armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Առած եւ Ասացուածք

Առածներն ու ասացուածքները ժողովուրդի մը բանաւոր ստեղծագործութեան շատ հին եւ ամէնէն տարածուած տեսակներն են: Իւրաքանչիւր ժողովուրդի խօսակցական լեզուին մէջ դարելու ընթացքին ստեղծուած ու գործածուած են տասնեակ հազարաւոր առածներ ու ասացուածքներ, որոնցմէ շատերը մուտք գործած են նաեւ գրաւոր խօսքի՝ գրականութեան մէջ: Անոնց միջոցով թէ՛ բանաւոր եւ թէ՛ գրաւոր խօսքի մէջ մարդիկ իրենց միտքը աւելի արտայայտիչ ու տպաւորիչ կը դարձնեն:
Ահաւասիկ քանի մը առածներ ու ասացուածքներ.

«Մեղքը լալով, պարտքը տալով»,
«Սեւն օճառն ի՞նչ ընէ, խենթը խրատն ի՞նչ ընէ»,
«Ջուրն ինկողը անձրեւէն չի վախնար»,
«Այսօրուան հաւկիթը վաղուան հաւէն լաւ է»:Այս օրինակները ցոյց կու տան որ առածներն ու ասացուածքները որոշակի միտք պարունակող, պատկերաւոր, բայց շատ կարճ եւ իմաստալից արտայայտութիւններ են:
Առածին ու ասացուածքին միջեւ կայ ե՛ւ նմանութիւն, ե՛ւ տարբերութիւն:
Իրենց բովանդակութեամբ ու կառուցուածքով անոնք նման են, որովհետեւ երկուքն ալ մեծ մասամբ պատկերաւոր եւ շատ կարճ ու իմաստալից արտայայտութիւններ կամ դարձուածքներ են, բայց եւ տարբեր են, որովհետեւ առածին արտայայտչական ձեւը այլաբանական է: Առածը այս կամ այն միտքը կ'արտայայտէ անուղղակի կերպով, որեւէ այլաբանութեան միջոցով: Այսպէս օրինակ, երբ կ'ըսենք. «Յօնքը շտկելու տեղ, աչքը կը հանէ», ըսել կ'ուզենք որ ան օգուտ տալու փոխարէն վնաս կու տայ. կամ երբ կ'ըսենք.«Մէկ եզով արօր չ'ըլլար», ըսել կ'ուզենք որ մէկ մարդով գործը առաջ չ'երթար: Կարելի է յիշել նաեւ․

«Մինչեւ Շուշանը զարդարուի, ժամը կ'արձակուի»,
«Գայլէն վախցողը ոչխար չի պահեր»,
«Թռչուն կայ, որ միս կ'ուտէ, թռչուն ալ կայ, որուն միսը կ'ուտեն»,
«Խօսք ըսածդ կլոր է, խորհէ՛, վերջը գլորէ» եւ այլն։Իսկ ասացուածքին արտայայտչական ձեւը այլաբանական չէ, ան որեւէ միտք կ'արտայայտէ ուղղակի ձեւով, առանց այլաբանութեան: Օրինակ, երբ կ'ըսենք «Ամէն բանի սկիզբն է դժուար», կամ՝ «Լաւ սկիզբը յաղթանակին կէսն է», ապա այս արտայայտութիւններով ուղղակիօրէն կը հասկնանք այն, ինչ պարզորոշ կերպով կ'ըսուի:
Թէ՛ առածները եւ թէ՛ ասացուածքները մեծ մասամբ խրատական, դաստիարակչական իմաստ եւ նշանակութիւն ունին: Այսպէս օրինակ, իր մայրենի լեզուէն զատ ուրիշ լեզուներ սորվելու կարեւորութիւնը բացատրելու համար կ'ըսենք. «Քանի լեզու գիտես, այնքան մարդ ես». կամ անուս ու տգէտ մնալու վնասը ցոյց տալու համար կ'ըսենք. «Ով ոչինչ գիտէ, ամէն սուտ բանի կը հաւատայ»:


====== Յաճախ գործածուող առածներ ======
«Փորձուած սատանան չփորձուած հրեշտակէն լաւ է»:
«Թռչուն կայ, որ միս կ'ուտէ, թռչուն ալ կայ, որուն միսը կ'ուտեն»:«Մէկու մը 40 օր խենթ ըսես` խենթ կ'ըլլայ»:
«Որբին հաց տուող չ'ըլլար, բայց խրատ տուող շա՜տ կ'ըլլայ»:
«Գայլէն վախցողը ոչխար չի պահեր»:
«Այծին կոտոշը դուրս չեկաւ` ըսին «ո՛ւլ է»:
«Խլուրդն ինչքան հող փորէ` ի՛ր գլխուն կը թափի»:
«Ոսկին մանր է, գինը ծանր է»:
«Անձրեւոտ օրը հաւերուն ջուր տուող շատ կ'ըլլայ»:
«Ուզողի մէկ երեսն է սեւ, չտուողին` երկու»:
«Կ'ապրի զրկուածը, չ'ապրիր  զրկողը»:
«Նորը գտիր, ետքէն հինը նետէ»:
«Վատ օրը կ'աղէկնայ, վատ մարդը չ'աղէկնար»:
«Մինչեւ Շուշանը զարդարուի, ժամը կ'արձակուի»:
«Օտարին աչքը մարդու լուս չի տար»:
«Աստուած ցաւ տայ, դարմանն ալ հետը կու տայ»:
«Խօսք ըսածդ կլոր է, խորհէ՛, վերջը գլորէ»:
«Աղէկ ըսէ, որ աղէկ լսես»:
«Թող չըսեն` էշ է, թող ըսեն` գէշ է»:
«Օրն առաւօտէն յայտնի կ'ըլլայ»:
«Բարկ քացախն իր տիկը կը պատռէ»:
Արա Պարթեւեան

Արա Պարթեւեան (1903, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 23 Յուլիս 1986(1986-07-23), Փարիզ), հայ երաժշտահան եւ խմբավար:


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է  Պոլիս: Երաժշտական սկզբնական կրթութիւնը ստացած է Պոլսոյ հայազգի յայտնի երաժշտահաններէն՝ Էտկար Մանասեանէն։
1923 թուականին տեղափոխուած է Փարիզ եւ երաժշտական կրթութիւնը շարունակած է Փարիզի երաժշտանոցէն ներս, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1933 թուականին:
Ան իր առաջին երգերը սկսած է յօրինել 1929 թուականին, որմէ ետք սկսած է երաժշտութիւններ յօրինել Աւետիք Իսահակեանի, Պետրոս Դուրեանի, Միսաք Մեծարենցի, Վահան Տէրեանի, Սարմէնի եւ այլ յայտնի գրողներու խօսքերով:
Անոր առաջին մեծ համերգը տեղի ունեցած է 1932 թուականին:
Պարթեւեան 1934 թուականին Փարիզի մէջ հիմնած է հայկական «Սիփան-Կոմիտաս» երգչախումբը եւ բազմաթիւ առիթներով հանդէս եկած հայրենասիրական եւ ազգային երգերով, համերգներուն իբրեւ անուն ունենալով «Հայ երգի օր» խորագիրը:
1942 թուականին հիմնած է այլ երգչախումբ մը՝ «Փարիզի հայկական երգչախումբ» անունով, որ նոյնպէս բազմաթիւ առիթներով հանդէս եկած է:
Պարթեւեանի նշանաւոր գործերէն է Կոստան Զարեանի «Տատրագոմի հարսը» օփերան, «Գեղջկական համերգ»ը, «Անտառի մէջ», «Պատարագ»ը եւ այլ ստեղծագործութիւններ:
Պարթեւեան առաջին անգամ Հայաստանի մէջ հանդէս եկած է 1963 թուականին. մինչ այդ բազմաթիւ առիթներով հանդէս եկած է եւրոպական տարբեր երկիրներու մէջ, ինչպէս նաեւ Պոլսոյ մէջ:
Մինչեւ իր մահը Պարթեւեան եղած է Փարիզի հայկական եկեղեցւոյ երգչախումբի խմբավարն ու երգեհոնահարը:


== Արտաքին յղումներ ==
Հայ եկեղեցւոյ ծէսը և ծիսակարգը. Հ. Մովսէս Վրդ. Տօնանեանի շաբաթական հաղորդաշարը (ՂԸ)
Տիգրան Յ. Պոյեաճեան

Տիգրան Յ. Պոյաճեան ծնած է Բալուի Արմուճան գիւղը, 1895-ին: Ան կը մահանայ 2 Մայիս, 1975-ին: Իրաւագէտ՝ Մագիստրոս աստիճան, ԱՄՆ: Ազգային հասարական գործիչ: Կիլիկիոյ ազատագրման գունդի կամաւորական:


== Կենսագրութիւն ==
Տիգրան Յ. Պոյեաճեան ծնած է Բալուի Արմուճան գիւղը, 1895-ին: Նախակրթութիւնը կը ստանայ ծննդավայրի ու շրջանի գիւղական դպրոցներուն մէջ, որոնց վերջինը կը հանդիսանայ Տիարպեքիրի հայ կաթողիկէ վարժարանը: 1910-ին կ՛անցնի Փրավիտենս, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ: Մէկ քանի տարիներ տարբեր արհեստներու հետեւելէ ետք, 1913-ին կը մտնէ տեղւոյն Գլասիգըլ Երկրորդական Վարժարանը, որուն ընթացքը աւարտելէ ետք, կը դառնայ Պրաուն Համալսարանի ուսանող, ապա՝ կ՛անցնի Պոսթոն, ուր կը հետեւի նոյն Համալսարան-Գոլէճի դասընթաքներուն:
1917-ին կը միանայ Կիլիկիոյ ազատագրման համար կազմուած կամաւորական գունդերուն:
Կիլիկիոյ գրաւումէն ետք, 1919-ին կ՛արձակուի բանակէն, եւ սակայն տակաւին շրջան մը կը մնայ Կիլիկիա, տեղւոյն վրայ ուսումնասիրելու համար Կիլիկիա վերադարձող հայ գաղթականներու վիճակը: Նոյն թուականի Հոկտեմբերին կը վերադառնայ ԱՄՆ, Կիլիկիոյ հայոց պաշպանութեան համար հանգանակութիւն կատարելու:
Դէպքերու ընթացքը սակայն կը խափանեն իր Կիլիկիա վերադարձը:
1920-ին Տ. Պոյեաճեան կը սկսի հետեւիլ Նորթուեսթըրն Համալսարանի իրաւագիտութեան դասընթացքներուն, զորս կ՛աւարտէ 1924-ին, արժանանալով Պսակաւոր Իրաւագիտութեան տիտղոսին:
Յաջորդ տարին ան կ՛աւարտէ Պոսթոն Համալսարանի Իրաւագիտութեան Դպրոցի ընթացքը, ու կը տիրանայ Մագիստրոս Իրաւագիտութեան աստիճանին:
Իրաւաբանական իր ասպարէզին կողքին, զոր ան ի գործ կը դնէ Ուոթըրթաունի Մեսեչուսէթի Մէջ, Տ. Պոյեաճեան կը նուիրուի ազգային հասարակական գործունէութեան:
Հրապարակագրութեան հետ միատեղ, ան կը լծուի հայ ժողովուրդի պատմութեան ու մշակոյթ հարցերու պրպտումին:
Տիգրան Պոյեաճեան կը մահանայ 2 Մայիս, 1975-ին:


== Անգլերէն լեզուով հրատարակչական Երկեր՝ ==
Իր թարգմանութեամբ անգլերէն լեզուով կը հրատարակուի «Եղիշէի ՎԱՍՆ ՎԱՐԴԱՆԱՅ ԵՒ ՀԱՅՈՑ ՊԱՏԵՐԱԶՄԻՆ» Նիւ Եորք, 1952 երկը, որուն արեւմտահայերէն թարգմանութիւնը, կատարուած Յովհաննէս Ծովիկեանի կողմէ, լոյս կը տեսնէ վերոյիշեալ անգլերէն թարգմանութեան հետ միատեղ, նոյն կողքի տակ:


== երկեր ==
Առանձին հատորով Տ. Պոյեաճեան կը հրատարակէ 
«ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԼԵԳԷՈՆԸ – ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՅՈՒՇԱԳՐՈՒԹԻՒՆ» Ուոթըրթաուն, 1965,


== Անգլերէն լեզուով վաւերագրային ուսումնասիրութիւն ==
Անգլերէն լեզուով՝ «ՀԱՅԱՍՏԱՆ ՄՈՌՑՈՒԱԾ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹԵԱՆ ՄԸ ՊԱՐԱԳԱՆ» Նիւ Ճըրզի 1972, ընդարձակ վաւերագրային ուսումնասիրութիւնը:


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Հատոր Զ., Պէյրութ, 1977, էջ 355
Հերի Գունտաքճեան

Հերի Գունտագճեան (11 Յուլիս 1930(1930-07-11), Սուրիա - 21 Ապրիլ 2014(2014-04-21), ), լուսանկարիչ եւ լրագրող։


== Կենսագրական գիծեր ==
Գունտագճեան ծնած է Սուրիա։ Անցած է Լիբանան, ուր ստացած է իր երկրորդական կրթութիւնը։ 
1979-ին ընտանիքին հետ Մերձաւոր Արեւեկքէն Նիւ Եորք տեղափոխուած է։ Երկար տարինենր աշխատած է «Associated Press»ի իբրեւ լուսանկարիչ-լրագրող։


== Գործունէութիւն ==
Գունտաքճեան 22 տարեկանին Պէյրութի մէջ աշխատակցած է ֆրանսախօս «Լ՚Օրիան» եւ անոր արաբախօս տարբերակը եղող «Ժարիտա» օրաթերթերուն: Նոյն շրջանին ան աշխատակցած է նաեւ շարք մը այլ թերթերու, ինչպէս՝ «Մակազին», «Ուսպուհ Արապի», «Թայմ» եւ «Լայֆ» պարբերաթերթեր, «Էսոշիէյթըտ Փրէս», «Փարի Մաչ», «Ֆրանս Սուար», «Տը Տէյլի Մէյլ» եւ «Տը Լոնտոն Թայմզ»:
1966-ին  միացած է «Էսոշիէյթըտ Փրէս» լրատու գործակալութեան՝ անդրադառնալով միջին արեւելեան զարգացումներուն, ինչպէս՝ պետական հարուածներ, թագաւորական պսակներ (Յորդանանի Հիւսէյն թագաւորի 4 պսակները), Թուրքիոյ, Իրանի եւ Մարոքի մէջ երկրաշարժեր եւ արեւելեան Փաքիստանի եւ Պանկլատէշի մէջ մրրիկներ:
Ճայիլի Ամատու Ամալ

Ճայիլի Ամատու Ամալ (ֆր.՝ Djaïli Amadou Amal, 1975, Մարուա, Քամերուն), ֆուլպէ, քամերունցի գրող, ֆեմինիստ:


== Կենսագրութիւն ==
Ճայիլի Ամատու Ամալը ծնած է 1975-ին Քամերունի Տիամարէ շրջանի հիւսիսը գտնուող Մարուա քաղաքը: Կը գրէ ֆուլպէ մշակոյթի մասին եւ կ՛ուսումնասիրէ ինչպէս ժամանակակից, այնպէս ալ աւանդական բնոյթի ընկերային խնդիրները: Ճայիլի Ամատու Ամալը իր ստեղծագործութիւններուն մէջ կը բախուի Ֆուլանիի հասարակութեան մէջ առկայ կանացի խնդիրներուն, ինչպէս նաեւ իր տարածաշրջանի ընկերային խնդիրներուն, Սահելի մէջ, յատկապէս կանանց նկատմամբ խտրականութեան: Անոր վէպերէն Walaande-ը, որ Ֆուլայ լեզուով կը նշանակէ ամուսնական միութիւն, կ՛անդրադառնայ ֆուլանի հասարակութեան մէջ առկայ բազմակնութեան հարցին: Walaande կը պատմէ չորս կանանց պատմութիւնը, որոնք ընդուած են «ամուսինին կիսելու արուեստը»:
Ճայիլի Ամատու Ամալի վէպերէն են Mistiriijo եւ La Mangeuse d'ames («Հոգիներ ուտողը»): Կը գրէ ֆրանսերէնով:
Ճայիլի Ամատու Ամալը ամուսանցած է երկրաչափ, գրող Ամատու Պապայի հետ: Զոյգը կ՛ապրի Տուալայի մէջ:


== Գրականութիւն ==
Walaande sous titre l'art de partager un mari, éditions Ifrikiya, Yaoundé, 2010, 134 p., (ISBN 9956-473-35-9)
Mistiriijo la mangeuse d'âmes, éditions Ifrikiya, Yaoundé, 2013, (ISBN 9789956473854)
Munyal; les larmes de la patience, éditions Proximité, Yaoundé, 2017 (ISBN 9789956429547)


== Արտաքին յղումներ ==
Interview with Djaili Amadou Amal, Ouest-France
Djaili Amadou Amal across in France
Djaïli Amadou Amal in Actualité de l'édition et du livre en Afrique
Բրաբիոն (գրչուհի)

Բրաբիոն գրչուհի (1750, Կ. Պոլիս -1835, Կ. Պոլիս), հայ գրչուհի։ Ան մեծ քանակութեամբ ձեռագիրներու ընդօրինակութեամբ, եղած գրչուհիներունի մէջ իր առանձնայատուկ տեղը գրաւած է։
Բրաբիոն նօտար հայ գրչուհիներէն ամենէն նշանաւորը եղած է։ Զինք կոչած են նաեւ Բրաբիոն Պոլսեցի, Բրաբիոն Պալաթեցի եւ այլ անուններով:


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է Կոստանդնուպոլիս։ Բնակած է Կ. Պոլսոյ Պալաթ թաղի Սուրբ Հրեշտակապետ եկեղեցւոյ առընթեր կացարաններէն մէկուն մէջ, ուր տեղաւորուած էր իր եղբօր ընտանիքը, եւ ձեռագիր ընդօրինակելու արուեստն ալ սորված է իր եղբօր՝ Մատթէոս դպիրի օգնութեամբ:
Քսան տարեկանէն ան նետուած է ձեռագիրներ եւ գիրքեր ընդօրինակելու ասպարէզ, ունեցած է գեղեցիկ դպրագիր ձեռագիր: Պալաթի Սուրբ Հրեշտակապետ եկեղեցւոյ դպրանոցին մէջ ալ ընդօրինակած է ձեռագիրներուն մեծ մասը: Նիւթական ծանր պայմաններու բերումով նոյնիսկ գիշերները աշխատած է՝ մինչեւ նոյնիսկ 65 տարեկան։

Բրաբիոն վերջին ձեռագիրը արտագրած է 1815 թուականին: Ան եղած է նաեւ մանկավարժ, իր տան մէջ դպրոց բանալով աշակերտներուն կրթութիւն տուած է:
Մեզի հասած են Բրաբիոն գրչուհիին ընդօրինակած ու ծաղկած ձեռագիրներէն 17-ը, որոնցմէ ինն սփռուած են աշխարհի զանազան անկիւնները, մասնաւորապէս Պոլիս:
Բրաբիոնը հայ կիներէն նաեւ աոաջինն է, որ զբաղած է տպագրական գործով, այս գործին մէջ նոյնպէս աջակցած է եղբօրը: Մահացած է 85 տարեկանին՝ 1835 թուականին եւ թաղուած է Պոլսոյ Էտիրնէգաբուի գերեզմանատան մէջ, եղբօր՝ Մատթէոսին քով։
Երեւանի Մաշտոցի անուան մատենադարանին մէջ կարելի է տեսնել Բրաբիոնի ընդօրինակած ձեռագրերէն:


== Ծանօթագրութիւն ==


== Աղբիւրներ ==
ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՍՍՈ ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԱԿԱԴԵՄԻԱՅԻ ՏԵՂԵԿԱԳԻՐ, № 7, 1962, էջ 77-80։
Հրանդ Ասատուր, Հայ գրագիտուհին մինչեւ կիթառ, «Ծաղիկ», Կ. Պոլիս, 1906, № 17, էջ 3851։
Պերնատէթ Շիրաք

Պերնատէթ Շիրաք (18 Մայիս 1933(1933-05-18)[…], Փարիզ, Ֆրանսա) Ֆրանսայի 22–րդ նախագահ Ժաք Շիրաքի կինը։


== Կենսագրութիւն ==
Պերնատէթ Շոտրոն տը Քուրսէլ ծնած է 18 Մայիս 1933–ին՝ Ֆրանսայի Փարիզ քաղաքը։ 1939-ին անոր հայրը զօրակոչուած է բանակ եւ Երրորդ ռեյխի զօրքին հետ մարտին գերի կ՛իյնայ։ Յունիս 1940-ին Պերնատէթ իր մօր հետ լքած է Փարիզը եւ գացած Ֆրանսայի Հարաւ–Արեւմուտքը գտնուող Լոյ եւ Գարոնի վարչական շրջան։ 1943-ին անոնք կրկին տեղափոխուած են, այս անգամ Լուարէ շրջան՝ Ժէն կոմունայ։ 1945-ին անոր հայրը գերմանական գերութենէն տուն վերադարձած է եւ ընտանիքը վերադարձած է Փարիզ։ 1946-ին ծնած է անոր քոյրը՝ Քաթրին, իսկ 1948-ին, եղբայրը՝ Ժերոմ։ Միջնակարգ դպրոցը աւարտելէ ետք Պերնատէթը ընդունուած է Փարիզի քաղաքական հետազօտութիւններու ուսումնարան, ուր ծանօթացած է իր ապագայ ամուսինին՝ Ժաք Շիրաքի հետ։ Հարսանիքը տեղի ունեցած է 16 Մարտ 1956–ին։ Պերնատէթ Շիրաք զբաղուած է քաղաքականութեամբ, ինչպէս նաեւ խաղցած է քանի մը դրուագային դերեր։ Մայիս 2004-ին այցելած է Մոսկուա, ուր հանդիպած է Լիւտմիլա Փութինայի հետ։


== Ընտանեկան կեանք ==
Ամուսնութեան ընթացքին Պերնատէթը երկու աղջիկ ունեցած է․ Լորանս (1958) եւ Քլոտ (1962)։ 1979-ին Պերնատէթը եւ Ժաք Արեւմտեան Վիեթնամէն որդեգրած են աղջիկ մը՝ Ան–Տաօ–Թրաքսէլին։ Լորանս Շիրաք իր կեանքին մեծ մասը տառապած է ախորժակի պակասէ եւ անով պայմանաւորուած ինքնասպանութեան փորձեր կատարած է։ Մահացած է 15 Ապրիլ 2016–ին՝ սրտային անբաւարարութեան պատճառով։ Քլոտ Շիրաք իր հօր մօտ աշխատած է իբրեւ խորհրդատու, ամուսնացած է ֆրանսացի մարզիկ Թիերի Ռէյի հետ, ունի մէկ որդի՝ Մարթին Ռէ–Շիրակ։
Միջինք

Միջինքը Մեծ Պահքի 24-րդ օրն է, որ չորրորդ շաբթուան Չորեքշաբթի օրուան կը զուգադիպի: Այս օրը երկարատեւ պահքի շրջանին կէսը նուաճած ըլլալու աւետումն է, որ աւանդականօրէն նշուած է իբրեւ Պահքի ճաշով ընկերային պահ մը վայելելու յատուկ առիթ մը։
Պահքը ինքնաքննութեան եւ ինքնաճանաչումի հրաւիրող առիթ է: 
Անիկա  եկեղեցական տօնացոյցին մէջ իբրեւ տօն չէ նշուած, սակայն հայկական աւանդական կենցաղին մէջ շատ տարածուած է: Հաւատացեալներ միջինքին փառք կու տան Աստուծոյ, որ արժանացած են հասնելու Մեծ պահոց ապաշխարութեան շրջանի կէսին եւ իրենց աղօթքներով կարողութիւն կը հայցեն Աստուծմէ` ապաշխարութեան մնացեալ օրերը լաւագոյնս արժեւորելու համար: Իսկ անոնք, որոնք տակաւին նկատի չեն ունեցած ապաշխարութեան շրջանը, անոնց համար եւս միջինքը ունի իր բարերար թելադրութիւնը, որովհետեւ կրկին կը յիշեցնէ, թէ Մեծ պահոց մնացեալ կէսը դարձեալ առիթ է հոգեւոր վարժութիւններու` ծոմապահութեան, պահեցողութեան եւ աղօթքի, որոնց միջոցով կարելի է վերանորոգուիլ մկրտութեան ուխտին մէջ, զօրանալ հաւատքով եւ մխիթարուիլ փրկութեան յոյսով:


== Աւանդութիւններ ==
Մեծ պահքի ընթացքը քիչ մը մեղմելու համար հայոց կենցաղին մէջ ընդունուած էր Միջինքի ծէսը։ Այդ օրը տանտիրուհիները կը պատրաստէին միջինքի բաղարջ հացը, որ ծանօթ էր նաեւ «Միջունք», «միջնաբաղջ», «կլոճ», «միջնակ լոճ» եւ այլ անուանումներով։ Բաղարջին մէջ կը պահուէր մանր երկաթեայ դրամ մը: Անիկա կ'ունենար կլոր կամ ուռուցիկ ձեւ եւ կը պատրաստուէր ձէթով, մեղրով, ընկոյզով եւ քիշմիշով: Անցեալին, Միջինքի բաղարջը կը թխէին հաւաքաբար: Ամէն մարդ կը բերէր իրեն բաժին ինկած բաղադրութիւնները, միասին կը շաղէին խմորը, միասին կը թխէին եւ միասին ալ կ’ուտէին:
Հետաքրքրական է Միջինքը կտրելու ծէսը․ երեկոյեան տան աւագը բաղարջ հացը կը դնէր տան ամէնէն փոքր անդամին մէջքին եւ կը կտրէր։ Ապա հաւասար բաժին կը հանուէր ինչպէս տան բոլոր անդամներուն, այնպէս ալ ընտանի անասուններուն եւ հողին։ Որուն որ բաժինէն երկաթեայ դրամը դուրս գար, այդ տարուան ընթացքին անոր յաջողութիւնը ապահով կը համարուէր։
Հին Ջուղայի մէջ կը հաւատային, որ եթէ բաղարջը կտրելու ատեն, նշանը դպչէր դանակին, ընտանիքին ապրուստի աղբիւրը հողը պիտի ըլլար. դանակը կը նոյնանար գութանի խոփին հետ։ Այժմ տարածուած պատկերացման համաձայն` նմանատիպ պարագային յաջողութիւնը կը վերագրուի  ընտանիքի բոլոր անդամներուն։
Այդ օր ամէն տան մէջ կը պատրաստուի Միջինքի միջով գնդիկ (քէօֆթէ), որ կ'ըլլայ նաեւ կէսօրուան ճաշը։
Սովորութիւն էր նաեւ պահքի կարկանդակ թխելը, որուն մէջ կը դնէին նաեւ փոքրիկ թղթիկներու վրայ գրուած սաղմոսներ:
Միջինքին սովորութիւն է նաեւ թխել «Թահինով Հաց», որ պատրաստուած կ’ըլլայ շիրիկէ (թահին), շաքարէ եւ փոշի կասիայէ:
Միջինքի Չորեքշաբթի երեկոյեան, եկեղեցւոյ ջուրով եւ ձէթով լի մեծ կանթեղ մը կը դրուէր եւ կը կոչուէր «լիճք», որու մէջ եղէգնեայ խաչ մը կը դրուէր, մէջտեղը՝ պատրոյգ մը կը վառէր մինչեւ լոյս: Առաւօտուն այդ ջուրը կը բաժնուէր գիւղի տուներուն, որ խառնելով խմորին մէջ շինէին նոյն օրուան բաղարջը:
Միջինքի սովորութիւններէն էր նաեւ հարսնցուին նուէրներ ստանալը փեսացուին ընտանիքէն: Հարսնցուին ընտանիքը Մեծ Պահքի ուտելիքներով յատուկ ճաշասեղան մը կը պատրաստէր փեսացուին հարազատներուն համար: Այս հաւաքոյթը յատուկ էր կիներու: Տեղի կ’ունենային խաղեր, պարեր եւ զուարճախօսութիւններ: Նշեալ աւանդութիւնը տակաւին կը պահպանուի մեծ թիւով հայ ընտանիքներու մօտ:


==== Միջինքին պահքը չեն լուծեր ====
Միջինքի օրը պահքը չի լուծուիր, այլ կը պահուի նոյն խստութեամբ:
Էմիլի ՎանՔամփ

Էմիլի Այրին ՎանՔամփ (անգլերէն՝ Emily Irene VanCamp, ծնած 12 Մայիս, 1986, Փորթ Փերի, Օնթարիօ, Քանատա) քանատացի դերասանուհի մըն է: Ան ամէնէն շատ ճանչցուած է իր WB կայանի Everwood (2002–06) հեռուստաշարի դերով, ինչպէս նաեւ ABC կայանի տրամա Brothers & Sisters (2007–10) հեռուստաշարի դերով եւ Revenge (2011–15) հեռուստաշարի դերով: Նաեւ, ճանչցուած է իբրեւ Շըրեն Քարթըր/Agent 13՝ Captain America: The Winter Soldier եւ Captain America: Civil War ֆիլմերուն մէջ:


== Դերեր ==


=== Ֆիլմ ===


=== Հեռուստաշարներ ===


== Մրցանակներ եւ Պաշտօնակարգումներ ==
Կաղապար:BLP unsourced section
27 Յունուար

27 Յունուար, տարուան 27-րդ օրն է։

 26 Յունուար  27 Յունուար  28 Յունուար 


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==
1901․ Ճիւզեփէ Վերտի․ իտալացի վիպապաշտ յօրինող
1942, Նիկողայոս Ադոնց, հայ պատմաբան, հայագէտ, բիւզանդագէտ եւ բանասէր (ծն․՝ 1871)։
1921, Գրիգոր Սահեան, հայ բժիշկ, ազգային եւ հասարակական գործիչ (ծն․՝ 1870, Կոստանդնուպոլիս)։


== Տօներ ==
Վարդան Աչինակ

Վարդան Աչինակ, (1883), մանկութիւնը անցուցած Պոլիս եւ Ռումանիա։ Նախնական ոսումը ստացած Պարտիզակ։ Աստուածաբանական դպրոցի շրջանաւարտ Հիւս. Ամերիկայէն։ Պարապած քարոզչութեամբ։ 1906-ին առաջին անգամ կու գայ Լիբանան եւ 1909-ին կը հաստատուի հոս իբր «Պրիթիշ Ֆօրէյն Պայպլ Սօսայիթի»ի Լիբանան-Սուրիոյ մասնաճիւղին տնօրէն: Եղած է հիմնադիր «Պայպըլ Լէնտս Կոսթէլ» միսիոնարական միութեան։ 1928-ին Պէյրութի Էշրէֆիէ թաղին մէջ կը հիմնէ երկսեռ բարձրագոյն վարժարան մը «Գոլէժ Էվանժէլիք» անունով, որուն տէրը եւ տնօրէնն է։ Սոյն դպրոցը ցարդ կը շարնակուի եւ կ'ընդունի ամէն ազգի եւ դաւանանքի պատկանող աշակերտներ։ 1913-ին ամուսնացած է Լիբանանի ծանօթ Դրատ ընտանիքի Ֆարէս պէկ Դրատի դստեր՝ Օր.Ասմայի հետ, Վերապ. Աչինակ ժամանակին զբաղած է մեր ազգային յեղափոխական գործերով, քանի մը անգամ բանտարկուած եւ հրաշքով ազատուած։ Սակայն վերջերը «դարձի եկած եւ բաղձանքը եղած է Քրիստոսին ծառայել եւ Անոր թագաւորութեան տարածման համար աշխատիլ» ինչպէս կ'ըսէ ինք։
Ամարեան

Ամարեան, հայկական մականուն:


== Մականունը կրողներ ==
Ռուբէն Անդրանիկի Ամարեան (1949), տեխնիկական գիտութիւններու դոկտոր։
Վազգէն Գուրգէնի Ամարեան (1941-1992), հայ թարգմանիչ:
Նիկողոս Պէյ Պալեան

Նիկողոս Պէյ Պալեան (19 Նոյեմբեր 1826, Պոլիս - 1858), հայ ճարտարապետ։


== Կենսագրութիւն ==
Արքունի ճարտարապետ Կարապետ ամիրա Պալեանի երկրորդ զաւակն էր։ Ծնած է Պոլիս։
Իր հայրը կանուխէն զգացած էր, որ ոքան որ իրենց սերունդը յաջորդաբար կարող եղած էին ճարտարապետութիւնը հիմնաւոր կերպով ուսանիլ եւ գործադրել. սակայն թերի մը կը մնար տակաւին, որովհետոեւ եւրոպական ճարտարապետութեան չէին հետեւած։ Այդ պատճառով իր բոլոր զաւակներուն ուսումը լրացուց, զանոնք Փարիզ եւ Իտալիա ուղարկելով։ Նիկողոս իր մանկութենէն ցոյց կու տար արդէն, թէ՝ իր լուրջ ու խելացի մտաւորական հանճարովը պիտի կրնար փայլիլ ու պսակել իր հօր փափաքները։ Մանկական խաղերը զինքը չէին հետաքրքրեր, իր միակ զուարճութիւնը իր մայրն էր, որուն խնամքին եւ գգուանքին տակ կը մեծնար հետզհետէ։ իսկ մօր կորուստի հետեւանքով խանգարեցաւ անոր առողջութիւնը։
Հազիւ ստացած նախնական կրթութիւն մը, դեռ պատանի Փարիզ ուղեւորուեցաւ 1843-ին՝ իր հօր փափաքովը, որ զինք կը յանձնէր խաչատուր Պարտիզպանեանի խնամքին։ Փարիզի մէջ կատարելագործելով իր նախնական կրթութիւնը, անցաւ Սենթ-Պարպ վարժարանը, ուր հետեւեցաւ ճարտարապետութեան ընթացքին, իր ազնիւ վարքովը եւ աշխատութիւնովը շուտով գրաւեց իր վրայ ուսուցիչներուն սէրը ու համարումը։ Պ. Լապռուսթ՝ դպրոցին վերատեսուչը, միշտ իր գոհունակութիւնը կը յայտնէր իր սիրելի աշակերտին մասին։ Այդ միջոցին ծանր հիւանդութեան մը կը բռնուի, սակայն Տոկթ. Պոիյիօ մեծահամբաւ բժիշկին խնամքներովը կառողջանայ, եւ իր հօրը հրամանովը Պոլիս կը վերադառնայ 1845-ին առանց կարենալ աւարտելու վարժարանին ընթացքը եւ ստանալու վկայական։ Եւ այդպէս իր հօր օժանդակելով կը սկսի յառաջդիմել ճարտարապետական ասպարէզին մէջ։
Ինք կը գործակցի իր հօր բազմաթիւ շէնքերու շինութեանը եւ կարեւոր մասնակցութիւն մը կ՝ ունենայ այնպէս, որ իրեն կը սեփականի այսօր այն մեծ հիացումը, որ կ՝ ունենանք դիտելով «Տոլմա Պաղչէի» պալատին գահոյքի սրահը եւ պատուոյ երկու դռները, ինչպէս նաեւ Օրթագիւղի եւ Չրաղանի մզկիթները, Ըխլամուրի քէօշկը։ Սակայն իր աշխատութեանը գլուխ գործոցը եղած է Չրաղանի պալատին յատակագիծին պատրաստութիւնը, որուն շինութեան սակայն չէ կարողացած հասնելու իրեն կանխահաս մահուան պատճառաւ, եւ զոր յետոյ աւարտեցին իր եղբայրները՝ Յակոբ եւ Սարգիս պէյերը։
Ինք վերածնութեան դպրոցին սկզբունքները լաւ կերպով ըմբռնած եւ թօթափած էր ճարտարապետական աւելորդ կանոններու եւ արուեստական նախապաշարումներու լուծը։ Նիկողոս պէյ Պալեանի մէջ գեղարուեստը սիրող մարդէն զատ կը գտնուէր նաեւ նոյնքան ջերմապէս իր ազգը ու հայրենիքը սիրող մարդը։ Եւ այսօր երբ կը դիտենք իր ճարտարապետութեան հսկայ գործերը՝ իբր կենդանի վկայներ, նոյնքան եւս պէտք է գիտնանք թէ գոնէ մասամբ իրեն կը պարտինք մեր ազգային բարոյական շէնքերն եւս, այսպէս Ազգային օրէնքը, լեզուն ու դպրոցը կանոնաւորելու ձեռնարկութիւնները, որոնց երեքն ալ լաւագոյն վիճակի մը հասցնելու նախագաղափարը ունեցած է ինք։ 1853-ի Հոկտեմբեր 22-ին Գերագոյն ժողովը զինք առաջին անգամ կազմուած Ուսումնական խորհուրդի անդամ կ՛ընտրէի, Պարտիզբանեանի եւ Ռուսինեանի ընկերակցութեամն։
Իր մտերիմը Գրիգոր Օտեան իր մահուան առթիւ գրած է հետեւեալը «Մեղու»ի 1858-ի Մարտ 10-ի յաւելուածին մէջ։


== Աղբիւր ==
Յիշատակարան, Վ. Գ. Զարդարեան, Ա. հատոր, Կ. Պոլիս 1911, էջ 168:
Մանուկներու Փորհարութիւնը

Նորածիններու եւ մանուկներու փորհարութիւնները նոյնքան կեանքեր կը խլեն մարդկութենէն, որքան ուրիշ ոեւէ վտանգաւոր հիւանդութիւն: Մասնաւորաբար արեւելեան երկիրներու մէջ, ուր տաք կլիման եւ առողջապահական պայմաններու բացակայութիւնը ծնունդ կու տան ճանճերու եւ զանազան մակաբոյծներու, մանուկներու փորհարութիւնը մեծ աւերներ կը գործէ:
Այս մակաբոյծները իրենց սնունդը քաղաքներու եւ գիւղերու աղբակոյտերէն քաղելով, երթան սողոսկիլ տուներէ ներս եւ հիւանդութիւններու մանրէներով կը վարակեն ուտելիքներն ու խմելիքները: Իսկ այս պարագային առաւելապէս մանուկները կ'ազդուին այդ մանրէներէն:
Փոքրիկներու մօտ գոյութիւն ունին երկու ձեւի փորհարութիւններ. առաջինը՝ ունի մանրէաբանական բնոյթ, իսկ երկրորդը այն, որ կ'առաջանայ սննդական պատճառներէ:
Միքրոպային փորհարութիւնը կրնայ սննդականէն աւելի լուրջ բարդուդիւններու դուռ բանալ: Այս պարագային փոքրիկին տաքութիւնը 38 աստիճանի մօտ կը տարուբերի, փորը օրուան մէջ բազմաթիւ անգամներ դուրս կ'ելլէ եւ կղկղանքին գոյնը փոխան դեղնորակի, կ'առնէ կանաչ գոյն մը:
Այս ախտանշանները երբ տեսնուին, պէտք է անմիջապէս փոքրիկը զրկել ամէն տեսակ ուտելիքէ եւ գոհանալ անոր տալով միայն պարզ ջուր՝ քիչ մը շաքարով: Բժիշկին խորհուրդով հիւանդին կը տրուին (Sulfamid)ներ, որոնք կը դարմանէն աղիքներու բորբոքումը: Այս զգուշական միջոցներուն հետեւանքով երբ փոքրիկը բարելաւման ստոյգ նշաններ ցոյց տայ, անոր կարելի կ'ըլլայ կերցնել ստեպղինէ պատրաստուած ապուր:
Երբ ծանր վարակման եւ կամ անհոգութեան հետեւանքով հիւանդին վիճակը ծանրանայ եւ տաքութիւնը հասնի 40-41 աստիճաններու, փոքրիկը զգալիօրէն նիհարնայ, դիմագիծը այլափոխուի եւ աչքերը փոսը իյնան, այդ պարագային պէտք է մեծ քանակութեամբ հեղուկ տալ հիւանդին: Եթէ պատահի որ հիւանդը փսխէ եւ չընդունի տրուած հեղուհը, անհրաժեշտ կը դառնայ անոր մորթին տակէն եւ կամ երակին մէփ սերոմ ներարկել: Աւելի վճռական դարմանումները եւ դեղերը բժիշկը կը յանձնարարէ:
Երկրորդ տեսակի փորհարութիւնը, որ ընդհանրապէս առաջ կուգայ անկանոն սննդառաութենէ եւ կամ մօրը կաթին ծանրութենէն, աւելի շուտ կը դարմանուի: Այս պարագային փոքրիկին տաքութիւնը ընդհանրապէս շատ չի բարձրանար, տկարութիւնը դանդաղ առաջացում մը կ'արյանագրէ եւ հիւանդին ախորժակը կը գոցուի: Թեթեւ այս ախտանշանները եթէ շուտով չանհետացուին, կրնան աւելի ծանր բարդութիւններու դուռ բանալ:
Երբ մօրը կաթը ծանր կուցայ փոքրիկին, կարելի է կաթէն առաջ անոր տալ մէկ-երկու սուրճի դգալ (carbonate de chaux) կոչուած դեղէն: Այս փորձէն վերջ, փոքրիկը կրնայ վարժուիլ մօրը կաթին:
իսկ այն պարագային երբ փոքրիկիկին փորհարութիւնը առաջացած է կովի կաթէն, նախընտրելի կ'ըլլայ փոխել կաթին տեսակը եւ դիմել տուփի կաթերուն: Ներկայիս կաթի ճարտարարուեստը այնքան յառաջդիմած է, որ հնարաւոր է գտնել անոնց մէջ այնպիսի տեսակներ, որոնց բաղադրութիւնը կը մօտենայ մարդկային կաթին:
Առաջին ակռաները հանած ատեն, 6-7 ամսու երեխան կ'ունենայ երբեմն փորհարութիւնիւն եւ տաքութիւն: Փորհարութիւնը եւ տաքութիւնը միքրոպային բնոյթ ունին: Այսպէս երբ փոքրիկին լինտերը ուռեցած են եւ ակռաները դուրս պիտի գան, ան հակամէտ կը դառնայ ձեռքը անցած առարկան տանելու բերանը: Բնական է որ այս կերպով անհամար թիւով մանրէներ պիտի մտնեն փոքրիկին բերնէն ներս եւ աղիքներու բորբոքումներ առաջացնեն:


== Աղբիւրներ ==
Տոքթ. Վ. Սահակեան, «Բժիշկ» բժշկական եւ առողջապահական ամսաթերթ, Ա. տարի, Պէյրութ 1955-1956, էջ 5-6: