armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Կոլիա Մելիքով

Կոլիա Մելիքով (1895, Պաքու), ախտաբուժագէտ, ՀԽՍՀ-ի վաստակաւոր բժիշկ։
Ծնած է 1895 թուականին, Պաքու։ Յետագային գրուած է Մելիքեան Նիկոլայ Արտեմի (Արտաշէսի)։ 1914 թուականին աւարտած Պաքուի՝ Կայսր Ալեքսանդր Գ.-ի անուան արական գիմնազիան։ ։ 1918 թուականին՝ ռուսական բանակի կազմէն ներս, ծառայած է Արեւմտեան պարսկական ռազմաճակատի վրայ։ Բանակ զինուորագրուած է, ընդհատակեայ գործող, պոլշեւիկեան կազմակերպութեան եւ ընտրուած է զինուորական յեղափոխական կոմիտէի գանձապահ։ 1920 թուականին ընդունուած է Քի­եւի պետական համալսարանի բժշկական բաժինը։ Բանտարկուած ու բանտէն փախած է։ 1920 թուականին Հոկտեմբեր-Դեկտեմբեր ամիսներուն Կար­սի ձորի 3-րդ որբանոցին մէջ թաքնուած է՝ թուրքերէն։ 1921 թուականին ամերիկացիները որբանոցը Ալեք­սանդ­րա­պոլ (այժմ՝ Կիւմրի) տեղափոխած են։ Որբանոցի հետ ալ տեղափոխուած է։ Ուսումը շարունակած է Պաքուի պետական համալսարանի բժշկական բաժինէն ներս։ Համալսարանն աւարտելէ ետք մէկ տարի աշխատած է Ատր­պէյճանի Ուտաջուր գիւղին մէջ։ Այնուհետեւ տեղափոխուած է Դի­լի­ջանեւ աշխատած է որպէս բժիշկ, ապա՝ Դիլիջանի գաւառային առողջապահութեան բաժինի վարիչ։ 1928 թուականին տեղափոխուած է Երեւան եւ պրոֆ. Ա. Մելիք-Ադամեանի բուժարանի ներքին հիւանդութիւններու ամպիոնէն ներս աշխատած է որպէս օգնական։ 1929 թուականին, որպէս կամաւոր, ընդգրկուած է «Կար­միր խա­չի» ջոկատին մէջ եւ մասնակցած է Անդրկովկասեան զօրավարժութիւններուն։ 1931 թուականի Օգոստոս 18-ին մշտական բնակութիւն հաստատած է Լենինականի մէջ։ Հիւսուածոյ գործարանի համաբուժարանէն ներս որպէս ախտաբուժագէտ աշխատած է եւ մասնակցութիւն ունեցած գործարանի ձրի բուժարանի կազմակերպման։ 1939 թուականին անոր ջանքերով հիմնադրուած է Լենինականի քաղաքային թիւ 2 բուժմիաւորումը, ուր մինչեւ իր կեանքի վերջը վարած է գլխաւոր բժիշկի եւ ախտաբուժագէտ բաժանմունքի վարիչի պաշտօնները։ 1958 թուականին Կոռնակ Տէր-Թորոսեանի եւ միւս բռնադատուածներու մասին դրական բնութագիրներ տուած է։ Հիմնական աշխատանքին զուգահեռ դասաւանդած է Լենինականի բժշկական ուսումնարանէն ներս եւ աշխատած՝ զինուորական կոմիսարիայէն ներս։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Չանտրա Ուիլսըն

Չանտրա Տանէթ Ուիլսըն (անգլերէն՝ Chandra Danette Wilson, 27 Օգոստոս 1969(1969-08-27), Հիւսթըն), Հիուսթըն, Թէքսըս, ԱՄՆ) Ամերիկացի դերասանուհի մըն է, ճանչցուած իր Դկ. Միրանտա Պէյլիի դերով ABC կայանի բժշկական տրամա եւ կատակերգութիւն Grey's Anatomy հեռուստաշարին մէջ 2005էն ի վեր: Ան բեմական դերասան դարձաւ 1991-ին, որմէ ետք սկսաւ տարբեր տեսակի հեռուստաշարներու մէջ ըլլալ: Ան նաեւ մեծ դեր մը ունեցաւ 1993-ի Philadelphia ֆիլմին մէջ:


== Վաղ Կեանք ==
Ուիլսընը ծնած եւ մեծցած է Հիուսթըն, Թէքսըս, ԱՄՆ-ի մէջ։ Ան սկսաւ թատերական ասպարեզը երբ ան մասնակից դարձաւ Հիուսթընի թատերական խմբագկներէն Theatre Under the Stars (TUTS) խոգմբին միյայն երբ հինգ տարեկան էր։ ԱՆ յաճախած է Houston's High School for the Performing and Visual Arts, որմէ ետք ալ շարունակած է ուսումը Tisch School of the Arts ուսումնաբաժամունքին մէջ՝ New York University, ուր ան ստացաւ իր BFA-ի վկայականը տրամայի ու թատրեականութեան: Անոր մայրը, նամակափաշխ մը, կ'ուզէր միշտ Չանտրան աշխոյժօրէն մասնակից դառնայ շրջանակի պատահուածքներուն մէջ։ Երկուշաբթի, Չորեքշաբթի եւ Ուրբաթ օրերը կը յաճախէր թատերական դպրոց իր պարզ դպրոցէն ետք, Երեքշաբթի ու Հինգշաբթի կը յաճախէր պարի դասընթացքներու, իսկ Շաբաթ օրերն ալ իգական գալուածք ու վարուելակերպ սորվելու:


== Դերեր ==


=== Ֆիլմեր ===


=== Հեռուստաշարներ ===
Լարի Քինկ

Լարի Քինկ, (անգլերէն՝ Larry King, իսկական անունը՝ Լաուրենս Հարվէյ Զէյկըր, անգլերէն՝ Lawrence Harvey Zeiger: 19 Նոյեմբեր, 1933, Պրուքլին, Նիւ Եորք), Ամերիկացի Դերասան, Գրող եւ Լրագրող: Ճանչցուած է իր «Larry King Live» զրոյցով (անգլերէն՝ talk show), որ անփոփոխ կատարուած է հեռատեսիլին վրայ 1985 թուականէն մինչեւ 2010 թուականը։


== Կենսագրութիւն ==
Լաուրենս Հարվէյ Զէյկըր (Լարի Քինկ) ծնած է 19 Նոյեմբեր, 1933 թուականին, Պրուքլին, Նիւ Եորքի մէջ։ Անոր ընտանիքը գաղթած է դէպի Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ՝ Աւստրալիայէն:
Լարին իր գործընթացքին ժամանակ, կատարած է աւելի քան յիսուն հազար հարցազրոյցներ քաղաքական գործիչներու, դերասաններու եւ այլ յայտնի մարդոց հետ։ Քինկ կը նկատուի «Էմմի» մրցանակի եւ 'Cable ACE' մրցանակի դափնեկիր։


== Մատենագրութիւններ ==
My Remarkable Journey, 2009
The People’s Princess: Cherished Memories of Diana, Princess of Wales, From Those Who Knew Her Best, 2007
My Dad and Me: A Heartwarming Collection of Stories About Fathers from a Host of Larry’s Famous Friends, 2006
Taking on Heart Disease: Famous Personalities Recall How They Triumphed Over the Nation’s #1 Killer and How You Can, Too, 2004
Remember Me When I’m Gone: The Rich and Famous Write Their Own Epitaphs and Obituaries, 2004
Love Stories of World War II, 2002
Anything Goes! : What I’ve Learned from Pundits, Politicians, and Presidents, 2000
Powerful Prayers: Conversations on Faith, Hope, and the Human Spirit with Today’s Most Provocative People, 1999
Future Talk: Conversations About Tomorrow with Today’s Most Provocative Personalities, 1998
Daddy Day, Daughter Day, 1997
The Best of Larry King Live: The Greatest Interviews, 1995
How to Talk to Anyone, Anytime, Anywhere: The Secrets of Good Communication, 1995
When Your From Brooklyn: Child Art, 1994
On the Line: The New Road to the White House, 1993
Tell Me More, 1992
Tell It To The King, 1989
Larry King, 1984


== Արտաքին յղումներ ==
Լարի Քինգի սրտային հիմնադրամ – Foundation to fund treatments cardiac patients with little or no insurance
Clark lawsuit
Larry King Live – Transcripts of all interviews since 2000
Տարպի Սթանչֆիլտ

Տարպի Սթանչֆիլտ (29 Ապրիլ 1971(1971-04-29), Kodiak, Ալասքա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ</ref> Ամերիկացի դերասանուհի մըն է: Ամէնէն շատ ճանչցուած է իր ABC կայանէն սփռուած Գայթակղութիւն քաղաքական տրամա հեռուստաշարի մէջ Ապի Ուիլըն դերով (2012-ներկայ): Ան նաեւ ճանչցուած է իր Ափրիլ Կրին դերով Jericho հեռուստաշարին մէջ, որ կը սփրուի CBS կայանէն, ինչպէս նաեւ Mad Men-ի եւ The Mentalist-ի դերերով:


== Վաղ Կեանք ==
Սթանչֆիլտը ծնած ու ապրած է Քոտիաք, Ալասքա, ուր իր հայրը ճանչցուած ձկնորս մըն էր։ յաճախած է University of Puget Sound համալսարանը ուրկէ ստացած է իր Հաղորդակցութիւններու (Communications) վկայականը աջակցելով թատրոնի փոքր վկայականի մը հետ: Վերչապէս աւարտեց American Conservatory Theater ուսումնարանէն, Սան Ֆրանսիսքո:


== Գործի Ասպարեզ ==
Սթաղչֆիլտ սկսաւ իր ասպարեզը թատերական գործունէութեամբ, եւ իր առաջին պաստարային ներկայացումը եղաւ CBS կայանի ոճրագործական տրամա Diagnosis: Murder հեռուստաշարը 2000-ին: Ժամանակի ընթացքին ան նաեւ ներկայացաւ տարբեր հեռուստաշարներու վրայ իբրեւ հիւր դերասանուհի/կերպար, ինչպէս հետեւեալ հեռուստաշարներուն՝ Angel, Monk, Strong Medicine, Nip/Tuck, Bones, Cold Case, The Mentalist եւ How I Met Your Mother:
Սթանչֆիլտը մշտացած դերասանական կազմին մէջ անցած էր CBS կայանի Jericho հեռուստաշարին իբրեւ Ափրիլ Կրին 2006էն 2007: Մայիս 2007-ին երկու շաբթուան համար ստանցնեց Ամէլիա Ճոֆ դերը Անի Ուըշինկի փոխարէն ABC կայանի General Hospital հեռուստաշարին: Յետոյ ունեցաւ առժամեայ դեր իբրեւ Հելեն Պիշըփ AMC կայանի Mad Men հեռուստաշարին մէջ: Դարձաւ Մարք Հարմըն կերպարի առաջին կինը իբրեւ Շանըն Կիպզ CBS կայանի NCIS հեռուստաշարին մէջ 2006էն 2012: Սթանչֆիթմ նաեւ հիւր դեր ունեցաւ իչրեւ Մերետիթ, գլխաւոր դերասանին առաջին նախկին կինը, ABC կայանի կատակերգական տրամա Castle հեռուստաշարին մէջ 2009-ին եւ 2013-ին: Ֆիլմի փորձարութեան կողմէ, ունեցաւ հակարակ սերային դերը Տորիըն Կրէյի 2004-ի տարբերակ Օսքար Ուայլտի The Picture of Dorian Gray պատմուածքին:
Մարտ 2011-ին Շոնտա Ռայմզ արձանագրեց Սթանչֆիլտ քաղաքական տրամա Գայթակղութիւն (Scandal)հեռուստաշարին մէջ:: Scandal-էն առաջ, Սթանչֆիլտը ունէր հիւր-դերասանական դեր Շոնտա Ռայմզի Private Practice հեռուստաշարին մէջ, 2008-ին: Գայթակղութիւն հեռուստաշարը սկսաւ ABC կայանէն 5 Ապրիլ 2012-ին եւ երկրորդ եղանակին արդէն դարձաւ ամէնէն բարձր գնահատական ստացող տրամա հեռուստաշարներէն մէկը: Անոր դերը Ապի Ուիլընն է, պաշտօնեայ Օլիվիա Փոփի մօտ, որմէ ետք ալ Սպիտակ Տան մամլոյ պատասխանատուն:


== Դերեր ==


=== Ֆիլմ ===


=== Հեռուստաշարներ ===


== Տե՛ս նաեւ ==
Գայթակղութիւն (հեռուստաշար)
Քէրի Ուաշինկթըն
Հենրի Այըն Քուսիք
Քոլամպըս Շորթ
Քէյթի Լոուզ
Կիլէրմո Տիազ
Ճէֆ Փէրի
Թոնի Կոլտուին
Պէլըմի Եանկ
Ճաշուա Մալինա
Սքոթ Ֆոլի
Փորշա Տը Ռոսի
Քորնիլիըս Սմիթ
Ճո Մորթըն
Ճափոնի Ծով

Ճափոնի ծով (ճափ.՝ 日本海 Նիհոնքաի, քորէայերէն՝ 동해 Թոնհէ «Արեւելեան ծով»), Խաղաղական Ովկիանոսի կիսափակ ծով մըն է Եւրասիա մայրցամաքի եւ Ճափոնական կղզիներու ու Սախալին կղզիին միջեւ։
Կ'ողողէ Ռուսիոյ դաշնութեան, Հիւսիսային Քորէայի, Հարաւային Քորէայի եւ Ճափոնի ափերը։ Մակերեսը 1062 հազար քառ.քմ է։ Խորութիւնը մինչեւ 3720 մեթր։
Ապրահամ Լինքըլն

Ապրահամ Լինքըլն (12 Փետրուար 1809(1809-02-12)[…], Sinking Spring Farm, Հարդին շրջան, Կենտուկի, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ - 15 Ապրիլ 1865(1865-04-15)[…], Petersen House, Ուաշինկթըն, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), Միացեալ Նահանգներու 16րդ նախագահն է, ամերիկեան ստրուկներու ազատարարը. կը համարուի ԱՄՆ-ի ժողովուրդի ազգային հերոս։


== Կենսագրութիւն ==
Ապրահամ Լինքըլն ծնած է 12 Փետրուար, 1809-ին աղքատ գիւղացիի մը զաւակն է։ Մանուկ տարիքէն ֆիզիքական ծանր աշխատանքներու ենթարկուած է, ծնողքին նիւթական ծանր վիճակին պատճառով, ընդամէնը միայն մէկ տարի դպրոց հաճախած է, սակայն ինքնաշխատութեամբ հասած է իրաւաբանութեան։
Իր նախագահական ընթացքին, շատ պայքարներու հանդիպեցաւ քաղաքացիական պատերազմի ամբողջ ընթացքին։ Ան միշտ կը փորձէր պահել խօսքի ազատութիւնը։

Ապրեցաւ երկկուսակցական համակարգի ճգնաժամային վիճակներ։ Բոլոր պայքարներուն ընթացքին, միակ նպատակը եղաւ միութեան պահպանումը։ Յաճախ արտայայտած էր իր անձնական ցանկութիւնը, որ բոլոր մարդիկ ամենուրէք պէտք է ազատ ապրին։


== Ստրուկներու Ազատագրումը ==
Ապրահամ Լինքըլն, 1862, Դեկտեմբեր 30-ին, ստորագրեց «ստրուկներու» ազատգրման հռչակագիրը: ԱՄՆ-ի դէմ ապստամբած սեւամորթներուն յայտարարելով «Այժմ եւ Ըմդմիշտ Ազատ»: Եւ այսպիսով, ամերիկեան սահմանադրութեան 13-րդ փոփոխութիւնը դարձաւ, որով վերացաւ ստրուկութիւնը ԱՄՆ-ի մէջ։


== Լինքըլնի Սպաննութիւնը ==

Քաղաքացիական պատերազմը աւարտեցաւ 1865, Ապրիլ 9-ին:
1865, Ապրիլ 14-ին, «Իմ Ամերիկացի Զարմիկը» ներկայացումին ժամանակ, Լինքըլն ներկայ էր թատրոնին։ Ներկայացումին ընթացքին, դերասան՝ Ճօն Ուիլքս Պուս անգլերէն՝ John Wilkes Booth թափանցեց նախագահական օթեակ եւ կրակեց Լինքըլնի գլուխին։ Եւ յաջորդ առաւօտեան, Ապրահամ Լինքըլն մահացաւ։
Միլիոնաւոր ամերիկացիներ՝ սեւամորթ թէ՛ սպիտակամորթ, եկան յարգանքի վերջին տուրքը տալու իրենց նախագահին, յուղարկաւորութեան գնացքի՝ Ուաշինկթընէն Սփրինկֆիլտ մեկնելու ճանապարհին։
Գրիգոր Ակոբեան

Գրիգոր Ակոբեան (14 Դեկտեմբեր 1942(1942-12-14), Պէյրութ, Լիբանան), լիբանանահայ քանատաբնակ անուանի գեղանկարիչ:


== Կենսագրութիւն ==
Լիբանանի եւ Քանատայի մէջ իր բնակութիւնը հաստատած Գրիգոր Ակոբեան նկարչական արուեստին մէջ մեծ վաստակ ունի շուրջ 50 տարիներու վրայ տարածուած իր ստեղծագործութիւններով եւ բազմաթիւ ցուցահանդէսներով:


== Ցուցահանդէս եւ ստեղծագործական ոճը ==
Ստեղծագործական բոլոր փուլերուն՝ ստեղծագործական կեանքին մէջ Գրիգոր Ակոբեան  քանի մը անգամ յետադարձ ակնարկ մը նետելով գործերուն վրայ` ցուցահանդէս կազմակեպած է: Ամէնէն հին գործը 1966 թուականի է, իսկ ամէնէն նորը` 2017-ի:


== Իր ձեռքով թուղթ շինած եւ արժանացած է Քեպեքի արուեստի կազմակերպութեան մրցանակին ==
Չիները 2200 տարի առաջ թուղթի գիւտը կատարած են: Մինչեւ այսօր շատ բան չէ փոխուած: Իրենք կ՛առնէին յատուկ բոյսերը եւ կը ծեծէին, ապա հեղուկ մը կը պատրաստէին, որմէ ետք կը ճնշէին, ապա դուրսը կը դնէին, որ չորնայ եւ թուղթ մնայ: 1989-ին, երբ Մոնրէալ գացի երկու ցուցահանդէս ունէի` մէկը Մոնրէալ, միւսը` Թորոնթօ, 3 տարի հոն մնացի եւ չկրցայ վերադառնալ հոս: 


== «ԿԻԼԻԿԻԱ» թանգարանին նուիրեց «Այբ» գիրին շուրջ զարգացուցած իր արուեստի նոր գործը ==
10 Յունիս 2019-ին, Սուրբ Աստուածածին Վանքի Վեհարանին մէջ, Վեհափառ Հայրապետը ընդունեց վաստակաշատ արուեստագէտ Գրիգոր Ակոբեանը: Արուեստագէտը այս առիթով Կաթողիկոսարանի «ԿԻԼԻԿԻԱ» թանգարանին նուիրեց «Այբ» գիրին շուրջ զարգացուցած իր արուեստի նոր գործը:
Իբրեւ գնահատանք նկարչական բնագաւառին մէջ իր բերած կարեւոր նպաստին։


== Հրատարակուած ալպոմներ ==


== Աղբիւրներ ==
Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. ԱՐԱՄ Ա. ԿԱԹՈՂԻԿՈՍ ԸՆԴՈՒՆԵՑ ԱՐՈՒԵՍՏԱԳԷՏ ԳՐԻԳՈՐ ԱԿՈԲԵԱՆԸ
Մարս (տուրմէ սալիկ)

Մարս, տուրմէ սալիկ։ Առաջին անգամ արտադրուած է 1932 թուականին ամերիկացի գործարար «Ֆորրէսթ Մարս»ի կողմէն՝ Անգլիական քաղաքի մը մէջ։ Մինչեւ այսօր «Մարսի» բաղադրատոմսը չէ փոխուած։ Սիրուած ու համաշխարհային անուն շահած տուրմերու կարգին կը դասուի։
Մոնրէալի Հայերը

Մոնրէալի մէջ հայերը սկսած են հաստատուիլ 19-րդ դարու վերջաւորութեան։


== Համայնքի ձեւաւորումը ==
1910-1913 թուականներուն այստեղ եկած 16 երիտասարդ հայերը (սկսբունքով՝ Բալուէն), համարուած են քաղաքի առաջին մնայուն հայ բնակիչները, որոնց շառավիղներն կ'ապրին այսօր։ Համայնքը ձեւաւորվել է 20-րդ դարու կիսուն։ 1961 թուականին Մոնրեալի մէջ բնակուած էր 900, 1982 թուականին՝ 20 հազար հայ։


== Մոնրեալի բնակիչները ==
Ներկայիս (2003) հայերու թիւը Մոնրեալի մէջ շուրջ 30 հազար է։ Անոնք սկսբունքով աշխատած են արդիւնաբերութեան, առեւտուրի, կենցաղսպասարկման բնակաւարին մէջ, զգալի թիւ կը կազմեն մտաւորականները։ Կը գործեն Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եւ Սուրբ Հակոբ հայ առաքելական եկեղեցիները, հայ քաթոլիկ աւետարանական եկեղեցիներ, որոնց կողքը՝ մեկօրեայ դպրոցներ։


== Համայնքի ամենօրեայ հայկական դպրոցները ==
Համայնքին մէջ կայ ամենօրեայ երեք հայկական դպրոց։ Մոնրեալի հայերու ազգային կեանքը կը կազմակերպեն Կ-ի թեմի առաջնորդարանը, ՀՀԴ «Միհրան Փավապեան» կոմիտեն (1956 թուականին), ՀՀԴ երիտասարդական միութեան «Լեւոն Շանթ» մասնաճիւղը, ՌԱԿ-ի «Էոժեն Փափազեան» ակումբը (1963 թուականին), Հնչակեան կուսակցութեան «Վանիկ» մասնաճիւղը (1986 թուականին), ՀԲԸՄ Մոնրեալի մասնաճիւղը (1956 թուականին) եւ Ալեք Մանուկեան մարզամշակութային կեդրոնը, ՀՕՄ-ի «Սոսէ» մասնաճիւղը (1957 թուականին), Թեքէեան 1965 թուականին, ունեցել է «Հայ բեմ» թատերախումբ (1975-1983) և «Նայիրի» պարախումբ (1981-1990), 1978 թուականին՝ «Սեւան» պատանեկան ամառային ճամբար], Համազգային (1963 թուականին, ունի «Պետրոս Դուրեան» թատերախումբ, «Քնար» երգչախումբ, «Անի» պարախումբ), Նոր Սերունդ (1989 թուականին) մշակութային միութիւններու, «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի (1993 թուականին) Մոնրեալի մասնաճիւղերը, Պոլսահայ մշակութային միութիւնը (1967 թուականին, ունի «Մնակյան» թատերախումբ, «Շիրակ» պարախումբ, «Արարատ» մարզական թիմ եւ երիտասարդական բաժին), Մոնրեալի եգիպտահայերի ընկերակցութիւնը (1997 թուականին), Մալխասեան հիմնարկը, Մամիկոնեան մշակութային հանձնախումբը, Հայ դատի հանձնախումբը, Հայ ուսանողական միութիւնը, գանատահայ բժիշկներու միութիւնը, Հայ քաթոլիկ միութեան «Ալիշան» թատերախումբը, «Արմենիա» ֆուտպոլի թիմը, հայկական ռատիոժամ (1968 թուականին)։ Լույս են տեսնում «Ապագայ», «Հորիզոն» շաբաթաթերթերը, «Բուրաստան» հանդեսը, «Գեղարդ» եռամսեան, Հայ քաթոլիկ միութեան «Նոր աեղեկատու» ամսաթերթը։ Մոնրեալի քաղաքապետարանի խորհրդի անդամներ են Նուշիկ Էլոեանը (գործադիր վարչութեան նախագահ), Հասմիկ Վասիեան-Բելելին, Ժակ Չաթրջեանը
Հայկազ ժամկոչեան

Հայկազ Գ․ ժամկոչեան (1909-1981), համալսարանի դասախօս եւ գիրքերու հեղինակ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Մալաթիա 1909 թուականին: Առաջին համաշխարհային պատերազմին հրաշքով կ՚ազատի թրքական եադաղանէն ու կ'ապաստանի Լիբանան, ուր մուտք կը գործէ Անթիլիասի Ամերիկեան որբանոցը, ուր նաեւ կը ստանայ իր նախակրթութիւնը: 1925 թուականին կը տեղաբոխուի Վալանս (Ֆրանսա): Իսկ 1928 թուականին կ'անցնի Պելճիքա։
Վալանսի, Փարիզի եւ Պրուքսելի մէջ իր տարիները բանուորութեամբ անցընելէ ետք, 1929 թուականին կը ներգաղթէ Հայաստան, եւ 1930 թուականին մուտք կը գործէ Երեւանի պետական համալսարանի պատմութեան բաժանմունքը, որուն ընթացքը կ՚աւարտէ գերազանց յաջողութեամբ: 1935-1938 թուականներուն Հ. Ժամկոչեան եղած է ասպիրանդական ուսանող, նոյն համալսարանին մէջ։ Ուսման զուգընթաց՝ ան հայ ժողովուդի պատմութիւն կը դասաւանդէ Երեւանի միջնակարգ դպրոցներուն մէջ։ 1938-էն մինչեւ իր կեանքին վերջին օրը, իբրեւ հայ ժողովուրդի պատմութեան դասախօս կը պաշտօնավարէ համալսարանի Հայ Ժողովուրդի պատմութեան ամպիոնին մէջ։ 1941-1944 թուականներուն ան կը ստանձնէ նոյն ամպիոնի վարիչի պաշտօնը: Տասնհինգ տարի (1945-1960) որպէս տեկան կը ղեկավարէ համալսարանի պատմութեան բաժանմունքը: Հ. Ժամկոչեան ստացած է գիտութեան վաստակաւոր գործիչի կոչում (1970) եւ բազմաթիւ պատուոյ գրեր:


== Աշխատանքներ ==
Հ. Ժամկոչեան հեղինակն է որոշ թիւով հետազօտութիւններու, որոնց մէջ առանձնապէս ուշագրաւ են. ԺԲ.֊ԺԳ.՝ ԴԱՐԵՐԻ ԱԶԴԵՑՈՒԹԻՒՆԸ «ԱԱԱՈՒՆՑԻ ԴԱՒԻԹ» ԷՊՈՍԻ ՎԱՐԻԱՆՏՆԵՐՈՒՄ (Սասունցի Դաւիթ Յոբելինական Ժողովածու, Երեւան, 1939), «ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ ՎԱՍՆ ԱԶԳԻ ՆԵՏՈՀԱՑ» ԵՐԿԻ ՀԵՂԻՆԱԿԸ (Պետական Համալսարանի Գիտական Աշխատունթիւններ, 23-րդ հտր., Երեւան, 1946), Անի քաղաքի ԺԳ. դարի երկու արձանագրութեան մասին (Երեւան, 1955), ՖՐԻԿԻ երեք տաղերի մասին (Սովետական Գրականութիւն, Երեւան, 1956, թիւ-12), պատմաբանասիրական դիտողութիւններ, ՖՐԻԿԻ եւ նրա տաղերի մասին (Պատմա-բանասիրական Հանդէս, Երեւան, 1958, թիւ 1) աշխատտութիւնները: Առանձին հատորով լոյս տեսած Է Հ. Ժամկոչեանի Հայաստան նախնադարեան համայնական հասարակութեան եւ ստրկատիրական շրջանին (Երեւան, 1961) մենագրութիւՆը, որ քանի անգամ վերահրատարակուած է Երեւանի պետական համալսարանի Հայ ժողովուրդի պատմութիւն ձեռնարկին մԷջ:
Հայկազ ժամկոչեան կը մահանայ 1981-ի Մարտ 5-ին:


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Հատոր Թ., Երուանդ Հ․ Քասունի, Պէյրութ, 1981, էջ 356:
Արեւ (թերթ)

Արեւ, օրաթերթ։ Լոյս տեսած է 1908-ին, Աղեքսանտրիոյ մէջ։ Խմբագիր՝ Երուանդ Օտեան։ 22-րդ համարէն փոխանցուած է «Եգիպտոսի հայոց հրատարակչական ընկերութեան», 91-րդ համարէն  յետոյ՝ «Լուսաբերին»՝ ստեղծելով  նոր լրագիր «Լուսաբեր-Արեւ»ը։
Յակոբ Յարութիւնեան

Յակոբ Պօղոս Յարութիւնեան (Արտենեան, 11 Դեկտեմբեր 1888(1888-12-11), Խաստուր - 1943), հայ փիլիսոփայ, երաժշտագէտ, մանկավարժ, գրականագէտ, լեզուաբան: Փիլիսոփայական գիտութիւններու մասնագէտ (1919):


== Կենսագրութիւն ==
Յակոբ Յարութիւնեան, ծնած է 1888-ին Ալաշկերտի գաւառի Խաստուր գիւղին մէջ։ 1901-1910-ններուն սորված է Էջմիածնի Գէորգեան ճեմարանին մէջ, աշակերտած է Կոմիտասին, 1912-1919-ններուն՝ Պեռլինի, Լայպցիգի, Ցիւրիխի համալսարաններուն մէջ։ 1910-1912-ններուն աշխատած է Թաւրիզի հայկական դպրոցին մէջ։ 1927-1940-ններուն դասաւանդած է Երեւանի պետական համալսարանին մէջ, 1928-1932-ններուն միաժամանակ՝ Երեւանի պետական մանկավարժական հիմնարկին մէջ։ 1935-1937-ններուն եղած է Արմֆանի արուեստի բաժինի վարիչ: Անհիմն բռնադատուած է (1941), մահացած թերեւս չպարզուած հանգամանքներու մէջ 1943-ին:


== Ստեղծագործութիւններ ==
Հեղինակ է «Կանտի իմացաբանութիւնը» (1910-1911, Էջմիածին «Արարատ»), «Զարգացման գաղափարի վերլուծութիւնը» (1919, գերմաներէն), «Մկրտիչ Պեշիկթաշլեան» (1912, «Արարատ»), «Լեզուի մասին» (1934), «Մանեակ» (ժողովրդական երգերու ժողովածու, 1958) աշխատութիւններու, թարգմանած է Հեգելի «Դասախօսութիւններ գեղագիտութեան մասին» գիրքը (1939), Գյոթեի բանաստեղծութիւններու ընտրանին (1946) եւ այլն:


== Երկեր ==
Կանտի իմացաբանութիւնը, աշխատութիւն, Էջմիածին «Արարարտ», 1910-1911:
Զարգացման գաղափարի վերլուծութիւնը, աշխատութիւն, 1919:
Մկրտիչ Պեշիկթաշեան, աշխատութիւն, «Արարարատ», 1912:
Լեզուի մասին, աշխատութիւն, 1934:
Մանեակ, ժողովրդական երգերու ժողովածու, 1958:


== Թարգմանութիւններ ==
Հեկելի «Դասախօսութիւններ գեղագիտութեան մասին», 1939:
Կէօթէի բանաստեղծութիւններու ընտրանին, 1946:


== Գրականութիւն ==
Սահակեան Ս., Յակոբ Յարութիւնեան, Երեւան, 1985:
Ղուկասեան Վ., Յակոբ Յարութիւնեան, Երեւան, 1999:
Լին Տուրեան

Լին Տուրեան (Արփինէ-Ժոսլին Տիրատուրեան, 29 Յունիս 1933(1933-06-29), Լիոն - 17 Մայիս 2014(2014-05-17), Փարիզ), ֆրանսահայ օփերայի երգչուհի։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Լիոն, Արմենակ եւ Երջանիկ Տիրատուրեաններու ընտանիքին մէջ: Աւարտած է Լիոնի երժաժշտանոցի դաշնամուրի բաժինը: Այնուհետեւ ընտանիքը տեղափոխուած է Փարիզ, եւ Լինը սկսած է յաճախել երգեցողութեան դասերու:
1960-70-ական թուականներուն հանդիսացած է Փարիզի «Օփերա Գարնիէ»ի առաջնակարգ երգչուհիներէն մէկը` կատարելով մեցցօ սոփրանոյի երգացանկի մեծ դերերգերը: 
Տուրեանին ձայնը կ'առանձնանայ իր հզօրութեամբ, թաւշեայ հնչողութեամբ եւ բացառիկ երաժշտականութեամբ: «Օփերա Գարնիէ»-ի նուագախմբի երաժիշտները զինք անուանած են «մեր հրաշալի թաւջութակը»:


== Ելոյթներ ==
Միջազգային գրաքննութիւնը զինք անուանած է «իր ժամանակի լաւագոյն Քարմէն»ը: Երգած է աշխարհի բազմաթիւ մեծ թատրոններու մէջ, նշանաւոր երգիչներու` Մարիա Քալասի, Լէոնթին Փրայսի, Մարթինա Արրոիոյի, Պորիս Քրիսթոֆի, Ճոն Վիքերսի, Ժոզէ Վան-Տամի, Ռապըրթ Մերիլի հետ:
Հայաստանի մէջ առաջին անգամ ելոյթներ ունեցած է 1972-ին, «Գոսկոնցերտ»ի հրաւէրով` հանդէս գալով Ալ. Սպենդիարեանի անուան օփերային թատրոնի մէջ Ամներիսի, ինչպէս նաեւ մենահամերգով, այնուհետեւ` Օտեսայի եւ Լենինկրատի մէջ:
Իր մենահամերգներուն ատեն եւրոպական դասական երգահաններու ստեղծագործութիւններուն կողքին ան օտար հանդիսատեսին ներկայացրած է Կոմիտասի, Սայեաթ-Նովայի, Ռոմանոս Մելիքեանի, Մակար Եկմալեանի, Աշոտ Սաթեանի երգերն ու ռոմանսները:
Կեանքի վերջին տարիներուն, օփերային բեմին հրաժեշտ տալէ ետք, Տուրեան 2003-2008 թուականներուն, ամէն տարի այցելած է Հայաստան, տուած է բարեսիրական համերգներ Երեւանի եւ Արցախի մէջ, երգեցողութեան վարպետութեան դասեր Երեւանի Կոմիտասի անուան երաժշտանոցին եւ Ստեփանակերտի Սայեաթ-Նովայի անուան երաժշտական ուսումնարանին մէջ:


== Մրցանակներ եւ մետալներ ==
1966 թուականին Լին Տուրեանն արժանացած է «Ֆիլիփս»ի մեծ մրցանակին` մեցցօ սոփրանոյի երգացանկի օփերային արիաներու լաւագոյն ձայնագրութեան համար:2007 թուականին իր հայրենանուէր գործունէութեան համար պարգեւատրուած է Հայաստանի Հանրապետութեան Մշակոյթի նախարարութեան ոսկէ մետալով:
Ծարիր

Ծարիր, քիմիական տարր, նշանակումը՝ Sb (լատ.՝ Stibium-էն), կարգահամարը՝ 51 է, հիւլէական զանգուածը՝ 121.75։ Պարբերական համակարգի 5րդ պարբերութեան 5րդ խումբի քիմիական տարր։ Ունի երկու կայուն իզոտոպ՝ 121Sb (57.25%) եւ 123Sb (42.75%)։


== Պատմութիւն ==
Ծարիրը յայտնի է տակաւին հնագոյն ժամանակներէն։ Արեւելքի երկիրներուն մէջ ան կիրառուած է մօտ 5000 տարի առաջ՝ անօթներ եւ սպասքներ պատրաստելու համար։ Ք.Ա. 19րդ դարուն Հին Եգիպտոսին մէջ ծարիրափայլի փոշին (բնական Sb2S3) օգտագործած են հոները սեւցնելու համար։ Հին Յունաստանին մէջ ծարիրը յայտնի եղած էր որպէս stimi եւ stibi, հոստեղէն ալ՝ լատ.՝ stibium-ը։ Եւրոպական քանի մը լեզուներուն մէջ ընդունուած է նաեւ antimonium անուանումը։ Եգիպտացիները ծարիրը կը պատկերէին գաղափարագիրի տեսքով:


== Քիմիական Յատկութիւններ ==
Երկրակեղեւին ծարիրի պարունակութիւնը 5•10−5% է (ըստ զանգուածի)։ Ամենատարածուած միներալը ծարիրափայլն է՝ Sb2S3։ Ծարիրը յայտնի է քանի մը ալոտրոպ ձեւափոխութիւններով։ Սովորական գորշ ծարիրը ճերմակ֊արծաթափայլ մետաղ մըն է, խտութիւնը՝ 6690 քկ/մ³, հալման ջերմաստիճանը՝ 630, 5°C, եռմանը՝ 1635-1645°C։ Միացութիւններուն մէջ կը ցուցաբերէ +5, + 3 եւ -3 արժէքականութիւն։ Սովորական ջերմաստիճանին օդին մէջ ծարիրը չ'օքսիտանար, հալման ջերմաստիճանէն բարձր տաքցնելու պարագային կ'այրի՝ յառաջացնելով Sb2O3 օքսիտը (ճերմակ ծուխ)։

Աշխոյժ կը փոխազդէ հալոկեններու հետ՝ տալով եռարժէք հալոկենիտներ։ Միացութիւններ կը յառաջացնէ արսէնի, ծծումբի եւ լուսաբերի հետ (հալելով). ազոտի եւ ջրածինի հետ՝ չ'առաջացներ, ծարիրաջրածինը կը ստացուի անուղղակի ճամբով։ Ջուրի եւ նօսր թթուներու հետ չի փոխազդեր։ Դանդաղ կը փոխազդէ խիտ աղաթթուի եւ ծծմբական թթուի հետ՝ յառաջացնելով համապատասխանաբար՝ SbCl3 եւ Sb2 (SO4)3 աղերը։ Խիտ ազոտական թթուով կ'օքսիտանայ՝ յառաջացնելով բարձրարժէք օքսիտ, որ կը նստի xSb2O3•yH2O բաղադրութեամբ։ Թթուածինի հետ ծարիրը կը յառաջացնէ Sb2O3, Sb2O4 եւ Sb2O5 օքսիտները։ 
Եռարժէք ծարիրի հիտրօքսիտը՝ Sb (OH)3, գոյութիւն ունի միայն ջրային լուծոյթին մէջ։ 
Ծարիրի միջմետաղական միացութիւնները (AlSb, GaSb, InSb եւ այլն) կիսահաղորդիչներ են։ Բազմաթիւ մետաղներուն հետ ծարիրը կը յառաջացնէ տարբեր համաձուլուածքներ, որոնց վրայ ալ հիմնուած է անոր կիրառութիւնը։


== Կիրառութիւն ==
Միացութիւնները օգտագործուած են օրկանական սինթեզով (օրինակ՝ SbCl3, SbCl5), ռետինի արդիւնաբերութեան (Sb2S3, Sb2S5) եւ այլ բնագաւառներու մէջ։ Կը մտածուի հանքը (սուլֆիտային կամ օքսիտային) մետաղագործական կամ հրամետաղագործական եղանակներով մշակել։


== Ծարիրը օրկանիզմի մէջ ==
Ծարիրի պարունակութիւնը (100 կ. չոր նիւթին) բոյսերուն մէջ 0.006 մկ. է, ծովային կենդանիներու օրկանիզմին մէջ՝ 0.02 մկ., ցամաքային կենդանիներուն մօտ՝ 0.0006 մկ.։ Ծարիրը կենդանիներու եւ մարդու օրկանիզմ կը մտնէ շնչառական գործարաններու կամ ստամոքսաղիքային համակարգի միջոցով։ Ծարիրի կենսաբանական դերը յայտնի չէ։ Ծարիրն ընտրողաբար կը կուտակուի վահանաձեւ գեղձին, լեարդին, փայծաղին մէջ։ Ծարիրի սահմանային թոյլատրելի քանակութիւնը 10−5-10−7 կրամ է՝ 100 կ. չոր հիւսուածքին մէջ։ 


=== Պաշարները ===
USGS վիճակագրութեան համաձայն ծարիրի ներկայիս պաշարները պիտի սպառուին 13 տարիներու ընթացքին: Թէեւ կը սպասուին նոր պաշարներու յայտնաբերումը:

Կաղապար:Սեղմ Պարբերական Աղիւսակ
99 (թիւ)

99 (իննսունինը), բնական թիւ է


== Թուագիտութիւն ==
ամենամեծ երկնիշ թիւն է
 A000959  երջանիկ թիւ է
երեք յաջորդական խորանարդներու գումար է՝ 99=23+33+43
գլխիվայր շրջելիս կը ստացուի 66 թիւը


== Այլ ==
99 համարի շապիկը NHL-ի խաղացող Ուէյն Կրեթցքիին շնորհուած է


== Օրացոյց ==
Տարուայ 99րդ օրը Ապրիլ 9-ն է (նահանջ տարիներուն՝ Ապրիլ 8-ը)
1999 թուական