armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Փութին (ճաշատեսակ)

Փութին (ֆր.՝ poutine), Քանատայի Քէպէք նահանգի ազգային ուտեստներէն է` արագ սնունդի շարքէն։ Բաղկացած է գետնախնձորէ, անալի պանիրէ (cheese curds) եւ թացանէ
(սոս): Փութինը ստեղծուած է Քէպէքի մէջ, 1950-ականներուն։ 2000-ականներուն լայն ճանաչում կը սկսի գտնել նաեւ այլ երկիրներու մէջ` ԱՄՆ, Ֆրանսա, Պելճիքա: Առկայ է տեղի ճաշարաններու ճաշացանկին մէջ, ինչպէս նաեւ McDonald's, Burger King, KFC եւ A&W ցանցերու քանատական մասնաճիւղերուն մէջ: Երբեմն կը մատուցուի ծովամթերքներու հետ, մասնաւորապէս, լաւ կը համակցուի թառափի դասի ձկնեղէնի, մանր եւ խոշոր ծովախեցգետիններու հետ:


== Պատմութիւն ==
Փութինը Քէպէքի մէջ յայտնուած է 1950-ականներուն: Այս ուտեստի ի յայտ գալու քանի մը տարբերակներ կան.

Ուորիկ (Warwick): Ամենատարածուած տարբերակը այն է, որ փութինը 1957-ին յայտնուած է Le lutin qui rit ճաշարանին մէջ, որ կը գտնուի Կեդրոնական Քէպէքի Ուորիկ փոքրիկ քաղաքի Սէն Լուի փողոցին վրայ: Ճաշարանին այցելուներէն մէկը` Ժան Կի Լենեսը, Ֆեռնան Լաշանս անունով ճաշարանատիրոջ կը պատուիրէ մէկ ափսէ գետնախնձոր, այնուհետեւ կ՛որոշէ անոր վրայ լեցնել անալի քերած պանիր:
Տրամոնուիլ (Drummondville): Այլ վարկածով փութինը առաջին անգամ մատուցած են 1964-ին Տրամոնուիլի նոր բացուած Le roy Jucep ճաշարանին մէջ: Անոր սեփականատէրը` Ժան Պոլ Ռուան կը պնդէր, որ ճիշդ ինքը ստեղծած է փութինը: Ուտեստի անուանումը կը ծագի ճաշարանին մէջ աշխատող խոհարարին անունէն` Թի-Փու: Այդ մասին գրուած է ճաշարանի պաշտօնական կայքէջին մէջ:
Նիկոլէ (Nicolet) կամ Սենտ-Իասենտ (Saint-Hyacinthe): Փութինի հայրենիք կ՛անուանեն նաեւ Կեդրոնական Քէպէքի մէջ գտնուող Նիկոլէ քաղաքը: Այդ շրջանին մէջ կան մեծ թիւով պանրագործարաններ, որտեղ կ՛արտադրուի չեդեր պանրի տեսակը:
Փրինսուիլ (Princeville): Հնարաւոր է, որ փութինը ծագած է Փրիսուիլի մէջ, Կեդրոնական Քէպէք: Այնտեղ կը գտնուէր Արքայադուստր պանիրի գործարանը: 1966-ին պանիրի գործարանին կից կը բացուի La P’tite Vache փոքրիկ ճաշարանը: Պանիրի գործարանն ու ճաշարանը կը պայմանաւորուին պանիրի վաճառքի համար, այնպէս որ այցելուները կրնային պատուիրել տապկուած գետնախնձոր եւ անոր վրայ լեցնել քերած պանիր:


== Ծագումնաբանութիւն ==
1950-1960-ականներուն Քէպէքի մէջ անգլերէն փուտինկ բառով կ՛անուանէին բոլոր այն ուտեստները, որոնց պատրաստութեան համար կը  խառնուէին շատ տարբեր բաղադրիչներ:
1880-ին քանատացի լրագրող եւ բառարանագիր Օսքար Տանը կը հրատարակէ «Քանատայի մէջ օգտագործուող խեղաթիւրուած արտայայտութիւններու Ֆրանքոքանատական բացատրական բառարան»ը, որտեղ կայ նաեւ փութին բառը հետեւեալ նշանակութեամբ.


== Արտաքին յղումներ ==
www.mapoutine.ca — A website for poutine lovers!
Restaurant Le Roy Jusep. Historique
Ուրմիոյ Լիճ

Ուրմիոյ Լիճ նաեւ Ուրմիա (անուն՝ Կապուտան Լիճ), անհոսք աղի լիճ Իրանի հիւսիս-արեւմուտքը: Կոչուած է նաեւ Թիլ: Յունական աղբիւրներէն յիշատակուած է Մանթիա, Մեդի, Սպաուտայ անունները, որոնք նոյնպէս կը նշանակեն կապոյտ:
Հայկական լեռնաշխարհի, ինչպէս նաեւ ողջ Մերձաւոր Արեւելքի 3 խոշոր լճերէն ամենամեծն էր մինչեւ 20-րդ դարու վերջը: Լիճ թափուող գետերու ջուրն անխնայ օգտագործելու պատճառով Ուրմիոյ մակերեսը զգալիորէն կրճատեւել, ափերը աղակալելած են կտրուկ բարձրացած է ջրի աղիութիւնը: Այդ պատճառով առաջնութիւնը զիջած է Հայկական լեռնաշխարհի մէկ այլ լճի՝ Վանին: Այժմ Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան կառավարութիւնը նախաձեռնած է Արաքսի ջրերու մաս մը ողղել Ուրմիոյ լիճին:
Լիճն ուսումնասերած են Վ.Վ. Բոգաչեւը, Գ. Ռիբենը, Կ.Ն. Պաֆենհոլցը եւ ուրիշներ: Անոնք կ'ենթադրեն, որ լիճն առաջներուն կը հոսուն եղած է դէպի Կասպից ծով՝ Ամարդոս (Սեֆիտռուդ) գետի միջոցով: Սոհունդ լեռան արտավիժմամբ կապը Կասպից ծովի հետ կտրուած է: Կարծիք կայ, որ Կապուտանը Խօյի դաշտով կապ ունեցած է Արաքսի հետ: Լճափից դէպի Խօոյ քաղաքը գնացող ճանապարհին կան դարավանդներու հետքեր, որ հիմք կու տայ կարծելու, որ լճէն գէտ դուրս եկած է Կարաթափա լեռնացնքով թափուած է Արաքսի մէջ։ Մէկ այլ փաստ Թավրիզի մօտ Կարմիրջուր (Աջի) գեսի վրայ կան բարձր դարավանդեր, որոնք դէպի լիճն աստիճանաբար կը ցածրանան, կը մտնեն լճագետային նստոաւծքներու տակ: Այսինքն՝ շրջապատի լեռները կը բարձրանան, գոգավուրութեան յատակ կ'իջնէ՝ կապուած դեկդոնական շարժումներու հետ:
Լճի երկարութիւնը 140 քմ է, մակերեսը՝ մօտ է 5800 քմ2, խորութիւնը՝ մինչեւ 15 մ, աւազանը՝ մօտ 50000 քմ2: Կը գտնուի դեկդոնական իջուածքը, 1275 մ բարձրութեան վրայ:
Գարնանը մակարդակը կը բարձրանայ: Կը սնտուի անմիջապէս լճի մակերեսին թափուող տեղումներով, գգետերու միջոցող եւ մասամբ ստորերկրեայ ջրերով: Կապուտան կը թափուին բազմաթիւ գետեր: Սալմաստի գետը, Ջահատու, Կարմիրջուր (Աջի), Կադեր, Մարի (Բարանդուզ), Նազլու՝ Համեմատաբար խոշոր գետերը լճափին դելտաներ կ'առաջացնեն: Գետերու դելտաները յաճախ ճահճացած են՝ բերուած տիղմի պատճառով, հատկապէս Զագրոսի համակարգէն իջնող գետերը, ունենալով մեծ անկում կը կատարեն ուժեղ Էրոզիա եւ կը բերեն մեծ քանակութեամբ տիղմ:
Աղիութիւնը շատ բարձր է՝ 150-250% է, հիմնականը քլորիդներ են, որ ափամերձ մասերը ամրանը կը հանդիպին ինճնանըստ աղի կամ աղուտներու ձեւով: Ծանծաղ մասերը աղը կը նստի նաեւ ձմռանը, երբ ջերմաստիճանն կ'իջնէ եւ ջրի թուծողոկանութիւնը կը թուլանայ: Ամռանը ջրի ջերմաստիճանի բարձրացման հետ մեկտեղ աղի մաս մը նորէն կը լուծուի եւ աղիութիւնը կը մեծնայ: Աղիութեան պատճառով կենդանական աշխարհը գրեթէ կը բացակայի: Ձկները չկան, կան միայն մանր խեցգետնամաններ եւ որոշ ջրիմուռներ:
Լճի մերձակայքի կլիման շատ չորային է եւ անհրապոյր: Քամու դէպքը օդը հագեցած է աղի փոշով: Լճի ափերուն կան բուժիչ ցեխեր եւ լճի հատակից անուշահամ ջերմուկներ:
Լիճը կայ 60 կղզի՝ գլխաւորապէս հարաւային մասը: Խոշորներն Էշակ, Թելա, Ձիերի, Շահի:
Նաւարկելի է: Արեւմտեան ափի մօտ են Ուրմիա, Շահպուր քաղաքները:
1926 թուականին լիճը վերանուանուած է Ռեզայի, ի պատիւ Ռեզա Փեհլեուի շահի: 1970 լճին վերադարձած է նախկիմ անունը: 1967 թուականէն լիճը ներառուած է Ուրմիա ազգային պարկի մէջ:


== Գրականութիւն ==
Հայաստանի բնաշխարհ, Հայկ. հանրագիտ. հրատ., 2006
Հ.Կ. Գաբրիելյան, Հայկական լեռնաշխարհ, Եր. 2000


== Արտաքին յղումներ ==
Կամուրջ Որմիայի վրայով
Կապուտան լճի մասին
Սարիա (Տոտեքանիսա)

Սարիա (յուն․՝ Σαρία ), Էգէականի կղզի,  Տոտեքանիսա,  Յունաստան։


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==
Կը գտնուի Քարփաթոսին հիւսիսը։ Սարիա նեղուցը՝ 100 մեթր լայնութեամբ եւ 2,5 մեթր խորութեամբ, երկու կղզիները իրարմէ կը բաժնէ (նեղուցէն նաւերու երթեւեկութիւնը արգիլուած է)։  Տարածութիւնն է 20,4 քլ․² եւ բնակչութեան թիւը՝ 45։  Բարձրագոյն կէտն է 631 մեթր։ 
Սարիա մաս կը կազմէ Քարփաթոս քաղաքապետութեան Օլիմպոս համայնքին։  Բնակիչները կը բնակին կղզիին հիւսիսային մասը գտնուող Արղոս բնակավայրը։  


== Բնապահպանում ==

Սարիա կղզին, յայտարարուած է Եւրոպական Բնապահպանման «NATURA 2000 Գօտի». Եւրոպայի տարածքին կարեւոր շրջան թռչուններու պահպանման համար։  Կղզին կը հիւրասիրէ հազուագիւտ թռչուններու լուրջ թիւ մը, ինչպէս օրինակ՝ ճուռականման արծիւ (Aquila fasciata), երկարաւիզ հաւկուլ (Buteo rufinus) եւ բազէ (Falco eleonorae տեսակ)։  Նաեւ 


== Պատմական տեղեկութիւններ ==
Սարիա բնակուած է Նոր Քարէ դարու ժամանակէն։  Կղզիին արեւմտեան լանջին գտնուած հետքերը այդ կը փաստեն։  Ք․Ա․ 5-րդ դարուն  Աթէնքի Դաշինքին մաս կազմած է։  Փալաթիա շրջանը կը հանդիպինք հին քրիստոէական եւ միջնադարեան կառուցումներու, ինչպէս օրինակ Ժ․ դարու միջնադարեան բնակավայրը, կամարաձեւ շէնքերով։  Կ՛ ենթադրուի արաբական բնակավայր եղած ըլլայ եւ կամ Սարազեն (Սարաքինի) ծովահէններու խարիսխ։ 


== Պատկերասրահ ==
Միքայէլ Գրիգորեան (բեմադրիչ)

Միքայէլ Գրիգորեան (1940, հոկտեմբեր 2, Թիֆլիս), բեմադրիչ։ Վրաստանի ԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1982)։


== Կենսագրութիւն ==
Միքայէլ Գրիգորեանը ծնած է 1940 թուականին, Թիֆլիսի մէջ՝ Խարփուխ թաղամասին մէջ։ 1957 թուականին Ստեփան Շահումեանի անունը կրող Թիֆլիսի պետական հայդրամայի թատրոնի օժանդակ դերասան։ Կ'ընդունուի Երեւանի գեղարուեստա-թատերական ինստիտուտ, սակայն երրորդ կուրսէն կը տեղափոխուի եւ 1965 թուականին կ'աւարտէ Թիֆլիսի Շոթա Ռուսթաւելու անուան գեղարուեստա-թատերական պետական ինստիտուտի՝ Դոդո Ալեքսիձէի դասարանը։ 1965 թուականին կ'ըլլայ Թիֆլիսի Պետրոս Ադամեանի անուան հայկական դրամատիկական թատրոնի դերասան եւ ռեժիսոր, 1970-1974 եւ 1980-1994 թուականներուն կ'ըլլայ թատրոնի գլխաւոր ռեժիսորը, ապա նաեւ՝ գեղարուեստական ղեկավարը։ 1994 թուականին կը տեղափոխուի Մոսկուա, ուր շուրջ տասը տարի կ'աշխատի որպէս հեռուստախմբագիր, ապա՝ Ռուսաստանի OPT եւ PTP ալիքներու ռատիոխմբագիր։


== Դերեր ==
Ջայլամ՝ Գ. Տեր-Գրիգորեանի «Ա՜խ, ներվեր, ներվեր»
Նեզնամով՝ Ալեքսանդր Օստրովսկու «Անմեղ մեղավորներ»


== Բեմադրութիւններ ==
«Ծառերը կանգնած են մահանում»
«Արշակ Երկրորդ»
«Խաթաբալա»
«Չար ոգի»
«Սողոմոն Թեհլիրեան»
«Չարլէի մորաքոյրը»
«Կուկարաչա»
«Հավերժութեան օրէնքը»
«Պատուհանէն այն կողմ գարուն է»1988 թուականին Սպիտակի երկրաշարժին նուիրուած կը բեմադրէ «Եռաձայն պատարագ» բիէսը, որ կը բեմադրուի նաեւ Հայաստանի եւ Լիտուաի մէջ։


== Մրցանակներ ==
Վրաստանի արուեստի վաստակաւոր գործիչ
«Պատուո շքանշանի» ասպետ
Ֆրանսայի Նախագահական Ընտրութիւններ (2017)

Ֆրանսայի Նախագահական Ընտրութիւններ 2017 (ֆրանսերէն՝ Élection présidentielle française de 2017), որոնց առաջին փուլը տեղի ունեցած է 23 Ապրիլ 2017-ին։ Քանի որ առաջին փուլին յաղթողը չորոշուեցաւ, 7 Մայիսին պիտի կայանայ ընտրութիւններու երկրորդ փուլը։ Ֆրանսայի հինգերորդ հանրապետութեան թիւով 11-րդ ընտրութիւններն են, որոնց արդիւնքով ընտրուած անձը հինգ տարի ժամկէտով պիտի նախագահէ Ֆրանսան։ Առաջին փուլի արդիւնքներով յաղթանակ տարած է քաղաքական տնտեսութեան նախկին նախարար Էմանուէլ Մաքրոնը։
Ֆրանսայի առաջատար կուսակցութիւնները՝ (Հանրապետականները եւ Ընկերվարականները) փրայմերիզներու ժամանակ իրենց թեկնածուներուն առաջադրած են 2016-ին։ 20 Նոյեմբեր 2016-ին Նիքոլա Սարքոզի հանած է իր թեկնածութիւնը եւ յայտարարած քաղաքական ասպարէզը աւարտելու մասին։ 1 Դեկտեմբեր 2016-ին Ֆրանսուա Հոլանտ յայտարարած է, որ իր թեկնածութիւնը չ'առաջադրեր երկրորդ ամգամ։


== Մասնակիցներ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Հարցումներ ==


=== 2017 ===


==== Յունուար ====


== Առաջին Փուլի Արդիւնքներ ==
Փարիզի ժամով ժամը 19։00-ին փակուած են Ֆրանսայի բոլոր ընտրատեղամասերը, որոնք բացուած էին առաւօտեան ժամը 08։00-ին։ Պելճիքական RTBF հեռատեսիլի կայանի փոխանցումով Ժան Լիւք Պելանշոն ստացած է ձայներու մեծամասնութիւնը մերձծովեան երեք շրջաններու մէջ՝ Սեն Փիեռ եւ Միքելոնի, Մարտինիքայի եւ Ֆրանսական Կուիանայի մէջ։
Ընկերաբանական ինստիտուտներէն մէկուն էքզիթ փոլի համաձայն Էմանուէլ Մաքրոն եւ Մարին Լը Փէն կը գլխաւորեն առաջատարներու ցուցակը։ Էքզիթ փոլի արդիւնքներու համաձայն, Մաքրոնին նախապատուութիւնը տուած է ընտրողներու 24%-ը, Լը Փէնին՝ 22%-ը, Ֆիյոնին՝ 20,5%, իսկ Մելանշոնին՝ 18%-ը։ Ընդ որուն, Ֆրանսայի մէջ մինչեւ ընտրատեղամասերու փակուիլը կ'արգելուի էքզիթ փոլերու որեւէ արդիւնք հրապարակել, այդ իսկ պատճառով էքզիթ փոլերու հիմնական պատուիրատուները զուիցերիական, պելճիքական եւ գերմանական լրատուամիջոցներն են։ Սակայն չեն նշուիր հարցումներ ըրած ընկերաբանական ինստիտուտներու անունները։
Ֆրանսայի քաղաքական տնտեսութեան նախկին նախարար, նախագահի թեկնածու Էմանուէլ Մաքրոնը, մեկնաբանելով նախագահական ընտրութիւններու առաջին փուլին իր յաղթանակը, նշած է, որ իրենք Ֆրանսայի պատմութեան մէջ նոր էջ բացած են։ Ան նաեւ նշած է, որ պիտի դառնայ «բոլոր ֆրանսացիներու նախագահը»։
Ֆրանսայի նախագահ Ֆրանսուա Հոլանտ զանգահարած է Մաքրոնին եւ շնորհաւորած յաղթանակի առիթով։ Այդ մասին կը յայտնէ France Press-ը՝ յղում ընելով նախագահի մամուլի ծառայութեան։
Ֆրանսայի ներքին գործոց նախարարութեան վերջնական տուեալներով առաջին փուլին յաղթանակ տարած է Էմանուէլ Մաքրոն։ Ձայներու 90%-ի հաշուարկման արդիւնքով, ան հաւաքած է ձայներու 23,72 %-ը։ Մարին Լը Փէնը հաւաքած է ձայներու 21,90%-ը։ Նախագահական ընտրութիւններու երկրորդ փուլը տեղի պիտի ունենայ 7 Մայիս 2017-ին։
Water Under the Bridge

Water Under the Bridge (հայ.՝ Ջուրը կամրջին տակ), անգլիացի երգչուհի եւ երգերու հեղինակ Ատելի երգը, իր երրորդ՝  25 սդուտիական ալպոմէն: Երգը գրած են Ատելը եւ Կրէկ Կերստինը: Երգը թողարկուած է 4 Նոյեմբեր 2016-ին, եւս 4 երգերու հետ : Երգին բառերը կը նկարագրեն ծայրահեղ վիճակին մէջ գտնուող հարաբերութիւններու մասին եւ կը փորձէ նկարագրել իրավիճակ, երբ ծնողներէն հեռու է: Երաժշտապէս երգը գրուած է տիսքօ-փոփ, միտ-փոփ, թրիբ հոփ ժանրերով:
Երգը  «Finnish Singles» շարքին մէջ հասած է 20-րդ տեղը, իսկ «Spanish Singles» շարքին մէջ՝ 40-րդ: Երգը մտած է նաեւ Աւտրալիոյ, Աւստրիոյ, Գանատայի, Ֆրանսիայի, Գերմանիոյ, Շոթլանտիոյ, ԱՄՆ-ի եւ Անգլիոյ երաժշտական շարքերը: Ատելը երգը կատարած է  «Adele Live in New York City» եւ «The Tonight Show Starring Jimmy Fallon» հայտագիրներու ժամանակ:


== Վաճառք ==
14 Դեկտեմբեր 2015-ին  Billboard-ը հայտարարեց, որ Water Under the Bridge երգը այն 25 երգերէն մէկն է, որ վաճառուած է 104.000 օրինակ:


== Կենդանի կատարումներ ==
17 Նոյեմբեր 2015-ին Ատելը այս երգը կատարած է  «Adele Live in New York City» հայտագրին ժամանակ, իսկ նոյն թուականին՝ 14 Նոյմեբերին-ին NBC-ի մէջ: 23 Դեկտեմբեր 2015-ին ան երգը կատարած է նաեւ «The Tonight Show Starring Jimmy Fallon»-ի ժամանակ:


=== Շաբթուայ Շարքեր ===


== Թողարկման Պատմութիւն ==
Աննա Բոլեյն

Աննա Բոլեյն, թագուհի ՝ Անգլիոյ 1533-1536 միջեւ:
Աննա Բոլեյնիին մօրն է Քեյդրին Հավըրտ իսկ իռ հայրը  Թովմաս Բոլեյն է։ Ծնած է 16 Դեկտեմբեր 1501/1507 ին։ Աննան կանուղ 1533ին  նշանուած էր Հէնրի Բէօրսիի հետ: Բայց իրէնձ նշանտուքը կոտրուած էր Հէնրի Բէօրսիի հօրը պատճարաւ: Ան գեղեցիկ  սեւ մազեր եւ աչքեր ունէր: Աննան թագուհին եղած է երբ թագաւոր Հէրիին հետ ամուսնացած էր: Ան Հենրիի հետ  ամուսնացած  էր երեգ ու կէս տարուան համար։ Ան ունեցած է զաւակ մը որ անունը  Էլիզապեդ է։ Աննան դժուար կին մըն էր: Ան տոկուն մէկն էր: Իրեն վհուկ  ըլլալը կը կարծեին որովհետեւ վէց մատ ունէր իր ձեռքերուն վրայ: Երբ Հենրին անկէ զզուեցաւ հրկեց զայն Լոնդոնի աշտարակի: Երբ Աննան հրկած էր Լոնդոնի աշտարակի արդէն  սիրահարուած էր  Ճէյն Սէյմուրի: Անոր գլուխը կտրուած էր Ֆրանսական թուրով մը 19 Մայիս 1536ին: Կ'ըսուի որ անոր գլուխը կտրուած եւ իր ձեռքը բրնող ուրուականը կը պտըտի  Լոնդոնի աշտարակին մէջ: 


== Ծանօթագրութիւններ ==
https://tr.wikipedia.org/wiki/Anne_Boleyn
https://en.wikipedia.org/wiki/Anne_Boleyn
Արշակունիներ

Արշակունիներ, պարթեւական արքայատոհմ։ Մ.թ.ա. 247 թուականին իշխանութեան հասած է Պարսկաստանի մէջ, եւ երկիրը կառավարած շուրջ կէս հազարամեակ՝ մինչեւ մ.թ. 226 թուականը։ Այդ ընթացքին Մերձաւոր Արեւելքի մէջ տիրապետող էր հելլենիզմը:
Պարթեւ Արշակունիները կարողացած են իրենց գերիշխանութիւնը եւ տոհմական ճիւղերը հաստատել Մեծ Հայքի, Վիրքի եւ Աղուանքի մէջ։ Հայաստանի մէջ Արշակունիները հաստատուած են 52 թուականէն եւ իշխած են մինչեւ 428 թուականը։ Վրաց Արշակունիներու իշխանութիւնը տեւած է մէկ դար՝ 189-284: Աղուանքի մէջ մազքթաց Արշակունիները իշխած են առաջին դարէն մինչեւ 510 թուականը։


== Հայ Արշակունիներու գահացանկը ==


== Գրականութիւն ==
Ասատրեան Հ., Քաղաքական վերաբերութիւններ ընդմէջ Հայաստանի եւ Հռովմա, Վնտ. 1912
Մանանդեան Հ., Քննական տեսութիւն հայ ժողովուրդի պատմութեան, հ.1, Երեւան, 1944, h.2, մաս 1, Երեւան, 1957
Հայ ժողովուրդի պատմութիւն, h.1., Երեւան, 1971
Toumanoff C., The Third century Armenian Arsacids. A chronological and genealogical commentary. “Revue des études arméniennes”, nouvelle serie, 1970, t.6
Շահան (անձնանուն)

Շահան, հայկական արական անուն։

Լատինագիր ձեւը՝  SHAHAN 


== Անունը Կրողներ ==
Շահան Արծրունի (ծն.1943 Իսթանպուլ) դաշնակահար
Շահան Գանտահարեան (ծն.1964 Անթիլիաս, Լիբանան) քաղաքագէտ
Շահան Նաթալի (1884 Խարբերդ-1983 Պոսթըն) հասարակական-քաղաքական գործիչ, գրող
Շահան Շահնուր (1903 Կ.Պոլիս-1974 Փարիզ) սփիւռքահայ արձակագիր եւ հրապարակագիր
Շահան Ռ. Պէրպէրեան (1891 Կ.Պոլիս-1956 Փարիզ) փիլիսոփայ, երաժիշտ, հոգեբան


== Երկրորդ Անուն ==
Շահան Ջրպետեան (ֆրանսերէն՝ Jacques Chahan d Cirbied 1772 Եդեսիա ՕԿ-1834 Թիփղիս) մատենագիր, քերական
Ռոպերտ Ճեպեճեան Ակնաբուժարան

Ռոպերտ Ճեպեճեան Ակնաբուժարան, մասնագիտացման կեդրոն մը, հիմնուած 1952-ին, Հալէպ։

Ճեպեճեան ակնաբուժարանը անհատական ձեռնարկ է, հիմնադիրն է Բժ. Ռոպերտ Ճեպեճեան։
Կենսագրական ակնար, Ռոպերտ Ճեպեճեան կու գայ Կիլիկեցի ընտանիքէ մը, բժիշկներու շառաւիղ Հայրը՝ Բժ. Աւետիս Ճեպեճեան (այնթապցի), եւ քեռին՝ Բժ. Ֆիլիպ Յովնանեան(Հասան- Պէյլիէն), որոնք տեղափոխուելով, Հալէպի մէջ միասնաբար հիմնած էին Ճեպեճեան-Յովնանեան Հիւանդանոցը,1919-էն մինչեւ 1952։
Ռոպերտ ծնած է Այնթապ՝ 2 Օգոստոս 1909։ Նախնական ուսումը ստացած է Հայկազեան վարժարանի մէջ ու ապա շարունակած աւետարանական ծխական նախակրթարան։ 1926-27  բոլորած է Լիբանան՝ Պրումանա, անգլիացի Քոկեյքըրներու դպրոցի մէջ, բարձրագոյն կրթութիւնը՝ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարան։ Բժշկական Ֆակուլտետի վերջին կուրսը թոյլատրուած է անցկացնել Ֆրանսա՝ Լիոնի Համալսարան՝ սաներու փոխանակման կարգով։
Հետեւած է աչքի կլինիկային, ուր ծանօթացած է նշանաւոր ակնավիրաբուժ՝ Լուի- ՓոՖիկ-ին։ Հետեւած է սիմպաթիկ սիստեմի հետազօտութեանց հիմնադիր՝ այսպէս կոչուած ՝ ցաւի վիրահատութիւն՝ միջազգային ճանաչուած հեղինակ՝ Ռընէ Լըռիշի կլինիկային։ Բժշկական վկայականը ստացած է Պէյրութէն ( Պէյրութի Ամերիկան Համալսարանէն)։
Հաստատուած է Հալէպ։
1938-39-ին, ինչպէս նաեւ 1946-47, վերապատրաստման տարեշրջաներ անցուցած է Ֆրանսայի ակնաբուժական առաջատար կեդրոններու մէջ, հետեւելով աշխարհահռչակ հեղիկնակներ՝ Փոլ Պայյարի Անտրէ Մաժիթոյի (Փարիզ), Գապրիէլ Փիեռ Սուրտիյի (Նանթ) կարճ շրջան մըն ալ հայազգի անուանի օտոլարինգոլոգ՝ ՊրոՖ. Զարէհ Շերիճեանի Կլինիկան ( Քիթ- կոկորդ, Ժընեվ)։
Բժ. Ճեպեճեան անդամ է Ֆրանսական Ակնաբուժական Ընկերութեան՝ 1948-էն ի վեր։ 1956-ին, ՄԱԿ-ի Համաշխարհային Առողջապահական Կազմակերպութիւնը կազմակերպութիւնը Բժ. Ճեպեճեանի անունը արձանագրած է Տրախոմայի Մասնգէտներու իր ցուցատախտակին վրայ։
1967-ին, Ճեպեճեան նշանակուած է Սուրիան ներկայացնող թղթակից՝ Ռըվիու Էնտերնասիոնալ Տրախոմ՝ եռամեայ գիտական հանդէսի խմբագրուեան կողմէ։
1970-ին, Ճեպեճեան թեզիս պաշտապանելով Երեւան, գիտական կոչում կը ստանայ ( Բժշ. Գիտ. Թեկնածու)։ Զինք կը ներկայացնէր Սուրիոյ Առողջապահութեան Մինիստրութիւնը։ Դէպքը նախընթաց չունենալ հարկ եղաւ որ Մոսկուայի Գիտական տիտղոսներու գործերով զբաղուող ՎԱԿ մարմինը իրաւասութիւն շնորհէ Երեւանի համալսարանին , արտասահմանէն ներկայացող թեկածուներ ընտրելու. Պայմանաւ որ Հայաստանի պետական լեզուով հայերէն շարադրութիւն ունենային անոնց թէզիստները։
1979-ին, Հայաստանի Ակնաբուժներու Միութեան վարչութիւնը մեծարեց զինք ՝՝ Պատուոյ Անդամ՝՝ կոչումով։
Բժշկա- ընկերային ներդրումներ, Սուրիական Հայրենիքին։
1948-ին, բացաւ անհատական իր ակնաբուժարանը, Ճեմլիէ թաղամաս, 33 Զուհեր փողոց, 3-րդ յարկի վրայ, 20 անկողին։ 1952 Յունուար 14-ին, ան ճանաչում կը գտնէր Առողջապահութեան Մինիստրութեան կողմէ։
Հիւանդանոցին նախագիծը պատրաստեց ՊրոՖ. Զարեհ Գաբլան։
Ակնաբուժարանը 20 անկողին, իր դռները բացաւ 17 Նոյեմբեր 1952-ին, Սէպիլ բնակելի թաղամասին մէջ, որը կը գործէ մինչեւ այսօր։


== Աղբիւրներ ==
Ռոպերտ Ճեպեճեան Ինքնակենսագրութիւն Յուշեր եւ Գործունէութիւն, Հալէպ, 1999.
Եղիա Պարոն-Վարդեան

Եղիա Պարոն-Վարդեան (նաեւ՝ Եղիշէ, 1880, Կիրասոն, Կիրասոնի գաւառ, Տրապիզոնի նահանգ 1915, Կիրասոնէն դուրս), հայ դեղագործ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1880 թուականին Տրապիզոնի նահանգի, Կիրասոնի գաւառի կեդրոն՝ Կիրասոն քաղաքին մէջ։ Դեղագործ Արամայիս Պարոն-Վարդեանի եղբայրը։ Աւարտած է Պէյրութ]]ի Սեն Ժոզեֆ ֆրանսական համալսարանի բժշկական բաժինի դեղագործական ճիւղը։ Կիրասոնի մէջ եղբօր հետ ունեցած են սեփական դեղատուն եւ դեղագործ աշխատած։ 1915 թուականին թուր­քե­րը կը կողոպտեն դեղատունը, իսկ եղբայրներուն սրախողխողի ենթարկած՝ Կիրասոնէն դուրս։ Եղիան կը սպանուի՝ 35 տարեկան հասակին։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
Հայրապետեան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործութեան պատմութիւնից, Երեւ­ան, 1990։


== Աղբիւր ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Գառնիի Ճակատամարտ

Գառնիի ճակատամարտ, ճակատամարտ մէկ կողմէն Զաքարեան Հայաստանի եւ Վրաց թագաւորութեան զօրքերու ու միւս կողմէն Խորեզմշահերու պետութեան վերջին տիրակալ Ջալալադնի միջեւ 1225 թ-ին։
Խորեզմի վերջին շահին մոնկոլները ջախջախած եւ վտարած էին անոր տիրոյթներէն։ Շահը իր պետութիւնը ազատագրելու համար կը դիմէ Զաքարեաններուն եւ վրացիներուն, որոնք սակայն կը մերժեն օգնութիւն տրամադրել։ Լսելով պատասխանը շահը մեծ զօրքով կը յարձակի եւ կը հասնի մինչեւ Զաքարեան Հայաստանի Գառնի բերդը։ Հոս անոնց կը դիմաւորեն հայ-վրացական միացեալ ուժերը եւ ղփչաղները Իվանէ Զաքարեանի գլխաւորութեամբ։ Ըստ Կիրակոս Գանձակեցիի հաղորդման, Իվանէ Զաքարեանը եւ վրաց «մեծամեծները» նախքան ճակատամարտ ուխտ ըրած էին, որ եթէ յաղթեն Ջալալադնին, ապա «իրենց իշխանութեան ներեւ գտնուող իւրաքանչիւր հայու կը դարձնեն վրաց դաւանանքին, իսկ դիմադրողներուն սուրի ուժով կը վերցնեն»։ Սակայն ճակատամարտի ընթացքին դաշնակիցները կը պարտուին կը կը կորսնցնեն 20,000 զինուոր։ Յաղթանակէն ետք շահը կը գրաւէ Դուինը եւ Թիֆլիսը ու կը կազմակերպէ խաղաղ բնակչութեան ջարդ։
Թարխուն (լիմոնաջուր)

«Թարխուն» քաղցր, ոչ ալգոհոլային զովացուցիչ գազաւորուած, կանաչ գոյնի ըմպելիք։ կը պատրաստուի ջրից, կիտրոնաթթվից, շաքարէ եւ թարխունի հոյթէ։
Առաջին անգամ կը պատրաստուի 1887 թուականին թիֆլիսցը դեղագործ Միտրոֆան Լագիձէի կողմէն, ով առաջինը կռահեց սեփական արտադրութեան բնական օշարակով գազաւորուած ջուրին աւելցնել կովկասեան թարխունի հոտավետ մզուածքը։ Մինչեւ Առաջին համաշխարհային պատերազմը Լագիձեն մէկ անգամ չէ, որ միջազգային ցուցահանդեսներու ժամանակ իր ջուրին համար կը ստանայ ոսկէ մետալ։
ԽՍՀՄ-ի մէջ առաջին զանգուածային վաճառքը կ'ըլլայ 1981 թուականին։ Փորձնական խմբաքանակը կը վաճարուի Ցիցինի անուան Մոսկուայի գլխաւոր բուսաբանական այգիին մէջ 0,33 լիդր տարողութեամբ սդանտարտ շշերով։ Հետագային անոր բաղադրատոմսը կը հանձնուի սնունդի արդիւնաբերութեանը եւ 1983 թուականէն սկսած «Թարխունը» կը վաճարուի ԽՍՀՄ երկիրներու մեծ մասին մէջ եւ ՌԽՖՍՀ վարչական շրջաններուն մէջ։
Թարխունի իսկական հիւթին իսկական «Թարխունը» այժմ կ'արտադրուի դեղին գոյնի, բայց կանաչ շշերով, որպէսզի համապատասխանի սպառողներու սովորութիւններուն։ Ներկայումս առավել յաճախ «Թարխուն» կ'արտադրեն՝ օգտագործելով բաց դեղին E102 եւ կապոյտ E133 ներկեր, սակայն կայ նաեւ ըմպելիքի լրիւ բնական տարբերակը, օրինակ՝ գերմանական ապրանքանիշով վաճառուող «Wostok» լիմոնադը։
Նիւրնպերկ

Նիւրնպերկ (գերմ.՝ Nürnberg), քաղաք Գերմանիոյ մէջ։ Տեղակայուած է Պաւարիոյ կեդրոնական մասին մէջ, Փեկնիթզ (Pegnitz River) գետի մօտ։
Քանի մը վարկած կայ, թէ ուրկէ յառաջացած է Նիւրնպերկ անունը։ Ամէնէն տարածուած վարկածը այն է, որ այդ անունը յառաջացած է «nor» բառէն, որ թարգմանաբար կը նշանակէ «քարքարոտ ժայռ»։
Նիւրնպերկը նշանաւոր է Խաղալիքներու թանգարանով։ Միջնադարուն Նիւրնպերկ քաղաքը կը համարուէր խաղալիքներու արտադրութեան կեդրոնը։
Նիւրնպերկ քաղաքը նշանաւոր է նաեւ իբրեւ Ատոլֆ Հիթլերին ամէնէն սիրելի վայրերէն մէկը։
Նիւրնպերկի կարեւոր իւրայատկութիւններէն է նաեւ Ս. Ծննդեան շուկան։
Քաղաքին կեդրոնական հրապարակները կը լեցուին բազմաթիւ առեւտրականներով ու կրպակներով, եւ այդ տօնակատարութիւնը կը տեւէ  3-4 շաբաթ՝ մինչև Ս. Ծնունդ։ Այդ ընթացքին Նիւրնպերկ կ'այցելէ աւելի քան 2 միլիոն զբօսաշրջիկ։
8 Դեկտեմբեր 1835--ին Նիւրնպերկէն Ֆյուրտ երկաթուղիով կը շարժի Գերմանիոյ առաջին գնացքը։
134 (թիւ)

134 (հարիւր երեսունչորս)՝ զոյգ եռանիշ բնական թիւ մըն է 133-ի եւ 135-ի միջեւ


== Յատկութիւններ ==
 A001358  քառասունհինգերորդ կիսապարզ թիւն է
134 Սոփրոսինէ աստեղնեակի կարգային թիւն է
Microsoft Windows-ի  Alt + 134 -ի գործադրումով կը ստացուի կիւրեղեան Ж (ժէ) տառը
Տարուայ 134րդ օրն է Մայիս 14-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 13-ը)
Սելիա

Սելիա (սպ.՝ Cella), քաղաք եւ համայնք Սպանիայի մէջ, կը մտնէ Տերուել պրովինցիայի կազմի մէջ, Արագոն։ Համայնքը կը գտնուի Մեծ Տերուել գավառի կազմի մէջ։ Տարածքը 124,30 քկմ։ Բնակչութիւնը 2951 մարդ (ըստ 2007 թուականի մարդահամարի)։ Պրովինցիայի ադմինիստրացիայեն ունի 22 կմ հեռավորութիւն։


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտոնական էջ
Ayuntamiento de Cella
Valentín de Cella
Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Օրեպրօ, Շուէտ)

Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան, Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակին նուիրուած առաջին յուշարձանը Շուէտի մէջ։


== Պատմութիւն ==
Յուշարձանը նուիրուած է 1915-ի Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակին։ Տեղադրուած է 29 Մայիս 2015-ին, Շուէտի Օրեպրօ քաղաքին մէջ, Հայոց Ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցի միջոցառումներու շրջանակին մէջ։ Յուշարձանին վրայ հայերէն, արամերէն, յունարէն եւ շուէտերէն գրուած է. «Մենք երբեք չենք մոռնար»։
Յուշարձանին բացման միջոցառման մասնակցած են նահանգային եւ քաղաքային իշխանութիւններու ներկայացուցիչներ, դիւանագէտներ, լրագրողներ, հայ եւ ասորի համայնքներու ներկայացուցիչներ։
Ելոյթներով հանդէս եկած են Շուէտի մէջ գտնուող Ասորի ուղղափառ եկեղեցւոյ առաջնորդ Մար Իգնատիոս Աֆրամ Բ., Շուէտի մէջ Հայաստանի դեսպան Արտակ Ապիտոնեան, Օրեպրոյի նահանգապետ Մարիա Լարսըն եւ քաղաքային խորհուրդի նախագահ Ակնեթա Պլոմը։
Հայ Մամուլ

Հայ մամուլը հայ կեանքէն ներս ծնունդ առաւ 1794-ին, երբ հրատարակուեցաւ առաջին պարբերականը՝ «Ազդարար»ը Հնդկաստանի Մատրաս քաղաքին մէջ՝ Յարութիւն Շմաւոնեանի ջանքերով։


== Պատմութիւն ==
Հայկական առաջին պարբերականը՝ «Ազդարարը», լոյս տեսած է 1794-96 թուականներուն (Մատրաս, Հնդկաստան) Յարութիւն Շմաւոնեանի ջանքերով։ Տպագրուած է 18 համար (տետրակ), իւրաքանչիւրը՝ մօտ 50 էջ։ Հետագայ տասնամեակներուն թերթեր ու հանդէսներ հրատարակուած են աշխարհի հայահոծ վայրերու հայկական տպարաններուն՝ Վենետիկի 1799-ի «Տարեգրութիւն»ը, Մոսկուայի՝ 1829-ի «Մուզայք Արարատեան»ը, Զմիւռնիոյ՝ 1830-ի «Ազգասէր»ը, Թիֆլիսի՝ 1846-ի «Կովկաս»ը, Վիեննայի՝ 1847-ի «Եւրոպան», Փարիզի՝ 1855-ի «Արեւելքը», Թէօդոսիոյ՝ 1859-ի «Մասեաց Աղաւնի»ն, Մանչեսթըրի՝ 1863-ի «Երկրագունդը» եւ այլ վայրերու մէջ։ Ամենաերկարակեաց հայկական պարբերականը «Բազմավէպ»ն է, որ կը գործէ 1843-էն մինչեւ օրս։ Արեւելահայ առաջին պարբերականը «Արեւելեան Ծանուցմունք» շաբաթաթերթն է (1816, Աստրախան)։ Հայաստանի Հանրապետութեան տարածքին հրատարակուած առաջին պարբերականը Էջմիածինի «Արարատ» հանդէսն է (1868-1919)։ Երեւանի առաջին պարբերականը «Պսակ» լրագիրն է (1880), Շուշիինը՝ «Հայկական աշխարհ» հանդէսը (1874)։
Պարբերականները ըստ շարադրական խորագիրներու բաժնուած են՝ թերթ, ամսագիր, տարեգիր, ել. թերթ եւ էլ. ամսագիր: