armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Հայաստանի Հանրապետութեան Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիայի Անդամներու Ցանկ

Հայաստանի Հանրապետութեան Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիան հիմնուած է 1943 թուականին (մինչեւ 1991 թուական Հայկական ԽՍՀ Գիտութիւններու ակադեմիա, 1991-1993 թուականներուն՝ Հայաստանի Հանրապետութեան Գիտութիւններու ակադեմիա, ներկայ անուանումը՝ 1993 թուականին)։ Հայաստանի Հանրապետութեան գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի անդամները այն գիտնականներն են, որոնք գիտական դպրոցի հիմնադիրներ են կամ գիտութիւնը հարստացուցած են գիտական արժէք ունեցող, միջազգային ճանաչումով հաստատուած սկզբնական աշխատութիւններ: Հայաստանի Հանրապետութեան ԳԱԱ ակադեմիկոսներ կ'ընտրուին ակադեմիայի ընդհանուր ժողովին ժամանակ, որ կը գումարուի երեք տարին անգամ մը: Ակադեմիայի անդամութիւնը ցմահ է: Հայաստանի Հանրապետութեան ԳԱԱ ակադեմիկոսի թեկնածուներուն համար պարտադիր պայման է Հայաստանի Հանրապետութեան քաղաքացիութիւնը: Ընդհանուր առմամբ 1943 թուականին ընտրուած է 197 ակադեմիկոս։
Ստորեւ ներկայացուած է Հայաստանի Հանրապետութեան ԳԱԱ անդամներու  արդի ցանկը։
Իւրաքանչէւր ակադեմիկոսի համար նշուած է ծննդեան ամիսը; ակադեմիկոս ընտրուելու թիւը; թղթակից-անդամ ընտրուելու տարին (թղթ.-անդ.), եթէ ընտրուած է; Հայաստանի Հանրապետութեան ԳԱԱ բաժանմունքԿաղապար:Ն, որուն կը կազմէ ակադեմիկոսը; մասնագիտութիւնը, ըստ որուն ընտրուած է ակադեմիկոսը եւ գիտական  աստիճանը:
Ցանկին մէջ ներառուած են 59 ակադեմիկոս (57 տղամարդ եւ 2 կին), Հայաստանի Հանրապետութեան ԳԱԱ նախագահութեան 12 անդամներ։ 9 ակադեմիկոս ընտրուած են Հայկական ԽՍՀ գիտութիւնների ակադեմիա, իսկ մնացած 51-ը Հայաստանի Հանրապետութեան գիտութիւններու ազգային ակադեմիա։


== Ակադեմիկոսներու ցանկ ==
Կաղապար:Հատուած


== Վիճակագրութիւն ==


=== ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներու տարիքային վիճակագրութիւն ===
ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներու միջին տարիքը կը գերազանցէ 77 տարեկանը: Ակադեմիկոսներէն ամենամեծը՝ մեքենագործ Սերկէյ Համբարձումեանը, 17 Մարտ 2015-ին դարձաւ 93 տարեկան։ Ամենաերիտասարդ ակադեմիկոսը պատմաբան Աշոտ Մելքոնեանն է, ծնած է 16 Փետրուար 1961-ին։
Ակադեմիայի ներկայ կազմին ամենաերիտասարդ տարիքով ակադեմիկոսը (39 տարեկան) ընտրուած է մեքենաշինութեան ոլորտի գիտնական Յուրի Սարգսեանը: Ամենամեծ տարիքով ակադեմիկոսը (76 տարեկան) ընտրուած է ռատիոբնագիտութեան ոլորտի գիտնական Ալպերթ Ղուլեանը:


== Նշումներ ==
Հոգեգալուստ

Հոգեգալուստ, քրիստոնէութեան գլխաւոր տօներէն՝ նուիրուած առաքեալներուն վրայ Ս. Հոգիին «իջնելուն» կրօնական աւանդութեան։ Կը տօնուի Ս. Զատիկէն 50 օր ետք (վերջինիս շարժականութեան համապատասխան՝ կը տատանի 10 Մայիսէն 13 Յունիսի միջեւ)։ Հոգեգալուստը Մովսէս մարգարէին Աստուծոյ տասը պատուիրաններու շնորհման յուդայական տօնին քրիստոնէական վերափոխումն է։ Պահպանելով հին տօնը՝ եկեղեցին անոր տուած է այլ մեկնաբանում մը, այդ օրը առաքեալները իբր թէ Ս. Հոգիէն ստացած են քրիստոնէութիւնը քարոզելու «մարգարէական շնորհ»ը եւ «մովսէսական օրէնքը» փոխարինուած է «աւետարանական օրէնքով»։ Հոգեգալուստը նուիրուած է նաեւ Ս. երրորդութեան (Հայր, Որդի եւ Ս. Հոգիի պաշտամունքին)։ Ներսէս Դ. Կլայեցի (Շնորհալի) կաթողիկոսի (1166 -1973) սահմանած կարգին համաձայն՝ Հայոց եկեղեցին Հոգեգալուստը կը տօնէ մէկ շաբաթ շարունակ։
Հոգեգալուստը կը կոչուի նաեւ՝ Պենտեկոստէի օր.այդ օրը երբ Ս. Հոգին առաքեալներուն վրայ իջաւ, անոնք սկսան տարբեր լեզուներով խօսիլ:
Հոգեգալուստը տէրունական տօներուն լրումն է եւ ամբողջութիւնը: Հոգեգալուստը եկեղեցւոյ հիմնադրութիւնն է, ճիշդ է, որ տաղաւար տօն մը չէ, բայց տաղաւար տօներէն նուազ կարեւոր չէ:


== Ս. Հոգիին էջքը՝ առաքեալներուն վրայ ==
Նոր Կտակարանի Գործք Առաքելոց գիրքին մէջ գրուած է. 

Գործք 2:2 


== Հոգեգալստեան պահեցողութիւն ==
Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ սահմանած՝ տարուա չորս եղանակներու պահքերէն ասիկա ամառնամուտի շաբաթապահքն է: Ինչպէս միւս եղանակներու պահքերը, եղիական պահքը եւս եկեղեցական որեւէ տօնի պատրաստութիւն մը չէ: Ըստ աւանդութեան` եղիական կը կոչուի միայն այն պատճառով, որ կը նախորդէ շաբաթապահքի յաջորդ կիրակիին` Ս. Եղիա մարգարէին յիշատակութեան տօնին: Ամառնային այս պահքը կը սկսի Հոգեգալստեան Կիրակիին յաջորդ օրը (պահքի բարեկենդանը Հոգեգալստեան Կիրակին է):Միւս պահքերուն նման, այս պահքը եւս կը տեւէ 5 օր` Երկուշաբթիէն մինչեւ Ուրբաթ:
Ֆրիտիոֆ Նանսենի Թանգարան (Երեւան)

Ֆրիտիոֆ Նանսենի թանգարան, թանգարան Երեւանի Նոր Նորք համայնքի առաջին զանգուածին մէջ՝ Նանսենի անուան այգիի Ֆրիտիոֆ Նանսենի անուան փողոցին վրայ։ Թանգարանը կը գտնուի Երեւանի քաղաքապետարանի ենթակայութեան ներքոյ։


== Պատմութիւն ==
Նորուեգացի բեւեռախոյզ, գիտնական, դիւանագէտ եւ ականաւոր հումանիստ, Խաղաղութեան Նոպէլեան մրցանակակիր, փախստականներու գիծով Ազգերու լիգայի գերագոյն յանձնակատար Ֆրիտիոֆ Նանսենի թանգարանի կառուցման ու նախագծման հեղինակներն են բարերարներ, ՀՀ վաստակաւոր բժիշկներ Կառլէն եւ Սառա Եսայեանները, ճարտարապետը՝ Ալպերդ Սոխիկեանը։
Թանգարանի մուտքի մօտ տեղադրուած է Ֆրիտիոֆ Նանսենի արձանը։


== Ցուցադրութիւն ==
Թանգարանին մէջ կը ցուցադրուին նորուեգացի բեւեռախոյզ, Խաղաղութեան նոպէլեան մրցանակի դափնեկիր Ֆրիտիոֆ Նանսենի կեանքին եւ գիտական ու մարդասիրական գործունէութեան առնչուող գիրքեր, ֆիլմեր, ցուցապաստառներ, յոբելեանական նիւթերու միջոցով թողարկուած քանդակներ։
Թանգարանին մէջ առանձին բաժին յատկացուած է հովանաւորներ Կառլէն եւ Սառա Եսայեաններու կեանքին եւ հայրենասիրական գործունէութեան։


== Միջոցառումներ ==
2015-ին Երեւանի Չեխովի անուան թիւ 55 դպրոցի կողմէ Նանսենի անուան թանգարանին մէջ բացուած է «Ֆրիտիոֆ Նանսեն. Աշխարհի խիղճը» խորագիրը կրող վահանակ։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Թանգարանի բացման տեսանիւթը
Երեւանի մէջ բացուած է Ֆրիտիոֆ Նանսենի թանգարան
Սթելլա Գրիգորեան

Սթելլա  Գրիգորեան (բուն ուղղագրութեամբ՝ Ստելլա Գրիգորյան, անգլ.՝ Stella Grigoryan), (4 Նոյեմբեր,1989,  Արագածաւան) հայ գծագրիչ, քանդակագործ եւ ուսուցիչ:


== Կենսագրական ==
Սթելլա Գրիգորեան ծնած է 1989-ին, Հայաստանի Արագածոտն մարզի՝ Արագածաւան քաղաքին մէջ: 2010-էն 2014, քանդակագործութիւն սորված է Հայաստանի Գեղարուեստի Պետական Ակադեմիոյ մէջ: Մագիստրոսի վկայականը ստացած է Խաչատուր Աբովեանի Անուան Հայկական Պետական Մանկավարժական Համալսարանէն: 2016-էն ի վեր Գրիգորեան կը դասաւանդէ «Մուղդուսեան» Արուեստի Կեդրոնէն ներս:


== Մրցանակներ ==
Ս.Սարգիս մրցանակ, 2015,
Ս. Սարգիս մրցանակ, 2016,
Arm Fest միջազգային երիտասարդական բաց փառատօն՝ 2016, լաւագոյն քանդակագործական աշխատանքի համար,
Հայոց ցեղասպասնութեան 100-րդ տարելիցին նուիրուած «Անցեալը ներկայում» խորագիրով մրցոյթ-ցուցադրութեան մրցանակակիր:


== Պատկերասրահ ==

		
		
«Էմոցիոնալ տատանումներ», Արարատի մարզ, գիւղ Նոր Կեանք, 2 մ×25 սմ×6 մ
Ստեփան Ծաղիկեան

Ստեփան Ծաղիկեան (1886, Խոտորջուրի (Մոխրակուտ գիւղ) - անյայտ), Նեմեսիս գործողութեան շրջանակին մէջ Թուրքիոյ ռազմածովային ուժերու նախկին նախարար Ճեմալի մահապատժի մասնակից։


== Կենսագրութիւն ==
Ուսումը կը ստանայ Տրապիզոն: 1908-ին ան կ’անդամակցի Հ.Յ.Դաշնակցութեան շարքերուն: 1914-ին կամաւոր կ’արձանագրուի եւ կ’ընդունուի Անդրանիկի գունդին մէջ։ Հանրապետութեան շրջանին կը դառնայ Սեպուհի զինակիցը եւ իր մասնակցութիւնը կը բերէ Շիրակի եւ Իջեւանի պոլշեւիկեան խլրտումներուն հաշուեյարդարին: Խորհրդայնացումէն ետք վրաստան անցնելով, Պետրոս Տէր Պօղոսեանի եւ Արտաշէս Գէորգեանի հետ կ’իրագործէ հայ ժողովուրդի դահիճներէն Ճեմալ փաշայի ահաբեկումը, Թիֆլիսի մէջ,օր ցերեկով,Չեկայի շէնքին առջեւ, 21 Յուլիս 1922-ին: Ապա գաղտնօրէն կը լծուի պոլշեւիկեան բռնակալութեան զոհ գացած հայ բանտարկեալներուն եւ աքսորեալներու օգնութեան գործին,անոնց հասցնելով սնունդ եւ հագուստներ: Ի վերջոյ, Ստալինեան հալածանքներու շրջանին կը ձերբակալուի ինք ալ:
Մահուան թուականն ու պարագաները ծանօթ չեն:


== Աղբիւրներ ==
Դաշնակցական Պատանիին Գիրքը, էջ (195)։
1851 թուական

1851 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 51րդ տարին


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1851 ծնունդներ

Մայիս 8՝ Եղիա Տէմիրճիպաշեան (մ.1908), բանաստեղծ, փիլիսոփայ
Յունիս 1 ՝ Պետրոս Դուրեան (Զըմպայեան, մ.1872), բանաստեղծ, թատերագիր
Յունիս 16՝ Եկատերինա Կապաշվիլի (վրաց.՝  ეკატერინე გაბაშვილი, մ.1938), վրացի գրող եւ հասարակական գործիչ
Օգոստոս 20՝ Պօղոս Նուպար Փաշա (մ.1930, Փարիզ), քաղաքական գործիչ
Դեկտեմբեր 21՝ Արփիար Արփիարեան (մ.1908, Գահիրէ), արձակագիր, հրապարակախօս


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1851 մահեր

26 Նոյեմբեր՝ Հայր Մինաս Բժշկեան (ծն.1777, Տրապիզոն) բանասէր, մանկավարժ, պատմաբան, ազգագրագէտ, երաժշտագէտ
Դերենիկ Դեմիրճեան Փողոց

Դերենիկ Դեմիրճեան փողոց, փողոց Երեւանի Կեդրոն վարչական շրջանին մէջ։ Անուանուած է ի պատիւ մեծանուն գրող Դերենիկ Դեմիրճեանի։


== Տուեալներ ==
Կը սկսի Մարշալ Բաղրամեան պողոտայի եւ Սիլվա Կապուտիկեան փողոցի խաչմերուկէն, կը ձգուի դէպի հարաւ-արեւելք եւ կը հասնի Պռոշեան եւ Պարոնեան փողոցներու խաչմերուկ։


== Հատուող փողոցներ ==
Գրիգոր Յարութիւնեան Փողոց
Պռոշեան փողոցի 1-ին նրբանցք
Ֆրիկի Փողոց


== Նշանակալի կեդրոններ ==
Փողոցի սկզբնամասի աջ կողմն է Սիրահարներու այգին, ձախը՝ ՀՀ Ազգային ժողովի շէնքը (փաստաթուղթերով Մարշալ Բաղրամեան պողոտայի թիւ 19 շէնքն է)։
Փողոցին մէջ տեղակայուած  են նաեւ.

ՀՀ-ի մէջ Յունաստանի դեսպանատունը
Հայաստանի կոմպոզիտորներու եւ երաժշտագէտներու միաւորում


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Տես նաեւ ==
Երեւանի վարչական բաժանում


== Աղբիւրներ ==
Երևան քաղաքի հասցեների տեղեկատու, Երևան, 1983, էջեր 369-506, Երևան քաղաքի փողոցների անվանումները
Երեւան քաղաքի քաղաքային նշանակութեան փողոցներու ցանկ
Սերգէյ Աւագեան, Երեւանի փողոցները, Երեւան, «ՎՄՎ-ՊՐԻՆՏ», 2010 — 272 էջ։
1889 թուական

1889 թուական, նահանջ տարի, 19րդ դարու 89րդ տարին


== Դէպքեր ==
Փետրուար 22՝ Հրւ.Տաքոթան, Հս.Տաքոթան, Մոնթանան եւ Ուաշինկթընը դարձան ԱՄՆ նահանգներ
Մայիս 6՝ Էյֆելեան աշտարակի բացումը Փարիզին մէջ
Նոյեմբեր 19՝ պաշտօնապէս ընդունուեցաւ Պրազիլի ներկայիս դրօշը


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1889 ծնունդներ

Փետրուար 6՝ Գրիգոր Զամպաքճեան (մ.1962, Պուխարեստ, Ռումանիա), արուեստաբան
Սեպտեմբեր 1՝ Վահան Թոթովենց (մ.1938), գրող, արձակագիր
Անյայտ օրով՝
Վիգէն Գլակ (Կարօ Սասունի, մ.1977), բանասէր, արձակագիր եւ իրաւաբան
Արսէն Պալեան (մ.1944) կրթական մշակ, յօդուածագիր, ազգային գործիչ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1889 մահեր

Ապրիլ 13՝ Գաբրիէլ Պատկանեան (ծն.1802), բանաստեղծ, պատմաբան
Գիւտ Աղանեան

Գիւտ Աղանեան (1 Մարտ 1856(1856-03-01), Թիֆլիս, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն - Դեկտեմբեր 1920, Թիֆլիս, Վրաստանի Դեմոկրատական Հանրապետութիւն), թարգմանիչ, խմբագիր, հնահաւաք-հրատարակիչ։
Ծնած է Տփխիս (Թիֆլիս), 1856 Մարտ 1-ին։ Սկզբնական կրթութիւնը կը ստանայ Տիրուհի Մամիկոնեանի՝ անդրանիկ մասնաւոր օրիորդաց ուսումնարանին մէջ 1863-ին, ուր կ'աշակերտէ Գարեգին Մուրատեանցին, իսկ 1865-ին կը մտնէ Ներսիսեան դպրոց, ուրէ 1873-ին ուսումն աւարտելով կը սկսի ուսուցչութեամբ զբաղիլ։ Սկզբնական շրջանին երբ դեռ ան դպիր Յարութիւն Առաքելեանց կը կոչուէր, Հաւլաբարի Ս. Մինաս եկեղեցւոյ մօտ ուսումնարան մը կը բանայ, ուր անձամբ դաս կու տայ, 1876-ին դպրոցէն ներս ուսուցիչի պաշտօն կը ստանայ (ընդհատած է՝ 1891-1901, ապա կրկին ծառայած), իսկ 1885-էն ճարտարագիտական ուսումնարանի կրօնուսոյց եղած է։
1879-ին սարկաւագ կը ձեռնադրուի, իսկ 1880 Յուլիս 7-ին քահանայ ձեռնադրուելով՝ կ'անուանուի՝ Տէր Գիւտ։ Անոր գրական գործունէութիւնը կը սկսի 1875 թուականին, երբ կը սկսի աշխատակցիլ «Մեղու Հայաստան»ի հայ թերթին եւ միեւնոյն ժամանակ անհրաժեշտութիւն նկատեց մանկական գիրքերու կարիքը, ու նախկին ուսումնարաններու սաներու շնորհիւ, ժողովուրդ իր  ձեռքին մէջ ունեցաւ դիւրամարս եւ հետաքրքիր գիրքեր։ 1889 թուականին, կը սկսի հրատարակել հայերէն պատի հատուածական օրացոյց, զոր կը շարունակուի մինչեւ 1903  ու դարձեալ ասով սկիզբ դրաւ՝ ռուսահայերու մէջ, պատի օրացոյցներու հրատարակման աշխատանքին, որմէ օրինակ առին Ա. Գուլամիրեանը, Մ. Չմշկեանը, Կ. Ափինեանը եւ վերջերը Ե. Թոփչեանը։ 1896-ին հայրապետական յանձնարարութիւններով գնաց Կ. Պոլիս` պատրիարք Մատթէոս արք. Իզմիլեանի մօտ, ուր կ'օգտուի, պատրիարքական դիւանի գործերէն, եւ Յովհաննէս արք. Մկրեանի հարուստ գրադարանէն եւ վերջին դարու հայ ժողովուրդի պատմութեան համար նիւթեր կը հաւաքէ։ Անկէ կ'անցնի Գերմանիա, ապա Էջմիածին եւ տպարանի համար ձուլարան ու տպագրական մեքենաներ կը գնէ։
1896 թուականին կը սկսի հրատարակել «Լումայ» վեցամսեայ հանդէսը, իսկ 1902-ի Յունուարէն կը սկսի տարին վեց գիրք հրատարակել, զորս իրենց ճոխ եւ բազմակողմանի բովանդակութեամբ ռուսահայերու մէջ առաջինն էին։ Տ. Գիւտն կը հաւաքէ ԺԸ. եւ ԺԹ. դարերու հայոց եկեցեղւոյ պատմութեան վերաբերեալ ձեռագիր յիշատակարանները եւ պատմական նիւթերը, 1893 թուականին կը սկսի մեծադիր հատորներով լոյս ընծայել «Դիւան Հայոց Պատմութիւն» վերնագիրի տակ։ Այս գործին նշանակութիւնը այնպէս է մեզ համար, ինչպէս՝ Կովկասեան հնագիտական ընկերութեան հրատարակած «Акты» գործերը (դիւաններէն երկուքն ալ արժանացած են Սահակ-Մեսրոպեան մրցանակին)։ Տ. Գիւտն առաջինն է, որ կը կազմէ տոմարագիտութեան եւ Աստուածպաշտութեան աշխարհաբար ձեռնարկները (առանց հաշուի առնելու Ս. արք. Մանդինեանի եւ Մխիթարեանց գրաբար ձեռնարկները)։ 1900 թ. կ'ընտրուի Ներսիսեան դպրոցի առաջին քահանայ-հոգաբարձուն։
1901 թ. Հոկտեմբեր 28-ին կը կատարուի անոր գրական-մանկավարժական գործունէութեան 25 ամեակը (Տփխիս)։ Վեհ. կաթողիկոսէն բազմիցս վարձատրուած է կոնդակներով եւ ի թիւս այլ պարգեւներու՝ վարդապետական լանջախաչով։ Աշխատակցած է «Մեղու», «Արձագանք», «Նոր Դասը» եւ այլ պարբերականներու։
Վրթանէս Սիւրմէլեան

Վրթանէս Սիւրմէլեան (անյայտ – 1915, Տրապիզոն), հայ դեղագործ։


== Կենսագրութիւն ==
Ատացած է դեղագործական կրթութիւն եւ որպէս դեղագործ աշխատած է։
1914 թուականի՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ որպէս զինուորական դեղագործ ծառայած է։
Սպանուած է 1915 թուականին, Տրա­պի­զո­ն՝ աքսորի ընթացքին։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
Հայրապետեան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործութեան պատմութիւնից, Երեւան, 1990։


== Աղբիւր ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։Կաղապար:Bio-stub
Տղամարդոց Միջազգային Օր

Տղամարդոց միջազգային օր (անգլ.՝ International Men's Day, IMD), ամէնամեայ միջազգային տօն մը, որ կը նշուի 19 Նոյեմբերին։ Առաջին անգամ անիկա նշուած է 1999-ին Թրինիտատ եւ Թոպաքոյի (Republic of Trinidad and Tobago) մէջ։ Հետագային տօնը աջակցութիւն ստացած է Աւստրալիոյ, Քարիպեան աւազանի երկիրներուն, Հիւսիսային Ամերիկայի, Մերձաւոր Արեւելքի, Եւրոպայի եւ ՄԱԿ-ի մէջ։
Տղամարդոց միջազգային օրը նշելու նպատակը տղամարդոց նկատմամբ սեռային խտրակութեան վրայ ուշադրութիւն հրաւիրելն ու սեռային խտրականութեան harxn է։ Տօնիn կազմակերպիչները կը կեդրոնանան տղամարդոց եւ պատանիներու առողջութեան պահպանման վրայ։
ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի անունով կազմակերպութեան հանրութեան հետ կապերու պատասխանատու, ինչպէս նաեւ «Կանայք եւ սեռային անհաւասարութիւն» ծրագիրին նախկին ղեկավար Ինկեպորկ Պրէյնեսն ըսած է, որ այս հիանալի գաղափարը առիթ կ'ընծայէ բարելաւելու սեռային խտրականութիւնը։ Ան կը յայտնէ նաեւ, որ ԵՈՒՆԵՍՔՕ մտադիր է համագործակցիլ տօնին կազմակերպիչներուն հետ։
Ներկայիս տօնը կը նշուի աշխարհի աւելի քան 60 երկիրներու մէջ, ինչպէս՝ Մեծ Բրիտանիոյ, Քանատայի, Դանիոյ, Նորվեկիոյ, Ֆրանսայի, Իտալիոյ, Իրլանտայի, Աւստրալիոյ, Հնդկաստանի, Չինաստանի, Թրինիտատ եւ Թոպաքոյի, Ճամայքայքի, Ռումանիոյ, ՀԱՀ-ի, Թանզանիոյ, Զիմպապուէի, Պոթսուանայի, Սեյշելեան կղզիներու, Պուրունտիի, Մէն կղզիի, Աւստրիոյ, Պոսնիա եւ Հերցեկովինայի, Ուքրանիոյ, Փաքիստանի, Քուպայի, Անդիկուա եւ Պարպուտայի, Սեն Քիթս եւ Նեւիսի, Սեն Լիւվսիոյ, Քայմանեան կղզիներու, Հունգարիոյ, Պելառուսիոյ, Կանայի, Սինկափուրի, Մալթայի եւ այլ երկիրներու մէջ։


== Պատմութիւն ==

Տղամարդոց միջազգային օրը նշելու հետ կապուած առաջին յիշատակումը հասած է 1960-ականներէն, երբ կ'առաջարկուի 23 Փետրուարը նշել իբրեւ տղամարդոց միջազգային օր, կանանց միջազգային օրուան՝ 8 Մարտի օրինակով։
1990-ականներուն Միսսուրի-Քանզաս համալսարանի «Տղամարդոց հետազօտութեան կեդրոնի» ղեկավար Թոմաս Օասթերի նախաձեռնութեամբ ԱՄՆ-ի մէջ տեղի կ'ունեան փոքրիկ միջոցառումներ։ Օասթերի կը յաջողի տօնին նշումը ապահովել մինչեւ 1994, սակայն 1995-ին կը ձախողի անոր փորձը եւ վերջինս կը հրաժարի հետագայ տարիներու ծրագիրներէն։ 
23 Փետրուարը իբրեւ տօն նշելէն կը հրաժարի նաեւ Աւստրալիան: Մալթա կը մնայ միակ երկիրը, ուր տօնը ամէն տարուան Փետրուարին կը նշուի մինչեւ 2009, ապա կը տեղափոխուի 19 Նոյեմբերին։


=== Թրինիտատ եւ Թոպաքօ ===
Թրինիտատ եւ Թոպաքոյի բնակիչները առաջիններն էին, որոնք տղամարդոց միջազգային օրը նշած են 19 Նոյեմբերին։ Այդ մտայղացման հեղինակը եւ կազմակերպիչը եղած է Ուեսթ Ինտիզ համալսարանի Դոկտ. Ժերոմ Թիլուքսինկը։ Տօնին ստեղծման շարժառիթը Թիլուքսինկ հիմնաւորած է հետեւեալ ձեւով. «Ես նկատեցի, որ ոչ մէկ օր տղամարդոց համար է... Ոմանք կ'ըսեն, թէ «Հայրերու օր» կայ, իսկ ի՞նչ տօն կայ տղաներու, դեռահասներու եւ այն տղամարդոց համար, որոնք հայրեր չեն»։ Դոկտ. Թիլուքսինկ բարձր գնահատելով տղամարդոց դերը հանրութեան մէջ, գիտակցելով, որ իր հայրը հիանալի օրինակ է իրեն համար, ընտրած է 19 Նոյեմբերը, որ վերջինիս ծննդեան օրն է։ Հետագայ տարիներուն Թիլուքսինկին տօնը կազմակերպելու հարցով օգնած է «Citizens for a Better Trinidad and Tobago» կազմակերպութեան նախագահ Հարաք Պալրամսինկը։
Տղամարդոց միջազգային օրը նշելու գաղափարը աջակցութիւն ստացած է ՄԱԿ-ի, ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի եւ այլ երկիրներու կողմէ։


== Տե՛ս նաեւ ==
Կանանց միջազգային օր


== Արտաքին յղումներ ==
International Men's Day Global Website
International Men's Day – Holidays Portal
Յարութ Ֆազլեան

Յարութ Ֆազլեան, Լիբանանահայ յայտնի խմբավար, երաժիշտ, Լիբանանի սիմֆոնիք նուագախումբի ղեկավար: 


== Կենսագրութիւն ==
Յարութ Ֆազլեան ծնած է Պէյրութ, ուր յաճախած է ՀԲԸ Միութեան Տէմիրճեան վարժարանը: Յարութ սերած է արուեստագէտներու ընտանիքէ: Հայրը՝ վաստակաւոր բեմադրիչ եւ դերասան Պերճ Ֆազլեանն է, մայրը՝  գեղանկարիչ եւ դաշնակահար Սիրվարդ Գրիգորեան-Ֆազլեան: 
1975-ին, ան  ընտանիքին հետ կը գաղթէ Քանատա . եւ կը հաստատուի Մոնթրէալ: Իսկ երաժշտական ուսումը ստացած է Երեւան:


=== Ասպարէզ ===
2000 թուականէն ի վեր Յարութ Ֆազլեան գլխաւոր խմբավարն է Լիբանանի ֆիլհարմոնիք նուագախումբին։ Ան քանիցս հրաւիրած է Հայաստան Ազգային ֆիլհարմոնիք նուագախումբը Լիբանան եւ Արաբական Ծոցի երկիրները։


=== Ասպետական Շքանշան ===
2015-ին, Յարութ Ֆազլեան Ֆրանսայի մշակոյթի նախարար Ֆլէօր Պերրելինինիի կողմէ արժանացած է Ֆրանսայի Մշակոյթի նախարարութեան արուեստի եւ գրականութեան ասպետական շքանշանին:
Ֆազլեանի պարգեւատրումը  կատարուած է Լիբանանի մէջ Ֆրանսայի արտակարգ եւ լիազօր դեսպանին կողմէ:


=== Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան 100-ամեակի նուիրուած Սրբալոյս Միւռոնի օրհնութեան ===
19 Յուլիս 2015-ի երեկոյեան ժամը 8:00-ին, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան 100-ամեակի նուիրուած Սրբալոյս Միւռոնի օրհնութեան,Պէյրութի սիմֆոնիք նուագախումը ղեկավարութեամբ մայեսթրօ Յարութ Ֆազլեանին մեկնաբանեց Արամ Խաչատրեանի եւ այլ հայ երաժիշտներու գործերը:


=== Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Արամ Ա. կաթողիկոսի գահակալութեան 20-ամեակին ===
24 նոյեմբեր 2016-ի երեկոյեան ժամը 8:30-ին, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Արամ Ա. կաթողիկոսի գահակալութեան 20-ամեակին առիթով տեղի ունեցող համերգներու ծիրին մէջ, Ազգային ակադեմական երգչախումբը ներկայացուց Քարլ Օրֆի «Քարմինա Պուրանա»-ն` Լիբանանի Ֆիլհարմոնիք նուագախումբին ընկերակցութեամբ եւ խմբավարութեամբ մայեսթրօ Յարութ Ֆազլեանի, Էշրեֆիէի Սեն Ժոզեֆ եկեղեցւոյ մէջ:


=== Մեծն Լիբանանի յայտարարութեան 100-ամեակին նուիրուած Միջազգային Փառատօն ===
5 Յուլիս 2020-ին, երեկոյեան ժամը 9:00-ին, Պաալպեքի միջազգային փառատօներու յանձնախումբին կողմէ կազմակերպուած, մայէսթրօ Յարութ Ֆազլեանին կողմէ պատրաստուած եւ գործադրուած, Լիբանանի ֆիլհարմոնիք նուագախումբին կողմէ մեկնաբանուած «Գոյատեւման ձայնը» խորագիրը կրող ելոյթը տեղի ունեցաւ Պաալպեքի Բագոսի տաճարին մէջ:


=== Ընտանիք ===
Մայէսթրօ Ֆազլեան ամուսնացած է եւ իր տիկնոջ՝ Նորայի հետ ունին երկու զաւակ՝ Պերճ եւ Դիա: Տիկինը նոյնպէս գեղանկարիչ է:


== Աղբիւրներ ==
Երազի Ճամբուն Ուղեւորները – ՊԵՐՃ ՖԱԶԼԵԱՆ
Հայաստան – Լիբանան Երաժշտական Բարձր Մակարդակի Համագործակցութիւն. Հայաստանի Ազգային Ակադեմական Երգչախումբը Ներկայացուց Քարլ Օրֆի «Քարմինա Պուրանա»-ն
Յարութ Ֆազլեան
Պապեան – Յարութ Ֆազլեան զոյգը հմայեց լիբանանահայ արուեստասէր ընտրանին (Լիբանան)
ՊԱԱԼՊԱՔ ՍՐՏԵՐԸ ԿԸ ՋԵՐՄԱՑՆԷ,ՏՈԿՈՒՆՈՒԹԵԱՆ ՁԱՅՆԸ ՀԱՄԵՐԳՈՎ
ԼԻԲԱՆԱՆԻ ԱՄԵՆԱՊԱՀԱՆՋՈՒԱԾ ԽՄԲԱՎԱՐԸՙ ՅԱՐՈՒԹ ՖԱԶԼԵԱՆ
«Քեզի Համար Ազնաւուր» Երաժշտական Բարձրորակ Յայտագիր Լիբանանի Մէջ


== Արտաքին յղումներ ==
Ֆազլեանի պաշտօնական էջ
Մահաթմա Կանտի

Մոհանդաս Կարամչանդ Կանտի (મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી) (22 Հոկտեմբեր, 1869-էն – 30 Յունուար 1948), Հնդկաստանի քաղաքական եւ հոգեւոր առաջնորդ եւ Հնդկական անկախութեան շարժման ղեկավար։ 1888-ին՝ հազիւ 20 տարեկան, Մահաթմա Կանտի կը մեկնի Լոնտոն, ուր 3 տարի կ'ուսանի աւարտելով իրաւաբանութեան համալսարանը։ 1893-ին ան կ'աշխատի Հարաւային Ափրիկէի մէջ։ Հոն կը սկսի իր տեղացիներու պաշտպանութեան գործընթացը։ Ան կը նախաձեռնէր արդարութեան վրայ հիմնուած սկզբունքներ եւ բռնութեան դէմ բուռն դիմադրութիւն կը ցուցաբերէր: Այդպիսով Հնդկաստան կը  շահի  իր անկախութիւնը եւ մեծապէս կ'ազդէ ամբողջ աշխարհի մէջ նմանատիպ շարժումներու տարածման՝  ի խնդիր քաղաքացիական իրաւունքներու եւ ազատութեան։ Ան աշխարհի մէջ ճանչցուած է իբրեւ Մահաթմա Կանտի ([սանսկրիտ]՝ महात्मा կամ "Մեծն Հոգի") եւ Հնդկաստանի մէջ՝ իբրեւ Բապու(գուջարատի՝ બાપુ կամ "Հայր")։ Ան ճանչցուած եւ յարգուած է Հնդկաստանի մէջ, իբրեւ Հնդկաստանի հայրը։ Կանտի հայրենիք կը վերադառնայ Ա. համաշխարհային պատերազմի ընթացքին՝ 1915-ին, եւ կը դառնայ ազգայնական շարժումի առաջնորդը։ Օգտագործելով «Սատյարգրահայի» սկզբունքները՝ Կանտի կը գլխաւորէ Հնդկաստանի անկախութեան պայքարը Բրիտանիոյ դէմ։ Բրիտանացիները յաճախ ձերբակալած են Կանտին՝ Հարաւային Ափրիկէի եւ Հնդկաստանի մէջ ցուցաբերած իր գործունէութեան համար: Ան 7 տարի անցուցած է բանտին մէջ։ Բ. համաշխարհային պատերազմէն երկու տարի անց՝ 13 Յունուար 1948-ին, Հնդկաստանի մէջ բախումներ տեղի կ'ունենան, եւ Կանտի հացադուլ կը յայտարարէ։ Ան այդ ատեն 78 տարեկան ծերունի էր։ Հինգ օր ետք, ընդիմադիրները կը խոստանան  դադրեցնել պայքարը եւ Կանտի կ'ընդհատէ հացադուլը։ Հացադուլէն 12 օր ետք մոլեռանդ-հինտու Նաթհուրամ Գոդզէն՝ Կանտիի հակառակորդը, 3 անգամ կը կրակէ Մահաթմայի փորին եւ կրծքավանդակին վրայ։ Կանտի, մահամերձ վիճակին մէջ, շարժումներով ցոյց կու տայ, որ կը ներէ մարդասպանը։ 30 Յունուար 1948-ին   ան կը մահանայ։
Մահաթմա Կանտին ապրած է չափազանց համեստ կեանք մը։ Ան գերազանցապէս բուսակեր էր, եւ յաճախ ալ ինքնամաքրման եւ ընկերային անարդարութիւններու դէմ բողոքի համար ծոմ կը պահէր։ Անոր տարեդարձին օրը՝ 2 Հոկտեմբերին, Հնդկաստանի մէջ կը նշուի իբրեւ Կանտիի ազգային տօն, իսկ աշխարհի մէջ՝ Ոչ-Բռնութեան Միջազգային Օր։


== Աղբիւրներ ==
Մահաթմա Կանտին՝ հազարամեակի մարդը
1786 թուական

1786 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 86րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1786 ծնունդներ

Յունուար 21՝ Միքայէլ Չէլէպի Տիւզ (մ.1819)


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1786 մահեր
1758 թուական

1758 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 58րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1758 ծնունդներ

Անյայտ օրով՝
Հայր Ղուկաս Ինճիճեան (Ղուզիոս Միքայէլեան, մ.1833, Վենետիկ), բանասէր, աշխարհագէտ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1758 մահեր
Խալիպեան Վարժարան

Խալիպեան Վարժարան,  Խալիպեան ուսումնարան, հիմնուած է 1858 թուականին, Թեոդոսիամ (Ղրիմ), Յարութիւն Խալիպեանի հատկացրած միջողներով, Գ. Այվազովսկի (Այվազեան) նախաձեռնութեամբ։ Պահպանուած է Նոր Նախիջեւան մեծահարուստ վաճառական Յարութիւն Խալիպեան նուիտարութիւնները, եկեղեցական գումարները եւ սովորողներուն, Ֆրանսերէն եւ թուրքերէն, հաւասարապէս նաեւ այն բոլոր առարկաները, որոնք Ռուսաստան եւ Եւրոպա կազմած են գիմնազիական միջնա-Խալիպեան վարժարանը կարգ կրթութեան հիմունքները (թուաբանութիւն, երկրաչափութիւն, պատմութիւն, աշխարհագրութիւն, Քիմիագիտութիւն, բնագիտութիւն, կրօն, նկարչութիւն, գեղագրութիւն, մարմնամարզութիւն են)։ Թուրքերը դասաւանդած են արեւմտահայ, իսկ ռուսերը՝ արեւելահայ երեխաներու համար։ Ուսումնարանի ընդհանուր կառավարն է իրակացնել վերատեսուչ Գ. Այվազովսկին։
Խալիպեան վարժարանը գիշերօրթիկ էր, տեղաւորուած էր մասնաւոր շենքը։ Ունէր ձրիավարժ, թոշակաւոր եւ կիսաթոշակաւոր աշակերտներ։ Պահուած էր եկեղըցի գումարները, Խալիպեան մուծումներով եւ աշակերտների վճարումներով։ Չէր ենթարկուէր լուսաւորութեան մինիստրութեան։ Առաջին ուսումնական տարած ունէր 39 աշակեր, 1860-1861 թուականին՝ 139, 1862-1884 թուականին՝ 92, 1866-1867 թուականին՝ 62։ Դասընթացքը բաժանուած է 6 դասարանի։ Խալիպեան վարժարանի աշակերտները ստանած էին գիմնազիական կրթութիւն։ Դասաւանդած էին հայերէն, ռուսերէն, ֆրանսերէն, թուրքերէն, թուաբանութիւն, երկրաչափութիւն, պատմութիւն, աշխարհագրութիւն, կրօն, նկարչութիւն, գեղագրութիւն, մարմնամարզութիւն, բնագիտութիւն, քիմիագիտութիւն։
Վերատեսուչները եղած են Գ. Այվազովսկին, Ս. Տիգրաեանը (1865 թուականին)։ 1860-1861 թուականին Խալիպեան վարժարանը գործած էր մեծահասակ կանանց եւ տղամարդկանց գիտելիքներ հացորդելու լսարան։ 1862 թուականին Խալիպեան վարժարանի համար շենք կառուցուած է։ Խալիպեան վարժարանն ունէր հիւանդանոց, տպարան (հրատարակուած են դասագրքեր, գեղ., պատմական, թարգմանական եւ եկեղեցական գրականութիւն)։ 1865 թուականին նուազած է վարժարանի աշակերտների թիւը։ Փակած է 1871 թուականին։


== Գրականութիւն ==
Այվազեան Գ., Պատմութիւն Խալիպեան ուսումնարանի ազգիս հայոց (1858-1871), Տփխիս, 1880։
Միքայելեան Վ. Ա., Ղրիմի հայկական գաղութի պատմութիւն 0801-1917), Ն. 1970, էջ 287-303


== Ծանոթագրութիւններ ==
Հոմս

Հոմս (արաբերէն՝ حمص‎‎‎), քաղաք Սուրիոյ կեդրոնը, Հոմս մարզի վարչական կեդրոնը։ Դամասկոսէն հեռու է 162 քմ՝ դէպի հիւսիս, Հալէպէն՝ 192 քմ դեպի հարաւ։ Արեւմուտքին՝ 90 քմ հեռաւորութեան վրայ, Սուրիոյ Թարթուս նաւահանգիստն է։
Քաղաքը կը գտնուի Օրօնտես գետի հովիտին մէջ։ Այն քաղաքը կը բաժնէ արեւելեան ու արեւմտեան հատուածներու։ Քաղաքի պատմական կեդրոնը արեւելեան հատուածն է, իսկ արեւմուտքին նորակառոյց թաղամասեր են։ Բնակչութիւնը՝ 775 404 մարդ (2017)։


== Բնակչութիւն ==


== Աղբիւր ==
Էմեսա, հրէական հանրագիտարան