armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ուսուցիչի Օր

Ուսուցչի օր (անգլ.՝ World Teachers' Day), ուսուցիչներուն նուիրուած տօն, որ կը նշուի ամէն տարի սկսած՝ 5 Հոկտեմբեր 1994-էն։ Տօնի գլխաւոր առաքելութիւնը ուսուցիչներուն աջակցիլն է, համոզուիլը, որ ուսուցիչները կրնան բաւարարել ապագայ սերունդի պահանջները։ Օրուան ընտրութիւնը կապուած էր այն հանգամանքին հետ, որ  5 Հոկտեմբեր 1966-ին Փարիզի մէջ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի եւ Աշխատանքի միջազգային կազմակերպութեան կողմէ հրաւիրուած համատեղ համագումարին ընդունուած է «Ուսուցիչի կարգավիճակի հետ կապուած ուղեցոյց» (Recommendation concerning the Status of Teachers) վերտառութեամբ փաստաթուղթը, որ ուսուցիչներու աշխատանքը կարգաւորող առաջին միջազգային փաստաթուղթն էր:
Ըստ  ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի՝ Ուսուցիչի օրը կը խորհրդանշէ ուսուցիչներու՝ կրթութեան եւ զարգացման բնագաւառին մէջ ունեցած հսկայական ներդման ճանաչումը, ընդունումը եւ գնահատումը։
Education International (EI)-ը ամբողջ աշխարհին մէջ գտնուող դասաւանդողներու միջազգային միութիւնը, կը գտնէ, որ Ուսուցիչի օրը պէտք է միջազգայնօրէն ճանչցուի եւ նշուի։ Education International-ն կը նշէ, որ 1966 եւ 1997-ին ընդունուած Խորհուրդները պէտք է իրականացուին բոլոր երկիրներուն մէջ։
Ուսուցիչներու տօնը կը նշուի աւելի քան 100 երկիրներու մէջ, ինչպէս նաեւ Հայաստանի մէջ։ Education International-ի եւ կազմի մէջ մտնող 401 անդամ-կազմակերպութիւններու ջանքերով տօնը լայնօրէն կը ճանչցուի։ Ամէն տարի Education International-ը կը սկսի տօնի հասարակական ճանաչումը բարձրացնող արշաւ՝ ուսուցիչներու ներդրումը ընդգծելու համար։


== Հայաստան ==
Հայաստանի մէջ Ուսուցիչի օրը Հայաստանի Հանրապետութեան կառավարութեան 1 Հոկտեմբեր 2001-ի N 919 որոշմամբ կը նշուէր Հոկտեմբերի առաջին Կիրակի օրը, իբրեւ «Ուսուցչի տօն»: Յետագային 21 Մայիս 2010-ի օրէնքի Պ-911-21.05.2010-ԳԿ-010/0 լրացմամբ այն կը տօնուի 5 Հոկտեմբերին:


== Ծանօթագրութիւն ==


== Արտաքին յղումներ ==
Ուսուցչի միջազգային օր
Յակոբ Յովնաթանեան (կրտսեր)

Յակոբ Յովնաթանեան (1806[…], Թիֆլիս, Ռուսական Կայսրութիւն - 1881[…], Թեհրան, Իրան), հայկական գեղանկարչութեան մեծանուն վարպետներէն, «Թիֆլիսեան Ռաֆայէլ» հռչակուած գեղանկարիչ-դիմանկարիչը։ Ան կը հանդիսանայ վերջին շառաւիղը հայ մշակոյթի գանձարանին մէջ
Յովնաթանեան, որ 1840-ականներուն ապրած եւ ստեղծագործած է Ս. Փեթերսպուրկի մէջ, ատենի ռուս արուեստի քննադատներուն կողմէ հռչակուած է «Թիֆլիսեան Ռաֆայէլ»ը։


== Կենսագրական գիծեր ==
Յակոբ հարազատ թոռան թոռն է Նաղաշ Յովնաթանի, Մկրտում Յովնաթանեանի որդին եւ Աղաթոն Յովնաթանեանի եղբայրը։
Ան աւարտած էր Փեթերսպուրկի Գեղարուեստի Ակադեմիան։ Գործած է Թիֆլիսի, Փեթերսպուրկի եւ Պարսկաստանի մէջ։ Հօր՝ Մկրտումի, հետ կատարած է Թիֆլիսի Ս. Նշան, Նորաշէնի եւ այլ եկեղեցիներու որմնանկարման աշխատանքները։
1865-էն բնակութիւն հաստատած է Պարսկաստան, իր դստեր՝ Նունէի մօտ։ Եղած է Շահի պալատական նկարիչը, վախճանած է հոն, թաղուած է Թեհրանի Դարուազիա Ղազուին թաղամասի հայոց Ս. Գէորգ եկեղեցւոյ մէջ։


== Աշխատութիւններ ==
Ասպարէզ իջած է 19-րդ դարու երկրորդ քառորդին, եւրոպական կենդրոններէն հեռու, Կովկասեան միջավայրի մէջ։ Անոր փոքրաչափ դիմանկարները օժտուած են գունագծային իւրօրինակ գրաւչութեամբ ու գեղարուեստական բարձր ճաշակով:
Յովնաթանեանի գործերը, բացի մէկէն, անստորագիր են, անթուակիր: «Թիֆլիսեան Ռաֆայէլ»ի հռչակ ձեռք բերած Յովնաթանեանին արուեստը վերածնունդ ապրած է 1930-ականներուն, շնորհիւ արուեստաբան Ռ. Դրամբեանի եւ նկարիչ Գ. Շարբաբչեանի: Վարպետին յայտնաբերուած գործերը հանգրուան գտած են Հայաստանի Պետական Պատկերասրահին մէջ, Թիֆլիսի Վրացական եւ Մոսկուայի արեւելեան արուեստի թանգարաններուն մէւ: Որոշ դիմանկարներ ալ կը պահուին անհատ հաւաքածոներու մէջ:
Արուեստագէտին ու անոր հերոսներուն կեանքը անյայտ ըլլալու պարագան առաւել խորհրդաւոր կը դարձնէ կառուցուածքային ձեւով իրար այնքան մօտ յովնաթանեանական դիմանկարները: Այդ սկզբունքը՝ կանայք բազկաթոռին նստած, տղամարդիկ՝ մէկ ձեռքը գօտկատեղին, պատանիները՝ գիրք բռնած, կարծես նկարչի ստորագրութիւնն է:
Փարաճանով այնքան հմայուած է Յակոբ Յովնաթանեանի արուեստով, որ 1967-ին ստեծագործած է իր յայտնի՝ գեղարուեստական բարձր մշակումով հռչակաւոր «Յակոբ Յովնաթանեան» վաւերագրական ժապաւէնը։


== Պատկերասրահ ==

		
		


== Աղբիւրներ ==
Շահէն Խաչատրեան, «Յակոբ Յովնաթանեան», «Ազգ», «Մշակոյթ», 28 Հոկտեմբեր 2006։
Կատովիցե

Կատովիցեն (լեհ.՝ Katowice) քաղաք է Լեհաստանի հարաւին, Սիլեզիա նահանգի մէջ՝ Կլոդնիցա եւ Ռավա գետերու ավազանի մէջ։ Վերին Սիլեզիայի գլխաւոր, ամենամեծ բնակչութեամբ քաղաքն է՝ 317,220 (2006 թ, իսկ արվարձաններու հետ միասին՝ 3,487,000 (2004 թ.) բնակիչներով։ 1999 թ. ի վեր Կատովիցեն Սիլեզիա նահանգի մայրաքաղաքն է, նախկին ատեն եղած է Կատովիցեի վոյեվոդայութեան եւ ատկէ առաջ՝ Սիլեզիայի Ինքնավար Վոեվոդայութեան մայրաքաղաքը։ Հիմնուած է 19-րդ դարուն Պրուսական իշխանութեան օրոք եւ քաղաքի կարգավիճակ ստացած 1865 թ.։


== Բնակչութիւն ==
Ամերիկեան Ձիթենի

Ամերիկեան Օսմանթուս, որ յաճախ Ամերիկեան ձիթենի  , կամ վայրի ձիթենի կ'անուանուի  ՝ մշտադալար թուփ մըն է կամ փոքրահասակ ծառ մը, Հիւսիսային Ամերիկայի հարաւ-արեւելեան կողմը: Անգլերենով յայտնի է devilwood անունով: Հիւսիսային Ամերիկայի մէջ տարածուած է Վըրճինիա նահանգէն մինչեւ Թեքսաս նահանգը, եւ Մեքսիքոյի՝ Նուեվօ Լիոնի մէջ (Nuevo Leon), հարաւը՝ Օախաքա (Oaxaca) եւ Վերաքրուզ (Veracruz) քաղաքներուն մէջ:
Ամերիկեան Օսմանթուսը կ'աճի  4-7 մ. բարձրութեամբ, հազուադէպօրէն կրնայ հասնիլ մինչեւ 11 մ.: Տերեւներուն երկայնքը՝ 5-14 սմ. է, իսկ լայնքը՝ 2-4 սմ.: Ծաղիկները կը բացուին գարնան սկիզբը, փոքր են (1 սմ. երկայնքով), ճերմակ եւ անուշ բոյր մը ունին: Պտուղը գնդաձեւ է, ունի գոց կապոյտ 6-15 մմ. տրամագիծով կորիզ մը, որ մէկ սերմ կը պարունակէ:


== Համակարգումը ==
1767-ին Քարլ Լիննէյն (Carl Linney)Ամերիկեան ձիթենին Olea americana կ'անուանէ՝, Mantissa plantarum գիրքին մէջ:
Ճորճ Պենթ (George Bent) եւ Ժոզեֆ Տալթըն Հուքըր (Joseph Dalton Hooker) , Synoptical Flora of North America գիրքին մէջ, որ հրատարակուած է 1878-ին կ'անուանէին Osmanthus americanus :Այլ հոմանիշներ.

Amarolea americana (L.) փոքր,
Osmanthus americanus (L.) A. Gray,
Osmanthus americanus,
Osmanthus americanus var. P. S. microphyllus կանաչ,
Osmanthus mexicanus Lundell,
Osmanthus floridanus:
Լեւոն Մոմճեան

Լեւոն Մոմճեան(1944), նկարիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Լեւոն Մոմճեան ծնած է Պէյրութ 4 Յուլիս 1944-ին։ Յաճախած է Յովակիմեան-Մանուկեան երկրորդական վարժարանը, ապա՝ Մելքոնեան, ուրկէ փոխադրուած է Թեհրան ծնողքին հետ։ Տարի մը մնացած Թեհրան ուր կազմակերպած է երկու ցուցահանդէսներ որոնք առիթ մը կը ստեղծեն մղելու զինք դէպի կատարելագործում։ Գ. Կիւլմէնքեան Հիմնադրութեան օժանդակութեամբ՝ մեկնած է Ֆրանսա ուսանելու Բարիզի Ազգային Գեղարուեստից Բարձրագոյն վարժարնին մէջ, միեւնոյն ատեն հետեւելով տեղւոյն ուրիշ ակադեմեաներու։
Դեկտեմբերի կէսերուն Պէյրութի «Վանտոմ» ցուցահանդէսին մէջ իր ստեղծագործութիւններուն անդրանիկ ցուցահանդէսով մայրաքաղաքիս գեղարուեստասէր հասարակութեան պիտի ներկայանայ լիբանանահայ երիտասարդ նկարիչ՝ Լեւոն Մոմճեանը։
Շնորհալի արուեստագէտն աւարտած է Կիպրոսի Մելքոնեան կրթական հաստատութիւնը։ Մանկա-պատանեկան տարիներուն իսկ որոշ հակումեր ցուցաբերած է գեղանկարչութեան նկատմամբ եւ քաջալերուած իր անմիջական շրջանակէն։ Ապա Բարիզ անցնելով հետեւած է նկարչական ակադեմիայի դասընթացքներու, ուր արժանացած է ֆրանսացի արուեստագէտներու խրախուսանքին։
Ուսանողութեան առաջին տարիներուն իսկ խլած է Փարիզի «Աննա Մէր»ի առաջնութեան մրցանակը որ՝ ընդհանրապէս կը տրուի երիտասարդ երաժիշտներու: Ինք այս մրացանակը ստացած է «Գերեզմանատունը» իւղանկարին համար։
Լեւոն Մոմճեան արդէն ուրոյն անհատականութիւն ունեցող նկարիչ մըն է։ Ունի իր սեփական ոճը երանդապնակի պրիոմակէն անցնելով կը պաստառադրուի իւրայատուկ բանաստեղծականութեամբ։ Թէեւ ենթական այլ նկարիչներու նման ուսանողական շրջանին ունեցած է որոշ ազդեցութիւններ եւ տատանումներ, սակայն ի վերջոյ հասած է որոշ կայունութեան մը, արտայայտելով ինքզինք որպէս ուրոյն անհատականութեան տէր արուեստագէտ մը։
Լեւոն Մոմճեանի գեղանկարները համակ արդիականութիւն կը բուրեն։ Առանձին նիւթեր կամ կերպարներ որոնողը մը չէ ան, այլ՝ մտածումով ու խորհրդածութեամբ է որ կը դրսեւորուին իր վրձինի հպումները, որոնք առ հասարակ զերծ են շեշտուած վառ գոյներէն։ Իր գոյներու եւ «ռիթիմ»ներու ցոլքն ունի աստիճանական զարգացում եւ որոնք՝ իրենց ընդհանրութեամբ կը շեշտեն անվիճելի առկայութիւնը գեղարուեստական բարձր ճաշակին
Ալ Շամէլ (Իպն Ուն-Նաֆիս)

Ալ Շամէլ ԺԳ (13-րդ) դարու Արաբաիսլամական բազմահմուտ գիտնական, իմաստասէր (փիլիսոփայ), բժիշկ-ակնաբոյժ-վիրաբոյժ-կենսաբան, Իսլամագէտ, իրաւաբան եւ գրականագէտ «Ալաա Ուտ-Տին Ապուլ-Հասան Իպն Ուլ-Նաֆիս Ալ-Քուրաշի Ալ-Տիմաշքի»-ի (արաբերէն՝ علاء الدين أبو الحسن القرشي الدمشقي‎, այսինքն Ալաա Ուտ-Տին Հասանի հայրը, Ալ-Նաֆիսի որդին Քուրէյշ ցեղին պատկանող, Դամասկոսցի), կամ իր հանրածանօթ անունով «Իպն Ուլ-Նաֆիս»-ի գրած բժշկական հանրագիտարանը։


== Հանրագիտարանին Վերնագիրը ==
Հանրագիտարանը կազմող գիրքերուն ամբողջական անուանումը՝ Ալ Շամէլ Ֆի Ալ-Սինաաթ Իլ-Թիպպիյյա (الشامل في الصناعة الطبيّة, ճշգրիտ հնչիւնը՝ Ալ Շամէլ Ֆիլ Սինաաթիթ-Դիպպիյյա)։
«Ալ-Շամէլ»-ը Հայերէնի կը թարգմանուի «Մեծապարփակը», կամ «Համապարփակը Բժշկագան Ճարտարարուեստի Մասին» կամ «Համապարփակը Բժշկագան Ճարտարարուեստի վերաբերեալ» եւ կամ «Բժշկագան Ճարտարագործութեան Վերաբերեալ Ամէն Ինչ Ընդգրկողը»։


== Հանրագիտարանին Պատմութիւնը ==
Իպն-Ուլ Նաֆիսը երկար տարիներ տքնաջան աշխատանք տարաւ այս գիրքը գրելու համար։ Սեւագրութիւնները երեք հարիւր հատորներ կը կազմէին, անոնցմէ հասցուց միայն վաթսունին վերջնական ու կատարեալ կերպարանքը տալ, եւ ութսուն տարեկանին մահացաւ Գահիրէ քաղաքին մէջ Հիճրի տոմարաւ ՈՁԷ թուականին (Իսլամական Լուսնային տոմարով՝ 687 թուականը, Գրիգորեան տոմարաւ՝ ՌՄՁԸ/1288 թուականին), մնացած հատորները կորսուեցան։

Իպն Ուլ-Նաֆիսը իր տունը, ամբողջ գրադարանը, այս Ութսուն հատորներուն հետ հանդերձ, նուիրեց «Մանսուրեան Հիւանդանոց»-ին (Արաբերէն՝ البيمارستان المنصوريّ, Ալ-Պիմարսթան Ալ-Մանսուրիյ), այժմու «Քալաուօն Հիւանդանոց»-ին («Մանսուր Քալաուօն»-ը Եգիպտոսի Մամլուք՝ թիւրքազքի ստրուկ-սուլթանն էր)։ Արաբ բազմագէտը այս հիւանդանոցին (զոր Գահիրէի ամէնամեծ հիւանդանոցն էր) տեսուչն էր, եւ մինչեւ իր մահը՝ Եգիպտոսի «բժշկապետ»-ը։ Ան այս գիրքերով շատ հպարտ էր, գիտակցելով անոնց գերազանձ արժէքը։ Իր այս գիրքին ան կ՛ըսէ․ «Եթէ վստահ չըլլամ թէ իմ գրութիւններս ինծմէ ետք տասը հազար տարի պիտի ապրին, չեմ գրեր զանոնք»։Ժամանակի ընթացքին «Ալ-Շամէլ»-ին հատորները ցանուցիր եղան եւ անոնց մեծ մասը կորուստի մատնուեցաւ, Եգիպտոսի գրադարաններուն մէջ մնաց միայն երկու հատոր (խօսքը մագաղաթ-բնագրերուն մասին է եւ ոչ տպագրուած գիրքերու)։ Մինչեւ գիտնական, իմաստասէր, Արաբագէտ, Իսլամագէտ, հրապարակախօս, յօդուածագիր, ուսուցչապետ (փրոֆէսօր), եւ դասախօս Եուսէֆ Զէյտան-ը, որ իր կեանը նուիրեց Արաբական, Իսլամական եւ Եգիպտական (Ղպտիական) մագաղաթները լոյս աշխարհ բերելու, ձեռնարկեց ցիրուցան եղած մագաղաթները {օրինակի համար Դամասկոսի «Ալ-Զահիրիյյա» (Արաբերէն՝ الظاهريّة) գրադարանին օրինակները, Անգլիոյ Օքսֆորտի Համալսարանի «Բօդլէեան» գրադարանին օրինակները եւն․․․} մէկտեղելու, անգամ իր ինքնաշարժը ծախեց անոնք ձեռքբերելու համար պետք եղած գումարը հայթայթելու նպատակով։ Ան կրցաւ 40 հատոր ձեռքբերել, ցուցակագրեց ու խմբագրեց զանոնք։
ՌՋՂԹ (1999) թուականին, վերօյիշեալ փրոֆէսոր Եուսէֆ Զիտանին հետ հրատարակութեան պայմանագրութիւնը ծանուցող մամլոյ ասուլիսէ մը ետք, Ս (2000) թուականէն սկսեալ անոնք աստիճանաբար հրատարակուեցան «Ապու-Տապի»-ի մշակոյթային ժողովին կողմէն (Արաբերէն՝ مجمع أبو ظبي الثقافي)։


== Տե՛ս Նաեւ ==
Հաֆէզի Ժողովածոն
Հնդկաստանի Սերտումը (գիրք)
Նախա-Իսլամական Բանաստեղծութեան Մասին (գիրք)
Երեսուն Ամեայ Ցեղասպանութիւնը (գիրք)
Թահա Հուսէյն
Եուսէֆ Զէյտան
Իպն Ուն-Նաֆիս
Հայաստանի Ազգային Անվտանգութեան Ծառայութիւն

Հայաստանի կառավարութեանն առընթեր Ազգային անվտանգութեան ծառայութիւն (ԱԱԾ), գործադիր իշխանութեան հանրապետական մարմին, որ կը մշակէ եւ կ՚իրականացնէ ազգային անվտանգութեան բնագաւառին մէջ Հայաստանի Հանրապետութեան կառավարութեան քաղաքականութիւնը, ինչպէս նաեւ ազգային անվտանգութեան մարմիններու կառավարումը։ Այն կը համարուի Հայաստանի գլխաւոր յատուկ ծառայութիւնը։


== Պատմութիւն ==
Հայաստանը ունի Ազգային անվտանգութեան եւ Ներքին գործերու նախարարութիւններու մէկ գերատեսչութեան մէջ միաւորման փորձ։ Այս իրավիճակը տեւեց 1996-էն մինչեւ 1999։ ԱԱԾ կազմի մէջ կը մտնեն ե՛ւ յետախուզութիւնը, ե՛ւ սահմանապահ զօրքերը, ե՛ւ ծածկագրողները, ե՛ւ ՀՀ պետական պահպանութեան ծառայութիւնը։


== Համակարգ ==
Հայաստանի Ազգային Անվտանգութեան ծառայութեան տնօրէնը Արթուր Վանեցեանն է (10 Մայիս 2018)։


== Ընդհանուր տեղեկատուութիւն ==
Ազգային անվտանգութեան ծառայութեան տնօրէն

Արթուր ՎանեցեանՏեղակալներ

Ստեփան Մելքոնեան
Արամ Յակոբեան
Էդուարդ Մարտիրոսեան


== Հետյեղափոխական շրջան ==
Հայաստանի Հանրապետութեան ազգային անվտանգութեան ծառայութիւնը Հայաստանի մէջ ծաւալուած թաւշեայ յեղափոխութենէն ետք սկսաւ աշխատիլ այլ ոճով, ԱԱԾ-ն սկսաւ հասարակութեան մէջ մեծ յարգանք վայելել։ Մասնաւորապէս ԱԱԾ-ն բացայայտեց շարք մը ընկերութիւններու կողմէ կատարուած չարաշահումները եւ կաշառակերութիւնը։

ՀՀ Սահմանային պահպանութիւն
Հայաստանի զինուած ուժեր


== Աղբիւրներ ==
Հայաստանի Հանրապետութեան Կառավարութեան կայքէջ, Ազգային անվտանգութեան ծառայութիւն
Նիշեմի

Նիշեմի քաղաք եւ կոմունա Իտալիայի մէջ, կը գտնուի Սիցիլիայի տարածաշրջանին, կ'ենթաթրուի Կալտանիսետայ վարչական կենտրոնին։ Բնակչութիւնը կը կազմուի 28152 մարդ, մակերեսը 96 կմ²։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներուն քաղաքի տարածքին եղաւ ԱՄՆ-ի ռազմաօդային ուժերի թռիչքադաշտ, ներկային քաղաքի տարածքին կայ ռազմածովային կապի զինուորական ռադիոկաեան, մոտ 250 մետր բարձրութեամբ։


== Բնակչութիւն ==
3 Ապրիլ

3 Ապրիլ, տարուայ 93-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 94-րդ) օրն է

Տարուայ աւարտին կը մնայ 272 օր 2 Ապրիլ  3 Ապրիլ  4 Ապրիլ 


== Դէպքեր ==
1973. Մոթորոլան կատարեց առաջին շարժական հեռախօսային զանգը
2000. Պիլ Կէյթսը Մայքրըսոֆթի բաժնետոմսերու գիներու անկումի հետեւանքով կորսնցուց $ 12 պիլիոն
2007. ֆրանսական V150 գնացքը սահմանեցաւ արագութեան մրցանիշ՝ 578.4 քմ/ժամ
2017. Ս.Փիթըրսպուրկի մեթրոյի մէջ պայթիւնէ զոհուեցաւ 14 մարդ


== Ծնունդներ ==
 Տես նաեւ՝ 3 Ապրիլի ծնածներ

1700.Աղազար Լազարեան (մ.1782, Մոսքով) վաճառական
1870. Յովհաննէս Գազանճեան (մ.1915) լեզուաբան
1886. Զատիկ Խանզատեան (մ.1980, Փարիզ) ֆրանսահայ քարտէսագէտ
1963. Յարութիւն Սելիմեան, եկեղեցական գործիչ
1982. Քոպի Սմալտըրզ (անգլերէն՝ Cobie Smulders) գանատացի դերասանուհի


== Մահեր ==
 Տես նաեւ՝ 3 Ապրիլի մահացածներ

1991. Անդրանիկ Պաղտասարեան (մ.1918, Գորիս) հայ աշխարհագէտ


== Տօներ ==


== Արտաքին յղումներ ==
BBC: On This Day
[1] (անգլերէն)


== Ծանօթագրութիւններ ==

3 Ապրիլ
Սահմանադրական Վարժարան

Սահմանադրական վարժարանի (որ կը գտնուի Ատանա) հիմնադրութիւնը Հայ յեղափոխական դաշնակցութեան նախաձեռնութիւնն է։ Կը զուգադիպի կայսրութեան մէջ սահմանադրական կարգերու հաստատումին յաջորդող ժամանակաշրջանին, երբ հայ քաղաքական կուսակցութիւնները նպատակ դարձուցած են իրենց ազդեցութեան տակ գտնուող կրթական հաստատութիւններ ունենալ։ Այս իմաստով ալ անոնք կը փորձեն ազդեցութիւն գործել արդէն իսկ գոյութիւն ունեցող դպրոցներու վրայ, կամ ալ՝ հիմնել նոր վարժարաններ։
Նորաբաց դպրոցին տնօրէն կը նշանակուի Յովհաննէս Խերոյեան (1855-1935)։ Այստեղ կը դասաւանդէ նաեւ Յարութիւն Լաջինեան։ Մէկ տարեշրջան գործելէ ետք, դպրոցը կը փակուի նիւթական միջոցներու բացակայութեան պատճառով։
Էկոնոմիկա (ամսագիր)

«Էկոնոմիկայ», տեսական եւ գիտապրակտիկ ամսագիր (մինչեւ 1962 թուականը՝ երկամսեայ)։ ՀՀ ԳԱԱ եւ ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարութեան հրատարակութիւն։


== Պատմութիւն ==
Լոյս կը տեսնէ 1957-էն, Երեւանի մէջ, մինչեւ 1992 կոչուած է «Հայաստանի ժողովրդական տնտեսութիւն»։


== Նպատակ ==
Կը լուսաբանէ ՀՀ տնտեսութեան զարգացման ուղիները, գիտատեխնիկական առաջընթացի արագացման, կառավարման մեխանիզմներու կատարելագործման, շրջակայ միջավայրի պահպանութեան հարցեր։ Յոդուածներ կը տպագրէ հայ տնտեսագիտական մտքի պատմութենէն։


== Խմբագիրներ ==
Օ․ Յովհաննիսեան
Գ․ Իսահակեան
Միքայէլ Քոթանեան
Ա․ Թադեւոսեան
Ռ․ Շախկուլեան
Մ․ Պետրոսեան
Պերսեւս (համաստեղութիւն)

Պերսեւս (լատ.՝ Perseus, սեռականը Persei, հապաւումը՝ Per), երկնքի հիւսիսային մասին գտնուող համաստեղութիւն, որն իր անունն ստացած է Մեդուզան սպաննած յոյն հերոսին պատուին։ Անիկա Պտղոմեոսի 48 համաստեղութիւններէն է եւ 88 ժամանակեն համաստեղութիւններէն մեկը։ Անոր մէջ կը գտնուի յայտնի Ալկոլը (Պերսէի բետա β Per) փոփոխական աստղը։

Մակերեսը 615 քառ.աստ. է (24րդը)


== Պատկերում ==

Պերսեւսը Դանաէի որդին էր եւ անոր հայրն էր Զեւսը: Պոլիդեկտես արքան անոր ողրկեց սպաննելու Գորգոն Մեդուսան, որուն նայուածքը կը քարացներ իրեն նայողին: Համաստեղութիւնն աւանդաբար Պերսեւսը կը պատկերէ՝ ձախ ձեռքով բռնած Մեդուսայի կտրած գլուխը, աջին թուրն է, որով կտրած է այդ գլուխը:


== Աստղեր ==
Պերսեւսի որոշ աստղեր՝

α Per՝ Միրֆաք (Պերսէի ալֆա). Համաստեղութեան ամէնապայծառ աստղն է, անունը արաբերէնէ թարգմանաբար կը նշանակէ արմունկ: Ասիկա F5 Ib սպեկտրալ դասի գերհսկայ է, որն ունի 1.79m աստղային մեծութիւն եւ կը գտնուի 590 լոյս-տարի հեռուութեան վրայ։ Միրֆաքն Արեգակէն պայծառ է 5000 անգամ եւ ունի 62 անգամ մեծ տրամագիծ։
β Per Ալկոլ (Պերսէի պեթա). Ասիկա համաստեղութեան ամէնապայծառ աստղը չէ, սակայն անիկա երկնակամարի ամէնայայտնի աստղերէն է։ Անոր տեսանելի աստղային մեծութիւնը կը փոփոխուի 2.12m-էն մինչեւ 3.39m միջակայքին մէջ, մօտաւորապէս 2,867 օրուայ ընթացքին։ Ալկոլը (արաբերէն՝ رأس الغول‎՝ ռա'ս ալ-ղուլ՝ տեմոնի գլուխ) համաստեղութեան մէջ կը գտնուի Մեդուսայի աչքին տեղը: Սա աստղը խաւարուն փոփոխական աստղերու խումբի ներկայացուցիչն է։ Խումբին ամէնապայծառ բաղկացուցիչը B8V սպեկտրալ տեսակի կապոյտ-ճերմակ աստղ է, 3.5 անգամ ծանր եւ 180 անգամ պայծառ է Արեգակէն: Երկրորդ բաղադրիչը նարնջագոյն ենթահսկայ է, որ սկսած է սառչիլ եւ ուռչած է մինչեւ Արեգակէն 3.5 անգամ մեծ չափսերու եւ ունէ 4.5 անգամ մեծ պայծառութիւն եւ անոր զանգուածի 80%-ը: Սա երկուքն իրարէ անջատուած են ընդամենը 0.05 աստղագիտական միաւորով (ԱՄ), որ կը կազմէ Արեգակէն մինչեւ Երկիր հեռուութեան հինգ տոկոսը: Սա զոյգ աստղերէն 2.69 ԱՄ հեռուութեան վրայ կը գտնուէ երրորդ բաղադրիչը: Պերսեի փին (անգլերէն՝ Phi Persei) կրկնակի աստղ է, թէեւ անոր երկու բաղադրիչները չեն աղոտցներ զիրար: Առաջնայինը հնարաւոր է, որ հսկայ է, իսկ երկրորդայինը կը նմանի աստեղային մնացորդի:
BD+31°640՝ աստղ, որուն կազմին մէջ կայ նաւթալին։
Յարութիւն Մկրտչեան

Յարութիւն Մկրտչեան (15 Ապրիլ 1903(1903-04-15), Փայխներ, Վանի Նահանգ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 15 Նոյեմբեր 1992(1992-11-15), Երեւան, Հայաստան), հայ գրող, գրականագէտ, Գրողներու միութեան անդամ եւ գիտութեան վաստակաւոր գործիչ։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Վան։ 1915 թուականին կորսնցուցած է ծնողները եւ ինք փրկուելով Մեծ Եղեռնէն հասած է Էջմիածինի որբանոցը: Կրթութիւնը ստացած է Գէորգեան ճեմարանին մէջ, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1919 թուականին։
1923-1926 թուականներուն ուսումը շարունակած է Թիֆլիսի 26-րդ Կոմիսարներու անուան համալսարանին մէջ:


=== Վարած պաշտօններ ===
Մկրտչեան 1931-1933 թուականներուն եղած է Հայաստանի Արուեստի աշխատողներու միութեան նախագահ։
1934-1937 թուականներուն Հայաստանի Գրողներու միութեան առաջին քարտուղար, միաժամանակ հերթականութեամբ վարած է «Սովետական Գրականութիւն» եւ  «Գրական Թերթ» պարբերականներու խմբագիրի պաշտօնը:
Եղած է Գրական թանգարանի տնօրէն՝  1937-1940 թուականներուն:
1941-1945 թուականներուն մասնակցած է հայրենական մեծ պատերազմին: Պատերազմէն ետք վարած է Երեւանի Մանկավարժական Համալսարանի գրականութեան բաժնի վարիչի պաշտօնը, միաժամանակ Երեւանի համալսարանին մէջ վարելով ուսուցչութեան պաշտօն:


=== Գրական գործունէութիւն ===
Մկրտչեանի գրական գործունէութիւնը սկսած է 1920-ական թուականներուն։ Ան գրած է պատմուածքներ, որոնք հրատարակուած են «Անմահական այգի», «Նովելներ եւ ակնարկներ» եւ «Հայրենի երկրում» ժողովածուներուն մէջ:
Հրատարակած է մանուկներու համար գրուած աշխատութիւններ՝ «Զանգակաւոր գայլը» եւ «Արագիլը»:
Գրականագէտը մենախօսութիւններ ու ուսումնասիրութիւններ հրատարակած է Միքայէլ Նալպանտեանի, Ստեփան Զօրեանի, Աքսել Բակունցի, Նայիրի Զարեանի եւ այլ գրողներու մասին, որոնք հրատարակուած են «Գրական դէմքեր» աշխատութեան մէջ:
Մկրտչեան հրատարակած է նաեւ դասագիրքեր՝ 10-րդ դասարանի համար:


== Շքանշաններ եւ կոչումներ ==
Մկրտչեան արժանացած է․

«Կարմիր աստղ» շքանշանին,
Խորհրդային Հայաստանի Գիտութեան վաստակաւոր գործիչ կոչումին:
Գումասի

Գումասի (անգլերէն՝ Kumasi), քաղաք Ղանայի մէջ, մեծութեամբ երկրորդ բնակավայրն է Աքրա մայրաքաղաքէն ետք։ Բնակչութիւնը՝ 1 517 000 կը հաշուէ։ Կը հանդիսանայ Աշանթ նահանգի վարչական կենդրոնը։ Այստեղ կը գտնուի «Կումասիէ օդակայանը։ Քաղաքի կարգավիճակ ստացած էր 1615 թուականին, եղած է Աշանթ կայսրութեան կենդրոնը։ Այստեղ  հանգրուանած է Ափրիկէի ամենաուժեղ ակումբներէն մէկը։
Թօ­­­­­­թօ Գա­­­­­­րաճա

Թօթօ Գարաճա (Իրմա Ֆելեկեան, 18 Մարտ 1912(1912-03-18), Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 22 Յուլիս 1992(1992-07-22), Պոլիս, Թուրքիա), հայ դերասանուհի, երգչուհի եւ պարուհի։ Իրանահայ ամոլի, անուանի դերասան Մարի Հերանոյշ Ֆելեկեանի եւ գորգավաճառ Յարութիւն Մարութեանի դուստրը։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Պոլիս։ Մանկութիւնը անցած է մօր՝ Մարի Հերանոյշ Ֆելեկեանի եւ հօրաքրոջ՝ Ռոզա Վարդիդերի քով, թատրոնի քուլիսներուն եւ բեմայարադանքներու մէջ։ Էսայեան վարժարանի եւ «Պրիթըշ Սքուլ»ի մէջ ուսանելէ ետք՝ ջութակի, դաքշնակի, պալէի եւ զէյպէք պարելու դասեր առած է։ Մուհլիս Սապահատտինի խումբիմ մասնակցելով խաղալ սկսած է օփերէթներու մէջ։ 
Ան դեր կատարած է հինգհարիւրէ աւելի կատակերգութիւններու, ժապաւէններու, օփերէթներու եւ սքէչներու մէջ։ 
1939-ին ամուսնացած է դերասան Մեհմետ Գարաճայի հետ։ Որդին Ճեմ Գարաճան ալ թրքերէն ռաք երաժշտութեան ռահվի­­­րան կը համարուի։
Ան կտ տիրապետէր հայերէն, թրքերէն, ֆրանսերէն, ռուսերէն, անգլերէն եւ իտալերէն լեզուներուն։


== Աղբիւրներ ==
Թօթօ Գարաճա, ԺԱՄԱՆԱԿ օրաթերթ 26 Մաարտ 2009, էջ 2։
Ժան Գազանճեան

Ժան Գազանճեան (10 Փետրուար 1938(1938-02-10), Պէյրութ, Լիբանան), հայ գեղանկարիչ:
Գազանճեան ծնած է Պէյրութ։  Ընտանիքը 1915 թուականին՝ Մեծ Եղեռնի տարիներուն, Թուրքիայէն հեռացած ու հաստատուած է Եթովպիա, իսկ 1933 թուականէն՝ Լիբանան։ Ժան ընտանիքի հինգ զաւակներէն երրորդն է։
1962-ին տիրացած է Պէյրութի Սըրսոք թանգարանի մրցանակին: 1970-ին կը կայանայ անոր առաջին անհատական ցուցահանդէսը, որմէ ետք անոր գործերը կը ցուցադրուին Լիբանանի, ֆրանսայի, Միացեալ Նահանգներու, Գերմանիոյ, Անգլիոյ, Հայաստանի եւ այլ երկիրներու միջազգային համբաւ վայելող ցուցասրահներու մէջ: 
Հաստատուած է Փարիզ տասնամեակներէ ի վեր եւ կը շարունակէ ստեղծագործել:
Պենկազի

Պենկազի (արաբերէն՝ بنغازي‎‎‎ Binġāzī, լիպի. արաբ.՝ بنغازي [bənˈʁɑːzi]), մեծութեամբ Թրիփոլիէն ետք Լիպիոյ երկրորդ քաղաքն է, որ կը գտնուի երկրի հիւսիսային մասին մէջ, Միջերկրական ծովու ափին։
Հաուայ

Հաուայ Հաուայ (անգլերէն՝ Hawaii), ԱՄՆ-ի նահանգներէն մէկը, որ կը գտնուի Խաղաղական ովկիանոսին մէջ։ Ան կ'ընդգրկէ Հաուայեան կղզիները։ 21 Օգոստոս 1959-ին դարձած է ԱՄՆ 50-րդ նահանգը:
Բնակչութեան թիւն է 1 419 561 մարդ (2014 թուականի տուեալներով): Քաղաքի բնակչութիւնը կը կազմէ ընդհանուր բնակչութեան 70 %-ը: Պաշտօնական լեզուն անգլերէնն է: Անգլերէնի կողքին կ'օգտագործուի նաեւ ճափոներէնը, իսկ տարբեր ցեղային խումբեր կը գործածեն զանազան լեզուներ, ինչպէս նաեւ՝ հաուայերէն: Հաուայի նահանգի վարչական կեդրոնը Հոնոլուլուն է, իսկ ամենամեծ քաղաքներէն են` Հիլո, Քաիլուա-Քոնա, Քանեհոեն: Տնտեսապէս ամենազարգացած կղզին Օհաուն է: Նահանգը նոյնպէս կը կոչուի Ալոհա նահանգ:


== Աշխարհագրութիւն ==
Նահանգը կը գտնուի Հաուայեան կղզիներուն եւ Խաղաղական ովկիանոսի կեդրոնական մասը: Ընդհանուր Տարածութիւնն է 28 311 քմ²: Հաուայեան կղզիներուն մէջ կը գտնուին  Մաունա-Լոա եւ Քիլաուէա հրաբուխները եւ հանգած հրաբուխ մը՝ որ կը կոչուի Մաունա-Քեա (բարձրութիւնը 4205 մ): Հաուայի նահանգը երկրի մակերեւոյթով ամենաարագ աճող երկիրն է (հրաբխային գործունէութեան հետեւանքով): Նահանգին հողը խոնաւ է եւ այդ պատճառով այնտեղ լիճեր չկան: Բացառութիւններ են` Ուաիաու, Հալուոլու լիճերը եւ Քա-Լոքո ջրամբարը:


== Կլիմա ==
Նահանգը ունի արեւադարձային կլիմա: Տարեկան միջին ջերմաստիճանը կը կազմէ 18-էն 25 աստիճան: Տարեկան անձրեւներու քանակն է 4000 մմ: Նահանգը ունի արեւադարձային տափաստաններ եւ սաւանաներ: Տնտեսութիւնը հիմնուած է զբոսաշրջութեան վրայ: Կղզիներուն մէջ կան զանազան հանգստավայրեր, բնական եւ պատմական վայրեր,ինչպէս նաեւ ազգային բնութեան պահպանուած տարածքներ: Արդիւնաբերութեան գլխաւոր ճիւղերն են շաքարը եւ մրգային պահածոները։ Գիւղատնտեսութիւնը կը վերամշակէ 1 միլիոն հեքդար: Գլխաւոր սպառողական մշակաբոյսերն են՝ բրինձը, արքայախնձորը, շաքարեղեգը, սուրճը, պանանը եւ կուաւան: Հաուայի նահանգը կը համարուի Հիւսիսային Խաղաղական ովկիանոսի երթեւեկութեան  հիմնական հանգոյցը, որ ունի կապող ճանապարհ, ԱՄՆ-ի եւ Քանատայի, Արեւելեան Ասիայի, Ֆիլիպիններու, Աւստրալիայի, Նոր Զելանտիայի հետ:


== Բնակչութիւն ==
Ցեղային կազմը 10 % — Հաուայանցիներ 38,6 % — ասիացիներ (ֆիլիպինցիներ եւ ճաբոնացիներ 14 %, չինացիներ 5 %) 24,7 % — Եւրոպական ծագմումով ամերիկացիներ 14,7 % — Մեդիսներ 8,9 % — լատին-ամերիկացիներ (բուերդորիկացիներ եւ մեքսիքացիներ) 3,1 % — աֆրոամերիկացիներ եւ այլն: Շրջանը տիրած են եւրոպացիներ` գերմանացիներ, փորթուկալացիներ, անգլիացիներ. Նախկին ԽՍՀՄ-էն գաղթածներու թիւը կը կազմէ 5 հազար:


== Կրօնք ==
2000 թուականի տուեալներով Հաուայի նահանգի տարբեր կրօնքի հետեւորդներն ու դաւանանքի ներկայացուցիչները կը բաժնուին հետեւալ կերպով՝ Քրիստոնէութիւն՝ 351 000 (28,9 %) Պուտտայականութիւն՝ 110 000 (9 %) յուդայականութիւն՝ 10 000 (0,8 %) այլ կրօններ՝ 100 000 (10 %) Ոչ ոք չի պատկանիր որեւէ կրօնի 650 000 (51,1 %)