Մարկօ Ֆոնթէյն

Մարկօ Ֆոնթէյն, (անգլ.՝ Dame Margot Fonteyn, 18 Մայիս 1919, Reigate, Սիւրէյ, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի եւ Իրլանտիայի միացեալ թագաւորութիւն - 21 Փետրուար 1991, Փանամա, Փանամա), պալէթի պարուհի, Լոնտոնի Արքայական պալէթի առաջատար պարուհի, Ռուտոլֆ Նուրիեւի զուգընկերուհին, Փանամացի իրաւաբան եւ դիւանագէտ Ռոպերթօ Արիասի կինը:


== Կենսագրութիւն ==

Մարկօ Ֆոնթէյնը պալէթով սկսեր է զբաղուիլ չորս տարեկանին՝ Կրէյս Պոսուսթոյի մօտ: Ութ տարեկանին ընտանիքին հետ տեղափոխուեր է Շանհայ, ուր հայրը կ՛աշխատէր ծխախոտի գործարանի մէջ որպէս ճարտարարագէտ: Այստեղ ուսումը կը շարունակէ ռուսաստանէն արտագաղթած Գէորգի Կոնչարովի տաղաւարին մէջ:
1933 թուականին, տասնչորս տարեկանին, Մարկոն մօր հետ վերադարձեր է Լոնտոն: Ան ուսաներ է Նինեթ տը Վալուայի պալէթի տաղաւարին մէջ, ուր իր ուսուցիչներն էին Օլկա Փրիոպրաժենսքայան եւ Մաթիլտա Քշեսինսքայան: Յաջորդ տարի՝ 1934 թուականին,ան առաջին անգամ բեմ դուրս եկաւ որպէս Արքայական պալէթի թատերախումբի անդամ, որը կը ղեկավարէր տե Վալուան: Երիտասարդ կատարողը իր պարի նրբութեամբ անմիջապէս դուր եկաւ ինչպէս քննադատներուն, այնպէս ալ հանրութեանը: Այն բանէն յետոյ, երբ առաջատար պարուհի Ալիսիա Մարքովան լքեց թատերախումբը, Մարկոն գրաւեց անոր տեղը: Ըլլալով մենապարող, ան կը պարէր այնպիսի պալէթներու մէջ, ինչպէս՝ «Կարապի լիճ», «Ժիզել», «Քնած գեղեցկուհին» եւ այլն: Մարկոն իր բոլոր դերերը կը մշակէր Վերա Վոլքովայի հետ, վերջինիս լոնտոնեան տաղաւարին մէջ։ Վոլքովան Ֆոնթէյնի համար դարձաւ այն պալէթի ուսուցիչը, որ օգնեց ամբողջովին բացայայտել անոր բեմական տաղանդը։
Պատերազմէն յետոյ ան պարեց Ֆրետերիք Էշթոնի «Տաֆնիս եւ Քլոէ» (1951), «Սիլվիա » (1952), «Ունտինա» (1958) պալէթային ներկայացումներուն մէջ: Վերջին ներկայացումը պարեր է Մոսկուայի Պոլշոյի թատրոնի բեմի վրայ ԽՍՀՄ շրջագայութեան ժամանակ (1961):


== Զուգապար Նուրիեւի հետ ==
1961 թուականին, Մարկօ Ֆոնթէյնը 42 տարեկաին հանդիպեցաւ 23-ամյա Ռուտոլֆ Նուրիեւին: Ան ժամաներ էր Լոնտոն՝ Ֆոնթէյնի կողմէն կազմակերպուած բարեգործական համերգին, որը նուիրուած էր Արքայական պարարուեստի ակադեմիային: Հակառակ անոր, որ Մարկոն այդ ժամանակ կը պատրաստուէր աւարտել իր բեմական ​​ասպարէզը, սակայն անձնական հանդիպումէն յետոյ անոնք որոշեցին փորձել միասին պարել: Ելոյթ ունենալով «Ժիզել» պալէթի մէջ՝ անոնք աննախադէպ յաջողութիւն ունեցան։ Երբ արուեստագէտները  բեմ դուրս եկան խոնարհուելու, անոնց դիմաւորեցին բուռն ծափահարութիւններով:

1963 թուականին Էշթոնը Ֆերենց Լիսթի երաժշտութհան հիման վրայ բեմադրեց «Մարկարիթան եւ Արմանը» պալէթը՝ յատուկ իրենց համար:
Ռուտոլֆը եւ Մարկոն միասին պարեցին աւելի քան տասնհինգ տարի, շրջագայելով աշխարհով մէկ եւ ելոյթ ունենալով տարբեր թատրոններուն մէջ: Հակառակ տարիքային մեծ տարբերութեանը, դասական պարի պատմութեան մէջ անոնց զուգապարը կը նկատուէր ամենալաւագոյններէն մէկը:
Մարկօ Ֆոնթէյնը իր բեմական ասպարէզը աւարտեց 1970-ականներու վերջաւորութեան:


== Անձնական կեանք ==
1955 թուականին Ֆոնթէյնը ամուսնացավւԲրիտանիոյ մէջ Փանամայի դեսպան Ռոպերթօ Արիասի հետ: Հարսանիքէն երկու տարի անց ամուսինը իր հայրենիքին մէջ անյաջող քաղաքական յեղաշրջման փորձ կազմակերպեց: Այդ պահուն Մարկոն վերադարձեր էր շրջագայութիւնէն, ուստի զինք եւս ձերբակալեցին գործին մասնակցելու կասկածանքով: Յաջորդ օրը զինք ազատ արձակեցին եւ արտաքսեցին Մայամի: 1965 թուկանին Արիասի վրայ մահափորձ կատարեցին, որմէ յետոյ ան կաթուածահար մնաց մինչեւ կեանքի վերջ: Մարկոն վճարեց անոր բոլոր ծախսերը եւ երկար տարիներ զայն խնամեց:
Մարկօ Ֆոնթէյնը կեանքի վերջին տարիները անցուց Փանամայի իր ագարակին մէջ: Ան մահացաւ 21 Փետրուար 1991-ին՝ քաղցկեղէն: Իր ցանկութեան համաձայն, ամուսինին հետ մէկտեղ թաղուած է նոյն գերեզմանին մէջ։ Ռուտոլֆ Նուրիեւը մահացաւ իրմէ 2 տարի անց։


== Ճանաչում ==
1954 թուականին Մարկօ Ֆոնթէյնին շնորհուեցաւ Բրիտանական կայսրութեան շքանշանակրի տիտղոս: 1981-1990 թուականներուն եղաւ Տարհեմի համալսարանի պատուաւոր համալսարանապետ:
1979 թուականինին, իր 60-ամեակի առիթիվ, Եղիսաբէթ Երկրորդ թագուհիի համաձայնութեամբ, արժանացաւ «Prima ballerina assoluta» կոչումին:
1996 թուկանին Մեծ Բրիտանիայի փոսթը նամականիշ հրատարակեց իր պատկերով:


== Ֆիլմագրութիւն ==
1989 թուականին Ֆոնթէյնը նկարահանուեցաւ «Մարկօ Ֆոնթէյն» վաւերագրական կենսագրական ֆիլմի մէջ անգլերէն՝ (The Margot Fonteyn Story):