armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Պերճ Պռօշեան

Պերճ Պռօշեան (3 Յունիս 1837(1837-06-03), Աշտարակ, Էջմիածին - 23 Նոյեմբեր 1907(1907-11-23), Պաքու, Ռուսական Կայսրութիւն), հայ գրող։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Աշտարակ: Համեստ, գրեթէ չքաւոր ընտանիքի զաւակ։ 1851-ին, աւարտելէն ետք գիւղական վարժատան ընթացքը, Ներսէս Աշտարակեցի կաթողիկոսը միջնորդութեամբ որդեգիր ուսանող (անվճար) կ'արձանագրուի Թիֆլիզի Ներսիսեան վարժարանին։ 1855-ին՝ յաջողութեամբ կը լրացնէ ուսման ընթացքը եւ կը նուիրուի ուսուցչութեան, Աշտարակի մէջ։ Պաշտօնի բերումով՝ շրջած է գիւղէ գիւղ, դիտած է մեր ժողովուրդի կեանքը՝ իր արտին մէջ, իր տան, իր աւանդութիւններուն եւ սովորութեանց։ 1858-ին կը հրաւիրուի Թիֆլիզ, ուսուցչական պաշտօնով, 1859-ին՝ իր առաջին բանաստեղծական փորձը կջերեւի «Մեղու Հայաստանի»ի մէջ։ 1860-ին մաս կը կազմէ «Կռունք» խմբագրութեան։ Քարասունեւհինգ տարիներու իր ուսուցչական գործունէութեան ընթացքին, պաշտօնավարած է նաեւ Շուշիի եւ Ագուլիսի մէջ։ Այս վերջին քաղաքին մէջ՝ հիմնած է աղջկանց վարժարան մը, 1876-ին։ 1876-ին Ասրախարն է, ուր եւս ծխական վարժարան մը կը հիմնէ։ Երեք տարի ետք, կը նշանակուի Երեւանեան թեմի եւ Կարսի շրջանի կրթական քննիչ։ 1885-ին, երբ հայկական վարջարանները կը փակուին, անձկութեանց կը մատնուի։ Պաշտօնի կը հրաւիրուի Ներսիսեան վարժարանի մէջ։ 1898-ին հանգստեան կը կոչուի։ 1907-ին կը վերադառնայ Աշտարակ, ուրկե կ'անցնի Պաքու։ Կը մեռնի նոյն տարին, Պաքուի մէջ։


== Գործերը ==
Պռօշեանի գործերը վիպական բնոյթ ունին առավելապէս։ «Սօս եւ Վարդիթեր»էն ետք, 1877-ին, Աբգար Յովհաննէսեանի «Փորձ» ամսագրին մէջ հրատարակութեան կու տայ «Կռուածաղիկը»ը, 1879-ին՝ «Հացին Խնդիր» եւ 1883-ին՝ «Շահէն»: Գրած է «ցեցեր»ը, «Բղղէ» (1890), «Սկիզբն Երկանց» (1892) եւ վերջին գործը՝ «Յունոն» (1900):
Փոխաբերութիւն

Փոխաբերութիւն, լեզուա-ոճային ձեւ, երբ բառ մը կը գործածուի
բառարանային իր իմաստէն դուրս՝ տարբեր իմաստով։ Գրագէտին իսկ կողմէն՝ անոր տրուած իմաստով մը, որոշ շրջագրութեան մը մէջ։ Այսպէս է քերթուածի՝ Աջիցս Եփրատ, ձախիցս Տիգրիս, ահեղ ձէներով, սաղմոս կարդալով անցան գնացին... տողին մէջ. կամ Ան մեծցուց աղջնակը, անոր բարակուկ մարմնին մէջ սիրելով իր արիւնը նախադասութեան մէջ։
Փոխաբերութիւնը որոշ նմանութիւն ունի համեմատութեան հետ,խ ան առումով, որ կրնանք ըսել, թէ անիկա կրճատուած ու խտացուած համեմատութիւն է, ուր բաղդատուող եզրերէն մէկը այլեւս չի տեսնուիր։ Փոխաբերութիւնը երբեմն կը ծաւալի մէկ բառէ անդին, կը դառնայ փոխաբերական ամբողջ համակարգ մը։ Այսպէս է, օրինակ՝ «Բիւրեղի Դիւթանք» քերթուածին մէջ, ուր բիւրեղ մը շարժող մանուկը եւ աւարտին մօտ երեւցող քերթողը «կը փոխաբերեն» իրար։
1670 թուական

1670 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 70րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1670 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1670 մահեր

Առաքել Դաւրիժեցի (ծն.մօտ 1590), ԺԷ դարու պատմագէտ
Սթամպուլի Հրանդ Տինքի Անուան Հայ Երեխաներու Դպրոց

Սթամպուլի Հրանդ Տինքի Անուան Հայ Երեխաներու Դպրոց, կը գտնուի Սթամպուլի մէջ, (Թուրքիա)։ Կը գործէ Սթամպուլի Հայ աւետարանական եկեղեցիին մէջ, 2003-էն ի վէր։ Կը գտնուի Սթամպուլի ամէնահին հայկական թաղամասերուն մէկուն մէջ՝ Գում Գափուի մէջ։ 2010-էն ի վէր կանուանուի Հրանդ Տինքի անունով։


== Դպրոցի Կարգավիճակը ==
Դպրոցը պաշտօնապէս գրանցուած չէ, սակայն անոր գործունէութիւնը Թուրքիոյ իշխանութիւնները չեն խոչընդոտէր։ Այնտեղ բոլոր նիւթերը կը դասաւանդուին հայերէնով՝ ըստ Հայաստանի Հանրապետութեան կրթական ծրագրին։ Դասագիրքերը կը ստանան Հայաստանի սփիւռքի նախարարութենէն։
Դպրոցի հատկացուցած վկայականով աշակերտները իրենց ուսումը կրնան շարունակել Հայաստանի մէջ։
Հրանդ Տինքի անունով միակ հայկական դպրոցն է, ուր նաեւ կրնան սորվիլ արեւելահայերէն։


== Նիւթական Միջոցները ==
Հրանդ Տինքի սպանութենէն ետք Մարդու Իրաւունքներու Եւրոպական Դատարանի վճիռով Թուրքիոյ կառաւարութիւնը փոխ-հատուցում վճառեց Տինքի արեան, որ ան նուիրեց այս դպրոցին։ Այժմ դպրոցին նիւթապէս օգտակար կը դառնան որոշ բարերարներ, ինչպէս նաեւ ամսական $60 տոլար կը վճարեն աշակերտներուն ծնողները։


== Ուսուցիչները եւ Աշակերտները ==
Դպրոցին մէջ կը սորվին Հայաստանէն Թուրքիա տեղափոխուած եւ այդ երկրին մէջ ապօրինի ապրող հայերու զաւակները։ Ուսուցիչները եւս Հայաստանէն Թուրքիա տեղափոխուած մասնագետներ են։ Դպրոցի տնօրէնն է պոլսահայու հետ ամուսնացած նախկին հայաստանցի Հերիքնազ Աւագեանը։ Դպրոցը հիմնադրելու ժամանակ ան եղած է միակ մասնագէտը՝ դասաւանդելով հայերէն լեզու եւ գրականութիւն։


== Աղբիւրներ ==
Տինքի անուան դպրոցի մասին` «Ազատութիւն» ռադիոկայանի կայքում
Տինքի անուան դպրոցի մասին` lragir.am կայքում
Պարոյր Ասատուր

Պարոյր Ասատուր (1882, Սեբաստիա), գրասէր առեւտրական:


== Կենսագութիւն ==
Ծնած է Սեբաստիա 20 Օգոստոս 1882 թուականին որդի Ասատուրի սերած Վերիբերդացի Մրջին տոհմէն, (Վերիբերդը Սենեքերիմ թագաւորի ժամանակ անոր անձնական զօրաց իբրեւ բանակատեղի եւ նախարարաց բանակավայր ծառայած էր) ունենալով դարաւոր ընտանեական պատմութեան մը արձանագրութիւնները իրական տուեալներով։
Պարոյր Ասատուր նախնական կրթութիւնը Ս. Սարգիս եկեղեցուոյ դպրոցին մէջ ստանալէ ետք փոխադրուած է Ամերիկեան գոլէճը, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է բրոֆ. Պալեօզեանի եւ Գապադճեանի օրով:
Որպէս յաջողակ թուաբանագէտ դպրոցական շրջանէն իսկ յանձնառու եղած է մհտ. Մարուքէ Իբրանոսեանի առեւտրական հաստպտութեան մէջ պաշտօնավարելու: Պատասխանատու պաշտօններ վարած է նաեւ նոյն Տան մասնաճիւղերուն մէջ Սամսոն, Գասթէմունի եւ այլն: 
1900-էն սկսեալ աշխատակցած է կարգ մը թերթերու, Բ. Քէջեանի «Բիւղանդիոն»ին, Ս. Չէօմլէքճեանի առեւտրական շաբաթաթերթին, ինչպէս նաեւ արտասահմանի Հնչակեան կիսապաշտօնական օրկաններու Պ. Հայկազն, Հայկուհի, Անցորդ եւ Պ. Ա. ստորագրութիւններով: 
1904-ին վտանգուելով անցած է Եւրոպա եւ հետեւած որպէս թղթակից ուսանող Փարիզի Ազատ Համալսարանի ճիւղին եւ վկայական ստացած է:
Նախապէս հաստատւած է Ռուսճուք (Պուլկարիա) իբրեւ գլխաւոր տոմարակալ Կրօնիկ եւ Կ. Փափազեան վաճառատան եւ ի վերջոյ անձնական ձեռներէցութեամբ հիմնած է Գոմիսիոնի գործ մը, որ հասցուցած է փայլուն վիճակի:
Պ. Ասատուր 1923-էն ի վեր իր պատուաւորութեամբ մեծ վստահութիւն կը վայելէ դրամատուներէ: Գործօն անդամ է ֆրանսական եւ բոլոնական Առեւտրական Գրասենեակներու:
Ինքն էր որ 1933-ին կազմակերպեց Ներգաղթի Կեդրոնական Կոմիտէն եւ աշխատեցաւ մինչեւ կարաւանին մեկնումը: Սեբաստիոյ Վերաշինաց Միութիւնը հաստատեց, նախաձեռնարկ եւ գլխաւոր հիմնադիրը եղաւ Հայ Համագործական Սեւան դրամատան, նաեւ «Գօթվա» բաժնետիրական ներկի գործարանին Կարա-Իսքըր:
1935-ին հրատարակեց «Վիթոշ-Արարատ» Պուլկարահայ տարեգիրքը, որ համայն հայ մամուլէն գովեստաներու արժանացած, որպէս ատաղձ ապագայ Պուլկարահայ պատմութեան:
Մեծ սիրահար մըն է Խորհրդային Հայաստանի եւ հիացող անոր հսկայ վերաշինութեան:


== Աղբիւրներ ==
Սոֆիա, 3 Յունիս 1936, Ս. Փաչանեան։
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վրդ. Պոտուրեան, Բ. Հատոր, 1938, Տպ. Պուքրէշ, էջ 222:
349 (թիւ)

349 (երեք հարիւր քառասունինը) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 348-ի եւ 350-ի միջեւ

 A000040  եօթանասուներորդ պարզ թիւն է
 A034962  երեք յաջորդական պարզերու գումար է` 349=109+113+127
 A034962  երեք խորաններու գումար է` 349=23+53+63
 Alt   349  գործադրելիս կը ստացուի ] նշանը
տարուայ 349րդ օրն է Դեկտեմբեր 16-ը (նահանջ տարիներուն՝ Դեկտեմբեր 15-ը)
349 Տեմպովսքա աստեղնեակի կարգային թիւն է
 349-ն են Շուէտի խորհրդարանի տեղերը
Արշարունեաց Դպրոցներ

Արշարունեաց դպրոցները, կը գործեն 5-րդ մինչեւ 14-րդ դարերուն, Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Արշարունիք գաւառին մէջ։ Մեզի յայտնի գրչութեան հնագոյն խոշոր դպրոցներ եղած են Մայրաձոր անապատն ու Սանդղկավանքը։ Կը հիմնադրուին 5-րդ դարուն, Մեսրոպ Մաշտոցի եւ Սահակ Ա Պարթեւի աշակերտներ Թաթուլի ու Վարոսի ջանքերով։ Կը զարգանան 6-րդ դարուն ընթացքին։ Այնտեղ ընդգրկուած էին 36 ընտիր գրչագրեր։ Կը դասաւանտուէին գրչութեան արուեստներ՝ աստուածաբանութիւն եւ փիլիսոփայութիւն։

Ըստ Ստեփանոս Օրբելեանի՝ Արշարունեաց դպրոցը 7-րդ դարուն կը համարուի «վարդապետարան հայոց...»։ Արշարունեաց իշխաններուն դպրոցը կը հովանաւորեն Բագրատունիները եւ Կամսարականները։ Վահան Կամսարականի խնդրանքով «քաջ փիլիսոփա եւ նախընտիր վարդապետ» հռչակուած Գրիգորիս Արշարունին 8-րդ դարասկիզբին կը շարադրէ «Մեկնութիւն ընթերցուածոց» աին մէջ կը կառուցէ վանք՝ կից օժանդակ կառոյցներով։ Նոյն դարուն ուշագրաւ է  Վարդկավանքի դպրոցը, վարդապետարանը վերաշինող՝ առաջնորդ Վարդիկի անունով։ Յաճախադէպ արշաւանքները կը կործանեն մշակութային կեդրոնները, սակայն անոնցմէ ոչ հեռու կը ծաղկին այլ կեդրոններ։ 10-րդ դարուն Կաղզուանի մօտ հիմնադրուած է Կամրջաձորի դպրոցը, որ ունեցած է մոտ 300 միաբան սան։ Նշանաւոր էին Սամուել Կամրջաձորեցին, անոր աշակերտներ՝ Ստեփանոս Ասողիկը եւ Գեւորգ Թառիճեցին (Ուռճեցին)։ 11-րդ դարուն կը զարգանան  Մայրաձորի կամ Կանչնուտի եւ Սանդղկավանքի գրչութեան դպրոցները։ Առաջին դարէն մեզի հասած են «Մողնու», «Սանդղկավանքի» եւ «Բեկյունց» Աւետարանները, որոնց նկարազարդումները (գրիչ եւ ծաղկող՝ Յովհաննես Սանդղկավանեցի) հայ մանրանկարչութեան արժեքաւոր գործերէն են։ 14-րդ դարուն յայտնի էին Հանկիւնաց վանքի, Կաղզուանի եւ գրչութեան այլ դպրոցներ։
(239) Ատրասթէա

(239) Ատրասթէա (անգլերէն՝ Adrastea), աստղակերպ աստղակերպներու հիմնական գօտիին մէջ։ Յայտնաբերուած է 18 Օգոստոս 1884-ին Եոհան Փալիսայի կողմէ Վիեննայի մէջ։
Միջին հեռաւորութիւնը Արեգակը կը կազմէ 2,968903 ա. մ., առաւելագոյնը կը մօտենայ 2,2791 ա. մ. հեռաւորութեան վրայ եւ կը հեռանայ 3,6587 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մէկ ամբողջական պտոյտ կը կատարուի 1868,5 երկրային օրուան ընթացքին, իր ուղեծիրով շարժումով կը միջինէ 0,192668 աստիճան/օր արագութեամբ։ Աստղակերպի ուղեծիրի եւ խավարածրի հարթութիւնները իրարու հետ կը կազմեն 6,16° անկիւն։


== Արտաքին յղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլԱնիկաված հրատարակություն հրտրկթն․)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլերէն)
(239) Ադրաստեա աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները եւ դիտարկումները)։ (անգլերէն)
Նոպէլեան Թանգարան

Նոպէլեան թանգարան (շուէտ.՝ Nobelmuseet), կը գտնուի նախկին սակարանի շէնքին մէջ (Börshuset), կեդրոնական Սթոքհոլմի հին քաղաքին՝ Կամլա Սթանի (թարգմանաբար՝ Հին Քաղաք) Սթուրդորետ (Մեծ Հրապարակ) հրապարակի հիւսիսային կողմը: Նոյն շէնքին մէջ կը գտնուին նաեւ Շուէտական ակադեմիան եւ Նոպէլի գրադարանը: Նոպէլեան թանգարանին մէջ կը պահուին տեղեկութիւններ Նոպէլեան մրցանակի եւ Նոպէլեան մրցանակակիրներու, ինչպէս նաեւ տեղեկութիւններ մրցանակի հիմնադիր Ալֆրէտ Նոպէլի (1833–1896) մասին: Թանգարանի մշտական ցուցադրութեան մէջ ներառուած են Նոպէլեան դափնեկիրներու կողմէ նուիրաբերուած բազմաթիւ նմոյշներ, որոնք ներկայացուած են անոնց կենսագրութիւններուն հետ միասին:


== Պատմութիւն ==

Նոպէլեան թանգարանը բացուած է 2001-ի գարնան՝ Նոպէլեան մրցանակի 100-ամեակի առիթով: Ըստ թանգարանի յայտարարութեան, թանգարանին նպատակն է վառ պահել Նոպէլեան դափնեկիրներու եւ անոնց ձեռքբերումներուն, ինչպէս նաեւ Նոպէլեան մրցանակի եւ Ալֆրէտ Նոպէլի յիշատակը: Այս նպատակին հասնելու համար թանգարանը կ՛առաջարկէ ցուցահանդէսներ, շարժանկարներ, թատերական ներկայացումներ եւ գիտութեան վերաբերող բանավէճեր. ի լրումն գինետան եւ խանութի: Թանգարանային ցուցահանդէսներուն ներկայացուած են անուանի Նոպէլեան դափնեկիրներ, ինչպիսին են՝ Մարի Քիւրին, Նելսոն Մանտելան, Ուինսթըն Չըրչիլը:
Թանգարանին մէջ յաճախ կը կազմակերպուին ստեղծագործական ցուցահանդէսներ, ինչպիսին են՝ «Գիտութեան ուրուագիծեր», 42 Նոպէլեան դափնեկիրներու լուսանկարներու ցուցահանդէս, որոնք լուսանկարուած են իրենց Նոպէլեան յայտնագործութեան ուրուագիծով: Այս ցուցահանդէսը ներկայացուած է նաեւ աշխարհի այլ վայրերու՝ Տուպայի եւ Սինկափուրի մէջ:

Այցելուները կրնան այցելել յուշանուէրներու խանութ, ուր կան Ալֆրէտ Նոպէլի եւ Նոպէլեան թանգարանին վերաբերեալ իրեր: Ամենատարածուած իրերէն մէկը Ալֆրէտ Նոպէլի ոսկիէ մետալն է, որ պատրաստուած է մուգ տուրմէ: Միւսը շուէտական «տինամիդ» քաղցրաւենիքն է, որ համեմուած է jalapeño պղպեղով: 2011-ին յուշանուէրներու խանութը համագործակցած է նկարիչ Արտան Մանսուրիի հետ։ Այս համագործակցութեան արդիւնքը եղած է նկարներու շարք մը, որ կը խորհրդանշէ Ալֆրէտ Նոպէլի կեանքը: Նաեւ, խանութը կ՛առաջարկէ կրթական շատ խաղալիքներ երեխաներու համար, գիրքեր Նոպէլեան մրցանակի դափնեկիրներու կողմէ եւ անոնց մասին, ինչպէս նաեւ եզակի իրեր, զորս կարելի է գտնել միայն Նոպէլեան թանգարանի խանութին մէջ:
Թանգարանին մէջ կը գործէ նաեւ Նոպէլ գինետունը, ուր կան Նոպէլեան տուրմ, շուէտական թխուածքներ, ինչպէս նաեւ ճաշ ու ընթրիք: Գինետան մէջ կը մատուցուի նաեւ Նոպէլեան պաղպաղակ, որ կարելի է համտեսել միայն Նոպէլեան գինետան մէջ։ Նոպէլեան պաղպաղակի հետ կատարեալ է Նոպէլեան թէյը, որը սովորաբար ամէն տարի կը մատուցուի Նոպէլեան խնճոյքի ժամանակ:


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտօնական կայք
Տողան Աքհանլը

Տողան Աքհանլը (թրք.՝ Doğan Akhanlı, 18 Մարտ 1957(1957-03-18), Շաւշաթ, Արդուին, Թուրքիա - 31 Հոկտեմբեր 2021(2021-10-31), Պերլին, Գերմանիա), թուրք-գերմանացի գրող է:


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Թուրքիոյ հիւսիսարեւելեան Արդուինի Շաւշաթ փոքրիկ գիւղը: 12 տարեկանին աւագ եղբօր հետ անցած է Պոլիս եւ հոն շարունակած է ուսումը: Ձախ հայեացքներու համար կարճ ժամկէտով մը ձերբակալուած է 1975-ին: 1985-1987 թուականներուն ան իր ձախակողմեան հայեացքներուն պատճառով Պոլսոյ մէջ ձերբակալուած է իբրեւ ընդդիմադիր եւ կտտանքներու ենթարկուծ թրքական բանտին մէջ: 
1991-ին տեղափոխուած է Գերմանիա ու խնդրած ապաստարան: 1998-ին Թուրքիոյ պաշտօնեաները զինք զրկած են քաղաքացութենէ: Երեք տարի ետք ան ստացած է գերմանական քաղաքացութիւն:
Աքհանլըն Քեոլնին մէջ հիմնադրած է Ռաֆայէլ Լեմքին գրադարանը, որ կոչուած է մարդու մը անունով, ով առաջինը հայերու դէմ ակատարուած ոճրագործութիւնը բնութագրած է իբրեւ ցեղասպանութիւն:
Ան 2005-ին այցելած է Հայաստան:
2010-ի Օգոստոս 10-ին Տողան Աքհանլը ձերբակալուած է Թուրքիա ժամանելուն ատենը: 2017-ի Օգոստոս 19-ին Կրանատային մէջ ձերբակալուած է Սպանիոյ ոստիկանութեան կողմէ Թուրքիոյ պաշտօնեաներու պահանջով, ապա ազատ արձակուած՝ Սպանիոյ դատարանի կողմէ:
Աքհանլըն Հայոց ցեղասպանութիւնը ճանչնալու եւ իր քաղաքական հայեացքներուն պատճառով երկար տարիներ չէր կրնար այցելել Թուրքիա: 


== Երկեր ==
Աքհանլըի վէպերը Թուրքիոյ մէջ ընդգրկուած են լաւագոյններու շարքին: 
1998-1999 թուականներուն թրքերէն լոյս տեսած էր անոր «Անհետացած ծովերը» ընդհանուր վերնագրով եռագրութիւնը, որ կը ներառէ «Սպասելով ծովը», «Կակաչներու դաշտը», «Ահեղ դատաստանի դատաւորները» ստեղծագործութիւնները:
2005-ին անոր հեղինակած «Տիրամօր վերջին երազը» վէպը արժանացած է «Հիւրիեթ»-ի 2009-ի մրցանակին:
2005-ին թուրք գրաքննադատները անոր այս գիրքը դասած են 10 լաւագոյն վէպերու շարքին:
«Ահեղ դատաստանի դատաւորները» գիրքին թրքերէն տարբերակը հրատարակուած է 1999 թուականին, Պոլսոյ մէջ, «Պելկէ» հրատարակչութեան կողմէ: Իսկ 2018-ին, Հայաստանի մէջ հրատարակուած է անոր «Ահեղ դատաստանի դատաւորները» գիրքի (թրք․ «Kıyamet Günü Yargıçları”) հայերէն թարգմանութիւնը: Գիրքի թարգմանիչը եւ մեկենասը եղած է Սոնա Զաքարեանը: 


== Ծանօթագրութիււններ ==


== Արտաքին Յղումներ ==
Dogan Akhanli
Kitab-Verlag
Le Monde diplomatique
Այաչչո

Այաչչո (ֆրանսերէն՝ Ajaccio), քաղաք Կորսիկա կղզիի մէջ, Կորսիկա դեպարտամենտի (Ֆրանսիա) կեդրոնը։ Ունի 40,8 հազար բնակիչ (1968 թ.)։ Նաւահանգիստ է եւ երկաթուղային կայարան։ Զարգացած են ձկնորսութիւնը, նավաշինութիւնը, մարջանի հանոյթը։ Քաղաքամերձ շրջանին զբաղուած են ցիտրուսային կուլտուրաներու եւ ձիթենու մշակութեամբ։ Յայտնի առողջարան է։ Այաչչոյի մէջ ծնած է Նապոլեոն Բոնապարտը։


== Բնակչութիւն ==


== Պատկերասրահ ==
Երաժշտութիւնը 1900-1910-ական տարիներուն

Երաժշտութիւն, հոգեւոր ու նամանաւանդ՝ ժողովրդական երաժշտութիւնը, Պոլսոյ մէջ կը հնչէ շնորհիւ Կոմիտաս վարդապետի գործունէութեան ու կազմած երգչախմբերուն։ Անոր երաժշտական հեղինակութիւնները կ՛ապրին իրմէ ետք՝ իբր մնայուն արժէքներ, շնորհիւ իր աշակերտներուն, որոնք  շարունակեցին իր գործը։
Արեւմտահայ թատրոնը ժամանակը պիտի չունենայ վերածնելու, սակայն նախորդ սերունդի արեւմտահայ վերջին մեծ դերասանները արդէն Կովկասի եւ  ռուսիոյ բեմերուն զարդը դարձած են։
Սահմանադրական տարիներուն, գրական շարժումը նկարագիր պիտի չփոխէ։ Քաղքենի ու մակերեսային արտադրութիւններու կողքին՝ այս շրջանը հայ գրականութեան պիտի տայ խոր, բիւրեղացած, «ոգի  դարձած» գործեր՝ Վարուժանի մը, Թէքէեանի մը, Սիամանթոյի մը բանաստեղծութիւններու ժողովածուներ, Ռուբէն Զարդարեանի, Զապէլ Եսայեանի, Լեւոն Շանթի, Յակոբ Օշականի արձակ գործեր՝ վէպ, պատմուածք, թատերգութիւն։
Ամիրեան

Ամիրեան, հայկական մականուն։


== Մականունը կրողներ ==
Արմէն Արտաւազդի Ամիրեան (1967), հաղորդավար, ռեժիսոր, պետական գործիչ։
Արսէն Մինասի Ամիրեան (1881-1918), պոլշեւիկ-յեղափոխական, լրագրող, հրապարակախօս, Պաքուի 26 կոմիսարներէն։
Գրիգոր Ամիրեան (1888-1964), յեղափոխական գործիչ։
Իսահակ Ամիրեան (1870-ական թթ.-1920-ականներէն ետք), խմբագիր, իրաւաբան:
Խաչատուր Ամիրեան (1868-1915), ազատագրական շարժման գործիչ:
Խաչիկ Պետրոսի Ամիրեան (1915-1998), արձակագիր, խմբագիր:
Հ. Ամիրեան (20-րդ դար), լրագրող:
Յովհաննէս Թադէոսի Ամիրեան (19-20-րդ դարեր), խմբագիր:
Ղազարոս Ռուբէնի Ամիրեան (1959), անեսթեզիոլոգ-ռեանիմատոլոգ։
Եազոն Իսահակի Ամիրեան (1870-ական թթ.-1908), թարգմանիչ, յուշարար:
Եուրի Բաբգէնի Ամիրեան (1938-2004), դերասան։
Նազիկ Յովհաննէսի Ամիրեան (1967), ազատամարտիկ, ՀՀ բանակի գնդապետ։
Սաթօ Ամիրեան (20-րդ դար), բանաստեղծուհի:
Սէյադ Ամիրեան (1860-ական թթ. ետք -1910-ական թթ. ետք), մշակութային գործիչ:
Սլաւիկ Սուրէնի Ամիրեան (1956), վիրաբոյժ։
Իրաւունք

Իրաւունք, խումբ մը կանոններ որ կը պարունակէ օրէնքներ ստեղծուած եւ պարտադրուած կառավարութեան կամ պետութեան կողմէ ժողովուրդը ղեկավարելու եւ զսպլու համար: Իրաւունքները քաղաքացիներուն կ'ապահովեն յարգանք եւ հաւասարութիւն բոլորին, առանց զանազութեամբ: Պետութեան օրէնքները կրնան ստեղծուիլ ամբողջ օրէնսդրութեան մարմինին կողմէ, կամ նոյնիսկ մէկ անդամի կողմէ: Այս օրէնքներն են որ կ'ուղղեն քաղաքագիտութիւնը, տնտեսագիտութիւնը, պատմութիւնը եւ ընկերութիւնը: Ու դատարանը կը վարուի որպէս հաշտարար կամ միջամտող անոնց միջեւ:
Իրաւաբանութիւնը կ'ապահովէ հարուստ աղբիւր մը տարբեր նիւթերու մէջ, օրինակ՝ փաստաբանութեան կամ դատարանի կանոնաւոր պատմութեան, փիլիսոփայութեան եւ տնտեսագիտութեան մէջ։ Օրէնքները կը կեդրոնանան հաւասարութեան, արդարութեան եւ յստակութեան վրայ։ Ինչպէս հին խօսքը կ'ըսէ՝ «Բոլորը հաւասար են օրէնքին դիմաց»:


== Սահմանում ==
Ժամանակի ընթացքին խումբ մը օրէնքներ հաստատուեցան կամ փոխուեցան կամ ջնջուեցան եւ «Օրէնք»-ին իմասը միշտ փոփոխումներու ենթարկուած է: 1973 թուականի բացատրութիւնը կ'ըսէ, թէ օրէնքը օրինաւոր ձեւ մըն է որ կը կառավարէ մարդոց վարքը, միաժամանակ ազդելով անոնց ամենօրեայ բարոյական եւ ընկերային վարուելակերպը որ կայուն ու կարեւոր դեր կը խաղան օրէնքին յարգանքին մէջ:
Շատ մը ջանքեր եւ փորձեր կատարուած են որպէսզի ստեղծուի համաշխարհային ընդունուած իմաստ կամ բացատրութիւն մը «օրէնք» բառին: 1972 թուականի աղփիւր մը կ'ըսէ թէ այս մէկը անկարելի է: Մեծ գիտնականներ հարցնելով «Ի՞նչ է օրէնքը:» սահամանուած պատասխան չէին գտներ: Կլանվիլ Ուիլըմս գիտնականը, ըսած է թէ «Օրէնք» բառին իմաստը կապ ունի անոր նախադասութեան հետ, օրինակ՝ սովորական օրէնքը կամ քաղաքապետական օրէնքը ունին տարբեր իմաստներ: Ուրիշ մտաւորական մը, Թըրման Արնոլտ՝ ըսած է թէ անկարելի է «Օրէնք» բառը բացատրել, սակայն այս մէկը երբեք պէտք չէ լքուի:


== Պատմութիւն ==
Օրէնքին ստեղծումն ու հիմնումը կապ ունի քաղաքակրթութեան աճումին հետ: Հին Եգիպտական օրէքները գոյութիւն ունէին Ք․Ա․ 3000 թուականէն: Եւ այս օրէնքները սահմանուած էին 12 գիրքերու մէջ, որ հաստատուած էին իրենց մշակոյթի, հաւասարակշռութեան եւ արդարութեան կանոններուն վրայ:
Ֆրանսեսք Քամպօ

Ֆրանսեսք Քամպօ (2 Սեպտեմբեր 1876(1876-09-02)[…], Վերկէս, Էմփորտա - 30 Ապրիլ 1947(1947-04-30)[…], Պուէնոս Այրես, Արժանթին), Քաթալոնիոյ սպանացի քաղաքական գործիչ, Ինքնավար Կուսակցութեան հիմնադիր: Սպանիոյ խորհրդարանի երեսփոխան: Աջակից շարք մը գեղարուեստական եւ մշակութային նպատակներու, մասնաւորապէս, յունարէն եւ լատիներէն դասական նիւթերու թարգմանութիւն՝ քաթալաներէնի:
Քամպօ ծնած էր 1876-ին, Վերկէս (Կիրոնա նահանգին մէջ): 
Քամպոյի ջանքերով 1901-ին Ունիա Քաթալանիսթա եւ Սենթէր Նասիոնալ Քաթալա կազմակերպութիւնները միացած են եւ կազմած Լիկա Ռեկիոնալիսթա տէ Քաթալունիան: Հիմնադիր անդամներ են Էնրիկ Փրաթ տէ լա Ռիպա, Սեպասթիա Թորրէս, Ալպէրթ Ռուսինիոլ, Պարթոմէօ Ռոպէրթ, Լուիս Տոմէնչ, Ակուսթի Ռիերա, Խուան Վենթոսա եւ Ռամոն տ՛Ապատալ:
Լիկա Ռեկիոնալիսթա տէ Քաթալունիա, ազգայնական, պահպանողական, քրիստոնեայ եւ թագաւորական սկզբունքներով եւ Մեծ Սպանիոյ (Փեր լ՛Էսփանիա Կրան) տեսլականով, Քաթալոնիոյ քաղաքական ամէնէն ազդեցիկ ուժը եղած է: իսկ 1899-ին հիմնուած «Լա Վէու տէ Քաթալունիա» թերթը եղած է Կուսակցութեան օրկանը:
Ֆրանսեսք Քամպօ առաջին անձերէն եղած է, որ Քաթալոնիոյ համար ինքնավար կառավարութիւն նախատեսած է, բայց հանգրուանային կերպով: Ան քանի մը անգամ Սպանիոյ խորհրդարանին երեսփոխան ընտրուած է, եւ վարած նախարարական պաշտօններ:
Քամպօ քաղաքացիական պատերազմի տարիներուն (1936-1939) միացած է ազգայնականներուն այն հիմնաւորումով, որ հանրապետականներու յաղթանակի պարագային Սպանիա Խորհրդային Միութեան արբանեակ երկրի պիտի վերածուի:
Քամպօ հեղինակ է շարք մը աշխատութիւններու: 
Ֆրանսեսք Քամպօ մահացած է 1947-ին, Արժանթինի մէջ:
Պերճ Աղասեան

Պերճ Կարապետ Աղասեան (25 Դեկտեմբեր 1908, Չորլու, Թուրքիա), հայ քիմիագէտ։ Քիմիական գիտութիւններու մասնագէտ, բժիշկ (1968) եւ ուսուցչապետ (1970)։


== Կենսագրութիւն ==
1929 թուականին աւարտած է ԵՊՀ-ի գիւղատնտեսական ճիւղը։ Մինչեւ 1935 թուական աշխատած է Երեւանի մէջ, 1940 թուականէն՝ ՄՊՀ վերլուծական քիմիագիտութիւն ուսումի կեդրոնին մէջ։
Աշխատանքները կը վերաբերին վերլուծական ելեկտրաքիմիական եղանակներու մշակման։ Պերճ Աղասեան ԽՍՀՄ-ի մէջ ժամանակակից կուլոնաչափութեան եղանակի հիմնադիրն է։


= Երկեր =
Кулонометрический метод анализа, М., 1984 (համահեղինակ), (ռուսերէն)
Основы электрохимических методов анализа, М., 1986 (համահեղինակ), (ռուսերէն)
15 Յուլիս

15 Յուլիս, տարուան 196-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 197-րդ) օրն է

Տարուայ աւարտին կը մնայ 169 օր


== Դէպքեր ==

1776՝ Միլանին մէջ կը բացուի Լա Սքալա թատրոնը resize|90%|(lang-it|Teatro alla Scala}})}}
1795՝ «Մարսէյլիեզը» resize|90%|(lang-fr|La Marseillaise}})}} պաշտօնապես դարձաւ Ֆրանսայի օհներգը
1799՝ Փիեր Ֆրանսուա Պուշարը resize|90%|(lang-fr|Pierre-François Bouchard}})}} Եգիպտոսին մէջ կը գտնէ նշանաւոր Ռոզեթայի Քարը
1890՝ Համբարձում Պոյաճեան Պոլսոյ մէջ կը կազմակերպէ Գում Գափուի ցոյցը
1910՝ Էմիլ Քրեփելինը իր նկարագրած հիւանդութեանը կու տայ իր գործընկեր Ալոիս Ալզայմըրի ref-en}} անունը
1916՝ Ուիլիըմ Պոյինկը ref-en}} կը հիմնադրէ յետագային Boeing անունով յայտնի ընկերութիւնը
1983՝ Փարիզի Օրլի օդակայանին մէջ ԱՍԱԼԱ-ի թուրքական օդանաւի դեմ կազմակերպած զինուած գործողութեան ref-en}} ատեն կը սպաննուէ 8 մարդ
2006՝ կը հիմնադրուի «Թուիթեր» ծառայութիւնը
2009՝ Caspian Airlines ընկերութեան Տու-154 օդանաւը Երեւան թռչելիս կ'ենթարկուի վթարի, կը զոհուեն օդանաւի բոլոր 168 ուղեւորներն ու անձնակազմի անդամները


== Ծնունդներ ==
resize|85%|Ստորոգութիւն:15 Յուլիսի ծնածներ}}

1872՝ Արշակ Չօպանեան resize|90%|(մ.1954), հայ գրող, քննադատ, բանասէր}}
1972՝ Սքոթ Քելլըրման Ֆոլի resize|90%|(lang-en|Scott Kellerman Foley}}), ամերիկացի դերասան, թատերագիր եւ բեմադրիչ}}
1973`Ճոն Տոլմայեան resize|90%|(lang-en|John Dolmayan}}), ամերիկահայ երաժիշտ}}


== Մահեր ==
resize|85%|Ստորոգութիւն:15 Յուլիսի մահացածներ}}

1904՝ Անթոն Փաւլովիչ Չեխով resize|90%|(lang-ru|Антон Павлович Чехов}}, ծն.1860), ռուս գրող եւ թատերագիր, մասնագիտութեամբ՝ բժիշկ}}


== Տօներ ==
resize|85%|

դրօշ|Բոտսվանա}} Պոթսուանա՝ Նախագահի օր
Պրունէյ՝ Սուլթանի օր}}անաւարտ}}
Տարուայ օրեր}}


== Ծանաւթագրութիւններ ==
Ծնթ․ցանկ}}