armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Զապէլ Արամ Փանոսեան

Զապէլ Արամ Փանոսեան (նախկին անունը՝ Թագուհի, ամուսնական ազգանունը Փանոսեան, անգլերէն՝ Zabelle Panosian, 1893, Պարտիզակ - 1986, ), հայ օբերայի երգչուհի-սոբրանօ։


== Կենսագրութիւն ==
Զապէլ Արամը ծնած է 1893 թուականին Պարտիզակ։ Հայրը՝ Տիգրան, սերած է Պարտիզակի Տ. Մեսրոպեաններու ընտանիքէն։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է տեղւոյն Շուշանեան վարժարանին մէջ։ 1907 թուականին գաղթած է ԱՄՆ-ուն։ Ամուսնացած է լուսափորագրանկարիչ, պարտիզակցի ձեռներեց Արամ Սարգիս Փանոսեանի հետ։ Աշակերտած է երգչուհի Գերթրուդ Դահենային։ 1908-1920 թուականներուն ապրած է Պրուքլինի մէջ։ Այդ տարիներուն հանդէս եկած է Պոստոնի օբերայի թատրոնին։ Կատարելագործած է Իտալիա, Ֆրանսա և Շուէտի մէջ։ 1917 թուականին Կոմիտասի մշակմամբ «Կռունկ» երգը ձայնագրած է Նիւ Եորքի մէջ։ 1919 թուականին հանդէս եկած է մենահամերգներով։ Հռոմի մէջ յաջողութիւն ունեցած է Ջիլդայի «Ռիգոլետտօ» և Ռոզինայի «Սեւիլեան սափրիչ» դերերգերով։ Հիւրախաղերով շրջած է Անգլիա, Սպանիա, Աւստրիա, Եգիպտոս եւ Արժանթին։ Ելոյթներ ունեցած է դստեր՝ պարուհի Ատրինայի (Ատրինա Օտերօ) հետ։
Կը մահանայ 1986ին Նիւ Եորքի մէջ։


== Ծանոթագրութիւններ ==


== Արտաքին յղումներ ==
Զաբել Արամը ovenk.com կայքում
Zabelle Panosian ‎– I Am Servant Of Your Voice: April-May, 1917
https://music.youtube.com/watch?v=HrQhUq3hpjY&list=PLxjBJRjRpZJDzjds2I507N_hbbl-6Fg2F


== Աղբիւրներ ==
Mgrdich Bodourian, Hay Hanrakidag, 1938 Boukresh, Part 2
Ազազի Ճակատամարտ

Ազազի ճակատամարտ, ռազմական ընդհարում խաչակիրներու եւ սելճուքներու միջեւ ժամանակակից Սուրիոյ Ազազ քաղաքին մօտ: Տեղի ունեցած է 11 Յունիս 1125-ին:


== Նախադրեալներ ==
1118-ին Եդեսիոյ կոմս Ժոսլէնը Հալէպի աթաբեկ Իլ-Գազիէն գրաւած էր հիւսիսային Սուրիոյ մէջ Ազազ քաղաքը: Յաջորդող տարուան Յունիսին Անտիոքի դքսութեան վարիչ Սալերնոյի իշխան Ռոժերի գլխաւորութեամբ խաչակիրները ջախջախուեցան Արիւնոտ դաշտի ճակատամարտի ընթացքին, իսկ 18 Ապրիլ 1123-ին Եդեսիա ուղեւորուած ժամանակ գերի ինկաւ Երուսաղէմի արքայ Պալտուինը: 19 Հոկտեմբեր 1124-ին Պալտուին, որ 80,000 տինարի դիմաց ազատած էր Խարբերդի մէջ միամեայ գերութենէն, սկսաւ Հալէպի պաշարումը:


== ճակատամարտ ==
Հալէպի օգնութեան հասաւ Մոսուլի աթաբեկ Պուրսուքին: Անոր ճնշման տակ խաչակիրները ստիպուած դադրեցուցին պաշարումը եւ նահանջեցին: Ապա Բուրզուկին պաշարեց Եդեսիոյ կոմսութեան Զերդան բնակավայրը: Պալտուինը, հայոց իշխան Լեւոն Ա.-ը, Ժոսլէնը, Թրիփոլիի կոմս Փոնսը ճակատամարտ տուին Պուրզուքիին Ազազ քաղաքի մօտակայքը: Խաչակիրներու զօրքը կազմուած էր 1100 ասպետներէ եւ 2000 հետեւակայիններէն, իսկ իսլամներու ուժերը բազմակի անգամ կը գերազանցէին անոնց:
Պալտունին ձեւացուց թէ կը նահանջէ եւ սելճուքներուն դուրս բերաւ քաղաքի շրջակայքը գտնուող բաց դաշտ մը, ուր ճակատամարտեցաւ անոնց հետ: Երկարատեւ ու արիւնոտ ճակատամարտի ընթացքին սելճուքները ջախջախուեցան: Վերջիններէն մնացած հարուստ աւարի շնորհիւ Պալտուինը ետ գնեց իսլամներէն բազմաթիւ գերիներ, որոնցմէ են Եդեսիոյ ապագայ կոմս Ժոսլէն Բ․-ը:


== Հետեւանքներ ==
Ազազի մէջ տարած յաղթանակի շնորհիւ խաչակիրները տարածաշրջանին մէջ մասնակիօրէն վերականգնեցին Արիւնոտ դաշտի ճակամարտի ընթացքին կրած պարտութեան հետեւանքով կորսուած ազդեցութիւնը: 1128-ին Հալէպի եւ Մոսուլի ուժերը միաւորուեցան հզօր հրամանատար Զենկիի գլխաւորութեամբ, եւ խաչակիրները սկսան կորսնցնել իրենց դիրքերը հիւսիսային Սուրիոյ մէջ:


== Լրացուցիչ ընթերցանութիւն ==
Smail, R. C. (1995) [1956], Crusading Warfare 1097-1193, New York: Barnes & Noble Books, ISBN 1-56619-769-4
Մարաթոնաս

Մարաթոնաս (յուն․՝ Μαραθώνας),  Ատիկէի քաղաքապետութիւն։ Յունաստանի պատմական քաղաքապետութիւններէն է (Մարաթոն Էանդիտա՝ հնադարեան քաղաքը)։ Հոն է ուր Ք․Ա․ Սեպտեմբեր 490-ին տեղի ունեցած է համանուն ճակատամարտը Աթենացիներուն եւ Պարսիկներուն միջեւ։ Բնակչութեան թիւը 33 423 է։
Անունը առած է տեղացի Մարաթոս հերոսէն։ Հնադարի շրջանին հիմնուած Փրովալինթոս, Ինոի եւ Թրիքորիթոս քաղաքները, Մարաթոնի հետ միասին կազմած են Ատիկէի Թեթրափոլիսը։ Մարաթոն անունէն յառաջ եկած է Մարաթոնիոս՝ Մարաթոնի վազքը։ 2004-ի Ողիմպիական Խաղերուն անոր ծովափին բացերը՝ Սհինիա, տեղի ունեցան թիավարութեան մրցումները, իսկ Մարաթոնի հանրածանօթ վազքը անկէ կը սկսի ու կը վերջանայ Աթէնքի Փանաթինայիքօ Սթատիօ (կամ Քալիմարմարօ)։
Ֆիլիփ Մարշալ Պրաուն

Ֆիլիփ Մարշալ Պրաուն (Յուլիս 31, 1875 – Մայիս 10, 1966), դաստիարակ էր եւ դիւանագէտ: Ամերիկացի , ծնած էր Համփթըն, Մէյն, եւ կրթութիւնը ստացած Ուիլիէմզ Գոլէճ: 1900–1901, ան ծառայեց իբրեւ քարտուղար Լոյտ Ք. Կրիսքոմին եւ  1901-էն 1903 երկրորդ քարտուղարն էր Ամերիկեան դեսպանատան Կոստանդնուպոլիս: Ան Ծառայեց իբրեւ Դեսպանատան քարտուղար Կուաթեմալա եւ Հոնտուրաս, 1903–1907, եւ իբրեւ քարտուղար Կոստանդնուպոլսոյ Ամերիկեան դեսպանատան, 1907–1908: Վերջինէս մինչեւ 1910 պատուիրակ էր Հոնտուրասի: Հրաժարելով դիւանագիտական ծառայութենէն, ան միջազգային օրէնքի ուսուցիչ նշանակուեցաւ Հարվըրտ Համալսարան 1912-ին եւ յաջորդ տարին օգնական փրօֆէսօր միջազգային օրէնքի եւ դիւանագիտութեան Փրինսթըն, ուր հետագային նշանակուեցաւ փրօֆէսօր միջազգային օրէնքի (1915) ան գործակից խմբագիրն էր Ամերիկեան միջազգային օրէնսդրութեան հանդէս եւ գործակից անդամ էր Միջազգային Օրէնքի Հիմնարկին Պրուքսէլ: Ան հեղինակն էր Foreigners in Turkey (1914), International Realities (1917), International Society (1923), եւն.
Պրաուն նաեւ ծառայեց իբրեւ նախագահը Ամերիկեան Խաղաղութիւն Ընկերակցութեան, որ կը հրատարակէ World Affairs, միջազգային յարաբերութեան վերաբերող ամենահին ամերիկեան հանդէսը:
Լեւոն Թադէոսեան

Լեւոն Թադէոսեան (Պապաշա) (2 Փետրուար 1865, Վերին Ագուլիս - 19 Դեկտեմբեր 1935, Փարիզ), հայ յեղափոխական ու քաղաքական-պետական գործիչ: Ան իր գաղափարական ու բարոյական առաքինութեան եւ անձնուէր ծառայութեան համար արժանացած է «Պապաշա» (ռուսերէն՝ հայրիկ) անուանումին։


== Կենսագրութիւն ==
Թադէոսեան ծնած է Գողթն գաւառի Վերին Ագուլիս գիւղը, 1865 թուականի Փետրուար 2-ին։ Քրիստափոր Միքայէլեանի քրոջ որդին: Հայրը եղած է վաճառական։ Գործի բերումով, երեք տարին մէկ կրցած է երթալ Ագուլիս՝ տեսնելու ընտանիքը եւ այդ պատճառով ալ, Պապաշայի կենսագրութեան մէջ Սիմոն Վրացեան նշած է.

Հօր բացակայութեան, Թադէոսեան եղբայրները կազմաւորուած են իրենց մօր շունչով, որ իր զաւակները զգաստացնելու կամ ուղղելու համար դիմած է Քրիստափորին։ Թէեւ այնքան ալ մեծ չէ եղած տարիքի տարբերութիւնը Քրիստափորի եւ իր քրոջ որդիներուն միջեւ, այսուհանդերձ՝ իր անհատականութեան ու հասունութեան շնորհիւ, Քրիստափոր օրինակելի տիպար եւ առաջնորդող հեղինակութիւն մը եղած է Թադէոսեան եղբայրներուն, յատկապէս Լեւոնի համար։


=== Կրթութիւնը ===
Պապաշա իր տարրական կրթութիւնը ստացած Ագուլիսի ծխական վարժարանին մէջ՝ ուսուցիչ ունենալով Րաֆֆին։ Այնուհետեւ, Քրիստափորի օրինակին հետեւելով, գիւղի հոգաբարձութեան ծախսերով ուղարկուած է քեռիին մօտ, Թիֆլիս, Ներսիսեան վարժարանին մէջ ուսումը ամբողջացնելու եւ այնուհետեւ, Ագուլիս վերադառնալով, չորս տարի գիւղին մէջ ուսուցչութիւն ընելու յանձնառութեամբ։
Հայրը կանուխ մահացաւ, Թադէոսեանները որբացան եւ Լեւոն պատանի հասակէն իր վրայ վերցուց ընտանիքին հոգը։
Յանուն մարդկութեան եւ հասարակութեան ազատագրումին իր անձն ու կեանքը նուիրաբերեց մեծ մարդասէրն ու ընկերային գործիչը։ Պապաշայի մտածողութեամբ, նկարագրին մէջ ամուր տեղ գրաւած են սեփական ժողովուրդին կարիքներուն հասնելու եւ ցաւերը ամոքելու հոգածութիւնն ու անձնուիրումը։
1883-ին, ցարական ոստիկանութիւնը փակած է հայոց ծխական վարժարանները։ Քրիստափորի յորդորվ, Լեւոն անցած է Գանձակ ու թեմական վարժարանին մէջ ուսուցչութեան զբաղած, բայց շուտով բախում ունեցած է տեղւոյն կղերամիտ եւ պահպանողական մտայնութեանց հետ։
Էջմիածնէն՝ Մակար Կաթողիկոսի յանձնարարութեամբ, կրթական յատուկ քննիչ ուղարկուած է Գանձակ, զոր Լեւոն Թադէոսեանին զրկած է ոչ միայն տեղւոյն դպրոցին մէջ, այլեւ՝ որեւէ թեմական վարժարանի մէջ պաշտօնավարելու եւ դասաւանդելու իրաւունքէն։ Այդպիսով վերջ գտած է ուսուցչական ասպարէզը Պապաշայի համար. այնուհետեւ հաշուապահական իր ընդունակութիւններով նետուած է կեանքի ասպարէզ՝ միաժամանակ նուիրուելով հետզհետէ թափ ստացող հայ յեղափոխական շարժման։


=== Գաղափարական ու բարոյական առաքինութիւնը ===
1890-ականներուն Պապաշա աշխոյժ մասնակցութիւն բերած է Դաշնակցութեան հիմնադիր ժողովներուն եւ սկզբնական կազմակերպումի քայլերուն։ Անբաժան գործակիցը դարձած է Քրիստափորի, որ Լեւոնի մէջ գտած էր ո՛չ միայն ժողովուրդի լայն խաւերուն հետ հաղորդակցելու եւ վստահութիւն ներշնչելու բարոյական մեծ դրամագլուխի տէր յեղափոխականը, այլեւ՝ կազմակերպական անդուլ աշխատանքի, անշահախնդրութեան, անկաշառ նկարագրի եւ տնտեսումի բացառիկ ընդունակութիւններով օժտուած գործիչը։
Կոմիտասի Անուան Պանթէոն

Կոմիտասի Անուան Պանթէոնը հիմնադրուած է 1936-ին, երբ Կոմիտասի աճիւնը մէկ տարի ետք Ֆրանսայէն տեղափոխուած է  Երեւան եւ ամփոփուած է այդտեղ։ Հետագային գերեզմանատունը վերածուած է մշակոյթի գործիչներու եւ անուանի մարդոց պանթէոնի։ Կոմիտասի անուան պանթէոնին մէջ թաղուած են նաեւ՝ Մարտիրոս Սարեանի (Սարեան Լուսիկ, 1893-1974 թ.), Աւետիք Իսահակեանի (Իսահակեան Սոֆիա, 1882-1966 թ.), Ստեփան Զօրեանի (Զօրեան Սաթենիկ, 1901-1975 թ.) կիները։ Պանթէոնէն քիչ մը հեռու՝ առանձնացած մէկ անկիւնին մէջ, բանաստեղծուհի Շուշանիկ Կուրղինեանի (1876-1927 թ.) գերեզմանն է։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Պանթէոն «Հայկական Հանրագիտարանին մէջ»
Պանթէոնը Եեւանի քաղաքապետարանի պաշտօնական կայքէջին մէջ
Փոխադրամիջոց

Փոխադրամիջոցը մարդկանց կամ բեռի տեղի փոխադրման միջոցն է:


== Պատմութիւնը ==
5000 թուականին նախքան Քրիստոս, միակ փոխադրամիջոցը անասուններն էին. Եզներն ու էշերը կ՛օգտագործուէին փոխադրութեան համար:
3500 թուականին նախքան Քրիստոս, Եգիպտացիները կը հնարեն առաջին առագաստանաւը: Մինչ այդ, մարդիկ կը թիավարէին փոքրիկ լաստերով:Նոյն ժամանակաշրջանին, Միջագետքի մէջ՝ ներկայիս Իրաք, անիւով փոխադրակառքեր կը հնարուին: Բայց անիւները ծանր փայտէ էին, իսկ ճամբաները անտանելի:

800 թուականին Վայքինկները իրենց նաւերով արդէն ծովերու վրայ լուրջ ուժ կը ներկայացնէին:
1000 թուականին մագնիսական կողմնացոյցը օստագործելով, Չինացիները կրնային երկար հեռաւորութիւններ  կտրել, իրենց յատուկ նաւերով:
1450ականներուն Փորթուկալցիները կը հնարեն կողմնացոյցով առաջնորդուող աւելի արագ նաւեր:
1660ականներուն ձիերով քշուող կառքերը սկսան տարածում գտնել ֆրանսայի մէջ: Անոնք յատուկ կանգառներ ունեցան, ուր թէ ձիերը կը հանգչէին կամ կը փոխանակուէին եւ թէ՛ յաճախորդները կ՛իջնէին կամ կառք կը բարձրանային:
1730-ին ուղեկարգերը սկսան աշխատիլ Միացեալ Նահանգներուն մէջ:
1769-ին հնարուեցաւ առաջին յաջող շոգեմեքենան:
1783-ին արձակուեցաւ առաջին օդապարիկը:
1807-ին հնարուեցաւ շոգենաւը:
1830-ին սկսաւ գործել քաղաքէ քաղաք ճամբորդ փոխադրող առաջին շոգեմեքենան, որ ժամական 24 մղոն կը ճամբորդէր:
1893-ին հնարուեցաւ հեծիքը:
1862-ին կը հնարուի առաջին ինքնաշարժը:
1969-ին միջ-ցամաքային երկաթուղին կը բացուի:
1887-ին ելեկտրական երկաթուղին կը սկսի գործել Ամերիկայի Վիրճինիա նահանգին մէջ:
1897-ին Ամերիկան կ՛ունենայ իր գետնուղին subway նախ Պոսթընի մէջ, ապա Նիւ Եորքի:
1903-ին Ռայթ եղբայրները կը հնարեն առաջին մեքենան, որ ոդէն ծանր ըլլալով հանդերձ, կրնար թռչիլ:
1908-ին կը հնարուի հանրային փոխադրութեան ծառայող ինքնաշարժը:
1939-ին կը հնարուին ուղղաթիռն ու օդանաւը:
1969-ին Աբօլո 11-ի անձնակազմը ոտք դրաւ լուսնին վրայ:
1994-ին շոգեկառքեր անցան Անգլիական channel tunnel-էն:
2007-ին, կազով կամ բարդերով գործող հայպըրտ ինքնաշարժները ընդհանրացան:
2010-ին Չինաստան յայտարարեց, թէ իր կապար շոգեկառքը ունի աւելի քան 300 mph արագութիւն:
Արտաշէս Յովհաննիսեան

Արտաշէս Յովհաննիսեան (15 Նոյեմբեր 1939, Երեւան, ՀԽՍՀ - 15 Մարտ 2014, Երեւան, ՀՀ), խորհրդային հայ թատերական բեմադրիչ, ՀՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ, ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր։


== Կենսագրութիւն ==
Արտաշէս Յովհաննիսեան ծնած է 1939-ին Երեւան։ Ստեղծագործական կեանքը սկսած է Իջեւանի ժողովրդական թատրոնին մէջ։ Այնուհետեւ աշխատած է Հրաչեայ Ղափլանեանի անուան դրամատիկական թատրոնին մէջ։ Եղած է Հայաստանի առաջին ոչ պետական «Նորք» թատրոնի հիմնադիրը եւ Թեքէեան թատերախումբի գեղարուեստական ղեկավարը։
Բեմադրութիւններով հանդէս եկած է Երեւանի պատանի հանդիսատեսի, Կումայրիի Վարդան Աճէմեանի անուան եւ այլ թատրոններուն մէջ։


== Ներկայացումներ ==
«Տորեադորների Վալսը»
«Մթին Պատմութիւն»
«Աշնան Արեւ»


== Ֆիլմեր ==


== Ծանoթագրութիւններ ==
Անտիթիլոս

Անտիթիլոս (յուն․՝ Αντίτηλος),  Էգէականի անբնակ կղզի,  Տոտեքանիսա,  Յունաստան։


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==
Կը գտնուի Թիլոսէն 2 ծովային մղոն հարաւ-արեւմուտք, դէպի Հալքի։  Տարածութիւնն է 0,510 քլ․²։  Ժայռոտ կղզիակ է։  Ղայտարոս ժայռակղզիակին հետ Թիլոս շրջապատող 16 կղզիակներէն ամենամեծերն են։ 


== Բնապահպանում ==
Յայտարարուած է «NATURA 2000»  Բնապահպանման Գօտի․   բազէ (Falco eleonorae տեսակ) եւ Էգէականի ճայ (αιγαιόγλαρος) թռչուններուն համար։
Նշխար

Նշխար, սուրբ նշխար ս. Հաղորդութեան նիւթերէն (հաց ու գինի) մէկը, որ կ՛իրարկուի ս. Պատարագի ժամանակ։
Նշխարը փոքր, բոլորաձեւ, անթթխմոր հացն է, բաղարջ, վրան՝ խաչելութեան կամ տնօրինական մէկ այլ խորհուրդի պատկեր, իսկ երկու կողմերուն մակագրութիւն՝ Հիսուս Քրիստոս։


== Պատրաստման եղանակը ==
Նշխարը կը թխուի երկաթէ թիթեղի վրայ, առանց այրելու եւ առանց տապակելու, սովորաբար կ՛ունենայ 6-10 սմ տրամագիծ, 5-7 մմ հաստութիւն։ Տաղավար տօներուն կը պատրաստուին աւելի մեծ Նշխարներ՝ հաղորդուողներու բազմութեանը բաւարարելու համար։
Նշխարի, որպէս սուրբ հացի կիրառման համար հիմք կը հանդիսացնեն Հիսուսի խոսքերը, թե Առէ՛ք, կերէ՛ք, այս է իմ մարմինը (Մատթ. 26.26)։
Առաքելական կանոններու համաձայն ս. Պատարագի հացը՝ նշխարը, կը պատրաստուի նոյն օրը եւ թարմ վիճակին մէջ կը բարձրանայ ս. Սեղան, իսկ այն նշխարները, որոնք կը տրուին տնօրհնեքի, հոգեհանգիստի եւ կամ սբ. Պատարագի ժամանակ հիմնականին մէջ քահանայական դասին, կրնան նախապէս ալ պատրաստուած ըլլալ։ Նշխարը կը պատրաստուի եւ կը բաժնուի պատարագիչ քահանայի ձեռքով։


== Նշանակութիւնը ==
Ագաթանգեղոսը նշխարը կը հիշատակէ «Եկեղեցւոյ օրհնեալ հաց» ձեւով։ Նշխար բառացիորեն կը նշանակէ կտորտանք։ Ինչպէս ընդհանրական, այնպէս ալ անոր անբաժանելի մաս կազմող Հայ եկեղեցին Ն. կը դիտէ որպէս Քրիստոսի մարմինի խորհրդանշանը, քանի որ սբ. Պատարագի խորհուրդի կատարման ժամանակ այդ կը տեղափոխուի Հիսուս Քրիստոսի մարմինին, ինչպէս կը նշուի հայոց Խորհրդատետր Պատարագամատոյցի մէջ. «Որով զհացս օրհնեալ մարմին ճշմարտապէս արասցես Տեառն մերոյ եւ Փրկիչին Հիսուսի Քրիստոսի»։ Եկեղեցական հայրերէն նշխարի փոխակերպման մասին հիշատակութիւն ունեն Խոսրով Անձևացին (10-րդ դար), Ներսես Լամբրոնացին (12-րդ դար), Գրիգոր Տաթևացին (14-րդ դար) եւ ուրիշներ։


== Գրականութիւն ==
Ներսես Լամբրոնացի, Խորհրդածութիւնք ի կարգս եկեղեցւոյ եւ մեկնութիւն խորհրդոյ Պատարագին, Վենետիկ, 1847
Գրիգոր Տաթևացի, Գիրք հարցմանց, Երուսաղեմ, 1993, էջ 684
Կարապետյան Ա., Հոգևոր բարեպաշտական արարողություններ, Էջմիածին, 1998
Կարօ Մեհեան

Կարօ Մեհեան կամ (Կ․ Մեհեան) ծ․ Կարօ Ղազարոսեան (1898–1984), ծնած է Ռօտոսթօ։ հայ հասարակական ու մշակութային գործիչ, հայ մարմնամարզական ու սկաուտական շարժման առաջնորդներէն մէկը, Հ.Մ.Ը.Մ.ական գործիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Յաճախած է տեղւոյն աղգային եւ թրքական վարժարանները, ապա Պոլսոյ Արդի Կրթարանը որուն ընթացքը աւարտած է 1914–ին աշակերտելով Ռուբէն Զարդարեանի։ Առաջին աշխարհամարտի տարիներուն կը ձերբակալուի ու կ'աքսորուի անապատ։ Առաջին Համաշխարհային Պատերազմի զինադադարէն ետք Կարօ Ղազարոսեան կ՛ընտրուի Հ.Մ.Ը.Մ.ի Մաքրի գիւղի վարչութեան անդամ։ Զինադադարին կը վերադառնայ Պոլիս եւ կ՚աշխատակցի «ճակատամարտ» թերթին։
1922–ին կը հաստատուի Պուլկարիա, ուր կը դառնայ Հ.Մ.Ը.Մ.ի կազմակերպութեան Շրջանային Վարչութեան անդամ։ 1925-ին կը հրատարակէ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Պուլկարիոյ շրջանին պաշտօնաթերթը։ 1927-ին կը հրատարակէ «Մարզիկ»ը, նոյնպէս Հ.Մ.Ը.Մ.ի Պուլկարիոյ շրջանի պաշտօնաթերթը։ 1938-ին կ'անցնի Ֆրանսա, ուր աշխատանքի մեծ բաժին մը կ'ունենայ «Հ.Մ.Ը.Մ.ի քսանամեայ յուշարձան»ի խմբագրութեան գործին մէջ։ Ապա կ'անցնի Պուլկարիա, իբրեւ Հ.Մ.Ը.Մ.ի գործիչ։
Մինչեւ Բ. աշխարհամարտ կը նուիրուի ուսուցչական եւ հրապարակշական աշխատանքներու։
1920-1940 իր աշխատակցութիւնը կը բերէ «Յուսաբեր», «Յառաջ», «Հայրենիք», «Արմենիա» եւ Պոլսոյ «Աղդարար» թերթերուն։ Շրջան մը կը վարէ Աելանիկ «Հորիզոն»ը։
1944-ի Հոկտեմբերին, երբ ռուս համայնավարները կը գրաւեն Պուլկարիան, ան ալ ուրիշ ազգայիններու հետ (ընդհանրապէս դաշնակցական գործիչներ ու վարիչներ) ձերբակալուելով կ'աքսորուի Սիպերիա, ուր կալանքի տակ կը մնայ աւելի քան տասը տարի։
Երկար տարիներ աքսորավայրին մէջ տաժանելի կեանք մը ապրելէ ետք, Ստալինի մահէն ետք, խումբ մը ընկերներու հետ ան ազատ կ'արձակուի եւ ձեւ մը գտնելով կ'ապաստանի Ֆրանսա, ուր կը վարէ անօրէնութիւնը Հ.Յ.Դաշնակցութեան թանգարանին, եւ կ՚աշխատակցի հայ մամուլին։ . Կը մահանայ 1984-ին։


== Գործեր ==
Իր պատմուածքները, Հեքիաթները եւ արձակ էջերը ամփոփած է 11 գրքոյկ եւ հատորներու մէջ։ Ասոնցմէ գլխաւորներն են։

Վերածնունդի Օրերէն (1924), Վերջալոյսի Տակ, Թատերակ (1926),
Ասուր Նազիր Աբալ հեքիաթ (1933), Պզտիկ Մեղքեր (1936), Իմաստութեանց
Ուղիով Ա. Գիրք (1959), Իմաստաթեանց Ուղիով Բ– Գիրք (1962),
Աքսորականի մը Յուշերէն (1969, Սօսեաց Տղան գրչանունով)
Ալեծուփ Զուրեր(1973)
Իմաստութեանց Ուղիով երկու գործերէն Հատընտիրներու Հաւաքածոյ մը, անգլերէնի Թարգմանուած (1974)
Ապազգայնացման Վտանքը ել այլ հատորիկներ։1983-ին արժանացած է Գավուքճեան–Այվազեան Գրական Մրցանակին իր Որպէս Երազ Անկրկնելի պատմուածքներու հատորին համար։
Կ. Մեհեան տուած է ազգային շունչով օծուն շահեկան պատմուածքներ, հեզասահ եւ վճիտ լեզուով։


== Ծանոթագրութիւններ ==

Սփիւռքահայ արդի գրականութիւն (խմբ. խմբագրող և համադրող՝ Սեդա Ծաղիկեան-Տէմիրճեան), Միշիկըն էջ 741։


== Աղբյուրներ ==
Հ․Մ․Ը․Մ-ի Հալէպ Մասնաճիւղի սկաուտական Բ․կարգի գիտելիգներու թերթիկ 1998
Մեսրոպ էֆենտի

Մեսրոպ Էֆենտի (անյայտ - 28 Փետրուար 1916), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ստացած է բժշկական կրթութիւն։ 1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ աւագ տեղապահի աստիճանով ծառայած է, որպէս՝ 13-րդ զօրախումբի 2-րդ շրջիկ հիւանդանոցի դեղագործ։ Մահացած է 1916 թուականի Փետրուար 28-ին, ժանտախտէ։


== Գրականութիւն ==
Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։


== Աղբիւր ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Օսկան Զօրեան

Օսկան Զօրեան, ծնած 1867-ին Սվազ։ Պոլսոյ մէջ Ռէժիի կարեւոր պաշտօնեայ։ Պանքայի դէպքին փոխադրուած Եգիպտոս, ուրկէ 1900-ին նախկին պաշտօնով կը ղրկուի Պէյրութ եւ ուր կը մնայ մինչեւ 1915: Ա. Ընդհ. Պատերազմին, պետական ապահովութեան համար երբ Միջէրկրականի ափերէն հայ պաշտօնեաները կը փոխադրուին ներքին դաւառներ, Զօրաեան եւս կը ղրկուի Դամասկոս։ Հոն գտնուած շրջանին իր բարձր դիրքը կ՛օգտագործէ եւ թանկագին ծառայութիւններ կը մատուցանէ հայ գաղթականներուն, առանց նկատի ունենալու իրեն սպառնացող վտանքը։ Իր կողակցին՝ Տիկ. Եփրուհիին հետ խանդավառօրէն գործի կը լծուի, միակ նպատակ ունենալով օգտակար ըլլալ հայ ժողովուրդին։ Մեռաւ 7 Յուն. 1927-ին եւ թաղուեցաւ Դամասկոսի Ազգ. Գերեզմանատունը։ Իր միակ զաւակն է ատամնաբոյժ Տօքթ. Ալէքսան Զօրաեան, շրջանաւարտ Փարիզի Էքօլ Տանթերէն, այժմ հաստատուած Պէյրութ:
Իոսէպ Դաւիթաշվիլի

Իոսիֆ Սիմոնի Դաւիթաշվիլի (վրաց.՝ იოსებ დავითაშვილი, 1 Յուլիս, 1850, Ռուիսի գիւղ, Քարթլի — 13 մարտ, 1887, Թելաւ), վրացի գրագէտ:


== Կենսագրութիւն ==

Իոսիֆ Դաւիթաշվիլի, ծնած է Քարթլիի Ռուիսի գիւղին մէջ, ճորտատէր իշխան Ցիցիշվիլիի ու Գորիի բնակիչուհի Մայայի ընտանիքին մէջ։ 1851 թուականին, երբ տղան դեռ ընդամենը մէկ տարեկան էր, անոր ծնողները կը տեղափոխուին Գարդատենի գիւղ: Իոսիֆ եղած է ընտանիքի հինգ երեխաներէն ամէնակրտսերը։ Տասներկու տարեկան հասակին մահացած են ծնողները, իսկ Իոսիֆի խնամքը իր վրայ առած է աւագ քոյրը, որ նաեւ գրագիտութիւն աորվեցուցած էր ապագայ գրողին։ Իր կեանքի ընթացքին Իոսիֆ Դաւիթաշվիլին եղած է ատաղձագործի աշակերտ, քարի վրայ փորագրողի աշակերտ, Զեյցերի գործարանի բանուոր, ուրկէ անոր վտարած են աշխատողներու գործադուլի պատճառով։ 1886 թուականէն ապրած է Թելաւի մէջ՝ մութ նկուղի մը մէջ, ուր հիւանդացած է թոքերու բորբոքումով եւ մահացած հինգ օր ետք:


== Ստեղծագործութիւն ==
Չնայած իր կեանքի կարճատեւ ըլլալուն՝ բանաստեղծը իր անջնջելի հետքը թողած է վրացական գրականութեան պատմութեան մէջ։ Դաւիթաշվիլիի պոէզիան անկեղծ է ու անմիջական։ Անոր ստեղծագործութիւններու հիմնական թեման աշխատանքն է։ Դաւիթաշվիլիի ստեղծագործութեան վրայ նկատելի է բանահիւսական թեմաներու ու նախշերու ազդեցութիւնը, որոնք բանաստեղծը վերամշակած է:
Բանաստեղծին համոզումով՝ մարդու կեանքի հիմքը աշխատանքն է, այդ պատճառով ալ հեղինակը անոր համար կ՛ըստեղծէ պաշտամունք։ «Դժբախտութիւն» ստեղծագործութեան մէջ բանուորը կ՛ըսէ. «Ես բանուոր եմ, քաղցր է աշխատանքը»: Դաւիթաշվիլիի գրեթէ բոլոր ստեղծագործութիւններու գլխաւոր նախշը աշխատանքի թեման է:
Անտոնինա Մահարի

Անտոնինա Մահարի (29 Դեկտեմբեր 1923(1923-12-29), Վիլնիւս, Wilno Voivodeship, Լեհաստանի Երկրորդ Հանրապետություն - 3 Հոկտեմբեր 2018(2018-10-03), Երեւան, Հայաստան),  լիթուացի արձակագիր։ Հայաստանի գրողներու միութեան անդամ (1997)։ Գուրգէն Մահարիի կինը։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Վիլնիւս: 22 տարեկանին ձերբակալուած է՝ մեղադրուելով «հակախորհրդային քարոզչութեան», «նացիոնալիզմի» եւ «շովինիզմի» մէջ: Մէկ տարի քաղաքական բանտարկեալի կարգավիճակով պահուած է Վիլնիւսի բանտային նկուղի մէջ, որմէ ետք աքսորուած է Սիպերիա:
Աքսորի տարիներուն, Անտոնինա Պովիլայտիտէ հանդիպած է Գուրգէն Մահարիին եւ դարձած անոր կեանքի մշտական ուղեկիցը:
1994-ին, Պէյրութի մէջ տպագրուած է Անտոնինա Մահարիի «Իմ Ոդիսականը» գիրքը, որուն մէջ ներկայացուած են Գուրգէն Մահարիի Սիպերիոյ մէջ աքսորի տարիները:
Հայաստանի անկախացումէն ետք Անտոնինա ապրած է Երեւանի մէջ, մինակ, ծանր պայմաններումէջ՝ տան հիւրասենեակը վերածելով «թանգարանի», ուր ներկայացուած էին Գուրգէն Մահարիի եւ անոր հարազատներուն, ընկերներու բազմաթիւ լուսանկարներ, գրողին մասին յօդուածներ եւ գիրքեր:
Առաքել Պատրիկ

Առաքել Ն. Պատրիկ (28 Նոյեմբեր 1894 - 15 Նոյեմբեր 1984, Երեւան), նկարիչ, գրող եւ ազգագիր։


== Կենսագրութիւն ==
Առաքել Նշան Պատրիկ Պատրիարքեան ծնած է Սեբաստիա, 28 Նոյեմբեր 1894-ին: Ան իր նախակրթութիւնը կը ստանայ ծննդավայրի Ազգային Արամեան Վարժարանին մէջ, ուր 1903-1913 թուականներուն, բախտը կ՛ունենայ աշակերտելու Դանիէլ Վարուժանի: Հազիւ ուսումնաւարտ, Եւդեկիոյ Առաջնորդ Շաւարշ Ծ. վրդ. յանձնառարութեամբ՝ Սեբաստիոյ եւ Եւդեկիոյ միջեւ գտնուող Արդովայի դաշտի հայաբնակ հինգ գիւղերու պատանիներուն համար կը կազմակերպէ կեդրոնական վարժարան մը: Սակայն վրայ կը հասնի Համաշխարհային Ա. Պատերազմը, ու Առաքել Պատրիկ կը զինուորագրուի:
1915-ին կ'աքսորուի Գոնիա, ուր հրաշքով կը փրկուի գնդակահարութեան ստոյգ որուշումէն: 1918-ին, զինադադարէն ետք կ'անցնի Կ. Պոլիս:
1920-ին կը մեկնի Իտալիա, ուր կը հետեւի Հռոմի եւ Միլանոյի Լէոնարտոյ Տա Վինշիի անուան նկարչական ակադեմիաներու դասընթացքներուն: Ապա կ'անցնի Փարիզ, ուր տարի մը կը նուիրէ մասնագիտանալու նկարչութեան արուեստին:
1925-էն սկսած Ա. Պատրիկ՝ իբրեւեւ գծագրութեան ուսուցիչ կը պաշտօնավարէ Գահիրէի Գալուստեան, Նուպարեան եւ Պէրպէրեան վարժարաններուն մէջ։ 1932-ին կ'անցնի Կիպրոս, ուր մինչեւ 1936 կը պաշտօնավարէ Մելքոնեան Կրթական Հաստատութեան մէջ՝ Նկարչական բաժնի վարիչի պաշտօնին զուգահեռ, կը նուիրուի ազգային-հասարակական գործունէութեան:
1947-ին Ա. Պատրիկ կը մեկնի Հայաստան, ուր պաշտօնի կը կոչուի Հայաստանի Պատմութեան Պետական Թանգարանին մէջ։ Մէկ քանի տարի կը մասնակցի Դուինի հնագիտական պեղումներու աշխատանքներուն:
Կ՛ընտրուի Հայաստանի Նկարիչներու Միութեան անդամ: Ա. Պատրիկի նկարները գլխաւորաբար կը նպատակադրեն վերակենդանացնել Հայ ժողովուրդի պատմական անցեալը:
Կը հանդիսանայ հիմնադիրներէն մէկը «Հայ Գրքի Բարեկամներու Միութիւն»ի, ինչպէս եւ «Հայ Մշակոյթի Բարեկամներու Միութիւն»ի:


=== Աշխատութիւններ ===
նկարիչ, Ազգագրագէտ, բանասէր ու պատմաբան, Ա. Պատրիկ յօդուածներ ու նկարներ կը ստորագրէ «Էջմիածին», «Սովետական Հայաստան» եւ «Նոր Սեբաստիա» ամսաթերթերու մէջ:
Հայագիտական թէքումով՝ առանձին հատորներով կը հրատարակէ ՀԱՄԱՅՆԱՊԱՏԿԵՐ ԱԶԳ ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆ (Գահիրէ, 1946), ԴԱՆԻԷԼ ՎԱՐՈՒԺԱՆԸ ԻՄ ՅՈՒՇԵՐՈՒՄ (Երեւան, 1965), ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՏԱՐԱԶ (Երեւան, 1967), ՊԱՏՄԱԳԻՐՔ ՅՈՒՇԱՄԱՏԵԱՆ ՍԵԲԱՍՏԻՈՅ ԵՒ ԳԱՒԱՐԻ ՀԱՅՈՒԹԵԱՆ, Ա. ՀՏՐ. (Պէյրութ, 1974), Բ.ՀՏՐ. (ԱՄՆ, 1983) աշխատասիրութիւնները:


=== Երկեր ===
Հրատարակելի կը մնան անոր ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԽԱՉՔԱՐԵՐԻ ԱՐՈՒԵՍՏ եւ ՈՒՐՖԱՅԻ ՀԱՅ ԿԱՆԱՆՑ ԱՍԵՂՆԱԳՈՐԾՈՒԹԻՒՆԸ երկերը:


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Հատոր Ժ., Պէրութ, 1984, էջ 396։
Պոէտի Շունչը (Յուշարձան, Թուրքիա)

«Պոէտի շունչը» յուշարձան, Հայոց Ցեղասպանութեան զոհ մտաւորականներու յիշատակին նուիրուած յուշարձան Թուրքիոյ Մարմարա կղզիին մէջ:


== Պատմութիւն ==
Յուշարձանը քանդակած է քանդակագործ Հայկ Թօքմաճեանը, Մարմարա կղզիին մէջ իր մասնակցած փառատօնի մը ընթացքին։ «Պոէտի Շունչը» ստեղծագործութիւնը նուիրուած է Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերուն, ինչպէս նաեւ հայրենազրկուած մտաւորականներու յիշատակին։
Պառկած տղամարդն ու եթերային կինը կը խորհրդանշեն հայրենիքի երազային կարօտը։ Կինը այն երկիրն է, որ մնաց սահմանէն այն կողմ։ Բանաստեղծին ամբողջ փափաքը, էութիւնն ու շունչը կապուած են թողած հայրենիքի հետ:

Ստեղծագործութեան նիւթը սպիտակ մարմար է։


== Հեղինակ ==
Քանդակագործ՝ Հայկ Թօքմաճեան