armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Բարսեղ (անձնանուն)

Բարսեղ յունական ծագումով հայկական արական անուն է։ Սերած է յունարէն "βασίλειος"-էն (թարգմանաբար՝ թագաւոր), յունական դիցաբանութեան մէջ Զեւսին եւ Պոսէյդոնին մականունը եղած է։ Տարածուած տարբերակներէն է Վասիլ ձեւը։

Անուան ղատինագիր ձեւը  PARSEGH 
Անունէն կազմուած մականուն՝ Բարսեղեան


== Անունը կրողները` ==
Բարսեղ Արծրունի (1805-75) 19-րդ դարու հասարակական գործիչ
Բարսեղ Թուղլաճեան (Փարս Թուղլաճի Pars Tuğlaci, 1933, Կ.Պոլիս-2016, Իսթանպուլ) պատմաբան, թարգմանիչ, բառարանագիր
Բարսեղ Թումանեան (ծն.1958, Երեւան) օփերայի երգիչ
Բարսեղ Կանաչեան (1885, Ռոտոսթոյ-1945, Պէյրութ) երգահան
Բարսեղ Կեսարացի (330-79) եկեղեցական գործիչ
Բարսեղ Տինանեան (1887, Ռոտոսթոյ-1965, Իսթանպուլ) բժիշկ


== Բիւզանդիոյ Հայազգի Կայսրներ ==
Բարսեղ Ա
Բարսեղ Բ


== Այլ Լեզուներով ==
հունգարերէն՝ Vászoly Վասոլի
յուն․՝ Βασίλης Վասիլի, իգականը` Bασιλική Վասիլիկէ
սպ.՝ Basilio, Basiléo
իտալ.՝ Basilio, Basileo
լատ.՝ Basilius Բասիլիոս
ռուս.՝ Василий Վասիլի, իգականը` Василиса Վասիլիսա
ուքր.՝ Василь Վասիլ
ֆին.՝ ֆիններէն՝ Pasi Փասի
Կաղապար:Lang-sb Վասիլիյէ
վրաց.՝ ვასილ Վասիլ
ֆրանսերէն՝ Basile
Հիւսէյնիկ

Հիւսէյնիկ, գիւղ Արեւմտեան Հայաստանի մէջ, Խարբերդի վիլայէթի՝ Խարբերդի գաւառին մէջ։
Բնակչութեան մասին տուեալներ չեն պահպանուած։ Անոնք բռնութեամբ տեղահանուած են 1915 թուականին՝ Մեծ Եղեռնի ժամանակ։ Անոնց մեծ մասը զոհուած է աքսորի ճամբուն վրայ։


== Աղբիւրներ ==
«Հայաստանի եւ յարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երեւանի Համալսարանի հրատարակչութիւն։


== Տե՛ս նաեւ ==
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն
Պորտու

Բորդու, (փորթ.՝  Porto) քաղաք Պորտուգալիայի մէջ։ Բնակչութիւնը՝ 221 800 մարդ (2008) ։ Նոյնանուն շրջանի վարչական կեդրոնն է։ Մեծութեամբ երկրորդ քաղաքն է մայրաքաղաք Լիսաբոնէն հետօ։ Կը գտնուի Լիսաբոնէն 270 կմ դէպի հիւսիս։ Քաղաքի կեդրոնը կը մտնէ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան ցանկի մէջ։


== Քույր քաղաքներ ==
Կաղապար:Country data Բուլղարիա Պեռնիկ, Բուլղարիա
 Մեծ Բրիտանիա Բրիստոլ, Մեծ Բրիտանիա
 Ֆրանսիա Բորդո, Ֆրանսիա
Կաղապար:Country data Ճապոնիա Նագասակի, Ճապոնիա
 Բրազիլիա Ռիո դե Ժանեյրո, Բրազիլիա
Կաղապար:Country data Զամբիա Նդոլա, Զամբիա
Կաղապար:Country data Անգոլա Լուանդա, Անգոլա
 Իսպանիա Բարսելոնա, Իսպանիա
 Իսպանիա Վիգո, Իսպանիա
 Իսպանիա Լեոն, Իսպանիա
 Չինաստան Մակաո, Չինաստան
 Չինաստան Շանհայ, Չինաստան
Կաղապար:Country data Բելգիա Լիեժ, Բելգիա
Դէտք

Դէտք (լատինատառ՝ DETQ) , հայկական փոփ Boy Band։ Կազմուած է 2015 թուականին պրոդյուսեր՝ Արման ԱՄՊ-ի կողմէ։ Սկիզբը կատարած է «Մամա» երգով։ Ելոյթ ունեցած են նաեւ Նարեկացի արուեստի միութեան մէջ։
Առաջին տեսահոլովակի՝ «Forevermore»-ի (թարգմ․՝ յաւերժէն էլ երկար) շնորհանդէսը տեղի ունեցած է 2015 թուականի Ապրիլ 20-ին Գաֆեսճեան արուեստի կեդրոնէն ներս։ Այն նուիրված է Հայոց Ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցին։


== Անուանում ==
«Դէտք»-ը ռազմական եզր է, այս պարագային երեք զինուորներէ բաղկացած խումբ, որուն նպատակը իրեն վստահուած տարածքին հետեւիլն է։


== Անդամներ ==


== Արտաքին յղումներ ==
Detq ― Forevermore
Կարապետ Ափինեան

Կլարապետ Ափինեան (31 Հոկտեմբեր 1870(1870-10-31), Գիւմրի, Երեւանի նահանգ, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն - 26 Յունիս 1944(1944-06-26), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), հայ խմբագիր։
«Տարեկան օրացոյց»ի խմբագիր, ծնած է Ալեքսանդրոպոլ, ուսած նախ տեղւոյն եկ.-ծխ. ուսումնարանին մէջ, իսկ 1888-1894 Գէորգեան ճեմարան, սակայն դուրս կու գայ Բ. լսարանէն։ 1894-1897 ուսուցիչ Ալեքսանդրոպոլի ծխական ուսումնարանէն ներս, 1897-էն Տարրական ուսումնարանէն ներս։ 1899-ին՝ «Շիրակ» անուան տակ, սկսաւ հրատարակել պատի եւ ծոցի օրացոյցներ (հրատ. Թիֆլիս իսկ 1903-էն Ալեքսանդրոպոլ, սեփական տպարանէն ներս), վերջերս սկսաւ հրատարակել ռուսերէն օրաթերթ «Александраполскя обьявления» անունով։


== Աղբիւր ==
Բառարան Հայ Գրականութեանց, Հայկ Տէր-Աստուածատուրեանց, Ա. հատոր, Թիֆլիս 1904, էջ 180:
317 (թիւ)

317 (երեք հարիւր տասնեօթ) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 316-ի եւ 318-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 A000040  վաթսունվեցերորդ պարզ թիւն է
 Alt   317  գործադրելիս կը ստացուի = նշանը
տարուայ 317րդ օրն է Նոյեմբեր 14-ը (նահանջ տարիներուն՝ Նոյեմբեր 13-ը)
317 Ռոքսանէ աստեղնեակի կարգային թիւն է
Պելճիքայի Հայերը

Հայերը Պելճիքայի մէջ հաստատուած են ուշ միջնադարուն՝ 15-րդ դարէն սկսած։ Անոնք կը զբաղէին առեւտուրով Պրիւկկէ, ինչպէս նաեւ՝ Պրիւքսէլ եւ Անդուերբէն քաղաքներու մէջ։ 19-րդ դարէն հայերու թիւը այստեղ սկսած է աւելնալ՝ ի հաշիւ արհեստաւորներու եւ ուսանողութեան. ի դէպ՝ Կանտի համալսարանը աւարտած է նաեւ հայ մեծ բանաստեղծ Դանիէլ Վարուժանը, որու անունը կը յիշատակուի այդ համալսարանը աւարտած նշանաւոր մարդոց ցուցակին մէջ։ Ներկայիս Պելճիքայի մէջ կը բնակի 11.000 հայ։
1920-էն Պելճիքայի մէջ սկսած են հաստատուիլ թրքական ջարդերէն փախած հայ գաղթականներ։ Պելճիքական կառաւարութիւնը հայերուուն վտարելու փորձեր ըրած է։ Անոնք հիմնականին կը զբաղին առեւտուրով, կան իրաւաբաններ, բժիշկներ, ճարտարագէտներ։ Հայաստանեայց առաքելական եկեղեցւոյ հոգեւոր հովուութիւնը, որու կեդրոնը Պրիւքսէլի Սուրբ Մարիամ Մագդաղենացի եկեղեցին է, կազմաւորուած է 1990-ին։ Պելճիքահայ համայնքին մէջ տարբեր տարիներու ստեղծուած են բարեգործական, երիտասարդական միութիւններ, իսկ ազգային եւ մշակութային աւանդոյթները պահպանելու համար՝ ակումբներ, երգչախումբեր, պարախումբեր, թատերախումբեր։
1998-ին Պելճիքայի խորհրդարանը ճանչցած է Թուրքիոյ հայերու ցեղասպանութեան փաստը։ Պրիւքսէլի Անրի Միշօ հրապարակին մէջ կանգնած է Մեծ Եղեռնի զոհերու յիշատակը յաւերժացնող խաչքար (1997)։


== Պրիւքսէլ ==
Պրիւքսէլի մէջ հայերը հաստատուած են Առաջին համաշխարհային պատերազմէն (1914-1918) ետք։ 2003-ին այստեղ կ՚ապրի մօտ 4 հազար հայ։ Պրիւքսէլի մէջ կը գտնուին Պրիւքսէլի Հայ գաղութային վարչութիւնը, Հայ ուսանողներու միութիւնը, ՀԲԸՄ Պրիւքսէլի մասնաճիւղը, Հայ տունը, Հայ տիկնանց միութիւնը, «Արբակ Մխիթարեան» հասարակական կեդրոնը։ Գործած են Հայկական ակումբը, «Արմենիա» երգչախումբը, «Սեւան» լարային քառեակը։ 1927-ին ապպա Ժան Նալպանտեանը բացած է «Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ» որբանոցը։ 1931-էն Պրէոաէլի համալսարանին մէջ գործած է հայագիտական ամպիոն՝ պատմաբան Նիկողայոս Ադոնցի ղեկավարութեամբ։ 1936-ին նոյն համալսարանին մէջ իր ուսումնառութիւնը անցած է Մեծի Տանն Կիլկիոյ ապագայ կաթողիկոս Զարեհ Ա. Փայասլեանը։ Պրիւքսէլի պատմութեան թանգարանին մէջ 1980-ին կազմակերպուած է «Հայկական ճարտարապետութիւնը 4-18-րդ դարերուն» ցուցահանդէսը։


== Անդուերբէն ==
Հայերու թիւը Անդուերբէնի մէջ կը հասնի 1500-ի։ Այստեղ, ինչպէս Պրիւքսէլի մէջ, հայերու ձեռքին էր արեւելեան գորգերու վաճառքը, այսօր ալ տեղի հայերու մէկ մասը կը զբաղի առեւտուրով։ 1919-ին Անդուերբէնի մէջ գործած է Հայաստանի Հանրապետութեան (1918-1920) հիւպատոսութիւնը։ Համայնքի ազգային կեանքը կազմակերպած են Հայ կանանց միութիւնը, Հայ երիաասարդաց միութիւնը մշակութային կազմակերպութիւնները։
Ներկայիս Անդուերբէնի հայերու գլխաւոր հաւաքատեղին 1990-ին բացուած Հայ տունն է (տնօրէն՝ Տարօն Կարապետեան)։ Այստեղ կը կազմակերպուին դասախօսութիւններ, հանդիպումներ, ֆիլմերու ցուցադրումներ, մշակութային եւ բարեգործական միջոցառումներ։ Հայ տունը ունի պասքեթպոլի խումբ։ Ազգապահպան ծրագրերու իրականացման կը նպաստեն տեղի հայ մեծահարուստները։ Աչքի կը զարնէ յատկապէս ազգային բարերար Հ. Արսլանեանը, որ ունի ադամանդի վաճառատուն Անդուերբէնի մէջ եւ մասնաճիւղեր ափրիկեան շարք մը երկիրներու մէջ. 1994-էն Հայաստանի Հանրապետութեան պատուաւոր հիւպատոսն է Անդուերբէնի մէջ։
Նաւ

Նաւ, լողացող փոխադրամիջոց մը, նախատեսուած՝ բեռներու կամ ուղեւորներու տեղափոխման համար բաւարար խորութիւն ունեցող ջրային զանգուածներով, կամ նախատեսուած այլ մասնագիտական գործողութիւններ կատարելու համար, օրինակ՝ մարտական գործողութիւններ, գիտական հետազօտութիւններ, ձկնորսութիւն եւ այլն։
Նաւ եզրը կը վերաբերի ճարտարագիտական կառոյցի մը, որ ունի անջրաթափանց իրան, կրնայ լողալ ջուրին վրայ կամ սուզուիլ ջուրին յատակը (սուզանաւ)։
Նաւը աւելի մեծ է քան նաւակը, եւ նախատեսուած է աւելի երկար նաւարկութիւններու համար։
Նաւերը մեծ դեր ունեցած են մարդիկ փոխադրելու եւ առեւտուրի զարգացման մէջ։ Նաւերու օգտագործման միջոցով մեծ զարգացում ապրած են գաղութատիրութիւնն ու ստրուկներու առեւտուրը։ ԺԵ. դարէն սկսեալ, նոր սննդատեսակներ տեղափոխուած են Ամերիկա եւ Եւրոպա, ինչ որ զարկ տուած է բնակչութեան շեշտակի աճին։ Նաւերով տեղի կ'ունենան համաշխարհային վաճառականութեան մեծ մասը։

Հազարաւոր տարիներու ընթացքին, նաւերը կը շինուէին փայտէ եւ կը յառաջանային առագաստներով կամ թիերով: Մերօրեայ նաւերը ունին շարժակներ: Կը շարժին մէկ կամ բազմաթիւ մղապտուտակներու միջոցով:


== Շարժակներով Նաւեր ==
Մղապտուտակները կը ծառայեն շարժակներով նաւերու մղումին: Կը գտնուին ջուրին տակ կամ նաւուն յետսամասին: Նաւերու մեծամասնութիւնը ունի տիզել շարժակներ, որոնք մղապտուտակին կցուած հունը կը դարձնեն:


== Ղեկ ==
Ղեկը կը ծառայէ նաւուն ուղղութիւնը փոխելու: Երբ զայն դէպի աջ թեքեն, ջուրին հակազդող ուժը ետեւէն դէպի ձախ կը ճնշէ եւ նաւուն «քիթը» դէպի աջ կը դառնայ:


== Խորաչափ (Sonar) ==
Խորաչափը նաւու մը տակ գտնուող խորութիւնը կը չափէ: Անիկա ձայնային ալիքներ կ'արձակէ, որոնք կը վերադառնան երբ յատակին կամ այլ արգելքի հանդիպին: խորաչափը կ'արձանագրէ անոնց արձագանգը: Խորութիւնը կը չափուի, երբ ձայնային ալիքներուն մինչեւ յատակը՝ երթ ու դարձի համար դրած ժամանակը գիտցուի:


== Ջրասահ Նաւ ==
Ջրասահ նաւ մը կը սուրայ ջուրի մակերեսէն վեր կրող չմուշկներու վրայ: Երբ դանդաղի, ջուրին վրայ կը ծփայ սովորական նաւու մը պէս: Երբ արագանայ, չմուշկները ուժ մը կը ստեղծեն, որ նաւը կը բարձրաձնէ: Շատ բարձր արագութիւններու կրնայ հասնիլ:


== Ռատիոտեղակայանք ==
Կը գործածուի մօտակայ նաւերու եւ ծովեզերքներու դիրքերը ճշդելու: 


== Ընդծովեայ ==
Ընդծովեայ մը տեղափոխուելու համար շինուած է ծովերու եւ ովկիանոսներու մակերեսին վրայ, ինչպէս նաեւ ջուրին յատակը: Անիկա կը ծփայ, երբ իր ջրամբարները պարապ ըլլան: Երբ անոնք ջուրով լեցուին, ընդծովեան կը ծանրանայ եւ կը սուզուի:


== Օդասահ Նաւ ==
Օդասահ նաւը կը նմանի կառքի մը, որուն անիւները փոխարինուած են օդային բարձով մը:  Անիկա շատ աւելի արագ կը տեղափոխուի՝ սովորական նաւու մը հետ բաղդատաբար:


== Առագաստանաւ ==
Առագաստանաւ մը կը տեղափոխուի հովին ազդեցութեան տակ: Առագաստանաւերուն ուղղութիւնը փոխելով, նաւաստիները պէտք եղած ձեւով կը գործածեն հովուն ուժը:


== Աղբիւրներ ==
Մշակութային Իմ Առաջին Հանրագիտարանս, Հրատարակութիւն CCM, էջ 18 - 19։
1835 թուական

1835 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 35րդ տարին


== Դէպքեր ==
Անյայտ օրով՝
Փիրէայի քաղաքապետութիւնը կը հիմնուի


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1835 ծնունդներ

Անյայտ օրով՝
Րաֆֆի (Յակոբ Մելիք Յակոբեան, մ.1888, Թիֆլիս), հայ գրող
Արմենակ Հայկունի (մ.1866), գրող


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1835 մահեր
Ուքրաներէն

Ուքրաներէն (ինքնանուանում՝ українська мова [ukrɑˈjinʲsʲkɑ ˈmɔwɑ]), հնդեւրոպական լեզուաընտանիքի արեւելա-սլաւոնական լեզուախումբի լեզու։ Ուքրաներէն կը խօսին աշխարհին մէջ 41 միլիոն հոգի։ Ուքրանիոյ պետական լեզուն է։ Ըստ աշխարհի լեզուներու դասակարգման, խօսողներու թիւով 26-րդն է։


== Ընդհանուր տեղեկութիուններ ==
Խոսողներու թիւ - 45 միլիոն
Լեզուի քոտ - uk
Անուանում - uk - українська мова (ukrains’ka mova); en - Ukrainian; eo - Ukraina
Տառատեսակ - Կիրիլիցա


== Պետական կարգավիճակ ==
Պետական լեզու է։


== Աշխարհագրական տարածում ==
Ուքրաներէնը տարածուած է Ուքրանիոյ, Պելառուսիոյ, Ռուսիոյ եւ անոնց հարակից շրջաններուն մէջ, Քուպանի, Լեհաստանի, Սլովաքիոյ, ինչպէս նաեւ Քանատայի, ԱՄՆ-ի, Արժանթինի եւ Աւստրալիոյ մէջ։


=== Այբուբեն եւ գիր ===


== Բառապաշար ==
Բարի օր/Բարեւ/Ողջոյն - Добрий день (Dobri den); Привіт (Pryvit)
Բարի լոյս - Доброго ранку (Dobroho ranku)
Բարի երեկոյ - Добрий вечір (Dobryy̆ vechir)
Ինչպէ՞ս էք - як ви поживаєте? (yak vy pozhyvayete?)
Ինչպէ՞ս ես - як поживаєш? (yak pozhyvayesh?)
Բարի գալուստ - Ласкаво просимо (Laskavo prosymo); Вітаємо (Vitaemo)
Ինչպէ՞ս են Ձեր գործերը - Як у вас справи? (Yak u vas spravy?)
Շնորհակալութիւն - Дякую (Dyakuyu); Спасибі (Spasybi)
Այո | Ոչ - Так | Ні (Tak / Ni)
Խնդրեմ - Будь ласка (Bud' laska); Прошу (Proshu)
Ցտեսութիւն/Յաջողութիւն - До побачення (Do pobachennya)Թիւեր


== Արտաքին յղումներ ==
GeoNames
Ethnologue
Աղեքսանդրիոյ Հայերը

Աղեքսանդրիոյ մէջ հայերը սկսած են հաստատուիլ քաղաքի հիմնադրման օրէն։ Ե.-Զ. դարերուն Հայաստանէն Աղեքսանդրիա, որ Քրիստոնէական արեւելքի կարեւոր կեդրոններէն էր, ուսանելու եկած են հայ երիտասարդներ (Մովսէս Խորենացի, Եղիշէ)։ Հայերու հոսքը աւելի զօրացած է Ժը. դարու կէսէն։ Մուհամմէտ  Ալիի կառավարման տարիներուն Աղեքսանդրիոյ մէջ աշխատած են արաբական անուններով բազմաթիւ հայ վաճառականներ, մեծ համբաւ վայելած՝ հայ արհեստաւորները։
Համայնքի բարգաւաճման մեծապէս նպաստած են մեծահարուստ Պոլսոյ Պէյ Եուսուֆեան, որ 1810-էն կապալով վերցուցած է Աղեքսանդրիոյ նաւահանգիստի մաքսատունը։ Անոր նուիրատուութեամբ կառուցուած է դպրոց մը։


== Համայնքին Կարգավիճակը ==

Այժմ Եգիպտոսի հայ համայնքը ունի կրօնական համայնքին օրէնսդիր՝ Եգիպտահայ թեմական ժողովի համագումար, Գահիրէի եւ Աղեքսանդրիոյ թեմական ժողովներ, որոնք պետական վաւերացում ստացած են 29 Յուլիս 1946-ին եւ գործադիր՝ քաղաքական ժողովներ։
Գաղութի համայնքին կեանքին մէջ նշանակալի դեր ունի Նուպարեան գերդաստանը (Նուպար փաշա Նուպարեան, Պօղոս Փաշա Նուպարեան)։ Նուպար փաշա Նուպարեան զբաղած է Եգիպտոսի հայ գաղութի հարցերով, մշակած է օրէնսդրական բարեփոխումներ, ապահոված է նիւթական միջոցներ եւ տրամադրած՝ հայ պարբերականներու հրատարակման, դպրոցներու հիմնադրման, ինչպէս նաեւ վարած՝ բարձր պաշտօններ։
1904-ին Աղեքսանդրիոյ մէջ կանգնեցուցած են Նուպար փաշայի արձանը, փաշային անունով կոչուած են փողոցներ։


== Աղեքսանդիոյ հայկական եկեղեցիները ==
1792-ին Աղեքսանդրիոյ մէջ արդէն գործած է հայկական եկեղեցի։ 1830-ին հայկական եկեղեցի կառուցուած է Պօղոս Նուպար պէյի նուիրատուութեամբ։1884-ին բացուած է ներկայիս գործող Ս.Պօղոս-Պետրոս եկեղեցին, 1927-ին կառուցուած է Ս. Գէորգ մատուռը, իսկ 1949-էն կը գործեն հայ աւետարանականներու աղօթավայրը եւ Անարատ յղութեան եկեղեցին։


== Աղեքսանդրիոյ հայկական դպրոցները ==
Աղեքսանդրիոյ մէջ հայ մեծահարուստ Պօղոս Պէյ Եուսուֆեանի նուիրատուութեամբ կառուցուած են դպրոցներ։ Առաջին կազմակերպուած հայկական դպրոցները հիմնադրուած են Ժթ. դարու Բ. կիսուն։ 1851-էն կը գործէ Արամեան (հետագային՝ Պօղոսեան) դպրոցը։ Տարբեր ժամանակաշրջաններու մէջ գործած են Վենետիկի Մխիթարեան, Հ.Ոսկերիչեանի «Հայկազեան», Արծրունի «Թարգմանչաց» դպրոցները, Մելքոնեան մանկապարտէզը։


== Աղեքսանդրիոյ հայ բնակչութիւնն ու մշակութային կեանքը ==
Աղեքսանդրիոյ ազգային առաջնորդարանի տուեալներով՝ 1864-ին քաղաքին մէջ ապրած է 248 հայ, հետագայ տարիներուն անոնց թիւը աւելցած է յատկապէս՝ 1909-ին Ատանայի կոտորածէն, 1915-ի Մեծ Եղեռնէն ետք սկսած գաղթին հետեւանքով։ 1917-ին հայերուն թիւը հասած է 4492-ի, 1950-ական թուականներուն՝ 7-8 հազարի։ 1899-էն 1900 թուականներուն Աղեքսանդրիոյ մէջ կազմակերպուած է եգիպտահայ առաջին երաժշտական համոյթը։ 1915-էն գործած է հայկական Կարմիր խաչը։ Կը գործեն ՀԲԸՄ Աղեքսանդրիոյ մասնաճիւղը, «Տիգրան Երկաթ» մշակութային ընկերութիւնը, «Կամք» մարմնամարզական միութիւնը։ 1889-ին հրատարակուած է առաջին «Նեղոս» շաբաթաթերթը, երկարակեաց թերթերէն էր «Արաքսը» թերթը, որ հրատարակուած էր 1925-1965 թուականներուն։ Համայնքին մէջ մինչեւ 2000 թուական լոյս տեսած են 38  պարբերականներ։
Ներկայիս հայ համայնքը Գահիրէի եւ Աղեքսանդրիոյ մէջ միասնաբար կը կազմեն շուրջ 6000 հոգի, շուրջ 2000-ը Աղեքսանդրիոյ մէջ, որոնք գլխաւորաբար Եգիպտոսի մէջ ծնած ու քաղաքացիութիւն ունեցող հայեր են։


== Տես նաեւ ==
Աղեքսանդրիա «Հայկական գաղութ» բաժինը
Քիրա Ալըն

Քիրա Ալըն (անգլ.՝ Kiera Allen, 1998) Ամերիկացի դերասանուհի մըն է, ծանօթ իր Hulu հարթակի Run ֆիլմով:


== Անձնական կեանք ==
Ալըն հասակ առած է Նիւ Եորքի մէջ: Ան Քըլամպիա Համալսարանէն կը ստանայ Ստեղծագործական Գրութեան վկայական 2022 թուականին: Շարժունակութեան համար սայլակ կ'օգտագործէ:


== Ասպարէզ ==
2014 թուականին, Ալըն Ethan & Skye կարճ ֆիլմին մէջ դեր ստանցնեց: Իր առաջին ֆիլմի դերը Hulu հարթակի Run ֆիլմն էր, Սարա Փոլսընի հետ. ֆիլմը դարձաւ հարթակին ամէնէն շատ դիտուած ֆիլմը: Ան երկրորդ սայլակով կին դերասանուհին է որ զգայացունց ֆիլմը մե գլխաւոր դերասանն էր, 1948 թուականի Սուզըն Փիթըրզէն ետք:2020 թուականին, Ալընը հիւր էր The Ellen DeGeneres Show յայտագրին վրայ:
2021 թուականին, Ալընը Փէնզի Ֆրիհոլտի դերը ստանցնեց Twist փոտքասթին վրայ:


== Ֆիլմեր ==


=== Ֆիլմ ===


=== Հեռուստաշար ===


=== Թատերական ներկայացում ===
Արաքսի ջրամբար

Արաքսի ջրամբար, ջրամբար է Նախիջեւան քաղաքի մօտ, Արաքս գետի վրայ։ Կառուցուեր է ԽՍՀՄ եւ Իրանի միջեւ 1963 թ. Յուլիս 27-ին կնքուած պայմանանագրի համաձայն։ Շահագործման յանձնուեր է 1971 թ.։ Ունի 1,35 քմ³ ջրատարողութիուն։ Գետի վրայ կառուցուած ջրելեկտրակայանէն եւ ջրապաշարներէն կ'օգտուի ինչպէս Նախիջեւանի, այնպէս ալ Իրանի հանրապետութիւնը։
Վահէ Տէմիրճեան

Վահէ Տէմիրճեան Երաժշտահան եւ ֆիլմերաժշտութեան հեղինակ, Մարտ 1967-ին դասական երաժշտութեան մրցանակի արժանացած  Վահէ Տէմիրճեան: 1968ին, ան հիմնած է ժամանակակից երաժշտութեան հռչակաւոր «Թայկըրզ» («Tigers») խումբը:


=== Կենսագրութիւն ===
Վահէ Տէմիրճեան ծնած է Դամասկոս, Սուրիա, 1 Սեպտեմբեր 1948-ին, երբ  տասը տարեկան էր, ան արդէն կը նուագէր դաշնամուր ու թաւջութակ: Ան իր երաժշտական կրթութիւնը կը սկսի Դամասկոսի «Բարձրագոյն Երաժշտական Հիմնարկին» մէջ, որ դռները բացած էր 1960-ին: Ան կը նուագէ  Chamber Orchestra  of Arabic Music institute դասական երաժշտական նուագախումբին հետ, ղեկավարութեամբ՝ յայտնի մայէսթրօ  Սուլհի Ալ Ուատի, եւ որուն հետ 1964-ին կը սկսի դասական երաժշտութեան ձայնագրութիւններ պատրաստել «Սուրիական Արաբական Պատկերասփիւռին» համար: 1967-ին, Վահէ Տէմիրճեան կը նուաճէ իր դասական երաժշտութեան առաջին մրցանակը Սուրիոյ Արաբական Հանրապետութեան մակարդակին վրայ՝ իր թաւջութակի նուագակցութեան  համար: Ան կը շարունակէ իր երաժշտական կրթութիւնը եւ 1967-ին, Լոնտոնի մէջ կը հետեւի խտացուած երաժշտական  դասընթացքին եւ զայն կ’աւարտէ «Բարձրագոյն» կոչումով:
Դասական երաժշտութիւնը Վահէ Տեմիրճեանի հիմնական դպրոցն է, եւ իբրեւ այդպիսին տարիներ ծառայած է որպէս ժիւրիի անդամ «Սուրիական Երաժշտական Փառատօներուն»: Այդուհանդերձ, Վահէն կ’որդեգրէ փոփ եւ թեթեւ երաժշտութիւնը՝ հիմնելով իր անձնական նուագախումբը 1968-ին զայն անուանելով «Թայկրզ» «Tigers» Band, որ բացարձակ կապ չունէր դասական երաժշտութեան հետ:  ժամանակակից երաժշտութեան հռչակաւոր «Թայկըրզ» («Tigers»)  խումբը կը վայելէ աննախընթաց ժողովրդականութիւն եւ հռչակ Սուրիոյ մէջ եւ Սուրիայէն դուրս, եւ գրեթէ աշխարհահռչակ կը դառնայ:
Վահէ Տէմիրճեան երաժշտութիւն կը սկսի գրել Սուրիոյ Արաբական պատկերասփիւռին եւ Արաբական պատկերասփիւռներու պատրաստած շարք մը հաղորդաշարներուն (مسلسلات) համար, եւ այդ ճամբով անոր արուետը կը տարածուի ամէնուրեք: Վահէն գործունէութիւն կը ծաւալէ նաեւ աշխարհահռչակ մեծ դերասաններու եւ բեմադրիչներու հետ, ինչպէս՝ كلأستاذ هاني الروماني والاستاذ هيثم حقي والاستاذ مأمون البني والاستاذ أيمن شيخاني  (Professor Hani Al-Romani, Professor Haitham Haqqi, Professor Mamoun Al-Bunni, Professor Ayman Sheikhani)  եւ շատ ուրիշներ:
1990 թողարկուած "هجرة القلوب إلى القلوب" Hijret al Qoloob  պատկերասփիւռ-հաղորդաշարի երաժշտութեան հեղինակն է երաժշտահան Վահէ Տեմիրճեան ։
Իր յօրինած երգերու շարքը երկար է, նշենք մանկական արաբական երգ Qamar amaraya ( قمرعمرايا )անունով, որ կարելի է դիտել յու դուպի վրայ:
Երաժշտահան Վահէ Տէմիրճեան Vahe Demirjian ամուսնացած է  Nedaa Alhakim-ի հետ եւ ունին երկու որդիներ՝ Serge Demirjian եւ Jack Demirjian, եւ հաստատուած են Arlington, Texas։


== Աղբիւրներ ==
مشاهدة وتحميل أعمال فاهيه دمرجيان
مسلسل "هجرة القلوب إلى القلوب" (1990)  جاءت المقدّمة التي لحّنها الموسيقار السوري فاهيه دمرجيان
فاهيه دمرجيان
Vahé Demirjian* ‎– منوعات شرقية = Oriental Potpourri: Vahé Demirjian Plays The Latest Of The Armenian And Arabic Hits On Electronic Organ & Rythm
composer profile Vahe Demirjian
Արամայիս Պարոն–Վարդեան

Արամայիս Պարոն–Վարդեան (1880, Կիրասոն, Կիրասոնի գաւառ, Տրապիզոնի նահանգ- 1915, Կիրասոնէն դուրս), հայ դեղագործ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1880 թուականին Տրապիզոնի նահանգի, Կիրասոնի գաւառի՝ Կիրասոն քաղաքին մէջ։ Դեղագործ Եղիա Պարոն-Վարդեան ի եղբայրնը։ Աւարտած է Պէյ­րութի Սեն Ժոզեֆ ֆրանսական համալսարանի բժշկական բաժինի դեղագործական ճիւղը։ Կիրասոնի մէջ եղբայրներով սեփական դեղատուն ունեցած են եւ դեղագործ աշխատած։ 1915 թուականին թուրքերը կողոպտած են դեղատունը, իսկ եղբայրներուն՝ սրախողխողի ենթարկած, Կիրասոնէն դուրս։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
Հայրապետեան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործութեան պատմութիւնից, Երեւ­ան, 1990։


== Աղբիւր ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Յովհաննէս Յովհաննիսեան

Յովհաննէս Յովհաննիսեան (14 (26) Ապրիլ 1864, Վաղարշապատ, Ռուսական Կայսրութիւն - 29 Սեպտեմբեր 1929(1929-09-29), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), հայ բա­նաս­տեղծ, ու­սու­ցիչ եւ թարգ­մա­նիչ։։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Վաղարշապատ։ Կանուխէն ղրկուած է Լազարեան Ճեմարան՝ Մոսկուա, ուր ա­շա­կեր­տած է Սմբատ Շահազիզի։ Ապա՝ համալսարանի մէջ կ'ուսանի լեզուաբանութիւն եւ պատմութիւն։ Դեռ աշակերտ՝ գրելու քաջալերուած իր ուսուցիչ Սմբատ Շահազիզէն, Մոսկուայի մէջ լոյս կ' ընծայէ առաջին ժողովածուն՝ օգնութեամբ ուսանողական միութեան։ Ան Շահզիզի խրա­խու­սան­քով պա­տա­նի տա­րի­քէն սկսած է ո­տա­նա­ւոր­ներ գրել եւ լոյս ըն­ծա­յել ­Ճե­մա­րա­նի ու­սա­նո­ղա­կան պար­բե­րա­թեր­թին մէջ։
Կրկին Կովկաս՝ ուսուցիչ է Գէորգեան Ճեմարանէն ներս. ուր կը գործէ մինչեւ ծերութիւն, իբր յարգուած մանկավարժ։ Միաժամանակ կ'արտադրէ՝ չափով մը նոր շունչ բերերով արեւելահայ բանաստեղծութեան տուեալ պահու՝ ճառային-հայրենասիրական ոճին, պատրաստելով Թումանեանի քնարական քերթողութիւնը։
Իր գործունէութեան քառորդ դարեայ յոբելեանը նշուած է 1912-ին։ Մահացած է Երեւան, խորհրդային շրջանին եւս, կարճ ատեն մը ծառայելէ ետք՝ կրթական-վարչական մարզին մէջ։
Մագաղաթ

Մագաղաթը սկսած են գործածել մօտ 2100 տարի առաջ փոքր Ասիոյ Պերկամոն քաղաքին մէջ։ Այս պատճառով ալ ուրիշ լեզուներով մագաղաթը կը կոչուի պերկամենտ։

Մագաղաթը կը պատրաստէին մատղաշ անասուններու՝ արջառի, երինջի, գառան, ուլի մորթէ՝ յատուկ ձեւով մշակելով ու յղկելով զայն։ Հայերէն բազմաթիւ ձեռագրերու մէջ պահպանուած են մագաղաթի պատրաստման միջոցներ։ Հայկական ամենամեծ մագաղաթէ ձեռագիրը «Մշոյ ճառընտիրն» է [5,3x70,5 սմ՝ 660 (այժմ՝ 620) թերթ]՝ պատրաստուած արջառի եւ երինջի մորթէ։ Իսկ հայերէն ամենափոքր, ձեռագիր գրքի թերթերը պատրաստուած են նորածին ուլի մորթէ։
Մեր հին հեղինակները՝ Մեսրոպ Մաշտոցը, Սահակ Պարթեւը, Մովսէս Խորենացին, Գրիգոր Նարեկացին եւ միւսները, իրենց ստեղծագործութիւնները գրած են մագաղաթի վրայ։ «Գրիչ» կոչուող յատուկ մարդիկ այդ ստեղծագործութիւնները կ'ընդօրինակէին եւ կը բազմացնէին մագաղաթէ ուրիշ թերթերու վրայ (չէ՞ որ այն ժամանակ տպարան ու տպագրութիւն չկային)։ Նկարիչներն ալ, որ «ծաղկող» կը կոչուէին. անոնք կը պատկերազարդէին։ Յետոյ մագաղաթէ թերթը կը միացնէին, կը կազմէին, ու գիրքի կը վերածէին։
Այս ամէնը կը կատարուէր բազմաթիւ վանքերու մէջ գործող գրչութեան կեդրոններուն մէջ, որտեղ ալ կը պատրաստէին մագաղաթը։ Հայերէն հազարաւոր ձեռագիր գրքեր գրուած են մագաղաթի վրայ։ Անոնց մեծ մասը այժմ պահուած է Մատենադարանին մէջ։
Երբ մարդիկ գրելու համար սկսան օգտագործել թուղթը, մագաղաթը աստիճանաբար սկսաւ գործածութենէ դադրիլ։ Այժմ ոչ մէկը մագաղաթի վրայ չի գրեր։ Թուղթի վրայ կը գրեն ու կը տպագրեն, քանի որ ան շատ աւելի յարմար է ու աժան։


== Աղբիւրներ ==
Ի՞նչ է Ո՞վ է, 3, Էջ 175:
Մեսուտ Աշքար

Մեսուտ Աշքար (արաբերէն՝ مسعود الأشقر‎, 1956 - 11 Յունուար 2021(2021-01-11)), լիբանանցի քաղաքական գործիչ։ «Միութիւն Լիբանանի համար» շարժումի նախկին ընդհանուր քարտուղար: 


== Կենսագրական գիծոր ==
Ան կը նկատուէր հանրապետութեան նախկին նախագահ Պաշիր Ժեմայէլի մտերիմ ընկերակիցը: Մաս կազմած է Լիբանանեան դիմադրութեան, որ հիմնուած էր Ժեմայէլի կողմէ:
Աշքար մերժած է Թաէֆի համաձայնագիրը, սակայն ամբողջ կեանքին ընթացքին ծառայած է ժողովուրդին եւ լայն ժողովրդականութիւն վայելած:
Ան մասնակցած է 2000-ի երեսփոխանական ընտրութիւններուն, սակայն չէ յաջողած:
Երկու երեսփոխանական ընտրութիւններու իր թեկնածութիւնը առաջադրած է Պէյրութի մէջ մարոնի համայնքի միակ աթոռին համար, սակայն չէ յաջողած խորհրդարան հասնիլ:
Ան եղած է հայասէր, լիբանանահայ համայնքի բարեկամ  եւ Հայ դատի պաշտպան:
Մեսուտ Աշքար մահացաւծ է «Քորոնա» ժահրին դէմ իր մղած պայքարին ճամբուն վրայ: