armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Հրաչեայ Սարուխան

Հրաչեայ Սարուխան (1 Յունուար 1947(1947-01-01), Մարգահովիտ, Գուգարքի շրջան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն - 8 Ապրիլ 2016(2016-04-08)), բանաստեղծ, թարգմանիչ, մշակոյթի վաստակաւոր գործիչ։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Լոռիի մարզի Համզաչիման, այժմ` Մարգահովիտ գիւղը:
Աւարտած է Երեւանի Փանոս Թերլեմեզեանի անուան գեղարուեստի ուսումնարանի, այժմ` քոլեճ, գեղանկարչութեան բաժինը, ապա Վանաձորի մանկավարժական հիմնարկի լեզուագիտութեան բաժանմունքը:
1983-ին աւարտած է Մաքսիմ Կորքիի անուան գրականութեան հիմնարկի երկամեայ դասընթացքները:
Հայաստանի Գրողներու միութեան անդամ է 1978 թուականէն:
1990-ին եղած է միութեան Վանաձորի գրական բաժանմունքի պատասխանատու քարտուղարը, այնուհետեւ նշանակուած Ստեփան Զօրեանի տուն-թանգարանի տնօրէն:


== Աշխատութիւններ ==
Հեղինակ է բանաստեղծական շարք մը ժողովածուներու`

«Եզրագծեր» (1977),
«Հրաշք օրեր» (1981),
«Վկայութիւններ» (1989),
«Աստծոյ առաւօտ» (1999),
«Ի տրիտուր» (2005) եւ այլն:Անուրանալի է անոր վաստակը նաեւ թարգմանութեան ոլորտին մէջ: Թարգմանութեան ասպարէզին մէջ նշանակալի աւանդին համար 2015-ին արժանացած է Գրողներու միութեան եւ Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածինի «Կանթեղ» մրցանակին:
Իր հերթին անոր բանաստեղծութիւնները թարգմանուած են անգլերէնի, ֆրանսերէնի, ռուսերէնի, գերմաներէնի եւ բազմաթիւ այլ լեզուներու:


== Պարգեւներ ==
Պարգեւատրուած է «Մովսէս Խորենացի», Միխայիլ Լերմոնտովի անուան «Գրական վաստակի համար», Հայաստանի մշակոյթի նախարարութեան ոսկի մետալներով:
2011-ին արժանացած է Հայաստանի մշակոյթի վաստակաւոր գործիչի կոչման:
Հայաստանի Հանրապետութեան Նախագահի Նստավայր

Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահի նստավայրը կը հանդիսանայ Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահի աշխատանքային վայրը, որ կը գտնուի Երեւանի` Մարշալ Բաղրամեան Պողոտային վրայ 26 հասցէով։ 2018 թուականի Սեպտեմբեր 21-էն վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանին հրամանով Բաղրամեան 26-ի դարպասները բացուած են այցելուներու համար։


== Պատմութիւն ==
Նստավայրի շէնքը նախագծուած է 1951 թուականին որպէս Հայաստանի ԽՍՀ նախարարական խորհուրդի տուն, հետագային ծառայած է որպէս Հայաստանի ԽՍՀ գերագոյն խորհուրդի նախագահութեան շէնք։ Նախագիծի հեղինակը Մարք Գրիգորեանն է։ Շէնքը եղած է երկյարկանի, ենթարկուած է վերակառուցման, եւ մակերեսը 2720 քմ է։ Առաջին յարկի 338 քմ մակերեսով 10մ բարձրութեամբ տարածքը նախատեսուած է ընդունելութիւններու համար՝ առանձին սրահներով։
1987 թուականին շէնքը վերակառուցուած է «Հայարդնախագիծ» ինստիտուտի նախագիծին հիման վրայ։ Շէնքի երկու կողմերը աւելցուած է 10մ լայնութեամբ եւ 6մ երկարութեամբ երկու եռայարկ շէնք։ Վերակառուցման արդիւնքով շէնքի ընդհանուր մակերեսը 4470 քմ է։
1992 թուականէն սկսեալ կը ծառայէ որպէս Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահի նստավայր։
2009-2010 թուականներուն Հայաստանի Հանրապետութեան վաստակաւոր ճարտարապետ Նարէկ Սարգսեանի նախագիծով շէնքի առանցքով ետեւի կողմը կառուցուած է քառայարկ շինութիւն, որպէս վարչական մասնաշէնք 3150.0 քմ ընդհանուր մակերեսով։


== Կառուցուածք ==
Առաջին յարկը եւ երրորդ յարկի մէկ բաժինը նախատեսուած են ընդունելութիւններու համար՝ առանձին սրահներով։ Շէնքի մնացած հատուածը կը ծառայէ որպէս վարչական մաս։ Շէնքի արտաքին պատերը կառուցուած են դեղնաւուն տուֆով։


== Գեղանկարներու հաւաքածոյ ==
ՀՀ նախագահի նստավայրի տարբեր սրահներուն մէջ կը պահուին Յովհաննէս Այվազովսկիի, Փանոս Թերլեմեզեանի, Մարտիրոս Սարեանի, Գէորգ Բաշինջաղեանի, Յակոբ Յակոբեանի եւ շարք մը այլ նշանաւոր նկարիչներու գեղանկարները, որոնք տրուած են նախագահի աշխատակազմին Հայաստանի ազգային պատկերասրահի կողմէ։


== Հետաքրքրական ==
1960 թուականին Մարք Գրիգորեանը, որպէս շէնքին նախագիծի հեղինակ, պարգեւատրուած է Հայկական ԽՍՀ գերագոյն խորհրդի պատուոյ գիրով։
Բաղրամեան 26 վարչական շէնքը Հայաստանի Հանրապետութեան կառավարութեան որոշմամբ 2004 թուականին ընդգրկուած է Երեւան քաղաքի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու պետական ցուցակին մէջ որպէս հանրապետական նշանակութեան յուշարձան։


== Յղումներ ==
Նախագահի նստավայրը - Պատմութիւն
Վերգինէ Գարագաշեան

Վերգինէ Գարագաշեան, (1856, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1933, Աթէնք, Յունաստան), հայ դերասանուհի, Երանուհի Գարագաշեանի քոյրը:


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Կոստանդնուպոլսոյ մէջ։ Սորված է Սկիւտարի ճեմարանի մէջ, ապա մասնաւոր դասեր ստացած է Սրապիոն Թղեանէ եւ ֆրանսացի կոմպոզիտոր Սօլիեյից: Բեմ բարձրացած է 1867-ին Միքայէլ Նալբանդեանի մահուան առաջին տարեդարձի առթիւ կազմակերպուած թատերական երեկոյին, արտասանելով Նալբանտեանի «ազատութիւն» բանաստեղծութիւնը:
Նոյն թուականին հանդէս եկած է Յ. Վարդովեանի խումբին մէջ: 1878-in քրոջ` Երանուհիի հետ խաղցած է Ս. Պենկլեանի խմբէն, շրջած է մի շարք քաղաքներ: Յաջողութեամբ կատարած է «գլերեդի» դերը Շ. Լեկոկի «մատամ Անգո» օպերետին մէջ, «ժիրոֆլէ Ժիրոֆլային»ը` Շ. Լեկոկի համանուն օպերետի մէջ։ Օրեստինը «գեղեցկուհի Հեղինէումէ, մանաւանդ Գաթիմէի դերը Տիգրան Չուխաջեանի «լեբլեբիջի հոր-հոր աղա» օպերետում: 1880-1881 թուականներուն թատերաշրջանին խաղցած է Թիֆլիսի մէջ, արժանացած է մամուլի եւ հասարակութեան ջերմ գնահատմանը: Թիֆլիսի մէջ խաղցած է նաեւ Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի «խելքից պատուհաս»ի մէջ, փայլուն կերպով կատարելով «լիզայի» դերը, որ հիացմունք կը պատճառած է նաեւ օտար քննադատներուն: 1881-ին վերադարձած է Կ. Պոլիս, միացած է Ս. Պենկլեանի խումբին, շրջած է շարք մը երկիրներ, ապա` խումբի քայքայումէն ետք, մեկնած է Իզմիր, ամուսնացած է եւ յաւիտեան հեռացած է բեմէն: Մահացած է Աթէնքի մէջ։
Լէյլա Ալ-Աթթար

Լէյլա Ալ-Աթար (արաբ․՝ ليلى العطار‎‎, 7 Մայիս 1944, Պաղտատ, Իրաքի թագաւորութիւն - 28 Յունիս 1993, Պաղտատ, Իրաքի թագաւորութիւն), իրաքցի նկարչուհի, Իրաքի գեղարուեստի ազգային թանգարանի տնօրէն: Միջազգային մամուլին մէջ յայտնի դարձած է 1993-ին՝ ԱՄՆ-ի կողմէ Իրաքի վրայ կատարուած ռմբակոծութեան ժամանակ զոհուելէն ետք:


== Կենսագրություն ==

Լէյլա Ալ-Աթարը ծնած է 1944-ին, Պաղտատ: 1965-ին աւարտած է Պաղտատի գեղեցիկ արուեստներու ակադեմիան: Պարբերաբար մասնակցած է ազգային ու միջազգային տարբեր ցուցահանդէսներու Իրաքի եւ այլ երկիրներու մէջ։ Մասնաւորապէս, մասնակցած է Քուէյթի պիենալէին (1973), Արաբական առաջին պիենալէին (Պաղտատ, 1974), Արաբական երկրորդ պիենալէին (1976), Քուէյթի պիենալէին (1981), ինչպէս նաեւ ոսկիէ մետալ ստացած է Գահիրէի պիենալէի ժամանակ (1984):
1991-ին Իրաք-քուէյթեան պատերազմի աւարտէն ետք Լէյլա Ալ-Աթարը պաղտատեան «Ռաշիտ» հիւրանոցի յատակին ստեղծած է խճանկար. այստեղ յաճախ կը հիւրընկալուէին օտարերկրացի հիւրեր: Ան պատկերած է ԱՄՆ նախագահ Ճորճ Պուշ աւագին, իսկ դիմանկարի տակ անգլերէնով ու արաբերէնով գրուած եղած է«Պուշը յանցագործ է» (անգլ.՝ Bush is criminal): Արաբական մշակոյթին մէջ մարդու պատկերը տրորելը խիստ վիրաւորանք կը համարուի, այդ պատճառով նկարը գրաւած է ամերիկացի դիւանագէտներու ուշադրութիւնը, եւ այդ մասին հաղորդուած է Պուշին: 28 Յունիս 1993-ին Լէյլան, անոր ամուսինն ու տան աշխատողը սպանուած են ամերիկեան ռմբակոծութեան արդիւնքով: Հարուածի պատճառով Լէյլայի աղջիկը կորսնցուցած է տեսողութիւնը: Ըստ պաշտօնական վարկածի` հարուածի թիրախը իրաքեան յետախուզութեան գլխամասն էր, սակայն կարծիք կայ, թէ Լէյլան դարձած է Պուշի վրէժի զոհը:


== Յիշատակ ==
Քրիս Քրիստոֆերսոն Լէյլային է նուիրած իր «The Circle (Song for Layla Al-Attar and Los Olvidados of Argentina)» երգը: Քոլոմպացի երգչուհի Մարթա Կոմէսը կատարած է Քրիստոֆերսոնի The Pilgrim. A celebration of Kris Kristofferson երգը` մէկ քառատող աւելացնելով սպաներէնով:
Հիթեր Ռաֆֆոյի «Ցանկութեան ինն մասերը» պիէսին մէջ կայ Լայալի կերպարը, որ հիմնուած է Լէյլա Ալ-Աթարի վրայ: Պիէսը կը ներկայացէ, եւ անոր բոլոր կերպարներուն, ինչպէս` Լայալին, կը խաղայ ինքը` Ռաֆֆօն: Ըստ անոր, թատրերգութիւնը գրելու համար առիթ դարձած է Լէյլայի նկարը, որ հեղինակը տեսած է պատկերասրահին մէջ:


== Գրականութիւն ==
Pope, Hugh. «Artist’s rendering: After Painter Dies, A Myth is Bom in Insular Iraq? Baghdadis Believe Ms. Attar Was Target of US Missiles.» Asian Wall Street Journal. (June 3, 2002). http://search.proquest.com/docview/398814196


== Արտաքին յղումներ ==
Լէյլա Ալ-Աթարը Iraqiart.com կայքին մէջ
Փոթորիկ

Փոթորիկ, յանկարծակի, ուժգին, ուղղութիւնը յաճախ փոխող կարճատեւ քամի: Սովորաբար կ'ընդգրկէ մի քանի քմ լայնութեան տարածք։ Կ'երեւի իբրեւ բարեխառն լայնութեան մթնոլորտային ճակատներու գօտիի մը վրայ, ինչպէս նաեւ ամպային փոխանցումներու ժամանակ։ կ'ուղեկցուի տեղատարափ անձրեւներով, ամպրոպներով, կարկուտով կամ կը նախորդէ անոնց։


== Հայաստանի Մէջ ==
Հայաստանի մէջ փոթորիկներ կ'առաջանան տարուայ տաք ամիսներուն (80%)` հիւսիսային լեռնահովտային քամիներու ժամանակ: Առաւել ուժգին (30-32 մ/վ) փոթորիկներ կը տեսնուին Երեւանի մէջ՝, Սիսիանի լեռնանցքին մէջ` հիմնականապէս օրուայ երկրորդ կէսին (95%), եւ կը տեւեն աւելի քան 6 վայրկեան։ Սովորաբար քամու արագութիւնը փոթորիկներու ժամանակ 15-20 մ/վ է, երբեմն՝ աւելի քան 40 մ/վ։ Փոթորիկէն կ'առաջացուին ավերածութիւններ:
Մաքսիմ Կորքիի տուն-թանգարան (Մոսկուա)

Մաքսիմ Կորիի տուն թանգարան (ռուս.՝ Музе́й-кварти́ра Макси́ма Го́рького), յուշահամալիր թանգարան Մոսկուայի մէջ` նուիրուած ռուս գրող, արձակագիր եւ դրամատուրգ Ալեքսէյ Մաքսիմովիչ Պեշքովի կեանքին եւ ստեղծագործութեան, որ յայտնի է Մաքսիմ Կորքի գրական կեղծանունով: 


== Պատմութիւն ==

1902-ին ռուս ճարտարապետ Ֆեոտոր Շեխտելի կողմէ նորոյթ ոճով կառուցուած շէնքը սկիզբը պատկանած է միլիոնատէր Սերգէյ Ռիապուշինսքիին: Շինարարութիւնը սկսած է, երբ Ռիապուշինսքին 26 տարեկան էր։ Այս տան մէջ ան ընտանիքով ապրած է մինչեւ 1917-ի յեղափոխութիւնը, երբ ամբողջ ընտանիքը ենթարկուած է հալածանքներու եւ փրկուած արտագաղթելով: 1917-էն ետք առանձնատունը անցաւ քաղաքապետարանի տիրապետութեան ներքոյ եւ այնտեղ հերթով տեղակայուեցան Պետական հրատարակչութիւնը, Արտասահմանի հետ մշակութային կապերու համամիութենական ընկերութիւնը, Հոգեվերլուծութեան ուսումնարանը եւ մանկապարտէզը: 1932-ին Կորքի վերջնականապէս կը տեղափոխուի ԽՍՀՄ, ուր մինչ այդ կ՛ըլլար տարեկան քանի մը շաբաթ, անկէ ետք անոր այլեւս արտասահման երթալ չթոյլատրեցին: Ռիապուշինսքիի նախկին առանձնատունը, ինչպէս նաեւ Կորքիի եւ Ղրիմի ամառանոցները ԽՍՀՄ Կառավարութեան կողմէ յատկացուեցան Կորքիին եւ անոր ընտանիքին՝ որպէս կեցավայր: Այստեղ ալ ան անցուց կեանքի մնացած տարիները մինչեւ իր մահը՝ 1936-ը: 1965-ին շէնքին պաշտօնապէս տրուեցաւ թանգարանի կարգավիճակ:
Կորքիի մահէն ետք անոր որդիին այրին՝ «Տիմոշան» (Նատեժտա Ալեքսէեվնա Պեշկովայ) մնաց բնակելու առանձնատան մէջ մինչեւ 1965-ը, որմէ ետք վերջին 20 տարիները իր նախաձեռնութեամբ ան նուիրեց Կորքիի թանգարանի հիմնադրման։


== Ցուցադրութիւն ==
Թանգարանը ունի հինգ յուշասենեակներ` գրադարան, աշխատասենեակ, ննջարան, ճաշասենեակ եւ ընդունարան, պահպանուած են Կորքիի անձնական իրերը, կահաւորանքը: Թանգարանը պահպանած է Կորքիի եզակի հարուստ գրադարանը, որ կ՛օգտագործուի գիտական հետազօտութիւններուն:
Մաքսիմ Կորքի կը բնակէր շէնքի առաջին յարկը, երկրորդ յարկը կը բնակէր անորընտանիքը՝ որդին Մաքսիմ Ալեքսեյէւիչը, կնոջ Նատեժտա Ալեքսէեվնայի եւ թոռներու Տարիայի ու Մարֆայի հետ: Այն ժամանակ, երբ Ռիապուշինսքիները լքեցին տունը եւ այն անցաւ քաղաքապետարանի տիրապետութեան ներքոյ, այդ ժամանակուան կահոյքի որոշ առարկաներ եւ լուսաւորութեան սարքեր, որոնք պատրաստուած էին Շեխտելի նախագիծերով, կորած են, քանդուած է օդափոխութեան համակարգը եւ մարմարէ պատրաստուած եզակի օճախը:


== Արտաքին յղումներ ==
Музей-квартира Максима Горького на сервисе Яндекс.Панорамы
Музей-квартира А. М. Горького на «CityOut Москва»
Классика московского модерна пост в Livejournal.com
VR 360 экскурсия по особняку
Միքայէլ Արամեանց

Միքայէլ Արամեանց (4 Մայիս 1843(1843-05-04), Քյաթուկ - 19 Դեկտեմբեր 1922(1922-12-19), Թիֆլիս, Անդրկովկասի ԽՖՍՀ), 19-րդ դարու թիֆլիսաբնակ հայ ձեռնարկատէր, նաւթարդիւնաբերող, մեծ բարերար եւ հասարակական գործիչ։
Թիփղիսի «Ազգային բարեգործական ընկերութեան» հիմնադիր։ Ալեքսանտր Մանթաշեանի մտերիմ ընկեր եւ գործընկեր։ Մանթաշեանի հետ Պաքոին մէջ կը զբաղեր քարիւղարդիւնաբերութեամբ եւ առաջիններէն եղած էր, որ իր կապիտալի մեծ մասը տեղափոխեցաւ Պաքու՝ քարիւղը երկաթուղիով, սիսթերններով տեղափոխելու համար։


== Կենսագրութիւն ==
Միքայէլ Արամեանցը ծնած է Արցախ, 1843 թուականին:
Ներսիսեան դպրոցի մշտական հոգաբարձուն ու հովանաւորը եղած է։ Աջակցած է Թիփղիսի նշանաւոր «Արամեանցի հիւանդանոցին» (ներկայիս՝ Թպիլիսիի թիւ 1 բուժական հիւանդանոց) կառուցմանը՝ նուիրաբերելով հարիւր հազար ռուպլ։ Արամեանցի անուան հետ կապուած է նաեւ իր կառուցած Թպիլիսիի ներկայիս «Մարիոթ» հիւրանոցի շէնքը, որուն ճարտարապետը նոյնպէս հայ Գաբրիէլ Տէր-Միքելեանն էր։ 
Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներուն ապաստաններ կառուցած է հայ գաղթականներու համար։
Խորհրդային կարգերու հաստատումէն ետք, Արամեանցը կորսնցուցած է իր գրեթէ ամբողջ կարողութիւնը։ Հարստութիւնէ եւ դիրքէն զրկուելով 1924 թուականին մահացած է սովի ու աղքատութեան մէջ։
Արամեանցը թաղուած է հայկական Խոճիվանքի Գերեզմանատունին մէջ։ Ստալինեան ժամանակաշրջանին գերեզմանատունն աւերած են, իսկ 1990-ական թուականներուն գերեզմանատունին տեղը շինած են վրացական Սամեպա տաճարը։ Կատարուած հողային աշխատանքներու հետեւանքով հարիւրավոր աճիւններ, այդ թիւին նաեւ Արամեանցինը, ոչնչացուած են։


== Պատկերներ ==


==== Միքայէլ Արամեանցը Ախթալայի Իր Տան Մէջ ====
Բարսեղ Ռոստոմեանի Լուսանկարչական Տուն

Բարսեղ Ռոստոմեանի Լուսանկարչական Տունը, 19-րդ դարուն վերջը, 20-րդ դարուն սկիզբը, Պաքուու գործող լուսանկարչական տուներէն մեկը։
Կը գտնուի Կրիւայա փողոցին մէջ՝ Գաջիբեկովի տանը Պարապետին մէջ։ Լուսանկարչատան ղեկաւարը եղած է Բարսեղ Համբարձումի Ռոստոմեանը, որու եղբայր Դաւիթ Համբարձումի Ռոստոմեանը նոյնպես Պաքույի հանրաճանաչ լուսանկարիչ էր։
Ռոստոմեանը ազգութեամբ հայ էր՝ Պաքուի գործող ազգութեամբ հայ բազմաթիւ լուսանկարիչներէն մէկը։


== Պատկերներ ==
Ժան-Պաթիսթ Քամիլ Քորոյ

Ժան Պաթիսթ Քամիլ Քորոյ (ֆրանսերէն՝ Jean-Baptiste-Camille Corot, կրճատ՝ Քամիլ Քորոյ, 16 Յուլիս, 1796, Փարիզ – 22 Փետրուար 1875, Փարիզ)՝ ֆրանսացի դիմանկարի եւ բնանկարի վարպետ մը եղած է:


== Կենսագրութիւն ==

Քամիլ Քորոն ծնած է Փարիզ, 16 Յուլիս, 1796 թուականի, ապահով ընտանիքի մը մէջ՝ անոր հայրը եղած է ստեղծագործ եւ մայրը՝ նորաձեւուհի մը եւ ի տարբերութիւն իր որոշ փորձառու գործընկերներու իր ամբողջ կեանքի ընթացքին ան երբեւէ փողի կարիք չէ ունեցած, քանի որ իր ծնողքը խելացիօրէն կը վարէին իրենց գործունէութիւնը: Ամուսնանալէն ետք անոր ծնողքը գնած էին նորաձեւութեան տաղաւար մը, ուր իր մայրը կ'աշխատեր եւ իր հայրը կը վարպետանար որպէս ձեւարար: Տաղաւարը լայն ճանաչում ուներ նորաձեւասէր փարիզցիներու շրջանին եւ լաւ եկամուտներ կ'ապահովեր ընտանիքին:


== Ստեղծագործական Կեանք ==

Նկարչի ստեղծագործութեան վրայ մեծ ազդեցութիւն ունեցած է 1825-28 թուականներուն Իտալիա կատարած ճամբորդութիւնները: Աւելի ուշ ան հոն վերադարձած է եւս երկու անգամ՝ 1834-ին եւ 1843-ին: Քորոն նաեւ եղած է Պելճիքա եւ Նետերլանտներ, կանոնաւոր այցելութիւններ ըրած է դէպի Զուիցերիա: Նաեւ շատ ճամբորդած է Ֆրանսային մէջ՝ Նորմանտիա, Պուրկունտիա, Փրովանս, Իլ տէ Ֆրանս:
Ազդեցութիւն ունեցած է զգայականներուն վրայ, անձամբ ծանօթ եղած է անոնցմէ որոշներուն հետ: Ստեղծած է երեք հազարէն աւելի նկարներ:
1663 թուական

1663 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 63րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1663 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1663 մահեր
1638 թուական

1638 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 38րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1638 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1638 մահեր
Մումպայ

Մումպայ քաղաք նախկին անունով Պոմպէյ Հնդկաստանի մէջ, շուրջ 13 միլիոն բնակչութեամբ,


== Ընդհանուր տեղեկութիւն ==
Մոնպէյ (Մինչեւ 1995՝ Պոմպէյ) Հնդկաստանի Մահարաշթրա նահանգի մայրաքաղաքն է: Հնդկաստանի ամենամեծ եւ աշխարհի իններորդ մեծ քաղաքն է: Բնակչութիւնը 13 միլիոնի շուրջ է: Քաղաքը Սալսէթթէ կղզիին վրայ կառուցուած է: Քաղաքին ոստան մասին մէջ 20 միլիոն բնակիչ կայ: Մոմպէյը աշխարհի ամէնէն խճողուած երրորդ քաղաքն է: Քաղաքը խորունկ բնական նաւահանգիստ մը ունի: Մումպէյը Հնդկաստանի վաճառականութեան, տնտեսական եւ մշակութային մայրաքաղաքն է: Պոլիուուտ անուամբ համբաւաւոր Հնդկական շարժանկարչութիւնը այս քաղաքի մէջ կը գտնուի: Այս պատճառաւ քաղաքը Հնդկաստանի ուրիշ շրջաններէն աւելի շատ գաղթողներ կ'ընդունի եւ իր մէջ զանազան տարբեր լեզուներ եւ մշակոյթներ կը պարունակէ:


== Անուանումը ==
Տասնվեցերորդ դարուն Փորթուկալցիները այս տեղը անուանած են լաւ անդունդ նշանակող «Պոմ Պահիա»: Այս անունը հետագային Անգլերէնի վերածուելով «Պոմպէյ» եղած է: 1995-ին անունը Հնդկական Աստուածուհի Մումպէյի անուամբ Մոնպէյի կամ Մոմպէյի կը փոխուի: Բազմաթիւ մարդիկ  Պոմպէյ անունը մինչեւ հիմա կը գործածեն:


== Պատմութիւն ==
Քաղաքի այսօրուան տարածքը  7 կղզիներ էին:Այս կղզիներուն մէջ վաղեմի դարերէն ի վեր մարդաբնակչութիւն կար, բայց կարեւոր առեւտրային եւ ժողովրդական կեդրոններ չէին: 1554-ին Փորթուկալցիները տարածքը կը գրաւեն, 1661-ին տարածքը Անգլիացիներու կ'անցնի: 1668 -ին Անգլիացիները այստեղը Անգլիոյ Արեւելք Հնդկաստան Ընկերութեան կը վարձեն: Ընկերութիւնը հոս բնական նաւահանգիստ մը կը գտնէ եւ այս տեղը Հնդկաստանի առաջին նաւահանգիստը կը դառնայ: Քաղաքի բնակիչներու թիւը շուտով կ'աւելնայ: 1817 եւ 1845-ի միջեւ մեծ ծրագիրի մը շնորիւ կղզիները կը միանան: Աւելի ուշ Ամերիկայի ներքին պատերազմը եւ Սիւվէիշի անցքի բացումը, տարածութեան վաճառականութիւնը կը զարգացնէ եւ քաղաքը Հնդկաստանի կեդրոններէն մէկը կը դառնայ: 1906-ին Քաղաքի բնակչութեան թիւը կը հասնի 1 միլիոնի: 1940-ներուն քաղաքը Հնդկաստանի անկախութեան շարժման կարեւոր կեդրոնը կը դառնայ: 1970-ներուն դէպի քաղաք մեծ գաղթ մը տեղը կ'ունենայ եւ Մումպէյը Հնդկաստանի ամենախճողուած քաղաքը կը դառնայ:


== Կլիման ==
Մումպայի դիրքը կը մեղմացնէ անոր կլիման եւ կը դարձնէ աւելի տանելի, քան նոյն լայնութեան ուրիշ քաղաքի մը կլիման։ Մումպայի համար ամենալաւ ժամանակը Հոկտեմբերէն փետրուարն է, երբ այնքան խիստ տաք չ'լլար։ Անոնցմէ յետոյ օդը կը տաքնայ եւ Յունիսի սկիզբին կը սկսի մուսսոնային անձրեւներու շրջանը, որը կը տեւէ մինչեւ Սեբտեմբերի վերջը։
Ըրլ Կրէյ Թէյ

Ըրլ Կրէյ թէյը թէյերու բառեխառնուրդ մըն է, որ համեմուած է աւելցուած Պերկամօթ իւղով: Աւանդապէս, "Ըրլ Կրէյ"-ը կը շինուէր Սեւ Թէյէ, բայց թէյի արտադրիչ գործարանները սկսած են պատրաստել Ըրլ Կրէյը տարբեր թէյերով, ինչպէս կանաչ կամ Ուլոնկ թէյեր:


== Պատմութիւն ==

Թէյեր համեմուած պերկամօթով, որ կը համարուէր աւելի սուղ թէյերու չինական տեսակներէն, ճանչցուած է Անգլիոյ մէջ 1820էն ի վեր: «Կրէյ» թէյը գիտցուած է 1850ական թուականներէն, բայց առաջին հրատարակուած ծանօթագրութիւնները Ըրլ Կրէյի Charlton & Co. գործարանի ծանոցումներուն մէջ յայտնուեցան, Լոնտոնի մէջ՝ 1880-ին:
Փրասօ

Փրասօ (յուն․՝ Πράσο),  Էգէականի անբնակ կղզիակ, Աղաթոնիսի,  Տոտեքանիսա,  Յունաստան։


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==
Կը գտնուի Աղաթոնիսիին հիւսիսը։ Տարածութիւնն է 0,0077 քլ․²։
Վարդան Վարդանով

Վարդան Վարդանով (Վարդանեան, 12 Յունուար 1853(1853-01-12), Թիֆլիս, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն - 1919, Սեն Փեթերսպուրկ, Խորհրդային Ռուսաստան), հայ բնախօս։ Իվան Պաւլովի առաջին հայ աշխատակիցը, Փեթերսպուրկի բժշկական բարձրագոյն դպրոցներու առաջին հայ փրոֆէսորը։


== Կեանք եւ գործոինէութիւն ==
Ծնած է Թիֆլիս։ 1871-ին Ռուսական գիմնազիոնէն շրջանաւարտ ըլլալով, Ս. Փեթերպուրկի բժշկական-վիրաբուժական ակադեմիան մտած է։
1876-ին աւարտելէ ետք, մասնակցած է ռուս-թրքական պատերազմին (1877-1878), կռուելով պալքանեան ճակատին վրայ։
1892-ին, պաշտպանած է իր դոկտորականի աւարտաճառը՝ «Կալվանական երեւոյթներ գորտի մաշկին մէջ»։ Անոր գիտական աշխատութիւնները նուիրուած են որոշ ջիղերու փոխյարաբերութեան եւ մարմինի կազերու փոխանակութեան ու ջերմային կարգաւորման։
Վարդանով եղած է Ս. Փեթերպուրկի բժշկական դպրոցներու մէջ դասաւանդող առաջին հայ դասախօսը։ 1898-1919ին, բնախօսութիւն դասաւանդած է կնոջական բժշկական համալսարանին մէջ, ուր հիմնած է բնախօսութեան ամպիոնն ու տարրալուծարանը, դառնալով լիիրաւ դասախօս 1904ին։ Կեանքի վերջին տարիներուն, գիտական գծով փոխտեսուչն էր։
1890-ին, սկսած է աշխատիլ ռազմաբժշկական ակադեմիային մէջ, ուր դարձած է Փաւլովի օգնականը 1895ժին։
Բնախօսութիւն դասաւանդած է նաեւ ջղահոգեբուժութեան համալսարանին, մանկավարժական ակադեմիային եւ ուրիշ ուսումնական հաստատութիւններու մէջ։
1908-ին, Վարդանով ընտրուած է Ռուս Բժիշկներու Ընկերութեան իսկական անդամ, իսկ երեք տարի ետք՝ Փորձառական Մանկավարժութեան Ընկերութեան պատուաւոր անդամ։
Մարտ 1916 միացած է Փաւլովի եւ իր պաշտօնակիցներուն՝ Նիկոլայ Վետենսկիի եւ Նիկոլայ Լիխաչեւի, հիմնելով Ի. Մ. Սեչենովի անուան Ռուս Բնախօսներու Ընկերութիւնը։
1917-ի բոլշեւիկեան յեղափոխութենէն ետք, ամբողջ Ռուսաստանը խոր ընկերային ու տնտեսական ճգնաժամի մատնուեցաւ՝ իշխանութեան քայքայման հետեւանքով։ Ոճիրներու ալիք մը ընդգրկած է Փեթերսպուրկը, եւ Վարդանով անոր զոհերէն մէկը եղած է։
20 Յունուար 1919-ին, փողոցային գողութեան մը ընթացքին սպաննուած է՝ 66 տարեկան հասակին։


== Աշխատութիւններ ==
Հրատարակած է՝

«Բնախօսութեան դասընթացք» (1906),
«Նոթեր բնախօսութեան մասին» (1915) ձեռնարկները։
Լիբանանի Դրօշակը

Լիբանանի դրօշակը (արաբերէն՝ علم لبنان‎‎),  կազմուած է երեք հորիզոնական շերտագիծերէ. երկու կարմիր շերտագիծերը իրարմէ կը բաժնեն սպիտակ կեդրոնական շերտագիծը, որուն մէջտեղի հատուածին վրայ պատկերուած է կանաչ մայրին: Մայրին՝ Լիբանանի խորհրդանիշն է: Սկիզբը շագանակագոյն էր՝ հողագոյն, ինչպէս մայրիի ծառին բունը, հետագային անիկա կը փոխարինուի անոր ճիւղերուն իրական գոյներով:։
Լիբանանի դրօշը ընդունուած է 7 Դեկտեմբեր, 1943 թուականին։ 


== Արտաքին յղումներ ==
Լիբանանի դրօշակը
Միջազգային Ողոմպիական Օր

Միջազգային Ողոմպիական օր, ՄՈԿ-ի որոշմամբ կը նշուի ամէն տարի 23 Յունիսին:
Միջազգային Ողոմպիական կոմիտէն Յունուար 1984-ին, ՍաՆ-Մորիցիի մէջ կայացած 42-րդ նստաշրջանին ընդունեց որոշում ամէն տարի 23 Յունիսին տօնել Միջազգային Ողոմպիական օր: Այդ տարեթիւը ընտրուեցաւ այն նպատակով, որ 23 Յունիս 1894-ը կը համարուի ՄՈԿ-ի ստեղծման յիշատակի օր: Ողոմպիական շարժման վերածնունդի խանդավառ ջատագով պարոն Փիեր տը Քուպերդէնը Փարիզի մէջ միջազգային մարմնակրթական վեհաժողովին հրապարակեց իր պատմական ելոյթը, որմէ ետք վեհաժողովը 1896-ին որոշում ընդունեց առաջին Ողոմպիատան Յունաստանի մէջ կազմակերպել, միեւնոյն ժամանակ Քուպերդէնը կը գլխաւորէր ՄՈԿ-ը:


== Էլին ամառնային Ողոմպիական խաղերու միջոցառում ==
Հիմնական միջոցառումը կը հանդիսանայ երկար տարածութեան վազքը, որ տեղի կ՚ունենայ 23 Յունիսն Միջազգային Ողոմպիական օրուայ կապակցութեամբ կամ մօտակայ հանգստեան օրերուն: ՄՈԿ-ը առաջարկած է Ազգային Ողոմպիական կոմիտէներուն կազմակերպել տարբեր մարզական միջոցառումներ, նախապատուութիւնը տալ վազքային ձեւերուն այնպէս, որպէսզի հետաքրքրութիւն առաջանայ բազմաթիւ մասնակիցներու մօտ, այդպիսով տարածել «Մարզանքը բոլորի համար» Ողոմպիական հայեցակարգը։
ՄՈԿ-ի Ողոմպիական կանոնադրութեան մէջ գրուած է.


== Տես նաեւ ==
Ողոմպիական խաղեր


== Արտաքին յղումներ ==
Международный Олимпийский день, на сайте МОК
Հրանդ Ալեանաք

Հրանդ Ալեանաք (1880, Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - Դեկտեմբեր 1938, Փարիզ), 19-րդ դարու հայ գեղանկարիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Գրանդ Ալեանաք ծնած է 1880 թուականին Կ. Պոլիս։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է քաղաքի հայկական դպրոցէն ներս, ուր եւս սկսած է նուիրուիլ նկարչութեան։ Նախակրթական դպրոցն աւարտելէ ետք կ՛ընդունուի Պոլսոյ նկարչական վարժարան։ Ենթադրում է, որ ան այդ վարժարանին մէջ սորված է 1893-1895 թուականներուն, որովհետեւ Սուլթան Համիտի կազմակերպած կոտորածներէն փախչելու համար կը հեռանայ Պոլսէն։ Ապա մի քանի տարի ապրած է Կովկաս, ետքը՝ Պուլկարիոյ մէջ։ 1896 թուականին կը հեռանայ Թուրքիայէն, անցեր Պուլկարիա, ապա՝ Անդրկովկաս։ Ստեղծագործական առաջին քայլերն կատարած է Թիֆլիսի եւ Պաքուի մէջ։
1905 թուականին կը մեկնի Փարիզ՝ ուսումը շարունակելու։ Սակայն բարձրագոյն կրթութեան մասին որեւէ տեղեկութիւն յայտնի չէ։ Ալեանաքն աւելի շատ զբաղուած է ինքնակրթութեամբ։ Քսանհինգ տարի ապրած է Փարիզ։ Այդ ժամանակ ընդունուած է «Անկախ նկարիչներու ընկերութեան» անդամ, մասնակցած ցուցահանդեսներու։ Մահացած է 1938 թուականին։


== Ստեղծագործութիւններ ==
Ալեանաքի ստեղծագործութիւնները բազմաժանր են՝ բնանկար, դիմանկար, կենցաղային ժանրեր։ Ան ռիալիստական դպրոցի հետեւորդ է եւ կապուած է 19-րդ դարու եւրոպական, ռուսական ու հայկական ընդհանուր հոսանքին։ Ոճով կը նմանի աւելի շատ հայկական արուեստին՝ Հարութիւն Շամշինեանի, Գ.Գաբրիելյանի, Խ. Տեր-Մինասյանի Վ.Սուրենյանի կենցաղային ժանրի ստեղծագործութիւններուն։
Մեծ ազդեցութիւն ձգած են իր կեանքի անցեալի յիշողութիւնները։ Ան տրամադրութեամբ ղեկավարվող նկարիչ էր։ Անոր բնանկարները կը ներկայացնեն Պոլսոյ եի Փարիզի շրջակայքի բնութեան տեսարանները։ Յայտնի կտաւներէն են «Կէս Գիշեր», «Լճակի Վրայ», «Ցոլքեր», «Գարնանային Ժպիտ»։ Գաղթականներուն նուիրուած ամբողջ շարք մը նուիրած է՝ «Գաղթականներ» անունով, ինչպէս նաեւ «Փախստականները Հայաստանէն» կտաւը։
Հ. Ալեանաք գրող եղած է միանգամայն եւ արուեստի քննադատ: Իր այս ձիրքեիը ազատութիւն տուած են իրեն օտար լրագիրներու մէջ, Ֆրանսական արուեստին ծառայելու: Իր նկարներուն մէջ միշտ դրօշմուած գեղեցիկ Թռիչքով ու խորունկ եւ ապրուած կեանքով կը տիրապետեն բանաստեղծութիւնը եւ հայրենաբաղձութիւնը։ Ան աշխատակցած է նաեւ այլեւաել հանդէսներու եւ օրաթերթերու՝ գրական-գեղարուեստական յօդուածներով:


== Պետական պարգեւներ ==
1925 թուականին Ֆրանսական կառավարութիւնը զինք պարգեւատրած է «Palmas Academique» արծաթէ մետալով,
1927 թուականին «Palmas Academique» ոսկէ մետալով եւ «Հանրային կրթութեան սպայ» տիտղոսով։


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ․ Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, Պուքրէշ 1938, Էջ 54-55։