armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Գահիրէ

Գահիրէ (արաբերէն՝ القاهرة‎‎‎, al-Qāhira - «յաղթական», անգլերէն՝ Cairo)։ Եգիպտոսի Հանրապետութեան մայրաքաղաք։ Ափրիկէի մեծագոյն քաղաք։
Բուն քաղաքի բնակչութիւնը աւելի քան 7 միլիոն է, իսկ Մեծ Գահիրէն կ'ընդգրկէ 16 միլիոնէն աւելի բնակչութիւն։ Գահիրէն կը գտնուի Նեղոս գետի ափին եւ կղզիներու վրայ՝ Նեղոս Տելթայէն քիչ մը աւելի հարաւ։
Ունեցած է հայ գաղութ, եկեղեցի, մարզական եւ մշակութային ակումբներ։
Գահիրէն Եգիպտոսի մեծագոյն արդիւնաբերական կեդրոններէն մէկն է եւ կու տայ Եգիպտոսի արտադրութեան 1/4-ը։ Արդիւնաբերութիւնը բազմաճիւղ է, սակայն առաջատարերն են՝ մեքենաշինութիւնը, Թեքստիլը, քիմիական ու սնունդի արդիւնաբերութիւնը։ Շրջապատի շարք մը քաղաքներով Կիզայի, Շուպրա Էլ Ղէյմա եւ Հելուանի հետ ստեղծուած է հսկայական քաղաքային զանգուած՝ Մեծ Գահիրէ, 16 միլիոն բնակչութեամբ։


== Բնակչութիւն ==


== Քոյր քաղաքներ ==
 Թուրքիա Աքհիսար, Թուրքիա
 Եգիպտոս Ալեքսանդրիա (արաբերէն՝ الإسكندرية‎), Եգիպտոս
 Ալժիր Ալժիր (արաբերէն՝ مدينة الجزائر‎), Ալժիր
Կաղապար:Country data Հորդանան Ամման (արաբերէն՝ عمان‎), Յորդանան
Կաղապար:Country data Նիդեռլանդներ Ամսթրտամ (հոլ.՝ Amsterdam), Նիտըլանտներ
 Հունաստան Աթէնք (յուն․՝ Αθήνα), Յունաստան
Կաղապար:Country data Իրաք Պաղտատ (արաբերէն՝ بغداد‎), Իրաք
Կաղապար:Country data Լիբանան Պէյրութ (արաբերէն՝ بيروت‎), Լիբանան
Կաղապար:Country data Արգենտինա Պուէնոս Այրես (անգլերէն՝ Buenos Aires), Արժանթին
 ԱՄՆ Քոլոմպիա (անգլերէն՝ Washington), ԱՄՆ
Կաղապար:Country data Սիրիա Դամասկոս (արաբերէն՝ دمشق‎), Սուրիա
Կաղապար:Country data Սաուդյան Արաբիա Ճիտտա (արաբերէն՝ جدة‎), Սաուտեան Արաբիա
 Իրան Սպահան (պարս․՝ اصفهان), Իրան
Կաղապար:Country data Պերու Լիմա (անգլերէն՝ Lima), Պերու
Կաղապար:Country data Պորտուգալիա Լիզապոն (փորթ.՝ Lisboa), Փորթուկալ
 Մեծ Բրիտանիա Լոնտոն (անգլերէն՝ London), Մեծ Բրիտանիա
 Իսպանիա Մատրիտ (սպ.՝ Madrid), Սպանիա
 Ռուսաստան Մոսկուա, Ռուսաստան
 ԱՄՆ Նոր-Եորք (անգլերէն՝ New York City), ԱՄՆ
 Չինաստան Փեքին (չին.՝ 北京), Չինաստան (1990 հոկտեմբերի 28)
Կաղապար:Country data Չեխիա Պրահա (չեխ․՝ Praha), Չեխիա
Կաղապար:Country data Մարոկկո Ռաբաթ (արաբերէն՝ الرباط‎), Մարոկկո
 Բրազիլիա Սան Պաուլու (փորթ.՝ São Paulo), Բրազիլիա
Կաղապար:Country data Հարավային Կորեա Սեուլ (քորէայերէն՝ 서울), Հարավային Կորեա (1997)
 Թուրքիա Ստամբուլ (թրք.՝ İstanbul), Թուրքիա
Կաղապար:Country data Ուզբեկստան Տաշքենդ (ուզբ.՝ Toshkent), Ուզբեկստան
Կաղապար:Country data Ճապոնիա Տոկիո (ճափ.՝ 東京), Ճապոնիա
 Կանադա Տորոնտո (անգլերէն՝ Toronto), Կանադա
 Թունիս Թունիս (արաբերէն՝ تونس‎), Թունիս
Կաղապար:Country data Սուդան Խարթում (արաբերէն՝ الخرطوم‎), Սուտան
 Գերմանիա Շտուտգարտ (գերմաներէն՝ Stuttgart), Գերմանիա (1979)
 Հայաստան Երևան (հայ.՝ Երևան), Հայաստան (2013)


== Տե՛ս նաեւ ==
Գահիրէի Հայերը


== Ծանօթագրութիւններ ==

Կաղապար:Եգիպտոսի քաղաքներ
Կաղապար:Աֆրիկյան երկրների մայրաքաղաքներ
Փիւնիկ (հանդէս, Գահիրէ)

Փիւնիկ, ազգային, գրական եւ քաղաքական հանդէս, 1899-ին լոյս տեսած է  Գահիրէի Ս. Դարբինեան տպարանին մէջ, 1901-1903 լոյս տեսած է Աղեքսանդրիոյ Արաքս տպարանին մէջ եւ 1909-ին Կ. Պոլսոյ Փիւնիկ տպարանին մէջ։ 1899-ին հրատարակուած եւ 6 ամիս դադրելէ ետք, 1901-էն 1903 լոյս տեսած է շաբաթը երկու թիւերու հանգամանքով: Խմբագիր՝ հրապարակագիր Սմբատ Բիւրատ։
Մաքրուհի Պ. Յակոբեան

Մաքրուհի Պ. Յակոբեան Պոլսոյ մէջ պաշտօնավարած է Տատեան, Պէզճեան, Մէրամէթճեան միջնակարգերուն, Սահակեան, Էսաեան, Մխիթարեան լիսէներուն մէջ։  Միջնակարգի մէջ դասաւանդած է հայերէն լեզու եւ գրականութիւն, իսկ լիսէներու մէջ փիլիսոփայութիւն, տրամաբանութիւն եւ հոգեբանութիւն։  «Մարմարա» օրաթերթի նախկին փոխխմբագրապետուհի եւ Ս. Փրկիչի պարբերաթերթի խմբագրապետուհի: Բազում շքանշաններու դափնեկիր, պոլսահայ մտաւորական,  յայտնի լրագրող, գրագիտուհի:


== Մաքրուհի Պ. Յակոբեան Պիտի Մեծարուի Պոլսահայ Միութեան Կողմէ ==
Կազմակերպութեամբ Լոս Անճելըսի Պոլսահայ Միութեան Մշակութային Յանձնախումբին, Շաբաթ, Հոկտեմբեր 26, 2019-ին, երեկոյեան ժամը 8:00-ին, Միութեան «Հրանդ Տինք» դասախօսական սրահին մէջ տեղի ունեցաւ վաստակաւոր ուսուցչուհի՝  Օր. Մաքրուհի Պիւյիւք Յակոբեանի մեծարանքի երեկոն՝ ներկայութեամբ պատկան մարմիններու ներկայացուցիչներուն, Միութեան անդամներուն եւ հիւրերուն:
Օր. Մաքրուհի եղաւ Տատեան վարժարանի ընտանիքի անդամներէն մին՝ որպէս բազմավաստակ կրթական մշակ: Ան տարիներ շարունակ իր դրօշմը դրաւ մեր մայրենի լեզուին եւ մշակոյթի բնագաւառէն ներս: Նամակին մէջ իրենց ցանկութիւնը կը յայտնուէր որ սոյն օճախը մնայ անսասան որպէսզի իր երդիքին տակ անհամար սերունդներ գան ու հաղորդուին Մեսրոպեան այբուբենով:


=== Օր. Մաքրուհիի աշակերտուհիներէն՝ Ժպիտ Չիլինկիր Զուռնաճիին նամակը ===


=== Մրցանակներ եւ Շքանշաններ ===
Մաքրուհի Պ. Յակոբեան արժանացած է հետեւեալ մրցանակներուն եւ շքանշաններուն.

1. Պոլսոյ Պատրիարք՝ Շնորհք Գալուստեանի ձեռամբ՝ "Մայրենի Լեզուի մէջ քաջալաւ հայուհի" մրցանակ (1989):
2. Ս. Էջմիածնի Ամենայն Հայոց Գարեգին Բ. Կաթողիկոսի կողմէ "Ս. Սահակ եւ Ս. Մեսրոպ շքանշան" (2010):
3. Հայաստանի  Պաշտպանութեան Նախարար՝ Սէյրան Օհանեանի ձեռամբ՝ "20-ամեակի Յոբելենական պատուոյ շքանշան եւ վկայական (2012):
4. Հայաստանի Նախագահ՝ Սերժ Սարգսեանի ձեռամբ՝ "Մովսէս Խորենացի" շքանշան (11 Հոկտ. 2013):
5. Հայաստանի Լրագրողներու Միութեան Նախագահ՝ Աստղիկ Գէորգեանի ձեռամբ՝ "Հաւատարիմ մասնագիտութեանը" շքանշան (30 Մայիս 2013):
6. Հայաստանի Սփիւռքի Նախարար՝ Հրանոյշ Յակոբեանի ձեռամբ՝ "Ուիլիամ Սարոյեան" շքանշան (1 Սեպտ. 2017):
Ունի տակաւին, Սփիւռքի Նախարարութեան եւ Գրողներու Միութեան կողմէ՝ "Պատուոյ Գիր"եր։


=== Անդամակցութիւն ===
2001-էն ի վեր անդամ է Հայաստանի Լրագրողներու Միութեան:
30 Մայիս 2011-էն ի վեր լիիրաւ անդամ է Հայաստանի Գրողներու Միութեան։


== Աղբիւրներ ==
Մեծարանքի Երեկոյ` Նուիրուած Վաստակաւոր Ուսուցչուհի՝ Օր. Մաքրուհի Պ. Յակոբեանի 11/02/2019
Մաքրուհի Պ. Յակոբեան Պիտի Մեծարուի Պոլսահայ Միութեան Կողմէ
ՄԱՔՐՈՒՀԻ Պ.ՅԱԿՈԲԵԱՆԻ ԱՅՑԸ
Մաքրուհի Յակոբեանի «Պոլսահայ գաղութի ներկան՝ տագնապներ եւ դժուարութիւններ» նիւթով զեկուցումը
Մոնրէալ տել Քամփօ

Մոնրէալ տել Քամփօ ար․ Մոնթրեալ դել Կամպո (սպ.՝ Monreal del Campo), քաղաք եւ համայնք Սպանիայի մէջ, կը մտնէ Տերուել պրովինցիայի կազմի մէջ, Արագոն։ Համայնքը կը գտնուի Խիլոկա գավառի կազմի մէջ։ Տարածքը 89 քկմ։ Բնակչութիւնը 2765 մարդ (ըստ 2007 թվականի մարդահամարի)։ Պրովինցիայի ադմինիստրացիայեն ունի 54,7 կմ հեռավորութիւն։


== Բնակչութիւն ==


== Պատկերասրահ ==


== Արտաքին յղումներ ==
MonrealDelCampo.com
Centro de Estudios del Jiloca
Foro de Monreal del Campo
Լոռուայ Գիւղացիութեան Ձայնը

«Լոռուայ Գիւղացիութեան Ձայնը», խորհրդային շրջանի հասարակական-քաղաքական երկշաբաթաթերթ։ Հանդիսացած է Լոռիի բոլշեւիկեան կազմակերպութիւններու եւ գիւղացիական միութեան օրգանը։ Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1920 թուականին, Լոռիի «Չեզօք գօտիին մէջ» (տպագրուած է Երեւան)։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Ս. Երզնկեան։
Լուսաբանած է բոլշեւիկներու ագրարային քաղաքականութիւնը, տպագրած հողի մասին լենինեան դեկրէտը։ Կոչ ըրած է աշխատաւորութեան «աշխուժօրէն մասնակցիլ հասարակական կեանքին, ստեղծել ժողովրդավարական տուներ, գիւղացիական ակումբներ, ընթերցարան-գրադարաններ»։
Լուրեր հաղորդած է Կովկասեան ճակատին Կարմիր բանակի գործունէութեան մասին։
1636 թուական

1636 թուական, նահանջ տարի, 17րդ դարու 36րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1636 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1636 մահեր
Աննա Կան

Աննա Կան (11 Օգոստոս 1968(1968-08-11), Քլիվլենտ, Օհայիօ, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), Ամերիկացի դերասանուհի մըն է, ամէնէն շատ ճանչցուած իր Սքայլըր Ուայթի դերով AMC կայանի տրամա եւ ոճրագործական Breaking Bad հեռուստաշարին մէջ, որուն պատճառաւ ալ ստացաւ Primetime Emmy Award մրցանակը Outstanding Supporting Actress in a Drama Series բաժամունքին մէջ երկու անգամ՝ 2013-ին եւ 2014-ին:


== Վաղ կեանք ==
Աննա Կանը ծնած է Սանթա Ֆէ, Նիւ Մէքսիքո, ԱՄՆ, զաւակը Շէրըն Աննա Քաթրին Փիթըրզի՝ ներքին կահավորման ձեւաւորող մը, եւ Քլէմընզ Ըրլ Կանն՝ տնավաճարող: Ան աւարտած է Santa Fe Preparatory School դպրոցէն 1986էն: Ան յաճախած է Northwestern University համալսարանը, ուր մասնագիտացած է թատերական ճիւղէն ներս եւ աւարտած է 1990-ին: 1988-ի աշնան, Կան անցուցած է մէկ ուսումնական երկամիս երկրէն դուրս՝ British American Drama Academy:


== Դերեր ==


=== Ֆիլմ ===


=== Հեռուստաշարներ ===


=== Ելեկդրոնային Խաղեր ===


== Մրցանակներ եւ Պաշտօնակարգումներ ==
Սուրբ Ստեփանոս Եկեղեցի (Լառնաքա)

Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցի, հայ առաքելական եկեղեցի Լառնաքայի մէջ։


== Պատմութիւն ==
1909 թուականին Լառնաքայի մէջ փոքր մատուռ կը կառուցուի ի յիշատակ Ատանայի կոտորածի զօհերուն։ Մատուռը կը կրէ Ատանայի հովանաւոր սուրբ Ստեփանոսի անունը։ Շինարարութեան համար 1912-1913 թթ. հանգանակութիւն կատարուած է Եգիպտոսի,Մանչեսթերի ու Վոթերթաունի հայկական համայնքներու աջակցութեամբ 1913 թուականին մատուռը վերածուած է ընդարձակ վանքի։ Պաշտօնական բացումը տեղի ունեցած է 1914 թուականին։ Սուրբ Ստեփանոսի հանդիսաւոր օծումը կատարուած է 1918 թուականին արքեպիսկոպոս Դանիէլ Յակոբեանի կողմէն։ Եկեղեցւոյ խորանը փայտէ կառուցուած է՝ 1909 թուականին։ Հոգեւոր հովիւն է Տէր Մաշտոց Աշքարեանը։
Եկեղեցւոյ մուտքին մակագրուած է.

Սուրբ Ստեփանոսի տաճարի հարեւանութեամբ կը գտնուի «Նարեկ» հայկական դպրոցը։


== Տե՛ս նաեւ ==
Նարեկ հայկական վարժարան (Լառնաքա)
Նարեկ հայկական վարժարան


== Պատկերասրահ ==


== Արտաքին յղումներ ==
Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցւոյ կայքը
The Armenians of Cyprus (booklet)
The Armenians of Cyprus
Վարդապետին Լռութիւնը

Վարդապետին Լռութիւնը, հայ բեմադրիչ, դերասան, սենարիստ, հրատարակող Վիգէն Չալդրանեանի՝ Կոմիտասի մասին պատմող կենսագրական ֆիլմ, նկարահանուած 2014-2015 թուականներուն։ Ֆիլմին Գլխաւոր հերոսներն են՝ դերասաններ Անի Ղազարեանն ու Վարդան Մկրտիչեանը, որ ֆիլմին մէջ հանդէս կու գան Սոնա եւ Էտկար Նովենց  անուններով: Էտկար Նովենցը ժամանակակից հանրայայտ գրող եւ ժուռնալիստական համալսարանի դասախօս է, որ Կոմիտաս Վարդապետի մասին «Վարդապետին Լռութիւնը» անունով վէպ կը գրէ։


== Ստեղծման պատմութիւն ==
2014-ի աշնան Հայաստանի Ազգային Կինոկեդրոնը «Շարմ Հոլտինկի» մասնակցութեամբ սկսաւ Վիգէն Չալդրանեանի «Վարդապետին Լռութիւնը» խաղարկային ֆիլմի նկարահանումները։
Նկարահանումները տեղի ունեցան Հայաստանի մէջ (Արզնի, Երեւան) եւ սփիւռքի մէջ (Ֆրանսա, Չինաստան), աւարտելով 2015-ի ամրան։
Ֆիլմի առաջին ցուցադրութիւնը տեղի ունեցաւ 25 Դեկտեմբեր 2015-ին Երեւանի մէջ։ Ֆիլմը նուիրուած է Կոմիտասի յիշատակին։


== Նկարագրութիւն ==
Բեմադրիչին համաձայն, ֆիլմը կը ներկայացնէ ո՛չ թէ Կոմիտասին, այլ անոր «Մեծ Լռութիւնը»։ Ֆիլմին հերոսը ժամանակակից գրող, համալսարանի դասախօս Էտկար Նովենցն է, որ մտայղացած է Կոմիտաս Վարդապետին մասին ֆիլմ ստեղծելու գաղափարը։ Վէպին ճշմարտացիութիւն հաղորդելու նպատակով հերոսը կը փորձէ անցնիլ Վարդապետի գրական կերպարի տառապանքի քառուղիներով:
Ֆիլմին սկիզբէն մինչեւ վերջ գրողը կ'աշխատի «Վարդապետին Լռութիւնը» վէպին վրայ՝ կարդալով բազմաթիւ գիրքեր Կոմիտասի մասին, ուսումնասիրելով պատմական փաստերն ու արխիւային փաստաթուղթերը, այցելելով Վիլ-Ժուիֆի հոգեբուժարանը, ուր փակուած է մեծն խմբավարի աչքերը: Պատմական փաստերու, արխիւային նիւթերու, հոգեբանական տեսակէտներու վրայ հիմնուելով, հերոսը կը փորձէ բացայայտել Կոմիտաս Վարդապետի կենսագրութեան փարիզեան շրջանը եւ վեր հանել Վիլ-Ժուիֆ մեկուսարանին մէջ մեծ հայորդիին կեանքի վերջին տարիներու առեղծուածը։


== Երաժշտութիւն ==
Ֆիլմի երաժշտութեան հեղինակը Վաչէ Շարաֆեանն է։ Ֆիլմին մէջ կը հնչէ Կոմիտասի, Գլոտ Տեբիւսիի, Աւետ Տէրտէրեանի երաժշտութիւնները։


== Արտաքին Յղումներ ==
Վարդապետին Լռութիւնը / Alter Ego Official Trailer (2016) HD. 16.12.2015
Վարդապետին Լռութիւնը
«Վարդապետին Լռութիւնը»
Վէնաս Կէյմինկ


== Վէնաս Կէյմինկ ==
Էվըն Ֆանկ (անգլերէն՝ Evan Fong) ծնած 31 Մայիս 1992-ին, աւելի յայտնի իր համացանցային ՎէնասԿէյմինկ (անգլերէն՝ VanossGaming) անունով: Ան կ'արտադրէ քանի մը խաղերու շուրջ կեդրոնացած երիզներ, որ կը խաղայ իր ընկերներուն հետ, կատարելով կատակերգութիւններ եւ ամբողջացնելով որոշ մարտահրաւերներ։ Ան իր Իւթիւպի քըրիրը սկսելէ ի վեր, ունէ աւելի քան 14 միլիոն բաժանորդներ (subscribers) եւ 2.9 պիլիոն երիզի դիտում (views) Կաղապար:Date.:


== Անձնական Կեանք ==
Ծնած եւ մեծցած Գանատայի մէջ, Ֆանկը Ասիոյ ծագումով է, անոր մայրը քորիուհի, իսկ հայրը չինացի։ Իր Իւթիւպի կեանքէն զատ Ֆանկ տակաւին կը շարունակէ յաճախ այս հաքի խաղալը, եւ նաեւ կը շարունակէ նուագել կիթարը։


== Այլ Ծրագիրներ ==
28 Յունիս 2015-ին, Վէնաս յայտնուեցաւ երիզի մը մէջ որուն վրայ ան կ'աշխատերկոր 6-7 ամիսէ, խաղ մը Տէտ Րէլմ անունով, իբր ստեղծագործ տնօրէն, այլ Իւթիւպրներէ զատ, որոնք են Տայթի Տէ Նոկլա, Տը Կէյմինկ Թէրրորայզըր եւ Մինի Լէտ:


== References ==


== Այլ Յղումներ ==
Կաղապար:Youtube user
Կաղապար:Ֆեյսբուք
Կաղապար:Instagram
Վէնաս Կէյմինկ on Twitter
Խոզուկ կամ ունկնախտ (մանկական վարակ)

Խոզուկ կամ ունկնախտ (վրաց.՝ mumps) ունկնագեղձի (parotid gland) ժահրային փոխանցիկ վարակ մը է։


== Ախտանշաններ եւ դարմանում ==
Խոզուկի ախտանշաններն են՝ հարբուխանման վիճակ, փորի ցաւ, երեսի ուռեցք, ջերմութիւն, ուտելու եւ կլլելու դժուարութիւն. յաճախ տղաք կ'ունենան նաեւ ամորձիքներու ուռեցք, ցաւ եւ բորբոքում։ Անոր դարմանումը կ'ըլլայ՝ ֆիզիքապէս հանգիստ ընելով, առատ հեղուկ խմելով եւ հակաջերմ դեղեր առնելով։
Ունկնախտը կանխարգելի է յատուկ պատուաստով մը:


== Վարակում ==
Ան կը փոխանցուի հազալով, փռնգտալով եւ կամ հիւանդին պնակն ու դգալ-պատառաքաղը գործածելով։
Հայաստանի գլխաւոր ժամացոյցը

Հայաստանի գլխաւոր ժամացոյցը, կը գտնուի Երեւանի հրապարակը։ Տեղադրուած է 1941 թեւականի աշնան։


== Պատմութիւն ==
Երեւանի կառավարութեան շէնքը նախագծելու ժամանակ ճարտարապետ Ալեքսանդր Թամանեանը նախատեսած է շէնքին աշտարակը զարդարել հսկայ ժամացոյցով մը:
1938-ին շէնքին կառուցումը գրեթէ աւարտած էր, բայց աշտարակին վրայ դեռ մնացեր էր մեծ տրամագիծով խոռոչ մը: Ժամացոյցը պատրաստելու պատուէր տրուած է Մոսկուայի Չայքովսկիի անուան երաժշտանոցի ճարտարապետ Մակնուշեւսքին:
1941-ին ժամացոյցի պատրաստութիւնը աւարտած է: Զայն անմիջապէս Մոսկուայէն Երեւան փոխադրած են, սակայն նկատի ունենալով որ 1941-ի Յունիսին հայրենական պատերազմը սկսած է, ուստի Մակուշեւսքին չէ կրցած Հայաստան գալ:  1941 թուականի Սեպտեմբերին ժամացոյցը տեղադրուած է շէնքի աշտարակին։
Տեղադրումը վստահուած է այդ օրերու Կապի նախարարութեան ճարտարապետ Արծրուն Եաւոյրեանին եւ մայրաքաղաք Երեւանի գլխաւոր հրապարակը օժտած է բոլորիս ծանօթ հնչող ժամացոյցով:

1941 թուականէն մինչեւ 2022 թուական ժամացոյցը կանգ առած է միայն 2-3 ժամով։
Հանրապետութեան հրապարակի ժամացոյցին տրամագիծը կը կազմէ 360 սմ.։ Մեծ սլաքը, որ վայրկեանը ցոյց կու տայ, 170 սմ. է եւ կը կշռէ 4 քիլօ 850 կրամ։ Փոքր սլաքին երկարութիւնը 110 սմ. է, կը կշռէ 3 քիլօ 600 կրամ։


== Ժամագործներ ==
Ժամացոյցը տեղադրելէ ետք առաջին 40 տարիները երկրի գլխաւոր ժամագործը Արծրուն Եաւրոյեանն էր, մէկ տարի (1981-82 թուականներուն), ժամացոյցը ղեկավարած է Զօրիկ Յակոբեանը, ետքը երկար տարիներ՝ Գեղամ Մկրտչեանը, որուն փոխարինած է Աշոտ Մելիքսէթեանը։
2003 թուականի Դեկտեմբերէն մինչեւ հիմա ժամացոյցին վարպետ-պահապանը Լեովա Ալեքսանեանն է: Անոր վստահուած է երկրին հիմնական ժամը.
Նիկողոս Թիւլպենտճեան

Նիկողոս Թիւլպենտճեան (1841, Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1887), հայ հրապարակախօս, խմբագիր եւ թարգմանիչ։
Ծնած է Կ. Պոլիս։ 1870-ականներու վերջերը մտած է հրապարակախօսական ասպարէզ, նախ երեւցած է Օ. Խոճասարեանի «Օրագիր» թերթին մէջ, ապա 1875 թուականի Սեպտեմբերէն հրատարակած է «Լրագիր» օրաթերթը, որ շարունակած է իր գոյութիւնը մինչեւ 1880 թուական։
Թերթը փակուելէ ետք աշխատակցած է «Մարմարա» երգիծաթերթին։
Ֆրանսերէնէ թարգմանածէ վէպեր եւ պատմուածքներ։


== Աղբյուրներ ==
Հարսանիթ

Հարսանիթ (Կարմրուկ, անգլերէն՝ measles), ժահրային փոխանցիկ վարակ։ 


== Ախտանշաններ ==
Հարսանիթի ախտանշաններն են՝ փռնգտուք, հազ, բարձր ջերմ, վիզի աւշագեղձերու ծաւալում, փորհարութիւն, աչքերու կարմրութիւն, բերանին մէջ եւ ապա՝ ընդհանուր մարմնին վրայ կարմիր բշտիկներ, որոնք կը մնան մօտաւորապէս 7-10 օր։
Հարսանիթը կը դարմանուի ֆիզիքապէս հանգիստ ընելով, հակաջերմ դեղեր առնելով եւ առատ հեղուկ խմելով։
Ան կանխարգելի է յատուկ պատուաստով մը։ Շատ քիչ պարագաներուն հարսանիթը կ'ունենայ նաեւ ուղեկցող բարդութիւններ, որոնցմէ կարեւորագոյնն է թոքատապը։
Ուէրուէր Լայքինկ

Ուէրուէր Լայքինկ (անգլ.՝ Werewere Liking, 1 Մայիս 1950, Տուալա, Քամերուն), գրող, դրամատուրգ եւ բեմադրիչ, գործունէութիւն կը ծաւալէ Ապիճանի մէջ, (Կոտ դ'Իւուար): Ան հիմնադրած է Քի-Յի Էմպօք (անգլ.՝ Ki-Yi Mbock) թատերախումբը 1980-ին եւ 1985-ին հիմնադրած է Քի-Յի գիւղը, որ նպատակ ունէր երիտասարդներու համար գեղարուեստի կրթութեան կեդրոն դառնալ: 2000-ին արժանացած է Արքայազն Քլաուսի մրցանակի` մշակոյթի մէջ ունեցած ներդրման համար: 2005-ին արժանացել է Նոմա մրցանակի իր La mémoire amputée գիրքին համար:


== Ստեղծագործութիւններ ==
Անոր գիրքերէն ու փիէսներէն են.

La mémoire amputée, Nouvelles Editions Ivoiriennes (2004), 2-84487-236-0
Elle sera de jaspe et de corail, Editions L'Harmattan (1983), 2-85802-329-8 - trans. Marjolijn De Jager, It shall be of jasper and coral; and, Love-across-a-hundred-lives (two novels), University Press of Virginia (2000), 0-8139-1942-8
La puissance de Um (1979) and Une nouvelle terre (1980) - trans. Jeanne Dingome, African Ritual Theatre: The Power of Um and a New Earth, International Scholars Pubs. (1997), 1-57309-066-2


== Յետագայ ընթերցանութիւն ==
Simon Gikandi, Encyclopedia of African Literature, Routledge (2002), 0-415-23019-5 - pp. 288–9
Katheryn Wright, Extending generic boundaries: Werewere Liking's L'amour-cent-vies, in Research in African Literatures, June 2002 accessed at [1] March 5, 2007
Don Rubin, World Encyclopedia of Contemporary Theatre: Africa, Routledge (2000), 0-415-22746-1
Nicki Hitchcott, Women Writers in Francophone Africa, Berg Publishers (2000), 1-85973-346-8 - focuses on Mariama Bâ, Aminata Sow Fall, Werewere Liking and Calixthe Beyala: see publisher's details [2]
Peter Hawkins, Werewere Liking at the Villa Ki-Yi, in African Affairs, Vol.90, No.359 (Apr. 1991), pp. 207–222 - accessed at [3] March 1, 2007


== Արտաքին յղումներ ==
Werewere Liking Gnepo, University of Western Australia
Werewere Liking and Aesthetics of Necessity, Postcolonial Web
Գարեգին Տեւէճեան

Գարեգին Տեւէճեան (1868, Խարբերդ, Էլազըղի մարզ, Թուրքիա - 8 Յունուար 1964(1964-01-08), Պոլիս, Թուրքիա), հայ ձկնորսութեան եւ ջրաբանութան գիտնկան։


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է խարբերդ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Խարբերդի Ֆրանսական դպրոցին մէջ եւ յետոյ աւարտած է Պոլսոյ Լուսաւորչական Վարժարանը։
1890-ին պաշտօնի կոչուելով Տույունը Ումումիյէի, աշխատանքի սկսած է Թուրքիոյ զանազան քաղաքներուն մէջ։ 
1910-ին ձկնորսութեան կեդրոնի տնօրէն կոչուած է եւ ծառայած՝ իբրեւ Օսմանեան պաշտօնեայ եւ ձկնորսութեան հետ կապուած տարբեր պաշտօններով զբաղած։ Ան գրած է «Ձուկը եւ Ձկնորսութիւնը» խորագրեալ գիրքը, առաջին գիտական հետազօտութիւնները՝ ձուկերու եւ ձկնաբուծութեան մասին Թորքիոյ մէջ։ 


== Աղբիւրներ ==
ԺԱՄԱՆԱԿ օրաթերթ, 19 Մարտ 2009, էջ 2։
Արքատի Պետրոսեան

Արքատի Պետրոսեան (23 Նոյեմբեր 1933(1933-11-23), Բռնակոթ, Սիսիանի շրջան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Անդրկովկասի ԽՖՍՀ, Խորհրդային Միութիւն - 2013, Երեւան, Հայաստան), հայ գեղանկարիչ եւ արուեստագէտ։


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է Սիւնիքի մարզի Բռնակոթ գիւղը: Ան 1951 թուականին ընդունուած է Փանոս Թերլեմեզեանի անուան գեղարուեստի ուսումնարանը, ուր աշակերտած է Հայաստանի վաստակաւոր նկարիչ Մկրտիչ Քամալեանին:
Տարի մը ետք, 1952-1955 թուականներուն ծառայած է խորհրդային բանակէն ներս:
Բանակէն վերադառնալով, 1960 թուականին ընդունուած է Երեւանի Գեղարուեստի եւ թատերական հիմնարկի նկարչութեան բաժին, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1965 թուականին։
1970 թուականին եղած է Հայաստանի Նկարիչներու միութեան անդամ, իսկ 1980-1984 թուականներուն նոյն միութեան փոխ-նախագահը։ Երկար տարիներ վարած է ուսուցչութեան պաշտօն Երեւանի Գեղարուեստի պետական ակադեմիայի մէջ:


== Գեղանկարներ ==
Պետրոսեան հեղինակ է բազմաթիւ դիմանկարներու եւ գեղանկարներու, որոնք շատ անգամ հրատարակուած են մամուլի էջերուն մէջ. անոնցմէ է «Հազարան բլբուլ» հեքիաթի նկարազարդումը, որ լոյս տեսած է «Արուեստ» ամսագիրի մէջ:
Անոր յայտնի գործերէն են.

«Տարբեր ներկայացումներ»ը (1974),
«Դարեր շարունակ» նկարաշարը (1985),
«Հանդիպում»ը (1989),
«Հաւատքի ճանապարհին» (2001) եւ այլ գործեր:


== Ցուցահանդէսներ ==
Պետրոսեան բազմաթիւ անհատական ցուցահանդէսներ ունեցած է Երեւանի, Լիզպոնի, Գերմանիոյ, Էսթոնիոյ, Ռուսաստանի, Իտալիոյ, Ուքրանիայի, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու մէջ եւ այլուր:


== Պարգեւներ ==
Նկարիչը արժանացած է․

Սայաթ Նովայի 250-ամեակին նուիրուած ցուցահանդէսի առաջին մրցանակին՝ 1959 թուականին,
2003 թուականին «Վահագն Յովնանեան»ի մրցանակաբաշխութեան առաջին մրցանակին:
Love Me Again

«Love Me Again», ամերիկեան երգիչ եւ երգահան Ճոն Նիւմէնի երգը։ Թողարկուած է 17 Մայիս 2013-ին։ Երգը Նիւմէնի «Tribute» ալպոմէն է։ Երգին հեղինակներն են՝ Ճոն Նիւմէնը եւ Սթիւ Պուքերը, արտադրիչներն են՝ Պուքերը եւ Մայք Սթենսըրը։
Երգը UK Singles Chart-ին մէջ գրաւած է առաջին դիրքը։ Անուանակարգուած է, որպէս տարուայ լաւագոյն երգ 2014 BRIT Awards-ին մէջ։


== Ստեղծագործութիւններու Ցանկը ==


== Թողարկման Պատմութիւն ==


== Շարքեր ==


=== Շաբթուայ Շարքեր ===
|style="width:50%; "|


=== Տարեվերջի Շարքեր ===
Արամ Խաչատուրեանի Յուշարձան (Երեւան)

Արամ Խաչատուրեանի յուշարձան (Երեւան), կը գտնուի Երեւանի մէջ, «Արամ Խաչատուրեան»ի մեծ համերգասրահի շէնքին առջեւ: Տեղադրուած է 1999-ին։ Յուշարձանը ընդգրկուած է Երեւանի Կեդրոն վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ։


== Հեղինակներ ==
Ճարտարապետ՝ Ռոմեն Մարտիրոսեան
Քանդակագործ՝ Եուրի Պետրոսեան


== Տուեալներ ==
Յուշարձանը կառուցուած է պրոնզէ ու կրանիտէ, բարձրութիւնը պատուանդանով 3,5 մեթր է։


== Պատմութիւն ==
Հայ աշխարհահռչակ երգահան Արամ Խաչատուրեանի յուշարձանի բացման հանդիսաւոր արարողութիւնը տեղի ունեցաւ 31 Յուլիս 1999-ին, իր անունը կրող մեծ համերգասրահին դիմաց ։


== Պատկերասրահ ==
Կարապետ Սիւրմէլեան

Կարապետ Սիւրմէլեան (անյայտ - 1916, Տրապիզոն), հայ դեղագործ։


== Կենսագրութիւն ==
Դեղագործ Ստեփան Սիւրմէլեանի եղբայրն է։ Ստացած է դեղագործական կրթութիւն։ Տրապիզոնի մէջ ունեցած է սեփական դեղատուն եւ որպէս դեղագործ աշխատած է։
Սպանուած է կամ մահացած 1916 թուականին՝ Տրապիզոն։


== Գրականութիւն ==
Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։


== Աղբիւր ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։Կաղապար:Bio-stub
Ալեքսանտր Թամանեանի Յուշարձան

Ալեքսանտր Թամանեանի յուշարձանը, տեղադրուած է 1974-ին եւ կը գտնուի Երեւանի կեդրոնը՝ ՔասՔատ Համալիրի առջեւը։  Ընդգրկուած է Երեւանի Կեդրոն Վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ։


== Հեղինակներ ==
Ճարտարապետ՝ Սեդա Պետոեան
Քանդակագործ՝ ՀԽՍՀ վաստակաւոր նկարիչ Արատաշէս Յովսէփեան


== Տուեալներ ==
Յուշարձանը կառուցուած է երկաթաքարէ ու կրանիթէ, բարձրութիւնը 3 մեթր է։
Քարերը, որոնցմով աշխատած է ճարտարապետը, խորհրդանշաններ ունին. ձախ կողմինը՝ հին ճարտարապետութիւնը, աջը՝ նոր ժամանակաշրջանի, իսկ ինքը՝ Թամանեանը, կամուրջ կազմած է այդ երկու ժամանակաշրջաններու միջեւ եւ նորագոյն ճարտարապետութեան շնորհիւ կերտուած մայրաքաղաքը։
Ալեքսանտր Թամանեանի յուշարձանի պատուանդանի աջ անկիւնը գծագրուած է Երեւանի յատակագիծը, որուն մօտ փորագրուած է Թամանեանի մասին Եղիշէ Չարենցի հետեւեալ տողը. «Ան տեսած է կարծես արեւային քաղաք մը»։


== Պատկերասրահ ==
Ձկնավաճառի Ճակատամարտ

Ձկնավաճառի ճակատամարտ, միջնադարեան ճակատամարտ, որ տեղի ունեցած է 910-ին Անիի Բագրատունեաց թագաւորութեան եւ Ատրպատականի ամիրայութեան միջեւ:
Ատրպատականի ամիրա Եուսուֆը Արաբական խալիֆի հովանաւորութիւնը եւ Բագրատունիներու ամենազօրեղ ենթակայ թագաւորութեան՝ Վասպուրականի Արծրունեաց թագաւորութեան օգնութիւնը ունէր:


== Նախապատմութիւն ==
Արաբներու Հայաստան հերթական ներխուժման ընթացքին Բագրատունեաց Հայաստանի արքայ Սմբատ Նահատակը 894-ին Դողսի ճակատամարտի ընլաքցին, կը ջախջախէ Ատրպատականի ամիրա Աֆշինի գլխաւորած բանակը։
Նոյն ընթացքին Միջագետքի արաբ կուսակալ Ահմադ Շայբանին Աղձնիքը եւ Տարօնը կը գրաւէ, որ ալ կը ստիպէ Սմբատին հաշտութեան պայմանագիր կնքել։ Հաստատուած կարճատեւ խաղաղութեան ընթացքին Սմբատը կ՛ամրապնդէ երկրի սահմանները, որուն ընթացքին հակասութիւններ կը ստեղծուին, նոյնիսկ անոր ենթակայ թագաւորութիւններու կառավարութիւններու միձեւ:
Այս ժամանակաշրջանին, Եուսուֆ կը դառնայ Ատրպատականի նոր ամիրան, որ 901-ին ձեռնամուխ կ՛ըլլայ Դուինի գրաւման:
908-ին Եուսուֆը Սմբատ Ա.-ի դէմ կը հանէ Վասպուրականի արծրանեաց իշխան Գագիկին՝ զայն «թագաւոր հայոց» հռչակելով։ Երկրին մէջ աւատատիրական նոր երկպառակութիւններ կը ծագին, որոնց պատճառով Սմբատ Ա. չի կ՛րնար հակահարուած տալ 909-ին Հայաստան ներխուժած Եուսուֆին եւ անոր դաշնակցած Գագիկ Արծրունիի զօրքերուն։


== ճակատամարտ ==
Անխուսափելի դարձած էր արաբներու եւ հայերու միջեւ հերթական ռազմական բախումը։ 910-ին Մեծ Հայքի Նիգ գաւառին մէջ բախումի ենթարկուեցան Բագրատունեաց Հայաստանի եւ Արաբական խալիֆայութեան բանակները:
Հայկական խումբին մէջ կը կռուէին Սմբատ արքային որդիները՝ Աշոտ Երկաթը եւ Մուշեղը: Արաբներուն արաբ ամիրա Եուսուֆը կը գլխաւորէր, որ նախորդ տարի իր դաշնակիցը դարձրած էր ամենահզօր ենթակայ թագաւորութեանը՝ Վասպուրականի թագաւորութեան՝ Գագիկ Արծրունիի գլխաւորութեամբ։
Վճռական ճակատամարտի ընթացքին, Գագիկի դաւաճանութեան պատճառով արաբները կը յաղթեն եւ տարածքային ձեռքբերումներ կ՛ունենան։