armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Տալաս

Տալաս (անգլերէն՝ Dallas), քաղաք ԱՄՆ Թեքսաս նահանգի մէջ։ Կը գտնոււի Թրինիթի գետի ափին։ 2018 թուականի տուեալներով բնակչութեան թուաքանակը եղեր է 1,345,047,. այդ ցուցանիշով քաղաքը կը զբաղեցնէ իններորդ տեղը ԱՄՆ-ի մէջ եւ երրորդ տեղը՝ Տեխաս նահանգի մէջ՝ Հիւսթոնէն ու Սան Անթոնիոյէն յետոյ:
: Տալասի մեթրոփոլիսային տարածքին ապրողներու թիւը կը հասնէր 7,5 միլիոնի (2018 թուականի տուեալներով), եւ այդ ցուցանիշով ան չորրորդ տեղն էր ամբողջ ԱՄՆ-ի մէջ: Քաղաքը իր ողջ վիճակագրական տարածքին ապրող  7,846,293 բնակիչներով 2017 թուականին կը համարուէր մեծութեամբ եօթերորդը ԱՄՆ-ում:
Տալասը կլոպըլ քաղաք է: Իր բազմաճիւղ տնտեսութեան մեջ էական դեր կը խաղան ռազմական արդիւնաբերութիւնը, ֆինանսական ծառայութիւնները, տեղեկատուական արուեստագիտութեան բնագաւառը, հեռահաղորդակցութեան միջոցներու արտադրութիւնը, փոխադրումներու իրականացումը: Այստեղ իրենց գործունէութիւնը ծաւալած են աշխարհի խոշորագոյն հինգ հարիւր ընկերութիւններէն՝ Fortune 500-էն  ինը եւ այնպիսի ընկերութիւններ, ինչպէս՝ American Airlines (Fort Worth)-ը, ExxonMobil (Irving)-ը,  J. C. Penney (Plano)-ն: Փոխադրամիջոցներու կարեւորագոյն միջոցներէն է վերջերս շահագործման յանձնուած Dallas/Fort Worth International Airport օդանաւակայանը, որ ուղեւորափոխադրումներու ծաւալով ամենամեծերէն ու  ամենաբանուկներէն մէկն է աշխարհի մէջ:


== Պատմութիւն ==
Քաղաքը 1841 թուականին հիմնադրսծ է առեւտրական Ճոն Պրայընը։

Անուանուած է ի պատիւ Ճորճ Տալասի;
Անուանումը ընտրուած է 1842 թ;


== Ցեղային կազմը ==
50, 83 % սպիտակամորթներ,
25, 91 % աֆրոամերիկացիներ,
0, 54 % տեղաբնիկ ամերիկացիներ,
2, 70 % ասիական ծագումով ամերիկացիներ,
0, 05 % Ովկիանայի ժողովուրդներու սերունդներ,
17, 24 % այլ ռասաներ,
2, 72 % խառնածիններ.


== Քոյր քաղաքներ ==
Տալասն ունի վեց քոյր քաղաք: Բացի այդ, բարեկամացեր է եւս հինգ քաղաքի հետ:

Կաղապար:Դրոշավորում/Չեխիա Բռնո, Չեխիա
Կաղապար:Դրոշավորում/Եգիպտոս Կիզա (արաբերէն՝ الجيزة‎‎, Եգիպտոս
Կաղապար:Դրոշավորում/Ֆրանսա Տիժոն (ֆրանսերէն՝ Dijon), Ֆրանսա
Կաղապար:Դրոշավորում/Ուելս Քարտիֆ (անգլերէն՝ Cardiff, Կաղապար:Lang-cy), Ուելս
Կաղապար:Դրոշավորում/Իրաք Կիրկուկ (արաբերէն՝ كركوك‎), Իրաք
Կաղապար:Դրոշավորում/Մեքսիքա Մոնտերեյ (սպ.՝ Monterrey), Մեքսիքա
Կաղապար:Դրոշավորում/Լատվիա Ռիկա, Լաթվիա
Սարատով, Ռուսաստան
Նովոկուզնեցկ, Ռուսաստան
Կաղապար:Դրոշավորում/Ճափոն Սենտայ (ճափ.՝ 仙台市), Ճափոն
Կաղապար:Դրոշավորում/Թայուան Թայփեյ, Թայվան
Կաղապար:Դրոշավորում/Չինաստան Տիանցզին, Չինաստան
Կաղապար:Դրոշավորում/Դանիա Ֆրեդերիկսխավն (դան․՝ Frederikshavn), Դանիա
Կաղապար:Դրոշավորում/Հնդկաստան Հայտարապատ (անգլերէն՝ Hyderabad), Հնդկաստան
Րաֆֆի Թոքաթլեան

Րաֆֆի Թոքաթլեան (1957, Պէյրութ, Լիբանան), լիբանանահայ քանդակագործ։


== Կենսագրութիւն ==
Թոքաթլեան ծնած է արուեստագէտներու ընտանիքի մէջ: Անոր մեծ հայրը Աբրահամ Թոքաթլեան նոյնպէս արուեստագէտ, մազապուրծ ճողոպրած է 1915-ի Ցեղասպանութենէն:
Թոքաթլեան մեծապէս ազդուած է մեծ հօր եւ հօր` Պօղոս Թոքաթլեանի ապրած դառն յիշատակներէն: Ցեղասպանութեան յուզախառն յուշերը ներշնչումի խոր պահերով տոգորած են զինք:
Ան մեծապէս ազդուած է եւրոպական, յատկապէս 15-րդ դարու իտալական վերածնունդի արուեստի տիտաններէն Տոնաթելլոյէն:
Անոր գործերը դրսեւորումն են կեանքի իր մօտեցման, ըմբռնումին ու փիլիսոփայութեանց գիրկընդխառնումին, ինչպէս` պատերազմ ու խաղաղութիւն, գեղեցիկ ու տգեղ, այլ խօսքով` առասպել ու իրականութիւն:
Թոքաթլեան հպարտութեան ու յուզումի խոր զգացումներով կը վերյիշէ այն պահերը, երբ իր հօր ու մեծ հօր հետ երեքով կողք-կողքի կը գծէին ու կը քանդակէին:


== Ստեղծագործություններ ==
Յուշարձան՝ նուիրուած Այնթուրայի որբանոցին մէջ մահացած հայ երեխաներուն (Լիբանան),
«Հրաբխային զանգուածներ 2», Երեւանի ժամանակակից արուեստի թանգարան,
«Խաչը»,
«Մարդկութեան հոգեկանութիւնը»,
«Երազ»։


== Պարգեւներ ==
ՀՀ մշակոյթի նախարարութեան ոսկէ մետալ,
Մովսէս Խորենացիի մետալ, 2016։
Մեռեալներու Օր (Տօն)

Մեռեալներու օր (սպ.՝ Día de Muertos), մեքսիքական տօն, կը նշուի ամբողջ Մեքսիքոյի մէջ, յատկապէս կեդրոնական եւ հարաւային շրջաններուն մէջ։ Տօնակատարութեան ժամանակ ընտանիքի անդամները, ընկերները կը հաւաքուի, կ՚աղօթեն եւ կը յիշեն ընտանիքի մահացած անդամներուն եւ ընկերներուն։ 2008-ին այս աւանդոյթը ընդգրկուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի ոչ նիւթական մշակութային արժէքներու ցանկին մէջ։ Ըստ հաւատալիքներու՝ այս օրերուն մահացածներու հոգիները կ՚այցելեն հարազատ տուն։ Աւանդոյթը կու գայ ացտեկներէն, մայաներէն, որոնք նուիրատւութիւններ կ՚ընէին Միքդլանսիվադլին եւ պատերը կը զարդարեն գանկերով ։ Տօնակատարութիւնը կը համընկնի երկու կաթողիկէ տօներու՝ Բոլոր Սուրբերու օրուայ (1 Նոյեմբեր) եւ Բոլոր Հոգիներու օրուայ (2 Նոյեմբեր) հետ։ Այս օրերուն կը կազմակերպուին փառատօներ, կը պատրաստուին գանկերու տեսքով քաղցրաւէնիքներ, կանացի հագուստով կմախքէ կերպարներ, որոնք կը յիշեցնեն Կատրինին։
2004-ին Մեքսիքոյի ազգային ինքնավար համալսարանի ուսանողները շաքարէ, տուրմէ եւ քարամելից պատրաստած են 5667 գանկերէ պատ, որ 2667 գանկով գերազանցած է նախորդ պատին։ Գանկերով պատի այս ցուցանիշը գրանցուած է Կինէսի ցուցանիշներու գիրքին մէջ։
Մեռեալներու օրուան ընդառաջ գերեզմանատունը կը զարդարեն ժապաւէններով ու ծաղիկներով, մահացածներու տան ճանապարհներուն հարազատները մոմեր կը տեղադրեն, որպէսզի հանգուցեալը կարողանայ գտնել տան ճանապարհը։


== Պատկերներ ==

		
		


== Գրականութիւն ==
Brandes Stanley (2006-12-15)։ Skulls to the Living, Bread to the Dead։ Blackwell Publishing։ էջ 232։ ISBN 1-4051-5247-8 
"The Day of the Dead, Halloween, and the Quest for Mexican National Identity". Journal of American Folklore 442 (1998)։ 359–80.
"Sugar, Colonialism, and Death: On the Origins of Mexico's Day of the Dead". Comparative Studies in Sociology and History 39.2 (1997)։ 270–299.
"Iconography in Mexico's Day of the Dead". Ethnohistory 45.2(1998)։ 181–218.
Cadafalch, Antoni. The Day of the Dead. Korero Books, 2011. ISBN 978-1-907621-01-7
Carmichael, Elizabeth; Sayer, Chloe. The Skeleton at the Feast: The Day of the Dead in Mexico. Great Britain: The Bath Press, 1991. ISBN 0-7141-2503-2
Conklin, Paul. "Death Takes a Holiday". U.S. Catholic 66 (2001)։ 38–41.
Garcia-Rivera, Alex. "Death Takes a Holiday". U.S. Catholic 62 (1997)։ 50.
Haley, Shawn D.; Fukuda, Curt. Day of the Dead: When Two Worlds Meet in Oaxaca. Berhahn Books, 2004. ISBN 1-84545-083-3
Lomnitz, Claudio. Death and the Idea of Mexico. Zone Books, 2005. ISBN 1-890951-53-6
Roy, Ann. "A Crack Between the Worlds". Commonwealth 122 (1995) : 13–16.
Andrade, Mary J. "Day of the Dead A Passion for Life – Día de los Muertos Pasión por la Vida". La Oferta Publishing, 2007. ISBN 978-0-9791624-04
Ճէյմս Հարտեն

Ճէյմս Էտուարտ Հարտեն կրտսեր, (անգլերէն՝ James Edward Harden, Jr., ծն.` 26 Օգոստոս 1989 թուական), ամերիկացի արհեստավարժ պասքէդպօլիստ։ Ներկայ պահուս հանդէս կու գայ Պասքէդպօլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Հիուսթըն Ռօքէթս» ակումբին` որպէս մեկնարկային (offense) խաղարկող:
Հարտեն համալսարանական տարիները անցուցած է Արիզոնայի նահանգային համալսարանի «Սան տեւիլս» ակումբին մէջ, որու կազմին արժանացած է շարք մը ճանաչողական մրցանակներու։ Հարտենը ասոցիացիա մուտք կը գործէ 2009 թուականի NBA տրաֆտի (NBA DRAFT)-ի միջոցաւ, ուր առաջին ռաունտի 3-րդ ընտրութեան իրաւունքով ձեռք կը բերէ «Օքլահոմա սիթի Թանտըր»ի կողմէն՝ դառնալով խումբին համար չափազանց առանցքային դեր ունեցող Պասքէդպօլիստ՝ չնայած ըլլալով պահեստային խաղցող։ Հարտեն մեծ օգնութիւն կը ցուցաբերէ խումբի առաջատարներ՝ Քեւըն Դիւրանտին եւ Ռասել Վեստպրուքին՝ 2012 թուականի NBA-ի գերեզրափակիչ հանդիպումներու ժամանակ։ Նոյն տարին Հարտենին կը շնորհուի տարուան պահեստային մրցանակը (անգլ.` Sixth Man of the Year)։ Յաջորդ մրցաշարքին Հարտեն «Հիուսթըն Ռօքէթս» կը տեղափոխուի՝ դառնալով մեկնարկային խաղցող:
Ճէյմս Հարտեն՝ Դիւրանտի եւ Վեստպրուքի հետ (այն ժամանակ դեռ «Թանտըր»ի դիմագիծեր) հանդէս կը բերէ Միացեալ Նահանգներու պասկէդպօլի ազգային հաւաքականի կազմին՝ Լոնտոնի ողիմպիական խաղերուն դառնալով ոսկէ մետալակիր։


== Դպրոցական արհեստ ==
Յաճախած է Արտեզիայի աւագ դպրոցը (Լեյքվուտ, Քալիֆորնիա նահանգ)։ Աւագ դպրոցի 2-րդ տարին իր հաշուին միջինը արձանագրուած է 13 միաւոր։ Յաջորդ ուսումնական տարին Հարտեն կը բարելաւէ միջինին ցուցանիշերը՝ 18 միաւոր եւ 3 արդիւնաւէտ փոխանցում։ Նոյն տարին 33 յաղթանակի եւ 1 պարտութեան ընդհանուր ցուցանիշով Արտեզիայի դպրոցական խումբը կը տիրանայ Քալիֆորնիոյ նահանգային դպրոցական առաջնութեան։ Յաղթանակը կը կրկնուի յաջորդ տարուան վերջաւորութեան՝ 33 յաղթանակի եւ 2 պարտութեան խմբային արդիւնքով։


== Համալսարանային արհեստ ==
Դպրոցը աւարտելէ ետք Հարտեն երկու ուսումնական տարի հանդէս կու գայ Արիզոնայի նահանգային համալսարանի «Տեւիլս» ակումբին մէջ: 2007-2008 խաղաշրջանին Հարտեն ունեցած է 35 հանդիպում՝ այս անգամ մանրայատակի վրայ միջին անցընելով 35 րոպէ եւ իր հաշուին արձանագրելով 20 միաւոր, 5 արգելափակում, 1 խլում, 3 կորուստ եւ 4 փոխանցում։


== Կողովագնդակի Ազգային Ընկերութիւն (NBA) ==


=== Օքլահոմա Սիթի Թանտըր ===
Հարտեն ընտրուած է «Օկլահոմա Սիթի Թանտըր»ի կողմէ՝ NBA-ի 2009 թուականի տրաֆթի առաջին ռաունտի 3 թիւի ներքեւ։ Նոյն թուականին՝ 12 Յուլիսին Հարտեն հիմնական մարզական պայմանագիր կնքած է «Թանտըր»ի հետ։


=== Հիուսթըն Ռօքէթս ===
Պայմանգրի երկարաձգման հարցին պատճառով «Թանտըր»ի ղեկավարութեան հետ համաձայնութիւն չգտնելով, Հարտեն տեղ կը գտնէ «Հիուսթըն Ռօքէթս» ակումբին մէջ։


== Անձնական կեանք ==
2015 թուականի Յունիսին ան հանդիպած է ամերիկահայ հեռուստատեսային դէմքի՝ Քլոյի Քարտաշեանի հետ, սակայն նոյն տարին անոնք կը բաժնուին:


== Արտաքին յղումներ ==
Էջը NBA.com կայք
Կենսագրութեունը Արիզոնայի նահանգային համալսարանի կայքի սպորտային բաժին
Արշակ Վռամեան

Արշակ Վռամեան (բուն անունով՝ Օննիկ Դերձակեան, 1871, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 4 Ապրիլ 1915(1915-04-04), Բիշերի, Օսմանեան Կայսրութիւն), հայ ազգային-ազատագրական շարժումի գործիչ, Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան անդամ։


== Կենսագրութիւն ==
Նախնական կրթութիւնը կը ստանայ Պոլսոյ Սուրէնեան վարժարանին մէջ, ապա 1889-ին Լեւոն Շանթին հետ կ’երթայ Էջմիածին, ուր կ’աւարտէ Գէորգեան Ճեմարանը։ Պոլիս վերադարձին, ռուսական նամակատան մը մէջ կը նպաստէ շոգենաւերու ուժանակի փոխադրութեան գործին։ Օկիմտա ծածկանունով կ’աշխատակցի Շահնազարի հրատարակած «Հայրենիք»-ին։
10 Օգոստոս 1896-ին կը մասնակցի Պանք Օթոմանի գրաւման աշխատանքներուն, կը հալածուի եւ ամիս մը ռուսական հիւպատոսարանին մէջ պահուըտելէ ետք, կ’ապահովէ Պուլկարական անցագիրը եւ կ’անցնի Ֆիլիպէ, ուր կը զբաղի հրապարակախօսութեամբ։ 1898-ին կը մեկնի Ժընեւ, ուր կը ստանձէ Դաշնակցութեան Արեւմտեան բիւրոյի գործավարութիւնը եւ միաժամանակ կ’աշխատակցի «Դրօշակ»-ին։ Կ’անցնի Ամերիկա, ուր գործօն կերպով կը մասնակցի շրջանին մէջ Դաշնակցութեան կազմակերպական կառոյցի ստեղծման աշխատանքներուն եւ կը խմբագրէ Պոսթըն-ի «Հայրենիք»-ը։
1907-ին կը վերադառնայ Կովկաս եւ Սահմանադրութեան հռչակման ատեն, հասարակական գործերու պատասխանատուութեամբ կ՛երթայ Վան, ու ապա կը վերադառնայ Պոլիս՝ աշխատակցելով «Ազատամարտ»-ին։ Կուսակալ Ճեւտէթ «Վանայ Իշխան»-ը կը սպաննէ։ 1908-ին, երիտթուրքերու յեղաշրջումէն ետք, կ’ընտրուի Օսմանեան Խորհրդարանի երեսփոխան։ 4 Ապրիլ 1915-ին զոհ կ՛երթայ դաւադրութեան մը։


== Աղբիւրներ ==
Թէոդիկ, Յուշարձան ապրիլ տասնմէկ, Կ․ Պոլիս, 1919, «Արզուման» հրատարակչատուն
Եայիր Օրոն

Եայիր Օրոն (30 Ապրիլ 1945(1945-04-30), Մանդատային Պաղեստին, Միացեալ Թագաւորութիւն), հրեայ պատմաբան եւ ցեղասպանագէտ։ Իսրայէլի Բաց համալսարանի փրոֆէսօր, ականաւոր մտաւորական։
Օրոն կը բնակի հրէական գիւղի մը մէջ, ուր կը գոյակցին հրեաներ եւ արաբներ․ «Naveh Shalom»-ը Իսրայէլի միա՛կ համայնքն է, ուր այս երկու ժողովուրդները քով-քովի համերաշխ կ'ապրին։
Փրոֆ. Օրոն Թել-Ավիվի համալսարանի դասախօս է, միաժամանակ հեղինակ՝ Հայոց Ցեղասպանութեան մասին բազմաթիւ գիտական աշխատութիւններու: Ըստ անոր՝ հայերու ջարդը որքան կը հետաքրքրէ հայերը, նո՛յնքան ալ՝ հրեաները: 
Օրոն եղած է Իսրայէլի կողմէ Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման ջատագով եւ այդ առնչութեամբ՝ քանի մը գիրքերու հեղինակ:
2015-ին դասաւանդած է Հայաստանի Ամերիկեան համալսարանին մէջ:


== Եայիր Օրոն Երեւանի մէջ ==
2013-ին, Օրոնի «Անընդունելի անտարբերութիւն» գիրքին շնորահանդէսը կատարուած է Երեւանի մէջ: Գիրքը 2000-ին տպագրուած է եբրայերէնով ու ապա թարգմանուած է անգլերէնի ու ռուսերէնի:
Հայերէն թարգմանութիւնը կատարած է Աննա Սաֆարեան, իսկ գիրքի տպագրութեան ազնիւ մեկենասութոիւնը ստաննձնած է Մոսկուաբնակ հայ գործարար Կարէն Պաղտասարեան։
Սուրբ Երրորդութիւն Եկեղեցի (Ֆրեզնօ)

Սուրբ Երրորդութիւն Եկեղեցի (Ֆրեզնօ), կարուցուած է 1914-ին., որ առաջին հայկական եկեղեցին է որ կարուցուած է հին հայկական ձեւի վրայ հիմնուած, Միացեալ Նահանգներու մէջ.։

Սուրբ Երրորդութիւն Եկեղեցին ամէնէն հին եկեղեցին է հարաւային Ամերիկայի եւ ամէնէ հին հայկական եկեղեցին այդ շրջակայգին մէջ։
Կարապետ Գաբիկեան

Կարապետ Գաբիկեան (1861, Սեբաստիա - 19 Յունուար 1925(1925-01-19), Երուսաղէմ, Մեծն Բրիտանիոյ եւ Իրլանտայի Միացեալ Թագաւորութիւն), հայ ազգագրագէտ, բառարանագիր եւ բուսաբան։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Կարապետ Գաբիկեան ծնած Սեբաստիա: Կրթութիւնը ստացած է Սեբաստիոյ վարժարանին մէջ։ Իր կեանքի վերջին տասնամեակը անցուցած է Հալէպ, ապա Երուսաղէմ՝ աշխատելով հայկական դպրոցներու մէջ իբրեւ հայոց լեզուի, պատմութեան եւ աշխարհագրութեան ուսուցիչ։
Հալէպ ապրած տարիներուն նամակագրութեամբ սեբաստահայ գաղթականներէն հաւաքագրած է վերապրողներուն պատմութիւնները եւ ճշդած է Սեբաստիոյ հայկական բնակավայրերուն տեղանունները:
Ան, սեբաստացի Գրիգոր Փահլեւանեանին հետ միասին, Հալեպի մէջ հիմնած է «Սեբաստահայերու հայրենակցական միութիւնը», որ կը զբաղէր վերապրողներու մանրամասն վիճակագրութեամբ:
Գաբիկեանին գրիչին կը պատկանին բազմաթիւ յօդուածներ եւ երեք մեծածաւալ աշխատութիւն, զորս մինչեւ այսօր արժէքաւոր պատմական սկզբնաղբիւրներ են մասնագէտներուն համար՝ «Հայ բուսաշխարհը», «Բառգիրք սեբաստահայ գաւառալեզուի»ն եւ «Եղեռնապատում Փոքուն հայոց և նորին մեծի մայրաքաղաքին Սեբաստիոյ»ն:
1919-ին Գաբիկեան Հալէպի մէջ  ամուսնացած է Սեբաստիոյ յայտնի ընտանիքներէն մէկուն, Ահարոն Նորարեւեանին դստեր՝ Ազնիւին հետ: Ունեցած են երկու զաւակ:


=== «Հայ բուսաշխարհ» ===
Հիմնական յօդուած Հայ բուսաշխարհ (բառարան)
«Հայ բուսաշխարհ»ը կը ներկայացնէ հիմնականօրէն Սեբաստիոյ տարածքին աճող վայրի եւ մշակելի բոյսերու հայկական անուններու հաւաքածոյ: Բոյսերու անուններէն զատ գիրքին մէջ տեղ գտած են նաեւ բոյսերուն առընչուող զանազան եզրոյթներ, ասոյթներ, բառեր, որոնք գործածուած են Սեբաստիոյ եւ անոր շրջակայքի գիւղերուն մէջ բնակող հայերուն կողմէ։


=== «Եղեռնապատում փոքուն․․․» գիրքին ռուսերէն թարգմանութիւնը ===
Գաբիկեանի «Եղեռնապատում փոքուն հայոց եւ նորին մեծի մայրաքաղաքին Սեբաստիոյ» գիրքին ռուսերէն թարգմանութիւնը կատարուած է՝ Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակին (2015 ), հրատարակած է «Նայիրի»ն: Խմբագիրը՝ Սեն Արեւշատեան:
Գիրքը նուիրուած է Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակին, հոն ականատեսի աչքերով ներկայացուած են Փոքր Հայքի, մասնաւորապէս Սեբաստիոյ հայ բնակչութեան բռնագաղթն ու հայերու ոչնչացման պատմութիւնը: Հեղինակը այդ բռնագաղթէն փրկուածներէն մէկն էր, որ իր տեսածը յանձնած է թուղթին` ստեղծելով պատմական մեծ արժէք ունեցող այս գիրքը:


== Մրցանակներ ==
1912 թուականին «Իզմիրեան» գրական մրցանակը կը շնորհուի Կարապետ Գաբիկեանի «Հայ բուսաշխարհ» ձեռագիր աշխատութեան, որ երկար ժամանակ մնացած էր ձեռագիր վիճակի մէջ եւ միայն 1968 թուականին, Երուսաղէմի Հայոց Պատրիարքարանի եւ «Գալուստ Կիւլպէնկեան» հիմնարկի նիւթական օժանդակութեամբ, Երուսաղէմի Սուրբ Յակոբեանց տպարանին մէջ լոյս կը տեսնէ այդ մեծածաւալ աշխատութիւնը։
Գործ (ամսագիր, Պաքու)

«Գործ», գրական, գիտական, հասարակական, քաղաքական ամսագիր։ Տպագրուած է 1917 թուականին, Պաքուի մէջ։


== Պատմութիւն ==
«Գործ» ամսագիրը հրատարակուած է Պաքուի մէջ 1917 թուականին։ Շարուածքը 26X18 սմ։ Խմբագիրը՝ Կոստանդին Կրասիլնիկեան։ Հրատարակիչը՝ Սարգիս Տէր-Ղազարեան։ Հանդէսի բոլոր համարները ունին Ա եւ Բ մասեր՝ առանձին էջակալութեամբ։ Վերնագիրը, ենթավերնագրերը եւ հրատարակչական տուեալները՝ հայերէն եւ ռուսերէն։ Ունենալով գրական, մշակութային ուղղուածութիւնՙ ամսագիրը արտացոլած է իր ժամանակի առաջադէմ հայեացքները, գրական ուղղութիւնները, մշակութային իրադարձութիւնները եւ հասարակական խնդիրերը։ Ամսագրին մէվ հանդէս եկած են ժամանակի ակնառու գրական գործիչները, արուեստագէտները, հրապարակախօսները։


== Խմբագիր ==
Կոնստանտին Կրասիլնիկեան


== Հեղինակներ ==
Եսայեան Զապէլ
Թումանեան Յովհաննէս
Տէրեան Վահան
Մանանդեան Յակոբ
Դաւիթ Անանուն
Չիլինկարեան Արտաշէս
Պոտլէր Շարլ
Վրթանէս Փափազեան
Զօրեան Ստեփան
Սոֆոկլես


== Թարգմանիչներ ==
Տիգրան Յովհաննիսեան


== Յօդուածներ ==
Վերջին բաժակը
Ծովի ափին
Անտիգոնէ
Մոծակն ու մրջիւնը
Հոթ Տոկ

Հոթ տոկը (անգլ.` hot dog, բառացիօրէն կը թարգմանուի իբրեւ «տաք շուն»), սննդատեսակ է, որու մէջ կայ նրբերշիկ` դրուած հացի մէջ։ Սովորաբար կը մատուցուի տարբեր լցօններով, աւելի յաճախ` քեչափով, մայոնէզով կամ մանանեխով։ Կրնայ նաեւ պարունակել թարմ, տապկուած կամ համեմուած բանջարեղէն, կանաչեղէն, պանիր եւ այլ բաղադրեալներ։


== Պատմութիւն ==
Առաջին անգամ Ֆրանքֆուրթի մէջ մսագործ մը սկսաւ պատրաստել հոթ տոկ եւ այն անուանեց «Dachshund»։ 1871-էն սկսաւ վաճառուիլ հոթ տոկը, որ երշիկ էր փաթթուած հացով։ 1901 թուականին Դարգան անունով մարդը համոզուած չէր, որ այդ ուտեստը կարելի է անուանել Dachshund, այլ պարզապէս՝ հոթ տոկ։

1987-ին Ֆրանքֆուրթի մէջ տօնակատարուեցաւ հոթ տոկի 500 ամեակը, եւ չնայած անոր, աւստրիացիները կը պնդէին, որ հոթ տոկն ունի աւստրիական ծագում։


== Հետաքրքրական Փաստեր ==
Աշխարհի ամենաերկար հոթ տոկը ունեցած է 60 մեթր երկարութիւն։
Աշխարհի ամենասուղ հոթ տոկը վաճառուած է 69 միլիոն տոլարով։


== Արտաքին յղումներ ==
hot-dog.org` հոթ տոկի եւ նրբերշիկի ազգային խորհուրդ


== Տե՛ս նաեւ ==
Սենտուիչ
Արագ Սնունդ
Բանբեր Երեւանի համալսարանի

Բանբեր Երեւանի համալսարանի, հանդէս, լոյս կը տեսնէ տարեկան երեք անգամ, 6 շարքով՝
Հայագիտութիւն
Բանասիրութիւն
Իրաւաբանութիւն
Փիլիսոփայութիւն եւ հոգեբանութիւն
Սոցիոլոգիա եւ տնտեսագիտութիւն
Միջազգային յարաբերութիւններ եւ քաղաքագիտութիւն։


== Աղբիւր ==
Գիտական տեղեկատվական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.
Սրինգ

Սրինգը սնամէջ փող մըն է՝ երկու կողմէն բաց։ Կը պատրաստուի ոսկորէ, եղէգէ, փայտէ, մետաղէ եւ տարբեր կերպընկալէ խողովակներէ։ Ժամանակակից սրինգը ունի ութ ձայնանցք երեսի մասին եւ մէկը՝ հակառակ կողմէն։ Կը նուագեն թեք դիրքով (ըստ կատարողին յարմարութեան՝ աջակողմեան եւ ձախակողմեան)։ Առաւելապէս մենակատարային նուագարան մըն է, թէեւ կարելի է օգտագործել նաեւ  անսամպլներու մէջ։ Սրինգով կը կատարուին հովուական մեղեդիներ, երգեր եւ պարեղանակներ։


== Ամէնէն հին սրինգին մասին տեսակէտեր ==
Կարելի չէ որոշել, թէ նախամարդը ե՛րբ սկսած է նուագել: Յայտնաբերուած ամէնէն հին երաժշտական գործիքը շուրջ 22 սմ երկարութեամբ անգղի ոսկորէ շինուած սրինգ մըն է, որ 42- 44 հազար տարեկան է: Այդ ոսկորին վրայի գծիկները կը թելադրեն, որ չափումներ կատարուած են օդանցքերը բանալէ առաջ: Այսինքն շինողը ունէր ժառանգուած փորձառութիւն մը: Ուրեմն այդ ամէնէն հին սրինգը չէր: Երկրորդ եւ աւելի հիմնական նկատողութիւնը այն է, որ անցքերու դասաւորումը բոլորովին տարբեր է, օրինակ,  արաբական «Հուսէյնի» սրինգէն: Երկու նուագարանները իրենց կարգին տարբեր են հայկական տուտուկէն: Այս կը նշանակէ, որ տարբեր մշակոյթներ տարբեր ժամանակներու մէջ ունեցած են տարբեր ձայնաշարեր: Դաշնամուրի ներկայ ձայնաշարը ձեւաչափ դարձած է 1917-ին, Կոմիտասի լռութենէն երկու տարի ետք միայն: Կարելի չէ քարէ դարու սրինգի երաժշտութիւնը ճշգրտօրէն արձանագրել ներկայ նոթագրութեամբ: Կարելի է արդ վերարտադրել մօտաւորապէս:
Հայկ Գասպարեան

Հայկ Գասպարեան (1912, Սուտան - 1972, Երեւան), լեզուագէտ եւ գրականագէտ։
Ծնած է Սուտան, 1912 թուականին։ Ան իր երկրորդական ուսումը կը ստանայ Գահիրէի Պէրպէրեան վարժարանին մէջ։ 1944-1948 թուականներուն, որպէս ազատ ունկնդիր կը հետեւի Լոնտոնի Համալսարանի գրականութեան դասընթացքներուն։
1948 թուականին կը տեղափոխուի Երեւան, ուր կը սկսի տեղւոյն Օտար Լեզուներու Ինստուտիտի դասընթացքներուն, զոր կ՚աւարտէ 1952 թուականին։
1953-1955 թուականին, որպէս անգլերէն լեզուի դասախօս ան կը պաշտօնավարէ Երեւանի Փոլիտեխնիկական Ինստիտուտի մէջ։ 1956 թուականին կ՚անցնի Գիտութիւններու Ակադեմիա, ուր, նախ կ՚աշխատի Գրական Թանգարանին եւ ապա՝ Գրականութեան եւ Արուեստի ինտուտիտներուն մէջ։
Ակադեմայի մէջ Հ. Գասպարեան կը նուիրուի հայ-ֆրանսական գրական եւ մշակուկութային կապերու ուսումնասիրութեան։ Վիքթոր Հիւկօն Հայ Գրականութեան մէջ ուսումնասիրութեան համար կ՚արժանանայ բանասիրական գիտութիւններու թեկնածուի աստիճանին։ Վերոյիշեալ իր մենագրութիւնը կը հրատարակուի 1963 թուականին։
Սովետահայ գրական եւ գիտական մամուլին մէջ Հայկ Գասպարեան բազմաթիւ յօդուածներ ստորագրած է, նուիրած՝ հայ-ֆրանսական մշակութային եւ գրական կապերու։ Կը մեռնի 1972 թուականին, Երեւան։


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս , Հատոր Գ., Պէյրութ, 1972, էջ 319։
Քանաան Պանանա

Քանաան Սոտինտոյ Պանանա (անգլերէն՝  Canaan Sodindo Banana, 5 Մարտ 1936Կաղապար:Spaced ndash10 Նոյեմբեր 2003) Զիմպապուէի առաջին նախագահը եղած է 18 Ապրիլ 1980-էն մինչեւ 31 Դեկտեմբեր 1987-ը: Մեթոտական քահանայ ըլլալով, անոր նախագահութիւնը կը կատարէր առաւելապէս արարողակարգային գործառոյթներ, այն պարագային, երբ իր իրաւայաջորդ Ռոպերթ Մուկապէն վարչապետ կը ծառայէր:


== Գործունէութիւն ==
Իր կեանքին ընթացքին, Պանանան միաւորեցաւ երկրի երկու քաղաքական կուսակցութիւնները՝ Զիմպապուէի ափրիկէական ազգային միութիւնը (ZANU) եւ Զիմպապուէի ափրիկէական ժողովրդական միութիւնը (ZAPU), դարձաւ Ափրիկէական միութեան կազմակերպութեան դիւանագէտ եւ գլխաւորեցաւ Զիմպապուէի համալսարանի կրօնական բաժինը: Անոր յետագայ կեանքը բարդացաւ սոդոմականութեան մեղադրանքով, որը Զիմպապուէին մէջ յանցագործութիւն կը համարուէր, որն ան կը մերժէր եւ որուն համար բանտարկուեցաւ:


== Կենսագրութիւն ==
Պանանա ծնած է 1936-ին Եսիփեզինի համայնքային շրջանը, ներկայիս Եսիկոտինիին մօտ, Հարաւային Ռոտեզիա: Անոր ծնողքը եղած են, մայրը՝ նտեպելէ ցեղի եւ հայրը՝ Ռոտեզիա ներգաղթած սոթոյ: Անոր տեղուոյն դպրոցին կրթած են միսիոնարները եւ աւելի ուշ ուսանած է հաստաութեան ուսուցչի մը քով:
1960-էն 1975-ը որպէս ներգաղթեալ բնակած է ԱՄՆ մէջ:
Մահացած է 2003-ին քաղցկեղէն, Լոնտոնին մէջ:
Արեւելահայ մշակութային կեանքը 1900-1910-ական տարիներուն

Արեւելահայ ճակատ
1907-էն՝ հոս ծայր առած էին նոր ճնշումներ՝ ոստիկանական հալածանք-ձերբակալութիւն, բանտարկութիւն, դատ (ինչպէս Ահարոնեանի եւ ուրիշներու համար)։ Բայց սեղմումները՝ հոս, նոյնքան սպաննիչ չեն։ Արեւելահայութիւնը չափով մը կը շարունակէ իր մշակութային առաջընթացը։ Գրական արեւելահայերէնը աւելի կը նրբանայ։
Կրթական այլ օճախներու հետ՝ առաջին գիծի վրայ, կը գործեն Գէորգեան ճեմարանը (էջմիածին) եւ Ներսէսեան վարժարանը (Թիֆլիս)։ Կը վերապրին գրական-բանասիրական լուրջ թերթեր («Մուրճ», «Ազգագրական Հանդէս», «Թատրոն», «Գեղարուեստ» եւ այլն) տարագիրքեր, որոնք կը հետեւին գրական այժմէականութեան, բայց նաեւ կը լծուին հայ մշակոյթի արմատներու որոնման։ Կը տարուին աշխատանքներ՝ հին ու միջնադարեան հայ գրականութեան շուրջ, հայերէնի լեզուաբանութեան մասին։ Կը գրուին բառարաններ։
2015

2015 թուական, ԻԱ․ դարու 15րդ տարին է


== Դէպքեր ==
6 Մայիս․ Պոլսոյ մէջ «Նոր Զարթօնք»ի եւ «Արմէն Ճամբարի զօրակցութեան շարժում»ի անդամներ ու համակիրներ, Արմէն ճամբարի կալուածքին պետականացման դէմ կը շարժին եւ հողատարածքին մէջ կը մտնեն ու հերթական դրութեամբ հսկում կը կատարեն․ բողոքի պայքարը կը տեւէ մինչեւ տարածքը վերադարրուի իր տիրոջ՝ Հայ Աւետարանական համայնքին


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==
28 Մարտ՝ Սարգիս Սերոբեան (ծն․1935), յօդուածագիր, ժողովրդական պատմաբան, բանասէր, հետազոտիչ գրագէտ․ Պոլսոյ հայկական «Ակօս» շաբաթաթերթին հիմնադիրներէն մէկն ու հայերէն բաժնի խմբագիր
25 Յունուար՝ Տեմիս Ռուսոս (ծն․1946), յոյն երգիչ, երաժիշտ
Հռոդոսի Պաշարում (1480)

Հռոդոսի երկրորդ պաշարումը — Հռոդոս կղզիի մէջ պաշարումը Օսմանեան կայսրութեան կողմէն 1480-ին։


== Նախապատմութիւն ==
Հռոդոսը կղզին 1444-ին արդէն կ՛րցած էր յաջողութեամբ դմադրել թուրքերու գրոհին։ Թուրքերու գրոհներուն պատճառով, դրացի Թիլոս եւ Խալկի կղզիներու բնակիչները Հռոդոս տեղափոխուեցան 1470-1475 թթ.:


== Պաշարման սկիզբը եւ ընթացքը ==
23 մայիս 1480-ին, թրքական նաւատորմը Հռոդոսին մօտեցաւ։ Թուրքերու թուաքանակը կը հասնէր 15-25 մինչեւ 70 հազար մարդու եւ 16 նաւեր կը գործէին, երբ կղզին կը պաշտպանէր ընդամէնը 500 ասպետ եւ զինակիր, 2-3 հազար վարձկան եւ աշխարհազօրային։ Պաշտպաններու առաւելագոյն թուաքանակը կը հասնէր 7 հազար մարդու: Պաշտպանութիւնը կը ղեկավարէր Հիւանդախնամներու միաբանութեան առաջնորդ Պյեռ դ'Օբյուսսոնը։
Օսմանցիներու առաջին ռազմավարական նպատակն էր գրաւել Սուրբ Նիկողայոսի աշտարակը։ Ըստ տեղեկութիւններու, աշտարակը ամէն օր կ՛ընդունէր 1000 հրետանային կրակոց, սակայն պաշարուածները կ՛րնային դիմակայել: Երկրորդ փորձը արեւելքէն կատարուեցաւ Աքանդիայի ծոցէն։ Սակայն հիւանդախնամները յաջողեցան պաշտպանական ամրութիւններ փորել եւ մեծ զոհերու գնով պաշտպանել աշտարակը։
27 յուլիսին հիմնական ճակատամարտը տեղի ունեցաւ։ Մօտ 2500 ենիչերիներ յաջողեցան Իտալական աշտարակը զաւթել եւ հրէական թաղամաս ներխուժել։ Թուրքերը մտան քաղաք, բայց 4 հազար մարդ կոտորեցին եւ փախուստի մատնեցին։ Միաբանութեան առաջնորդը նիզակով վիրաւորուեցաւ: Ըստ աւանդութեան թուրքերու փախուստի պատճառներէն մէկը հանդիսացաւ ամրոցներու պատերիէն կախուած Յիսուսի պատկերով դրՕշերը։ Իսլամը կ՛արգիլէ պատկերել մարդուն, եւ շատ թուրքեր վախցան։


== Արդիւնքներ ==
17 օգոստոս 1480-ին թրքական նաւատորմը լքեց կղզին։ Մեհմետ II-ը կը պատրաստուէր գրաւել Հռոդոսը որոշ ժամանակ ետք, սակայն 1481-ին մահացաւ։ Հռոդոսը մնաց հիւանդախնամներու տիրապետութեան տակ տակաւին 42 տարի։


== Գրականութիւն ==
Elias Kollias, The knights of Rhodes - the palace and the city (Athens, 1994)
Eric Morse, Crusader knights, Turks and Byzantines (Toronto, 2003)
Erik Svane & Dan Greenberg, Croisade vers la Terre Sainte (Geneva, 2007)
Smith, Robert Doulgas and DeVries, Kelly (2011), Rhodes Besieged. A new history, Stroud: The History Press, ISBN 978-0-7524-6178-6