armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Միքայէլ Ժան

Միքայէլ Ժան (, Պորտ-օ-Պրենս, Հայիթի), քանատացի պետական գործիչ եւ նախկին լրագրող, Ֆրանքոֆոնիայի Միջազգային Կազմակերպութեան (ֆրանսերէն՝ Organisation Internationale de la Francophonie) երրորդ եւ ներկայի գլխաւոր քարտուղարը: Այս պաշտօնին անցած է Յունուար 2015-ին՝ յաջորդելով Ապտու Տիուֆին: Առաջին կինն է, որ կը զբաղեցնէ այս պաշտօնը:
2005-2010 թուականներուն Ժէյնը եղած է Քանատայի նախանգապետ, 27-րդը այս պաշտօնին մէջ Քանատայի Համադաշնութեան հռչակումէն ետք: Ժէյնը Հայիթիէն փախստական է: Քանատա տեղափոխուած է 1968-ին եւ մեծցած է Թեթֆորտ Մայնեսի մէջ (Քէպէք): Քանի մը համալսարաններէ վկայականներ ստանալէ ետք, Ժէյն իբրեւ լրագրող եւ հեռարձակող աշխատած է Ռատիօ Քանատայի եւ Քանատայի Հեռարձակող Ընկերութեան համար, ինչպէս նաեւ ներգրաւուած է բարեգործական աշխատանքներու մէջ` օժանադակելով ընտանեկան բռնութեան զոհերուն: 2005-ին Քանատայի վարչապետ Փոլ Մարտինի խորհուրդով թագուհի Էլիզապէթ Բ.-ի կողմէն նշանակուած է ընդհանուր նահանգապետ: Այս պաշտօնը ստանձնած է մինչեւ 2010-ը, երբ փոխարինուած է Տէյվիտ Ճոնսթոնի կողմէ: Պաշտօնավարման սկզբնական շրջանին իր ամուսինին` Ժան-Դանիէլ Լաֆոնտի նկարահանած ֆիլմերուն մէջ հնչած անոր քանի մը ակնարկները մեկնաբանուած են իբրեւ պաշտպանութիւն Քէպէքի ինքնիշխանութեան, եւ անոր երկքաղաքացիութիւնը կասկածի տակ դրած է Քանատայի անոր հաւատարմութիւնը: Սակայն, Ժէյն ժխտած է անջատողական հակումներու մասին զրոյցները, հրաժարած է Ֆրանսայի քաղաքացիութենէն եւ դարձած է յարգուած փոխարքայ, որ յայտնի էր Քանատայի Զինուած ուժերու, բնիկ քանատացիներու, ինչպէս նաեւ արուեստի, յատկապէս, երիտասարդական խնդիրներու հանդէպ իր ուշադիր վերաբերումով: Ժէյն այժմ նաեւ Հայիթիի մէջ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-յի յատուկ ներկայացուցիչն է: 26 Սեպտեմբեր 2012-էն սկսեալ ան նաեւ Էլիզապէթ Բ. թագուհիին անձնական ներկայացուցիչն է Քանատայի մէջ:


== Վաղ Կեանք Եւ Կրթութիւն ==
Ժէյնի ընտանիքը Հայիթիէն է։ Ան ծնած է Պորտ-օ-Պրենսի մէջ, մկրտուած էքաղաքին Սուրբ Երրորդութիւն եկեղեցւոյ մէջ եւ ձմեռները անցուցած է այս քաղաքին մէջ, իսկ ամառներն ու շաբաթ-կիրակիները` իր մօր ծննդավայր Ժակմելի մէջ: Թէեւ հայրը ուսուցիչ էր աւետարնական ոչ պետական դպրոցի մէջ, Ժէյն իր կրթութիւնը ստացած է իրենց տան մէջ, քանի որ անոր ծնողները չէին ցանկանար, որ աղջիկը երդում տար Հայիթիի այդ ժամանակուան նախագահ Ֆրանսուա Տուվալիէրին, ինչպէս որ կը պահանջուէր հայիթիցի դպրոցականներէն: Ժէյն իր ընտանիքի հետ կը լքէ Հայիթին` խուսափելու Տուվալիէրի ռեժիմէն, որուն ղեկավարման ժամանակ Ժէյնի հայրը բանտարկուած ու խոշտանգուած էր: Ժէյնի հայրը Քանատա տեղափոխուած է 1967-ին, իսկ ինքը, մայրն ու քոյրերը՝ յաջորդ տարի։ Ընտանիքը միասին կը հաստատուիէ Թեթֆորտ Մայնս, Քէպէք Հայրը կը հեռանայ ընտանիքէն, անոր ծնողները կը բաժնուին, որմէ ետք ինքը, մայրն ու քոյրը կը տեղափոխուին Մոնրէալի մօտակայքը գտնուող Փոքր Պուրգունտիա:

Ժէյն Պսակաւոր Արուեստից վկայական ստացած է Մոնրէալի համալսարանէն, սպաներէն ու իտալերէն լեզուներու ու գրականութեան ոլորտին մէջ եւ 1984-1986 տարիներուն այստեղ իտալերէն դասաւանդած է` միաժամանակ մագիստրոսի աստիճան ստանալով համեմատական գրականութեան մէջ։ Ապա ան շարունակած է լեզուներու եւ գրականութեան ուսուցումը Ֆլորենսի, Փերուճայի եւ Միլանի կաթողիկէ համալսարաններուն մէջ։ ֆրանսերէնէ ու անգլերէնէ զատ, Ժէյն կը տիրապետէ նաեւ սպաներէն, իտալերէն եւ Հայիթիի կրէոլ լեզուներուն, ինչպէս նաեւ` կը կարդայ փորթուկալերէն: 


== Պատկերասրահ ==
Նորայր Տատրեան

Նորայր Տատրեան, (1969, Պոլիս, Թուրքիա)։ Նախակրթութիւնը ստացած է Գարակէօզեան Ազգային Որբանոցին մէջ։ Ապա յաճախած է Վիեննական Մխիթարեան վարժարանը։ Ուսանած է Իսթանպուլի Պողազիչի համալսարանին մէջ, եւ ստացած է իմաստասիրութեան Պսակաւոր Արուեստից վկայականը։ Հիմնադիր անդամներէն է Նոր Սան հանդէսին, որուն աշխատակցած է արձակ գրութիւններով։ Կարճ պատմուածքներով եւ յօդուածներով աշխատակցած է Մարմարաին։ Ներկայիս, իր տիկնոջ՝ բանաստեղծ-արձակագիր Նուէր Սիլահլը Տատրեանի հետ հաստատուած է ԱՄՆ։
Մկրտիչ էֆենտի

Մկրտիչ էֆենտի (1860, Կ.Պոլիս - 22 Մարտ 1916, Երուսաղէմ), հայ բժիշկ, դեղագործ։


== Կենսագրութիւն ==
Մկրտիչ էֆենտի ծնած է 1860 թուականին։ 1914 թուականին, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ որպէս զինուորական դեղագործ ծառայած է՝ Կար­միր մա­հի­կի, Երուսաղէմի Էմրազը Սարիէ (համաճարակներու) հիւանդանոցէն ներս՝ տեղակալի աստիճանով։
Աշխատանքի ընթացքին վարակուած է ժանտախտով։
Մահացած է 1916 թուականի Մարտ 22-ին, Երուսաղէմ, ժանտախտէ՝ 46 տարեկան հասակին։


== Գրականութիւն ==
Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Սուզան Քոլինզ

Սուզան Քոլինզ (անգլերէն՝ Suzanne Collins, ծնած է 10 Օգոստոս 1962 թուականին:), ան Ամերիկացի գրող եւ հեղինակ է, որ ճանչցուած է իր The Hunger Games վիպաշարով (այս վիպաշարը կը բաղկանայ երեք գիրքերէ, որոնք են՝ The Hunger Games, Catching Fire եւ Mockingjay):


== Կենսագրութիւն ==
Սուզան Քոլինզ ծնած է Հարթֆորտ, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ, 10 Օգոստոս 1962 թուականին: Անոր մայրն է՝ Ճէյն Պրատի Քոլինզ (1932) իսկ հայրը՝ Մայքըլ Ճոն Քոլինզ (1931-2001), որ ծառայած էր Վիեթնամի եւ Քորէական պատերազմներու ընթացքին: Քոլինզ ունի 3 քոյր եւ եղբայր՝ Քաթրին (1957), Անտրու (1958) եւ Ճոան (1960):
Սուզան իր մանկութիւնը անցուցած է Ամերիկայի Միացեալ Նահանգերուն մէջ, եւ ետքը իր ընտանիքին հետ տեղափոխուած է բազմաթիւ տարբեր քաղաքներ: Ան 1980 թուականին աւարտած է Ալապամայի արուեստի դպրոցը: 1985 թուականին Քոլինզ շարունակած է իր ուսումը Ինտիանայի համալսարանին մէջ, ստանալով բարձրագոյն վկայականը թատրոնի բաժնին ու ճիւղին մէջ:


== Գործընթացք ==
Քոլինզի՝ հեղինակի գործընթացքը եւ մասնագիտութիւնը սկսաւ 1991 թուականին, որպէս փոքրիկներու հեռուստաշարերու գրող, օրինակ՝ Clarissa Explains It All, The Mystery Files of Shelby Woo, Little Bear, եւ Oswald:
Քանի մը տարի ետք, Սուզակը  կ'որոշէ գրել մանուկներու գիրք մը ու այսպիսով 2003-2007 թուականներուն ընթացքին տպագրութեան կը յանձնէ 5 գիրքեր՝ Underland Chronicles-ի վիպաշարը: Gregor the Overlander, Gregor and the Prophecy of Bane, Gregor and the Curse of the Warmbloods, Gregor and the Marks of Secret, եւ Gregor and the Code of Claw:
Սեպտեմբեր 2008 թուականին, Scholastic Press հրատարակչութեան կողմէ, հրատարակուեցաւ Սուզանին The Hunger Games գիրքը՝ որ առաջին գիրքն է այս վիպաշարին մէջ: Վիպաշարին երկրորդ գիրքը (Catching Fire) հրատարակուեցաւ Սեպտեմբեր 2009 թուականին, իսկ երրորդը (Mockingjay) հրատարակուեցաւ 14 Օգոստոս 2010 թուականին: Գիրքը 14 ամսուան ընթացքին վաճառուեցաւ աւելի քան 1.5 միլիոն օրինակներով:
2011 թուականին, գիրքը վերածուեցաւ ֆիլմի ու գլխաւոր կերպարին դերը (Քաթնիս Էվըրտին) կատարեց Ճենիֆըր Լորընսը, Ճոշ Հաչըրսը կատարեց Փիթա Մալլարք կերպարին դերը, եւ Լիամ Հեմսուըրթը կատարեց Կէյլ Հաուսթրոն կերպարին դերը:


== Հրատարակութիւններ ==
The Underland Chronicles վիպաշարըGregor the Overlander (2003)
Gregor and the Prophecy of Bane (2004)
Gregor and the Curse of the Warmbloods (2005)
Gregor and the Marks of Secret (2006)
Gregor and the Code of Claw (2007)The Hunger Games վիպաշարըThe Hunger Games (2008)
Catching Fire (2009)
Mockingjay (2010)Ուրիշ գիրքերFire Proof: Shelby Woo #11 (1999)
When Charlie McButton Lost Power (2005)
Year of the Jungle (2013)


== Մրցանակներ ==
2011 – California Young Reader մրցանակն ու մետալը:
2010 – Georgia Peach գիրքի մրցանակը:
Publishers Weekly-ի մրցանակը, տարուանյ լաւագոյն գիրքին:
American Library կազմակերպութեան՝ պատանիներու լաւագոյն 10 գիրքերու մրցանակը:
ALA Notable փոքրիկներու գիրքի մրցանակը:
2008 թուականի CYBIL մրցանակը:
KIRKUS մրցանակը լաւագոյն պատանիներու գիրքը 2008 թուականի:
Horn Book Fanfare մրցանակը:
School Library Journal մրցանակը՝ լաւագոյն գիրքերը 2008 թուականի:
A Book List Editor's Choice մրցանակը, 2008:
2004 NAIBA փոքրիկնկերու վէպի մրցանակը:
Բռնակոթ (գետակ)

Բռնակոթ (գետակ), գետակ Արաքս գետի աւազանին մէջ, Որոտանի աջակողմեան վտակը։ Սկիզբ կ'առնէ Զանգեզուրի լեռնաշղթայի Հիւսիսային լանջերէն եւ մայր գետին կը միախառնուի Սիսիան քաղաքին մօտ։ Երկայնքը 15 քմ։
Քերնթն

Քերնթն (գերմաներէն՝ Kärnten, սլովեն.՝ Koroška), նաեւ ճանչցուած իբր Քարինթիա, Աւստրիոյ 9 նահանգներէն մեկն է։ Կը գտնուի երկրի հարաւային մասը։ Նահանգի կենդրոնը Քլակնֆուրթ քաղաքն է։ Տարածքը 9.536 քմ² է, իսկ նահանգի բնակչութիւնը կը կազմուի 562089 մարդէ (2021, Աւստրիայի 6-րդը)։ Նահանգի կարգավիճակ ստացաւ 1918-ին։ Սահմանակից է Սալցպուրկին, Շթիրիային եւ Թիրոլին, ինչպես նաեւ պետական սահմաններ ունի Սլովենիոյ եւ Իտալիոյ հետ։ Նահանգին մէջ կը խօսուի գերմաներէն, ինչպես նաեւ կայ սլովենախօս փոքրամասնութիւն։


== Պատմութիւն ==
Հնագոյն ժամանակներուն Քերնթն կը պատկանէր հին հռոմէական Նորիք նահանգի մէջ։ Ժողովուրդներու մեծ գաղթի ժամանակ Քերնթն հասան արեւելեան Կոթական ցեղեր, որոնք շուտով դարձան շրջանի կառավարիչները: Ք.Վ. 6-րդ դարուն երբ Սլավական ցեղեր փոխարինեցին շրջանի վերնախաւը եւ Քարանթիա պետութիւնը հիմնեցին, սլավական լեզուն այլ լեզուները հեռացուց: Աւարներու դէմ պաշտպանութեան համար պայըրական եւ ֆրանքական դուքսերու օգնութիւնը խնդրուեցաւ, որուն պատճառով այս երկուքն ալ շրջանի վրայ ազդեցութիւն ունէին: 743-էն 907 ֆրանքական թագաւորներ եւ կայսրեր կ'իշխէին այս տարածաշրջանի վրայ: Անոնց յաջորդեց Պայըրնի Դքսութիւնը, որուն պատճառաւ պայըրական բնակիչներ գաղթեցին դէպի Քերնթն եւ գերմանական լեզուն տարածուեցաւ:
976 Քերնթն դարձաւ անկախ դքսութիւն մը: Այս ժամանակին բազմաթիւ վանքեր եւ փերթեր կառուցուեցան: Կայսր Լուտվիկ ֆոն Պայըր Քերնթն յանձնեց Հապսպուրկներուն, որոնք Աւստրիոյ, Շթիրիայի եւ Քրայնի հետ միացուցին:
Յաջորդող դարերուն մինչեւ 18-րդ դար Քերնթն Օսմանեան դէմ պատերազմներէն, գիւղացիներու բողոքներէն, բողոքականներու բարեկարգութենէ եւ հակաբարեկարգութենէ ազդուեցաւ: Վերակաթողիկէացման պատճառով հազարաւոր բողոքականներ դէպի հարաւային Գերմանիա եւ արեւմտեան Հունգարիա աքսորուեցան:
Մարիա Թերեզիայի շնորհիւ բարենորոգութիւններ տեղի ունեցան, որոնց հետեւանքն էր կրօնական գործիչներու ուժի նուազումը եւ հողագործներու անձնական հողեր ունենալու իրաւունք ստանալը, սակայն Քերնթն իր վարչական անկախութիւնը կորսնցուց: Շրջանի զարգացման կրկին նուազումին պատճառ եղան դաշնակցային պատերազմները 1797-էն սկսեալ, որուն հետեւանքով 1809 ամբողջ հիւսիսային Քերնթն բոլորովին Ֆրանսայի տիրապետութեան տակ անցաւ: 1813 շրջանը հապսպուրկի Իլիրիայի թագաւորութեան կողմէ ազատագրուեցաւ:
1848-ի յեղափոխութենէ ետք Քերնթն 1849-ին վերստին ստացաւ վարչական անկախութիւն եւ 1867-1918 Աւստրիա-հունգարական կայսրութեան արեւմտեան կէսին մէջ դքսութիւն էր: Առաջին համաշխարհային պատերազմէն ետք, որուն հետեւանքն էր Հապսպուրկի կայսրութեան անկումը, նոյեմբեր 11 1918-ին Քերնթնի առժամեայ նահանգային կառավարութիւնը որոշեց Քերնթն միացնել Գերմանական Աւստրիոյ:
Ռայպլ գիւղը ու Քանալ ձորը () Իտալիոյ եւ Միսդալը, Ունդըրաուպուրկը ու Զելանտը Սլովենացիներու Քրուաթներու եւ Սերպերու պետութեան կորսնցնելէ եւ հարաւային Քերնթնի Աւստրիոյ հետ միացումի ժողովրդավար յաջող ընտրութենէ ետք Հոկտեմբեր 10 1920-ին Սան Ժերման դաշնագրէն ետք Քերնթնի սահմանները ճշտուեցան ինչպէս որ այսօր են:


== Բնակչութիւն ==
Քերնթնի ամենամեծ քաղաքը, Քլակնֆուրթ, կը բնակին 101 հազար, Ֆիլախ՝ 58 հազար, Վոլֆսպերկ՝ 25 հազար եւ Շբիթալ՝ 16 հազար մարդ։ 


=== Լեզու ===
Բնակչութեան մեծ մասը կը խօսի գերմաներէն։ Քերնթնի հարաւ-արեւելքը կ'ապրի փոքրաթիւ սլովենական համայնքը (17 հազար մարդ)։ Սլովեներէնը Աւստրիոյ փոքրամասնութիւններու ճանչցուած լեզուներէն է:


== Յղումներ ==
Քերնթնի պաշտօնական կայք էջը
Կորիւն

Կորիւն (380 - 450), հայ պատմիչ, վարդապետ, թարգմանչացի ժամանակի գործիչ։ Մեսրոպ Մաշտոցի առաջին աշակերտներէն։


== Կենսագրութիւն ==
Մեսրոպ Մաշտոցի եւ Սահակ Պարթեւի հանձնարարութեամբ դասաուանդելու համար մեկնած է Հայաստանի գաւառները։ Ապա՝ իր միւս աշակերտներէն միքանիին հետ ուղարկուած է Ասորիք եւ Կ.Պոլիս՝ ասորերենի եւ յունարէնի մեջ հմտանալու համար։ Կորիւնը եւ միւսները հայրենիք վերադարձած են 431–էն յետոյ՝ իրենց հետ բերելով Ս.Գրքի յունական լաւագոյն օրինակները, ինչպես եւ Նիկիայի առաջին ու Եփեսոսի տիեզերական ժողովներու կանոնները։ Ատկէ վէրջ Կորիւնը զբաղուած է եկեղեցական եւ թարգմանչական գործունեութեամբ, մասնակցած է Աստուածաշունչի հայերէն թարգմանութեան մասը։ Կ'ենթադրուի, որ թարգմանած է «Նար Մակաբայեցոց» գիրքը եւ այլ երկեր։ Բայց Կորիւնի հեղինակութեամբ մեզ հասած միակ վավերական գործը Մեսրոպ Մաշտոցի կենսագրութիւնն է, որ շուրջ 442–ին Հայոց կաթողիկոս Հովսէփ Ա. Վայոցձորցի պատուերով գրած է եւ աուարտած է 443-450–ին։
«Վարք Մաշտոցի»–ն հայ ազգային մատենագրութեան առաջին երկերէն է, որուն մէջ Կորիւնը վարքաբանական ձեւի տակ կարեւոր տեղեկութիւններ հաղորդած է հայերուն, վրաց եւ աղվանից գրերու գիւտի ու անոնց հանգամանքներուն մասին։


== Աշխատութիւններ ==
Կորիւն, Վարք Մաշտոցի բնագիրը ձեռագրական այլ ընթերցուածներով, թարգմանութեամբ, առաջաբանով եւ ծանոթագրութիւններով ի ձեռն պրոֆ. Մանուկ Աբեղեանի, Հայպետհրատ, Երեւան, 1941
Կորիւն, Վարք Մեսրոպ Մաշտոցի, աշխատութեամբ Ա. Մաթեւոսեանի, Երեւան, 1994 (Կորիւնի երկի ձեռագրերի ու տպագրերի ցանկը տե՛ս էջ 9-19)։
Կորիւն, Վարք Մաշտոցի. Յառաջաբան, բնագրի վերակազմութիւն եւ ծանօթագրութիւններ, աշխատասիրեց Հ. Պօղոս Անանեան, Վենետիկ-Ս. Ղազար, 1998 (Հայկական մատենադարան, 4), (մատենագիտութիւնը տե՛ս էջ Ը-ԺԴ)
Կորիւն, Վարք Մաշտոցի. Ուղղեալ եւ լուսաբանեալ ի Գառնիկ Ֆնտգլեանէ, Երուսաղէմ, տպ. Սրբ. Յակոբեանց, 1930։
Կորիւն, Վարք Մաշտոցի,- «Մատենագիրք Հայոց», հատոր Ա, Ե դար,  էջ 229-272։


== Գրականութիւն ==
Ա. Ս. Մաթեւոսեան, Կորիւնի Մեսրոպ Մաշտոցի պատմութեան ձեռագրի մի թղթի տեղափոխութիւն, Վենետիկ-Ս. Ղազար, 1990 (Հայագիտական մատենաշար, «Բազմավէպ», թիւ 32)։
The Heritage of Armenian Literature: From the Oral Tradition to the Golden Age. Edited by A. J. Hacikyan, Gabriel Basmajian, Edward S. Franchuk, Nourhan Ouzounian, Vol. 1, 2000. ISBN 0-8143-2815-6
Yuzbashyan, Karen. L'invention de l'alphabet arménien։ de langue parlée á la langue écrite.- "Revue des Études Arméniennes". 33 (2011), pp. 67–129.


== Ծանոթագրութւններ ==


== Արտաքին յղումներ ==
R. W. Thomson. A bibliography of Classical Armenian Literature to 1500 AD. Brepolis-Turnhout, 1995, pp. 142-145. ISBN 978-2-503-50455-1
Գրախօսութիւն՝ Koriwns Biographie des Mesrop Maštoc'։ Übersetzung und Kommentar. By Gabriele Winkler. [Orientalia Christiana Analecta, 245] (Rome։ Pontificio Istituto Orientale. 1994. pp. 452.)
Հայկական Բարձմենեակ

Հայկական Բարձմենեակ (Artemisia armeniaca), ճճեհալած կամ հակաճճի ծաղիկները, որոնք հունտ կարծուած են, կը ստացուին Ariemesia judaica, A. contra եւ A. santonica անուն բոյսերէն։ Այս ծաղիկները կը կոչուին semen contra vermes (հակաճճի սերմ)։
Բուսաբանութեան մէջ Ariemesia santonica, A. judaica-ի (Հրէաստանի), A. maritima-ի (ծովային) եւ A. pontica-ի (Պոնտական) ըսուած տեսակներուն մէջ ամենայարգին է հայկականը, որ ծանօթ է արաբերէնի Շիհ-ը-Էրմէնի անունով։
Իբրեւ համեմ կը գործածուի Թարխունը (estragon, tarragon, A. dracunculus), որ քիչ մը բարկ է եւ որ կը գտնուի միեւնոյն ընտանիքին մէջ եւ հազար տարի առաջ բերուած է Եւրոպա։ Այս բոյսը վայրի վիճակին մէջ կը գտնուի Սիպերիա։


== Գրականութիւն ==
Պապէսեան Յովհաննէս (1961), «Հանրագիտակ», Կաթողիկութիւն Հայոց Մեծի Տանն Կիլիկիոյ, Անթիլիաս, Լիբանան, էջ 12։
Մարի Ռոզ Աբուսէֆեան

Մարի-Ռոզ Աբուսէֆեան (ծննդեան թուականը եւ վայրը՝ անյայտ), շարժանկարի եւ թատրոնի հայ դերասանուհի։


== Կենսագրութիւն ==
Մարի-Ռոզ Աբուսէֆեան իր թատերական կրթութիւն ստացած է Երեւանի գեղարուեստա-թատերական ինստիտուտի մէջ:
Երկար տարիներ աշխատած է Երեւանի Հրաչեայ Ղափլանեանի անուան պետական դրամատիկական թատրոնէն ներս, խաղացած է բազմաթիւ դերեր գրական-թատերական հեռուստա-ռատիոհաղորդումներուն մէջ։ Նկարահանուած է նաեւ Հայ ֆիլմ արուեստանոցին արտադրած ֆիլմելուն մէջ։
1983-էն սկսեալ կ՛ապրի Սան Ֆրանսիսքօ։
2010-ին Հայերու Ցեղասպանութեան 95-ամեակին Երեւանի մէջ, իսկ 2012-ին Պէյրութի մէջ ներկայացուցած է «Գրիգոր Զոհրապ. Գողգոթայի ճանապարհին» բեմադրութիւնը։
Առաջին եւ միակ դերասանուհին է, ով 1987-ին մենաթատրոնի վերածեց Ֆրանց Վերֆելի հռչակաւոր «Մուսա Լերան 40 Օրերը» վէպը։


== Ֆիլմագրութիւն ==


== Մրցանակներ եւ պարգեւներ ==
Հայութեան պահպանման եւ հայկական մշակոյթի հանրայնացման համար ՀՀ մշակոյթի նախարարութեան կողմէ արժանացած է ոսկի յուշամետալի (2010)։


== Ծանօթագրութիււններ ==
Խորակերտի Վանք

Խորակերտի վանք, 13-րդ դարու ճարտարապետական յուշարձանախումբ Լոռի մարզի Ջիլիզա գիւղը կը գտնուի  Լալվար լերան արեւմտեան փէշերուն։ Վանական համալիրը ներկայիս կը գտնուի Վրաստանի սահմանապահներու վերահսկողութեան գօտիին մէջ։
Շրջակայքի հնագոյն շինութիւններու հետքերը թոյլ կու տան ենթադրել, որ այդտեղ եղեր է Խորակերտ կամ Խոռակերտ քաղաքը, որու հիմնադրումը Վարդան պատմիչը կը վերագրէ Հայկի որդի Խոռին։ Քաղաքը 9-րդ դարու Սմբատ Բ. թագաւորի հրամանով ժառանգեր է Աշոտ Գ. Ողորմածի որդի Գուրգէնը։ Երբեմնի պարսպապատ համալիրէն պահպանուեր են միջնադարեան եկեղեցին, կիսաւեր գաւիթը, մատուռներու, սեղանատան աւերակները, քանդակազարդ գերեզմանաքարերը։
Ըստ եկեղեցւոյ արեւմտեան ճակատի արձանագրութեան, վանքը եւ գաւիթը կառուցուեր են 1251 թ.-ին։ Ըստ Ա. Յակոբսոնի ճարտարապետական ոճական վերլուծութեան, եկեղեցին հիմնականօրէն XI դարու կառոյց է, որու վերին մասը լրացուեր է 1251 թուականին։ Արտաքինը՝ 9,6 մ X 14,6 մ չափերով, ուղղանկիւն է, արեւելքէն երկու «հայկական խորշերով»: Եկեղեցին ներքինը՝ խաչաձեւ է՝ երկարած արմ. - արլ. առանցքով եւ չորս անկիւններուն աւանդատուներով, արեւմտեան եւ հարաւային մուտքերով։
Առանձնայատուկ է եկեղեցւոյ գմբէթը (հայկական ճարտարապետութեան նմանատիպ միակ օրինակը), որու ութնիստ թմբուկը կէսէն ցած կազմուած է 30 վեցնիստանի սիւներէն (բարձրութիւնը՝ 2 մ.), որոնք շատ խիտ տեղադրուած, կը ստեղծեն նեղլիկ բացուածքներու տպաւորութիւն։ Անոնց խարիսխները ու խոյակները իրարու կպած են։ Գմբէթը կը հիմնուի 6 փոխհատուող կամարներէն կազմուած կառուցուածքային հիմնակմախքին եւ կեդրոնը կ'աւարտի շթաքարով ձեւաւորուած աւելի փոքր գմբէթով։
Եկեղեցւոյ ճակատները պարզ են, գրեթէ զուրկ յարդարանքէ։ Ներսը տեղ-տեղ պահպանուեր են գաճաքարի մնացորդներ։ Գաւիթը (13,1 մ X 13,1 մ չափերու) կը պատկանի 2 զոյգ խաչաձեւուող կամարներով ծածկուող տիպին։ Կամարներու փոխհատումէն առաջացած կեդրոնական քառակուսին ծածկուած է ութնիստ բրգաձեւ ծածկով։ Անցումը քառակուսի ութանկիւնին իրականացուած է եռանկիւնաձեւ չորս «կախուած» նիստերու միջոցով։ Խաչաձեւոող կամարները կը կազմեն ոչ միայն կառուցուածքային, այլեւ ողջ ճարտարապետական յօրինուածքի հիմքը։


== Գրականութիւն ==
Якобсон А. Л., Из истории армянского средневекового зодчество, V.
Apмянские монастыри XIII в. Xopaкерт и Мшкаванк, Сов. археология, XIV, 1950
Мнацаканян C.X., Apхитектура армянских npитворов, E., 1952.
Խիմենա

Խիմենա (սպ.՝ Jimena), քաղաք եւ համայնք Սպանիոյ, կը մտնէ Խաէն պրովինցիաի կը կազմէ, Անտալուզիա ինքնավար մարզ։ Համայնքը կը գտնուի Կուենկա-Միներա գաւառի կազմին մէջ։ Տարածքը 48 ք․մ․։ Բնակչութիւնը՝ 1435 մարդ (ըստ 2010 թուականի մարդահամարի)։ Կը գտնուի նահանքի քաղաքապետարանէն՝ 38 ք․մ․ հեռաւորութեան վրայ։


== Բնակչութիւն ==


== Արտաքին յղումներ ==
La Pagina de PacoSerrano
Jimenatos — Portal de Jimena
60 (թիւ)

60 (վաթսուն)՝ զոյգ երկնիշ բնական թիւ մըն է 59 եւ 61 հարազատ պարզ թիւերու միջեւ:


== Յատկութիւններ ==
 A005349  բերկրալի թիւ է
Ունի տասներկու բաժանարար եւ ուրեմն՝ խիստ բաղադրեալ թիւ է

Հին Բաբելոնին մէջ կիրառութիւն ունեցած վաթսունային հաշուողական համակարգի հիմքն է, որմէ մնացած են որոշ կիրառութիւններ՝
վայրկեանը կը բաժնուի 60 երկվայրկեանի եւ ժամը` 60 վայրկեանի
նոյն ձեւով շրջանը կը բաժնուի 6×60=360 աստիճաններու
Պարզ թիւերու վեց տարբեր գումարներով ներկայացուող ամենափոքր թիւն է՝ 60=7+53=13+47=17+43=19+41=23+37=29+31
նէոտիմիոն քիմիական տարրի 60Nd ատոմային թիւն է
Էքօ (60 Echo) աստեղնեակի կարգահամարն է
Microsoft Windows-ի  Alt + 60 -ի գործադրումով կը ստացուի «փոքրի» < նշանը
Ամուսիններու 60 տարիներու համատեղ կեանքը կը նշուի որպէս «ադամանդեայ»
+60-ը Մալայզիա զանգելու միջազգային քոտն է
60-ը Ֆրանսայի Ուազ տարածքի կարգային թիւն է
Տարուան 60րդ օրն է Մարտ 1-ը (նահանջ տարիներուն՝ Փետրուար 29-ը)
1961 թուական
Գրիգոր Քալֆայեան

Գրիգոր Քալֆայեան (1873, Պրուսա, Հյուդավենդիգար, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1949, Ֆրէզնօ, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ) ցցուած գրող է, դասախօս, երաժիշտ եւ երաժշտաբան։


== Կենսագրութիւն ==
Հայկական արշաւին, Գրիգոր Քալֆայեան ծնած է Պուրսա, Օսմանեան Կայսրութեան 1873-ին։ Իր հայրը ճարտարապետ էր։ Գրիգոր Քալֆայեան առաւ իր նախակրթական ուսումը Հայկական դպրոց։ Պատահաբար ան փոխադրուեցաւ Կ. Պոլիս ուր իր ուսումը շարունակեց Հեղինակաւոր Կեդրոնական Ճեմարան։ Քալֆայեան ընդունուած էր Սքոլա Քենդօրում Փարիզ, Ֆրանսա ուր ինք մտածեց հռչակաւոր եղանակի ուսուցիչ եւ երգահան Չարլզ Պօրտզ եւ Վինսդ ՏԻնտի Upon completion of his studies, he lectured on Armenian music in both France and England.։ Ի վրայ ամբողջութիւնը իր ուսման, ան դասախօսած է Հայկական եղանակի Ֆրանսայի եւ Անգլիոյ մէջ։ 1905-ին, ան հրատարակեց ամսագիր կոչուած Կռունք եւ նպաստել պարբերաթերթը եղարուեստական Հայեր Ֆրանսերէն եւ Հայերէն։ 1907-ին ան ընդունուած է Սոսիէթէ Օթըրզ, Գոմփօզիդորզ եւ Էտիդորզ Եղանակ Փարիզի մէջ։
Գրիգոր Քալֆայեան հեղինակն է 150 երաժշտական եղանակներ։ Իր Եղանակները գրեթէ հիմնուած են Կրօնական եւ հայրենասիրական թեմաներ։ Ապրիլ 4, 1911-ին, Քալֆայեան անցկացուեց իր առաջին համերգին որ կը բաղկանար իր երաժշտական գործերը Սքոլա Գանդորում Փարիզ։
Գրիգոր Քալֆայեան փոխադրուեցաւ Ֆրանսայէն եւ հաստատուեցաւ Միացեալ Նահանգներ 1913-ին։ Քալֆայեան եղաւ Մ.Ն. բնակիչ 1922-ին։ Իր տեղացիութիւնը առնելէն վերջ ինք կազմեց Ամերիկեան հայրենասիրական քայլերք, բառերը եղած են Ալիս Սդոն Պլաքուել-էն։ Քալֆայեան եղաւ երաժշտութեան վարպետը Հայկական եկեղեցիներուն Ուրչեսդեր-ին, Պօսդոն-ին, Լօուել-ին եւ Ֆրեզնօյին մէջ։ Գրեթէ իր յօրինումները հրատարակուած են եւ արձանագրուած են։ Քալֆայեան տուաւ համերգներ Նիու Եորքի, Ֆրեզնօյի, Լոս Անճելոսի եւ Սան Ֆրանսիսքոյի մէջ։
Ան մեռաւ Ֆրեզնօյի մէջ Գալիֆօրնիա, 1949-ին։
Արշակ Ագապեան

Արշակ Ագապեան (20 Մայիս 1860, Լալի գիւղ (այժմ՝ Վազաշէն՝ ՀՀ Տաւուշի մարզ) - 10 Հոկտեմբեր 1905)՝ հայ գիւղագիր, մանկավարժ, հրապարակախօս։
Սկզբնական կրթութիւնը ստացած է իր քահանայ հօր մօտ, իսկ անոր մահէն ետք այլ քահանաներու մօտ։ Այնուհետեւ կ'երթայ Տփխիս (Թիֆլիս) եւ 1869-էն սկսեալ կ'ուսանի ծխական ուսումնարանին մէջ, իսկ 1870-1875-ին Ներսէսեան վարժարանին մէջ, ուրկէ կ'արձակուի իբրեւեւ աղմկարար։ Էֆէնճեանի գրախանութին մէջ ծառայելէ ետք 1876-1882 Գետաշէնի, Զաքաթալայի եւ Նուխայի մէջ ուսուցչութիւն կ'ընէ։ Այնուհետեւ կը մտնէ Տփխիսի (Թիֆլիս) Աղէքսանդրեան ուսուցչական ուսումնարանը, ուր 1886-ին ուսումն աւարտած կ'երթայ Մողդոկ ուսուցչի պաշտօնով։ 1889-էն 1896 Ախալքալաքի մէջ ուսուցչութիւն ընելէ ետք գիւղը կը քաշուի։ 1901 թուականէն կը ծառայէ Երեւանի թեմական դպրոցին մէջ։ Առաջին բանասիրականը տպուած է «Մեղու Հայաստան»-ի լրագիրի մէջ 1881-ին։ Այդ օրէն կը սկսի գրել ե՛ւ «Մեղու»-ի ե՛ւ «Նոր-Դար»-ի մէջ՝ տալու յօդուածներ եւ պատկերներ գիւղական կեանքէն։
Առանձին գիրքով լոյս տեսած են.

«Բնախօսութիւն» (1881)
«Մուսինի Գանգատը» (1890)
Աբրահամ Աթթարեան

Աբրահամ Աթթարյան (անհայտ - 1915, Ուռհա, Թուրքիա), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ատացած է դեղագործական կրթութիւն։ 1915 թուականի դրութեամբ, Եդեսիոյ մէջ դեղագործ աշխատած է։ 1915 թուականին, Եդեսիոյ մէջ թուրքական ոստիկանութիւնը ձերբակալած է զայն։ Նոյն տարին նահատակուած է Եդեսիսյ մէջ։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։


== Գրականութիւն ==
Սահակեան Արամ «Դիւցազնական Ուրֆան Եւ Իր Հայ Որդիները», Պէյրութ, 1955