armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ժան տը Լաֆոնթէն

Ժան տը Լաֆոնթէն (ֆրանսերէն՝ Jean de La Fontaine, 8 Յուլիս 1621(1621-07-08)[…], Շաթօ Թիէրի, Ֆրանսայի Թագաւորութիւն - 13 Ապրիլ 1695(1695-04-13)[…], Փարիզ, Ֆրանսայի Թագաւորութիւն), ֆրանսացի առակագիր, բանաստեղծ։


== Կենսագրութիւն ==
Լաֆոնթէն ծնած է հարուստ ընտանիքի մէջ։ Ծնողքի կամքին ենթարկուելով՝ սկսած է ուսումնասիրել աստուածաբանութիւն, սակայն որոշ ժամանակ ետք ձգած եւ անցած է իրաւունքի ուսումնասիրման։
Դարձած է իրաւաբան, բայց հրապուրուած է գրականութեամբ: Սերտ կապեր հաստատած է Լուի 14-րդի թագաւորութեան ազդեցիկ նախարար Ֆուքէի հետ, որուն անկումէն ետք ժամանակ անցուցած է բարձրաստիճան ազնուականներու պալատներէն ներս՝ յաճախելով անոնց դահլիճներուն մէջ կազմակերպուող հաւաքոյթներուն:
Քսան տարի՝ գրեթէ մինչեւ իր մահը, անցուցած է մատամ տը Շամպլիէրիի պալատին մէջ:
Ամուսնացած է դեռատի կնոջ մը հետ, սակայն յետոյ ձանձրացած եւ իր կեանքը կապած է այլ կիներու: Ունեցած է նաեւ զաւակ:


== Ստեղծագործութիւններ ==
1684 թուականին Լաֆոնթէն ընտրուած է ֆրանսական ակադեմիայի անդամ, մասնակցած է «հիներուն ու նորերուն վէճին», հանդէս եկած է որպէս «հիներու» կողմնակից։
Լաֆոնթէն եղած է 17-րդ դարու ամենաընթերցուած գրողներէն մին։ Ան գրած է հեքիաթաներ, պատմուածքներ, թատերախաղեր, բայց փառք ու հռչակ վայելած է իր առակներով, որոնց նիւթը հիմնականը վերցուցած է մէկ այլ նշանաւոր առակագիրէ՝ Եզովբոսէ, ապա վարպետօրէն ու մեծ արուեստով մշակած, վերակառուցած, յաճախ դարձուցած է չափածոյ, կիրառած է բազում հետաքրքրական ոճաձեւեր, հաղորդած է հոգեբանական խորութիւն եւ կերտած՝ ուշագրաւ կերպարներ եւ իրավիճակներ։
Անոր առակները թարգմանուած են աշխարհի բոլոր զարգացած ժողովուրդներու լեզուներով, բազմիցս հրատարակուած ու վերահրատարակուած են։
Իր առակներուն մէջ Լաֆոնթէն ստեղծած է առասպելական եւ երեւակայական աշխարհ մը, ուր կենդանիները օժտուած են խօսքով եւ կ՚ուսուցանեն մարդիկը։ Անոր ստեղծած պատմութիւնները, որոնք կը ներկայացնեն մարդուն բարոյական հիմնական գիծերը եւ կը քննադատեն, ծաղրի կ՚ենթարկեն ատոնք, մեծ իմաստով կը դատապարտեն իր ապրած ժամանակին խնդիրները: Մարդոց վարքագիծը ան ջանացած է ցոյց տալ կենդանիներուն միջոցով, եւ ինչպէս առակ ժանրին բնորոշ է՝ ընթերցողը կը մղէ դասեր քաղելու:
Լաֆոնթէնin կը վերագրուի մօտաւորապէս 248 առակ: Իր առակներու հերոսներուն նուիրուած են Ֆրանսայի մէջ արձաններ, այգիներու, դպրոցներու, մշակութային եւ այլ վայրերու մէջ դրուած են իր՝ գրողին արձանները՝ շրջապատուած առակին հերոսներով:
Լաֆոնթէնի առակներուն՝ 1644 թուականին հրատարակուած ժողովածուն, եկեղեցին 1703 թուականին ներառած է արգիլուած գիրքերու ցանկին մէջ, այս արգելքը գործած է ընդհուպ մինչեւ 1948 թուականը, որմէ ետք հանուած է:


== Թանգարանը ==
Գրողին թանգարանը կը գտնուի Ֆրանսայի հիւսիսային Շաթօ Թիէրի քաղաքին մէջ: Այդ տունին մէջ որոշ ժամանակ մը ապրած է գրողը, այնուհետեւ վաճառած 1676 թուականին, երբ 55 տարեկան էր, ապա շարունակած է իր կեանքը Փարիզ, ուր ալ մահացած է:
Թանգարանի հաւաքածոն հիմնականը կը պատմէ անոր ստեղծագործութիւններուն մասին: Յիշողութեան վայր մըն է, որ ճանապարհորդութիւն կ՚առաջարկէ ժամանակի եւ տարածութեան մէջ՝ բացայայտելու ֆրանսացի նշանաւոր գրողին ստեղծագործութիւնը:
6 Ապրիլ

6 Ապրիլ, տարուան 96-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 97-րդ) օրն է

Տարուայ աւարտին կը մնայ 269 օր 5 Ապրիլ  6 Ապրիլ  7 Ապրիլ 


== Դէպքեր ==
1896. Աթէնքին մէջ տեղի ունեցաւ առաջին Ողիմպիական խաղերու բացումը
1974. ABBA խումբը Waterloo երգով դարձաւ Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթի յաղթող
1994. օդանաւի ը կործանումով սպաննուեցան Ռուանտայի նախագահ Ժիւվենալ Հապիարիմանան եւ Պուրունտիի նախագահ Սիփրիէն Նթարեամիրան
(հետեւեցաւ Ռուանտայի ցեղասպանութիւնը)


== Ծնունդներ ==

 Տես նաեւ՝ 6 Ապրիլի ծնածներ

1814. Միքլոշ Իպլ (հունգարերէն՝ Ybl Miklós, մ.1891) հունկար ճարտարապետ
1869. Լեւոն Շանթ (Լեւոն Նահաշպետեան-Սեղբոսեան, մ.1951) թատերագիր, վիպագիր
1890. Յակոբ Սիրունի (մ.1983, Պուքրէշ) բանասէր, գրող
1924. Լեւոն Մելքոնեան (մ.2001, Երեւան) ճարտարապետ
1937. Էռնեստ Մարտիրոսեան (մ.1995) բեմադրիչ, սենարիստ
1946. Լալա Միսկարեան , գրող, մանկավարժ
1982. Միկէլ Անճէլ Սիլվէսթր (Miguel Ángel Silvestre Rambla) դերասան


== Մահեր ==
 Տես նաեւ՝ 6 Ապրիլի մահացածներ

1960. Մարիա Եաքոպսէն (Maria Jacobsen, ծն.1882) դանիացի բարեգործուհի
1907. Ռեթէոս Պէրպէրեան (ծն.1848), գրող, մանկավարժ, բանաստեղծ


== Տօներ ==
 Հայաստան՝ Կանանց եւ գեղեցկութեան օր
Հայ Առաքելական Եկեղեցի՝  Աւետման օր
Կաղապար:Country data Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն Հարաւ-Ափրիկեան Հանրապետութիւն՝ Հիմնադիրներու օր
 Հունաստան Յունաստան՝ Անկախութեան օր (Օսմանեան կայսրութենէ, 1821)
6 Ապրիլ


== Արտաքին յղումներ ==
BBC: On This Day
[3] (անգլերէն)


== Ծանաւթագրութւններ ==
Կիրակոս Ադամեան

Կիրակոս Ադամեան, (20-րդ դար, Հալէպ, Սուրիա)։


== Կենսագրութիւն ==
Կիրակոս Ադամեան, ծնած՝ Հալէպ, խարբերդցի ծնողներէ։ Աւարտած է քաղաքին Խարբերդի Կիլիկեան վարժարանը: 1950-ին, արհեստի հետեւելով դարձած է ինքնաշարժի մեքենագէտ։ 1962-66 ուսանած է Սոֆիայի թէքնիք քոլէճը, ուրկէ շրջանաւարտ ելած է բարձրագոյն նիշով։ Յետոյ վերադարձած է Սուրիա եւ մէկ տարուան համար Սէուտական Արապիա գացած, որպէս վերակացու ծանր մեքենաներու վերաշինութեան գործին։
1969-ին կը հաստատուի Նիւ Եորք եւ կը կազմէ իր ընտանիքը, բախտաւորուելով աղջիկ եւ մանչ զաւակներով։
Կ'աշխատակցի «Նոր Կեանք» շաբաթաթերթին, ստորագրելով սրամտութիւններով համեմուած պատմուածքներ, որոնց նիւթերը կը քաղէ առօրեայ իրական կեանքէն։ Կու տայ նաեւ իր յուշերը, հարազատօրէն պատկերացնելով իր երբեմնի կեանքէն տպաւորիչ դէպքեր՝ խօսակցութիւնները համեմելով խարբերդի հայոց բարբառով:
Արտաշէս Աբեղեան

Աբեղեան Արտաշէս (1 Յունուար 1878(1878-01-01), Աստապատ, Ազրպէյճանի Հանրապետութիւն - 13 Մարտ 1955(1955-03-13), Միւնիխ, Գերմանիոյ արեւմտեան շրջան), դոկտ. փիլիսոփայութեան։ Հայերէնի դասախօս Պերլինի համալսարանի կից Արեւելեան Լեզուաց Ճեմարանին։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1 Յունուար 1878 Աստապատ։ Տարրական կրթութիւնը ստացած հայրենի գիւղին ծխական (մինչեւ 1887) եւ ապա (1887-1890) Շուշիի Թեմական Դպրոցին մէջ, իսկ միջնակարգ եւ բարձր ուսումը՝ Թիֆլիսի Ներսիսեան Դպրոցինին (1890-1895) եւ Էջմիածնի Գէորգեան Ճեմարանին (1895-1899) մէջ։ 1899-1900 ուսուցիչ Շուշիի Թեմական Դպրոցին։
1900-1904 բարձրագոյն ուսմանց հետեւած Գերմանիա (Մարպուրկ, Լայպցիկ, Պերլին)։ 1904 Դեկտ. աւարտած Մարպուրկի Համալսարանը, Տոքթ. փիլ. տիտզոսով։ 1905 Յունուարէն մինչեւ Օգոստ. աշխատած Ս. Բեդերսպուրկ, բրոֆ. Ն. Մառի քով։ 1905-1919 ուսուցիչ, 1919-1915 նաեւ փոխ տեսուչ Թիֆլիսի Ներսիսեան Դպրոցին։ Պաշտօնավարած Թիֆլիսի Յովնանեան օրիորդաց վարժարանին մէջ եւս (որպէս ուսուցիչ կամ հոգաբարձութեան փոխ-նախագահ)։ Անդամակցած կովկասահայ շարք մը հանրային կազմակերպութեանց եւ ընկերութեանց վարչական մարմիններուն։ Խմբագրութեան անդամ Նոր Դպրոց մանկավարժական ամսագրին (1908-1913), Թիֆլիս։ Աշխատակից տեղւոյն Յառաջ եւ յաջորդող թերթերուն (1905-1909), Հորիզոնի (1909-1918) եւ հայ մամուլի այլ օրկաններու։
1919-1920 Երեւան, Հայաստանի Խորհրդարանին անդամ։ Աշխատակցած տեղւոյն Յառաջի։ 1921-1922 Կ. Պոլիս, ուսուցիչ Էսայան Վարժարանին։ Աշխատակցած ճակատամարտի եւ յաջորդող թերթերու։ 1922-էն ասդին բնակութիւն հաստատած է Պերլին։
Ի հետեւումն իր մէկ հիմնաորեալ գրութեան յանուն Բրուսիոյ կրթական նախարարին՝ վերջինս 1926 թ. կրամանագրեց հայերէնին ուսուցումը առնել Պերլինի համալսարանին կից Արեւելեան Լեզուաց Ճեմարանի (վերակազմուած՝Արտասահմանագիտական Ճեմարան անունով) ծըրագրին մէջ, տոքթ. Աբեղեանը նշանակելով դասախոս։ Ի հետեւումն վերջնոյն մէկ ուրիշ դիմումին յանուն Պերլինի քաշաքաեին վարչութեան՝ տեղւոյն նորաբաց փոքրիկ փողոցնիրէն մէկուն 1928 Թ. տրուեցաւ Հակական Փողոց (Armenische Strasse). Ա. անդամ է Գերմանիոյ Գրողներու Միութեան եւ փոխ-նախագահ Հայեւգերման Միութեան։ Կ՚աշխատաեցի գերման մամուլի, ինչպէս նաեւ արտասահմանի հայ թերթերու եւ հանդէսներու -Հայրենի (օրաթերթ եւ ամսագիր Պոսթոն), Յուսաբեր (Գահիրէ), Յառաջ (Փարիզ), Վէմ հանդէս (Փարիզ) եւ այլն։ Ստորագրած է բածզմաթիւ յօդուածներ եւ ուսումնասիրութիւններ՝ նուիրուած հայ կեանքին եւ մշակոյթին։


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հայր Մկրտիչ Վարդապետ Պոտուրեան, 1913 Պուքրէշ, Ա. հատոր, էջ 15։
ԱՐՏԱՇԷՍ ԱԲԵՂեԱՆ. ՄԵԾ ԲԱՆԱՍԷՐՆ ՈՒ ՀԱՍԱՐԱԿԱԿԱՆ ԳՈՐԾԻՉԸ։
1584 թուական

1584 թուական, նահանջ տարի, 16րդ դարու 84րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1584 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1584 մահեր
Մալմօ

Մալմօ , Շուէտի երրորդ ամենամեծ քաղաքնը։
Մալմօ քաղաքը կը գտնուի  Շուէտի հարաւ-արեւմտեան մասը, Սքանիա մարզին մէջ։ Բնակչութիւնը՝ 325 069 մարդ (31 Դեկտեմբեր 2020)։ 2000-էն սկսեալ քաղաքին մէջ կը գործէ «Էրեսունտի» կամուրջը, ուր կը կապէ Մալմօ քաղաքը Դանիոյ մայրաքաղաք Քոփենհակընին։


== Մշակոյթ ==
1992 եւ 2013 թուականներուն, քաղաքին մէջ տեզի ունեցաւ «Եւրատեսիլ»-ի երաժշտական մրցումը։


== Արտաքին յղումներ ==
Քաղաքին պաշտօնական կայքը։
Հարցազրոյց Շուէտի Խորհրդարանի Փոխնախագահ Իզապէլ Տինկիզեանի Հետ։
Մուրատ Կոստանեան

Մուրատ Կոստանեան (7 Սեպտեմբեր (25 Օգոստոս) 1902, Երեւան - 3 Փետրուար 1992, Երեւան), հայ դերասան։ ՀԽԸՀ ժողովրդական դերասան (1956):


== Կենսագրութիւն ==
1920-էն 1925 եւ 1927-էն 1928, ան ուսանած է Մոսկուայի Հայկական Թատերական «Studio»ին մէջ։ 1925-էն 1927, Մուրատ դերասան էր Թպիլիսիի Հայկական Թատերասրահին։ Ան Լենինական տրամայի հիմնադիրներէն մէկը եղած է Մռաւեանէն ետք: 1930-ին ան եղաւ դերասան Սունտուքեան Պետական Աքատեմական Թատերասրահին, որ կը գտնուի Երեւանի մէջ, ուր ան կ'աշխատէր մին9եւ իր մահը։ Ան ստանձնած էր աւելի քան 1500 պաշտօններ։ 
Կոստանեան նաեւ սկսած էր Ֆիլմեր խաղալ, ինչպէս՝ «Ձախորդ Փանոսը» (1980), «Հարսնացուն Հիւսիսէն» (1975) եւ «01-99» (1959):


== Յղումները ==


== Արտաքին Յղումներ ==
Biography
Ժագ Տօնապետեան

Ժագ Տօնապետեան (11 Յունուար 1945, Թունիս (Թունուս),  - 9 Նոյեմբեր 2020, Մարսիլիա կամ Մարսէյ)  մարսիլահայ համայնքի՝ Հայ դատի անխոնջ պաշտպան, որ եղած է նախ 24 Ապրիլի կոմիտէի, ապա՝ Հարաւային CCAF-ի նախագահ ։


== Կենսագրութիւն ==
Ժագ Տօնապետեան ծնած է 11 Յունուար 1945-ին Թունիս (Թունուս), հայ հօրմէ եւ սիկիլիացի-յոյն մօրմէ։ Ծնողքը յաջողած էին զինք, նաեւ քոյրը՝ Ռոզին ու եղբայրը՝ Փաթրիքը ջամբել հայկական արմատներու սիրով ու հպարտութեամբ։ Ան Մարսիլիա կը հաստատուի 1961-ին աւարտելու համար իր երկրորդական ուսումը։ Այնուհետեւ  կը հետեւի բարձրագոյն ուսման, պատրաստելով՝ բնագիտութեան դոկտորականը։ 
Փարիզեան շրջանին մէջ ճարտարագէտի, ապա Էքս-ան-Փրովանսի մէջ համակարգչային ընկերութեան մը առեւտրական տնօրէնի պաշտօնները վարելուն զուգահեռ՝  կանուխէն կը փարի Հայ դատի պաշտպանութեան առաքելութեան։ 
1963-էն 1988 եղած է բազմաթիւ հաստատութիւններու եւ ընկերակցութիւններու անդամ, ինչպէս Հայկական ուսումնասիրութեանց կեդրոնին, ապա Աբովեան դպրոցին, Էքս-ան-Փրովանսի Հայոց ընկերակցութեան, զոր կը ներկայացնէր 24 Ապրիլի յանձնախումբին մէջ, որու նախագահը պիտի դառնար 1999-էն 2001։ Այնուհետեւ, ան քանի մը անգամ կ'ընտրուի Հարաւային CCAF-ի նախագահ 
։ 
9 Նոյեմբեր 2020-ին, 76 տարեկանին իր մահկանացուն կը կնքէ:


=== Շքանշան ===
2011-ին, Մարսիլիոյ քաղաքապետ Ժան-Գլօտ Կօտէնի կողմէ կը պարգեւատրուի Ֆրանսայի Արժանիքի ասպետի շքանշանով։


=== Անդամակցութիւն ===
Ժագ Տօնապետեան նաեւ անդամ էր Անի կեդրոնին, Մարսիլիոյ ՀԲԸՄ-ին, Սահակ-Մեսրոպ երգչախումբին, ինչպէս նաեւ Ֆրանսա-Հայաստան Առեւտուրի եւ ճարտարարուեստի պալատին (CCIFA)։ 


=== Հրատարակութիւն ===
2018-ին լոյս տեսած էր իր « Parcours d'un colleur d'affiches - Au service de la cause arménienne » գիրքը, որ ձեւով մը ամփոփումն էր Հայ դատի նկատմամբ իր անդուլ յանձնառութեան երկար ու գործունէութեամբ խիտ տարիներուն։


== Աղբիւրներ ==
Décès de Jacques Donabedian
Տիգրանակերտի Հնաբանական Թանգարան

Տիգրանակերտի հնաբանական թանգարանը կը գործէ Ն.Ք. Ա դարէն Տիգրան Մեծի հիմնադրած Տիգրանակերտ քաղաքի տարածքին (ներկայիս՝ պատմամշակութային արգելոց) գտնուող ԺԸ․ դարու ամրոցին մէջ։ Թանգարանի 3 սրահներուն մէջ ներկայացուած են Հ․Հ․ ԳԱԱ հնագիտութեան եւ ազգագրութեան ինստիտուտի Արցախի հնաբանական արշաւախումբի պեղումներով յայտնաբերած Ե․ դարէն -  ԺԷ․ դարերու գտածոներ։ Յատկապէս արժէքաւոր է 5-6 դարերուն վերագրուող մօտ 8 սմ տրամագիծով կաւէ սկաւառակը, որու մէկ երեսին՝ շրջանի մէջ, փորագրուած է հաւասարաթեւ խաչ, միւսին՝ տղամարդու դիմապատկեր՝ հայերէն արձանագրութեամբ, վերջինս Արցախի տարածքին յայտնաբերուած հայերէն ամենահին արձանագրութիւններէն է։ Բազմաթիւ ցուցադրափեղկերու մէջ ներկայացուած է պեղումներու ընթացքը, հայերէն, ռուսերէն, եւ անգլերէն մանրամասն տեղեկութիւններ կը տրուին տեղանքի պատմութեան, պեղումներու ու գտածոներու վերաբերեալ։
Համլետ Պետրոսեանի ղեկավարութեամբ Հայաստանի Գիտութիւններու Ակադեմիայի հնագիտական արշաւախումբի պեղումներու ընթացքին յայտնաբերուած տարաբնոյթ հնութիւնները հիանալի կը լուսաբանեն Արցախի այս զարմանահրաշանկեան հնագոյն պատմութիւնն ու հարուստ մշակոյթը։
Յովհաննէս Ամերիկեան

Յովհաննէս Ամերիկեան (1 Մայիս 1843 - 5 Փետրուար 1879), կեղծանունը՝ Միհրդատ։ Ռուսահայ դերասան։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Ախալցխայի Ծինուբանի գիւղին մէջ 1843 Մայիս 1-ին։ Ներսէս Ե․ Կաթողիկոս պատահմամբ տեսնելով Ամերիկեանին, կը որդեգրէ եւ կ՛ընդունի՝ Ներսէսեան դպրոցի սան։ Այնտեղ նա կը ծանօթանայ գրականութեան ու գեղարուեստի հետ, սիրելով թատերական գործը կը միտդրէ՝ հայոց կեանքէն ներս, կանոնաւոր թատրոն հիմնել։ Մինչեւ այդ ժամանակները, շատ քիչ ներկայացումներ կը տրուէին եւ գործը տակաւին չէր կանոնաւորուած։ Ձգելով Ներսէսեան դպրոցը, ան առաջին անգամ Միհրդատ ողբերգութեան մէջ բեմ կը բարձրանայ՝ կատարելով Միհրդատի դերը ու այդ օրուընէ, անոր անունը Միհրդատ կը մնայ։
1860 թուականին խաղալով՝ «Դրաստամատ»ի ու «Արշակ Բ.»-ի դերերը, կը հռչակուի իբրեւ դերասան։ Այս յաջողութենէն ոգեւորուած, կը վճռէ ընդմիշտ նուիրուիլ բեմին։ Տփխիսի (Թիֆլիս) հասարակութեան՝ դէպի հայոց թատրոնն ունեցած անտարբերութիւնը, ստիպեց Ամերիկեանին հեռանալ Տփխիսէն, ուստի ան 1874-ին կ՛երթայ Փոթի, ուր հայերէն եւ վրացերէն լեզուներով կը ներկայացնէ ներկայացում մը եւ կ՛երթայ Կ․ Պոլիս։ Այնտեղ ալ կը սկսի խաղալ (Պէպօ, Արշակ Բ․ եւ այլն), սակայն յաջողութիւն չ՛ունենար ու թոքախտով հիւանդացած Տփխիս կը վերադառնայ։ Այստեղ, ան հիւանդ դրութեան մէջ կը շարունակէ իր սիրած գործը, սակայն չարքաշ հիւանդութիւնը մէկ կողմէն, նիւթականն վիճակը միւս կողմէն՝ կը խեղդեն նրան եւ Ամերիկեան, իբրեւ վերջին ապաւէն, դիմեց հայ խմբագրատուներուն, օգնութիւն խնդրեց ու ձեռնունայն ելլելով՝ 1879 թուականի Փետրուար 5-ին ատրճանակով ինքնասպան կ՛ըլլայ, Տփխիսի մէջ։
Ամերիկեան աշխատակցած է «Կռունկ»-ին եւ «Մշակ»ին, վերջինին շատ գեղեցիկ ու սրամիտ յօդուածներ տուած է «Զաքուճ» կեղծ ստորագրութեամբ։
Յոյս (ամսագիր, Մելպուրն)

Յոյս, կրօնական ամսագիր։ Առաջին անգամ լոյս կը տեսնէ 1966 թուականին, Մելպուրնի մէջ։ Պատասխանատուն է Մելպուրնի եկեղեցւոյ վարչութիւնը։ Կը հրատարակէ խմբագրական մարմինը։
Կիլէրմօ Տիազ

Կիլէրմօ Տիազ (անգլերէն՝ Guillermo Díaz, ծնած` 22 Մարտ 1975) Ամերիկացի դերասան մըն է։ Հանրածանօթ է իր հետեւեալ ֆիլմերով՝ Half Baked (1998), 200 Cigarettes (1999) եւ Stonewall (1995)։ Այժմ ունի գլխաւոր դեր իբրեւ Հաք ABC կայանի քաղաքական տրամա Գայթակղութիւն (Scandal) հեռուստաշարին մէջ։
Տիազ ունեցաւ է հիւր դերակատարութիւններ տարբեր հեռուստաշարներու մէջ, ինչպէս՝ Chappelle's Show, Law & Order, Weeds, ER, եւ Girls.


== Մանկութիւն եւ Գործի Ասպարէզ ==
Տիազ ծնած է Նիւ Ճըրզի, Քուպացի ծնողքէ, եւ ապրած է Մանհաթըն: 1994-ին ունեցաւ իր առաջին դերը իբրեւ Սփայք՝ Պօազ Եաքինի ֆիլմ Fresh-ի մէջ: Այդ կէտէն ետք ան սկսաւ աշխատիլ Party Girl ֆիլմի վրայ իբրեւ Լէօ, Փարքըր Փօզիի սենեկակից։ Իր յաջորդ դերը եղաւ իբրեւ միասերական Լա Միրանտա Նայճըլ Ֆինչի Stonewall ֆիլմին մէջ: 1996-ին, Տիազ աշխատեցաւ բեմադրիչ Ճիմ Մքքէյի հետ Girls' Town ֆիլմի վրայ իբրեւ ՏԻլընի կերպար, որմէ ետք ալ ան երեւցաւ I'm Not Rappaport ֆիլմին մէջ:


== Դերեր ==


=== Ֆիլմ ===


=== Հեռուստաշարեր ===


=== Ուրիշ ===


== Տե՛ս նաեւ ==
Գայթակղութիւն (հեռուստաշար)
Քէրի Ուաշինկթըն
Հենրի Այըն Քուսիք
Քոլամպըս Շորթ
Տարպի Սթանչֆիլտ
Քէյթի Լոուզ
Ճէֆ Փէրի
Թոնի Կոլտուին
Պէլըմի Եանկ
Ճաշուա Մալինա
Սքոթ Ֆոլի
Փորշա Տը Ռոսի
Քորնիլիըս Սմիթ
Ճո Մորթըն
Անդին. Հայոց Ճանապարհորդութեան Տարեգրութիւն

Անդին. հայոց ճամբորդութեան տարեգրութիւն (անգլ.՝Andin. Armenian Journey Chronicles), բեմադրիչ Ռուբեն Կինէյի կողմէն նկարուած դիւցաներգութիւն. վաւերագրական ֆիլմ հայ-չինական եւ հայ-ասիական պատմական կապերու մասին։ Ֆիլմը 2014 թուականի դրութեամբ արժանացած է շարք մը մրցանակներու:


== Բովանդակութիւն ==
Քանի մը գլուխներէ բաղկացած ֆիլմը կը պատմէ Եւրոպական ու Ասիական երկիրներու միջեւ կանուխ շրջանէն մինչեւ այսօր գոյութիւն ունեցող մշակութային, ռազմական եւ կրօնական կապերու մասին։ Սկզբնական դեր կը խաղայ Հայաստանի մասնակցութիւնը այդ կապերու հաստատման եւ զարգացման հարցին մէջ։ Ֆիլմէն մաս մը տրամադրուած է Մետաքսի ճանապարհին եւ Համեմունքի ուղիին՝ կարեւորագոյն պատմական տարրերուն։


== Ստեղծում ==

Սկզբնական շրջանին չինական հեռատեսիլի կայաններէն մէկուն պատուէրով նախատեսուած էր կարճ ֆիլմ պատրաստել, սակայն ապագային յայտագիրը մեծ ծաւալ ստացաւ հիմնուելով հայկական բազմաթիւ հետքերու վրայ Միջին Ասիոյ, Հնդկաստանի եւ Չինաստանի մէջ։ Նկարահանման խումբը երեք տարուան ընթացքին անցաւ 80.000 քմ տարածութիւն՝ այցելելով 11 երկիր եւ 72 քաղաք աշխարհով մէկ։
2013 թուականին Փետրուար ամսուան նկարահանման խումբին յաջողուեցաւ գտնել Պանտուսովի կայրակը, որ 1894 թուականէն կորսուած կը համարուէր։ Առաջին անգամ մեծ պաստառի վրայ եւ հանրային հեռուստատեսութեամբ ցուցադրուեցան ստորջրեայ նկարահանումները Քարիպեան Ծովին մէջ, ուր 2007 թուականին գտնուած է հռչակաւոր ծովահէն Ուիլեամ Քիդդի կողմէն գրաւուած հայկական նաւը։
Նկարահանուած է Հեթում պատմիչի լատիներէն ձեռագիրը, ուր նշուած է հայոց թագաւոր Հեթում Ա․ի ճամբորդութիւնը Չինաստանի սահմանի մօտ 1254 թուականին։ Հետաքրքիրն այն է, որ Մարքօ Փոլօ այդ ժամանակ միայն մէկ տարեկան էր։
2012 թուականին Սերամպոր քաղաքին մէջ, որ կը գտնուի Պենկալիոյ մէջ, քանի մը տասնեակ քիլոմեթր Կոլկաթայէն հարաւ յայտնաբերուած է առաջին Աստուածաշունչը չինարէն լեզուով, որուն յեղինակն է հայ երիտասարդ Ճոաննէս Լասսարը (Ղազարեանը)։ Ֆիլմին մէջ ցուցադրուած է անոր իսկ կողմէն կատարուած աշխատանքը։ Այդ հրատարակչութիւնը լոյս տեսած է առաջին անգամ 1813 թուականին։
2012 թուականին Ռուբէն Կինէյ արշաւախումբ հաւաքեց Իսիկ-Կուլ լիճի յատակը որոնելու նպատակով։ Ըստ միջնադարեան քարտէսին՝ քադալան Ադլասին, Իսիկ-Կուլի շրջանին մէջ գտնուած է հայկական առասպելական վանքը։
Մեքսիքայի ազգային արխիւին մէջ յայտնաբերուած է հետաքրքրական փաստաթուղթ մը, որ ցոյց կու տայ հայերուն ներկայութիւնը Ամերիկեան մայրացամաքին մէջ դեռ կանուխ շրջանին։ Առաջին հայերը չինական Քանթոն քաղաքէն ճամբայ կ՛ելլէին դէպի Աքափուլքօ։


== Արտաքին յղումներ ==
«Andin. Armenian Journey Chronicles» IMDb կայքէջին վրայ
Հայ-չինական կապերու տարեգրութիւնը
Aravot Shantum. 09.09.2014
Shanghai Daily Report
Հայկական մանրադրամները Չինաստանի մէջ
Յակոբ Յակոբեան (գրող)

Յակոբ Մնացական ՅակոբԵան (29 Մայիս 1866(1866-05-29), Գանձակ, Թիֆլիսի նահանգ, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն - 13 Նոյեմբեր 1937(1937-11-13), Թիֆլիս, Խորհրդային Միութիւն), Սովետական հայ գրող:


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Գանձակ, 1866-ին, արհեստաւոր ընտանիքի մը մէջ։ Յակոբեանի հայրը իր տղան քահանայ կամ արհեստաւոր դարձնելու նպատակ ունէր, բայց մայրը կը յաջողի զաւակը ճեմարան ուղարկել։ Ճեմարանին  մէջ արգիլուած էին հայերէն լեզուն եւ գրականութիւնը, Յակոբեան կը կազմակերպէր դասէ դուրս հաւաքոյթներ քանի մը գրասէր աշակերտներուն հետ, որոնց ընթացքին հայերէն կը կարդային եւ գրականութիւն կը քննարկէին։
Յակոբեան տակաւին ճեմարանի 6–րդ դասարանի ուսանող, մասնակցած է աշակերտական գաղտնի հաւաքոյթներու եւ գրած՝ բանաստեղծութիւններ։ «Հիւսիսի ագռաւը» իր բանաստեղծութիւնը կը փակցնէ եկեղեցւոյ պատին, որու պատճառաւ կը վռնտուի ճեմարանէն։ Յակոբեան կը մեկնի Թիֆլիս, ուր դեղատան մը  աշկերտ կը դառնայ։ Կը սկսին զրկանքներով, դառնութիւններով եւ թափառումներով լի կեանքի տարիները։ Դեղատունէն հեռանալով՝ Յակոբեան այս անգամ կը մեկնի Պաքու՝ նաւթահանքերուն մէջ բանուորութիւն կ'ընէ ապա մեքենագիտական գործարանի մը գանձապահի պաշտoնը կը ստանձնէ, յետոյ Էյզենշմիտի գործարանի հաշուապահութիւնը։ 1894-ին, վերադառնալով Թիֆլիս, Յակոբեան  քանի մը հիմնարկներու հաշուապահական պաշտօնները կը վարէ, մինչեւ Սովետական կարգերու հաստատումը՝ 1921 թուական:
Մահացած է Թիֆլիսի մէջ, 1935-ին։


== Ստեղծագործութիւններ ==
Յակոբ Յակոբեանի գրական գործունէութիւնը կը սկսի 1893-ին։ Սկզբնական շրջանի բանաստեղծութիւնները տպագրուած են «Մուրճի» մէջ։ «Նոր հոսանք» ամսագրին մէջ տպագրուած են «Մաքառման ժամին», «Էթափը», «Գործարան», «Գիւղը հարաւում» եւ այլ բանաստեղծութիւններ։ Ազդուած է ազգային շունչով գրողներէն, յատկապէս՝ Ռ. Պատկանեանէն։


== Երգեր ==
Բանաստեղծութիւններ, Թիֆլիս, 1912, 144 էջ:
Բանաստեղծութիւններ, հատ. 1, Թիֆլիս, 1926, 352 էջ:
Բանաստեղծութիւններ, Երեւան, 1935, 300 էջ:
Ընտիր երկեր, Երեւան, 1936, 150 էջ:
Բանաստեղծութիւններ, Երեւան, 1948, 182 էջ:
Երկեր, Երեւան, 1951, 494 էջ:
Երկերի ժողովածու, հատ. 1–4, Երեւան, 1955–1958:
Բանաստեղծութիւններ եւ պոեմներ, Երեւան, 1958, 103 էջ:
Բանաստեղծութիւններ եւ պոեմներ, Երեւան, 1966, 111 էջ:
Յակոբեան Յակոբ, Կուրղինեան Շուշանիկ, Արազի Մովսէս, Երկեր, Երեւան, 1982, էջ 14–196:


== Գրականութիւն ==
Ասատուր Ասատրեան, Յակոբ Յակոբեան, Երեւան, 1947, 96 էջ։
Ասատուր Ասատրեան, Յակոբ Յակոբեան, Երեւան, 1955, 178 էջ։
Սովետահայ գրականութեան պատմութիւն, հատոր առաջին (1917-1941, հատորը ներառած է «Յակոբ Յակոբեան» գլուխը, որ գրած է Ասատուր Ասատրեանը), Երեւան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1961, 800 էջ։
Արսէն Տէրտէրեան, Հայոց նոր գրականութեան պատմութիւն։ 19-20-րդ դդ. (սղագրուած դասախօսութիւններ ձեռագիրի իրաւունքով), պրակ 7, Յ. Յակոբեան, Երեւան, Երեւանի համալսարանի հրատարակչութիւն, 1939, 76 էջ։


== Աղբիւրներ ==
Պետրոսեան, Հ., «Հայ գիտնականներ, հրապարակախօսներ, ժուռնալիստներ», Երեւան, 1960, էջ 353-356։
Սուրխաթեան «Հայ Գրականութիւն», Հատոր 2
Գէորգ Վրդ. Նալպանտեան

Գէորգ Վրդ․ Նալպանտեան, ծնած է 1857 ին։ Աղթամարի մէջ միաբան դարնալէ յետոյ ձերնադրուած է իբր՛ վարդապետ 1887 ին։ Վանահայրութեան պաշտօնը ստացած է Սբ․ Թադէի մէջ։  Որոշ ատեն մը պաշտօնավարալէն վերջ ընտրուած է իբր՛ առաջնորդ Սղերդի՝ մէջ մինչեւ 1915։


== Ծանոթագրություններ ==


== Աղբիւրներ ==
Յուշարցան, 1919, էջ 86.
Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցի

Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցի, հաստատուած 12-րդ դարու վերջաւորութեան, պաշտօնապէս գործած 1742, առաջին Պատրիարք Աբրահամ Արծիւեան։


== Պատմական ==
Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցին կը պատկանի Արեւելեան Կաթողիկէ Եկեղեցիներուն, այսպիսով կ'ենթարկուի Հռոմի Պապի առաջնորդութեան։ Հայ կաթողիկէ եկեղեցւոյ հիմնադրումի գաղափարը յառաջացած է 12-րդ դարու վերջաւորութեան, Կիլիկեան Հայաստանի տարածքով դէպի Սուրբ Հող ճամբորդող խաչակիրներու, եւ տեղի հոգեւորականութեան միջեւ կապերու հաստատումէն։ Ներկայիս՝ Կաթողիկոս Ներսէս Պետրոս ԺԹ.Թարմունի, Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ Հայրապետն է։
Պաշտօնապէս Եկեղեցին սկիզբ առած է, իբրեւ ինքնավար հոգեւորական հանրութիւն 1742 թուականին, երբ Հռոմի Պապ Պենետիկտոս XIV Աբրահամ Արծիւեանը կը նշանակէ Կիլիկեան Հայաստանի Պատրիարք, որ կը դառնայ Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ առաջին Պատրիարքը։


== Թեմեր ==
Հայ Կաթողիկէ եկեղեցին ունի զանազան թեմեր՝ Լատին Ամերիկա, Պոյնէս Այրէս, Հայաստան եւ Արեւելեան Եւրոպա, Միացեալ Նահանգներ եւ Քանատա, Եգիպտոս, Ֆրանսա, Յունաստան, Իրաք, Իրան, Երուսաղէմ եւ Յորդանան, Լիբանան, Սուրիոյ մէջ՝ Հալէպ, Դամասկոս, Գամիշլի, Քեսապ, Թուրքիոյ մէջ՝ Պոլիս։ Եկեղեցիներ կան՝ Աւստրլիոյ, Լեհաստանի, Ռումանիոյ, Շուէտի, Ուքրանիոյ մէջ։


== Միաբանութիւններ ==
Զմմառու Պատրիարքական Միաբանութիւն
Մխիթարեան Հայրերու Միաբանութիւն
Անարատ Յղութեան Հայ Քոյրերու Միաբանութիւն


== Հաստատութիւններ ==
Հայ Կաթողիկէ եկեղեցին ունի դպրոցներ, որբանոցներ, դարմանատուներ, երիտասարդական միութիւններ, տիկնանց յանձնախումբեր, մշակութային յանձնախումբեր, երգչախումբեր։


== Տես նաեւ ==
Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ Կաթողիկոսներու ցանկ


== Աղբիւրներ ==
Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցի
Եղբայր Եմք Մեք

Ագգային միութեան ստեղծումը՝ 19-րդ դարու կիսուն, հայութեան հիմնական խնդիրը եղած է։ Միասնութեան թեման մամուլի եւ գրական գործերու նիւթ դարձուած է՝ յաղթահարելու համար թէ՛ աշխարհագրական ցրուումը, թէ՛ կաթողիկէ եւ բողոքական համայնքներու ստեղծումով ծագած յարանուանական պառակտումները։
Կաթողիկէ ընտանիքի զաւակ՝ Մ. Պէշիկթաշլեան առաջին ու գլխաւոր քարոզիչ–գործիչներէն պիտի ըլլար՝ այս բաժանումներու յաղթահարման ճամբուն վրայ։
«Եղբայր եմք մեք»ը կը ցուցահանէ Մ. Պէշիկթաշլեանի գորովագին հոգին։ Այս իսկական «հաւատամք»ին մէջ, ան բարձրագոյն արժէք ու իտէալ կր յայտարարէ իր նմանին, ազգակիցին սէրը։ Թէեւ օրուան վիպապաշտ ոճով ու շատ ընդհանուր բանաձեւուած, հոն տեղ գտած է նաեւ բանաստեղծին պատկերացումը՝ միութեան ստեղծման կերպին ու բարերար հետեւանքներուն մասին։