armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ժընեւ

Ժընեւ (գերմաներէն՝ Genf, ֆրանսերէն՝ Genève, իտալերէն՝ Ginevra), Զուիցերիոյ՝ բնակչութեամբ, երկրորդ խոշոր քաղաքն է։
Բնակչութիւնը կը հաշուէ 184.4 հազար մարդ (2003), որոնցմէ 44%-ը օտարերկրացիներ են։ Բնակչութիւնը ընդհանուր առմամբ ֆրանսախօս է։


== Անուանում ==
Հին ժամանակ եղած է կելտական բնակավայր։ Առաջին անգամ յիշատակուած է (լատիներէն՝ Geneva ձեւով) Ք․ա․ Ա. դարուն «Յուլիոս Կեսար»ի կողմէ։

Անուանման ֆրանսերէն գրութիւնն է Genève, գերմաներէն՝ Genf։ Ինչպէս ֆրանսերէն, այնպէս ալ գերմաներէն անուանումն յառաջացած է կելտերէն gena «բերան, ելանցք» բառէն․ այստեղ Ժընեւի լիճէն կը բխի Ռոն գետը՝ կազմելով կարծես լիճի «բերանը, ելանցքը»։ Արեւմտահայերէնի մէջ տարածուած է անուանման Ժընեւ ձեւը։


== Աղբիւրներ ==
Պերկա

Պերկա (սպաներէն՝ Berga), քաղաքը կը գտնուի Սպանիոյ Քաթալոնիա երկրամասին մէջ։ Տարածքը կը կազմէ 22.56 քմ²
Ունի 16.494 հազար բնակչութիւն (2019):
Ս. Ծննդեան գուլպաներ

Ս. Ծննդեան գուլպաներ, Անգլիական եւ հիւսիսային ամերիկեան սովորութիւն է Կաղանդին կամ Ս. Ծննդեան առթիւ տրուելիք նուէրները կարմիր գուլպաներու մէջ զետեղելը:  


== Աւանդութիւն ==
Ըստ աւանդութեան, Կաղանդ պապան ծխնելոյզէն կ'իջնէ: Դիւրացնելու համար անոր գործը, իւրաքանչիւր ընտանիքի անդամի գուլպան կախուած կ'ըլլայ տան կրակարանին վրայէն եւ կամ դրուած՝ Կաղանդի ծառին տակը, որուն մէջ Կաղանդ պապան նուէրները կը դնէ եւ կը մեկնի:
Կ'նթադրուի, որ Ս. Ծննդեան գուլպաներու աւանդութիւնը սկիզբ առած է Ս. Նիկողայոսի օրերէն:
Ս. Ծննդեան կարգ մը պատմութիւններու մէջ, Ս. Ծննդեան գուլպաներու պարունակութիւնը խաղալիքներ եղած են, զորս երեխան կը ստանար Կաղանդ պապայէն:
Երբեմն մարդիկ իրենց ամանորեայ գուլպաները կը կախէին մահճակալին սիւներէն, որպէսզի Կաղանդ պապան զայն լեցնէր իրենց քնացած միջոցին:


== Գուլպայ կախելու սովորութիւնը հայոց մօտ ==
Հայերուն մօտ, գուլպաներու մէջ նուէրներ հաւաքելու սովորութիւնը այնքան հին է, որքան  Նաւասարդեան տօնը, զոր կը տօնէին Օգոստոսին: 
Նաւասարդեան տօնը Պարսկահայքի Սալմաստ գաւառին մէջ վերանուանուած էր Խլվլիկի տօն: Հոն Խլվլիկը բրդոտ գլխարկով, արական սեռին պատկանող սատանայ կը համարուէր, որ չափահասներուն եւ երեխաներուն թշնամին կը համարուէր: Իսկ ուրիշ տեղ Խլվլիկ կը կոչուէր 8-12 տարեկան երեխաներու այն խումբը, որ Խլվլիկի տօնին՝ Նաւասարդին, այցելելով համագիւղացի դրացիներուն, երդիքներէն գուլպայ կախելով չամիչ, ընկոյզ, փշատ, կաղին եւ վանատուրեան այլ միրգեր կը պահանջէին: Ճիշդ  նոյնը կ'ընէին Ակնի երեխաները՝ 31 Դեկտեմբերին:

Կաղանդչէքի գուլպաներու աւանդութիւնը պահպանած է նաեւ Խարբերդի, Արաբկիրի, Բալուի, Պոլսոյ եւ անոնց շրջակայքը ապրող ժողովուրդը, զուտ ազգային «կախու-կախուկ» անուանումով: Պատմական Հայաստանի բոլոր ազգագրական շրջաններուն մէջ 12-14 տարեկան պատանիները կը շրջէին տանիքէ տանիք, բակէ բակ եւ, վերոյիշեալ «կախի» երգերը երգելով, նուէրներ կը պահանջէին: Երդիքի լուսամուտերէն կ'երկարէին ոչ միայն իրենց մեծ մայրերուն հիւսած երկարաճիտ ու զարդանաշխուած գուլպաները, այլեւ՝ կերկարէին տոպրակ, քթոց, սալա (կողով), դդում եւ գուլպայ: Տանտէրը պարտաւոր էր զանոնք լեցնել չոր միրգով, միաժամանակ անոնց մէջ դնելով գաթա, հաւ, հաւկիթ եւ այլ ուտելիքներ: Հաւաքուած բարիքներով ուրախութեան սեղան կը սարքէին, որուն կրնային մասնակցիլ միայն տուեալ խումբին անդամները:
Միջակէտ

Կաղապար:Կէտադրական նշաններ
Միջակէտը հայերէնի կէտադրութեան տրոհութեան նշաններէն մէկն է, որը կը դրուի համադասական նախադասութիւններու բաղադրիչ նախադասութիւններն իրարմէ եւ ուղղակի խօսքը հեղինակի խօսքէն բաժանելու համար, ինչպէս նաեւ մի շարք այլ դէպքերու ատեն։


== Պատմութիւն ==
Միջակէտը գրաբարի շրջանի քերականներու եւ հայկական հին ձեռագրերում գործածուած է որպէս տրոհութեան նշան՝ տրոհած է համադասական նախադասութեան առանձին պարզ նախադասութիւնները միմյանցից, ուղղակի խօսքը հեղինակի խօսքից, եւ գրուած թվական արժեք ներկայացնող տառերի աջ ու ձախ կողմերում՝ անոնց գրութեան մյուս բառերից առանձնացնելու համար։ Այն ունեցած է քառակուսի կամ քառանկյունի տեսք, եւ գրուած տողի վրա։
Վերջակէտը կոչուած է նաեւ միջակ։ Միջակէտն ու ստորակէտը քերականների կողմից համարուած են վերջակէտի ծառան կամ սպասավորը։ Ստեփանոս Սյունեցին ութերորդ դարում այն համարում է պատճառ։ Ըստ Սյունեցու միջակէտին հանդիպելիս ձայնը պետք է կախ գցել, քանի որ նախադասութիւնը դեռ չի ավարտված։


== Գործածութիւն ==
Միջակէտը կը գործածուի՝ա. անշաղկապ բարդ համադասական նախադասութիւնների բաղադրիչ նախադասութիւնների միջեւ, եթե դրանք որոշ ինքնուրույնութիւն են պահպանում։
Օրինակ՝
Անձրեւը դադարեց. վարդերը ժպտացին. ծիածանը կամար հյուսեց։
բ. երկու նախադասութիւնների միջեւ, եթե երկրորդը նախորդի բացատրութիւնն է։
Օրինակ՝
Օջախը վառեց եւ երեսը ցավից կնճռոտվեց. մատն առած էր բոցին։
գ. առաջադաս հեղինակային խօսքի եւ նրան յաջորդող որոշիչի ուղղակի խօսքի միջեւ։
Օրինակ՝
Արջը գոհ մրթմրթաց քթի տակ. «Ա՛յ ընկերս էսպէս շիտակ պիտի լինի. Դե՛հ շիփ-շիտակ գնա՛ հիմի»։ --Շիրվանզադե
դ. բառի կրճատված մասի փոխարեն։
Օրինակ՝
Տարիներ փորձելուց հետո, Պրն. Պետրոսյանը թարգեց ծխելը։
ե. համարակալումների ժամանակ, հերթական համար նշանակող թվից կամ տառից անմիջապէս հետո։
Օրինակ՝
հայերէնի տրոհութեան նշանները չորսն են.
1. վերջակէտ
2. միջակէտ
3. ստորակէտ
4. բութ
զ. բացատրութիւնից հետո, եթե անմիջապէս յաջորդում են օրինակներ։
Օրինակ՝
Հայաստանը համարվում էր Սովետական միութեան Սիլիկոնային Հովիտը, եւ այնտեղ կ՛արտադրուէին առաջատար համակարգիչներ. Արագածը, Նայիրին։
է. բառից կամ բառաշարից հետո, եթե յաջորդում է ահա, սա, սրանք բառերով սկսվող կարծիք կամ միտք։
Օրինակ՝
Լինե՞լ թե չլինել. սա է խնդիրը։ --Շեքսպիր
Գրաբարի շրջանում միջակէտը նաեւ գործածուած է թվական արժեքով գործածվող տառերի աջ եւ ձախ կողմերում, դրանք գրութեան այլ բառերից առանձնացնելու համար։Միջակէտն ամիջապէս յաջորդում է նախորդ բառին՝ առանց բացատի, իսկ միջակէտից հետո դրվում է մէկ բացատ։ Նախադասութիւնները տրոհելիս, միջակէտին յաջորդող բառը (բացատից հետո) գրվում է փոքրատառով։


== Եունիքոտի մէջ ==
Միջակէտը համակարգչային յունիկոդ ստանդարտում ներկայացվում է U+2024 նիշով։
Վինդոուզի լռելյայն հայերէնի դասավորութեան խնդիրներից մէկն է այն, որ միջակէտն արտահայտող յունիկոդի U+2024 նիշի փոխարէն գործածուած է անգլերէն վերջակէտն արտահայտող U+002E նիշը։ Թեեւ երկու նիշերը նույնանման են, սակայն կոդավորման տեսակէտից խնդիրներ են առաջացնում, քանի որ անգլերէն վերջակէտն արտահայտում է ընդհանուր նախադասութեան ավարտն, իսկ միջակէտը՝ ոչ։


== Աղբիւրներ ==


== Արտաքին յղումներ ==
հայերէն միջակէտը յունիկոդում
Յունիկոդի հայերէնի նիշերը
Կարապետ Դաւիթեան

Կարապետ Դաւիթեան, «Տէտէ» եպ. առաջնորդ Կեսարիոյ Ս.Կարապետ վանքին, ծնած Կէմէրէկ 1749-ին, միաբան Ս.Կարապետ վանքին. 1778-ին վարդապետ եւ 1798-ին եպիսկոպոս ձեռնադրուած: Ճգնաւոր եւ ազնիւ մարդ: 42 տարիներ կը մնայ Ս.Դանիէլ վանքին մէջ ոգտակար ըլլալով եւ կատարելով շինարարութիւններ թէ՝ վանքի եւ թէ իրեն թեմ գիւղերու մէջ. 1824-ին Ֆրէնկեանները կը յաջողին զինքը Ս.Կարապետի առաջնորդ կարգել տալ Ստեփան եպ.ի կենդանութիւնը. բայց յաջորդ տարին նորէն Ս.Դանիէլ վանքը կը ստիպուի դառնալ: Դաւիթ Դանիէլեան կաթողիկոսական վէճերուն ատեն 1802 Մյիս 27 ին Իւչ Քիլիսէ վանքին մէջ գումարուած ժողովին մասնակցած է (Դիւան Հայ. Պատմ. Ե. հտ. 234):
Կը ստորագրէ «Կարապետ եպ. Կեսարիոյ»: 1823-ին ալ գացած է Երուսաղէմ եւ ապա Կ. Պոլիս, ուր պատ. փոխանորդ եղած է կարճ ատեն մը:
Իր երկար պաշտսնավարութեան միջոցին ունեցած է շատ մը աշակերտներ. որոնցմէ ոմանք մնացած են վանքին մէջ իբրեւ միաբան:
Կարապետ եպ. մեռած է 1839 Փետր. 12-ին իննուսունամեայ եւ թաղուած վանքին եկեղեցւոյն արեւմտեան դրան ներքին կողմը:
Իր տապանաքարին վրայ կը կարդացուէր.
«Այս է տապան Կարպետ Արքեպիսկոպոսի,
Ընտիր վերատեսչի Կեսարիոյ Մեծի:
Որ նստաւ ի սուրբ վանս Քառասունամի
Տեղեաւ ի Դաւիթեան գարմէ Կէրմերցի
Եւ վեշտասան ձեռնասուն աշակերտ ունի:
Աստէն փոխեցաւ իննսուն ամաց կենի.
Ի 1839 ամի Փրկչին եւ Փէտրուարի յերկոտասանանին»:
«Ալպօյաճեան՝ «Հայ Կեսարիա» էջ 972-3»:
Գիրք եւ Անկողին

Գիրք Եւ Անկողին (Book And Bed 2015),գրադարան, կը գտնուի Թօքիոյի մէջ, ունի 30 անկողիններ, ուր այցելողները կը քնանան սենեակներու մէջ, որ պահուած են դարաններուն ետեւը:


== Գրադարանին Մասին ==
Պատկերացուցէք, քունի անցնիլ, ոչ թէ մէկ գիրքով ձեր շուրջը, այլ՝ 5000:
Գիրք Եւ Անկողին (Book And Bed), որ բացուած է 2015-ին Tokyo-ի մէջ, ներկայիս հիւրընկալութիւնը ունի չորս տեղ, իսկ՝ հինգերորդը պիտի բացուի Թոգիոյի Շինճուքու շրջանին մէջ:
Գինը մէկ գիշերուայ համար 50$- էն պակաս կ'ըլլայ, այցելողները կրնան պարկիլ պարզ տախտակէ շինուած անկողինի մը մէջ, որ զետեղուած է դարաններուն մէջ:
Իւրաքանչիւր սենեակ ունի իր սեփական Էտիսօն լուսամփոփը կարդալու համար, ելեկտրական պէտքեր եւ վարագոյր իբրեւ սենեակի դուռ: Հիւրանոձը ունի հազարաւոր վերնագրեր, սկսած Մանկաէն մինչեւ  Մուքրամի, ներառեալ Ճաբոնական դասական գրականութեան անգլերէն թարգմանութիւնները:
Հիւրերը կը վայելեն անվճառ Wi-Fi, լոգարաններ, հիմնական զուգարաններ եւ վարձակալւող անձերոցներ:
Անձ մը կարելիութիւն չունի գիրք քնելու, բայց կրնայ ձեռք բերել Book And Bed-ի յայտնի գծաւոր բիժաման, որուն առջեւի գրպանը գիրքի չափ է: Իսկ եթէ գիրքի մը վերնագիրը շատ սիրեցիք եւ առանց այդ գիրքին չէք կրնար ապրիլ, կրնաք տարբերակը գտնել Shibuya Publishing And Booksellers խանութէն ներս:


== Վայրեր ==
Իքէպուքուրօ Ikebukuro
Շինճուքու Shinjuku
Ասաքուսա Asakusa
Քայօդօ Kyoto
Ֆուքուօքա Fukuoka


== Արտաքին յղումներ ==
Book And Bed
Ժուլիա Պութրոս

Ժուլիա Պութրոս՝ (1 Ապրիլ 1968(1968-04-01), Պէյրութ, Լիբանան) լիբանանցի երգչուհի է։ Ան սկսած է իր ասպարէզը 1980-ական թուականներուն «Ղապըդ Շամս Ըլ-Հաք» եւ «Ուէն Ըլ-Մալային» երգերով։ Անոր եղբայրն է Զիատ Պութրոսը։


== Կենսագրութիւն ==
Ան ծնած է Պէյրութ, Լիբանան 1 Ապրիլ 1968-ին Քրիստոնեայ Մարոնայթ ընտանիքէ։ Անոր հայրը եղած է Սուր քաղաքէն իսկ մայրը՝ Պաղիստանահայ է։ Ան իր ուսումը ստացած է Ռօզըրի Քոյրերու դպրոցին մէջ՝ ուր ան երգած է դպրոցին երգչախումբին մէջ։ Ինքը եւ եղբայրը հետեւած են Զիատ Րահպանիի գործերը։ Երբ ան 12 տարեկան էր արձանագրեց իր առաջին երգը՝ «Ա Մաման», Էլիաս Ալ-Րահպանիի ձայնագրման ընկերութեան մէջ։ Այս երգը ծանօթացուց անոր երգի ուսուցիչը՝ Ֆուատ Ֆատըլը։ Ան ձայնագրեց երկու այլ երգեր՝ «Սէ Լա Վի» եւ «Վիէն Տան Մա Վի»։
11 Հոկտեմբեր 2006-ին, Ժուլիան հրապարակեց իր նոր երգը՝ «Ահիպաիի»։ Անոր բառերը հիմնուաղ են Հըզպալլայի պետ Հասսան Նասրալլայի ուղերձէն, որուն բովանդակութիւնը կեդրոնացած է 2006-ի ամառուան պատերազմին կտրիչներուն, որ տեղի ունեցաւ Հըզպուլլայի եւ Իսրայէլի միջեւ։
Այս երգին շահը բոլորովին նուիրուեցաւ Նահր Ալ-Պարըտի վերականգման։


== Ձայնասկաւառակներ ==
1982 ։ C'est La Vie
1985 ։ Ghabet Shams El Haq
1987 ։ Wain Msafer
1989 ։ Haflet Sour
1991 ։ Hikayet Ataba
1994 ։ Kosass
1996 ։ Al Kharar
1998 ։ Shi Gharib
2001 ։ Bisaraha
2004 ։ La B'ahlamak
2006 ։ Ta'awadna Aleik
2010 ։ Live At Casino Du Liban (+DVD)
2012 ։ Yawman Ma
2012 ։ Miladak
2013 ։ Julia Live At Platea
2014 ։ Hkayet Watan
2016 : Ana Meen
Վոյնիչի ձեռագիր

Վոյնիչի ձեռագիրը  (անգլ.՝ Voynich Manuscript), անծանօթ հեղինակի, անծանօթ լեզուով, մօտ 600 տարի առաջ գրուած խորհրդաւոր գիրք մըն է։
Ըստ ռատիօածխածնային վերլուծումներու, հաստատուած է որ ձեռագիրը ստեղծուած է 1404–էն 1438 թուականներուն միջեւ։ Ձեռագրին մէջ քաղաքի միայն մէկ պատկեր կայ, ուր պատկերուած է ծիծեռնակի պոչ յիշեցնող ակռաներով ամրոցի պատ։ 15-րդ դարու սկիզբը նման կառոյցներ կը գտնուէին միայն Իտալիոյ մէջ:
Շատ մը մասնագէտներ Վոյնիչի ձեռագիրը փորձած են վերծանել ու թարգմանել բազմաթիւ անգամներ, բայց ապարդիւն։ Միակ կարեւոր եզրակացութիւնը որուն հասած են մասնագէտները այն է, որ գիրքը գրուած է արհեստական լեզուով եւ հստակ տրամաբանական կառուցուածք մը ունի:


== Անուան ծագում ==
Գիրքին անունն է Միխայիլ Ուիլֆրետ Վոյնիչ՝ յայտնի գրող Էթել Լիլիան Վոյնիչի ամուսնոյ անուամբ, ով այս գիրքը ձեռք բերեր է 1912 թուականին։ Ներկայիս գիրքը կը գտնուի Եէյլ (Yale) համալսարանի Պէյմէքի հազուագիւտ գիրքերու եւ ձեռագիրներու գրադարանին մէջ։


== Նկարագրութիւն ==
Գիրքը ունի 240 բարակ մագաղաթեայ թերթիկներ։ Գիրքին կողքին վրայ ոչ մէկ գրուածք կամ նկար կայ։ Թերթերու չափը 15×23 սմ է, գիրքի հաստութիւնը մօտ 3 սմ է։ Էջերու համարակալումը (որ հաւանաբար կը կատարուի գիրքը գրելէ շատ յետոյ) ցոյց կու տայ, որ մօտ երեսուն էջեր չկան։ Գիրքը գրուած է ձախէն աջ։ Համարակալած էջերու քանակը 272 է։ Գիրքը գրուած է փետուրով եւ այդ մէկով ալ գծուած են նկարները։ 


=== Ձեւաւորումը եւ բաժինները ===
Բացառութեամբ գիրքին վերջին բաժնին, բոլոր էջերը նկարազարդուած են։ Դատելով նկարներէն, գիրքը ունի մի քանի բաժիններ որոնք իրարմէ կը տարբերին ոճով եւ բովանդակութեամբ։ 

Բուսաբանական
Աստղագիտական
Կենսաբանական
Տիեզերագիտական
Դեղագործական
Դեղատոմսեր


== Թարգմանութեան փորձեր ==
Երկար տարիներ գաղտնագրութիւն ուսումնասիրողները փորձած են թարգմանել Վոյնիչի անծանօթ լեզուն, սակայն ապարդիւն։ Գիրքի թարգմանութեամբ զբաղուած է նաեւ յայտնի գաղտնագրողը՝ Նիւպոլտը, որ նշանաւոր էր Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ գաղտնագիրներու վերծանումով։ Ան շուրջ եօթը տարի փորձած է վերծանել «Վոյնիչի ձեռագիրը»։ Անոր գիտութեան համեմատ, բանալին վերջին նախադասութեան մէջն է, որ (ըստ Նիւպոլտի թարգմանութեան), հետեւեալը կ'ըսէ: «Դուն ինծի տուիր բազմաթիւ դռներ»։ Այս նախադասութիւնը գրուած է միւս նշաններէն տարբեր նշաններով, ու Նիւպոլտի կարծիքով, անոր հիմքին մէջ կը գտնուին միւս նշաններուն բացայայտումներն ու իմաստները։ Ներկայիս գիրքը բոլորի համար օգտագործելի է, որովհետեւ ան ամբողջութեամբ տեղադրուած է համացանցի մէջ, որ հնարաւորութիւն եւ կարելիութիւն կու տայ բոլորին այդ ձեռագիրը թարգմանել։
Ծրագրաւորողի Օր

Ծրագրաւորողի օր (ռուս.՝ День программиста), միջազգային օր, որ ճանչցուած է բազմաթիւ արուետագիտական եւ ծրագրաւորման ընկերութիւններու կողմէ։ Ամէնամեայ տօնը կը նշուի տարուան 256-րդ օրը (հաշուարկման տասնուեցական համակարգին մէջ 100-րդ, կամ 28-րդ)։ Սովորական տարիներուն կը համընկնի 13 Սեպտեմբերին, իսկ նահանջ տարիներու՝ 12 Սեպտեմբերին։ Այն պաշտօնապէս ճանչցուած է Ռուսաստանի մէջ։
256 թիւը (28) ընտրուած է, քանի որ այն մէկ ութ-պիթ պայթով ներկայացուող տարբեր արժէքներու քանակն է եւ յայտնի է ծրագրաւորողներու շրջանին մէջ։ 256-ը նաեւ երկուքի ամենաբարձր աստիճանն է, որ 365-ը՝ տարուան օրերու քանակը։


== Պաշտօնական ճանաչում ==
Տօնի գաղափարը առաջարկած են «Parallel Technologies» ծրագրային ապահովման ընկերութեան աշխատակիցներ Վալենդին Պալդը եւ Միքայէլ Չերվիաքովը։ Դեռեւս 2002-ին անոնք կազմակերպած են ստորագրահաւաք՝ Ռուսաստանի կառավարութենէն օրը պաշտօնապէս իբրեւ ծրագրաւորողի օր ճանչնալու խնդրանքով։
24 Յուլիս 2009-ին Ռուսաստանի զանգուածային հաղորդակցութեան եւ կապի նախարարութիւնը հանդէս կու գայ նոր մասնագիտական տօնի՝ ծրագրաւորողի օրուան, նախագիծով։
11 Նոյեմբեր 2009-ին Ռուսաստանի նախագահ Տիմիտրի Մետվետեւը ստորագրած է հրամանագիրը։


== Չինաստանի մէջ ==
Չինաստանի մէջ ծրագրաւորողի օրը կը նշուի 24 Հոկտեմբերին։ Այդ օրը ընտրուած է, որովհետեւ այն հնարաւոր է գրել նաեւ 1024 տեսքով, որ հաւասար է 210-ի։ Այն նաեւ չի փոխուիր նահանջ տարիներուն։


== Աղբիւրներ ==
Ռուսաստանի Դաշնութեան նախագահի «Ծրագրաւորողի օրուայ մասին» հրամանագիր № 1034, 11 Սեպտեմբեր 2009։
Էմիլ Զոլա

Էմիլ Ֆրանսուա Զոլա (ֆրանսերէն՝ Émile Zola, 2 Ապրիլ 1840(1840-04-02)[…], rue Saint-Joseph - 29 Սեպտեմբեր 1902(1902-09-29)[…], Փարիզ, Ֆրանսայի Երրորդ Հանրապետութիւն) ֆրանսացի գրող, հրապարակախօս, քաղաքական գործիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Էմիլ Ֆրանսուա Զոլա եղած է ԺԹ. դարու երկրորդ կիսուն իրապաշտութեան ամէնէն վառ ներկայացուցիչներէն մէկը եւ բնապաշտ շարժումին առաջնորդն ու տեսաբանը։
Ֆրանսական գրականութիւն մշակած, իտալական ծագումով Զոլա, իր գրական ստեղծագործական գործունէութիւնը սկսած է իբրեւ լրագրող՝ համագործակցելով «L’evenement», «Le Figaro», «Le Rappel» եւ «Tribune» թերթերուն հետ։ 1867-ին իր վէպերը՝ «Մարսէյեան Գաղտնիքներ»ը վէպ-թերթեր էին։
Զոլա ծանօթ է իբրեւ քաղքենի ժամանակաշրջանին ազատամտութեան հետեւորդ։


== Ստեղծագործութիւններ ==
Էմիլ Զոլայի առաջին ստեղծագործութիւնները տպագրուած են 1800-ական թուականներուն.

«Հեքիաթներ Նինոնին» (Conte à Ninon, 1860 ),
«Քլոտին Խոստովանութիւնը» (Le confession de Claude, 1865),
«Մահացած Կնոջ Կտակարանը»( Le vœu d'une morte,1866),
«Մարսէյեան Գաղտնիքները» (Les mystères de Marseille),
«Թէրէզ Ռաքեն» (Thérèse Raquin,1867)
«Ռուկոն-Մաքար» (Les Rougon-Macauquarts) աւելի լուրջ վէպեր են։Աւելի ուշ կը հրատարակէ.

«Ապրելու Բերկրանքը» («La joie de vivre»,1884),
«Սիրոյ Էջը» («Une page d'amour»,1878),
«Երազանք» («Լe rêve»,1888) վէպերը։Քաղքենիութեան մասին ջատագովութիւնը կը շարունակուի նաեւ՝

«Աբբա Մուրէի Յանցագործութիւնը» ( La faute de l’abbe Mouret, 1875),
«Փլասանի Գրաւումը» (La conquête de Plassan 1874),
«Հրէշ Մարդը» (La bête humaine1890),
«Կանացի Երջանկութիւն» (Au bonheur des dames, 1883),
«Աւար» (La curée, 1872),
«Դրամ» (L’argent 1891),
«Ծուղակ» (L’assomoir,1877),
«Ժերմինալ» (Germinal, 1885)։Զոլայի յաջորդ շրջանի ստեղծագործական ոճը կը դառնայ գիտական։ 

Զոլայի նոր մօտեցումը կը հիմնաւորուի՝«Փորձառական Վէպ» (Le roman experimental, 1880) վէպին մէջ։
Ունեցած է անաւարտ գործեր՝ «Պտղաբերութիւն» (Fécondité, 1899), «Աշխատանք» (Travail, 1901), «Ճշմարտութիւն» (Vérité, 1902))։ «Աւետարաններ» շարքին նախորդած է «Քաղաքներ» եռագրութիւնը «Լուրտ» (Lourdes,1894), «Հռոմ» (Rome,1896) եւ «Փարիզ» (Paris,1898)։


== Էմիլ Զոլայի մահը ==
Զոլա կը մահանայ 29 Սեպտեմբեր 1890-ին՝ Փարիզի մէջ։ Կ'ենթադրեն, որ ան թունաւորուած է, սակայն փաստեր չկան։
Իշխան Ֆիլիփ, Էտինպրայի Դուքս

Էդինբուրգի դուքս Ֆիլիպ Մաունթբատենը, ծնվել է Հունաստանի եւ Դանիայի արքայազն Ֆիլիպը ՝ 1921 թվականի հունիսի 10-ին Մոն Ռեպոսում (Կորֆու) եւ մահացել է 2021 թվականի ապրիլի 9-ին Ուինձորում (Միացյալ Թագավորություն), Անգլիայի թագուհի Եղիսաբեթ Երկրորդի ամուսինն էր:
Պրազիլ

Պրազիլ, պետութիւն Հարաւային Ամերիկայի մէջ։ Մայրաքաղաքը՝ Պրազիլ։ Պրազիլ իր տարածքով եւ բնակչութեան թիւով աշխարհի հինգերորդն է։


== Աշխարհագրական դիրք ==
Պրազիլը կը  գտնուի Հարաւային Ամերիկա մայր ցամաքի մէջ՝ Ատլանտեան ովկիանոսի ափին։ Կը գրաւէ մայր ցամաքի արեւելեան եւ կեդրոնական մասը։ Տարածութիւնը 8512 հազար քառ. ք.մ.։ Երկրի հիւսիսը Ամազոնի դաշտավայրն է։ Երկրի մնացած տարածքի գերակշռող մասը կը գրաւէ Պրազիլական սարահարթը (բարձրութիւնը մինչեւ 2890 մ.)։ Հարաւային ծայրամասը Լա Փլատայի դաշտավայրն է։


== Կրօն ==
Բնակչութեան ընդունուած դաւանանքը կաթոլիկութիւնն է, իսկ հաւատացեալներու 90-էն աւելին կաթոլիկներ են։


== Լեզու ==
Լատին ամերիկեան միակ երկիրն է, որուն պետական լեզուն փորթուկալերէն է։


== Վարչական բաժանում ==
Բաղկացած է 28 նահանգներէ եւ մայրաքաղաքի շրջաններէ։

		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Պրազիլի դեսպանատունը Հայաստանի մէջ
Հայկական Հարց Հանրագիտարան

Հայկական Հարց Հանրագիտարանը հայերէն հանրագիտարան է, որուն մէջ զետեղուած են յօդուածներ Հայկական Հարցի ծագման ու զարգացման, Թուրքիոյ մէջ հայերու ցեղասպանութեան, նշուած խնդիրներուն առնչուող իրադարձութիւններու եւ անձերու մասին։ Հանրագիտարանը կը ներառէ Հայկական Հարցին վերաբերող միջազգային պայմանագրերու, համաձայնագրերու եւ դիւանագիտական այլ փաստաթուղթերու, այդ հարցին նուիրուած միջազգային բանակցութիւններու, խորհրդաժողովներու ու վեհաժողովներու մասին, հայ ժողովուրդի ազգային-ազատագրական շարժման, հայդուկային-ֆիտայական պայքարի, հայերու ինքնապաշտպանական կռիւներու, Հայկական հարցի եւ հայերու ցեղասպանութեան նկատմամբ մեծ տէրութիւններու ու միջազգային հանրութեան դիրքորոշման մասին յօդուածներ։ Հանրագիտարանին մէջ կենսագրական տեղեկութիւններ կան հայ ազգային-ազատագրական պայքարի նուիրեալներու, տարբեր երկիրներու պետական, քաղաքական, հասարակական գործիչներու, հայ եւ օտարազգի գիտնականներու մասին, որոնք հետազօտած են Հայկական Հարցի եւ ցեղասպանութեան պատմութիւնը եւ այլն։ Այս ամէնը կը լրացնեն այն ակնարկային յօդուածները, որոնք նուիրուած են հայ եւ միջազգային պատմագրութեան մէջ Հայկական Հարցի լուսաբանման, Մեծ Եղեռնի արտացոլմանը հայ եւ համաշխարհային գրականութեան ու արուեստի մէջ։
Հանրագիտարանին մէջ տեղ գտած յօդուածներու զգալի մէկ մասը ունի հայերէն եւ օտար լեզուներով մանրամասն մատենագիտութիւն։ Իբրեւ հեղինակ հանդէս կու գան հանրապետութեան առաջատար մասնագէտները, ինչպէս նաեւ սփիւռքահայ եւ օտարազգի գիտնական-հայագէտներ՝ Ռուսաստանէն, ԱՄՆ-էն, Գերմանիայէն, Ֆրանսայէն, Իտալիայէն, Յունաստանէն, Աւստրիայէն, Լիբանանէն, Արժանթինէն եւ այլն։
Հանրագիտարանը կը պարունակէ շուրջ 900 յօդուած, 25 քարտէզ, աւելի քան 400 գունաւոր եւ սեւ-սպիտակ լուսանկարներ, որոնց մէկ մասը վաւերագրական նշանակութիւն ունի։


== Արտաքին յղումներ ==
«Հայկական հանրագիտարան» հրատարակչությեան պաշտօնական կայք
Կայծ (ամսագիր)

Կայծ, հասարակական, գիտական, գրական ամսաթերթ։ Սոցիալ Դեմոկրատ Հնչակեան կուսակցութեան Կոստանդնուպոլսոյ (այժմ՝ Իսթանպուլ) ուսանողական միութեան օրգան։ Լոյս տեսած է 1911-1914 թուականներուն, Կոստանդնուպոլսոյ մէջ (խմբագիրներ՝ Ե. Ամատունի, Ա. Կիտուր, Հ. Գալճեան)։
Տպագրած է Կարլ Մարքսի եւ Ֆրիդրիխ Էնգելսի երկերէն, Գէորգի Պլեխանովի «Անիշխանական վարդապետութեան պատմական զարգացումը» գործը։ Պատմած է ԷՌՄԳԲԿ 2-րդ համագումարի գործունէութեան, պոլշեւիզմի եւ անոր հակառակորդներու մասին։
1913 թուականին համար նուիրած է Կարլ Մարքսի մահուան 30-ամեակին, տեղեկութիւններ հաղորդած էնգելսի, Լիբկնեխտի, Լաֆարգի, Բեբելի, Ցետկինի, Կաուցկիի, Պլեխանովի մասին։
«Կայծեր»-ին թղթակցած են կին լրագրողներ՝ «հայուհու կեանքի եւ պայքարի, թուրք կնոջ զարթօնքի մասին» նիւթերով։ Թերթը ներկայացուցած է նաեւ հնչակեան ուսանողական միութեան «ծրագիր-կանոնագիրը»՝ յեղափոխական երիտասարդութեան քաղաքական, գաղափարական եւ տնտեսական պայքարի ուղիներու եւ խնդիրներու վերաբերեալ։ Պատմած է Ռուսաստանի հասարակական-քաղաքական կեանքի, յեղափոխական շարժումներու մասին։ Աշխատակցած են դոկտոր Պեննէն, Ա. Կիտուրը, Վ. Զէյթունեանը, Պ. Մանուէլեանը, Ա. Կենճեանը եւ ուրիշներ։
Երեկոյեան Երեւան

Երեկոյեան Երեւան, խորհրդային շրջանի օրաթերթ, Հայաստանի կոմունիստական կուսակցութեան (ՀԿԿ) Երեւանի քաղաքային կոմիտէի եւ աշխատաւորներու դէպուտատներու Երեւանի քաղաքային խորհուրդի օրգան։ Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1957 թուականին, Երեւանի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Ա․ Երիցեան (1957-1958 թուականներէն), Գուրգէն Առաքելեան (1958-1959 թուականներ), Բ․ Անանիկեան (1959-1963 թուականներ), Վ․ Սարգսեան (1963-1966 թուականներ), Ս․ Աւետիսեան (1966-1971 թուականներ), Ս․ Սարգսեան (1971-1975 թուականներ), Կ․ Ազարեան (1976 թուականէն)։
Լուսաբանած է Երեւանի կուսակցական եւ խորհրդային մարմիններու գործունէութիւնը, «Երեկոյեան Երեւան» թերթի գլխագիրը ձեռնարկութիւններու, գիտահետազօտական հիմնարկութիւններու, մշակութային օջախներու, ուսումնական հաստատութիւններու աշխատանքները։ Լայն տեղ յատկացուցած է սոցիալիստական ինտերնացիոնալիզմի հարցերուն (բարեկամ քաղաքներու մրցութիւն, անդրկովկասեան հանրապետութիւններու մայրաքաղաքներու՝ երեկոյեան թերթերու համատեղ համարներ եւ այլն), առաջաւոր ձեռնարկութիւններու փորձի փոխանակման, անդրադարձած է սանտրի, երթեւեկութեան, կապի, բնակչութեան բուժսպասարկման խնդիրներուն։ Թերթին աշխատակցած են արդիւնաբերութեան եւ մշակոյթի բնագաւառներու լաւագոյն համարուող ներկայացուցիչները։
Տպագրած է նիւթեր քաղաքի մշակութային եւ մարզական առօրեայի մասին, գրախօսութիւններ, բժշկական եւ իրաւաբանական խորհրդատուութիւններ, ընթերցողներու նամակներ։ 1957-1964 թուականներուն լոյս տեսած է «Երեւան» անունով։
Հայոց Սուրբ Փրկիչ Ազգային Հիւանդանոց

Ետիգուլէ Սուրբ Փրկիչ, հայկական հիւանդանոց է Թուրքիոյ մէջ, Իսթանպուլի Ֆաթիհ թաղամասին մէջ, որ ստեղծուած է եւ կը շարունակուի գործել, թրքական հայերու կողմէ։
Հիմնադրուած է 1832-ին բարերար Գազազ Յարութիւն ամիրա Պէզճեանի կողմէ։


== Այսօր ==
Հիւանդանոցը կանգնած է, որպէս լիովին համալրուած, առաջին փոխարժէքի հաստատութիւն, ծառայելով հասարակութեան, անկախ ազգութեան կամ կրօնի։ Հիւանդանոցը ունի թանգարան, Պետրոս Շիրինողլու Թանգարան , գործարկուած է Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանի կողմէ, որ Թուրքիոյ վարչապետն է 2004 թուականին, որ կը ցուցադրէ տարբեր արհեստներ եւ նկարներ Իսթանպուլի հայկական մշակութային ժառանգութեան պատկանող
Ժամ (ամսագիր)

Ժամ (ռուս.՝ Жам), համահայկական կրթամշակութային պարբերական, որու հիմնական նպատակը օտար միջավայրի մէջ հայկական արժէքներու տարածումն է, ինչպէս նաեւ Հայաստանի եւ հայկական Սփիւռքի մշակութային ու հասարակական կեանքի լուսաբանումը։
Կը տպագրուի Մոսկուայի մէջ՝ 2008 թուականէն։
Հիմնադիր եւ գլխաւոր խմբագիր` Աննա Գիւարգիզեան։
Հրատարակիչներ` Արմէն Յովհաննիսեան, Աննա Գիւարգիզեան։
Նշանաբանը` «Հայկական ժամանակ»։
2017 թուականին ճանչցուած է որպէս լաւագոյն համահայկական տպագիր պարբերական։ Նոյն թուականին ամսագիրը գործընկերութեան մասին համաձայնագիր ստորագրած է «Արցախպրես» լրատուական գործակալութեան հետ։


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտօնական կայք
Հարցազրոյց Մոսկուայի «Ժամ» ամսագրի գլխաւոր խմբագիր Աննա Գիւարգիզեանի հետ