armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Արամ Ազնաւորեան

Արամ Ազնաւորեան, (, Երզնկա):
7 տարեկանին կորսնցուցած է հայրը։ Տարագրութեան ատեն մայրն ու մոյս հարազատներն ալ կորսնցնելէ ետք Խարբերդի մէջ ծառայած է Թուրքերու մօտ, մինչեւ զինադադար։ Գտած է քոյրը եւ յետոյ անցած է Պոլիս: Չորս տարի Բերայի որբանոցը մնալով, յաճախած է Կեդրոնական Վարժարան։
Այնուհետեւ որբերուն հետ միատեղ կը փոխադրուի Յունաստան եւ ապա իր շունչը կ'առնէ Վենետիկ: Հոգատար չունենալուն պատճառաւ կը մերժուի Մուրատ Րաֆայէլեան վարժարանի խնամակալութենէն։
Հօրեղբորորդիին ջանքերով կ'անցնի Ամերիկա ուր կը միանայ իր քրոջ։ Գիշերային դպրոց յաճախելով կը հետեւի արհեստի։ 1933-ին կ'ամուսնանայ իրեն բախտակից որբուհիի մը հետ։ Կը բախտաւորուին չորս զաւակներով։
Արամ Ազնաւորեան մաս կազմած է մշակութային եւ ազգապահպանման ձեռնարկներու։ Աշխատակցած է հայ թերթերու։ Իր հայրենական տպաւորութիւնները, որպէս թերթօն, հրտարակուած են «Պայքար» օրաթերթին մէջ 1970-ին «Լոյսի Ճամբան» խորագրով։
Հրատարակած է երկու հատորներ. «Հայրենի Յուշեր» (Տիրպոն, Միշիկըն 1952. վերամշակուած՝ 1973-ին), եւ «Հեքեաթներ», «Զուարճանալիքներ» (Տիրպոն, Միշիկըն 1971):
Արամ Ազնաւորեան կը մշակէ գիւղագրութիւնը, ներկայացնելով գաւառի կեանքէն եւ Եղեռնի շրջանէն դրուագներ։ Իրապաշտ, անկեղծ, խանդաւար տողերով, զուարթախոհութեամբ ու անսեթեւէթ ոճով ի յայտ կը բերէ հայ ժողովուրդին նկարագրին կենսուրախ գիծերը, ինքն իսկ հաստատելով թէ «տխրութիւնը մեր ժողովուրդին տիրական գիծը չէ, ինչպէս թիւր կերպով ոմանք կը կարծեն. այլ ստեղծագործ, կորովի, ուրախ եւ զուարթ ժողովուրդ մըն է եղած հայ ժողովուրդը»:


== Ծանօթագրութիւններ ==

Սփիւռքահայ արդի գրականութիւն (խմբ. խմբագրող և համադրող՝ Սեդա Ծաղիկեան-Տէմիրճեան), Միշիկըն էջ 693։
Թաթուլ Հաճեան

Թաթուլ Հաճեան ծնած է Լիբանան: Երաժշտութեան ուսուցիչ՝ դասական կիթառ: Եւրոպական 13-րդ «Քրիսթալ Սթար» միջազգային երաժշտական, պարի եւ թատերական փառատօնի Գաւաթակիր Grand Prix: Թաթուլ Հաճեանի հայրը՝  Խմբավար եւ թենոր երգիչ Գէորգ Հաճեան  6 Հոկտեմբեր 2020-ին, Արցախի մէջ կը զոհուի ՀՅԴ Կամաւորներու ջոկատի մարտական առաջադրանքը կատարարած ժամանակ:


== Կենսագրութիւն ==
Թաթուլ Հաճեան ծնած է Լիբանան եւ 10 տարեկան հասակին ծնողներուն հետ, հայրը՝ յայտնի երգիչ Գէորգ Հաճեան եւ մայրը՝ Բանասէր Ֆրիտա Գզլեան-Հաճեան, հաստատուած է Հայաստան։
Երաժշտական նախակրթութիւնը ստացած է Երեւանի «Չայկովսկի»ի անուան պետական երաժշտական եւ տարրական տասնամեայ ուսումնարանին մէջ, ուսուցիչ ունենալով Նունէ Պատալեանը,
ապա ընդունուած է Երեւանի Կոմիտասի անուան Պետական Երաժշտանոց՝ Փրոֆ. Յակոբ Չաղացպանեանի մասնագիտական ղեկավարութեամբ, եւ քառամեայ բարձրակարգ ուսումը աւարտած է գերազանց արդիւնքով։
Ան, 16 տարեկանէն սկսած է դասաւանդել Երեւանի երաժշտական վարժարաններէն ներս․ ինչպէս՝ Արմէն Տիգրանեան, Անահիտ Ցիցիկեան, Ալեքսանդր Հէքիմեան եւ Բարսեղ Կանաչեան, եւ ցայսօր ունի իր անձնական աշակերտները։
Ան օժտուած է գերլսողութեամբ․վարպետօրէն կը տիրապետէ Կիթառի ամենանրբագոյն երանգներէն մինչեւ ամենայաղթական հնչողութեան, որուն շնորհիւ գերած ու հմայած է իր լսարանը։


== Միջազգային փառատօններու մասնակցութիւն ==
Թաթուլ Հաճեանը մասնակցած է շարք մը միջազգային փառատօններու՝ Հայաստանի  Թիֆլիսի, Պուլկարիոյ, եւ Փրակայի մէջ։
Մենահամերգներով հանդէս եկած է Երեւանի, Արցախի եւ Լիբանանի Այնճար գիւղին մէջ եւ որպէս փայլուն կատարող մասնակցութիւնը բերած է Հայաստանի մէջ յայտնի երգահաններու ձայնագրութեանց եւ նուագակցած անոնց մենահամերգներուն։


== Եւրոպական 13-րդ «Քրիսթալ Սթար» միջազգային երաժշտական, պարի եւ թատերական փառատօն-մրցումին դարձաւ Գաւաթակիր Grand Prix ==
2 - 3 Նոյեմբեր, 2017-ին Չէխիայի մայրաքաղաք Պրահայի մէջ, տեղի ունեցաւ Եւրոպական 13-րդ «Քրիսթալ Սթար» միջազգային երաժշտական, պարի եւ թատերական փառատօնը։
Թաթուլ Հաճեանը (Կիթառ) ներկայացուց Հայաստանը, գեղարուեստական ղեկավար ունենալով Արմանտօ Ղուկասեանը։
Թաթուլը վարպետօրէն կատարեց Տոմենիքօ Սքարլաթիի Սոնաթա K239 եւ Վիչէնթէ Ասենչոյի La Frisanca բարդ յօրինուածքը։ Եւրոպայէն՝ Գերմանիա, Սլովենիա, Ուքրանիա, Ռուսիա, Իտալիա եւայլ երկիրներէ իրենց մասնակցութիւնը բերին թիւով 37 կատարողներ։ Այս մասին կը յայտնէ yerkir.am-ը։
Հայաստանը ներկայացնող մասնակիցը՝ Թաթուլ Հաճեանը, սոյն փառատօն-մրցումին դարձաւ Գաւաթակիր Grand Prix, շնորհիւ իր բարձրատաղանդ եւ հմուտ բեմական կատարողական արուեստին։


== Աղբիւրներ ==
Թաթուլ Հաճեանը Պրահայի մէջ Նուաճեց Եւրոպական «Քրիսթալ Սթար» Միջազգային Երաժշտական Փառատօնին Գաւաթը, Grand Prix
Թաթուլ Հաճեանը Եւրոպական «Քրիսթալ Սթար» Երաժշտական Փառատօնի Բաժակակիր
ԹԱԹՈՒԼ ՀԱՃԵԱՆ ՊՐԱՀԱՅԻ ՄԷՋ ՆՈՒԱՃԵՑ ԵՒՐՈՊԱԿԱՆ «ՔՐԻՍԹԱԼ ՍԹԱՐ» ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԵՐԱԺՇՏԱԿԱՆ ՓԱՌԱՏՕՆԻՆ ԳԱՒԱԹԸ, Grand Prix
Գէորգ Քրիստեան

Գէորգ Քրիստեան, ծնած է Հայաստան, Շիրակի Արեւիկ գիւղին մէջ։ Եօթը տարի յաճախած է գիւղին դպրոցը։ Ապա աւարտած է կումայրի քաղաքի մանկավարժական ուսումնարանը 1951-ին եւ Հայաստանի մանկավարժական ինստուտի բանասիրական ֆակուլտէտը 1955-ին։
Եղած է տնօրէն եւ Հայերէն լեզուի ուսուցիչ Արթիկի եւ ախուրեանի մէջ։
1962-ին Երեւանի Պետական Համալսարանին մէջ մասնագիտացած է, Հետեւելով դասախօսական եւ գիտական ճիւղերու բանասիրութեան բաժնին։
Մանկավարժական ինստիտուտին եւ պետական համալսարանին մէջ դասաւանդած է հայերէն լեզու եւ հայ մշակոյթի պատմութիւն։
Աշխատած է «Հայաստան» հրատարակչատան մէջ (1960-1963) որպէս գիրքի խմբագիր. նաեւ «էկրան» ամսագրի եւ Հայաստանի շարժանկարներու ստուդիայի գլխաւոր խմբագիր (1963-1988):
Հեղինակն է 25 շարժանկարներու։
Հրատարակած է բանաստեղծութիւններու եւ ակնարկներու հինգ ժողովածոներ որոնք են.-
Արեւիկ (1964), Հողի Կարօտով (1967), Բանաստեղծութիւններ (1975), Շագանակենին Ծաղկում Է Կրկին (1980), եւ Լուսաբացներ Կէսօրին (1985):
Իր գրութիւնները լոյս են տեսած Հայաստանի Թերթերուն եւ ամսագրերուն մէջ։
1990-էն ի վեր կ՛պրի Լոս Անճելըս: Կ՛աշխատակցի «Հայ Կեանք»,«Նոր Օր», «Նաւասարդ», «Վերելք» Թերթերուն։
Ուշագրաւ են նոր հրատարակութիւններու մասին իր հրատարակած գրախօսականներն ու վերլուծական յօդուածները «Հայ Կեանք»ին եւ «Նոր կեանքին»ին մէջ։
Իր բանաստեղծութիւնները հայրենասիրական ու մարդասիրական բնոյթ կը կրեն, եւ օժտուած են հեշտ ու ջերմիկ տաղերով, ինքնայատուկ ու կենսունակ ոճով։
Նորայր Էլսայեան

Նորայր Էլսայեան (1934, Արաք, Պարսկաստան -  30 Մարտ 2021, Երեւան, Հայաստան), իրանահայ վաստակաւոր ազգային-հասարակական եւ կրթական գործիչ, դաշնակցական գաղափարական նուիրեալ եւ Թեհրանի «Ալիք» օրաթերթի երկար տարիներու գլխաւոր խմբագիր։


== Կենսագրութիւն ==
Նորայր Էլսայեանը ծնուած է 1934 թւականին Արաք քաղաքին մէջ։ Տարրական եւ միջնակարգ կրթութիւնը ստացած է իր ծննդավայրի մէջ, իսկ բարձրագոյն կրթութիւնը Թեհրանի պետական համալսարանի պատմութեան ֆակուլտետի մէջ՝ մանկավարժական թեքումով։ Դեռեւս պատանի տարիքէն մասնակցած է հայ ազգային-հասարակական կեանքին եւ անդամագրուած է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեանը եւ իր ողջ կեանքի ընթացքին եղած է կուսակցութեան գաղափարներու անխոնջ կրողն ու հաւատարիմ զինուորը։


== Գործունէութիւն ==
Իր բեղմնաւոր ազգային-հասարակական կեանքի ընթացքին եղած է Թեհրանի Հ.Մ. «Սիփան», «Ռոստոմ» եւ Հայ ուսուցիչներու միութեան հիմնադիր անդամներէն։ Երկար տարիներ զբաղուած է մանկավարժութեամբ եւ նուիրուած մատաղ սերունդի դաստիարակութեան գործին։ Որպէս հայոց լեզուի եւ պատմութեան ուսուցիչ, փոխտեսուչ եւ տեսուչ պաշտօնավարած է Արարքի հայոց տարրական դպրոցին մէջ եւ Թեհրանի հայոց ազգային «Ռոստոմ», «Թունեան», «Նոր Անի» եւ «Աբրահամ Սողոմոնեան» դպրոցներուն մէջ։ Եղած է նաեւ Թեհրանի հայոց թեմի հայերէնագիտական երեկոյեան դասընթացքներու տեսուչ եւ հայոց պատմութեան դասախօս։
1984-93, եղած է «Ալիք» օրաթերթի գլխաւոր խմբագիրը։
1993-95, բնակութիւն հաստատած է Հայաստան, ապա երեք տարիով վերադարձած է Թեհրան, որմէ ետք կրկին տեղափոխուած է Հայաստան եւ վերջնականապէս հաստատուած հայրենիքի մէջ՝ շարունակելով իր ազգային-հասարակական եւ գաղափարական-կուսակցական գործունէութիւնը։
2002 թուականին Լոս Անճելըսի, Հ.Մ.Ը.Մ. Պըրպանքի «Սիփան» մասնաճիւղի նախաձեռնութեամբ, նշուած է անոր ազգային-հասարակական եւ կրթական գործունէութեան 50-ամեակը։ 2013 թւականին Հ.Մ. «Սիփան» միութեան 50-ամեակի առիթով, միութեան դահլիճը անուանակոչուած է Նորայր Էլսայեանի՝ որպէս միութեան հիմնադիր անդամի անունով։
Տիգրան Շիրինեան

Տիգրան Շիրինեան (12 Մարտ 1923(1923-03-12), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 10 Դեկտեմբեր 2003(2003-12-10), Հռոմ, Իտալիա), Հայոց ցեղասպանութիւնը վերապրած կէսարացի կաթողիկէ Միհրան եւ Եղիսաբեթ Շիրինեաններու ընտանիքը։
1942 թուականին Պոլսոյ պապական նուիրակ Անճելոյ Ռոնալտիի (յետագային՝ Հռոմի պապ Յովհաննէս 18-րդ) միջնորդութեամբ կը տեղափոխուի Միլան` ապաստանելով հորաքրոջ՝ Քեհեաններու ընտանիքը։
Աւարտած է Միլանի փոլիթեքնիկական հաստատութեան ճարտարագիտական կաճառը, որմէ յետոյ գործողուած է Հռոմ: Տաղանդի եւ աշխատասիրութեան շնորհիւ ան կարճ ժամանակի գիտական լուրջ ձեռքբերումներ կ'ունենայ տիեզերական ճարտարագիտութեան եւ իտալական ռազմական օդուժի բնակավառում։ Ան կը դառնայ Իտալիոյ զինուած ուժերու բարձրաստիճան սպայ։ Երիտասարդ հասակին կը դառնայ Հռոմի Լա Սապիենցայ համալսարանի դիեզերագիտական ճարտարագիտութեան փրոֆեսոր, միաժամանակ` ռազմաօդային ուժերու վերահսկիչ զօրաւար։
Քրտերէն

Քրտերէն (زمانێ كوردی, Zimanê Kurdî), հնդեւրոպական լեզուաընտանիքի հնդիրանական լեզուախումբին պատկանող լեզու։ Քրտերէն կը խօսի աշխարհի մէջ 21 միլիոն անձ։ Լեզուն կը գործածուի Թուրքիոյ, Իրաքի, Իրանի, Սուրիոյ, Հայաստանի, Լիբանանի եւ այլ երկիրներու մէջ, ուր կայ քիւրտ բնակչութիւն։
Ժամանակակից քրտերէնը ունի բարբառներ, որոնցմէ հիմնականները երկուքն են՝ հիւսիս-արեւմտեան եւ հարաւ-արեւելեան։ Ամենատարածուած բարբառը, որ կը գործածուի քիւրտերու մեծամասնութեան կողմէ, կը հանդիսանայ հիւսիս-արեւմտեանը (կուրմանջի)։ Կուրմանջի բարբառով կը խօսին Թուրքիոյ, Հայաստանի, Իրանի որոշ շրջաններու, Հիւսիսային Իրաքի եւ ԱՊՀ երկիրներու քիւրտերը։ Երկրորդ բարբառը՝ հարաւ-արեւելեան կամ քիւրտի բարբառը, կը գործածեն Իրանի ՝ Մեհապատի, Սանհէնտեժի եւ Քերմանշահի, նաեւ Իրաքի՝ Ռեվանտուզի, Էրպիլի, Քիրքիքի եւ Սուլեյմանի քիւրտերը։
Մոկրիանիի բարբառը կը խօսուի Պիրանշահր եւ Պիժար քաղաքներուն մէջ:


== Բնութագիր ==
Ինչպէս բոլոր ժողովուրդներուն, այնպէս ալ քիւրտ ժողովուրդին լեզուին ծագումը սերտ կերպով կը զուգակցուի անոր պատմական զարգացման հետ։ Քրտերէնը կը պատկանի հնդեւրոպական լեզուախումբի իրանական ճիւղին։ Անիկա իր մէջ ունի նաեւ հնագոյն միտիական լեզուէն տարրեր‌։ Գտնուելով մօտ յարաբերութիւններու մէջ դրացի այնպիսի ժողովուրդներու հետ, ինչպիսիք են հայերը, պարսիկները, թուրքերը եւ արաբները, քրտական լեզուն որոշ ազդեցութիւն կրած է անոնցմէ եւ ինքն ալ իր հերթին ազդած է անոնց վրայ։
Քրտերէնը, Քիւրտիստանի Հիւսիսէն մինչեւ Հարաւ ինքնուրոյն եւ միասնական լեզու եղած է։ Սակայն միասնութիւնը կը խախտի արաբական Խալիֆաթի տիրապետութեան ժամանակաշրջանին, Ք.ե. Է. դարէն սկսեալ, իսլամութեան տարածումով։
Բազմաթիւ քիւրտ գրողներ եւ բանաստեղծներ իրենց աշխատութիւնները կը գրէին արաբական այբուբենով, սակայն լեզուն քրտերէնն էր‌։


== Գրադարձութիւն ==
Գալուստ Խանենց

Գալուստ Խանենց (Լեւոն Խանեան, 25 Յունուար 1910(1910-01-25), Թեհրան, Իրան - 4 Յունիս 1998(1998-06-04), Թեհրան, Իրան), իրանահայ գրող։


== Կենսագրութիւն ==
Նախնական ու միջնակարգ կրթութիւնը ստացած է Ֆրանսական ու պարսկական վարժարաններու մէջ։ 1928-էն սկսեալ իրանահայ եւ արտասահման պարբերակներուն հետ աշխատակցած է՝ ինքնագիր քերթողներու գործերէն թարգմանութիւններով։
1957-1974 անջատ ութ հատորներով հրատարակուած են իր բանաստեղծութունները՝ «Ամբողջ Սրտով» (1957) , «Հրաշալի Զօրութիւն» «1972), «Բարեւ Քեզ, Մարդ» (1974), «Հայ Ժողովրդի Վերածնունդը»։ Պարսկերէնի թարգմանուած են՝ «Հրաշալի Զօրութիւն» եւ «Բարեւ Քեզ Մարդ» հատորները:
Իմաստասիրական հակումներու տրամադիր, լեզուական-արտայայտչական ժուժկալութեամբ ուշագրաւ՝ իր բանաստեղծութիւնները մարդկայնական խորք եւ շունչ ունին, կը բարձրանան ընթացքէն վեր եւ երբեմն կը հասնին թելադրական ներուժութեան։
Գալուստ Խանենց, իրանհայ կեանքի 1920-1980 վաթսունամեայ տեւողութեան մէջ՝ քերթողական, թէ՝ արձակ գրական ստեղծագործութիւններու հասարակաց լարը բննութիւնն է, սէրը, ազգային թախիծը եւ գաւառիկ հայրենասիրութիւնը։ Տասնամեակները ոչինչ փոխած են ապրումի, մտածման, զգացական թէ իմաստասիրական այն լածումներուն մէջ, որոնք կ՝առնչուին մարդուն կեանքին, եւ առնուազն իրենց արտայայտութեան ձեւին հետ որոշ անձնատպութիւն կը բերեն։ Քիչ անուններ կան, որոնք յանդգնութիւնն ունեցած են կամ ունին թանձր ռոմանթիզմի խոզակը պատռելու եւ խորքի թէ՛ ձեւի ինքնութեամբ մը՝ հասնելու բանաստեղծական որակի:


== Արտաքին յղումներ ==
Գալուստ Խանենցի գործերէն armenian-poetry.blogspot.com կայքի մէջ։
Գագիկ-Հեթումեան բժշկարան

«Գագիկ-Հեթումեան բժշկարան», հայ միջնադարեան բժշկութեան հնագոյն բժշկարան։ Հեղինակը անյայտ է, ստեղծուած է Անիի մէջ, Գագիկ Ա.-ի օրով։ Խմբագրուած է Կիլիկեան Հայաստանի մէջ` առաջին անգամ ԺԲ. դարու վերջին, Ներսէս Լամբրոնացիին եղբօր` Հեթումին մասնակցութեամբ, երկրորդ անգամ՝ 1294-ին Հեթում պատմիչին հրամանով (հոսկէ ալ՝ «Գագիկ-Հեթումեան բժշկարան» անուանումը)։ Մեզի հասած են Երուսաղէմի Ս. Յակոբեանց վանքի մատենադարանին թիւ 370 թղթեայ ձեռագիրը եւ Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութեան մատենադարանին թիւ 1281 մագաղաթեայ մատեանը։ Բժշկարանէն կարգ մը գլուխներ պահպանուած են նաեւ Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Մատենադարանին թիւ 8382 ժողովածուին մէջ եւ «Յովհաննէս հեքիմին բժշկարանին մէջ» (Վիեննայի Մխիթարեան միաբանութեան մատենադարան, ձեռագիր թիւ 310)։
Բժշկարանը բաղկացած է երեք մասէ՝ «Անի»ական դպրոցին դեղագիտարանէն (35 գլուխ), Մխիթար Հերացիին «Ջերմանց մխիթարութեան» համառօտ խմբագրութենէն (30 գլուխ) եւ Կիլիկեան դպրոցին անանուն բժշկարանէն (91 գլուխ)։ Բժշկարանին մէջ նկարագրուած են ժողովրդական բժշկութեան մէջ օգտագործուող պարզ եւ բարդ դեղանիւթերն ու սննդանիւթերը, ախտաբանութեան, մահճաբուժութեան, բուսաբուժութեան եւ սննդաբուժութեան հարցերը։ Մեծ տեղ յատկացուած է ներքին հիւանդութիւններու նկարագրութեան, ինչպէս նաեւ վէրքերու, ուռուցքներու, այրուածքներու, թունաւորումներու ախտորոշման ու բուժման։
Բժշկարանը մեծ դեր խաղացած է հայ բժշկական մատենագիտութեան զարգացման գործին մէջ, անոր հեղինակութեան յաճախ դիմած եւ ընդարձակ մէջբերումներ կատարած են հայ բժշկապետեր՝ Մխիթար Հերացին, Ամիրտովլաթ Ամասիացին եւ ուրիշներ։


== Գրականութիւն ==
Վարդանեան Ս. Ա., «Գագիկ-Հեթումեան բժշկարանը» եւ անոր խմբագրական տարբերակները, «Պատմա-բանասիրական հանդէս», 1985, թիւ 2։


== Աղբիւր ==
Հայկական համառօտ հանրագիտարան. Հատոր 1, 1990
Հայաստան (պաշտօնաթերթ)

«Հայաստան», Հայաստանի ազատագրութեան հայ գաղտնի բանակի պաշտօնաթերթ։ Լոյս տեսած է 1980-1987-ին, հրատարակութիւնը վերսկսած է 1991-էն։ Հրատարակող կազմակերպութեան ընդհատակեայ գործելակերպի հետեւանքով տպագրութեան վայրը, խմբագիրներու, յօդուածագիրներու անունները չեն նշուիր։ Պարբերականութիւնը անորոշ է, մօտաւորապէս՝ ամէնամսեայ։
Սկիզբը «Հայաստան»ին մէջ հայերէնի կողքին լոյս կ՚ընծայուէին նաեւ անգլերէն, ֆրանսերէն, արաբերէն, ռուսերէն, թրքերէն եւ սպաներէն յօդուածներ։
1983-1987-ին հայերէն, արաբերէն, անգլերէն, ֆրանսերէն եւ թրքերէն թողարկումները լոյս տեսած են առանձին-առանձին։ 1991-էն կը հրատարակուի միայն հայերէն։
Կարգախօսներն են «Կեցցէ իրաւազրկուած ժողովուրդներու յեղափոխական միասնութիւնը», «Զինեալ պայքարը եւ քաղաքական ճիշդ գիծը ուղին են Հայաստանի»։ Կը հրապարակէ Հայաստանի ազատագրութեան հայ գաղտնի բանակի պաշտօնական հաղորդագրութիւնները, տեղեկութիւններ ու մեկնաբանութեաններ անոր զինուած գործողութիւններու, նահատակ ու ձերբակալուած անդամներու մասին։ Կ՚անդրադառնայ սփիւռքահայ հասարակական կեանքին, միջազգային, յատկապէս՝ մերձաւորարլեւելեան քաղաքական անցուդարձին։
Ճիլ Պայտըն

Ճիլ Թրէյսի Ճէյքըպզ Պայտըն (անգլ.՝ Jill Tracy Jacobs Biden, ծնած Ճէյքըպզ, նախապէս Սթիվընսըն, 3 Յունիս, 1951), Ամերիկացի ուսուցիչ եւ ԱՄՆի Երկրորդ Կին 2009 թուականէն 2017: Ան ամուսնացած է Ճօ Պայտընի հետ, ԱՄՆի յառաջիկայ նախագահ (նշանակութիւն՝ 20 Յունուար, 2020), որմէ ետք ան պիտի դառնայ ԱՄՆի Առաջին Կին:
Ծնած է Համընթըն, Նիւ Ճըրզի, եւ մեծցած Ուիլօ Կրով, Փէնսըլվէնիա: Ան ամուսնացած Ճօ Պայտընի հետ 1977 թուականին, եւ դարձաւ խորդ մայր Պօ եւ Հանթըր զաւակներուն: Անոնք նաեւ ունեցան դուստր մը միասին, Էշլի, որ ծնաւ 1981 թուականին: Պայտըն ստացած է իր պսակաւոր եւ դոկտորի ուսման աստիճանները Տէլըուէրի Համալսարանէն (անգլ.՝ University of Delaware), եւ իր մագիստրոսի ուսման ասիճանը Ուէսթ Չէսթըր եւ Վիլանովա Համալսարաններէն (անգլ.՝ West Chester University, Villanova University): Անգլերէն լեզու ուսուցանած է 13 տարիներ տարբեր երկրորդական դպրոցներու մէջ, ինչպէս նաեւ հոգեկան հիւանդութիւններու հիւանդանոցէ ներս եւ:
1993 թուականէն մինչեւ 2008 թուական, Պայտընը անգլերէնի եւ շարադրութեան դասատու էր Delaware Technical & Community College քոլէճէն ներս, իսկ 2009 թուականէն ետք՝ Northern Virginia Community College: Ան առաջին ԱՄՆի Երկորդ Կինն է որ շարունակած է աշխատանքի ոլորտին մէջ գործել իր ամուսնոյն փոխ-նախագահ ընտրուելէն ետք իսկ: Պայտըն հիմնած է Պայտըն Կուրծքի Առողջապահական Ձեռնարկը (անգլ.՝ Biden Breast Health Initiative) հասարակական կազմակերպութիւնը: Ան նաեւ համա-հիմնադիրն է Book Buddies ծրագրին, ինչպէս նաեւ Պայտըն Հիմնադրամին (անգլ.՝ Biden Foundation), եւ Joining Forces՝ Միշէլ Օպամային հետ:
Ազգային Կեդրոնական Վարժարան (Պոլիս)

Ազգային Կեդրոնական Վարժարան, Պոլսոյ մէջ հայկական երկրորդական վարժարան։ Իր առքելութեան ձեռնարկած՝ 14 Սեպտեմբեր 1886-ին:


== Պատմականը ==
1860-ական թուականներուն արեւմտահայութեան համար նշանակելի երեւոյթ մըն էր Ազգային Սահմանադրութեան որեգրումը։ Թէեւ այդ թուականին Պոլսոյ մէջ կային աւելի քան 40 նախակրթականներ, սակայն երկրորդական եւ բարձրագոյն դասարաններու պակասը մեծապէս զգալի էր։ Այս զարթօնքին Ուսումնական խորհուրդը միշտ օրակարգի վրայ կ'ունենար Կ.Պոլսոյ եւ գաւառներու ազգային նախակրթարաններն աւարտող պատանիներու երկրորդական ուսում տալու եւ մասնաւորաբար գաւառային նորաբաց դպրոցներուն համար ուսուցիչ պատրաստելու հարցերը։
Անհրաժեշտ էր հիմնել երկրորդական ուսման ազգային վարժարան մը, որ կարողանար ընդունիլ նաեւ ձրիավարժ աշակերտներ, Պոլիսէն եւ գաւառէն։
Պոլսոյ ամենահին եւ կարեւոր թաղամասերէն մին էր Ղալաթիան, ուր գոյութիւն ունէր Ս. Լուսաւորիչ եկեղեցին։ Անոր կողքին կը գտնուէր Ամենափրկիչեան նախակրթարանը, որ հրոյ ճարակ դարձած է 1874-ին, Ղալաթիոյ մեծ հրդեհի ատեն։ Ուսուցիչ՝ Ստեփան Փափազեանի ջանքերով կը վերաշինուի Ամենափրկիչեան դպրոցին շէնքը, յարկաբաժիններ աւելցնելով «Կեդրոնական»ին, Ազգային Մատենադարանին եւ Ազգային Ժողովին համար։

Վարժարանը իր ուսումնական առաքելութեան կը ձեռնարկէ 14 Սեպտեմբեր 1886-ին, Յարութիւն Պատրիարք Վեհապետեանի շրջանին։ Թաղը, ուր կը գտնուի վարժարանը, քիչ թիւով հայ բնակիչներ ունեցած էր եւ հեռաւոր թաղերու ուսանողներ եկած ու կեդրոնացած էին այս դարաւոր կրթական յարկին երդիքին տակ։ Արդէն իսկ ի սկզբանէ վարժարանը սահմանուած էր «Կեդրոնական» Վարժարան մը ըլլալու, ուր պիտի կարենային զանազան թաղերու նախակրթարաններէն շրջանաւարտ յաջող աշակերտներ իրենց ուսումը կատարելագործել, հետագային ծառայելու համար որպէս ուսուցիչ Պոլսոյ եւ գաւառներու վարժարաններուն մէջ։
Վարժարանը միշտ յաջողագոյն լիսէներու շարքին տեղ գրաւելով հասցուցած է բազմաթիւ արժէքաւոր անհատներ, որոնք թէ՛ Պոլսոյ եւ թէ՛ արտասահմանի մէջ պատուաբեր պաշտօններու տիրանալով բարձր պահած են Կեդրոնականի անունը։

Այժմ, իբրեւ երկսեռ երկրորդական վարժարան, կը գործէ քառամեայ լիսէի բաժինով։
Եկեղեցւոյ բակին մէջ, Կեդրոնական Վարժարանի նախկին շքամուտքին թաղուած են Կեդրոնական Վարժարանի բարերարներ՝ Յարութիւն Էֆէնտի Գափամաճեան (1814-1878) եւ Մաքրուհի Գափամաճեան  (1827-1887)։


== Կեդրոնականի մէջ դասաւանդած եւ ուսած յայտնի դէմքեր ==
Տարբեր տարիներ Կեդրոնական վարժարանին մէջ դասաւանդած են՝ Մատաթիա Գարագաշեան, Յովսէփ Շիշմանեան (Ծերենց), Բ. Կիւլէսէրեան, Յովհաննէս Հինդլեան, Ռեթէոս Պէրպէրեան, Մելքոն Կիւրճեան, Եղիա Տէմիրճիպաշեան, Յակոբ Պարոնեան, Գ. Նորատունկեան, Ստեփան Կուրտիկեան, Գարեգին Գավաֆեան, Երուանդ Տէր-Անդրէասեան, Հրանտ Ասատուր, Տիրան Չրաքեան, Լեւոն Շանթ, Վահան Թէքէեան, Կոստան Զարեանը, Զապէլ Ասատուր (Սիպիլ), Մատթէոս Իզմիրլեան, Մաղաքիա Օրմանեան, Եղիշէ Դուրեան, Գարեգին Սրուանձտնեանց, Գարեգին Խաչատուրեան, Արտավազդ Սիւրմէեան, Աստուածատուր Խաչատրեանը եւ ուրիշներ։ Դասաւանդած է նաեւ Կոմիտաս. «Գուսան» երգչախումբը կազմուած է գլխաւորաբար վարժարանի սաներէն։ Կեդրոնական վարժարանին մէջ ուսում ստացած են՝ Արշակ Չօպանեան, Հրաչեայ Աճառեան, Արշակ Ալպոյաճեան, Յակոբ Սիրունի, Արմէն Արմէնեան, Միսաք Մեծարենց, Վահան Թէքէեան, Յակոբ Մնձուրի, Ռաֆայէլ Շիշմանեան, Երուխան, Օննիկ Չիֆթէ-Սարաֆ, Հայկ Պէրպէրեան, Պ. Գէորգեան, Ս. Մանուկեան, Է. Մանուէլեան, Գ. Ալեքսանեան եւ ուրիշներ Կեդրոնականի նշանաւոր դէմքեր:
Անտալուսական Արաբերէն

Անտալուսական արաբերէն կամ արաբերէն լեզուի անտալուսական բարբառ (արաբ․՝ عربية أندلسية‎‎), Փիրենէեան թերակղզիի մէջ արաբական տիրապետութեան ժամանակաշրջանին ձեւաւորուած ալ-Անտալուս պետութեան (գոյութիւն ունեցած է ժամանակակից Սպանիոյ եւ Փորթուքալի տարածքին) 9-17-րդ դարերուն տարածուած արաբերէն լեզուի բարբառ։ Ռեքոնքիստայի ժամանակաշրջանին սպանացիներու կողմէն խալիֆայութեան վերջին հենակէտ համարուող Կրանատայի ազատագրումէն ետք շուրջ՝ մէկ դարուան ընթացքին, Փիրենէեան թերակղզին կը մաքրուի արաբական ազդեցութենէն։ Սպանիոյ մէջ արաբախօսները կ'աքսորուին եւ հալածանքներու կ՛ենթարկուին այնքան ժամանակ, մինչ սպաներէնը կը դառնայ երկրի գերակայ լեզուն։ Սակայն, անտալուսական սպաներէնի օգտագործումը որոշ աստիճաններով կը շարունակուի ափրիկեան մայրցամաքին մէջ՝ Սպանիայէն աքսորուած արաբալեզու անձերու ջանքերով։
Անտալուսական արաբերէնը ներկայիս կ՛օգտագործուի անտալուսա-արաբական երաժշտութեան մէջ։ Վերջինս զգալի կերպով ազդած է Սֆաքսի, Ֆէսի, Ռապաթի եւ այլ քաղաքային բնակավայրերու բարբառներու ձեւաւորման գործին։ Բացի այդ, ակնառու է անտալուսական արաբերէնի որոշակի ներգործութիւնը մոսարաբերէնի, սպաներէնի, քաթալոներէնի, փործուկալերէնի, դասական արաբերէնի, ինչպէս նաեւ թունիսեան եւ ալժիրական բարբառներու ձեւաւորման վրայ։ Անտալուսական բարբառը 9-15-րդ դարերուն դարձած է ալ-Անտալուսի բանաւոր խօսքի կարեւորագոյն բաղադրիչը։
Վերջին տարիներուն այդ երկրամասի մեծ մասը կը խօսէր արաբերէնով։ Անտալուսական բարբառի բանախօսներու թիւը կը կրճատուի Ռեքոնքիստայի հետեւանքով։ 1567-ին Սպանիոյ թագաւոր Ֆիլիփ Բ.-ը կ՛ընդունէ արքայական հրամանագիր, որմով կ'արգիլուի արաբերէնի գրաւոր եւ բանաւոր ձեւերու օգտագործումը թագաւորութեան մէջ։ Անոր կը յաջորդէ մօրիսկներու (սպանաբնակ արաբներ) խոշոր ապստամբութիւնը, որ կը պսակուի անյաջողութեամբ։ Այնուամէնայնիւ, արաբերէնը Սպանիոյ մէջ որոշ քանակութեամբ կը  խօսուի մինչեւ 17-րդ դարու սկիզբը վերջ՝ մինչեւ վերջին մօրիսկի արտաքումը Ֆիլիփ Գ. թագաւորի ընդունած հրամանագրով։ Ինչպէս արաբախօս ցանկացած այլ երկիրներու մէջ, այնպէս ալ ալ-Անտալուսի, տարածուած արաբերէնի բառապաշարը եղած է շատ աղքատիկ եւ բաւականաչափ տարբերած է դասական արաբերէնէն։ Անտալուսի արաբերէնը կարգաբանօրէն կը պատկանի արեւմտաարաբական լեզուներու դասին


== Անդալուսական արաբերէնի առանձնայատկութիւններ ==
Անտալուսական արաբերէնի լեզուաբանական համակարգը բաղկացած է երկու հիմնական բաժիններէ՝

Ընդհանուր տեսական խնդիրներ՝ լեզուի ծագման խնդիրը, լեզուի գործառոյթները, նշանակողի եւ նշանակուողի յարաբերութիւնը, գրական լեզուի եւ բարբառներու փոխազդեցութիւնը, այլ լեզուներէ փոխառութիւնները։
Արաբերէնի կառուցուածքի մասնաւոր հարցեր՝ շարահիւսութիւն, ձեւաբանութիւն, բառակազմութիւն, իմաստաբանութիւն, հնչիւնաբանութիւն, բառագիտութիւն եւ այլն։Լեզուի ծագման խնդիրը արաբական լեզուաբանութեան եւ մուսուլմանական աստուածաբանութեան կարեւոր հարցերէն է, որ բուռն քննարկումներու առարկայ էր յատկապէս 9-11-րդ դարերուն եւ կը մեկնաբանուի երկու ուղղութեամբ՝ լեզուն ունի աստուածային ծագում եւ այն հասարակական համաձայնութեան, պայմանաւորուածութեան արդիւնք է։


=== Շարահիւսութիւն եւ ձեւաբանութիւն ===
1523 թուական

1523 թուական
1523 թուական, 16րդ դարու 23րդ տարին է


== Դէպքեր ==


=== Անծանօթ ամսաթիւով՝ ===
կը սկսի կառուցուիլ Խանտաքայի (Իրաքլիօ) մեծ նաւահանգիստը


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==
Մոզիլլա Ֆայրֆոքս

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Ծրագիր
Մոզիլլա Ֆայրֆոքս (ամերիկեան անգլերէնով արտասանութիւն՝ [moʊˈzɪlə ˈfaɪɹfɑks]), հայտնի նաեւ կարճ Firefox անուանմամբ, ազատ ցանցային դիտարկիչ (բրաուզեր)՝ Gecko շարժիչի հիման վրայ աշխատող։ Դիտարկիչի նախագծումով եւ տարածումով կ՛զբաղուի «Mozilla Corporation» ընկերութիւնը։
2014-ի Յունուար մինչեւ նոյեմբեր ամսուայ կտրվուածքով «Mozilla Firefox»-ը կը համարվուի 3-րդ ամենատարածված դիտարկիչը աշխարհի մէջ, ունենալով 18,14 տոկոս մասնաբաժին ըստ gs.statcounter.com կայքէջի տուեալներու։ Հայաստանի դիտարկիչը երկրորդ տեղն է՝ 16,05 տոկոսով։ Որոշ պետութիւններու մէջ դիտարկիչը նաեւ առաջատար դիրք ունի մասնավորապէս՝ Իրանի մէջ, որտեղ շուկայական մասնաբաժինը կը կազմէ 44,19 տոկոս։
Դիտարկիչը պաշտոնապէս կը թողարկէ Մայքրոսոֆթ Վինդոուզ, ՕԷս Տաս, Լինուքս եւ Անդրոիդ օպերացիոն համակարգիչներու համար։ Գոյութիւն ունին նաեւ ոչ պաշտոնական տարբերակներ այլ տիպի օպերասիոն համակարգիչներու համար։ Դիտարկիչի կոդը կը համարվուի ազատ եւ կը տարածուի եռակի լիցենզիայով՝ GPL/LGPL/MPL։


== Անուանման ծագումը ==
Սկզբնական շրջանին այս ցանցային դիտարկիչը ունեցած է տարբեր անուանումներ՝ Ֆենիքս, այնուհետեւ Ֆայրբիրդ։ Այնուհետեւ ցանցային դիտարկիչը կը ստանայ չինարեն թարգմանուած Կրակոտ Աղվես անվանումը, որ հայտնի կը դառնայ Ֆայրֆոքս անունով։


== Տարբերակները ==


== Ծանոթագրութիւններ ==


== Արտաքին Յղումներ ==
Պաշտոնական կայքը
Մոզիլայի հայաֆիկացման կայքը
7 Յունուար

7 Յունուար, տարուան 7-րդ օրն է։

 6 Յունուար  7 Յունուար  8 Յունուար 


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
1825, Արսէն Այտընեան, հայ բանասէր, լեզուաբան եւ հագեւորական (մահ.՝ 1902)։
1984, Մէքս Ռիէմէլթ, գերմանացի դերասան։


== Մահեր ==
1920, Վահան Տէրեան, անուանի հայ բանաստեղծ, քնարերգակ եւ հասարակական-քաղաքական գործիչ (ծն.՝ 1885)։
1894, Գէորգ Արծրունի, հայ հասարակական գործիչ եւ քահանայ (ծն.՝ 1789)։


== Տօներ ==