armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Փիէռ Շամմասեան

Փիէռ Շամմասեան (9 Մարտ 1949, Պէյրութ, Լիբանան), լիբանանահայ կատակերգակ է, հռչակաւոր է սփիւռքահայութեան եւ լիբանանցիներուն մօտ: Ան կը շրջագայի բազմաթիւ երկիրներ, ուր որ լիբանանցի եւ հայ գաղութներ կան:


== Կենսագրութիւն ==


=== Վաղ Տարիներ ===
Փիէռ Շամմասեան ծնած է 9 Մարտ 1949, Պէյրութ, Լիբանան:


=== Անձնական Կեանք ===
1976-ին, ամուսնացած է Արտեմիս Պէօճէքեանի հետ: Զոյգը ունի երկու զաւակ՝ Ժերոմ եւ Էլիզա: Ան կը հաւատայ Հայ Կաթողիկէ եկեղեցւոյ եւ կը քաջալերէ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնը:


== Ասպարէզ ==
Փիէռ Շամմասեան թատերական աշխարհ մուտք գործած է 6 տարեկանին: 1962էն 1965 գրած, բեմադրած եւ խաղացած է իր առաջին թատրոնները: 1971-ին կը խաղայ առաջին թատրոնը հայերէն լեզուով: 1973-էն 1985 մաս կը կազմէ Սամի Խայեաթի թատերախումբին, ուր կը խաղայ արաբերէն լեզուով, միեւնոյն ժամանակ շարունակելով հայերէն թատերախաղերը: 1986-ին մաս կը կազմէ Անթուան Քըրպաժի «Ամրաք Սիտնա» (արաբերէն՝ أمرك سيدنا‎ թատերախաղին, ինչպէս նաեւ Միշէլ Շիխանիի եւ Անտրէ Ժատաայի հետ կը վերականգնէ «Լը Թէաթր տը Տիզէօր» (ֆրանսերէն՝ Le Théatre de Dix-Heures) խումբը, սակայն Փիէռն ու Անտրէն կը ձգեն խումբը 1996-ին, որպէսզի հիմնեն «Լէ Տիզէօր» (ֆրանսերէն՝ Les Diseurs խումբը: Այս երկու խումբերը 1986-էն մինչեւ օրս խաղացած են աւելի քան 20 թատերախաղեր:
1987-ին մաս կը կազմէ «Ալ Պըրնէյթա» (արաբերէն՝ البرنيطة‎) կատակերգութեան, որ կը սփռուէր Լիբանանեան Հեռատեսիլի կայանէն (արաբերէն՝ تلفزيون لبنان‎): Նոյն կայանին մէջ ունեցած է «Փախտի Անիւը» յայտագիրը 1990-ին եւ «Նաշրա Մըշ Մըն Հօն» (արաբերէն՝ نشرة مش من هون‎) քաղաքական-կատակերգական սերիալը:
Անդրադառնալով հայերէն թատերախաղերուն, կարելի է յիշել ամէնէն նշանաւորները.-

Պուրճ Համուտ 78 (1978)
Կատակը Մէկ Թիզ (1979)
Ամէն Բան Չ'ըսուիր (1983)
Մէկ Հարսնցու, Յ Թեկնածու (1983)
Պուրճ Համուտ 78+8 (1986)
Յակոբ Պարոնեան Պուրճ Համուտի Մէջ (1987)
Ամուրիներու Միութեան Ժողով (1988)
Հարսս Փռնեցի (1995)
Շատ Մի Խառներ (2000)
Պաթալ Տան Փեսայ (2005)
Հա հա հա Նայթ (2005)
Աջէն Ձախէն (2006)
Փորձանք Պաթալ (2006)
Լեզուն Ոսկոր Չ'ունի (2007)2000-էն ետք բոլոր թատերախաղերը գրած եւ բեմադրած է ինք:
Շամմասեան ինքզինք դերասան չի կարծեր, այլ՝ ուրիշները զբաղեցնող եւ կը կարծէ թէ ինք այդպէս ծնած է: Ան չի սիրեր խոժոր դէմքերը եւ միշտ կը փորձէ ժպիտ մը ձգել բոլորին երեսներուն վրայ:
Շամմատեան ամբողջութեամբ կը սիրէ կատակերգութիւնը եւ զայն կատարելը իրեն կարելիութիւնը կու տայ հանդիսատեսին հետ հաղորդական մնալու:
2000-ին, Փիէռ Շամմասեանն ու Անտրէ Ժատաան բացած են «Օլիմփիա» ճաշարանը, որ մինչեւ այսօր կը գործէ եւ կրնայ ընդունիլ 360 անձ:


== Աղբիւրներ ==
Դարբին (թերթ)

Դարբին, շաբաթաթերթ։ Հրատարակուած է 1911-ին, Թիֆլիսի մէջ։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Գ․ Տէր-Ղեւոնդեան։
Լուսաբանած է դպրոցական եւ մանկավարժական կեանքը, տպագրած գիտական, մասնաւորապէս, քաղաքատնտեսական նիւթեր։ Թարգմանաբար լոյս ընծայած է եւրոպական գրողներու երկերէ, հաղորդած լուրեր միջազգային իրադրութեան մասին։ Ունեցած է ֆելիետոններու, երգիծական մանրապատումներու եւ յայտարարութիւններու բաժիններ։
Աշոտ Մսակեր

Աշոտ Բագրատունի Մսակեր (անհայտ - 826), հայոց իշխան շուրջ 790 թուականէն (պաշտօնապէս՝ 804 թուականէն), 774–775 թուականներու ապստամբութեան նահատակ Սմբատ Բագրատունիի որդին։ Ըստ Նիկողայոս Ադոնցի, «Մսակեր» մականունը ստացած է պաս չպահելու համար։
Օգտուելով Կամսարական եւ Մամիկոնեան տոհմերու թուլացումէն, ընդարձակած է Բագրատունիներու կալուածները։ 780-ական թուականներուն Կամսարականներէն գնած է Այրարատի Շիրակ եւ Արշարունիք գաւառները, իր նստավայրը Դարոյնքէն տեղափոխած է Բագարան։ Ձեռք բերած է նաեւ Մամիկոնեաններու Տարօն գաւառը։ Լայնօրէն պայքարած է Ջահհաֆեաններու դէմ, որոնք կը ձգտէին նուաճել Հայաստանը։ Աշոտ Բագրատունիի հովանաւորութեամբ, Ութմանիկներէն նեղուող Գնունի տոհմը Աղիովիտ գաւառէն տեղափոխուած է Տայք նահանգը։ 9-րդ դարու սկիզբը, երբ Աշոտ Մսակեր Բագրատունի ձեռք բերած է նաեւ Աշոցքը, Տաշիրը, Մոկքը, Սասունը, Շիմշատը։
804-ին խալիֆայութիւնը ստիպուած էր Աշոտ Մսակերը ճանչնալ իբրեւ Հայոց իշխան։ Ան մերժած է Միջագետքի Խառան քաղաքի եպիսկոպոսի՝ քաղկեդոնականութիւնը ընդունելու առաջարկը։
Աշոտ սպարապետ նշանակած է իր եղբայրը՝ Շապուհ Բագրատունին, ու խնամիացած Արծրունիներուն՝ իր դուստր Հռիփսիմէին կնութեան տալով Վասպուրականի գահերէց իշխան Համազասպ Արծրունիին։ Ըստ պատմիչ Միքայէլ Ասորիի, եղած է Բագրատունի առաջին թագաւորը, քանի որ իշխած է ինքնուրոյն։
Աստղիկ Քէհեայեան

Քէհեաեան Աստղիկ (1902-1993), ծնած եւ մահացած է Իսթանպուլ։


== Կենսագրութիւն ==
Յաճախած է Սահակեան-Նունեան վարժարանը եւ ապա Դպրոցասէր Տիկնաց Վարժուհինոցը։ Նուիրիւած է ուսուցչական ասպարէզին։
Աշխատակցա է Իսթանպուլահայ մամուլին (մասնաւորապէս Մարմարա օրաթերթին ) քերթուածներով, արձակ գրութիւններով, ճամբորդական նօթերով եւ թարգմանութիւններով։


== Հրատարկուած Գործեր ==
Իմ Կեանքս- Իսթանպուլ, 1974։
Սրտի Ձայներ-Իսլանպուլ, 1988։
Կ. Տը Լառիկորտիի Քաջասիրտ Տղան Ու Յովազը (թարգմանութիւն)- Իսթանպուլ, 1963։
Փարաջանովի Տուն Թանգարան (Երեւան)

Սերկէյ Փարաջանովի թանգարանը տուրք մըն է խորհրդային ռեժիսոր եւ նկարիչ Սերկէյ Փարաջանովին եւ Երեւանի մէջ ամէնէն հայտնի թանգարաններէն մէկն է: Ցոյց կու տայ Փարաջանովի բազմազան գեղարուեստական եւ գրական ժառանգութիւնը։


== ՊատմութիւնԹանգարանը գտնուած է 1988-ին, երբ Փարաջանով հաստատուեցաւ Երեւան: Փարաջանով ինք ընտրեց այն տեղը (Ձորագոյղ ազգագրական կեդրոն) եւ թանգարանի կառուցման նախագիծը։ 1988-ի Սպիտակ երկրաշարժի եւ ընկերաբանութեան ու տնտեսագիտութեան խնդիրներու պատճառով, թանգարանը բացուեցաւ 1991 Յունիսին, Փարաջանովի մահէն 1 տարի ետք։ ==
Թանգարանի հիմնադիր տնօրէնն է Զաւէն Սարգիսեան. թանգարանը երեւանի մշակութային կեդրոններէն մէկն է, հայտնի է իր ցուցահանդեսներով, հրատարակութիւններով եւ պատւաւոր ընդունելութիւններով (որոնցմէ՝ միջազգային կինոփառատոնի հիւրերու Երեւանեան Տարեկան հանդիպումներուն: Բաոլօ Գօէլյօ, Ուիմ Ուենտըրզ, Միքայէլ Վարդանով, Թօնինօ Կուեռա, Էնրիքա Անդոնիոն, Ատոմ Եկոեան, Նիքիթա Միխալքով, Վլատիմիր Բուդին, Ալեքսանտր Լուքաշենքօ, Եւկենի Եւտուշենքօ, Առնոլտ Ռիույդէլ, Վալտաս Ատամքուս, Դարյա Հալոնեն, Տոնալտ գնադ եւ շատ այլ մարդիկ այցելած են թանգարանը։


== ՑուցահանդէսԹանգարանը ավանդական Կովկասեան ոճի շէնք մըն է որ կը բաղկանայ երկու հարկերէ։ հոն կը գտնուի 1400 ցուցանմուշ, թանգարանը կը պարունակէ բազմաթիւ կառուցուածքներ, վարժարաններ, հաուաքներ, գծագրութիւններ, պուպրիկներ եւ գլխարկներ։ Թանգարանը ցոյց կու տայ նաեւ չհրատարակուած սցենարներ, լիբրատոներ եւ տարբեր արջեւումներ, որոնք Փարաջանով ստեղծած է բանտին մէջ։ Թանգարանի այլ ցուցանմուշներէն երկու հիշատակի սենեակներ վերստեղծուած են, բնօրինակ պաստառներ, փառատոն մրցանակներ, նամակներ ստորագրուած Ֆետերիկո Ֆելինիի, Լիլիա Պրիքի, Անդրէյ Դարկովսկիի, Միխայէլ Վարդանովի, եւ Իւրի Նիքուլինի կողմէ, Պարգեւներ յայտնի այցելողներու՝ Թոնինօ Կուերա, Վլատիմիր Բութին եւ Ռոման Պալաեան, որ հեղինակն է «Գիշեր մը Փարաջանովի թանգարանին մէջ» տեսաերիզին։ Թանգարանը կ'օգտագործէ Փարաջանովի արուեստի եւ ցուցահանդեսի սկզբունքները: ==
Թանգարանը կազմակերպուած է մօտ 50 ցուցահանդեսներէ, որոնց մաս կը կազմէն Կաննի, Աթենք, Թոքիո, Մոսկուա, Հռոմ, Թեհրան եւ այլն։
Ըստ «Ուղենշուած Հայաստան» ուղղեցոյց, «Լաւագոյն թանգարանը փոքր է, վերջնական եզրակացութեան մէջ կը տեսնենք տուն հայտնի խորհրդային ռեժիսոր Սերկէյ Փարաջանով»:


== Վկայութիւն Թանգարանի Մասին«Աշխարհքի մէջ կա՞յ ցանկացած տեղ, թանգարան Սերկէյ Փարաջանովի: Թանգարան մը իր գրաֆիքսով, պուպրիկներով, վարժարաններով, լուսանկարներով, 23 սցենարներով եւ լիբրատոներով որոնք չիրացուած արտադրութիւններու շարժապատկերի, թատրոնի մէջ են...Այդ կը դառնայ հպարտութիւնը ամբողջ քաղաքի: Ես գիտեմ, որ վաղ թէ ուշ Փարաջանովի դրամատիկականը պիտի հրապարակուի գիրքի մը մէջ, եւ ես յույս ունիմ, որ քաղաքի այս թանգարանը նպիտի ըլլայ Երեւան»: Միքայէլ Վարդանովի (1985): ==
Վարդգէս Ահարոնեան

Վարդգէս Ահարոնեան (27 Դեկտեմբեր 1888(1888-12-27), Իգտիր - 19 Փետրուար 1965(1965-02-19), Ուաշինկթըն, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), հայ իրաւաբան, գրող, մանկավարժ։
Ծնած է Սուրմալու գաւառի Իգտիրմաւա գիւղը, 1888-ին: Իվտիրէն անցած է Երեւան, ուր սորված է ռուսերէն եւ ընդունուած է Երեւանի ռուսական գիմնազիան եւ ուսանած՝ մինչեւ 1903: Ապա ան մտած է Մոսկուայի համալսարանի իրաւաբանական բաժինը, զոր աւարտած է 1912-ին:
1914-ին, կամաւորական գունդերու կազմութեան ժամանակ դարձած է Անդրանիկի քարտուղարը եւ ռուսերէն լեզուի թարգմանիչը:
1916-ին, կամաւորական գունդերու լուծարումէն ետք, անցած է Թիֆլիս:
Հայաստանի Հանրապետութեան շրջանին Վարդգէս Ահարոնեան վարած է Երեւանի դատական շրջանի դատախազի պաշտօնը, ապա ազգայնացուած դատարանի առաջին դատախազի պաշտօնը:
Հայաստանի խորհրդայնացումէն ետք անցած է Փարիզ, իսկ 1923-ին ՀՅԴ Ամերիկայի Կեդրոնական Կոմիտէի հրաւէրով, շրջուն գործիչի պաշտօնով գացած է Ամերիկա: Նիւ Եորքի մէջ իր կնոջ Արմենուհիին հետ հիմնած է «Ահարոնեան Վարժարան»ը եւ կազմած է հայերէնի դասագիրքեր:
Մահացած է Պելմոնթի մէջ, 15 Փետրուար 1965-ին:


== Երկեր ==
«Յովհաննէս Թումանեան – Մարդը եւ բանաստեղծը», Պոսթոն, 1936։ Վերահրատարակութիւն՝ Երեւան, 2019,
«Րաֆֆիի կեանքն ու գործը», Նիւ Եորք, 1936,
«Անդրանիկ, մարդը եւ ռազմիկը», Պոսթոն, 1957,
«Լեւոն Շանթ, մարդը եւ գործը»։
Սամուէլ Սաֆարեան

Սամուէլ Առաքել Սաֆարեան (22 Յունիս 1902, Շուշի - 9 Յունուար 1969, Երեւան), ճարտարապետ, ՀԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1940), վաստակաւոր ճարտարապետ (1968), ԽՍՀՄ ճարտարապետութեան ակադեմիոյ ակադեմիկոս (1950)։
Ճարտարապետ Լիա Սաֆարեանի հայրն է։


== Կենսագրութիւն ==
1928-ին աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանի արուեստագիտական հիմնարկի ճարտարապետութեան բաժինը։
Աշխատակցած Է Ալեքսանդր Թամանեանի հետ: 1930-էն աշխատած Է «Երգիպրոգոր» նախագծային հիմնարկին մէջ, 1938-1941-ններուն՝ Երքաղխորհուրդի ճարտարապետութեան արուեստանոցի վարիչ, 1955-1969-ններուն՝ Հայպետնախագիծ հիմնարկի օրինակելի նախագծման արուեստանոցի ղեկավար։ 1931-էն՝ նաեւ Երեւանի արուեստագիտական հիմնարկի դասախօս (մասնագէտ՝ 1944-էն)։ 1941-1949-ններուն՝ Հայաստանի ճարտարապետներու միութեան վարչութեան նախագահ։


== Ստեղծագործական Գործունէութիւն ==

Սաֆարեանի նախագիծերով՝ Երեւանի մէջ կառուցուած են՝

Քիմիական գործարանի բանուորական բնակելի թաղամասը (1932-1934)
դասախօսներու տունը (1934)
Պուշկիեւի անուան դպրոցը
Գ. Ա. Յարութիւնեանի մենատունը
Բնակելի շէնքեր՝ Մաշտոցի եւ Տիգրան Մեծի պողոտաներուն մէջ (1934-1944),
ՀԳԱ եւ ԵՊԲՀ (1934-1955), ՄԼԻ (1947, այժմ՝ Չինաստանի դեսպանատուն), ՀՀ ԳԱԱ նախագահութեան (1954) եւ հիմնարկներու (1955-1972, համահեղինակ) շէնքերը
Կառավարութեան 2-րդ տունը Հանրապետութեան հրապարակին վրայ (1947-1953, ՀԽՍՀ պետական մրցանակ՝ 1970, հետմահու)
Արզնիի թիւ 2 առողջարանը (1933-1953)
ՀԽՍՀ տաղավարը Մոսկուայի համամիութենական գիւղատնտեսական ցուցահանդէսին ընթացքին (1939 եւ 1954)
Բիւրականի աստղադիտարանի համալիրը (1947-1956)
Գիւմրիի Թատերական Թատրոնը (1965-1972)
ԵՊԻ մասնաճիւղի համալիրը Վանաձորի մէջ (1968-1970)Սաֆարեանի գործերուն բնորոշ են ճարտարապետական մտայղացման, յատակագծման բանականութիւնն ու յստակութիւնը, արուեստագիտական, կառուցուածքային եւ ծաւալատարածական, գեղագիտական խնդիրներու սերտ համադրումը, երկաթախառն կրաձոյլը կմախքի եւ քարի կիրառման ազգային ձեւերու ներդաշնակման ձգտումը, ճարտարապետական մարմինի ներքին եւ արտաքին դրսեւորումներու միասնութիւնը։
1951-1959-ներուն եղած է ՀԽՍՀ Գերագոյն Խորհուրդի պատգամաւոր:


== Պատկերասրահ ==
Հայ Ժողովրդային Երաժշտութիւնը 9-13-րդ դարերուն (արեւմտահայերէն)

ՎԵՐԱՀՂՈՒՄ Հայ Ժողովրդային Երաժշտութիւնը 9-13-րդ դարերուն
Ուիլիըմ Հաուըրտ Թաֆթ

Ուիլիըմ Հաուըրտ Թաֆթ (անգլերէն՝ William Howard Taft, 15 Սեպտեմբեր 1857(1857-09-15)[…], Ցինցինատի, Օհայիօ, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ - 8 Մարտ 1930(1930-03-08)[…], Վաշինգտոնի ագլոմերացիա), Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու 27-րդ նախագահը 1909-էն 1913: Կը յաջորդէր ԱՄՆ-ի նախագահ Թէոտոր Ռուզուելթին: Անդամ էր Հանրապետական (Republican) քաղաքական կուսակցութեան: Նախագահ ընտրուելէն առաջ կառավարիչ էր Ֆիլիփփինի մէջ եւ ապա Պատերազմի նախարար Ամերիկեան կառավարութեան մէջ։
14 Սեպտեմբեր

14 Սեպտեմբեր, տարուան 257-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 258-րդ) օրն է

Տարուան աւարտին կը մնայ 108 օր


== Դէպքեր ==
1752՝ Բրիտանական Կայսրութիւնը անցաւ Գրիգորեան Օրացոյցի
1812՝ ֆրանսական բանակը մտաւ Մոսքուա, սկսաւ Մոսքուայի Մեծ հրդեհը
1918՝ օսմանեան բանակը Նուրի փաշայի գլխաւորութեամբ գրաւեցաւ Պաքուն
1999՝ Թոնկան, Նաուրուն  եւ Քիրիպաթին դարձան ՄԱԿ անդամ երկիրներ
2003՝ Էսթոնիան դարձաւ Եւրամիութեան անդամ երկիր


=== Պատահարներ՝ ===
2008՝ Փերմի օդակայանի մէջ Boeing 737-ի վթարէն զոհուեցաւ 88 մարդ


== Ծնունդներ ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:14 Սեպտեմբերի ծնածներ

1862՝ Մովսէս Միխայիլ Սիլիկեան (ուտի ազգութեան, սպաննուած է 1937-ին, Երեւանի մէջ) ռուսական եւ հայկական բանակներու ռազմական գործիչ
Արցախի Պատերազմի մասնակիցներ՝
1965՝ Վաղինակ Աբրահամեան
1973՝ Էնտրիւ Լինքըլն (անգլերէն՝ Andrew Lincoln) անգլիացի դերասան  

1983՝ Էմի Ուայնհաուս (անգլերէն՝ Amy Winehouse Մահ.2011) Բրիտանացի փոփ երգչուհի
1989՝ Ճիմի Պաթլըր III (անգլերէն՝ Jimmy Butler III, ամերիկացի մասնագէտ պասքէթպոլիստ


== Մահեր ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:14 Սեպտեմբերի մահացածներ

1321՝ Տանթէ Ալիկիէրի (իտալ.՝ Durante degli Alighieri) իտալացի բանաստեղծ
1939՝Արմենակ Շահմուրատեան (Ծն.1878, Մուշ, Արեւմտեան Հայաստան) հայ օփերային երգիչ
1982՝Սիսակ Վարժապետեան (ծն.1905, Մարաշ), լիբանանահայ մանկավարժ, թարգմանիչ


== Տօներ ==


=== Կրօնական ===
 Հայաստանեայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցի

Խաչվերաց (Քրիստոսի խաչափայտը պարսկական գերութիւնէն Երուսաղէմ վերադարձնելու եւ Գողգոթայի մէջ զԱնիկա կանգնեցնելու (վերացնելու) յիշատակի տօն)
Առաջին Խորհրդարանի (1919-1920) Երեք Կին Պատգամաւորները


=== Առաջին Խորհրդարանի (1919-1920) հայ կանայք ընտրելու իրաւունքը ===
Հայաստանի մէջ հայ կանայք ընտրելու եւ ընտրուելու իրաւունք ունեցած են 1919էն: Այդ տարուան Մարտին տեղի ունեցած խորհրդարանական առաջին ընտրութիւններուն ընտրուած են երեք կին պատգամաւորներ` երեքն ալ` Հ․Յ․Դ․ կուսակցութենէն: Այդ ընտրութիւններուն, որոնք առաջինն էին հայ ժողովուրդի պատմութեան մէջ, խորհրդարանի 80 պատգամաւորներէն 72ը Հ․Յ․Դ․ներկայացուցիչներ էին:


=== Առաջին Խորհրդարանի (1919-1920) Երեք Կին Պատգամաւորները ===
Կատարինէ Զալեան-Մանուկեան Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան հիմնադիրներէն Արամ Մանուկեանի կինը: 
Պերճուհի Պարտիզպանեան-Բարսեղեան յեղափոխական Սարգիս Բարսեղեանին կինը:
Վարվառա (Վարիա) Սահակեան Աւետիք Սահակեանի (Հայր Աբրահամի) կինը:
Հայկական Կաւ

Հայկական Կաւ, կաւի տեսակ, որ կոչուած է նաեւ հայոց կաւ, մութ կարմիր գոյնով կաւաքար (ocre) , որ կը գործածուէր հին բժշկութեան մէջ՝ վէրքերը ցամքեցնելու կամ սպիացնելու նպատակով, ինչպէս նաեւ՝ իբրեւ արիւնարգել, զօրացուցիչ եւ պորոմիչ (astrigent)։
Գոյնը պայմանաւորուած է բաղադրութեան մէջ Fe2O3-ի քանակով։ 
Ժամանակին հայկաւը կ'արտադրուէր Հայաստանի եւ Պարսկաստանի մէջ։ Ներկայիս անիկա առկայ է Իտալիոյ Թոսքանա նահանգին եւ Ֆրանսայի Սոմիւռ եւ Բլուա քաղաքներուն շրջակայքը։ Ֆրանսայի մէջ հայկաւով պատրաստուած դեղահատերը ժամանակին ծանօթ եղած են հայկաւի դեղահատերը (pilules de bol d'Armenie) անունով։
Հայկական կաւի բարձրորակ տեսակները հինէն ծանօթ եղած են Հայաստանի սահմաններէն ալ դուրս։ ԺԲ. դարու արաբ աշխարհագիր Իտրիսին կը պատմէ, որ Հայաստանի լիճերէն մէկուն ափին հանուած է կաւի տեսակ մը, որմէ ջուրի կուժեր շինած են։ Այդ գեղակերտ կաւէ սափորները Հայաստանէն ուղարկուած են Իրաք, Սուրիա եւ Եգիպտոս, ուր վաճառուած են բարձր գիներով։ Իսլամական աշխարհին մէջ բարձր գնահատուած է «Հայկաւ» հայկական կաւի տեսակը։


== Հայկաւը զանազան լեզուներով ==

Ֆրանսերէն bol d'Armenie
Անգլերէն Armenian bole
Գերմաներէն Armenischer Bolus
Հոլանտերէն Armeniaansche bolus
Իտալերէն Bolo d'Armenia
Սպաներէն Bolo de Aremnia
Պարսկերէն կիլ Էրմէնի
Արաբերէն հաճր-ը-էրմէնի
Թրքերէն քիլ էրմէնի


== Գրականութիւն ==
Պապէսեան Յովհաննէս (1961), «Հանրագիտակ», Կաթողիկութիւն Հայոց Մեծի Տանն Կիլիկիոյ, Անթիլիաս, Լիբանան, էջ 9։
Այտա Գույումճեան

Այտա Գույումճեան (14 Դեկտեմբեր 1928(1928-12-14), Fallujah, Անպար, Mandatory Iraq - 26 Ապրիլ 2018(2018-04-26)), գրող եւ դասախօս։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Ֆալլուժա (Իրաք): Երբ դպրոց յաճախելու տարիքին հասած է, ընտանեօք փոխադրուած են Պաղտատ:
1952-ին մէկ տարուան կրթաթոշակ մը շահելով` Այտա մեկնած է Մ. Նահանգներ, ուր յաճախած է Սիէթըլի «Ուաշինկթըն» համալսարանը:
Այդ տարիներու Իրաքի խառնակ վիճակը պատճառ դարձած է, որ ան երկարաձգէ իր կեցութիւնը, ապա վերջնականապէս հաստատուած է հոն` ամուսնանալով ամերիկացի ճարտարապետի մը հետ:
1965-ին, հօրը մահէն ետք, Այտա իր մօտ բերած է մայրը` Մաննիկը (որ հետագային պիտի դառնայ իր գիրքին հերոսը)։
Ան ամբողջ 30 տարի կը պաշտօնավարէ պետական դպրոցներու մէջ. ան նաեւ մրցանակներու կ՛արժանանայ իր յօդուածներուն եւ գրական փորձերուն համար:
Ան ունի երեք մանչ, ութ թոռ եւ երկու ծոռ:
Հմայեակ Տէր Մանուէլեան

Հմայեակ Տէր Մանուէլեան, հայ դեղագործ։


== Կենսագրութիւն ==
Դեղագործական կրթութիւն ստացած է եւ իբրեւ դեղագործ աշխատած։
21 Ապրիլ 1915-ին՝ Երեքշաբթի երեկոյեան, Խարբերդ նահանգի, Տերսիմի գաւառի՝ Չմշկածագ աւանի շուկային մէջ թուրք ոստիկաններու կողմէ կատարուած են առաջին ձերբակալութիւնները՝ կառավարիչին այցելելու խաբէութեամբ։ Կառավարչատուն (սերայ) գացած է 9 հոգի, անոնց կարգին՝ Հմայեակը։ Բոլորը ձերբակալուած են ու բանտարկուած։ Անկէ ետք ուրիշներ ալ ձերբակալուած են։ Սակայն Հմայեակ, որոշ ժամանակ մը ետք, ազատ արձակած են, որովհետեւ անոր համար՝ հանրածանօթ թուրք մը միջնորդած է, որուն համար ան ժամանակին դեղ պատրաստած էր։ Իսկ միւսները գացած ու այլեւս չեն վերադարձած։ Զանոնք սկիզբը բանտարկած են՝ կառավարութեան շէնքին մէջ, ապա՝ տեղափոխած են Վերին թաղի Ալի պէյի եւ Օսման աղայի տուներուն տակ եւ օր ու գիշեր դաժանօրէն ծեծելով ու չարչարանքներու ենթարկելով՝ սպաննած։


== Գրականութիւն ==
Ղազարեան Հ., Պատմագիրք Չմշկածագի, Պէյրութ, 1971։


== Աղբիւր ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Վանքուվըր

Վանքուվըր, (անգլերէն՝ Vancouver), քաղաք եւ նաւահանգիստ Քանատայի արեւմտեան ափին, Բրիտանական Քոլումպիա նահանգի ամենամեծ բնակավայրը Խաղաղական ովկիանոսի ափին եւ ըստ մեծութեան՝ երկրի ութերորդ քաղաքը։
Վանքուվըրի մէջ տեղի ունեցած են 2010 թուականի Ձմեռնային Ողիմպիական խաղերը։
2005 թուականին քաղաքը պարգեւատրուած է «Երկիր մոլորակի ամենալաւ քաղաք» կոչումով։ Հիմնադրուած է 1886 թուականին։


== Բնակչութիւն ==
Թայլանտի ծփուն կռատուները

Թայլանտի ծփուն կռատուները (Wat Chaloem Phra Kiat Phra chom klao Rachanusorn)․ սրբավայր։ Կը գտնուի Տոյ Բու Եաք բլուրին գագաթին վրայ, Թայլանտի մայրաքաղաք Պանկոկէն 682 քլ․ հեռու։


== Ընդհանուր տեղեկութիւններ ==
Chaloem Phrakiat Phra Chom Klao Rachanuson սրբավայրը, ծանօթ է նաեւ, որպէս Wat Phrabat Pu Pha Daeng։ Անոր շողշողացոց ատաղձցուները կը գտնուին Տոյ Բու Եաք բլուրին գագաթին ապառաժներուն վրայ, մայրաքաղաք Պանկոկէն 682 քլ․ հեռու։ Զբօսաշրջիկներ ներգրաւող վայր մըն է։ Բլուրին վրայ կան նաեւ Պուտային արձանը եւ կռատուն մը։ 
Տաճար չհասած, բլուրին լանջին կը գտնուի Wat Chaloem Phrakiat Phra Mongkut's Rachanuson վայրը ձեռնադրութեան սրահով։ Հոն կը գտնուին Պուտային պատկերը, անոր ոտնահետը եւ մատուռ մը։ Ջեռնադրութեան սրահը կը նմանի Լաննա (Lanna) երկյարկանի տաճարի։ Մատուռին մուտքի դարպասը ժամանակին կը հսկէին զոյգ մը առիւծներ։ 
Մատուռէն մինչեւ տաճար հասնիլը արկածախնդրութիւն մըն է։ Նեղ ու վտանգաւոր ճամբան ինքնաշարժը կը ճեղքէ մօտաւորապէս 30 վայրկեան, ապա այցելուն պէտք է 300 աստիճաններ բարձրանայ։
Loved Me Back to Life

Loved Me Back to Life, գանատացի երգչուհի Սելին Տիոնի տասնեկրորդ սդուտիական ալպոմը՝ թողարկուած 1 Նոյեմբեր 2013 թուականին Columbia Records լէյպլին մէջ: Ալպոմը կը նեռարէ երկրերգիչ՝ «Incredible» երգիչը եւ բեմադրիչ Նի Յոի եւ «Overjoyed»-ը երաժիշտ ու հասարակական գործիչ Սթիվի Ուանտրի հետ: Loved Me Back to Life երգը ստացած է շատ դրական արձագանքեր եւ գնահատականներ երաժշտական քննադատներու կողմէ եւ վաճառուած է 1,3 միլիոն օրինակ ամբողջ աշխարհին՝ 18 Դեկտեմբեր 2013-ի տուեալներով:


== Երգացանկ ==


== Լաւագոյն Շարքեր ==


== Թողարկման Պատմութիւն ==
Մոխրաթաղ

Մոխրաթաղ, գիւղ ԼՂՀ Մարտակերտի մէջ` կեդրոնէն 8 քմ արեւմուտք` Թարթառ գետի միջին հոսանքին մէջ՝ 540 մեթր բարձրութեան վրայ։ Տարածքը՝ 3462 հեկտար։ Կը զբաղին այգեգործութեամբ, անասնապահութեամբ եւ պտղաբուծութեամբ։ Ունի միջնակարգ դպրոց, գրադարան, մշակոյթի տուն, կապի բաժանմունք, շարժապատկերի սրահ, բուժարան եւ այլն։
Գիւղին մէջ պահպանուած է Ս. Աստուածածին եկեղեցին (ԺԹ. դար), շրջակայքը՝ Խաչ Խուռատի (ԺԳ. դար) եւ Ինն Մաս կամ Անապատ եկեղեցիներու, «Սահար օրիորդ» մատրան, Մելիք-Իսրայէլեաններու ապարանքին աւերակները։
Մոխրաթաղը ունի 362 բնակչութիւն: Գիւղին դպրոցը կը գտնուի 1972-ին  կառուցուած շէնքին մէջ:


== Մոխրաթաղը Արցախեան պատերազմին ==
1989-ին Մոխրաթաղին մէջ կազմաւորուած է կամաւորական ջոկատ մը (հրամանատար՝ Վ. Բալայեան, Գ. Պօղոսեան), որ մասնակցած է գիւղին, Մարտակերտի (Չայլու, Կիչան, Մարաղա, Վաղուհաս եւ այլն), Շահումեանի (Պուզլուխ, Մանաշիտ, Կարաչինար, Էրքէջ եւ այլն), Հատրութի (Տող, Ծամձոր եւ այլն) շրջաններու ինքնապաշտպանական եւ ազատագրական մարտերուն։ Մոխրաթաղէն ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանով պարգեւատրուած է Վ. Բալայեանը (յետմահու)։ Մոխրաթաղէն զոհուած է 11 ազատամարտիկ։
Թշնամին մեծ վնաս հասցուցած է գիւղին կեդրոնը գտնուող Ս.Սարգիս եկեղեցւոյ, աւերած՝ մեծ թիւով տուներ, գիւղին ակումբը եւ այլն:
Շարլ Ազնաւուրի Տուն-Թանգարան

Երեւանի կեդրոնը, Կասկատի կից գտնուող Շարլ Ազնաւուրի տուն թանգարանին հեղինակն է ճարտարապետ Նարեկ Սարգիսեան: Թանգարանին բացումը կատարուած է 2011 թուականի Հոկտեմբերի 7-ին։ Բացման հանդիսութեան ներկայ գտնուած են Ազնաւուր, Ֆրանսայի նախագահ Նիկոլա Սարկոզի եւ Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգիսեան:
Ֆրանսահայ ճարտարապետ Արիս Ատամեանի նախագիծով կը վերանորոգուի Շարլ Ազնաւուրի տուն թանգարանը: Յունիս 1, 2017 թուականին երգիչին կացարանի բանալիները Հայաստանի պետութեան կողմէ պաշտօնապէս կը հանձնուին Ազնաւուր Հիմնադրամին: Աշխատանք կը տարուի թանգարանը վերածել Հայաստանի առաջին փոխշփումով (interactive) թանգարանին, մշակութային եւ երիտասարդական կեդրոնի եւ աշխարհի առաջին թանագանին, ուր հերոսը այցելուներուն անձամբ կը պատմէ իր կեանքին պատմութիւնը:


== Թանգարանի պարունակութիւն ==
Թանգարանին հաւաքածոն կը պարունակէ գիրքեր, ձայնասկաւառակներ եւ մրցանակներ ու պարգեւներ, որոնք Ազնաւուր անձամբ ուղարկած է թանգարան:


== Ծանօթագրութիւններ: ==
Տուֆակերտ Նստարան

Տուֆակերտ նստարան, կը գտնուի Աւետիք Իսահակեանի տուն-թանգարանի այգիի խորքը՝ ստուերոտ թթենիի ներքոյ։ Նուէր Աւետիք Իսահակեանի ծննդեան 80-ամեակին։


== Պատմութիւն ==
Իսահակեանը Յովհաննէս Թումանեանի դստերը՝ Թամարին, յայտնած է այգիին մէջ նստարան ունենալու իր ցանկութիւնը։ Թամարը մասնագիտութեամբ ճարտարապետ էր եւ անոր առաջարկութեամբ, Հայաստանի ճարտարապետներու միութիւնը, Ռաֆայէլ Իսրայէլեանի նախագիծով, տուֆակերտ նստարան կը նուիրէ Իսահակեանին։ Ճարտարապետները իրենք կը բերեն նստարանը։
Վարպետը շատ կը սիրէր աշխատասենեակէն դուրս գալ պատշգամբ, իջնել այգի, նստիլ նստարանին եւ նայիլ բնութեան փոխուող պատկերներուն։


== Նստարանի զարդամիտքեր ==
Նստարանը ունի ծնող զոյգ բուսանախշ թիկնակներ։ Մէջքի թիկնակի ալիքանախշերը կապուած են ջուրի պաշտամունքին հետ, որոնք Ռաֆայէլ Իսրայէլեանի ճարտարապետական ձեւուածքներու առանձնայատկութիւններէն են։ Նոյնը կարելի է ըսել թեւի թիկնակներու եզրերու ալիքանախշերու վերաբերեալ, սակայն, ի տարբերութիւն մէջքի հենակի թեւքերուն, թիկնակներու ալիքանախշերը հակառակ ուղղութեամբ թեքուած են։ Հիմնականին այս կապուած կ՚ըլլայ դրական եւ բացասական առասպելական ուժերու հետ, որոնք եւս բացառութիւն չեն Ռ. Իսրայէլեանի գործերուն մէջ, այս նաեւ մէկ այլ դիտարկմամբ կապուած է Սասնա ծռերուն հետ, ուր եւս ջուրն ու ջուրի պաշտամունքը վիպերգութեան հիմնանիւթն են։ Այսպիսով սոյն տուֆակերտ նստարանը բացի հիմնական գործառոյթը կատարելէն, ունի նաեւ հետաքրքիր զարդամտային լուծումներ, որոնք այս նստարանը ուղղակի կը վերածեն Յուշարձանի։ Բացի անկէ սոյն յուշարձանի վրայ կ՚առանձնանան ծաղկային նշանները. սրանք որպէս պտուղ կը ներկայանան, իսկ ծնող զոյգ նախշամտքի հետ՝ եռանկիւնի նշան կը խորհրդանշեն, քրիստոնէութեան շրջանին այդ եռանկիւնին կը բնորոշուի սուրբ երրորդութեան եւ ընտանիքի խորհրդանշաններուն հետ։
Աշտարակ

Աշտարակ, քաղաք՝ Հայաստանի Արագածոտնի մարզին մէջ։ Արարատեան դաշտի մէջ։ Կը գտնուի Երեւանէն 20 քիլոմեթր հիւսիս-արեւմուտք, Քասաղ գետի ափերուն, 1130 մեթր բարձրութեան վրայ, պատմական հին ու շէն բնակավայր է:
Աշտարակի ընդարձակման եւ բարեկարգման համար 1949-ին յատակագիծ պատրաստուած է: 1955-ին շահագործման յանձնուեցուած է Քասաղի նոր, միաթռիչք մեծ կամուրջը, եւ աստիճանաբար քաղաքը տարածուած է նաեւ գետի ձախ ափին:
1960-ին քաղաքաշինութեան նոր նախագիծ պատրաստուած է եւ գործարաններ ու ձեռնարկութիւններ բացուած են:
1970-ին դարձած է հանրապետութեան ենթակայութեան քաղաք:


== Բնակչութիւն ==
Աշտարակի ազգաբնակչութեան փոփոխութիւնը.


== Աւանդութիւն ==
Աւանդութեան համաձայն երեք քոյրեր կը բնակէին Աշտարակի մէջ, եւ երեքն ալ նոյն անձը` իշխան Սարգիսը կը սիրէին: Երկու մեծ քոյրերը որոշած են անձնասպան ըլլալ իրենց փոքր քրոջը սիրոյն:
Անոնցմէ մէկը ծիրանագոյն հագուստ հագած, միւսն ալ` կարմիր հագուստ, եւ իրենք զիրենք ձորը նետած են: Փոքր քոյրը երբ իմացած է իր քոյրերուն անձնասպանութեան պատմութիւնը, իր կարգին սպիտակ հագուստ հագած եւ նոյն ձեւով ինքզինք ձորը նետելով անձնասպան եղած է:
Երեք քոյրերուն եղերական վախճանը ծանր ազդած է իշխան Սարգիսին վրայ, եւ ան աշխարհիկ կեանքն ու հարստութիւնը ձգելով ճգնաւոր դարձած է: Աւանդութիւնը կը շարունակէ ըսելով, որ իշխան Սարգիս ձորի ափին երեք մատուռներ կառուցած է եւ քոյրերուն հագած հագուստներուն գոյներուն անուններով կոչած է զանոնք:


=== Կառոյցներէն ===
Ամէնէն հին ճարտարապետական յուշարձաններէն` Ծիրանաւոր եկեղեցին կառուցուած է Ե. դարուն, իսկ Է. դարու նշանաւոր կառոյցներէն է Կարմրաւոր եկեղեցին: Մարինէ կամ Մարիանէ եկեղեցին կառուցուած է ԺԳ. դարուն, քաղաքին հիւսիս-արեւելեան կողմը եւ անցեալին բարձր պարիսպներով շրջապատուած մենաստան եղած է: Սպիտակաւոր եկեղեցին կառուցուած է ԺԳ.-ԺԴ. դարերուն, քարաժայռի մը բարձունքին: