armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Օքլըտնի Համալսարան

Օքլընտի Համալսարան, Նոր Զելանտիաի մէջ գտնուած ամենէն մէծ համալսարան է։ 
1883 թուականին Նոր Զելատնիա համալսարանին հիմնադիրը բարձրագոյն կրթութեան կազմակերպութիւն հաստատած է։Ասկէ վէրջ այս համալսարանը Օքլընտի համալսարանի իր մէջը պարունակող համալսարաներուն բաժնուած է։Հալասարանը 8 ֆակուլտէ, 6 կամպուս եւ 39.000 աշակերտ գոյութիւն ունի։ Բժշկական կրթութեան համար 2004 թուականին 1400 աշակերտ արցանագրուած է։ Համալսարանի աշակերտներէն 9.000 հոգի բարձրագոյն կրթութիւն կը ստանայ։
Մասնաճիւղեր
Արվեստ, Աշխատանք եւ տնտեսական, Ստեղծագործական Արուեստներ, Ազգային Իստիտումը Կրթութիւն, Ճարտարագիտութիւն, Դեղ եւ Առողջապահական Գիտութիւններ, Գիտութիւն, Աստուածաբանութեան Դպրոց, Իրավաբանութիւն։https://tryengineering.org/hy/university/university-of-auckland/
Խորէն Գալընեան

Խորէն Գալընեան (Գալիեան, 1880, Մեզիրէ, Օսմանեան Կայսրութիւն), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է մօտ 1880 թուականին, Խարբերդի նահանգի կեդրոն, Խարբերդ քաղաքի մէջ՝ պատուելիի ընտանիքի մէջ։ Թուրքերը հօրն սպանած են՝ Խարբերդի իր տան տանիքը, իսկ մօրը՝ Բամբիշ Ալմաստին եւ մանուկ Խորէնին տարած եւ թուրքացուցած են՝ վերջինիս տալով Խայրուլլա անունը։ Մայրն իր խնայած 60 ոսկին տուած է որդիին բժշկական կրթութեան համար։ 1904 թուականին աւարտած է Պէյրութի ամերիկեան համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ Խարբերդի թուրքերու շրջապատէն ներս եղած է յարգուած բժիշկ Խայրուլլա։ Օսմանեան բանակին մէջ ծառայած է որպէս զինուորական բժիշկ եւ դեղագործ։ Պաշտօնի բերումով շրջած է Արեւմտեան Հայաստանի բոլոր նահանգները։
1915 թուականին՝ իրենց բնօրրաններէն տեղահանուած հայ գաղթականներու հետ, հասած է մինչեւ ՏԷր Զօր, ուր տեսած է, թէ ինչպէս շատերուն շարած ու շարքով մորթած են։ Աքսորեալները դիմած են բժիշկի օգնութեան եւ ան՝ իր ուժերու ներած չափով, գաղտնի կերպով օգնած է անոնց ու ազատած Եաթաղանէն։ Խարբերդի մէջ, թուրքերը անոր վրայ պահակ դրած են, որ ան հայերուն բժշկական օգնութիւն չցուցաբերէ։ Սակայն, այնուամենայնիւ, հնարաւորութեան ժամանակ՝ միշտ եւ ամենատարբեր հարցերով, օգնած է ազգակիցներուն։ Յետագային, զգալով իր գլխուն կուտակուող մութ ամպերը, իր ընտանիքի բեռները գաղտնի ճանապարհով ուղարկած է Հալէպ եւ օր մըն ալ վերադառնալով Կ. Պոլսէն, հաւաքած է ընտանիքը ու ծածուկ հեռացած՝ Խարբերդէն։ Այդպէս գաղթելով՝ հասած են Տիգրանակերտ (Դիարբեքիր), Մարտին, Հալէպ, Պէյրութ, Եգիպտոս։
1948 թուականին ընտանիքով հայրենադարձուած է Խորհրդային Հայաստան։


== Կենսագրութիւն ==
Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ։ Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (16881940), Սթանպուլ, 1940։
Սվազլեան Վերժինէ, Հայոց ցեղասպանութիւն։ Ականատես վերապրողների վկայութիւններ, Երեւան, 2000։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Վերոբերեալը բանահաւաք Վերժինէ Սվազլեանին պատմած է բժիշկ Խորէնի որդին՝ Ռոպէր Գալընեանը։1912 թ., Խարբերդում)։
Սինկափուրի ֆրանսական Համալսարան

Սինկափուրի ֆրանսական համալսարան (IFS), կը հանդիսանայ ֆրանսական համալսարաններու համաշխարհային ցանցի անդամ։


== Պատմութիւն ==
2011-ին ֆրանսական մշակութային ցանցը պաշտօնապէս միաւորուած է Ֆրանսական Համալսարան անունով՝ հետեւելով համաշխարհային մշակութային բարեփոխման եւ գործակցական ցանցի Արտաքին գործերու նախարարութեան, նաեւ Ֆրանսայի եւրոպական գործերու նախարարութեան կողմէ հաստատուած 24 Յունիս 2010֊ի օրէնքին` փոխելով ֆրանսական մշակութային գործունէութիւնը, որ նախապէս կը մտնէր Culturesfrance միաւորման մէջ։ Այս վերակազմակերպումը նպաստած է միասնութեան եւ աւելի պարզ կառավարման։ Ֆրանսական դեսպանատան համալսարանը կրթութեան լեզուական եւ մշակութային համագործակցութեան ծառայութիւնները միաձուլած է` դառնալով Սինկափուրի ֆրանսական համալսարան։ Այն սերտ կապեր կը պահպանէ գլխաւոր հիւպատոսութեան, ինչպէս նաեւ երկրի ֆրանսական դաշինքի գրասենեակի եւ ազգային ու տեղական իշխանութիւններու հետ։ Այսպիսով, միակ քննական կեդրոնը ստեղծուած է Սինկափուրի ֆրանսական կեդրոնի նախարարութեան կողմէ հմտութիւններու գնահատման համար, որու հիմքը կ՛իյնայ լեզուներու եւրոպական ընդհանուր շրջանակը։ Այն հաւատարմագրուած է նաեւ ֆրանսական լեզուներու միջազգային հաւաստագրերով։


== Մշակութային գործունէութիւն ==
Համալսարանի մշակութային կեդրոնը մասնակցութիւն ունի ազգային- մշակութային կեանքին մէջ` կազմակերպելով մօտ 200 միջոցառում՝ ըստ նախագիծերու։ IF- ը կը մասնակցէր նաեւ արտաքին միջոցառումներու մշակութային աջակցութեան շրջանակներուն մէջ, եւ ֆրանսայի եւ Սինկափուրի փոխհամագործակցութեամբ կը զարգանար գործընկերային յարաբերութիւն ուրիշ կառավարութեան կամ ոչ կառավարական կազմակերպութիւններու հետ։ Սինկափուրի համալսարանը յատուկ առաքելութիւն ունի կինոյի եւ տեսալսողական գործունէութեան վերաբերեալ։ Անոր իրաւասութիւններու շրջանակը կը ներառէ Հարաւային Ասիոյ վեց երկիր` Սինկափուր, Ինտոնեզիա, Մալազիա, Ֆիլիպպիններ, Պրունէյ եւ Արեւելեան Թիմօր։ Ան կը գործէ յատկապէս հարաւասիական CMN մէկ կողմէ Ֆրանսէայի եւ եւրոպացիներու հետ, միւս կողմէ նաեւ ֆրանսական multimedia-ի զարգացում (գեղարուեստական տեսախաղեր, համացանց֊ հարթակներ, փաստագրական ֆիլմեր, ժամանակակից երաժշտութիւն).։ Սինկափուրի ֆրանսական համալսարանը դերակատարում ունի Սինկափուրի գիտութեան եւ ճարտարագիտութեան մէջ ֆրանսերէնի օգտագործման գործին մէջ։ IF-ը կ՛օգնէ յայտնաբերել օրինական գործընկերներ եւ կը նպաստէ անոնց հաղորդակցութեան ֆրանսական հաստատութիւններու հետ ինչպէս տեղական, այնպէս ալ եւրոպական մակարդակով։ IFS-ը մշակուած է Սինկափուրի մէջ Ֆրանսայի դեսպանութեան հետ հաղորդակցութիւն Merlion գիտական ծրագրով, որ իր ստեղծման օրէն կ՛աջակցի աւելի քան 200 նախագիծեր Ֆրանսայի եւ Սինկափուրի միջեւ։


=== Վոլիա փառատօն ===
2014-էն IF կը կազմակերպէ organise փառատօն Voilah։ Ան հաւաքագրած է աւելի քան 265000 այցելու եւ հանդիսատես 2017-ի կէս ամսուան ընթացքին։


== Արտաքին յղումներ ==
Site officiel de l'IF de Singapour
Մարիամ Շահինեան

Մարիամ Շահինեան (1911, Սեբաստիա - 1996, Պոլիս, Թուրքիա), անուանի հայ լուսանկարիչ, Թուրքիոյ առաջին կին լուսանկարիչը։


== Կենսագրութիւն ==
Մարիամ ծնած է Թուրքիա, Սվազի կենդրոնը գտնուող Շահինեաններու առանձնատունը։ Անոր մեծ հայրը՝ Յակոբ Շահինեան Փաշան, 1877-ին հիմնադրուած օսմանեան առաջին խորհրդարանին մէջ եղած է Սվազի ներկայացուցիչը։
1915 թուականի Մեծ Եղեռնէն յետոյ, 4 տարեկան Մարիամին ընտանիքը փախած է Իսթանպուլ ձգելով անձնական տուն, 5 ալիւրի գործարաններ եւ մեծաքանակ անշարժ գոյքեր։
Եղեռնի օրերուն ընտանիքը հանգրուանած է Իսթանպուլ։ Մարիամը սկսած է յաճախել տեղի հայկական Եսայեան Սանուց վարժարանը։
Անոր հայրը՝ Միհրանը, չափազանց հետաքրքրուած է լուսանկարչութեամբ։ 
1933 թուականին, ան սկսած է աշխատիլ Իսթանպուլի Բերա թաղամասի «Ֆոթօ Կալաթասարայ» լուսանկարչատան մէջ։
1936-ին, Մարիամի մայրը՝ Տիգրանուհին, յանկարծակի մահացած է, ընտանիքը նիւթական դժուար վիճակի մէջ ձգելով։ Այս պայմաններով առաջնորդուած, Մարիամը ստիպուած ֆրանսական դպրոցը ձգած եւ սկսած է հօր հետեւիլ, որպէս անոր արուետանոցի գործերուն օգնական։
1937-ին, ան սկսած է արուետանոցը ինքնուրոյն ղեկավարել եւ այդպէս ալ շարունակած է մինչեւ 1985 թուական։
Ան մահացած է 1996 թուականին, Իսթանպուլի իր տան մէջ ու թաղուած է Շիշլիի հայկական գերեզմանոցը:


== Լուսանկարներուն պատմական արժէքը ==
Առաջին Աշխարհամարտի տարիներուն նկարուած, մօտ 200,000 լուսանկարներէ բաղկացած հարուստ արխիւը, պատմական այդ ժամանակաշրջանի Թուրքիոյ ընկերային իրաւացի վկան է։
Այնտեղ առկայ են յիշատակի համար նկարուող զինուորականներու, ընտանիքներու, կաթոլիկ կրօնաւորներու, օտար պաշտօնեաներու, հայ կղերականներու, կանանց, հրեայ մանուկներու, յոյն աղջիկներու, Պոլշէվիկեան Յեղափոխութենէն փախելով Իսթանպուլ հաստատուած ռուսերու, օպերային երգիչներու, երաժիշտներու եւ այլ բազմաթիւ նկարներ։
Մարիամի լուսանկարներուն մէջ  նկատելի է նկարուող կանանց զգեստներու ոճը, անոնց գլխարկները, նոյն տան մէջ բնակող կանանց, քոյրերուն, մանուկներուն, նոյնանման կտորներով պատրաստուած հագուստները. երեւոյթ մը որ հաւանաբար հաւասարութեան եւ սիրոյ նշան էր այն ատեն։
1985-ին, Շահինեան իր լուսանկարչատունը յանձնելէն ետք, անոր “Foto Galatasaray”  լուսանկարչատան մէջ նկարած լուսանկարներու թանկարժէք արխիւը տեղափոխուած է «Արաս» հրատարակչութեան տիրոջ՝ Եդուարդ Թովմասեանին պահեստը:


== Լուսանկարներու դասակարգումը ==
Երկար տարիներ ետք, թուրք հետազօտող Թայֆուն Սերթաշի ջանքերով կայացած է Շահինեանի արխիւին մէջ գտնուող լուսանկարներու դասակարգման, մաքրման, թուայնացման, թուային վերականգնման եւ դասակարգման երկար աշխատանքը, որուն արդիւնքով կարելի դարձած է  լուսանկարները ցուցադրել  2012 թուականին, «Բաց արխիւ» նախագիծի շրջանակէն ներս։
2016 թուականին, «Արաս» հրատարակչութիւնը լոյս ընծայած է Թայֆուն Սէրթաշի “Foto Galatasaray” գիրքը, որուն մէջ զետեղուած են Մարիամ Շահինեանի լուսանկարչական արխիւէն մօտ հազար լուսանկար։
Մարիամ Շահինեանի սեւ ու սպիտակ, ապակեայ նէկաթիվներով լուսանկարները, Թուրքիոյ վերջին ժամանակաշրջանի մեզի հասած ամբողջական եւ անթերի լուսանկարներու հազուագիւտ օրինակ է։
Քուլիս Ալեպիս

­Քու­լիս (­Քի­րիա­քոս) Ա­լե­փիս (Սեպտեմբեր 1903, Արեոպոլիս, Municipality of East Mani, Laconia Regional Unit, Պելոպոնես - 13 Օգոստոս 1986(1986-08-13), Սեպտեմբեր 1903, Ա­րէո­փո­լիս (Յունաստան) - 13 Օգոստոս 1986), յոյն բանաստեղծ, թարգմանիչ, նկարիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Քու­լիս ծնած է Յունաստանի Լաքոնիայի Ա­րէո­փո­լիս քաղաքին մէջ։ Ան եղած է իր ընտանիքին 12 զաւակներէն վեցերորդը: Աթէնքի մէջ իրաւագիտութեան եւ փիլիսոփայութեան մէջ իր ուսումը անբողջացնելով, ան բանաստեղծութիւններ կը սկսի հրատարակել յունական հանդէսներու մէջ: Այնուհետեւ, 27 տարեկանին, պաշտօն կը ստանձնէ Յունաստանի Արղոսի տնտեսական նախարարութեան մէջ, ուր աշխատած է 10 տարի։
1935-ին՝ Քոսթիս Փալամասի մղումով կը սկսի սերտել հայ մշակոյթը, ընթերցելով հայ բանաստեղծներու ֆրանսերէն թարգմանութիւնները: Խորանալով եւ փափաքելով տեղեկանալ այս գծով, կ'այցելէ «Նոր Օր» օրաթերթի խմբագրատունը: Այդտեղ կը հանդիպի երիտասարդ խմբագիր եւ բանաստեղծ Վազգէն Եսայեանի հետ:
1960 թուականին անցած է թոշակի։
Արշաւիր Գազանճեան

Արշաւիր Գազանճեան (1 Մարտ 1922, Քոնիա - Նոյեմբեր, 2013), հայ բեմադրիչ, դերասան եւ դերուսոյց։


== Կենսագրութիւն ==
Գազանճեան գաղթած է Աթէնք ընտանիքով եւ հաստատուած Ֆիքսի գաղթակայանը: Նախնական կրթութիւնը ստացած է Ֆիքսի ազգային վարժարանին մէջ։ Շատ կանուխէն ի յայտ եկած է Արշաւիրի սէրը հայկական թատրոնին հանդէպ, նախ իբրեւեւ դերասան, ապա բեմադրիչ, բայց նաեւ դերուսոյց, բեմայարդար, զգեստաւորող եւ թատրոնի ներկայացումներու ամէն տեսակի մասնագիտութեամբ: Իր ուսումը շարունակած է Աթէնքի «Ղեւոնդեան» ֆրանսական լիկէոնը: Բացի թատրոնէն՝ Արշաւիր նոյն բուռն սէրը ունեցած է նաեւ երաժշտութեան հանդէպ: Հետեւած է դասընթացքներու եւ սկսած է աքորտէոն նուագել: Հիմնած է «Տաւիղ», ապա նաեւ «Կոմիտաս» նուագախումբերը: Ղեկավարած ու բեմադրած է շատ յաջող ժողովրդային օփերէթներ:
1947-էն սկսեալ ստանձնած է Համազգայինի թատերախումբին ղեկավարութիւնը, իբրեւեւ բեմադրիչ, դերուսոյց եւ դիմայարդար, առանց ընդհատումի 70 տարի մասնակցելով յունահայ գեղարուեստական կեանքին: Թատրոնի հանդէպ իր անսակարկ ծառայութեան համար, 2003-ին իր անունով կոչուեցաւ Համազգայինի Յունաստանի թատերախումբը: Արշաւիր Գազանճեան կը մահանայ Նոյեմբեր 2013-ին:
Վրէժ-Արմէն

Վրէժ-Արմէն, ծնած է Գահիրէ: Նախակրթութիւնը ստացած է տեղւոյն Գալուստեան Ազգ. վարժարանին մէջ. երկրորդական ուսումը՝ Հելիոպոլսոյ Սէն Ժորժ գոլէժին մէջ։ 1964-ին վկայուած է Գահիրէի համալսարանի ճարտարապետութեան ճիւղէն Պսակաւորի աստիճանով:
1966-ին հաստատուած է Մոնթրէալ եւ ճարտարապետութեան Մագիստրոսի վկայական ստացած է 1969-ին McGill համալսարանէն։ Իր ասպարէզը ի գործ կը դնէ մինչեւ այսօր։
Ամուսնացած է Աղեքսանդրիոյ մէջ՝ Նազան Գուլաքեանի հետ։ Բախտաւորուած են երկու դուստրերով։
Գրելու փորձերու սկսած է դպրոցական գրասեղաններէն եւ մաս կազմած՝ աշակերտական «Հունձք» պարբերաթերթի խմբագրութեան։
Իր առաջին գրութիւնը «Հաւո՜ւ Աստուած» լոյս տեսած է 1956-ին «Յուսաբեր»ի մէջ։ Վարած է սոյն թերթին «Երիտասարդական Շարժում» էջի խմբագրութիւնը, 1960-ական թուականներուն։
Աշխատակցած է նաեւ Փարիզի Հ.Յ.Դ. Նոր Սերունդի «Հայաստան» շաբաթաթերթին, «Հայրենիք» օրաթերթին (Պոսթոն), Հ.Յ.Դ. պաշտօնաթերթ դրօշակին (Աթէնք):
1979-ի հիմնադրութեան օրէն ի վեր կապուած է «Հորիզոն» շաբաթաթերթին, 11 տարի վարելով խմբագրի, իսկ 1992-էն ի վեր՝ աւագ խմբագրի պաշտօնը, միաժամանակ կատարելով գրական յաւելուածի խմբագրութիւնը։
Գործօն դեր ունեցած է Հ.Յ.Դաշնակցութեան Երիտ. Միութիւն, «Համազգային»ի, Հայ Դատի յանձնախումբի, ինչպէս նաեւ կրթական մարզին, յատկապէս Մոնթրէալի Ս. Յակոբ ազգային երկրորդական վարժարանի հիմնարկութեան մէջ:
Տուած է բազմաթիւ դասախօսութիւններ գրական-մշակութային եւ ազգային նիւթերու շուրջ:
Իր հրատարակութիւններն են.-

Հայաստանի Պատմական Ատլաս, հրատ. Ազգային Ուսումնական Խորհուրդի (Նիւ Եորք, 1987). հեղինակ՝ Կարպիս Արմէն, խմբագիր՝ Վրէժ-Արմէն, Ոստայն 1, հրատարակուած՝ Մեսրոպ Մաշտոց հիմնարկութեան (Թորոնթօ, 1988),
Հ.Յ.Դ. Յուշմատեան, ալպոմ-ատլաս. հրատարակութիւն Հ.Յ.Դ. Արեւմտեան Ամերիկայի Կեդրոնական Կոմիտէի (Լոս Անճելըս 4 1993). խմբագիրի օգնական՝ Վրէժ-Արմէն:Տպագրութեան պատրաստ են.-

Ոստայն 3 «Այս Երկիրը Երկիր Չէ». նաեւ հարցազրոյցներ, երգիծական էջեր, ընկերական մտորումներ եւլն․:Վրէժ-Արմէն կարճ եւ գողտրիկ պատմուածքներով կը ներկայացնէ իր ապրած կեանքէն իրական պատկերներ- իւրաքանչիւրը քանի մը էջ միայն, որոնք կը նմանին այն համադամներուն, որոնց համը բերանդ կը մնայ ու սիրտդ կ՛առնէ։
Համակրելի պատմուածագիրը ոճի նորութիւն մը կը բերէ՝ պարզ եւ կտրուկ նախադասութիւններով օժտելով իր նիւթերը, որոնց այլազանութիւնը մեր ուշադրութիւնը կը գրաւէ. անոնց յաճախ ցոյց կու տան կեանքին զաւեշտական կողմերը. սակայն անոնց խորը շատ անգամ յուզող իրականութիւն մը կայ թաքնուած, նաեւ տպագորիչ հայկականութիււն մը, որ սրտագրաւ է ինքնին։
Գաբրիէլ Անոյշեան

Գաբրիէլ Անոյշեան (1845, Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1904), վարդապետ, միաբան Երուսաղեմայ Ս. Յակոբայ վանքին։
Անոյշեան ծնած է Կ. Պոլիս 1845-ին. յաճախած է Պէզճեան Ս. Յակոբայ ժառանգաւորաց վարժարանները:
1871-ին ձեռնադրուած է աբեղայ: 1871-1877 դիւանապետ. վարած է Գումգափուի դրսի Ս. Յարութեան եկեղեցիի քարոզչութիւնը եւ վարժարանաց տեսչութիւնը 1887-ին: Նուիրակ Հնդկաց՝ 1890-1893: Անդամ Տնտեսական ժողովի եւ տեսուչ Դամասկոսի՝ 1895-ին: Պատրիարքական փոխանորդ Պաղտատի՝ 1902-ին: Լուսարարապետ Ս. Յակոբայ մէջ 1903-ին:
Գաբրիէլ Անոյշեան վախճանած է 1904-ին:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, էջ 179, Ա հատոր:
Հայկուհի (անձնանուն)

Հայկուհի, հայկական իգական անուն։ յառաջացած է Հայկ անունէն՝ ուհի մասնիկի  միացումով։ Կազմուած է 19-րդ դարուն։ Տարածուած անձնանուն է։ Փաղաքշական ձեւերն են՝ Հայկուկ եւ Հայկուշ։
Նախնադար

Նախնադար, մարդկութեան պատմութեան ժամանակաշրջան, որ կ՛ընդգրկէ մարդու առաջացումէն մինչեւ գիրի յայտնաբերումը։
Սակայն, քանի որ գիրը տարբեր ազգերու մօտ ի յայտ եկած է տարբեր ժամանակաշրջաններուն, նախնադար հասկացութիւնը՝ իւրաքանչիւր ժողովուրդի համար առանձնայատուկ է։
Նախնադարը կը բաժանուի երեք շրջաններու՝

Քարէ դար
Պրոնզէ դար
Երկաթէ դար։
Հռիփսիմեանց Կոյսեր

Կաղապար:Արեւելահայերէն
Հռիփսիմէանց կոյսեր սուրբ Հռիփսիմէանց եւ սուրբ Գայանեանց կոյսեր (նահատակուած են 301 թուականին, Վաղարշապատ), քրիստոնեայ վկայուհիներ, նահատակներ։ Հռիփսիմէանց կոյսերը առաքինազարդ վանական կեանք վարած են Հռոմի մէջ, իրենց մայրապետի՝ Գայանէ կոյսի առաջնորդութեամբ։ Հռոմի Տիոկղետիանոս կայսրի (284-305) հալածանքներէն խուսափելով՝ ի վերջոյ ապաստանած են Հայաստանի մէջ (Վաղարշապատի Հնձանք շրջանին մէջ)։ Աւանդութիւնը հալածանքներու պատճառը կը համարէ այն, որ կոյսերուն գեղեցկուհին երկնաւոր հարս Հռիփսիմէն, հրաժարուած է Տիոկղետիանոս կայսրի առաջարկներէն՝ դառնալու անոր կինը եւ Հռոմի կայսրուհին։

Կայսրը լուր կը հղէ Հայոց Տրդատ Գ Մեծ թագաւորին, որ գտնէ Հայաստանի մէջ ապաստանած կոյսերը եւ վերադարձնէ Հռոմ, բայց եթէ ուզէ, կրնայ նոյնիսկ կնութեան առնել Հռիփսիմէն։ Տրդատ թագաւորը, գտնելով կոյսերը ու տեսնելով Հռիփսիմէի գեղեցկութիւնը, ինքն ալ նոյնը կը ցանկանայ։ Հռիփսիմէն կը հրաժարի Տրդատէն ալ։ Այդ պատճառաւ անոր ենթարկած են անլուր չարչարանքներու, կտրած են լեզուն, հանած են աչքերը եւ քառատելով այրած են։ Սրահարած են նաեւ Հռիփսիմէի 32 հաւատակից վկայուհիները։ Սրբուհիներու մարմինները 9 օր կը մնան անթաղ, մինչեւ որ Խոր Վիրապէն դուրս եկած Գրիգոր Լուսաւորիչը կ'ամփոփէ անոնց մարմինները տապաններու մէջ ու կը թաղէ իրենց նահատակութեան տեղերու մէջ՝ Հռիփսիմէին՝ իր հաւատակիցներուն հետ, Գայանեանց կոյսերուն՝ առանձին, իսկ հիւանդութեան պատճառով Հնձանք շրջանի միյակ մնացած կոյսին՝ Հնձանքի մէջ, ուր հետագային Նահապետ Ա Եդեսացի կաթողիկոսը կը կառուցէ Սուրբ Շողակաթ վանքը։
Սուրբ Հռիփսիմէի վկայարանի վրայ Կոմիտաս Ա Աղցեցի կաթողիկոսը 618 թուականին կառուցած է Էջմիածնի Սուրբ Հռիփսիմէ եկեղեցին, որու խորանի գետնահարկ մատուռին մեջ այսօր զետեղուած կը մնայ սրբուհու տապանը։ Իսկ Եզր Ա Փառաժնակերտցի կաթողիկոսը Սուրբ Գայանեանց կոյսերու մատուռին մէջ բարձրացրած է Էջմիածնի Սուրբ Գայանէ վանքը։ Այս տաճարներու ներքոյ մեծամեծ քարերով շինուած գետնափորեր կան, ուր ամփոփուած են կոյսերու ոսկորները։
Հայաստան եկած կոյսերու թիւը, ըստ Ագաթանգեղոսի, 70-էն աւելի էր, նահատակուածներու թիւը՝ 37։ Հանուանէ հիշատակուած են Հռիփսիմէն, Գայանէն, Նունէն, Շողակաթը եւ Մարիանէն։ Գրիգոր Ա Լուսաւորիչը Հռիփսիմէանց կոյսերուն դասած է սուրբերու շարքը։ Որպէս սուրբեր Հռիփսիմէն եւ Գայանէն կը նշուին ոչ միայն հայերէն, այլեւ յունարէն, լատիներէն, արաբերէն, ղպտիերէն, ռուսերէն Հայսմաւուրքներուն մէջ։
Հռիփսիմէանց կոյսերու նահատակութիւնը հիմք հանդիսացած է հայ քրիստոնէական գրականութեան վաղ հուշարձաններէն մէկի՝ Հռիփսիմէանց վկայաբանութեան համար, որ անցնելով Ագաթանգեղոսի եւ Մովսէս Խորենացիի Պատմութիւններուն մեջ, լայն տարածք ստացած է ինչպէս հայ, այնպես ալ ողջ միջնադարեան քրիստոնեական գրականութեան էջերուն մէջ։
Սուրբ Հռիփսիմէ վանքի օծման կապակցութեամբ 618 թուականին Կոմիտաս Ա Աղցեցի կաթողիկոսը գրած է Սբ. Հռիփսիմէանց կոյսերին նվիրուած շարականը.

Հայ եկեղեցին Սբ. Հռիփսիմէանց կոյսերու յիշատակը կը տօնէ Սբ. Զատկին յաջորդող Կիրակիէն ետք՝ Երկուշաբթի օրը։


== Պատկերասրահ ==
Առաքել Սիվասլեան

Առաքել Սիվասլեան (Յունիս 1859, Կեսարիա- Օգոստոս 1915, Թօկատ) ուսուցիչ եւ հեղինակ:


=== Կենսագրութիւն ===
Ծնած է Մունճուսուն Գիւղը (Կեսարիա) 1859 Յունիսին: 1886-ին Պ.Ա. աստիճանով Մարզուանի Գօլէճէն ընդացաւարտ՝ ուսուցիչ կը կարգուի հոն եւ 1890-ին հետեւելով Ամերիկայի Գարլթօն համալսարանին աստեղագիտութեան եւ ուսողութեան ճիւղերուն բրօֆ. տիտղոսը կը ստանայ: «Արեգակնային դրութեան մէջ շրջան ընող գիսաւորներուն ծիրերը» պատրաստած իր ուսումնասիրութեամբ (որուն ընկերացող քարտէսը մաս կազմած է ամերիկեան Աստեղագիտութեան դասագիրքի մը): Անցնելով Մարզուան, յիշեալ ճիւղերուն ուսուցչապետ կը կարգուի: Հեղինակ ժողովրդական Աստեղագիտութեան մը (Թրք.) զոր Պոլսոյ ամերիկ. միսիօնարութիւնը լոյս ընծայեց: Գիտնական յօդուածներ գրեց զանազան թերթերու: Թօկատի մօտ Ջիֆթլիկ գիւղը կոչուած տեղը նահատակ եղաւ 1915 Օգոստոսին: Երկու զաւակ ունի Ամերիկա:


== Աղբիւրներ ==
Յուշարձան 1919 Ապրիլ Տասնըմէկի, էջ 67
Լիեժ

Լիեժ (ֆրանսերէն՝ Liège [ljɛːʒ], հոլ.՝ Luik [lœyk], վալոներէն՝ Lidje (Լիջ), գերմաներէն՝ Lüttich [ˈlʏtɪç], լատ.՝ Leodi(c)um (Լեոդի(կ) ի մէջ)), քաղաք Բելգիայի թագավորութիւնի մէջ։ Կը Գտնուի վալոնական տարածաշրջանի Լիեժ նահանգի մէջ։ Տեղակայված է Մաաս եւ Ուրտ գետերի միախառնման վայրի մէջ։ Լիեժ նահանգի վարչական կեդրոնն է։


== Հիմնական տվյալներ ==
Բնակչությունը՝ 194 086 մարդ (2006)
Տարածքը՝ 69,39 կմ²
Խտությունը՝ 2696 մարդ/կմ²


== Բնակչութիւն ==


== Քույր քաղաքներ ==
 Գերմանիա Աախեն (գերմաներէն՝ Aachen), Գերմանիա
 Ռուսաստան Վոլգոգրադ, Ռուսաստան
 Կանադա Քվեբեկ (ֆրանսերէն՝ Ville de Québec, անգլերէն՝ Quebec City), Կանադա
 Գերմանիա Քյոլն (գերմաներէն՝ Köln), Գերմանիա
 Լեհաստան Կրակով (լեհ.՝ Kraków), Լեհաստան
Կաղապար:Country data Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն Լուբումբաշի (ֆրանսերէն՝ Lubumbashi), Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն
Կաղապար:Country data Նիդերլանդներ Մաստրիխտ (հոլ.՝ Maastricht), Նիդերլանդներ
 Կանադա Մոնրեալ (ֆրանսերէն՝ Montréal, անգլերէն՝ Montreal), Կանադա
 Ֆրանսա Նանսի (ֆրանսերէն՝ Nancy), Ֆրանսա
Կաղապար:Country data Չեխիա Պլեզեն (չեխ․՝ Plzeň, գերմաներէն՝ Pilsen), Չեխիա
Կաղապար:Country data Պորտուգալիա Պորտու (փորթ.՝ Porto), Պորտուգալիա
Կաղապար:Country data Նիդերլանդներ Ռոտերդամ (հոլ.՝ Rotterdam), Նիդերլանդներ
Կաղապար:Country data Սենեգալ Սեն Լուի (ֆրանսերէն՝ Saint-Louis), Սենեգալ
 Իտալիա Թուրին (իտալ.՝ Torino), Իտալիա
Կաղապար:Country data Լյուքսեմբուրգ Էշ-սյուր-Ալզետ (Կաղապար:Lang-lb, ֆրանսերէն՝ Esch-sur-Alzette, գերմաներէն՝ Esch-an-der-Alzette), Լյուքսեմբուրգ
Ռուսական Արուեստի Թանգարան

Ռուսական արուեստի թանգարան, 19-րդ դարու վերջը եւ 20-րդ դարու սկիզբը ռուսական կերապարուեստի թանգարան Երեւանի մէջ։ Թանգարանին մէջ կը ներկայացուի նշանաւոր նկարիչներ Միխայիլ Վրուբելի, Կոնստանտին Կորովինի, Վալենտին Սերովի, Նաթալիա Գոնչարովայի, ինչպէս նաեւ հայ նկարիչներ Մարտիրոս Սարեանի եւ Մինաս Աւետիսեանի եւ Ռուտոլֆ Խաչատրեանի ստեղծագործութիւնները։


== Պատմութիւն ==
Ռուսական արուեստի թանգարանը հիմնադրուած է համաձայն Հայաստանի ԽՍՀ կառավարութեան  17 Դեկտեմբեր1979-ի  17-ի N 14 կարգադրութեան եւ Հայաստանի մշակոյթի նախարարի 23 Հոկտեմբեր 1980-ի N 538 հրամանի։ Այցելուններու համար թանգարանը բացուած է  19 Նոյեմբեր 1984-ին, մոսկուաբնակ հայազգի բժիշկ Արամ Աբրահամեանի եւ իր տիկնոջ Մարիա Աբրահամեանի մասնաւոր հաւաքածոյի հիման վրայ:


== Հաւաքածոյ ==
Թանգարանը բաղկացած է 7 դահլիճներէ, իսկ ցուցադրութիւնը կազմակերպուած է՝ ըստ գաղափարական ուղղութիւններու: Ներկայացուած են առաւելապէս ռուս 120 նկարիչներու աշխատանքներ։ Թանգարանի ֆոնտերու քանակը կը կազմէ շուրջ 350 աշխատանք:
Թանգարանին մէջ ներկայացուած են 19-րդ դարավերջի եւ 20-րդ դարասկզբի ժամանակաշրջանի գեղանկարչութեան, գրաֆիկայի, դեկորատիւ-կիռարական արուեստի եւ բեմական ձեւաւորման վարպետներու աշխատանքները, որոնք հիմնականին որոշիչ դեր ունեցան ռուսական ողջ մշակոյթի յետագայ զարգացման ընթացքի համար։ Ցուցադրուած են Վ. Սերովիը, Կ.Կորովինի, Մ. Վրուբելի, Մ. Նեստերովի, Ա. Բենուայի, Զ. Սերեբրեակովայի, Բ. Կուստոդիեւի, Ա. Գոլովինի, Ե. Լանսէրէի, Մ. Վոլոշինի, Կ.Պետրով-Վոդկինի, Ն. Րերիխի, Ռ. Ֆալկի, Պ. Կանչալովսկիի, Մ. Սարեանի, Պ. Կուզնեցովի, Ա. Լենտուլովի, Ս. Սուդեյկինի, Ա. Տիշլերի եւ ուրիշներու ստեղծագործութիւնները։
«Միր իսկուստուա», «Գոլուբայա ռոզա», «Բուբնովի վալետ», «Օսլինիյ խուոստ», «Մակովեց», «Սոյուզ ռուսկիխ խուդոժնիկով» եւ այլ ստեղծագործական միաւորումներու հիմնադիրներու ու առաւել աչքի ինկած ներկայացուցիչներու` Կ. Սոմովի, Ա. Բենուայի, Ե. Լանսէրէին, Զ. Սերեբրեակովայի, Ա. Գոլովինի, Ն. Ռերիխի, Վ. Է. Բորիսով-Մուսատովի, Ս. Սուդեյկինի, Ն. Սապունովի, Պ. Կուզնեցովի, Պ. Ուտկինի, Կ. Պետրով-Վոդկինի, Մ. Վրուբելի, Կ. Բոգաեւսկիի, Մ. Վոլոշինի, Պ. Կոնչալովսկիի, Ա. Վ. Կուպրինի, Ա. Լենտուլովի, Ի. Մաշկովի, Ռ. Ֆալկի ստեղծագործութեան առանցքային գեղանկարները ամբողջական պատկերացում կու տան նշուած ժամանակահատուածի նորարարութիւններու եւ ռուսական գեղանկարչութեան զարգացման մասին։
Կը ներկայացուին նաեւ 20-րդ դարու 20-ական եւ 30-ականներու այսպէս կոչուած «քիչ յայտնի ռուսական աւանգարդի» նկարիչներու` Ն. Սինեզուբովի, Բ. Անիսֆելդի, Ա. Լինդէմանի եւ այլ հեղինակներու նախայեղափոխական շրջանի որոշ գեղանկարներ:
Ցուցադրութեան գեղանկարչութեան հատուածը կ՚եզրափակեն թատերական ձեւաւորումներու եւ զգեստներու բարձրարժէք նախագիծեր:
Ցուցադրութեան մէջ ընդգրկուած են նաեւ ռուս հեղինակներու քանդակներ, գրաֆիկական աշխատանքներ, ինչպէս նաեւ դեկորատիւ-կիրառական արուեստի նմուշներ` գեղարուեստական կահոյք, ժամացոյցներ, ճենապակէ, ապակիէ իրեր:
Թանգարանի հաւաքածոն կարեւոր նշանակութիւն ունի ռուսական կերպարուեստի պատմութեան ուսումնասիրութեան համար: 


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտօնական կայքը
Թանգարանի հասցէն «Սփիւռում»
թանգարանի հաւաքածոյին նուիրուած կայք
Սիմոն Սեղբոսեան

Սիմոն Սեղբոսեան (1850, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 27 Մարտ 1917(1917-03-27), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է մօտաւորապէս 1850 թուականին Կ. Պոլսոյ՝ ասիական կողմի, Սկիւտար թաղամասին մէջ։ 1874 թուականին աւարտած է Կ. Պոլսոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը։ 1880-1890-ական թուականներուն Կ. Պոլսոյ Սուրբ Փրկիչ ազգային հիւանդանոցին մէջ իբրեւ բժիշկ աշխատած է։ 1904 թուականի դրութեամբ Կ. Պոլսոյ Բերա թաղամասին մէջ աշխատած է իբրեւ բժիշկ։
Մահացած է 1917 թուականի Մարտ 27-ին, ժանտախտէ՝ մօտ 67 տարեկան հասակին։


== Գրականութիւն ==
Ընդարձակ օրացոյց Ս. Փրկչեան հիւանդանոցի հայոց, Կ. Պոլիս, 1905։
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ։ Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (16881940), Սթանպուլ, 1940։
Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։


== Աղբիւր ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Ս. Սարգիս Մատուռ (Պալըքլը)

Ս. Սարգիս Մատուռ, Պոլսոյ հնագոյն հայկական գերեզմանատուներէն Պալըքլըի մուտքի աջին տեղ կը գրաւէ Ս․ Սարգիս Մատուռը, որուն շինութիւնը աւարտած է 1985-ին բարերարութեամբ Սարգիս Կէօվտէրէլիօղլուի։
Արդիական ոճով կառուցուած մատրան ճարտարապետն է Եդուարդ Շահպազ։