armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ռուբէն Շուկարեան

Ռուբէն Շուկարեան (19 Հոկտեմբեր 1962(1962-10-19), Մոսկուա, ՌԽՖՍՀ, Խորհրդային Միութիւն - 21 Ապրիլ 2020(2020-04-21), Պոսթըն, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ),«Թաֆթս» համալսարանի դասախօս,«Ֆլեթչեր» դպրոցի իրաւաբանութեան եւ դիւանագիտութեան դասախօս,:Ան եղած էր Ուաշինկթընի մօտ Հայաստանի դեսպան, Հայաստանի արտաքին գործոց փոխ-նախարար: Դիւանագիտական գործունէութիւնը արժանաւորապէս կատարելու առընթեր, Ռուբէն Շուկարեան Հայաստանի եւ հայ ժողովուրդի շահերը պաշտպանած էր իր յետագայ դասախօսական եւ գիտական-վերլուծական աշխատանքներուն մէջ։ 
Հայկական դիւանագիտական աշխարհի յայտնի անուններէն դեսպան Ռուբէն Շուկարեան իր մահկանացուն կնքեց՝ 58 տարեկան հասակին։


== Կրթութիւն ==
1980-1985 թուականներուն ան ուսանած էր Երեւանի «Վալերի Պրիւսով» օտար լեզուներու պետական համալսարանէն ներս՝ ռուսաց լեզուի, անգլերէնի, անգլիական, ռուսական եւ ամերիկեան գրականութեան վրայ։
1985-1989 թուականներուն ուսանած էր Երեւանի Պետական համալսարանի Փիլիսոփայութեան ֆաքիւլթէին մէջ։ Հայաստանի Գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի Արեւելագիտութեան կաճառէն ներս ստացած էր թեկնածուի աստիճան՝ համաշխարհային պատմութեան եւ միջազգային յարաբերութիւններու գծով։


== Ասպարէզ ==
Հայաստանի առաջին նախագահ Լեւոն Տէր-Պետրոսեանի պաշտօնավարութեան շրջանին նախագահական աշխատակազմէն ներս զբաղեցուցած էր կարեւոր պաշտօններ։ *1993-1999 թուականներուն Ուաշինկթընի մօտ Հայաստանի դեսպանը եղած էր։ 

Վերադառնալով Երեւան՝ 1999-2005 թուականներուն եղած էր Հայաստանի արտաքին գործոց փոխ-նախարար։
2005-2008 թուականներուն համատեղութեան կարգով Հայաստանի դեսպանը եղած էր Իտալիոյ, Սպանիոյ եւ Փորթուգալի մօտ (նստավայրը՝ Հռոմ)։
2008-ին դիւանագիտական ծառայութենէ ազատուելէ վերջ Ռուբէն Շուկարեան հաստատուած էր ԱՄՆ։


== Աղբիւրներ ==
է ՀՀ Նախկին Դեսպան Ռուբէն Շուկարեան
Մահացած է Ռուբէն Շուկարեան
ԵՒՍ Է ԴԵՍՊԱՆ ՌՈՒԲԷՆ ՇՈՒԿԱՐԵԱՆ
— Ambassador Rouben Shougarian passed away on April 21 after a stroke, his family reported.
Assembly of America
https://naasr.org/blogs/news/in-memoriam-rouben-In Memoriam: Rouben Shougarian
1891 թուական

1891 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 91րդ տարին


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1891 ծնունդներ

Յունուար 1՝ Շահան Ռ. Պէրպէրեան (մ.1956, Փարիզ), երաժիշտ, մանկավարժ, հոգեբան, բանախոս եւ գրող
Նոյեմբեր 17՝ Տիրան Երկանեան (մ.1963), ճարտարապետ
Անյայտ օրով՝
Սարգիս Թորոսեան (մ.1954), օսմանեան զօրքի հրետանաւոր


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1891 մահեր

Յունուար 22՝ Միքլոշ Իպլ (հունգարերէն՝ Ybl Miklós, ծն.1814), հունկար ճարտարապետ
Մայիս 27՝ Յակոբ Պարոնեան (ծն.1843), երգիծաբան եւ գրող
Յունիս 3՝ Պետրոս Ադամեան (ծն.1849), դերասան
Նոյեմբեր 17՝ Յովհաննէս Միւհենտիսեան (ծն.1810), հրատարակիչ
Անյայտ օրով՝
Գարեգին Պէշկէօթիւրեան (ծն.1867), բանաստեղծ
Սօնա Կարապետեան

Սօնա Կարապետեան:Բանասէր, բանաստեղծ, լրագրող:


== Կենսագրութիւն ==
Սօնա Կարապետեան ծնած է ՀՀ Վայոց ձորի մարզ, Եղէգնաձոր շրջանի սահմանամերձ Խաչիկ գիւղին մէջ։ 1984֊ին աւարտած է Երեւանի Պետական Համալսարանի բանասիրական կաճառը: Ան դասաւանդեր է Եղէգնաձորի թիւ 1 միջնակարգ դպրոցին մէջ:
Սօնա Կարապետեանի ամուսինը՝ պրն. Նորայր Մուրատ Թեւոսեան երկար տարիներ պաշտօնավարած է որպէս դպրոցի տնօրէն, հմուտ մանկավարժ եւ մաթեմաթիկայի վարպետ իմացութեամբ օգնած շատերուն, որպէսզի ընդունուին համալսարան: 1993-ի Ապրիլ ամսուն եւ շարունակաբար մինչեւ իր տեղափոխուիլը, ան որպէս տնօրէն կը մտնէր դասարաները եւ կը սորվեցնէր հայրենասիրական-ֆիտայական երգեր եւ կը բեմակացնէր գրելով թատերական ծրագիրներ:

2001 թուականէն ի վեր Սօնա Կարապետեան կը բնակի Ռուսաստանի Դաշնութեան, Ռոսթով քաղաքը։ Երկար տարիներ դասաւանդեր է Ռոսթովի թիւ 83 դպրոցին մէջ՝ դասաւանդելով հայոց լեզու հայ մանուկներուն: 
Սօնա Կարապետեան ունի մէկ վերջին փափագ՝ վերջնականապէս վերադառնալ Հայաստան:


== Մամուլի աշխատակից ==
Սօնա Կարապետեան հրապարակախօսական բազմաթիւ յօդուածներու հեղինակ է: 
Աշխատակից էր նախ "ՎԵՐԵԼՔ", "Գլաձոր ", ապա "Վայոց Ձոր "թերթին։ Թղթակցեր է "Աւանկարտին "֊ին եւ "Գրական թերթ"֊ին։ Ռոսթովի մէջ  աշխատակցեր է "ՆՈՐ ԴԱՐ", ապա "ՏՈՆԻ ՆԱԽԻՋեւԱՆ " համայնքի օրգան թերթին, եւ կը շարունակէ աշխատակցիլ՝ մինչեւ օրս, գրելով հայերէն։


== Երկեր ==
«Վայրի ծաղիկը»  բանաստեղծուհի Սօնա Կարապետեանի առաջին ժողովածուն է: Սօնա Կարապետեանի հերոսը սիրոյ, հայրենիքի, բնութեան երգիչն է, անանձնական երջանկութիւն որոնող, ինքնայրումի կապոյտ բոցով: մարդկանց ջերմացնել ցանկացող անհատը, որուն ներքին տրաման նոյնքան ապրուած է, հակասական, անկեղծ ու կանացի:
«Վայրի ծաղիկը» բանաստեղծութիւններ եւ ակնարկներ գիրքը հրատարակուած է Տոնի Ռոսփով, 2002 թուականին - 80 էջ:
Սօնա Կարապետեան հրատարակած է երկու գիրք՝«Վայրի ծաղիկը» եւ "ՍՈՒՐԲ ՍԱՐԳԻՍ ՏԱՃԱՐԸ ԴՈՆԻ ԱՓԻՆ": Իսկ երրորդը՝ "ԵՍ ԱԿԱՄԱՅ ՃԱՄՓՈՐԴ" խորագրուած գիրքը կը պատրաստէ տպագրութեան:


== Լրագրողներու միութեան անդամ ==
1982֊էն ի վեր Սօնա Կարապետեան ՀՀ լրագրողներու միութեան անդամ է:
2018֊էն ի վեր ան ՌԴ լրագրողներու միութեան անդամ է:


== Աղբիւրներ ==
Վայրի ծաղիկ : : Կարապետեան, Սօնա Հեկտորի.Բանաստեղծութիւններ եւ ակնարկներ / Խմբ.` Վ. Խաչատրյան. ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԳՐԱԴԱՐԱՆՆԵՐԻ ՀԱՄԱՀԱՎԱՔ ԳՐԱՑՈՒՑԱԿ
Տոնի Նախիջեւան հանդէս
Հրանդ Վարժապետեան

Հրանդ Վարժապետեան, ծնած է 1897-ին, Պուրսա: Իր եղբայրներուն նման ուսումը ստացած է Պէյրութ: Առաջին պատերազմին, 1914-19, զբաղած է առեւտուրով եւ 1920-ին մսած՝ Լիբանանի Շոգեկառքի Ընկերութեան մէջ։ Ներկայիս նոյն ընկերութեան մէջ կարեւոր դիրք մը ունի։ Հայերէ թէ օտարներէ տժսիրուած ազգային մըն է։ ՞
Ամուսնացած Օր. Մաքրուհի Գալճեանի հետ։ Ունի երեք զաւակ՝ Շաքէ, Արսէն եւ Արա:
Վաչէ Խարմանտայեան

Վաչէ Խարմանտայեան, հայ նկարիչ, ծնած է 1906-ին Կիւրին:


== Կենսագրութիւն ==
Վաչէ Խարմանտայեան, ծնած է 1906-ին Կիւրին։ Իր նախնական կրթութիւնը ծննդավայրին մէջ ստանալէ ետք, Գոնիա փոխադրուած ու Ճենանեան քոլէճ յաճախած է։ Առաջին ընդհանուր պատերազմին, կ'աքսորուի Հալէպ, ուր որբանոց կը մտնէ եւ ապա Հալէպի Ազգային վարժարանը կը յաճախէ։
Ազատ ժամերուն գծագրութեան դասեր կ'առնէ Տիկին Էռնէսթէն եւ անկէ քաջալերուած՝ մեծաքայլ կը յառաջդիմէ։ Ապա նկարչութեան դասընթացք մը բանալով, ան գծագրութեան դասեր կու տայ 15 որբերու։
Երէց եղբայրն է ծանօթ նկարիչ՝ Յարութիւն Կալենցի: Կը հաստատուի Թրիփոլի եւ կը սկսի Լիբանանի գեղեցիկ տեսաբանները նկարել։
1939-ին, կը մասնակցի Նիւ Եորքի միջազգային ցուցահանդէսին, ուր կը ստանայ «Մէտայլ Տօննէօր»: Յունուար 1948-ին, ցուցահանդէս մը տուաւ Թրիփոլիի մէջ, որ ժամանակին մեծ ուշադրութեան հանդիսացաւ։
Բնութիւնը հարաղատ գիծերով պատկերացուած է Վաչէ Խարմանտյեանի նկարներուն մէջ։ Անոր գործերը իր եղբօրը տաղանդաւոր նկարիչ՝ Յարութիւն Կալենցէն բոլորովին տարբեր աշխատելու ձեւ մը կը մատնեն։ Գոյներու եւ գիծերու ներդաշնակութիւնն է անոր դաշտանկարներուն եւ ծովանկարներուն մէջ տիրապետողը։


== Աղբիւրներ ==
Դուինի Եկեղեցական Ժողով (554)

Դուինի եկեղեցական ժողով 29 Մարտ 554 թուականին Մարզպանական Հայաստանի մայրաքաղաք Դուին մէջ ապագայ կաթողիկոս Յովհաննէս Գաբեղենացու գլխաւորութեամբ հրաւիրուած ազգային-եկեղեցական ժողով։ Գումարուած է «հակառակ ժողովին Քաղկեդոնի»՝ Ծաղկազարդի օրը, կաթողիկոս Ներսես Բ. Բագրեւանդցիի օրով, պարսից Խոսրով (531-578) արքայի 24-րդ եւ բիւզանդական Հուստինիանոս (527-565) կայսրի 14-րդ տարին։ Մասնակցած են 18 եպիսկոպոս, մեծ թիւով նախարարներ, ինչպէս նաեւ ասորի ուղղափառներու Աբդիշո եպիսկոպոսը։ Համաձայն տիրող կարծիքի, այս ժողովէն սկսած է  պաշտօնական բաժանումը հայ եւ քաղկեդոնիկ եկեղեցիներու միջեւ։


== Դուինի կաթողիկէ եկեղեցին ==
Ըստ Յովհաննէս Գ. Օձնեցի, Ասողիկ պատմիչի (10–11-րդ դարեր) եւ Մխիթար Գոշի (12–13-րդ դարեր), Դուինի Բ. Ժողովին որոշուած է Քրիստոսի Ծննդեան եւ Մկրտութեան տօնը նշել միասին՝6 Յունուար (ինչպէս տոնած են հայերը առաքեալներէն սկսած), դաւանել Քրիստոսի մեջ մէկ Աստվածամարդկային բնութիւն եւ «Սուրբ Աստուած» երգը «խաչեցարով» երգել, ինչպէս նաեւ սկիզբ դրուած է Հայոց նոր թուականին։ Ժողովը ընդունուած է «Ուխտ միաբանութեան Հայոց աշխարհիս» գրութիւնը, որտեղ յիշուած են միայն 3 տիեզերաժողովները, նզովուած են նեստորականութիւնը, պաւլիանիտները (3-րդ դար, աղանդապէտ, Սամոսատի եպիսկոպոս Պողոս Սամոստացու ուսմունքի հետեւորդները)եւ մծղնեութիւնը։ Ժողովին ընդունուած են նաեւ 37 կանոններ, որոնք «Կանոնագիրք Հայոց»-ի մէջ յայտնի են «Կանոնք Ներսէս կաթողիկոսի եւ Ներշապոհ Մամիկոնէէն եպիսկոպոսի» անունով։ Կանոնները ոչ մի յիշատակութիւն չեն պարունակեր դաւանական, ծիսական կարեւոր որոշումներու մասին, այլ կը վերաբերին միայն եկեղեցւոյ եւ եկեղեցականներու կարգ ու կանոնին։ Կանոնները չեն սահմանուած մարմնական պատիժներ եւ դրամական տոյժեր, այլ՝ միայն նզովքի, լուծման եւ ապաշխարութեան եկեղեցական պատիժներ։

Ա եւ Բ կանոնները ծխական քահանաներուն արգիլած են հաւատացեալներու բերած Պատարագի հացը, գինին եւ զանազան ընծայաբերութիւնները տուն տանիլ, փոխանակ եկեղեցի ուղարկելու։
Գ կանոնը քահանաներուն արգիլուած է իրենց հասոյթները վաշխով գործածելը կամ իրենց կենցաղ. պետքերէն զատ զուարճութիւններու վրայ ծախսելը։
ԺԷ կանոնով սարկավագներուն արգիլուած է կատարել մկրտութեան ծեսը,
ԺԶ կանոնով՝ կանանց՝ մկրտութեան ժամանակ քահանայի մօտ կանգնելը եւ սպասաւորութիւն ընելը։
ԺԹ կանոնը կ՝ ըզգուշացներ, որ քահանան խոստովանութեան գաղտնիքը ուրիշին յաղորդելու ժամանակ կարգալոյծ կ՝ ըլլայ նզովքով եւ կը զրկուի քահանաեական ժառանգութիւնէն։
ԻԴ կանոնը արգիլած է անչափահասներու (առանց տարիքը նշելու) ամուսնութիւնը, իսկ չափահասները պէտք է ամուսնանային միայն միմեանց տեսնելու եւ հաւնելու դէպքին։
ԼԶ կանոնը արգիլած է աղանդաւորներուն օթեւան տալը։


== Տե՛ս նաեւ ==
Դուինի Եկեղեցական Ժողով (506)
Դուինի Եկեղեցական Ժողով (609-610)
Դուինի Եկեղեցական Ժողով (645)
Դուինի Եկեղեցական Ժողով (648)
Դուինի Եկեղեցական Ժողով (719-720)
1857 թուական

1857 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 57րդ տարին


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
Հոկտեմբեր 28, Գէորգ Բաշինջաղեան (մ.1923, Թիֆլիս), նկարիչ
Փետրուար 21՝ Աւքսենթի Ցակարելի (վրաց.՝ ავქსენტი ცაგარელი, մ.1902, Թիֆլիս), թատերագիր, դերասան
Անյայտ օրով՝
Յարութիւն Ալիքսանեան (մ.1918, Կ.Պոլիս), դերասան
Խաչեր Քէշիշեան (մ.1920, Մարաշ), բժիշկ
Ստեփան Մալխասեանց (մ.1947, Երեւան), հայագէտ, բանասէր եւ բառարանագիր


== Մահեր ==
Անյայտ օրով՝
Աբրահամ Ապրօ (ծն.1793), վաճառական
Շոգենաւ

Շոգենաւ, շոգեմեքենայով կամ շոգեթուրպինով շարժման մէջ դրուող ինքնավար նաւ։ Առաջին շոգենաւը նախագծած է ֆրանսիացի ֆիզիկոս Տենի Պապէնը 1690 թուականին, սակայն շոգենաւերու կառուցումը եւ փորձարկումը սկսած է աւելի ուշ՝ Ջ․ Ուատտի շոգեմեքենայի ստեղծման հետ։ 1807 թուականին Ռ․ Ֆուլթոնը կառուցեց «Քլերմոնթ» գետային շոգենաւը, որ իր առաջին ուղերթը կատարած է Կուձոն գետով՝ Նիւ Եորքէն մինչեւ Օլպանի (մօտ 9 ք.մ./ժ արագութեամբ)։ Ռուսաստանի մէջ առաջին շոգենաւը «Ելիզավետա» նաւն էր (1815), որ կը նաւարկէր Բեթերսպուրկէն Գրոնշթատ։ Ատլանտեան ովկիանոսն առաջինը անցաւ «Սավաննա» ամերիկեան շոգենաւը (1819), որ թէեւ հանդերձաւորուած էր շոգեմեքենայով եւ կողային թիանիւներով, ճամբուն մեծ մասը անցած՝ բաց առագաստներով։ 1838-ին անգլիական, «Սիրիուս» անիւաւոր շոգենաւը, Ատլանտեան օվկիանոսն անցած է առանց առագաստներու։ XIX դ․ 40-ական թթ․ թիապտուտակներու կիրառումը, զգալիօրէն բարձրացուց շոգենաւի լողունակութիւնը։ XX դ․ սկիզբին, պտուտակային շոգենաւերու զարգացմամբ, առագաստանաւերը գրեթէ լիովին դուրս մղուեցան։ Արդի շոգենաւերը հիմնականօրէն հանդերձաւորուած են շոգեթուրպիններով։
Rainbow Magicland

Rainbow Magicland տեսայերիզի այգի մըն է։ Տեղակայուած է Վալմոնտոնէ քաղաքին մօտ, Հռոմի մէջ։ Այգին բացուած է 25 Մայիս 2011-ին ։
Անիկա կը գրաւէ շուրջ 600,000 քառ. մ տարածութիւն, մնացեալ տարածութիւնը (1,200,000 քառ. մ.) չ'օգտագործուիր։
Այգին հրապուրիչ է։ Անոր տարածքին կան՝ 36 տեսարժան վայրեր, 2 թատրոն, 28 ճաշարան եւ սրճարան, նաեւ բազմազան խանութներ։
Ամենատպաւորիչ տեսարժան վայրը «Շոք» անունով վայրն է (Ամերիկեան բլուրներ, բարձրութիւնը 35 մ.), «Միսթիքա» (ազատ անկման աշտարակ 70 մ), «Կալիոստրօ» (արագութիւնը 58 քմ/ժամ), «Թռչող կղզի» (դիտարկման հրապարակ, կը հասնի 50 մ. բարձրութեան)։


== Արտաքին յղումներ ==
Կաղապար:Պաշտոնական կայք
Մարտ

Կաղապար:Ամիսներու Գլխագիր
Մարտ, տարուան երրորդ ամիսը, որ ունէ 31 օր։ Անունը ստացած է հռովմէացիներու պատերազմի՝ Մարս աստուծոյ անունէն։ Հիւսիսային կիսագունդի տարածքին՝ գարնան առաջին ամիսն է։
Մինչեւ Գրիգորեան տոմարի կիրառութիւնը, Մարտը եղած է հռովմէական օրացոյցի առաջին ամիսը։
Ըստ հայկական տոմարին, Մարտը կը համապատասխանէ «Արեգ» ամսուան։


== Անունն այլ լեզուներով ==
Եւրոպական լեզուներուն մէջ՝ Մարտ անունը, հիմնականօէն ունի միեւնոյն լատինական ծագումը, բացառութեամբ մի քանիին։ Մասնաւորապէս, ֆիններէն կ՛ըսեն maaliskuu՝ հողի ամիս, ուքրաներէն՝ березень« (береза «կեչի» բառից), լիթվաներէն՝ kovas, որ կը նշանակէ սերմնագրաւ։


== Նշանաւոր Օրերը ==

Մարտ 1
Անկախութեան Օր (Պոսնիա Եւ Հերցեկովինա)
Քաղաքացիական Պաշտպանութեան Համաշխարհային Օր
Մարտ 2
Անկախութեան Օր (Թեքսաս Միացեալ Նահանգներ)
Մարտ 3
Մայրերու Օր (Վրաստան)
Վայրի Բնութեան Համաշխարհային Օր
Մարտ 6
Իրաւունքների Եւրոպական Օր (Եւրոպա)
Անկախութեան Օր (Կանա)
Մարտ 8
Կանանց Միջազգային Օր
Մարտ 9
Յունոնալիումներ (Անդիք Հռովմ)
Մարտ 10
Թիպեթեան Ապստամբութեան Օր
Մարտ 12
Ազթեքներու Նօր Տարի
Մարտ 14
Փի Թիւի Օր
Մարտ 15
Ազգային Օր (Հունկարիա)
Մարտ 16
Գիրքերու Մաքսանենգերու Օր (Լիթուանիա)
Լաթվիական Լեկիոներներու Օր (Լաթվիա)
Մարտ 17
Սբ.Փաթրիքի Օր (Իրլանտա, իրլանտական սփիւռք)
Մարտ 18
Դրօշակի Օր (Արուպա)
Կալիփոլիի Յիշատակի Օր (Թուրքիա)
Մարտ 19
Քաշուպներու Միասնութեան Օր (Լեհաստան)
Մարտ 20
Երջանկութեան Միջազգային Օր (Միաւորուած Ազգեր)
Անկախութեան Օր (Թունիս)
Ֆրանսերէնախօսութեան Օր
ՄԱԿ-ի Ֆրանսերէնի Օր
Ճնճղուկներու Համաշխարհային Օր
Գարնանային Գիշերահաւասարի Օր եւ անոր հետ կապուած տօներ
Նովրուզ (Իրան եւ յարակից երկիրներ)
Նեւրուզի Օր (Ալբանիա)
Պահայներու Նաւ-Ռոզ
Չունֆեն (Արեւելեան Ասիա)
Մարտ 21
Անկախութեան Օր (Նամիպիա)
Անտառներու Միջազգային Օր
Տաունի Համախտանիշի Համաշխարհային Օր
Մարտ 22
Ջուրի Համաշխարհային Օր
Մարտ 23
Հունկարա-Լեհական Բարեկամութեան Օր (Լեհաստան Եւ Հունկարիա)
Փաքիստանի Օր (Փաքիստան)
Օդերեւութաբանութեան Համաշխարհային Օր
Մարտ 25
Ստրկութեան Զոհերու Յիշատակի Համաշխարհային Օր
Յեղափոխութեան Օր (Յունաստան)
Թոլքին Կարդալու Օր
Մարտ 26
Անկախութեան Օր (Պանկլատէշ)
Մարտ 27
Թեատրոնի Համաշխարհային Օր
Ներսէս Զաքարեան

Ծնած է Իզմիթ 1883թ.։ Ընթացաւարտ Իտատի, Առեւտռրական եւ Ֆրէրներու վարժարաններէն։ Թուրք լեզուի մասնագէտ՝ պաշտօնավարած է Պոլիս եւ այլուր կարգ մը դպրոցներ։ Հնչակեան գործիչ։ Ազգ. Երեսփոխան ընտրուած Կէտիկ փաշայէն։ Հրատարակութիւնները «Քերական Օսմ. Լեզուի», «Ապագայ» եւ «Նոր Աշխարհ» թերթերը։


== Աղբիւրներ ==
Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի, Կ. Պոլիս, Օ. Արզուման, 1919, էջ 37
Մինսք

Մինսք (պելառուսերէն՝ Мінск, մինչեւ 1939 թուականը՝ Մենսք), Պելառուսի մայրաքաղաքը, Մինսքի մարզի եւ Մինսքի շրջանի վարչական կեդրոն, սակայն չի մտներ իրենց կազմին մէջ, հերոս-քաղաք։ Խոշորագոյն փոխադրական հանգոյցը, երկրի քաղաքական, տնտեսական, մշակութային եւ գիտական կեդրոն է։
Մինսքի մէջ կը գտնուի ԱՊՀ-ի գլխաւոր գրասենեակը։ Քաղաքը կը գտնուի երկրի աշխարհագրական կեդրոնին մօտ եւ կը գտնուի Սվիսլոչ գետի ափին։ 2010 թուականի Յունիս 25-էն Մինսքի քաղաքապետ նշակուած է Նիկոլայի Ալեքսանդրի Լադուտկոն։


== Պատմութիւն ==
Առաջին անգամ Մինսքը կը յիշատակուի 1067 թուականին, որպէս ամրոց։ 12-րդ դարէն սկսեալ եղած է Մինսքի իշխանութեան կեդրոնը, 14-րդ դարէն՝ Լիթվանիոյ մեծ իշխանութեան կազմին մէջ։ 1499 թուականին քաղաքին տրուած է մակտեպուրկեան իրաւունք, 14-րդ դարէն դարձած է Մինսքի  վոյվոտութեան կեդրոնը։ 1793 թուականէն մտած է Ռուսական կայսրութեան մէջ, 1796 թուականէն Մինսքի նահանգի կեդրոնն էր։
1898 թուականի Մարտ 1-3-ը Մինսքի մէջ կայացած է ՌՍԴԲԿ 1-ին համագումարը։
1915 թուականէն՝ ճակատամերձ քաղաք, ուր տեղաւորուած էր Արեւմտեան ռազմաճակատի շտապը։ Խորհրդային իշխանութիւն Մինսքի մէջ հաստատուած է 1917 թուականի Հոկտեմբեր 25 (Նոյեմբեր 7)-ին։ 1941 թուականի Յունիս 28-էն 1944 թուականի Յուլիսի 9-ը գրաւած են գերմանական ֆաշիստները։
1946-1950 թթ.-ին Մինսքը վերականգնուած է։


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտօնական կայք
Բերկրուհի Շահրիկեան

Բերկրուհի Շահրիկեան, ծնած է (1902)-ին Շապին Գարահիսարի Թամզարա գիւղաքաղաքը։ Ընտանեօք Պոլիս գաղթած են 1910-ին։ Աշակերտած է Պոլսոյ Սամաթիա թաղամասին Նունեան-Վարդուհեան վարժարանին:


== Կենսագրութիւն ==
1912-ին որդեգրուած է տեղւոյն Ազգանուէր Հայուհեաց Միութիւն ծրագիրն էր բարձագոյն ուսումով օժտել զանոնք որպէսզի հետագային ծառայէին որպէս ուսուցչուհի։ Սակայն պատերազմի ահաւոր օրերուն լուծարքի կ՛ենթարկուի կազմակերպութիւնը, այսուհանդերձ կը շարունակեն դպրոցը մինչեւ աւարտ։
Բերկրուհի կ՛ամուսնանայ Սեբաստացի Սարգիս Մօրուքեանի հետ. կը բախտաւորուին երկու դուստրերով։ Նախքան իրենց ԱՄՆ հաստատուիլը, քանի մը տարի կ՛ապրին Գուպա, ուր կը ծնի իրենց որդին։ 1944-ին վերջնականապէս կը հաստատուին Տիթրոյթ:
Բերկրուհի Մօրուքեանը հրատարակած է ՀԻՆ ՕՐԵՐ ՆՈՐ ԱՊՐՈՒՄՆԵՐ հատորը (ՏԻԹՐՈՅԹ, 1979), ուր կը պատմէ իր յուշերը գաւառի կեանքէն։ Գրած է նաեւ Եղեռնապատում գրքոյկը, հայկական ջարդի մասին (ՏԻԹՐՈՅԹ, 1980):
Բերկրուհի Մօրուքեանը սրտաբուխ տողերով կը նկարագրէ երբեմնի գաւառը, օժտուած իր դպրոցներով, եկեղեցիներով, ուխտատեղիներով, սովորութուններով, կանանց տարազներու ճոխութեամբ, հայահոծ բնակչութեամբ, բնութեան գեղեցկութեամբ եւ առատ բերքերով։
«Հին Օրեր Նոր Ապրումներ» հատորը կը պարունակէ նաեւ հայրենասիրական բանաստեղծութիւններ, ինչպէս նաեւ Առաջին Աշխարհամարտի շրջանի Պոլսահայ կեանքը պատկերացնող դէպքը։ Գիրքին վերջին մասը յատկացուած է «սփիւռքահայ ցաւեր»ը շօշափող հարցերու։
Իր ոճը հաճելի է ու պատկերալից:
Լէօբօլտշթաթ

Լէօբօլտշթաթ, կամ Վիեննայի Երկրորդ Թաղամասը (գերմ. Leopoldstadt կամ Zweite Wiener Bezirk), 1850-է ի վեր մաս կը կազմէ Վիեննա քաղաքին: Այստեղ կը գտնուի 


== Աշխարհագրութիւն ==
Ներքին քաղաքը կը գտնուի Վիեննայի մէջտեղը: Անոր սահմանները՝

հիւսիս-արեւելք՝ 22-րդ թաղ. Տօնաուշթաթ
հարաւ-արեւելք՝ 11-րդ թաղ. Սիմըրինկ
հարաւ-արեւմուտք՝ 3-րդ թաղ. Լանտշթրասէ
արեւմուտք՝ Ներքին Քաղաք, 9-րդ Ալզերկրունտ
հիւսիս՝ 20-րդ ՊրիկիթընաուԱնոր տարածութիւնը 19,24 քմ. ք. է, մեծ մասը կը բաղկանայ Փրաթըր պարտէզէն:


== Ժողովրդագրութիւն ==


=== Բնակչութեան զարգացում ===
1910-ին բնակչութեան թիւը հասեր էր 162442, եւ Լէօբօլտշթաթ Վիեննայի ամենէ շատ բնակիչները ունէր: Սակայն Առաջին Համաշխարհային պատերազմէն եւ Աւստրօ-Հունգարիայի կայսրութեան անկումէն ետք թիւը հետզհետէ կը պակսէր: Գերմանիայի հետ միացումէն ետք բնակչութեան թիւը շատ աւելի կ'իջնէ, որովհետեւ Լէօբօլտշթաթի հրեայ ժողովուրդը կ'աքսորուի: 2000-էն ի վեր ժողովուրդի թիւը կ'աւելնայ, 2020-ին՝ 105848:


=== Բնակչութեան տարիք ===
Երկրորդ թաղամասի բնակչութեան տարիքի միջինը Վիեննայի ամենէ ցածերէն է: 2020-ին միջինը 39,9 տարեկան էր, մինչ այդ Վիեննայի ընդհանուրը՝ 41 տարեկան, եւ ամենէ ցածը՝ Սիմըրինկը 39,3 տարեկան:


=== Բնակչութեան ծագում ===
Լէօբօլտշթաթի բնակչութիւնը մեծամասնութեամբ Աւստրիացի է (62605, 58,1%): 16% (16900) կու գան Եւրոպական Միութեան երկիրներէն, իսկ մնացած 24,9% (26343) այլ երկիրներէ:


== Մշակոյթ ==


=== Թանգարաններ ===
Լէօբօլտշթաթ կը գտնուին տասնեակ թանգարաններ, օրինակ՝

Լէօբօլտշթաթ թաղամասի թանգարանՏուրմի Թանգարան Վիեննա
Փրաթըրի թանկարան
Կրկէսի եւ խամաճիկներու թանգարան
Վիեննայի ոճիրի թանգարան
Վիեննայի աստղադիտարան


=== Թատերասրահներ ===
Վիեննայի տղոց երգչախումբի նուագի եւ թատրօնի սրահ
«Օտէօն» թատերախմբի թատերասրահ


=== Ուսումնական հաստատութիւններ ===
Տնտեսութեան Համալսարան
Սիկմունտ Ֆրօյտ անձնական Համալսարան
«BFI»-ի Կիրարական գիտութեան Համալսարան
Տանուպ Միջազգային դպրոց
Վիեննայի տղոց երգչախումբի դպրոց
Լէօբօլտշթաթի երաժշտանոց
եւ այլ 44 դպրոցներ եւ 5 գործի բարձրագոյն վարժարաններ


== Տեսարժան վայրեր ==

		
		
		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Լէօբօլտշթաթի պաշտօնական էջ(գերմաներէն)


== Ծանօթագրութիւն ==
Ալան Ռիքման

Ալան Սիտնի Փաթրիք Ռիքման (21 Փետրուար 1946(1946-02-21)[…], Համմերսմիթ, Համերսմիթ և Ֆուլեմ, Մեծ Լոնտոն, Անգլիա, Միացեալ Թագաւորութիւն - 14 Յունուար 2016(2016-01-14)[…], Լոնտոն, Մեծ Լոնտոն), անգլիացի դերասան մըն է:


== Կենցագրութիւն ==
Ալան Ռիքման ծնած է Անգլիա, 1946 թուականին: Ան ունի երկու եղբայրներ՝ Տէյվիտ եւ Մայքըլ, իսկ մէկ քոյր մը՝ Շէյլան: Երբ Ալան 8 տարեկան էր, կը մահանայ անոր հայրը: Իրենց մայրը չկարողանալով 4 զաւակի ապահովել, շուտով կրկին կ'ամուսնանայ, սակայն 3 տարի ետք կ'ամուսնալուծուի:
Երբ Ալան դպրոցը կ'աւարտէ, կ'որոշէ հետեւիլ դերասանութեան մասնագիտութեան, որն ուսանելէ եւ աւարտելէ ետք, կը սկսի ստանալ տարբեր դերեր ֆիլմերու մէջ, զորօրինակ՝

Sense and Sensibility
Judas Kiss
Harry Potter and The Philosopher's Stone
Harry Potter and The Chamber of Secrets
Harry Potter and The Prisoner of Azkaban
Harry Potter and The Goblet of Fire
Harry Potter and The Order of The Phoenix
Harry Potter and The Half Blood Prince
Harry Potter and The Deathly Hallows
Gambit
Die Hard
Robin Hood: Prince of Thieves
Close My Eyes
Play19 տարեկանին, Ռիքման ծանօթացաւ Ռիմա Հորթընին որ դարձաւ իր սիրահարուհին: 2015 թուականին, Ալան հարցազրոյցի մը մէջ ըսաւ որ անոնք գաղտնօրէն 2012 թուականին ամուսնացան Նիւ Եորքի մէջ։ Անոնք 1977 թուականէն միասին կ'ապրէին մինչեւ Ալանի մահը 2016 թուականին:
Ալան եւ Ռիմա ոչ մէկ զաւակ ունեցան:
14 Յունուար, 2016 թուականին, Ալան մահացաւ Լոնտոնի հիւանդանոցին մէջ, շրջապատուած իր բարեկամներով: Ան կը տառապէր քաղցկեղ հիւանդութիւնէ, եւ այս մէկը գիտէին միայն իր մօտիկ հարազատները:


== Պատկերասրահ ==
Նիքոլաոս Կիզիս, գործերը

Նիքոլաոս Կիզիս ԺԹ․ դարու յոյն գլխաւոր գեղանկարիչներէն է եւ Միւնիխի Դպրոցին գլխաւոր ներկայացուցիչներէն։  Անոր գործերը կը գտնուին թանգարաններու (գլխաւորաբար Եւրոպայի եւ Յունաստանի) եւ անձնական հաւաքածոներու (յատկապէս Գերմանիա եւ Յունաստան)։  Կիզիսին երկու մեծ գործերը՝ «Փոքր արդիւնաբերութեան արուեստը եւ ազատ արուեստներն ու հոգիները» եւ «Պավարիոյ (Պայերն) յաղթանակը» որ կը զարդարէին յաջորդաբար Գայզըրսլաութըրնի Kaiserslautern Զարդարման Արուեստի թանգարանին առաստաղը եւ Նիւրընպերկի Nürnberg Արուեստի թանգարանի ժողովասրահը՝ Բ․ Համաշխարհային Պատերազմին ընթացքին  կը քանդուին։
Կեանքի վերջին շրջանին գործերուն նիւթը կրօնական է։

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
     


== Տե՛ս նաեւ ==
Եորղոս Եաքովիտիս, գործերը
Նիքիֆորոս Լիթրաս
Նիքոս Հածիքիրիաքոս-Կիքաս
Եորղոս Եաքովիտիս
Պօղոս Յովնանեան

Հայր Պօղոս Վրդ․ Յովնանեան (12 Սեպտեմբեր 1802(1802-09-12), Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 9 Յունուար 1884(1884-01-09), Վիեննա, Աւստրո-Հունգարիա), հայ պատմաբան եւ աշխարհագրագէտ։ Անդամ Վիեննայի Մխիթարեան միաբանութեան: Ղեւոնդ Յովնանեանի եղբայրը։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է
Իր գործերուն մէջ կարեւոր կը նկատուին՝

«Աշխարհագրութիւն ուսումնական, բնական եւ քաղաքական» ( 1835 ),
«Պատմութիւն տիեզերական Ժողովոց արեւելեաց» ( 1847 ),
«Հրահանգ աստեղագիտական ի վերայ գիսաւոր աստեղաց» ( 1841 ),
«Առաջնորդ դաստիարակութեան» ( 1862 ), եւ «Ուսումն ազգային դաստիարակութեան» ( 1862 ) ուսումնասիրութիւնները։Ունի նաեւ անտիպ գործեր ալ։ Հայ ուսումնական իրականութեան մէջ, Հայր Յովնանեան առաջին հետեւորդը եղած է համեմատական լեզուաբանութեան։
Վարդան Սրմաքէշ

Վարդան Սրմաքէշ (11 Փետրուար 1956(1956-02-11), Պոլիս, Թուրքիա), զուի­ցե­րա­հայ գոր­ծա­րար ու բա­րե­րար։ Զուիցերիոյ «Ֆրանք Միւլըր» ժամագործական ընկերութեան սեփականատէր։


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է Պոլիս։ 
1980-ական թուականներուն զբաղած է «Cartier եւ Richemont» ժամացոյցներ արտադրող ընկերութիւններու համար պատեաններու, ինչպէս նաեւ՝ «Daniel Roth» ընկերութեան համար մասնիկներու պատրաստամբ, սակայն 1991 թուականին, երբ հանդիպած է ժամագործ Ֆրանք Միւլըրին, անոնք սկսած են համատեղ աշխատիլ ապրանքանիշի յառաջմղման ուղղութեամբ:
Այժմ ան «Franck Muller» ընկերութեան համասեփականատէրը եւ գլխաւոր տնօրէնն է։
Ընկերութիւնը Հայաստանի մէջ կատարած է 1.3 միլիոն ամերիկեան տոլարի ներդրում, որու արդիւնքին կազմակերպուած է ժամացոյցներու մարմիններու եւ ոսկեայ զարդերու արտադրութիւն:
Սրմաքէշ 1999 թուականէն ի վեր «Արարատ» ֆութպոլի ակումբի համասեփականատէրն է։
Նշանաւոր գործարարը գործունէութիւն կը ծաւալէ նաեւ Հայաստանի դրամատնային ասպարէզէն ներս, մասնաւորապէս, «Արցախպանք»ի 39.1 տոկոսի եւ «Արմսուիսպանք»ի 80 տոկոսի բաժնետէրն է։
2013 թուականին ան նշանակուած է Մարսէյլի մօտ Հայաստանի Հանրապետութեան պատուոյ հիւպատոս։


== Մրցանակներ ==
Իբրեւ գործարար եւ գործիչ Վարդան Սրմաքէշ կարգ մը մրցանքներու տիրացած է․ 

2008 թուականին «Մրցանակ արդիւնաբերութեան ոլորտին մէջ» (Prix De L՚Industrie), որ կը տրուի Ժընեւի Առեւտուրի պալատին կողմէ,
2011 թուականին «Հայրենիքին մատուցած ծառայութիւններու համար» առաջին աստիճանի մետալըին:
Վլադիմիր Սարուխանով

Վլադիմիր Սարուխանով (29 Ապրիլ 1934(1934-04-29) կամ 23 Ապրիլ 1934(1934-04-23), Նովոսիբիրսկ, ՌԽՖՍՀ, Խորհրդային Միութիւն - 11 Նոյեմբեր 1999(1999-11-11), Մոսկուա, Ռուսիա), խորհրդային հայ բեմադրիչ, սենարիստ, ֆիլմի նկարիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Վլադիմիր Սարուխանով, ծնած է 1934 թուականին Նովոսիպիրսք քաղաքին մէջ։ 1957 թուականին աւարտած է Օտար լեզուներու հիմնարկը, իսկ 1973 թուականին՝ Մոսկուայի բեմադրիչներու եւ սենարիստներու բարձրագոյն դասընթացները։ 1956 թուականէն աշխատած է Ռուսիոյ ժամանակագրա-փաստագրական եւ ուսումնական ֆիլմերու կեդրոնական կինովիդեոստուդիայի մէջ որպէս օբերաթորի օգնական։ 1960-1971 թուականներուն եղած է «Ռոստորգռեկլամ»-ի եւ «Սոիւզմուլտֆիլմի» օբերաթորը, «Օրուայ նորութիւնները» եւ «Սովետական սպորտ» կինոժուռնալներու օբերաթորը։ 1971-1973 թուականներուն յաճախած է ԽՍՀՄ Պետկինոյին կից բեմադրիչի դասընթացներու։ 1973 թուականէն եղած է Կորքիի անուան մանկապատանեկան կինոստուդիայի բեմադրիչը։:


== Ֆիլմագրութիւն ==


=== Բեմադրիչ ===


=== Սենարիստ ===


=== Ֆւլմի նկարիչ ===
Պլանքօ (երգիչ)

Ռիքարտօ Ֆապրիչոնի (իտալ.՝ Riccardo Fabbriconi, 10 Փետրուար 2003(2003-02-10), Բրեշիա, Լոմբարդիա, Իտալիա), ծանօթ իբր Պլանքօ կամ Blanco կամ BLANCO, Իտալացի երգիչ եւ ռէփըր: 2022 թուականին, ան յաղթեց Սանրէմօ Երգի Փառատօնը Մահմուտի հետ Brividi երգով եւ կը ներկայացնէ Իտալիան 2022 Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին, Թորինօ, Իտալիա: