բանակ, ուր կը ծառայէ երեք տարի։ Այդ միջոցին, իր մէջ անգամ մը եւս կ՛արթննայ եկեղեցական դառնալու փափաքը։ Ուստի, 1986-ին կրկին մուտք կը գործէ Անթիլիասի դպրեվանքը՝ քահանայութեան դասընթացքներրու հետեւելու։ Երկամեայ ուսման ընթացքը կ՛աւարտէ 1987-ին ու կը վերադառնայ Հալէպ՝ քահանայ ձեռնադրուելու։
2004-ին, թեմիս Առաջնորդ Սրբազան Հօր տնօրինութեամբ եւ Կրօնական ժողովի որոշումով, ան վարչական պատասխանատու կը նշանակուի «Ս․ Գրիգոր Լուսաւորիչ Հոգեւոր Լսարանին»։
Տէր հայրը եղած է նաեւ մէկ տարի Հայ Ծերանոցի խնամակալութեան ատենապետ եւ հինգ շրջան՝ 1997-2007, Դատաստանական Խորհուրդի անդամ։
Տարիներու իր բարւոք ծառայութեան համար 1997-ին ստացած է Լանջախաղ կրելու իրաւունք, իսկ 2010-ին Աւագութեան տիտղոս եւ պատիւ Ն․Ս․Օ․Տ․Տ․ Արամ Ա․ Վեհափառէն։
Աղասի Ա. Եսայեան

Աղասի Ա. Եսայեան (1914-1983), իրաւաբան


== Կենսագրություն ==
Աղասի Աrշակի Եսայեան ծնած է Շամախեան, 1914-ի Օգոստոսի 25-ին:Բարձրագոյն ուսումր ստացած է Երեւանի Պետական Համալսարանէն, որուն Իրաւաբանական Բաժանմունքի դասընթացքը կ'աւարտ է 1943 թ.-ին:1941 թ.-ին ան նաեւ կ՚աւարտէ Մոսկուայի Բարձրագոյն Դիւանագիտական Դպրոցի ընթացքը:1962 թ•-ին Մոսկուայի մէջ պաշտպանելէ ետք՝ «Հայկական ՍՍՀ-ի Կազմաւորումն ու Նրա Միջազգային Ւրաւական Պրակտիկան» խորագրով աւարտաճառը,Ա• Եսայեան կը ստանայ իր աւարտական Գիտութիւններու Դոկտոր աստիճանը:1947-1951 թթ.ուն ան կը պաշտօնավարէ նախ Խորhրդային Միութեան,եւ ապա Հայաստանի Արտաքին ԳործերուՆ Նախարարութեան մէջ։ 1949 թ•-էն սկսած Երեւանի Պետական Համալսարանին մէջ կր կոչուի դասախօսական պաշտօնի, ուր, ապա' միաժամանակ կր ստանձնէ վարչական տարբեր պաշտօններ:1964թ-ին ան կ'արժանանայ Փրոֆեսորի կոչումին:1957-1965թթ.-ուն Ա. Եսայեան կը վարէ Երեւանի Պետական Համալսարանի Իրաւաբանական Բաժանմունքի պատասխանատու վարիչի պաչտօնր: 1963-1970 թթ.-ուն կը վարէ Պետութեան եւ Իրաւունքի Տեսութեան ու Պատմութեան Ամբիոնի վարիչի պաչտօնր:Իսկ 1971 թ• էն սկսած' Պետական իրաւունքի,Սովետական Շինարարութեան եւ Միջազգային Ւրաւունքի Ամբիոնի վարիչի պաշտօնը:
Ա• Եսայեաnի գրչին կը պատկանիn իրաւունքի պատմութեան նուիրուած շուրջ քառասուն գիտական աշխատասիրութիւններ:Աոանձին hատորներով լոյս տեսած են իր' ՀԱՅԱԿԱՆ ՀԱՐՑԸ ԵՒ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԴԻՒԱՆԱԳՒՏՈՒԹԻՒՆԸ (Երեւան,1967),ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՄԻ­ՋԱԶԳԱՅԻՆ ԻՐԱԻԱԿԱՆ ԳՐՈՒԹՒՒՆԸ,1920-1922 ԹԹ-(Երեւան,1967),ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԵՒ ԱՐՏԱԳԻՆ ՅԱՐԱԲԵՐՈՒԹՒՒՆՆԵՐԻ ՄԱՐ­ՄԻՆՆԵՐ(Երեւան,1968), ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԻՐԱՒՈԻՆՔԻ ԴԱՍԸՆԹԱՑ
(Ա-Հտր.-Երեւան,1971, Բ-Հտր.է 1973), ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԻՐԱՒՈՒՆՔ,Երեւան,1983) ուսումնասիրпւթիւնները:
Ա. Եսայեան կը մահանայ 1983թ.-ի Յռւլիսի 8—ին, Երեւան:
Խորէն Մանավեան

Մանավեան Խորէն (1934), 
Ծնած է Իսթանպուլ։ Նախակրթութիւնը ստացած է Ս. Մեսրոպեան վարժարանին մէջ, ապա՝ յաճախած է Վիեննական Մխիթարեան վարժարան, որմէ աւարտելէ ետք՝ ուսումը շարունակած է Իսթանպուլի համալսարանի տնտեսագիտական ֆաքիւլթէն։ Պարագաներու բերումով՝ թերաւարտ։
1962էն սկսեալ կ՝ աշխատակցի Մարմարա օրաթերթի գրական էջերուն։ Անոնցմէ փունջ մը հատորով լոյս կը տեսնէ 1977-ին, Ստուերախաղ խորագրով։ Իսկ, կրկին վերոյիշեալ թերթին մէջ հրատարակուած «ճզմուածներ» բանաստեղծութիւններու շարքը հատոր մը կազմելու ծաւալ ստացած է։ Իր բանաստեղծական եւ արձակ աոաջին փորձերը կատարած է թրքերէնով։ Հայերէն արտայայտուելու փորձն ու ջանքը կը պարտի Զարեհ էսրախունիին։ Գրած է նաեւ պատմուածքներ։ 1964-ին արժանացած է «Սարգիս Պօղոսեան» գրական մրցանակին։


== Հրատարակուած Գործեր ==
Ստուերախաղ (բանաստեղծութիւն) - Իսթանպուլ, 1977։
Գոյներն Ալ Կը Գինովնան (բանաստեղծութիւն) - Իսթանպուլ,2004։
1602 թուական

1602 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու երկրորդ տարին է։


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1602 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1602 մահեր
Օհան Կարօ

Օհան Կարօ (Յովհաննէս Կարապետեան, 1890, Ռշտունիք, Վասպուրական, Մեծ Հայք - 27 Ապրիլ 1933(1933-04-27), Փարիզի 14-րդ շրջան, Փարիզ), գրող եւ հանրային գործիչ:


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Վասպուրական, պատմական «Ռշտունիք»ի «Նոր Գիւղ»ը:
Գիւղին նախակրթարանը աւարտելէ ետք, կը դառնայ բրուտի աշկերտ: Ուսումնատենչ եւ ընդունակ պատանի, զինք կ'ընդունին «Աղթամար»ի միջնակարգ վարժարանը, որուն ընթացքը բոլորելէ ետք կը նուիրուի ուսուցչութեան: Պատանութենէ մինչեւ երիտասարդութիւն, Օհան Կարօ իր մասնակցութիւնը բերած է հանրային մեր բոլոր գործունէութիւններուն: Սակայն, ամէնէն աւելի ուսուցչութիւնը սիրած ու ապրած է, «խրճիթներէն մինչեւ խորհրդարան» երկարող իր բոլոր պաշտօններուն ու պարտականութեանց մէջ։ Մինչեւ 1915, ուսուցչական պաշտօն կը վարէ «Հայոց Ձոր»ի եւ «Կարկառ»ի մէջ։ Ընդհանուր պատերազմի սկիզբը, կ'անցնի «Կովկաս» ու մաս կը կազմէ «Քեռի»ի չորրորդ գունդին, իբրեւ կամաւոր, մինչեւ նահանջը: 1916-ին «Վան» կը վերադառնայ կրկին, եւ կը նուիրուի ուսուցչական, կուսակցական եւ հանրային գործունէութեան։ Իր սրտին ու հոգիին մօտիկ եղած են միշտ որբերը, թշուառները, ու իր ժողովուրդը մանաւանդ՝ որուն հանդէպ պաշտամունք ունեցած է միշտ, մանուկի անշահագործութեամբ։ 1920-ի դէպքերէն ետք, Երեւանէն կ'անցնի Պարսկաստան, ուրկէ Փարիզ: Այստեղ եւս, Օհան Կարօ մաս կը կազմէ, յաջորդաբար, գրական զանազան խմբակցութիւններու, մասնաւորաբար «Նահատակ Գրագէտներու Բարեկամներ» ընկերակցութեան։
Մահացած է աղիքներու հիւծախտէ, 27 Ապրիլ 1933-ին:


== Երկեր ==
Օհան Կարոյի արձակներն ու քերթուածները ցրուած են զանազան թերթերու, մասնաւորաբար «Կեանք եւ Արուեստ», «Հանրագիտակ», «Յունահայ» եւ «Տաթեւ» տարեգիրքերուն, ինչպէս նաեւ «Նաւասարդ», «Երկունք» եւ «Ազդարար» պարբերականներուն եւ օրաթերթերուն մէջ։
Լեզուական նախնականութիւն մը կայ իր էջերուն մէջ, որոնք սակայն մանկութեան եւ երիտասարդութեան իր օրերու ապրումները բաբախուն կերպով կը փոխանցեն ընթերցողին, բարքերու եւ ազգագրական ծանօթութիւններու մթերքով մը։ Կեանքի տարբեր պայմաններու եւ միջավայրի մէջ, գրելու իր ընդունակութիւնները հաւանօրէն աւելի զարգանային։ Գրական իր վաստակը աւելի հանրային մարդն է, որ ցայտուն կը դարձնէ իր հոգին: Հայրենական իրականութեան եւ ժողովուրդին հանդէպ զգայուն հոգին ներշնչուած է «Խրիմեաններ»ու եւ «Սրուանձեանցներ»ու գործերէն։
Թարգմանական էջեր ունի՝ քրտական բանաստեղծութիւններէ:


== Ծանօթագրութիուններ ==
1595 թուական

1595 թուական, ոչ նահանջ տարի, 16րդ դարու 95րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1595 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1595 մահեր