armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Փայլածու Կապտանեան

Փայլածու Կապտանեան, Հայոց Ցեղասպանութեան վերապրող եւ գրագէտ: Ան ներշնջած է Rice-A-Roni ճաշատեսակին ստեղծումը, որ հիմնուած է հայկական փիլաւին վրայ: Ցեղասպանութեան ընթացքին, յղի Փայլածուն ստիպողաբար քալած է Սուրիական անապատը եւ հասած է Հալէպ:Ցեղասպանութենէն ետք, ան գրեց իր յուշերը ֆրանսերէնով, անունը՝ «Memoires d'une deportee» (արմտ. «Տեղահանի մը Յուշերը»): 1919 թուականին հրատարակուեցաւ եւ կը համարուի կարեւոր ներդրում մը Հայոց Ցեղասպանութեան հետազոտութիւններու ոլորտին մէջ, մանաւանդ որովհետեւ գրուած էր անմիջապէս դէպքերէն ետք: Գիրքը նեդրում ունեցաւ նաեւ Ռաֆայէլ Լեմքինի ցեղասպանական պրպտումներու եւ ընդհանուր հասկացողութեան:1919 թուականին, Տիկ. Կապտանեան վերամիացաւ իր երկու զաւակներուն հետ որոնց յոյն ընտանիքի մը վստահած էր տեղահանումէն առաջ: Այդ դէպքէն ետք, Փայլածու եւ իր երկու տղաքը փոխադրուեցան ԱՄՆ, ուր աշխատեցաւ իբր դերձակուհի եւ հիւսեց վարագոյրներ օրուայ ԱՄՆի Նախագահ Ֆրէնքլին Տ. Ռուզըվըլթին տան համար, Հայտ Պարտեզ, Նիւ Եորք:
Համաշխարհային Երկրորդ Պատերազմէն ետք, Փայլածուն եւ ընտանիքը փոխադրուեցան Սան Ֆրանսիսքօ: Հոն ապրած ժամանակ, վարձու տուաւ սենեակ մը Լօուիս եւ Թոմ ՏըՏոմենիքօ: Փայլածուն սորվեցուց հայկական փիլաւ պատրաստել Թոմին եւ իր եղբօր Վինսընթին 1955 թուականին, ով կ'աշխատէր Ոսկեայ Հատիկ Մաթարոնի փասթայի ընկերութեան համար, հիմնադրուած իրենց հօր կողմէ, որոնք իրենց սորվածը գործածելով ստեղծեցին փիլաւի եւ մաքարոնիի խարնուրդ մը եւ անուանեցին Rice-A-Roni:
2003

2003 թուական,  ԻԱ․ դարու 3րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==
8 Օգոստոս՝ Ատոնիս Սամարաքիս (Αντώνης Σαμαράκης ), միջազգային համբաւի արժանացած յոյն արձակագիր
29 Նոյեմբեր՝ Սահակ Արք. Այվազեան, (ծն․1929), հոգեւորական, կրթական մշակ, Յունաստանի Հայոց Թեմի 45 տարիներու Առաջնորդ
Մտաւոր Սեփականութեան Համաշխարհային Օր

Մտաւոր սեփականութեան համաշխարհային օր (ՄԱԿ-ի լեզուներով. անգլ.՝ World Intellectual Property Day, սպ.՝ Día Mundial de la Propiedad Intelectual, ռուս.՝ Международный день интеллектуальной собственности, ֆր.՝ Journée Mondiale de la Propriété Intellectuelle), կը նշուի ամէն տարի 26 Ապրիլին։
Մտաւոր սեփականութեան համաշխարհային կազմակերպութեան (անգլ.՝ World Intellectual Property Organization, WIPO) Գլխաւոր Համաժողովը Հոկտեմբեր 1999-ի նիստի ժամանակ այդ տօնի հաստատման վերաբերեալ որոշում ընդունեց։ Առիթը 26 Ապրիլի Մտաւոր սեփականութեան համաշխարհային կազմակերպութեան հիմնադրման նշանաւորումը եղաւ, որ կոչուած է ամբողջ աշխարհին մէջ մտաւոր սեփականութեան պահպանման ու զարգացման օժանդակելուն։
Մտաւոր սեփականութեան Համաշխարհային օրը նշելու առաջարկութիւնը՝ ՄՍՀԿ-ի հայեցողութեամբ, առաջադրած է Ճափոնի պատուիրակութիւնը 9 Օգոստոս 1999-ին։
Մտաւոր սեփականութեան միջազգային օրը հնարաւորութիւն կու տայ ընդգծել նորարարութիւններու նշանակութիւնը մարդու առօրեայ կեանքին եւ հասարակութեան կատարելագործման մէջ։ Արտօնագրերը, ապրանքանիշերը, հեղինակային իրաւունքը եւ կից իրաւունքները՝ իբրեւ ստեղծագործութեան եւ գիտելիքներու արդիւնք, համաշխարհային հանրութեան մշակութային եւ տնտեսական զարգացման օժանդակելու կրնան գործիքներ համարուիլ։
Կոմիտասի Յուշարձան (Փարիզ)

Կոմիտասի Յուշարձան, յուշարձան Ֆրանսայի մայրաքաղաք Փարիզի մէջ՝ «Երեւան» պուրակը։


== Պատմութիւն ==
27 Յունուար 1978 թուականին Փարիզի հայ համայնքը՝ Էջմիածնի կաթողիկոսարանի Եւրոպայի պատուիրակ արքեպիսկոպոս Մանուկեանի գլխաւորութեամբ դիմած էր Փարիզի քաղաքապետ Ժակ Շիրակին` հայ երգահան Կոմիտասին եւ Եղեռնի զոհերու յիշատակին նուիրուած յուշարձան ստեղծելու թոյլտուութեան խնդրանքով։ Յուշարձանի կառուցման աշխատանքները երկար տարիներ ձգձգուած են` չնայած որ սեպտեմբեր 15 1978 թուականին արդէն կար նամակի դրական արձագանքը։ Յունուար 17 1997 թուականին, երբ կաթողիկոս Գարեգին Առաջինը գտնուած էր Փարիզի մէջ, յուշարձանի կառուցման երկրորդ նամակն է կազմուած։
Յուշարձանի տեղադրման աշխատանքներն սկսան 2001 թուականին, երբ Ֆրանսան պաշտօնապէս ճանաչեց 1915 թուականի Հայոց ցեղասպանութիւնը։ Յուշարձանի պաշտօնական բացումը եղած է 2003 թուականին։ Բացման արարողութեան ներկայ եղած են ՀՀ նախագահ Ռոպերդ Քոչարեանը, Ֆրանսայի նախագահ Ժակ Շիրակը, Ֆրանսայի ՀՀ արտակարգ եւ լիազոր դեսպան Էտուարդ Նալպանտեանը, բազմաթիւ ֆրանսահայեր ու ֆրանսացիներ


== Հեղինակ ==
Քանդակագործ` Դաւիթ Երեւանցի


== Տուեալներ ==
Յուշարձանը գտնուած է Ալբերի գետափի մօտ, Փարիզի հեղինակաւոր ութերորդ շրջանին մէջ, Ելիսեան պալատի եւ Ֆրանսայի Հանրապետութեան ներքին գործերու նախարարութեան հարեւանութեամբ` «Երեւան» պուրակին մէջ։ 
Յուշարձանի բարձրութիւնը 6 մեդր է, 2 մեդր պատուանդանն է, արձանը՝ 4 մեդր, նիւթը՝ պրոնզ։ Յուշարձանի ետեւի մասը խաչքար է, իսկ վարդապետի ձեռքին՝ գիրք, միւս կողքին նոր կեանք խորհրդանշող երեխայի գլուխ է քանդակուած։ Յուշարձանի վրայ գրուած է.


== «Երեւան» պուրակ ==
Մարտ 12 2009 թուականին Կոմիտասի արձանին հարող փոքր պուրակը վերանուանուած է «Երեւան»։ Պուրակի բացման արարողութեան ներկայ գտնուած են ֆրանսահայ շանսոնէ Շարլ Ազնաւուրը, Էտվարդ Նալպանտեանը, հայկական ծագումով երգչուհի Էլէն Սեգարան եւ այլք։


== Տե՛ս նաեւ ==
Կոմիտասի կիսանդրի (Փարիզ)


== Արտաքին յղումներ ==
Կոմիտասի արձանի բացում Ֆրանսայի մէջ
Պարտիզակ (Քոճայելի)

Պարտիզակ (այժմ Պահջեճիք), հին հայաբնակ աւան Թուրքիայի, Իզմիթ քաղաքին (Նիկոմիդիա) 20քմ հեռաւորութեամբ, Իզմիթի հարաւ արեւելեան ափի մօտ, անտառապատ լեռներու ստորոտին։ Եղանակը բարեխառն է և առողջարար։ Եղած է Կոստանդնուպոլսոյ հայ մտաւորականութեան ամառանոցներէն մին։


== Պատմութիւն ==
Հիմնադրած են Սեբաստիա վիլայէթի Պարտիզակ գիւղէն գաղթած հայերը, 16րդ դարուն։ 20րդ դարու սկզբը ունէր մօտ 17000 հայ բնակիչ։ Մինչեւ 1912 թուականը քաղաքի կառավարումը կը գտնուէր հայ պաշտոնեաներու ձեռքին (վերջին հայ կառավարիչն էր գրող, հասարակական գործիչ Հ․ Տէր-Յակոբեանը)։ Պարտիզակի կառավարչին ենթարկուած էր հինգ հայկական, մէկ յունական և երկու մահմետական գիւղեր։ 1915 թուականին Պարտիզակի հայերը Նիկոմիդիոյ գաւառի հայ բնակչութեան հետ ենթարկուած են տեղահանութեան և կոտորածի։ 1918 թուականին ջարդէն փրկուած 3500 Պարտիզակցի, վերահաստատուած են հայրենի աւանին, 1920 թուականին յոյն-թուրքական պատերազմի ժամանակ, կրկին տեղահանուած։ Մօտ 50 ընտանիք հայրենադարձած են Խորհրդային Հայաստան, իսկ պարտիզակցիներու խումբ վերաբնակուած են Հալէպ (Սուրիա)։


== Կենցաղն ու մշակոյթը ==
Բնակչութեան հիմնական զբաղմունքը եղած է ծխախոտագործութիւնը, շերամապահութիւնը (մետաքսի երկու մանարան գործարան), փայտի ու փայտածխի արտադրութիւնը։ Պարտիզակը ունեցած է բժշկական ծառայութիւն, դեղատուն, փոստ, հեռագրատուն (1911 թուականին)։ Գործած են ինչպէս Հայաստանեաց Առաքելական, այնպէս ալ կաթոլիկ և բողոքական եկեղեցիներ, ութ դպրոց, որոնցմէ մեկը՝ բարձրագոյն։ Եղած է մտաւորականներու կեդրոն, հրատարակուած են «Փարոս» (1910-1912), «Պայքար» (1912-1914), «Մեղու» (1912-1914), «Պարտիզակ» (1909-1912) և այլ պարբերականներ։ Սեփական (սիրողական), ինչպէս նաև Կոստանդնուպոլսէն և Անդրկովկասէն ժամանող թատերախմբերու ուժերով կազմակերպուած են ներկայացումներ։


== Տե՛ս Նաեւ ==
https://www.youtube.com/watch?v=kTJi7-WwUkk
https://www.youtube.com/watch?v=MGaDez5l2CE
https://www.agos.com.tr/tr/yazi/13297/bir-zamanlar-izmitte-ermeniler-vardi


== Յայտնի Պարտիզակցիներ ==
Գուրգէն Ալէմշահ
Վաղինակ Բեքարեան
Վարդան Հացունի
Ենովք Շահէն


== Ծանոթագրութիւններ ==


== Արտաքին Յղումներ ==
Գ. Հ. Մխալյան, Պարտիզակն ու պարտիզակցին, Կահիրե 1938
Մ. Ծոցիկյան, Արևմտահայ աշխարհ, Նյու Յորք 1947
Ա. Ա. Պետիկյան, Գրչանկարներ Պարտիզակ գյուղին, Փարիզ 1950
Հ. Տեր-Հակոբյան, Պարտիզակ խատուտիկ, Փարիզ 1960
Հ. Պողոսյան, Պարտիզակը անզուգական, Փարիզ 1967
Վասպուրական

Վասպուրական՝ Մեծ Հայքի 8-րդ նահանգը։ Հիւսիսէն սահմանակից էր Այրարատ, հիւսիս–արեւելքէն՝ Սիւնիք, արեւելքէն՝ Փայտակարան եւ Պարսկահայք, հարաւէն՝ Կորճայք, Մոկք եւ Աղձնիք, արեւմուտքէն՝ Տուրուբերան նահանգներուն։ Կը ներառէ 34 գաւառ։


== Վարչական բաժանում ==
Ըստ կարգ մը հայ պատմաբաններու, ժամանակին տարածուած էր այն տեսակէտը, թէ Աղիովիտ գաւառը կիսուած էր Տուրուբերանի եւ Վասպուրականի միջեւ։ Սուրէն Երէմեան, «Աշխարհացոյցի» բոլոր ձեռագիրներու տարընթերցումները չունենալով, գաւառը կը բաժնէ երկու մասի, որու արեւմտեան հատուածը իբրեւ Աղիովիտ գաւառ, կը յատկացնէ Տուրուբերանին, իսկ արեւելեան հատուածը՝ իբրեւ Աղիովիտ գաւառ, Վասպուրականին։ Անոր կարծիքով, ըստ երեւոյթին սկիզբը գոյութիւն ունեցած է մէկ Աղիովիտ գաւառ, որ հետագային վաճառաշահ Զարիշատ քաղաքի բարձրանալուն  հետեւանքով, որ «արքունի քաղաք»ի  իրաւունք ստացած էր, կը բաժնուի երկու մասի, որոնցմէ արեւմտեանը կը դառնայ Զարիշատի քաղաքային տարածք։
Վասպուրականը Աղիովիտ անունով գաւառ չէ ունեցած, հետեւաբար անկախ ներքին բաժանմունքէն, Աղիովիտը ամբողջութեամբ կը պատկանի Տուրուբերանին։ Այդ իրողութիւնը յստակ կը դառնայ նաեւ այն իրողութենէն, որ Հայաստանի 591-ի երկրորդ բաժանման ատեն պարսկա-բիւզանդական սահմանագիծը կ'անցնէր ոչ թ իրականութեան մէջ գոյութիւն չունեցող երկու Աղիովիտներու մէջէն, այլ Առեստի անմիջական հարեւանութեամբ, որմով կարծես թէ Վասպուրականի մէկ հատուածը եւս կ'անցնէր Բիւզանդիոնին։ Վերջինս Վասպուրականի մէջ տարածքային ձեռքբերումներ չունէր, պարզապէս Աղիովիտ գաւառը ամբողջութեամբ անցած էր կայսրութեան։
Այսպիսով, Վասպուրականը կազմուած էր հետեւեալ 34 գաւառներէն (նախապէս տարածուած 35 գաւառներուն փոխարէն, հանելով Աղիովիտը Վասպուրականի գաւառներու ցանկէն).

Ռշտունիք - կեդրոնը՝ Մանակերտ
Տոսպ - կեդրոնը՝ Վան
Բոգունիք
Արճիշակովիտ
Կուղանովիտ - կեդրոնը՝ Կուղան
Առբերանի - կեդրոնը՝ Առեստաւան
Գառնի
Բուժունիք
Առնոյոտն
Անձեւացիք (Անձրեւացիք) - կեդրոնը՝ Կանգաւար
Տրպատունիք
Հայոց ձոր կը կոչուէր նաեւ Երուանդունիք - կեդրոնը՝ Հայկաբերդ
Բուն Մարդաստան
Մարդաստան - կեդրոնը՝ Համբոյրազան
Արտազ - կեդրոնը՝ Շաւարշաւան
Ակէ - կեդրոնը՝ Ականիս
Աղբակ Մեծ - կեդրոնը՝ Յադամակերտ
Անձախի ձոր - կեդրոնը՝ Կոտորոց բերդ
Թոռնաւան (Թոռնաւան) - կեդրոնը՝ Թոռնաւան
Ճուաշ-ռոտ - կեդրոնը՝ Մարտակերտ
Կրճունիք
Մեծնունիք
Պալունիք - կեդրոնը՝ Պղուանք
Գուկանք
Աղանդ-ռոտ - կեդրոնը՝ Նուարսակ
Պարսպատունիք
Արտաշիսեան կը կոչուէր նաեւ Արտաւանեան - կեդրոնը՝ Արտամէտ
Բաքրան - կեդրոնը՝ Մարանդ
Գաբիթեան
Գազրիկեան- կեդրոնը՝ Գազրիկ
Տայգրեան
Վարաժնունիք - կեդրոնը՝ Տաշիր
Գողթն - կեդրոնը՝ Գողթն
Նախճաւան - կեդրոնը՝ Նախիջեւան


== Աղբիւրներ ==
1 Չիթունի, Յուշեկք Հայաստանի, Ա. տարի, Կ. Պոլիս,1919, էջ 61
2 «Արծուի Վասպուրական» 1858,


== Արտաքին յղումներ ==
vaspurakan.am
Արշալոյս Արարատեան (թերթ)

Արշալոյս Արարատեան, օրագիր քաղաքական, բանասիրական եւ առեւտրական։ Լոյս տեսած է 1840-87 թուականներուն (ընդհատուած է 1882-ի Յունիսէն 1883-ի Յունիսը), Զմիւռնիայ։  
Ունեցած է ներքին տեսութիւններու, արտաքին, առեւտրական, ազգային եւ լուրերու բաժիններ։ Տպագրած է բանասիրական նիւթեր, ուսումնական եւ բարոյախօսական յօդուածներ, վէպեր, գրական այլ ստեղծագործութիւններ, գրախօսականներ։ Արժէքաւոր են ազգային բաժինի նիւթերը։ 
Հայկական գաղթավայրերու վերաբերեալ յօդուածները ու բազմազան լուրերը, սկզբնաղբիւրի նշանակութիւն ձեռք բերած որոշ հրապարակումներ (Խաչատուր Աբովեանի «Աշխարհիկ բարբառ երեւանցի հայոց», 1850, № 360, Գաբրիէլ Պատկանեանի ուշ շրջանի բանաստեղծութիւնները եւ այլն)։ Լեզուն աշխարհաբար էր։ 
Թերթը լայնօրէն տարածուած է Կովկասի եւ հայկական գաղթավայրերու մէջ։ Ընդհատուած է 1886-ին, երբ թուրքական կառավարութիւնը բանտարկած է Յարութիւն Սվաճեանը։ Ծանր հիւանդ վիճակի մէջ բանտէն ազատած խմբագիրը վերսկսած է թերթի լոյս ընծայումը, սակայն շուտով, անոր մահէն ետք, լոյս տեսնելէ դադրած է։


== Աղբիւրներ ==
«Հայ Մամուլի Ցուցահանդէս» (1794-1964), Արտաշէս Տէր Խաչատուրեան, էջ 4։
2011

2011 թուական, ԻԱ․ դարու 11րդ տարին է


== Դէպքեր ==


==== Հոկտեմբեր ====
23 Հոկտեմբեր․ 32 տա­րո­ւան ընդ­մի­ջու­մէ ետք, 2 500 հայերու ներկայութեամբ կը կատարուի Տիգրանակերտի Սուրբ Կիրակոս վերանորոգւոած եկեղեցւոյ մէջ ե­կե­ղե­ցա­կան ա­ռա­ջին ա­րա­րո­ղու­թիւ­նը


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==
Տաորմինա

Տաորմինա (սիցիլերեն։ Taurmina, յուն․՝ Ταυρομένιον Tauromenion, լատ.՝ Tauromenium, արաբերէն՝ طبرمين‎ Ṭabarmīn), քաղաք Մեսինայի նահանգի մէջ, Սիցիլիա, Իտալիա։ Տաորմինան յայտնի է որպես տուրիստական կենտրոն սկսած XIX դարեն։


== Բնակչութիւն ==
Քարոլին Տավէրնաս

Քարոլին Տավէրնաս (անգլերէն՝ Caroline Dhavernas, ծնած 15 Մայիս, 1978, Մոնրէալ, Քէպէք, Քանատա) Քանատացի դերասանուհի մըն է: Ամէնէն շատ ճանչցուած է իր Պրայըն Ֆուլըրի հետ գործակցութիւններով, ինչպէս Ճէյ Թայլըրը Foxընկերութեան կատակերգական տրամա Wonderfalls հեռուստաշարով, ինչպէս նաեւ Դկ. Ալանա Պլում դերով NBC կայանի մտային զգայացունց եւ տրամա Hannibal հեռուստաշարով: Ան նաեւ ստանցնած է գլխաւոր դեր մը իբրեւ Դկ. Լիլի Պրէնըր ABC կայանի բժշկական տրամա Off the Map հեռուստաշարին մէջ:
Սմբատ Փանոսեան

Սմբատ Փանոեան ծնած է Թիֆլիս 1909 թուականին։ Տասը տարէկանին կը կորսնցնէ հայրը, որ զոհ կ'երթայ կոյր գնդակի մը, հայեւքիւրտ բախումներու ընթացքին։
Տարագրութեան օրերուն, 1919 թուականին՝ Միջագետքի մէջ կը կորսնցնէ նաեւ մայրը։ Որբ, 1920 թուականին կը յանձնուի Նահր Էլ Օմարի գաղթակայաններուն մէջ հիմնուած որբանոցի մը խնամքին։ Բացառաբար Վասպուրականցի հազարի մօտ երկսեռ որբեր, այս որբանոցին մէջ, 1922 թուականին կը փոխադրուին Երուսաղէմ. անոնց հետ՝ նաեւ ինք։
Նախակրթութիւնը թէեւ ստացած է որբանոց մուտքէ առաջ, սակայն որբանոցն է որ տուած է իրեն լուրջ կրթութիւն մը։ 1926 թուականին, իբրեւ ուշիմ եւ աշխատասէր աշակերտ, զինք կ'ընդունին Կիպրոսի Մելգոնեան Կրթական հաստատութեան մէջ, որուն անդրանիկ շրջանաւարտն է 1930 թուականին։ Գրականութեան իր ուսուցիչը եղած է Օշական, որուն շունչին տակ կը կազմուի գրագէտը։
1930 թուականին կոււ գայ Պէյրութ, եւ իբրեւ պաշտօնեայ գործի կը ձեռնարկէ տեղւոյն կալուածոց գրասենեակին մէջ։ 1933 թուականին կ'անցնի Լաթաքիա (Սիւրիա)՝ ուր մինչեւ այսօր կը պաշտօնավարէ ծխախոտի էնկերութեան մէջ, իբրեւ քննիչ։
Առաջին պատմուածքը լոյս տեսած է «Հայրենիք» ամսագրի մէջ, 1932 թուականին (երգը): Այդ թուականէն ասդին կ'աշխատակցի գաղութահայ բոլոր հանդէսներուն, մասնաւորաբար՝ «Նայիրի», «Ակօս» եւ «Անի»: Պատմուածքներու առաջին հատորը, «Անարձագանգ Քայլեր», լոյս տեսաւ 1949 թուականին։ «Անի» ամսագրի հրատարակչականին կողմէ։1953 թուականին հրատարակեց իր առաթին ծաւալուն վէպը՝ «Որ մրրկաւ էին զատուած», 1915 թուականին Եղեռնէն թելադրաբար։ 1959 թուականին՝ «Հայկական վէրք» երգիծավիպակը եւ 1968 թուականին՝ «սէրը, որ գին չունէր» պատմուածքներու եւ Վիպակներու հատորը:


== Ծանոթագրութիւններ ==
Կիրունա

Կիրունա (շուէտ.՝ Kiruna), քաղաք Շվեդիայի հիւսիսի մէջ, Նորբոտենլենի մէջ։ 23 հազար բնակչութիւն (2009)։ Արեւմտեան Եվրոպայի երկաթի հանքաքարի արդյունահանման խոշոր կեդրոնն է։
Հանքաքարը կը արտահանուի Նարվիկ եւ Լուլեո նավահանգիստներով։ Կիրունայի մոտ կա տիեզերական հետազոտութիւններու հրթիռադաշտ։


== Բնակչութիւն ==


== Կլիմա ==
Կաղապար:Եղանակի աղիւսակ


== Քույր քաղաքներ ==
 Ռուսաստան Արխանգելսկ, Ռուսաստան
Կաղապար:Country data Նորվեգիա Նարվիկ, Նորվեգիա
Տիգրան Սէրայտարեան

Տիգրան Սէրայտարեան (1883, Սեբաստիա - 1915), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1883 թուականին Սեբաստիոյ նահանգի Սե­բաս­տիա քաղաքին մէջ, բրուտ Գասպար Կարոյեանի ընտանիքին մէջ։ Բժիշկ Արմենակ Սէրայտարեանի եղբայրն է։ Աւարտած է Պէյ­րու­թի Սեն Ժոզեֆ Ֆրանսական համալսարանը եւ ստացած է դեղագործի կոչում։ Վերադառնալով Սեբաստիա՝ դեղագործ աշխատած է։ Եղած է հնչակեան կուսակցութեան գործիչ։
1915 թուականին, Սեբաստիոյ հայ բնակչութեան տեղահանութեան ժամանակ, Եւ­դո­կի­ոյ ճամբոըն վրայ, Զիլէի մօտ, ընտանիքի անդամներուն աչքիմ առջեւ, Արմենակ եղբօր հետ միասին սպանուած է թուրք ոստիկանապետ՝ Շուուպերեիսի (Բաժանմունքի պետ), Քէօր պինպաշիի հրամանով՝ ոստիկան-զինուորներու ձեռքով։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տոուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ.Պոլիս, 1919։
Ալպօյաճեան Ա., Պատմու թիւն Եւդոկիոյ հայոց, Գահի րէ, 1952։
Ահարոնեան Գ., Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), Պէյրութ, 1965։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Պարթոլոմէօ Քրիսթոֆորի

Պարթոլոմէօ Քրիսթոֆորի (4 Մայիս 1655(1655-05-04), Փատուա, Վենետիկի հանրապետութիւն - 27 Յունուար 1731(1731-01-27), Ֆլորանս), երաժշտական գործիքներու իտալացի արտասրող եւ վաճառական: 1709 թուականին ան հնարած է փիանօ ֆորթէն, Իտալիոյ Ֆլորանս քաղաքին մէջ: 


== Կենսագրական գիծեր ==
Քրիսթոֆորի ծնած է Փատուայի մէջ, Վենետիկ: Ոչինչ յայտնի է անոր վաղ մանկութեան տարիներուն մասին։
Ան 33 տարեկանին աշխատանքի է անցած է: Ֆերտինանտօ, որ Թոսքանայի դուքս Քոզմաս Գ.-ի որդին եւ ժառանգորդն էր, երաժշտութիւը կը սիրէր:
Ֆերտինանտօ իշխանը 1688-ին այցելած է Վենետիկ, մասնակցելու Carnival- ին։ Ան հանդիպած է Քրիսթոֆորին, Փատուա անցնող ուղեւորութեան տան մէջ: Այդ ատեն Ֆերտինանտօն կը փնտռէր նոր արուեստագէտ վարպետ մը, հոգ տանելու իր բազմաթիւ երաժշտական ​​գործիքներուն, անոր նախորդ աշխատողը մահացած էր: Արքայազնը փափաքած է վարձել Քրիսթոֆորին ոչ միայն իբրեւ վարպետ, այլ նաեւ իբրեւ երաժշտական ​​գործիքներու նորարար:
17-րդ դարուն Քրիսթոֆորի ստեղծած է երկու ստեղնաշարային գործիքներ․ մինչ այդ սկսած է  աշխատանք տանիլ դաշնամուրի վրայ: Այս գործիքները փաստաթղթաւորուած են՝ գոյքագրման մէջ, որ թուագրուած է 1700 թուականով:
5 Յունուար

5 Յունուար, տարուան 5-րդ օրն է։4 Յունուար  5 Յունուար  6 Յունուար


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==
2014 Ճիմ Թորոսեան, հայ ճարտարապետ, ակադեմիկոս, Երեւանի գլխաւոր ճարտարապետ (1971 - 1981) (մահ․՝ 1926)։
1901, Սմբատ Շահազիզ, բանաստեղծ, հրապարակախօս եւ մանկավարժ (ծն․՝ 1841)։


== Տօներ ==
Համեստ (անձնանուն)

Համեստ հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է հայերէն համեստ՝ «պարկեշտ» բառէն։ Նոր անուն է։ Այժմ (2015) եւս գործածական անուն է։
Գիտութիւն (ամսագիր)

Գիտութիւն, հայալեզու պատկերազարդ ամսաթերթ։ Լոգանի Տայկազեան վարժարանի հրատարակութիւն։ Լոյս կը տեսէ 1904-1905 եւ 1908-1909 թուականներուն, Լոզանի մէջ, ապա՝ Փարիզի։ Տնօրէն՝ Միքայէլ Նալպանտեան։ Գովազդած է բնագիտութեան, քիմիայի, կենսաբանութեան, երկրաբանութեան, աստղաբաշխութեան, բժշկութեան, գիւղատնտեսութեան եւ գիտութեան այլ բնագաւառներու նուաճումները։ Անդրադարձած է դպրոցներու գործունէութեան, կազմակերպած գիտական յօդուածներու մրցոյթ, փորձեր առած է հայացնելու գիտական եզրոյթները, տպագրած է գրախօսականներ գիտական հրատարակութիւններու մասին։
Վրաստանի Ազգային Դրամատուն

Վրաստանի ազգային դրամատուն (վրաց.՝ საქართველოს ეროვნული ბანკი), Վրաստանի կեդրոնական դրամատուն: Վրաստանի ազգային դրամատունը ստեղծուած է ԽՍՀՄ Պետական դրամատան Վրացական հանրապետական դրամատան հիման վրայ 1991 թուականին։


== Պատմութիւն ==
Վրաստանի ազգային դրամատունը հիմնադրուած է 1919 թուականին, իսկ 1991 թուականին խորհրդային միութեան փլուզումէն ետք սկսած է գործել որպէս ինքնուրոյն հիմնարկ։ Այդ ժամանակ Վրաստանի Վերին խորհուրդի որոշման համաձայն՝ խորհրդային Դրամական-վարկային համակարգի հիման վրայ ստեղծուեցաւ Վրաստանի ազգային դրամատունը:
Պաշտօնապէս անկախ Վրացական կեդրոնական դրամատունը ստեղծուած է Օգոստոս 1991 թուականին, ընդունուած «վրացական Հանրապետութեան Ազգային դրամատան մասին» օրէնքի համաձայն։ Այդ ժամանակ ընդունուած է նաեւ «վրաստանի Հանրապետութեան Ազգային դրամատան մասին» օրէնքը, որ կ՛արտայայտէր Կեդրոնական բանկի գործունէութեան հիմնական ոլորտները դրամավարկային քաղաքականութեան բնագաւառին մէջ։
Ազգային դրամատան այսօրուայ կարգավիճակը որոշուած է Վրաստանի Սահմանադրութեամբ: Համաձայն Սահմանադրութեան 95-րդ յօդուածի՝ Ազգային դրամատունը անկախ է իր գործունէութեան մէջ։ Ազգային դրամատան իրաւունքներն ու պարտականութիւնները, անոր գործունէութեան կարգը եւ անկախութեան երաշխիքները կ՛որոշուին «Ազգային բանկի մասին» օրէնքով, որ ընդունուած է Վրաստանի Խորհրդարանի կողմէն 23 Յունիս 1995 թուականին:


== Կարգավիճակ ==
Ազգային դրամատան կարգավիճակը սահմանուած է Վրաստանի Սահմանադրութեամբ։ Համաձայն վերջինիս 95-րդ յօդուածի՝ դրամատունը անկախ է իր գործունէութեան մէջ։
Ազգային դրամատունը ազատ է իշխանութեան եւ Վրաստանի խորհրդարանի միջամտութենէն, որ ամէն տարի կը հաստատէ դրամա-վարկային եւ արժութային քաղաքականութեան հիմնական ուղղութիւնները:


== Իրաւունքներ եւ պարտականութիւն ==
Ազգային դրամատան իրաւունքներն ու պարտականութիւնները կը սահմանուին «ազգային բանկի մասին» օրէնքով, որ ընդունուած է 23 Յունիս 1995 թուականին։
հիմնական իրաւունքներն ու պարտականութիւնները.

դրամա-վարկային եւ արժութային քաղաքականութեան իրականացում,
դրամատնային վերահսկողութեան անցկացում,
մօնետար եւ հասոյթներու կառավարման իրականացում,
ազգային արժոյթի սպառման ունակութեան եւ գներու կայունութեան աջակցութիւն,
դրամա-վարկային համակարգի արդիւնաւէտ գործունէութեան ապահովում,
համագործակցութիւն այլ երկրներու ազգային դրամատուներու հետ:


== Արտաքին յղումներ ==
Կաղապար:Պաշտոնական կայք
TBILISI Guide
Վերճիհան Զիֆլիօղլու

Վերճիհան Զիֆլիօղլու (1975, Պոլիս, Թուրքիա), պոլսահայ լրագրող, բանաստեղծ: 


== Կենսագրութիւն ==
Բանկալթը Մխիթարեան վարժարանէ շրջանաւարտ ըլլալէ վերջ աւարտած է Իսթանպուլի Համալսարանի Հաղորդակցութեան եւ Էսքիշէհիր Անատոլու Համալսարանի Հասարակական Յարաբերութեանց բաժինները:  
1996-1998 տարիներուն աշխատակցած է Պոլսահայ մամուլի Մարմարա, Ժամանակ եւ Նոր Սան թերթերուն: Մաս կազմած է Ակօս Շաբաթաթերթի առաջին խմբակին: Յատուկ լուրեր գրի առած, Հայերէն մանկական էջեր խմբագրած, ինչպէս նաեւ սիւնակագիր եղած է: 1998-2007 տարիներուն պաշտօնավարած է Հիւրրիյէթ օրաթերթին, իսկ 2007-2014-ին Հիւրրիյէթ Տէյլի Նիւզին մէջ,1998-էն մինչեւ 2014 միաժամանակ յատուկ լուրեր պատրաստած է  Րէֆէրանս թերթին: Լուրերը միաժամանակ հրատարակուած են Հիւրրիյէթ Տէյլի Նիւզ եւ Րատիգալ օրաթերթերուն մէջ: 2013 Դեկտեմբերէն մինչեւ 2014 Մայիս աշխատած է Ալժազիրա եւ  2014-2015 տարիներուն՝ Ռուսական լրատուական գործակալութեան մէջ:  2015 Նոյեմբերէն ի վեր կը պաշտօնավարէ «Ենի Եիւզեըլ» օրաթերթին մէջ որպէս մասնագէտ լրագրող: 
Զիֆլիօղլու մասնագիտացած է քաղաքականութեան, արտաքին լուրերու, Թուրքիոյ փոքրամասնութիւններուն, էթնիկ փոքրամասնութիւններուն, Հայ Սփիւռքի,  Մերձաւոր Արեւելք/ Կովկասի, Հայկական հարցի վերաբերեալ նիւթերու շուրջ: Յօդուածները լոյս տեսած են՝  ՊՊՍ, Ուաշինկթըն Թայմզ, Լէ Մոնտ, Ֆրանս 24-ի նման մամլոյ եւ հրատարակչական առաջատար մարմիններու մէջ:   


== Մրցանակներ ==
2007-ին չորս լրածրարներով Թուրքիան ներկայացուց եւ առաջնութեան մրցանակին տիրացաւ Շուէտական  Ինստիտուտի կողմէ 80 երկիրներու մասնակցութեամբ  կազմակերպուած համաշխարհային լրագրողական մրցումին:
2008-ին արժանացաւ կեդրոնն Անգարա գտնուող Արդի Լրագրողներու «Լաւագոյն լուր»ի  մրցանակին:
2012-ին  տիրացաւ Արդի Լրագրողներու Միութեան  «Լաւագոյն հարցազրոյց»ի մրցանակին:
2010-ին  Հայաստանի մէջ լուրերու ուսումնասիրութեան  կրթաթոշակ շահեցաւ «Frederich-Ebert Stiftung»էն :2014-ին ԱՄՆ Արտաքին Գործոց Նախարարութեան աջակցութեամբ կազմակերպուած զանազան խորագրերով լրագրողութիւն  ծրագրի կապակցութեամբ Զիֆլիօղլուն ԱՄՆ Դեսպանատան կողմէ «Փոքրամասնութիւններն ու Մարդկային Իրաւունքներ» ճիւղէն թեկնածու ցոյց տրուեցաւ: Այս ճիւղին համար Թուրքիայէն ընտրուած անունն եղաւ:  


== Երկեր ==
Անանուն Երազ, Արաս Հրատարակչութիւն, Իսթանպուլ,  2000:
Հանելուկ, Արաս Հրատարակչութիւն, Իսթանպուլ,  2007:
Քաւարանի Հայերու Պատմութիւնները «Հաճելի չկրցանք ըլլալ՝ ոչ Յիսուսին ոչ ալ Մուհամմէտին», Իլէթիշիմ Հրատարակչութիւն, 2015:


== Հաւաքածոներ ==
Սփիւռքահայ Արդի Գրականութիւն Վերջին Կէս Դարու, ԱՄՆ/Միշիկըն-1994:
Ժամանակակից Իսթանպուլահայ Գրողներ, Լիբանան, 2004:
The Other Voice Armenian Women Poetry Throug the Ages, USA, Water town, 2004:
Արդի Հայ Գրականութիւն, Հայաստանի Գրողներու Միութիւն, Երեւան, 2010:
Սուրբ Կարապետ Եկեղեցի (Յորդանան)

Սուրբ Կարապետ եկեղեցի, հայ առաքելական եկեղեցի՝ Յորդանան։


== Պատմութիւն ==
Սուրբ Կարապետ եկեղեցին կառուցուած է Երուսաղէմի հայ համայնքին, Երուսաղէմի հայոց պատրիարքութեան շնորհիւ։ Եկեղեցւոյ հիմնադրման հանդիսաւոր արարողութիւնը տեղի ունեցած է 2009 թուականին, Յորդանան գետի ափին, որուն մասնակցած են հոգեւորականներ, համայնքի բարձրաստիճան ղեկավարներ։
Եկեղեցւոյ օծման արարողութիւնը տեղի ունեցած է 30 Հոկտեմբեր 2014 թուականին, որուն մասնակցած են ՀՀ նախագահ՝ Սերժ Սարգսեանը, ՀՀ Արտաքին գործերու նախարար՝ Եդուարդ Նալբանտեանը, Երուսաղէմի Հայոց պատրիարք՝ Նուրհան արքեպիսկոպոս Մանուկեանը, Սեւան արքեպիսկոպոս Ղարիբեանը, Յորդանանի հոգեւոր առաջնորդ Վահան արքեպիսկոպոս Թոփալեանը եւ այլք։
Եկեղեցւոյ հեղինակն է Հայաստանի Հանրապետութեան վաստակաւոր ճարտարապետ Արտակ Ղուլեանը։ Եկեղեցին կը կոչուի Սուրբ Կարապետ՝ ի յիշատակ բանաստեղծ տոքթ. Կարօ Կարապետեանին։ Եկեղեցւոյ կառուցումը իրականացուցած է բանաստեղծի որդին՝ Վիգէն Կարապետեանը։


== Արտաքին յղումներ ==
Վկայութիւն Յորդանանէն. «Մեռեալ» Ծովն Ու «Ապրող» Եկեղեցին