armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Կարմիր Ծիլեր

Կարմիր Ծիլեր, խորհրդային շրջանի հայերէն մանկական պատկերազարդ ամսագիր։ Հանդիսացած է Վրաստանի ԼԿԵՄ Կենտկոմի եւ լուսժողկոմատի հրատարակութիւն։ Լոյս  տեսած է 1923-1941 թուականին, Թիֆլիսի մէջ (1939-էն անուանուած է «Հոկտեմբերեան Սերունդ»)։ Խմբագիրներ՝ Յակոբ Յակոբեան, Յովհաննէս Պողոսեան, Ռուբէն Աղաբաբ։
Փորձած է նպաստել հայ սովետական մանկական գրականութեան ձեւաւորման ու զարգացման։ Տպագրած է Վրաստանի եւ Հայաստանի մէջ ստեղծագործող գրողներու, արուեստագէտներու, մանկավարժներու գործերը, թարգմանական նմուշներ՝ համաշխարհային դասական գրականութենէն։
Առանձին մատենաշարով լոյս ընծայած է մանկական ստեղծագործութիւններու ժողովածուներ։ «Կարմիր Ծիլերը» հայկական դպրոցներուն մէջ գործածուած է որպէս ուսումնական ձեռնարկ։
Ռիմա Գառօնէ

Ռիմա Գառօնէ, ծնած է Թեհրան։


== Կենսագրութիւն ==
Նախնական եւ միջնակարգ կրթութիւնը ստացած է «Քուշեղ- Դւթեան-Մարիամեան» աղջկանց միջնակարգ վարժարանին մէջ։
Պատանեկան տարիքէն իսկ գիրքի եւ գրականութեան հանդէպ զգայուն, հմուտ՝ պարսկերէնի, թարգմանած է Հաֆեզի եւ Սաէպէ Թապրիզիի կենսափիլիսոփայական ստեղծագործութիւններէն հատընտիրներ, «Ալիք» օրաթերթի եւ «Հուր» ամսագրի մէջ։
1969-ի իր «Առաւօտեան ծաղիկներ» քերթուածներու հատորէն եկք, ողբերգական իր մահէն վերջ, 1972-ին, թեհրանի «Ալիք»ի տպարանէն  ի լոյս ընծայուեցաւ կարապի իր երգը՝ «Անաւարտ համանուագ, ուր մէկտեղուած են 200-է աւելի քերթուածներ, արձակ էջեր եւ քսանի մօտ թարգմանութիւններ:
Զաւակը բանաստեղծ Արամ Գառոնէի եւ եղբօր աղջիկը  բանաստեղծ Գեղամ Սարեանի՝ Ռիմա Գառօնէ, Յակոբ Կարապենցի արդար հաստատումով «դեռեւս նորափթիթ մի ծաղիկ թէ՛ կեանքում եւ թէ գրականութեան մէջ»:, ողբերգականօրէն կանխահաս մահով մը կնքեց իր կեանքը 26 Յուլիս 1971-ին (իր 29-րդ տաեդարյէն երեք օր ետք) Կասպից ծովու ալիքներուն մէջ, երբ տակաւին շատ բան կ՝ ակնկալէր իրմէ անմիջական մեր գրականութիւնը։
Առատաբուխ, գրեթէ հեղեղային յորձքով մը մուտք գործած է նորագոյն հայ մանաստեղծութեան մէջ՝ 1969-ին հրատարակելով առաջինետ իր հատորը, «առաոօկեան ծաղիկներ», ուր ամփոփուած են 120-է աւելի քերթուածներ. Սիրոյ տրտմութեան ու բերկրանքի, մտորումներու եւ յոյզերու բիւրեղներ՝ որոնք Իրանահայութեան աւանդաշունչ մթնոլորտէն, Սփիւռքեան որականութեան մէջ իր ինքնայատուկ «կլիմայ»ով յատկանշող այս գաղութի հայատրոփ կեանքէն կը բխին, խորքի թէ ձեւի իրենց մասնայատկութիւններով երկդաձգումն են ներանձնական- վիպապաշտիկ զգայութիւններու, կանացի ապրումներու, երազանքի եւ իմաստասիրական յածումներու։
Սիրոյ, սրտի, յոյսերու, երազանքի, կեանքի հարցականներուն հանդէպ խարխափանքի եւ որոնումներու, Հայուն իւրայատուկ յաճախ տրտում ու երբեմն կենսուրախ տրամադրութիւններու, բնութեան հետ եղբայրացման հոգիի մըը թեւաբախումները՝ այդ քերթուածները թերեւս շատ քիչ ոան ունին իրենց «նոր»ութիւնը հիմնաւորող. այսուհանդերձ, վաւերական վկայութիւնն են հոգիի մը՝ որ սփոփանք կը փնտռէ գրական-ստեղծագործական երկունքի մէջ:
Անդրէաս Եպիսկոպոս Չէլէպեան

Անդրէաս Եպիսկոպոս Չէլէպեան, (1848)։

Ծնած է Մէրտին 1848-ին: Ուսումը հոն եւ Հռոմ ստանալէ յետոյ՝ Տիարպէքիր կ'ուղեւորի, ուրկէ ծննդավայր եւ հոն քահանայ կը ձեռնադրուի Նազարեան Արքէպիսկոպոս է՝ որուն մահէն վերջ Եպիսկոպոս ընտրուելով կը յաջորդէ անոր 1899-ին: Երկար տարիներ վիճակաւոր Տիարպէքիրի թեմին:


== Աղբիւրներ ==
Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի, Կ.Պոլիս 1919, էջ 91, յօդուած 708
Դադի

Դադի, Խոթայ կամ խութոյ վանք, կը գտնուի Արցախի Խաչեան գաւառի մէջ, Թաթառ գետի ձախակողմը:
Վանքը առաջին անգամ հիմնարկած է, ըստ աւանդութեան, Թադէոս Առաքեալի Դադի անուն աշակերտի անուամբ: Կոչուած նաեւ Խութայ վանք. խութի մը վրայ շինուած ըլլալուն համար: Անյայտ է շինութեան թուականը, վանքը հետզհետէ նորոգուած է, եւ իր մէջ գտնուած բազմաթիւ արձանագրութիւններ, վերջին նորոգութեանց եւ շինութեանց յիշատակարաններ են: Արձանագրութեան մը համեմատ, ՈԼԱ (1182) թուին վանացս վանահայր էր Վախթանկ թագաւորազնի որդի Գրիգոր եպ. առ որ գալով կրօնաւորեցան իր եղբայրն Հասան, եւ եղբօր կինը Մամա թագուհին: Յետոյ ՈԿԳ (1214) թուին թագաւորազն Վախտանկի բարեպաշտ տիկինը Արզու Խաթուն, չորս սիւներու վրայ կառուցանել կու տայ սրբատաշ քարերով վանացս կից հրաշալի եկեղեցի մը, եւ իր յիշատակարանը գրել կու տայ հարաւային որմի վրայ արտաքուստ:
Վանքին եկեղեցի մը, եւ իր յիշատակարանը գրել կու տայ հարաւային որմի վրայ։ Վանքիս նեկեղեցին, ինչպէս ըսինք, եւ գաւիթը Արզու Խաթունը շինել տուած է այն նպատակաւ, որ ծառայէ իբրեւ հանգրուան Վախտանկեան տոհմին: Գաւթի մէջ ամփոփուած են Վախտանկ թագաւորազնի, Արզու Խաթունի, Հասանայ, Գրիգորի, Մամքանայ, եւ Զաքարիա, Աթանաս, Յովհաննէս, Գրիգոր կաթողիկոսներու եւ Սարգիս եպիսկոպոսի մարմիննարը. ասոնց տապանաքարերը ունին արձանագրութիւններ: Վանքը յաջողաբար Վախտանկեան տոհմէն վերջ, Դոփեանց տոհմի պայազատներէն շէն մնացեր է: Այս տոհմէն Վահրամ իշխանի որդի Սարգիս եպիսկոպոսի ձեռքով շինուած է վանացս գեղեցիկ զանգակատունը: Զանգակատան մօտ, արեւելեան կողմէ կան երկու հիանալի ճարտարաքանդակ խաչեր՝ հանդերձ արձանագրութիւններով: 

Այլեւայլ ժամանակներու մէջ, ինչպէս արձանագրութիւնք կը յայտնեն, զանազան իշխաններէ վանացս նուիրուած ահագին կալուածներն, անտառներեն եւ հողերը յափշտակուած են, եւ վանքս օրաւուր քայքայման եւ աւերման ենթակայ է: Վանացս մօտ ժամանակաւ կար Խոթ անուամբ գիւղ մը, որ ունէր մօտ 300 տուն բնակիչ, որոնք գաղթեր են Երեւանի կողմերը եւ հոն հիմներ Ենիջա գիւղը եւ յետոյ տեղափոխուեր են Շուլավերի կողմերը:
Դադի վանքին վար Թարթառի ձախակողմը կայ քարայր մը, որուն մուտքը գետնի երեսէն է: Լուսահոգի Բաղտասար մետրապոլտի կենդանութեան օրով Քէօլանի մահմետական որսորդ մը քօշ մը կը զարնէ որ թաւալագլոր կ’անյայտանայ: Ետեւէն կը հասնի որսորդը եւ կը տեսնէ որ քօշը ընկած միջոց՝ ջարդուեր են այրի բերանի փտած փայտերն, այրի մէջ ընկած է որսը, ուր եւ շարուած կան շատ գրքեր: Որսորդը առնելով գրքերէն մին կ’աճապարէ Շուշի, կը յայտնէ Պաղտասար մետրապոլտին, որ պարգեւ կու տայ որսորդին եւ ձեռագրերը Շուշի փոխադրել կու տայ: Այս գրչագրերու մէջ կայ եղեր ընտիր Մաշտոց մը՝ գրուած Ս. Մեսրոպի աշկերտ Ստեփանոսի ձեռքով որ այժմ կը պահուի Ս. Էջմիածնի մէջ:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ  Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր  Գ., էջ 575:
Աշխարհի ամէնէն մեծ օդանաւը (A380)

Էյր Պաս 380 (Airbus A380) Աշխարհի ամէնէն մեծ ճամբորդական օդանաւը:1965-էն ի վեր այս տիտղոսը կը պատկանէր Պոյինկ 747 անունով օդանաւին, սակայն տասը տարուան աշխատանքէ ետք, Յունուար 2005-ին կը ծնի Էյրպաս ամէնէն նոր օդանաւը՝ A 380, որ կը տիրանայ աշխարհի ամէնէն մեծ օդանաւի տիտղոսին։
Օդանաւը առաջին անգամ Սինկափուրի օդանաւային ընկերութեան կը տրամադրուի 18 Հոկտեմբեր 2007-ին եւ կը սկսի թռչիլ 25 Հոկտեմբերին:
Օդանաւը կ'արտաբերէ օդը նուազ ապականող կազեր, ինչպէս նաեւ նուազ աղմկարար է, աւելի նորաձեւ  ու հանգստաւէտ։ Օժտուած է մարզանքի, մանուկներու խաղավայրի եւ պիլիարտի յատուկ սրահներով։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		


== Աղբիւրներ ==
«Ծիածան» պարբերաթերթ, Ազգ․Քարէն Եփփէ Ճեմարանի։
Սուխար

Սուխար (սպ.՝ Zújar), քաղաք եւ համայնք Սպանիոյ մէջ, կը մտնէ Կրանտա նահանգին մէջ, որ իր կարգին կը մտնէ Անտալուսիա ինքնավար համայնքի մէջ։ Տարածքը՝ 102 մ²։ Բնակչութիւնը՝ 3020 (ըստ 2010 թուականի մարդահամարի տուեալներուն)։ Հեռաւորութիւնը նահանքի վարչական կեդրոնէն՝ 14 ք․մ․։


== Բնակչութիւն ==


== Արտաքին յղումներ ==
Wikanda
Մարզիկ (ամսագիր)

Մարզիկ, մարզական ամսաթերթ, ՀՄԸՄ կեդրոնական վարչութեան հրատարակութիւն։
Լոյս կը տեսնէ Փետրուար 1980-էն։ Խմբագիրներ՝ 1980-1990 թուականներուն՝ Յարութիւն Գեղարդ (Գազանճեան), Վարդգէս Տէր-Կարապետեան, Վարուժան Մուրատեան, Գրիգոր Սուքիասեան, Երուանդ Տէմիրճեան, Կարօ Թիւթիւնճեան, Յովհաննէս Տէր-Յարութիւնեան, 1990-1994 թուականներուն՝ Սիսաք Արզումանեան, Պատրիկ Կիւլպենկեան, Վարուժան Մուրայեան, Կարօ Աբրահամեան, Զաւէն Գասապեան, Բիւզանդ եւ Զաւէն Թորիկեաններ, 1995 թուականէն՝ Վիգէն Աւագեան։
Կը հրատարակէ նիւթեր ՀՄԸՄ պատմութեան, անոր մասնաճիւղերու մարզական գործունէութեան վերաբերեալ, կը մեկնաբանէ Հայաստանի եւ միջազգային մարզական անցուդարձը։
Կաղանդի կոճղ կարկանդակ

Կաղանդի կոճղ կարկանդակ (La bûche de Noël), աւանդական Ս. Ծննդեան կարկանդակ՝ կոճղի տեսքով։ Տարածուած է Ֆրանսայի մէջ։ Կարկանդակին սովորական պատրաստութիւնը յառաջացած է ԺԹ. դարու Ս. Ծննդեան խորհուրդէն։ Աւելին, այս աւանդոյթը կը վերագրուի Միջնադարուն: Կարկանդակը յաճախ կը մատուցուի մէկ ծայրը կտրուած կոճղի տեսքով։ Կեղեւը կը պատրաստուի վրան պատառաքաղով գիծեր քաշելով, իսկ վրան շաքարի փոշի ցանելով։ Կարկանդակին այլ զարդարանքներէն կրնան ըլլալ ծառի ճիւղեր, Կաղանդ պապուկներ, թարմ հատապտուղներ եւ սունկեր։ Աւանդաբար, այս կարկանդակը կը պատուի կարագով եւ կը զարդարուի եղեւնիի տերեւներով:


== Աւանդութիւն ==
Իբրեւ կրակի ծէս, Միջնադարուն այս իրադարձութիւնը կը նշէր ձմեռնային արեւադարձին գալուստը։ Իւրաքանչիւր ընտանիք կ'այրէր փայտի մեծ կտորներ՝ տունը տաքցնելու համար: Երբ անոնք փայտին հսկայ գերանը կտրելով տուն կը բերէին, մեծ կրակի մը շուրջ կը հաւաքուէին տանտէրերը, ծնողները, ընտանիքները, հարազատները ծառաներն  ու դրացիները։
24 Դեկտեմբերի երեկոյեան, վառարանին մէջ մեծ գերան մը կ'այրէին, որ շատ դանդաղ կը սպառէր, նախընտրաբար՝ Ս. Ծննդեան յաջորդող տասներկու օրերուն ընթացքին: Ընդհանրապէս կ'ընտրէին պտղատու ծառի մը բունը, որ կ'երաշխաւորէր յաջորդ տարուան լաւ բերքը: Գերանը կ'օրհնէին արմաւենիի կամ դափնիի ճիւղերով։ Այրելու ընթացքին գերանը կարգ մը շրջաններու մէջ գինիով կը ջրէին, որպէսզի լաւ բերք ապահովէր, կամ աղով, որպէսզի կախարդներէն պաշտպանուէին։ Յաճախ մոխիրը տունը կը պահէին՝ կայծակէն պաշտպանուելու համար։
ԺԲ. դարուն այս աւանդութիւնը կ'ընդունուի կաթոլիկ եկեղեցւոյ կողմէ: Սակայն այս ծէսին քրիստոնէական բնոյթ հաղորդելու համար, գերանները այրելէ առաջ կրօնականներու կողմէ սուրբ ջուրով կը սրսկուէին: Այնուհետև կրակը պէտք էր կանոնաւոր կերպով սնանէր, բայց առաջին հերթին անիկա պէտք էր անընդհատ այրէր 24 Դեկտեմբերի իրիկունէն մինչեւ աստուածայայտնութիւն։ Ըստ աւանդութեան՝ գերանը լուսաւորելու համար պատասխանատու էին ընտանիքին երիտասարդ աղջիկները՝ օգտագործելով նախորդ Ս. Ծննդեան գերաններու խարոյկին մնացորդները։
Աւելի ուշ, գերանները կը զարդարէին մամուռով եւ իբրեւ այս հին սովորութեան յիշեցում, անոնցմով կը զարդարէին Ս. Ծննդեան ճաշասեղանները: Այն ատեն է, որ Փուաթու Շարանթ (Poitou-Charentes) շրջանէն ֆրանսացի հրուշակագործ մը կ'որոշէ գերանը փոխարինել անուշեղէնով: 1945-ին անիկա կը սկսի հրամցուիլ  այսօրուան իր տեսքով:
1951 թուական

1951 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 51րդ տարին է

1948 • 1949 • 1950 • 1951 • 1952 • 1953 • 1954


== Դէպքեր ==
20 Յունուարի դրութեամբ Ալպեան լերներուն ձնահիւսի զոհ դարձած է 240 հոգի
24 Դեկտեմբեր՝ Լիպիան անկախացաւ Իտալիայէն
31 Դեկտեմբեր՝ աւարտուեցաւ Մարշալի ծրագիրը, որ Եւրոպան վերակառուցելու համար $13.3 պիլիոն տրամադրած էր


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ 1951 ծնունդներ


==== Յունուար ====
29 Յունուար՝ Անուշաւան Եպս. Դանիէլեան հոգեւորական


==== Մարտ ====
02 Մարտ` Արա Երնջակեան հայ բեմադրիչ, թատերագիր


==== Ապրիլ ====
20 Ապրիլ` Գուսան Հայկազուն (Գագիկ Նազարեան) գուսան, երգահան
22 Ապրիլ`  Ռոպին Պարթլէթ Robin Bartlett ամերիկացի դերասան
30 Ապրիլ` Կարապետ Յովսէփ Անդրանիկեան Garabed Antranigian հայազգի մանրէաբան


==== Մայիս ====
25 Մայիս` Վաչական Սարգսեան գրող, թարգմանիչ


==== Յունիս ====
08 Յունիս` Պոնի Թայլըր Bonnie Tyler բրիտանացի երգչուհի
13 Յունիս` Փիթըր Պալաքեան Peter Balakian ամերիկահայ գրող, բանաստեղծ


==== Հոկտեմբեր ====
03 Հոկտեմբեր` Սպարտակ Ղարաբաղցեան հայ պատմաբան, լրագրող
21 Հոկտեմբեր` Արարատ Վարդան Խրիմեան (մ.2012, Համպուրկ, Գերմանիա) քաղաքական եւ պետական գործիչ
Անստոյգ օրով՝
Յակոբ Յակոբեան (մ.1988) ռազմաքաղաքական գործիչ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ 1951 մահեր 


==== Նոյեմբեր ====
28 Նոյեմբեր՝ Լէյլի (Փառանձեմ Սահակեան - Տէր Մկրտչեան), հայ բանաստեղծուհի, թարգմանչուհի
29 Նոյեմբեր՝ Լեւոն Շանթ (ծն.1869, Կ.Պոլիս) գրող
00 Նոյեմբեր՝ Ռուբէն Տէր Մինասեան (ծն.1882) քաղաքական գործիչ
23 Դեկտեմբեր՝ Արամ Անտոնեան (ծն.1875, Կ.Պոլիս) հայ պատմաբան, լրագրող, հասարակական գործիչ
Անստոյգ օրով՝
Սեդրակ Մարմարեան (ծն.1880, Տրապիզոն) բժիշկ, ազգային եւ հասարակական գործիչ


== Արտաքին յղումներ ==
1951-ը Պատմութեան մէջ(անգլերէն)Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1951(անգլերէն)
Մանուէլ Ասատրեան

Մանուէլ Ասատրեան (26 Ապրիլ 1926(1926-04-26), Արագած, Հայաստան - 25 Յունուար 2000(2000-01-25), Երեւան, Հայաստան), հայ գիտնական։


== Կենսագրութիւն ==
2000 թուականի սկիզբը հայերէնագիտութեան բնագաւառը կորսնցուց իր երախտաշատ գիտնականներէն մէկը։ 74 տարեկանին, Փետրուարի ցրտաշունչ օրերուն, կարճատեւ հիւանդութենէ ետք, յաւիտենապէս իր աչքերը փակեց հայրենաբնակ անուանի լեզուաբան, հայերէնագէտ, Երեւանի Պետական Համալսարանի երկարամեայ ու վաստակաշատ դասախօս, բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր-փրոֆեսէօր Մանուէլ Եգորի Ասատրեան։
Ասատրեան ծնած է 1926 Ապրիլ 26-ին, Էջմիածնի շրջանի Արագած գիւղը։ 1942-ին, աւարտելէ ետք Էջմիածնի մանկավարժական ուսումնարանը, կը պաշտօնավարէ իր ծննդավայրի դպրոցին մէջ՝ դասաւանդելով հայոց լեզու եւ գրականութիւն։ 1946-ին կ՚ընդունուի Երեւանի Պետական Համալսարանի Բանասիրական ֆաքուլթէթի հայոց լեզուի եւ գրականութեան բաժինը, զոր կ՚աւարտէ 1951-ին։ Նոյն տարին կ՚ընդունուի ասպիրանտուրայի բաժին եւ 1954-ին Բայի սեռը ժամանակակից հայերէնի մէջ աշխատասիրութեան համար կը ստանայ բանասիրական գիտութիւններու թեկնածուի աստիճան։ 1970-ին՝ իր ժամանակակից հայերէնի ձեւբանութեան հարցեր եռահատոր ուսումնասիրութեան համար կը ստանայ դոկտորի գիտական աստիճան, իսկ 1973-ին՝ արժանաւորապէս իրեն կը շնորհուի փրոֆէսօրի կոչում։
Յիրաւի, իր անժամանակ կորուստը մեծ եղաւ ե՛ւ հայաստանեան ե՛ւ սփիւռքեան առումով։


== Աշխատութիւններ ==
Ասատրեան Երեւանի Պետական Համալսարանին մէջ սկսած է աշխատիլ 1954-էն՝ դասաւանդելով ժամանակակից հայոց լեզու եւ բարբառագիտութիւն։ Բազմաթիւ ուսուցիչներ, լրագրողներ եւ բանասէրներ, ըլլան անոնք հայրենաբնակ թէ սփիւռքահայ, եղած են անոր ուսանողները եւ մեծապէս օգտուած՝ անոր դասախօսութիւններէն եւ լեզուական-գիտական մտածողութենէն։
Ասատրեան հեղինակ է տասնեակ մը գիրքերու եւ գիտական բազմաթիւ յօդուածներու, որոնք հիմնականին մէջ նուիրուած են ժամանակակից գրական արեւելահայերէնի կառոյցին ուսումնասիրութեան եւ բարբառագիտութեան հարցերուն։ Իր հեղինակութեամբ հրատարակուած գիրքերէն առաւել յայտնի են՝ Բայի սեռը ժամանակակից հայերէնում (1959), Ուրմիայի (Խոյի) բարբառը (1962), Լոռու խօսուածքը (1968), Ժամանակակից հայոց լեզուի ձեւաբանութեան հարցեր (1970), Ժամանակակից հայոց լեզուի գործնական աշխատանքների ձեռնարկ․ ձեւբանութիւն (Ժենիա Ճշմարիտեանի հետ, 1981), Հայերէնագիտութիւնը 60 տարում (1981) եւ Ժամանակակից հայոց լեզու․ շարահիւսութիւն (1987), որոնց մէջ անդրադարձած է հայերէնագիտութեան կնճռոտ եւ վիճայարոյց խնդիրներուն եւ տուած՝ գրեթէ սպառիչ պատասխաններ։
Ասատրեան ներհուն ու բծախնդիր մանկավարժ մըն էր՝ խստապահանջ, խստադատ․ սակայն իր խստապահանջութիւնը կը բխէր ուսանողներու՝ հայոց լեզուի հանդէպ ցուցաբերած անփութութենէն։ Դասախօսութիւններու ընթացքին իր նուրբ զուարթախոհութենէն ի յայտ կու գար ուսանողներուն օգտակար դառնալու իր անսակարկ բարեացակամութիւնը։ Իր հազարաւոր սաները, երախտապարտ թէ երախտամոռ, դժուար թէ մոռնան զինք, որովհետեւ ոչ միայն Գիտնական էր, այլեւ՝ Ուսուցիչ եւ Մարդ։


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, հատոր Ի․, Պէյրութ, 2000, էջ 516-517։
24 Մարտ

24 Մարտ, տարուան 83-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 84-րդ) օրը


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
1875․ Նիկոլ Աղբալեան (մ․1947), գրագէտ, մանկավարժ, Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան խորհրդարանի անդամ եւ Հ.Յ. Դաշնակցութեան փայլուն գաղափարախօս


== Մահեր ==


== Տօներ ==
Քորթնի Քոքս

Քորթնի Պաս Քոքս, (, Բիրմինգհեմ), Ալապամա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ։ Ան Ամերիկացի դերասանուհի եւ արտադրող մըն է: Քորթնին ճանչցուած է իր «Friends» հեռուստաշարին մէջ Մոնիքա Կելլեր կերպարով, ինչպէս նաեւ «scream» ֆիլմին մէջ Կէյլ Ուետըրս կերպարով:
Մոնիքա իր նախկին ամուսինին՝ Տէյվիտ Արքեթին հետ հիմնած է արտադրութեան ըրկերութիւն մը, որ կը կոչուի Coquette Productions:


== Դերեր ==


=== Ֆիլմեր ===
 Որպէս դերասանուհի 

 Որպէս արտադրող 

Just Before I Go (2014) – Արտադրող:


=== Հեռուստաշարեր ===


== Արտաքին յղումներ ==
Էջը People.com կայքում
Ծաղրածու

Ծաղրածու, կրկէսի արուեստագէտ, կատակերգական ու զուարճալի տեսարաններ ցուցադրող, որուն ելոյթները յաճախ կ՛ընկերակցին ներկայացման ամբողջ ընթացքին։


== Ծաղրածուները Հայաստանի մէջ ==
Հայ միջնադարեան թատրոնի կատակերգակ դերասանները եւս կոչուած են ծաղրածուներ։ Երբեմն, ծաղրածու կ՛անուանէին նաեւ միայնակ կատակաբաններուն՝ մարդկային վարքագիծին ձեւերը ծաղրողներուն, ինչպէս նաեւ օրէնքէ ու պատիժէ ազատ մարդոց, որոնք խնճոյքներու ընթացքին եւ շուկայի, թատրոնի եւ ժողովրդական այլ հաւաքատեղիներու մէջ պատմութիւններով ու ձեռնածութիւններով կը զուարճացնէին ներկաներուն։ Ծաղրածուն համարուած է նաեւ խաղակատակ եւ խեղկատակ։ Խորհրդային ժամանակաշրջանի կրկէսի ականաւոր ծաղրածուներէն են Կարանդաշ (Միխայիլ Ռումեանցեւ), Օլեկ Փոփով, Եուրի Նիկուլին, Լեոնիտ Ենգիբարեան։


== Ծաղրածուներու դերը ==
Հայկական թագաւորութիւններու ժամանակաշրջանին, ծաղրածուները ժողովուրդը զուարճացնելու կողքին, ունէին նաեւ քաղաքական-ընկերային դերակատարութիւն։ Անոնց սրամտութեան թիրախ էր իշխող աւագանին։ Ծաղրածուն իրաւասութիւն ունէր իր կատակներով քննադատել նոյնիսկ ամենաբարձր պաշտօնեաները՝ առանց պատասխանատուութեան ենթարկուելու։ Այս երեւոյթը կը վկայէ, որ այդ ժամանակներուն Հայաստանի մէջ կը տիրէր, այսօրուան հասկացողութեամբ, որոշ ժողովրդավարական մթնոլորտ։
Ծաղրածուներուն կ’ընկերակցէին լարախաղացները, որոնց բարակ պարանի մը վրայէն ապահով անցնելու կարողութիւնը մինչեւ օրս կը զուարճացնէ հանդիսատեսը։
Կան նաեւ լարախաղաց-ծաղրածու զոյգին ծիսական բնոյթ տուող տեսութիւններ, ըստ որոնց, լարախաղացը կը ներկայացնէ աշխարհի վտանգներէն անցնող բարի ոյժը, իսկ ծաղրածուն՝ զայն ծաղրող ու վար ձգել փորձող մութ ոյժը։ Ներկայացումը միշտ կ’աւարտի բարի լարախաղացին ապահով տեղ հասնելով եւ չար ծաղրածուին երգիծական պարտութեամբ։
Արսէն Քհնյ. Յարութիւնեան

Տէր Արսէն Քհնյ. Յարութիւնեան բնիկ այնթապցի Տէր Արսէն քհնյ. Յարութիւնեանն է, որուն աւաղանի անունն ալ Արսէն է, ծնած է Այնթապ 1865-ին։
Նախնական կրթութիւնը ստացած է Այնթապի ծխական վարժարանը, զոր աւարտելէ ետք բուռն փափաք ունեցած է բարձրագոյն ուսում ստանալու։
Նիւթապէս ինքզինք գտնելէ ետք կ'ամուսնանայ հայրենակից օրիօրդի մը հետ, Այնթապի մէջ։
Կրթական աշխատանքներու կողքին, ազգային պատասխանատու գործերուն ալ կը լծուի եւ շնորհիւ իր պատրաստութեան, կրթական եւ ազգային մարդին մէջ բերած նորութիւններուն ու մատուցած ծառայութիւններուն, շրջանակին հանրածանօթ կ'ըլլայ ու վարկը կը բարձրանայ։
Իր վարդապետական առաջին պատարագը կը մատուցանէ Քեսապի մէջ։ Թեմական այցելութիւնները աւարտելէ ետք, կաթողիկոսին հրաւէրով կը վերադարնայ Սիսի մայրաքաղաքը՝ կարեւոր ժողովի մը ներկայ գտնուելու համար։
Ըստ Բերիոյ Թեմին արխիւներուն, Անտիոք կապուած էր Բերիոյ թեմին, եւ ունէր իր երեսփոխան ներկայացուցիչները Բերիոյ թեմին Գաւառական Ժողովին մէջ։
Ափսո՜ս, որ ժողովական իր առաքելութիւնը աւարտելէ ետք երկար չ'ապրիր. 1909-ին թուրքերուն կողմէ կազմակերպուած հայկական ջարդին զոհ կ'երթայ ոչ միայն ինք, այլեւ Տէր Արենակն ու այլ եկեղեցականներ։ Թուրքերը զինք ձերբակալէ ետք նախ մօրուքը կը բռնկըցնեն, ապա բազմաթիւ չարչարանքներու ենթարկելէ ետք կը սպաննեն։
Ան կը նահատակուի 7 Ապրիլ 1909-ին, Աւետեաց տօնին։ Իր մասին կը գտնենք հետեւեալ գրութիւնը.-«Երջանկայիշատակ հովիւէն շատ բան կը յուսացուէր Անտիոքի վիճակը րարւոքելու եւ կազմակերպելու համար: Ինչպէս Վարդանան խումբին Արսէնը, ինքն ալ նոր Վարդանանցի կ'ընկերանար իր նահատակութեամբ: Օրհնեա՜լ ըլլայ իր յիշատակը»Յուսիկ Ա. քնյ. Սեդրակեան,  Վարք Քահանայից Բերիոյ թեմի, հ. Բ, Հալէպ, էջ 75-78։։
387 (թիւ)

387 (երեք հարիւր ութսունեօթ) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 386-ի եւ 388-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
հռովմէաբար գրութիւնը (CCCLXXXVII) երկնիշայինէն (110000011) աւելի երկար է
 Alt   387  գործադրելիս կը ստացուի կիւրեղեան Г գլխատառը
387 Աքուիթանիա աստեղնեակի կարգային թիւն է
1886 թուական

1886 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 86րդ տարին


== Դէպքեր ==
Մայիս 8՝ ամերիկացի դեղագործ Ճօն Սթիթ Փէմպերթընը (անգլերէն՝ John Stith Pemberton) ստեղծեց Քոքա-քոլան
Հոկտեմբեր 28՝ Նիւ Եորքի ծովածոցին մէջ բացուեցաւ Ֆրանսայի ժողովուրդի նուիրած Ազատութեան արձանը


===== Գրականութիւն =====
Րաֆֆի՝ «Սամուէլ» վէպ


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1886 ծնունդներ

Յունուար 1՝ Գարեգին Նժդեհ (Տէր-Յարութիւնեան, մ.1956), ռազմական եւ քաղաքական գործիչ
Ապրիլ 3՝ Զատիկ Խանզատեան (մ.1980), ֆրանսահայ քարտէսագէտ
Մայիս 12՝ Նշան Գրիգորեան (անգլերէն՝ Neshan Krekorian, մ.1978, Միացեալ նահագներ), խորտակուած «Թայթընիք» շոգենաւին ուղեւոր, 711 փրկուած մարդկութենէ մէկը
Յուլիս 22՝ Շաւարշ Քրիսեան (մ.1915), մարզիկ, գրագէտ
Հոկտեմբեր 16՝ Յակոբ Մնձուրի (Տէմիրճեան, մ.1978), արձակագիր
Նոյեմբեր 29՝ Վահան Նաւասարդեան (մ.1956), քաղաքական գործիչ
Օրերը յայտնի չեն՝
Գրիգոր Այգունի (Հաճնլեան, մ.1925), երգահան
Միսաք Մեծարենց (մ.1908), բանաստեղծ
Վահան Չերազ (մ.1927), մարզիկ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1886 մահեր

Յուլիս 1՝ Հերման Ապիխ  (գերմաներէն՝ Hermann von Abich, ծն.1806), գերմանացի երկրաբան
Ձիու Պայտի Գիւտը

Ձիու պայտի գիւտը ծանօթ չէր ո՛չ յոյներուն եւ ոչ ալ հռոմէացիներուն։ Բացառիկ պարագաներու տակ գրաստներու ոտքերը պաշտպանելու համար կը գործածէին մասնաւոր կօշիկներ, որոնք շինուած էին մազէ, յարդէ եւ հազուադէպօրէն ծածկուած էին մետաղով։
Այս կօշիկները կենդանիներուն ոտքերուն կ․ամրացուէին փոկերով եւ կամ այլ կապերով, որոնք թոյլ չէին տարկենդանիին երկար վազել, հետեւաբար անոնք չէին գործածուէր պատերազմի ժամանակ։
Հռոմէացիները պայտի գիւտը (գամերով միասին) կը վերագրեն իրենց կողմէ բարբարոս կոչուած ցեղերուն։


== Աղբիւր ==
Պապէսեան Յովհաննէս (1961), «Հանրագիտակ», Կաթողիկոսութիւն Հայոց Մեծի Տանն Կիլիկիոյ, Անթիլիաս, Լիբանան, էջ 331։
Թիֆլիսի Արուեստագիտական Ընկերութիւն

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Կաղմակերպությիւն
Թիֆլիսի արուեստագիտական ընկերութիւն, թատերական կազմակերպութիւն Թիֆլիսի մէջ։ կը գործէ 1888 թուականէն մինչեւ 1920 թուականը։


== Պատմութիւն ==
Թատերական կազմակերպութիւնը կը հիմնադրուի 1888 թուականին՝ վարչութեան նախագահ՝ Եսայի Փիթոեւի գլխաւորութեամբ։ Նոյն թուականին կը կազմակերպուի ընկերութեան դերասանական ռուսական խումբը (առաջին ներկայացումը՝ Նիգոլայ Գոգոլի «Ամուսնութիւն»)։ Ընկերութիւնը մեծապէս կը նպաստէ Թիֆլիսի թատերական կեանքի զարգացման. կը հրաւիրուին դերասաններ, դերասանական խումբեր, որոնցհետ հանդեսի կու գան նաեւ տեղի դերասանները։ Թիֆլիսի օպերայի եւ բալետի թատրոնի նոր շէնքի բացումը (1896), ինչպէս եւ սեփական թատրոնի շէնքի կառուցումն աւելի կ'ընդլայնեն ընկերութեան գործունէութիւնը։
Թատրոնի շէնքը կը կարուցուի Ե. Փիթոեւի միջոցներով, կը բացուի 1901 թուականին (այժմ՝ Ռուսթաւելու անուան վրացական թատրոն), այստեղ ներկայացումներ կու տան հայկական, ռուսական եւ վրացական թատերախումբերը։
Թիֆլիսի արուեստագիտական ընկերութեան աշխատանքներուն մեծապէս կը նպաստեն հայ ազգի գործիչներ Պ. Բեժանբեկը, Գ. Տեր-Ասատուրովը, Ե. Արղուտինսկաեա-Կոզլովսկայեան, Տ. Օթարովան եւ ուրիշներ։
Ընկերութիւնը կը գոյատեւէ մինչեւ 1920 թուականը։
Յարդէ Պուպրիկներ

Յարդէ Պուպրիկներ (անգլերէն՝ Straw Dolls), Ա­մե­րի­կա­ցի բե­մադ­րիչ ­Ճոն ­Մի­լա­նո­յի շար­ժան­կա­րը՝ Հայ­կա­կան ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան մա­սին:
Մի­լա­նօ ման­րա­մասն կեր­պով կը ներ­կա­յա­ցնէ շար­ժան­կա­րը ար­տադ­րե­լու եւ բե­մադ­րե­լու եր­կա­մեայ հո­լո­վոյ­թըպատմելով.

Մի­լա­նօ կը յայտ­նէ, որ ինք ու­զած է վստահ ըլ­լալ, որ շար­ժան­կա­րը պատ­մա­կան ա­ռու­մով 100 առ հա­րիւր ճշգրիտ է եւ իր պատ­մած պատ­մու­թիւն­նե­րը ճշմա­րիտ են։

Հե­տա­զօ­տու­թիւ­նը կը բա­ցա­յայ­տեն հա­րիւ­րա­ւոր պար­բե­րա­թեր­թեր, լու­սան­կար­ներ, վե­րապ­րող­նե­րու հար­ցազ­րոյց­ներ եւ ա­կա­դե­մա­կան գիր­քեր, եւ երբ «Stories My Father Never Finished Telling» գիր­քի հե­ղի­նակ ­Տակ­լըս ­Գա­լայ­ճեան աշ­խա­տան­քին մաս­նա­կից դար­ձաւ, աշ­խա­տա­կազ­մը կրցաւ բա­ցա­յայ­տել հա­զո­ւա­դէպ պատմու­թիւն­ներ, ո­րոնք գոր­ծո­ւած բռնա­րարք­նե­րու շար­քին աչ­քի կը զառ­նէին։


== Դերասաններ ==
Շար­ժան­կա­րի գլխա­ւոր դե­րա­սան­ներն են մրցա­նա­կա­կիր ի­րա­նա­հայ դե­րա­սա­նու­հի ­Մա­րի Ա­փիք եւ ­Մար­քօ ­Խան(եան), ինչպէս նաեւ շարք մը հայ ե­րի­տա­սարդ դե­րա­սան­ներ։ ­Մի­լա­նօ կը բա­ցատ­րէ, որ ­Հա­րա­ւա­յին ­Քա­լի­ֆոր­նիոյ մէջ ­Հա­յաս­տա­նի նմա­նող վայր գտնե­լը դժո­ւար էր։
Շար­ժան­կա­րի նկա­րա­հա­նու­մը ամ­բող­ջա­ցած է ­Նո­յեմ­բեր 2014-ին եւ ա­նոր ա­ռա­ջին ներ­կա­յա­ցու­մը տե­ղի ու­նե­ցած՝ 24 Ապ­րիլ 2015-ին, Լոս Անճլըսի եւ Ե­րե­ւա­նի մէջ։


== Արտաքին հղումներ ==
Straw Dolls: A Film About The Armenian Genocide:(անգլերէն)
Հաւիկ (անձնանուն)

Հաւիկ, հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է հայերէն հաւիկ՝ «թռչնակ» բառէն։ Յիշատակուած է մէկ անգամ՝ 13-րդ դարուն։


== Գործածութիւններ ==
Հաւիկ, ձեռնաւոր էր Գեշմարդ ամիրային մօտ, որուն հետ 1288 թուականին վերցուցած են Օշականի եւ այլ տեղերու հարկերը։