armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Կայսերական Կարաժ

Կայսերական կարաժ (ռուս.՝ Императорский гараж), պատմական շէնքերու համալիր Սեն Փեթերսպուրկի Փուշքինի շրջանի Փուշքին քաղաքին մէջ։ Կառուցուած է 1906-1915 թուականներուն, կը համարուի մշակութային ժառանգութեան կեդրոն: Կը գտնուի Ակադեմական պողոտայի 2-6 շէնքին մէջ:


== Պատմութիւն ==
Ի. դարու սկիզբը Նիքոլա Բ.-ին համար ինքնաշարժներու ձեռքբերման գործով զբաղած է իշխան Վլատիմիր Օրլովը եւ անոր կողմէն գնուած առաջին կայսերական մեքենաները յայտնուած են Ցարսքոյէ Սելոյի մէջ 1906-ի սկիզբը: Նոյն ատեն ալ սկսած է առաջին կարաժի շէնքին շինարարութիւնը (այժմ` տուն 4) Ալեքսանտրովեան պալատի հարեւանութեամբ գտնուող փակ տարածքին մէջ։ Նախագիծին հեղինակը եղած է Ցարսքոյէ Սելոյի պալատական վարչութեան ճարտարապետ Սիլուիօ Տանինը: Առաջին յարկին վրայ տեղակայուած էին նորոգման արհեստանոցները եւ կառասրահը: Երկրորդ փայտէ յարկին վրայ կը բնակէին ծառայողները: Համալիրին երկրորդ շէնքը (այժմ` տուն 2) կառուցուած է 1908-ին ճարտարապետ Վլատիմիր Լեպսկիի կողմէ, արդիւնաբերական սպասարկման կայանի ղեկավարին եւ կայսերական անձնական վարորդին նստավայրին համար: Այդ ատեն կայսերական կարաժի ինքնաշարժներու թուաքանակը կը հասնէր մօտաւորապէս յիսուն մեքենայի: 1913-ին ճարտարապետ Ալեքսանտր Մինիաեւի նախագիծով կը կառուցուի նոր մասնաշէնք մը, այսպէս կոչուած «Սպիտակ կարաժը» (տուն 6), 40 ինքնաշարժի համար:
Հոկտեմբերեան յեղափոխութենէն ետք կարաժին շէնքը կը շարունակուէր օգտագործուիլ ըստ նշանակութեան, այնուհետեւ շարժիչներու նորոգման գործարան: Հայրենական մեծ պատերազմէն ետք շէնքերը կը յանձնուին Լենինկրատի գիւղատնտեսական ուսումնարանին, որու տնօրինութեան տակ կը գտնուի մինչ օրս: Կարաժին համալիրին մէջ տեղակայուած է ինքնաշարժներու եւ թրաքթորներու ամպիոնը (ներկայիս գիւղատնտեսական մեքենաներու ամպիոն), ինչպէս նաեւ ռազմական ամպիոնը եւ աշխատանքի պաշտպանութեան ամպիոնը:


== Ճարտարապետութիւն ==
Առաջին շէնքը (տուն 4) կը յիշեցնէ անգլիական տնակ, որու վերին փայտէ յարկին վրայ կը գտնուի աղիւսաշար վանդակամած: Երկրորդ շէնքը (տուն 2) կառուցուած է նոր ոճով: Շէնքին կեդրոնական ճակատամասին մէջ, մուտքէն վեր պահպանուած է հարթաքանդակ մը, ուր պատկերուած է Ցարսքոյէ Սելոյի մէջ անցած առաջին ինքնաշարժներու մրցաշարքը: Երրորդ շէնքը (տուն 6) կը ներկայացնէր դահլիճ մարզասրահ, նեոկլասիցիզմի ոճով արտաքին ձեւաւորմամբ եւ նման էր Լիւատիի կարաժին: Շէնքին գլխանիստային ճակատային մասին մէջ կը գտնուի եռակի կամարային որմնախորշ մը, որ վերէն եզրաւորուած է կոշտաքար որմուածքով:


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		


== Գրականութիւն ==
Семенова Г. В. Царское Село: знакомое и незнакомое. — М.: Центрполиграф, 2009. — С. 48. — 638 с. — ISBN 978-5-9524-4249-8.


== Արտաքին յղումներ ==
«Академический пр., 2, 4, 6. Императорский гараж»։ Энциклопедия Царского Села 
«Императорский гараж - ЛСХИ. Кафедра сельхозмашин»։ citywalls.ru
Յովհաննէս Պալայեան

Յովհաննէս Պալայեան (Տ. Մեսրոպեան) (ծնած է Պարսկաստանի Ղազուին շրջան 1929-ին . Մահացած   29 Դեկտեմբեր 2019-ին, Լոս Անճելըս): «Քաջ Նազար» երգիծաթերթի խմբագիր եւ հրատարակիչ, նոյնանուն հեռուստաժամի հաղորդավար: Հայաստանի Որբ եւ Ծնողազուրկ Երախաներու Օժանդակութեան Մարմնի հիմնադիր եւ նախագահ:


== Կենսագրութիւն ==
Իր ամբողջ կեանքը նուիրած է հայ մշակոյթին, հայ մամուլին, մեր հաստատութիւններուն եւ Հայաստանին: Ազգային-հասարակական գործիչ: Կուսակցական մը չըլլալով հանդերձ, Պալայեան հաւատացողն է Հնչակեան կուսակցութեան ու «Մասիս» շաբաթաթերթի առաքելութեան:
Ազգային-հասարակական կեանքէն ներս Յովհաննէս Պալայեանի ճամբորդութիւնը սկսած էր Պարսկաստանի Ղազուինի շրջանէն, ուր հայրը կը ծառայէր որպէս քահանայ: Ապա ան անցած է Թեհրան եւ վերջապէս Լոս Անճելըս, ուր ան ունեցաւ մամուլի, մշակոյթի եւ բարեգործական երկարատեւ բեղուն գործունէութիւն, որ եկաւ հարստացնելու այս համայնքէն ներս մեր ազգային կեանքը, նպաստեց Լոս Անճելըսահայութեան զարթօնքին ու վերելքին ու սատարեց հայապահպան սրբազան գործին:
Հակառակ իր յառաջացած տարիքին Պալայեան շարունակեց իր գործունէութիւնը նոյն թափով, հաւատքով ու նուիրումով: Անցնող տարին եղաւ վճռական իր համար: Երկար ժամանակ ան գամուած մնաց հիւանդանոցի անկողինին: Շատեր արդէն իսկ հաշտուած էին անխուսափելիին հետ: Սակայն, ան տակաւին ունէր անաւարտ ծրագիրներ: Բժիշկներու կանխատեսումներուն հակառակ, Պալայեան դարձեալ ոտքի ելաւ ու կարողացաւ կազմակերպել ու յաջողութեամբ պսակել Հայաստանի ծնողազուրկ եւ հաշմանդամ երեխաներու ֆոնտի տարեկան թելեթոն-հանգանակութիւնը: Վերադարձաւ հեռատեսիլի իր հաղորդումներուն ու հասցուց ներկայ գտնուելու Սեպտեմբերին Վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանի Լոս Անճելըս կատարած այցելութեան միջոցառումներուն ու ոգեւորուեցաւ այդ բոլորով:
Կարճ ժամանակ ետք Յովհաննէս Պալայեանի դիւաբեկ մարմինը ստիպեց զինք վերադառնալ հիւանդանոց, ուր ան իր աչքերը փակեց 29 Դեկտեմբեր-ին:
Այսպիսով, Լոս Անճելըսի Հայութիւնը կորսնցուց նուիրեալ ու անխոնջ ազգային, հասարակական ու մշակութային վաստակաւոր գործիչ մը, որ իր մեկնումով ետին կը ձգէ մեծ բաց մը: Լոս Անճելըսի Հայութիւնը ընդհանրապէս եւ Իրանահայերը մասնաւորապէս կորսնցուցին այս համայնքէն ներս վերջին հինգ տասնամեակներուն կարեւոր դերակատարութիւն ունեցած անձնաւորութիւն մը: 


== «Քաջ Նազար» երգիծաթերթ ==
Քառասուն տարիներ Յովհաննէս Պալայեան իր անհատական ջանքերով հրատարակեց «Քաջ Նազար» երգիծաթերթը, ապա վարեց նոյնանուն հեռատեսիլի հաղորդումը: Ասոնց կողքին, ան կը ստանձնէր Հայրենիքէն գեղարուեստական խումբեր ու արուեստագէտներ հրաւիրելու եւ համերգներ կազմակերպելու ծանր աշխատանքը:
«Քաջ Նազար»-ի էջերուն վրայ Յովհաննէս Պալայեան կը հրատարակէր ոչ միայն երգիծական ու ազգային յոռի փառքերը խարազանող գրութիւններ ու ծաղրանկարներ, այլ նաեւ Պարսկաստանի եւ Լոս Անճելըսի հայկական կեանքի մասին կարեւոր տեղեկութիւններ ու յօդուածներ:


== Աղբիւրներ ==
Յովհաննէս Պալայեանի Յիշատակին
Կը Գուժենք Մահը Յովհաննէս Պալայեանի
Արշաւիր Շահխաթունի

Արշաւիր Շահխաթունի (բուն անունով՝ Արշաւիր Շահխաթունեան, 19 Փետրուար 1885(1885-02-19), Գիւմրի, Երեւանի նահանգ, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն - 4 Ապրիլ 1957(1957-04-04), Փարիզի 16-րդ շրջան, Փարիզ), դերասան, բեմադրիչ եւ համր ժապաւէնի դիմայարդար։ Շահխաթունի եղած է համր ժապաւէնի հայ առաջին դերասանը:
Արշաւիր զաւակն է դերասան եւ թատերական գործիչ Վաղարշակ Շահխաթունեանի:


== Կենսագրայան գիծեր ==
Ծանծ է Կիւմրի։ Ան իր նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ եւ ապա մեկնած է Թիֆլիս, ուսումը շարունակելու տեղի զինուորական ուսումնարանէն ներս, ուրկէ շրջանաւարտ ըլլալէ ետք անցած է Պաքու, կատարելու համար իր զինուորական ծառայութիւնը:


=== Թատերական գործունէութիւն ===
Շահխաթունիի թատերական գործունէութիւնը սկիզբ առած է 1905 թուականին, Պաքուի մէջ, ուր ստանձնած է փոքր դերեր: Ապա անցած է ծննդավայր Կիւմրի, ուր փայլած է դերասանական շնորհը։
1908-1909 թուականներուն եղած է Թիֆլիսի Հայոց թատերական ընկերութեան եւ ապա Պաքուի Մշակութային միութեան թատերախումբի անդամ: Մինչեւ 1913 թուականը զանազան թատերախումբերու հետ ելոյթներ ունեցած է:
Շահխաթունի 1913 թուականին ընդունուած է Մոսկուայի Գեղարուեստական թատրոն, ուր ստանձնած է դերեր. նոյն ընթացքին սկսած է դերեր ստանձնել ժապաւէններու մէջ։


=== Նկարահանումներ ===
1913-1914 թուականներուն նկարահանուած է՝

«Բելա»,
«Մեր ժամանակներու հերոսները»,
«Կովկասի նուաճումը»,
«Խանդ»,
«Փոթորիկ»,
«Իսմայիլ պէյ» եւ տարբեր ժապաւէններու մէջ:


=== Համաշխարհային Ա. պատերազմէն ետք ===
Համաշխարհային Ա. պատերազմի ընթացքին Շահխաթունի ձգելով բեմական կեանքը վերադարձած է բանակ եւ որպէս սպայ մասնակցած է կովկասեան ճակատումներուն: Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան հաստատումէն ետք նշանակուած է Երեւանի զինուորական հրամանատար եւ պաշտօնավարած է մինչեւ 1920 թուականը՝ մինչեւ խորհրդային կարգերու հաստատում:
Խորհրդային կարգերու հաստատումէն ետք Շահխաթունի որոշ ժամանակ ապրած է Պոլսոյ մէջ եւ մասնակցած է թատերական ներկայացումներու, ապա տեղափոխուած է Պուլկարիա, ուրկէ անցած է Փարիզ:
Փարիզի մէջ դերեր ստանձնած է՝

«Միշել Ստրոկով»,
«Նափոլէոն»,
«Մարդը Սպանիոյ նաւից» եւ այլ ժապաւէններու մէջ:Ֆրանսահայ թատերախումբերու մաս կազմելով ներկայացուցած է Շիրվանզատէի «Նամուս»ը, Լեւոն Շանթի «Հին աստուածներ»ը եւ այլ թատրերգութիւններ:
Գէորգ Աբուլեան

Գէորգ Աբուլեան (1865, Թիֆլիս, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն - 16 Սեպտեմբեր 1933(1933-09-16), Կլամար), մտաւորական եւ դաստիարակ։


== Կենսագրութիւն ==


=== Մանկութիւն ===
Ծնած Թիֆլիս 1865-ին, արեւտրականի զաւակ։ Ծնողքը կ'ուզէ զինքը արհեստի տալ, սակայն եօթը տարեկան Գ. Աբուլեանը կը հակառակի այդ ծրագրին եւ կը պատրաստուի յաճախել Ներսիսեան դպրոցի ընթացքը անոր կեանքը կը լեցնէ յաջողութեամբ եւ պատճառ կը դառնայ ուսուցչութեան։


== Կենսագրութիւն ==
Մկրտիչ Սանասարեան ծախքով Եւրոպա կ'երթայ եւ կը նուիրուի բարձրագոյն ուսման ու Թուրքիա վերադառնալով իր ընկեր Պ. Սողիկեանի հետ Անատոլուի զանազան քաղաքները կը ճամբորդէ ուսումնասիրելու տեղական պայմանները ու բանալու համար Սանասարեան վարժարանը։ Կարինը կը վիճակուի այդ վարժարանին վայրը, ուր Աբուլեան գործակցութեամբ իր ընկերներուն՝ ձեռնհասօրէն կը վարէ տեսչութեան պաշտօնը։ Խոր եւ բազմակողմանի հմտութիւն ունէր։ Ծանօթ էր գերմաներէնի, անգլերէնի, ֆրանսերէնի, ռուսերէնի, վրացերէնի, ինչպէս նաեւ հին լեզուներէն՝ յունարէնի եւ լատիներէնի. ապա սորուեցաւ նաեւ բաւականաչափ թուրքերէն։ Մասնագիտութիւնը աշխարհագրութիւնն էր, ընգհ. ազգաց պատմութիւն, աստղագիտութիւն, բնական եւ ուսողական գիտութիւններ, երաժշտութիւն, նկարչութիւն, եւ գծագրութիւն։ Որքան լաւ ուսուցիչ այնքան ալ վարպետ մանկավարժ էր եւ հոգեբան։ Բազմաթիւ երկեր ուներ, որոնցմէ եւ ոչ մէկը լոյս չտեսան իր ժամանակին։
Աբուլեան Ֆրանսա անցաւ համաշխարհային պատերազմէն ետք ու Քլամարի մէջ անցուց իր ծերութեան տարիները ու մահացաւ հոն 1933 16 Սեպտեմբերին։


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, Ա․ հատոր, 1938 Պուքրէշ, էջ 22։
Վահան Ալթունեան

Վահան Ալթունեան (1888, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1964, Պոլիս, Թուրքիա), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Վահան Ալթունեան ծնած է 1888 թուականին, Կոստանդուպոլսոյ մէջ։ Աւարտած է Կ. Պոլսոյ ատամնաբուժական վարժարանը։ Կ. Պոլսոյ մէջ որպէս ատամնաբոյժ աշխատած է։ 1915 թուականի Ապ­րի­լին բանտարկուած է Կ. Պոլսոյ կեդրոնական բանտին մէջ (Այաշ), ուրկէ աքսորուած է Չանղըրը՝ հայ մտաւորականներու խումբին հետ։ Անունը փորագրուած է Չանղըրըի բանտին մէջ հաւաքուած համրիչի՝ 99 հատիկներէն մէկուն վրայ։ 1915 թուական Օգոստոսի 6֊12-ին ազատուած է Չանղըրըի աքսորէն եւ բռնած Կ. Պոլիս վերադարձի ճամբան, սակայն Օգոստոս 8-ին Անքարայի մէջ՝ ձերբակալուած է եւ բանտարկուած։ Օգոստոս 17-ին դուրս հանած են բանտէն եւ տեղի կաթոլիկ հայերու 750800 հոգիէ բաղկացած կարաւանի հետ, բազուկներն իրար կապած, մահուան ճամբայ հանած։ Հռոմի Պապի եւ Կ. Պոլսոյ նուիրակ Մոնսէնյոր Դոլչիի միջնորդութեամբ փրկուած են եւ տարուած Գարակետիկ գիւղ։ Օգոս­տո­սի 20-ին երկու ընկերներու հետ այստեղէն դուրս եկած եւ ոտքով 21 օրուան հասած է Պոզանթի ու այտեղէն ալ քշուած են Տարսոն` քաղաքէն դուրս հաստատուած տարագիրներու վրանաքաղաքը։ Ընտանիքի անդամներու ջանքերով կրցած են վերստանա՝ աքսորէն ազատելու նոր հրաման։ Սեպտեմբերի 19-ին, Տարսոնէն մեկնած եւ Սեպտեմբերի 22-ին հասած են Կ. Պոլիս։
1922 թուականին աւարտել է Պէյրութի Սեն Ժոզեֆ Ֆրանսական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1923-1924 թթ. եղած է Ս. Փրկիչ ազգային հիւանդանոցի ղեկավարութեան կազմին մէջ։ 1925 թուականի դրութեամբ, որպէս վիրաբոյժ-ատամնաբոյժ, հիւանդներ ընդունած է՝ Կ. Պոլսոյ Բերա, Բանկալթի, Համամ ճատտե-25 հասցէին եւ Կ. Պոլիս, Պահչէ գաբու, Մինասեան դեղարանին կից թիւ 47 դարմանատան, հեռ. 16-55։ Մահացած է 1964 թուականին, Կ. Պոլսոյ մէջ։


== ԸՆտանիք ==
Ունեցած է որդիներ Նուրհանին ու Արային եւ դուստր՝ Սիւզան Հալէպլիին, որ 2003 թուականի դրութեամբ, բնակուած է Մոնթրեալի մէջ եւ հետազօտող Կարինէ Աւագեանի նամակով ուղարկած հօր կենսագրականը։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։


== Գրականութիւն ==
Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ., Հայ գողգոթան, Վիեննա, 1922։
«Կավ­ռօշ» Տարեգիրքը, Կ. Պոլիս, 1925։
Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ., Հայ գողգոթան, Երեւան, 1991։
Յարման Արսէն, Հայերը օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։
Աւագեան Կարինէ, Եղեռնայուշ մասունք կամ խոստովանողք եւ վկայք խաչի, Երեւան, 2002։
Աւագեան Կարինէ, «Չան­ղը­րըի 1915 թ. Ապ­րի­լ 11, Յի­շա­տակ»… Թանգարանային ցուցանմոյշը, «Հան­դէս Ամ­սօ­րե­այ», 2008, հ. 1-12։
Գարեգին արք. Խաչատուրեան

Գարեգին արք. Խաչատուրեան (ծն.՝ 1880, Տրապիզոն-1961, Իսթանպուլ)։


== Կենսագրութիւն ==
Գարեգին արք. Խաչատուրեան, յաճախած է Տրապիզոնի Մխիթարեան եւ Վենետիկի Մուրատ Ռափայէլեան վարժարանները եւ ապա՝ Արմաշի ընծայարանը։ Ուսուցչագործած է Կեդրոնական եւ Նոր Դպրոց վարժարաններուն մէջ։ Տեսչական պաշտօններ վարած է Սիսի Դպրեվանքի, Մարաշի Կեդրոնական վարժարանի, Ամաշի Վանքի եւ Երուսաղէմի Վանքի Ընծայարանին մէջ։ Հիմնադիր Իսթանպուլի Ս. Խաչ Դպրեվանքին եւ վաժարանին մէջ։ Ընտրիւած է Կ. Պոլսոյ Պատրիարք (1951-1961)։
Աշատած է իսթանպուլահայ մամուլին։ Խմբագրած է Տաճար Հանդէսը (1909), Ֆրէզնոյի Շողակաթ (1928-1935) եւ Փարոս Հայաստանեայց (1928-1933) ամսաթերթերը, Մարսէյլի Սահակ-Մեսրոպ (1937), Պուէնոս Այրէսի Հայ Կեդրոն (1938-1940) եւ Արարատ (1943-1947) ամսաթերթերը։ Ունի բազմաթիւ անտիպ գրական եւ կրօնաբարոյական աշխատութիւններ՝ Խորվիրապի Լոյսը (թատերգութիւն), Հայ Ազգը եւ Հայաստանեայց Եկեղեցին, Հովուական Թուղթ Առ Պրազիլահայս, Ճաշու Գիրք (վերածում), Իսրայէլ Պատմութիւնը, Խոհեր եւ Յուշեր, Ճաշակ Հայ Ինքնուրոյն Քաղաքակրթութեան։
Օգտագործած է Տրապիզոնի Գրչանունը։


== Հրատարակուած գործեր ==
Քնար Արեւագալի (բանաստեղծութիւններ)-?, 1917։
Խոհեր եւ Յուշեր (արձակ էջեր)-?, 1917։
Գրիգոր Նարեկացիի Նարեկ. Ողբերգութիւն Ս. Գրիգոր Նարեկացիի (վերածում)- Ա. տպ., Իսթանպուլ, 1923։ Բ. տպ., Պուէնոս Այրէս, 1948։ Գ. տպ., [խորագիրե փոխուած՝ Նարեկ. մատեան Ողբերգութեանի] Հալէպ, 2003։
Կրօնաբարոյական եւ Ընկերային Շողակաթումներ, Սրտի Խորքերէն Մարդկութեան Հետ Խօսք- Իսթանպուլ, 1925։
Տիեզերական Աղօթքը (ընդօրինակում եւ ընդլայնում «Լերան Քարոզ»էն)- Իսթանպուլ, 1926։
Ասի Ալ Հալլանի

Մուհամմատ Ալ Հալլանի (ծնած է 28 Նոյեմբեր 1968-ին), լիբանանցի երգիչ է, ճանչցուած է Ասի Ալ Հալլանի անունով։ Անոր ասպարէզը սկսած է «Ստուտիոյ ալ ֆան» երգի մրցումը յաղթելէն ետք 17 տարեկանին։
Ան հրապարակած է աւելի քան 12 ձայնասկաւառակ։ Անոր լաւագոյն երգերէն է. Wani Mareq Mareet, Amshi Lihali, Mali Saber, Ahebbak Gedan, Ahla Al Oyoun, Shoag El Sahara, Lubnani , Bel Arabi եւ Kayed Ozzalak։


== Կենսագրութիւն ==


=== Նախնական շրջան ===
Ասին ծնած է ժտէյտէ շրջանը, բայց ան եղած է Հարպադա շրջանէն։ Ասին ունի 13 եղբայր եւ քոյր, ան երրորդ ամենափոքրն է։ Անոր մայրը եղած է Գիւրտ արմատներէ։ Հայրը եղած է Մալեքշահի ցեղախումբէն։ Անոր ընտանիքը եղած է աղքատ։ Ան ուսանեցաւ լիբանանեան երաժշտանոցի մը մէջ, կեդրոնանալով ուտի եւ արաբական վոքալին վրայ։


=== Ներկայ շրջան ===
Ասի Ալ Հալլանին մասնակցած է զանազան երգահանդեսներու, ինչպէս Պաալպաքի համաշխարհային փառատոնին, Ճերաշի փառատոնին, եւ Քարթաժի փառատոնին, ինչպէս նաեւ եւրոպայի, արաբական աշխարհի եւ ամերիկայի մէջ։
Ան իր մասնակցութիւնը բերած է մարկայինական գործերու մէջ։
Օգոստոս 2005-ին, Հալլանին իր մասնակցութիւնը բերաւ WFP-ին մէջ որպէս գործիչ ուշադրութիւն տարածելու անօթութեան համար աշխարհի վրայ, որ 25,000 մարդ կը մահանայ ամէն օր, որոնցմէ 18,000-ը փոքր տարիքովներն են։


== Ձայնասկաւառակներ ==
1991 ։ Mahlana Sawa.
1992 ։ Ya Hala.
1993 ։ Mahr El Zina.
1994 ։ Wani Mareg Mareit
1995 ։ Ahebek Jedan.
1996 ։ Ya Maima.
1998 ։ Ahla El Oyoun.
1999 ։ Shog El Sahara.
2000 ։ Kid Ozzalak.
2001 ։ Ater El Mahabah.
2002 ։ E Qarar.
2003 ։ Forsat Omor.
2004 ։ Zghiri El Dinney.
2006 ։ Dagat Galbi.
2007 ։ Ouwetna Bi Wehdetna.
2008 ։ Yemkin
2010 ։ 010
2011 ։ Rouhi Ana (12-07-2011)
Սուրբ Սարգիս Մայր Տաճար

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Կրոնական կառույց
Սուրբ Սարգիս մայր տաճար (պարս․՝ کلیسای سرکیس مقدس), հայկական տաճար Իրանի Թեհրան քաղաքին մէջ։


== Պատմութիւն ==
Տաճարի կառուցումը սկսած է 1964 թ-ին եւ աւարտած 1970 թ-ին։ Կառուցուած է Սարգսեան եղբայրներու կողմէն ի յիշատակ աոնց ծնողներու։
2006 թ-ին տաճարը վերանորոգուած է։
Սարիբեկ Փոշոտեան

Սարիբեկ Արիսի Փոշոտեան (11 Յունիս, 1937, Ապարան, ՀԽՍՀ - 1990, Երեւան, ՀԽՍՀ), խորհրդային հայ բեմադրիչ, սցենարիստ։


== Կենսագրութիւն ==
Սարիբեկ Փոշոտեանը ծնած է 1937 թուականին Ապարանի մէջ։ 1960 թուականին աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանի տնտեսագիտական բաժինը, իսկ 1970 թուականին՝ ՎԳԻԿ-ի բեմադրիչի բաժինը։ 1971 թուականէն աշխատած է Երեւանի փաստագրական ֆիլմերու ստուդիոյ եւ Երեւան կինոստուդիոյ մէջ։ Նկարահանած է աւելի քան 30 փաստագրական եւ 1 կարճամետրաժ ֆիլմ։


== Ֆիլմագրութիւն ==


=== Բեմադրիչ ===


=== Սցենարիստ ===
Անտոնեան

Անտոնեան, հայկական մականուն, կազմուած հռոմէական ծագումով Անտոն անունէն եւ -եան վերջաւորութենէն։


== Մականունը կրողներ ==
Անդրանիկ Անտոնեան (20-րդ դար), տեսաբան։
Անթուանէթ Գրիգորի Անտոնեան (1890-1975), գրող։
Արամ Անտոնեան
Արամ Անտոնի Անտոնեան (1875-1951), լրագրող, պատմաբան, հրապարակագիր։
Արամ Արամայիսի Անտոնեան (1915), գրող։
Արշալոյս Անտոնեան (20-րդ դար), թղթակից։
Արտաշէս Անտոնեան
Արտաշէս Անտոնեան (1980), ֆուտբոլիստ, պաշտպան։
Արտաշէս Անտոնեան (ծ. 1981), ռուսաստաբնակ ռատիոլրագրող:
Գագիկ Մուրադտի Անտոնեան (20-րդ դար), գրող։
Գուրգէն Գերասիմի Անտոնեան (1911-1984), հայ գրականագէտ։
Զուրաբ Նազարի Անտոնեան (1820-1854), վրացագիր դրամատուրգ։
Լէովա Անտոնեան (1958-1992), Արցախեան ազատամարտի մասնակից:
Յակոբ Անտոնեան
Յակոբ Անտոնեան (1913-1990), նկարիչ։
Յակոբ Ս. Անտոնեան (1887-1967), բանաստեղծ եւ թարգմանիչ։
Մուշեղ Անտոնեան (1958-1991), օդաչու, Արցախեան ազատամարտի մասնակից:
Եուրի Անտոնեան (1963-1994), օդաչու, Արցախեան ազատամարտի մասնակից
Սերօ Անտոնեան (ծ. 1935), հայ բանաստեղծ:
Սուրէն Անտոնեան
Սուրէն Վլադիմիրի Անտոնեան (1962-1994), Արցախեան ազատամարտի մասնակից:
Սուրէն Ռաֆիկի Անտոնեան (ծ. 1969), հայ իրաւաբան, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի դատաւոր:
Վահան Անտոնեան (?-1900), մտաւորական։
Վլաս Անտոնեան (1934- 1992), Արցախեան ազատամարտի մասնակից:
Կայէլ Անտոնեան (ծն.՝ 7 Փետրուար 1995, Մարսէյլ), հայ ֆութպոլիստ, Մարսէյի Օլիմփիկի եւ Հայաստանի ֆութպոլի ազգային հաւաքականի պաշտպան։
Րաֆֆի Մ. Անտոնեան, (ծն.՝ 1964, Այնճար), լիբանանահայ արուեստագէտ, գեղանկարիչ-քանդակագործ։
Լեռ Կամսար

Լեռ Կամսար (Արամ Թովմասեան) (24 Հոկտեմբեր 1888, Վան - 22 Նոյեմբեր 1965, Երեւան), գրող, երգիծաբան։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Վան, հոգեւորական ընտանիքի մէջ։ Վանի Երեմեան վարժարանին եւ ապա՝ Էջմիածինի Ճեմարանին մէջ, եղած է փայլուն ուսանող։ Ճեմարանաւարտ՝ վերադարձած է Վան 1909–ին, զբաղած է ուսուցչութեանբ՝ հայոց լեզուի եւ գրականութեան, տեղւոյն Կեդր․ վարժարանին մէջ։ Աշխատակցած է նաեւ «Աշխատանք» թերթին՝ երգիծական իր առաջին գրութիւններով։
1915–ին գործօն մասնակցութիւն բերած է Վանի ինքնապաշտպանութեան յաղթական կռիւներուն։ Ռուսական բանակին նահանջին հետ, կը հարկադրուի ընտանեօք գաղթել Երեւան։ Հոն կրկին կը զբաղի ուսուցչութեամբ, միւս կողմէ՝ Երեւանի, Թիֆլիսի եւ Պաքուի թերթերուն մէջ կը շարունակէ հրատարակել երգիծական գրութիւններ, որոնք ուշադրութիւն կը գրաւեն։
1920–ին, խորհրդայնացումէն ետք, կ’անցնի Պարսկաստան, բայց յաջորդ տարին կը վերադառնայ ու կը հրաւիրուի աշխատելու «Խորհրդային  Հայաստան»ի  թերթին  մէջ․ արդէն  ճանչցուած, իբրեւ  առաջին  գիծի  երգիծաբան, նոյնիսկ, եթէ  իրեն  տրուած  արտայայտութեան  ազատութիւնները  շատ  սահմանափակ  են։
1924–ին լոյս կը տեսնեն իր առաջին հատորները։
1935–ի հալածանքներուն, Երեւանի մէջ կը  բանտարկուի տարի մը, ապա՝ երկուքուկէս  տարի կ’աքսորուի Սիպերիա։ Վերադարձին՝ ներքին աքսորով կը ղրկուի Սեւանի լեռնային շրջանները, ուր կը զբաղի մեղուաբուծութեամբ՝ մինչեւ 1953․․․:
Կեանքին վերջին տասնամեակին՝ կը վերահաստատուի իր անմեղութեան մէջ։ Կը վերադառնայ  Երեւան, աշխատակցութիւն կը բերէ «Ոզնի» երգիծաթերթին (կը գրէ տոմսեր՝ ընդունուած, առօրեայ մանր նիւթերով)։ Լոյս կ՛ընծայէ հատոր մը եւս։ Կը մահանայ Երեւան։


== Գործերը ==
«Կամսարեան Աշխարհագրութիւնը» (1910)
«Անվաւեր Մեռելներ» (Երեւան, Պետհրատ, 1924)
«Ազգային Այբենարան» (Պէյրութ 1954)
«Գրաբար Մարդիկ» (Երեւան, Հայպետհրատ, 1959)
«Մարդը Տանու Շորերով» (Երեւան 1965)
«Վրիպած Արցունքներ» (Երեւան, Պետհրատ, 1934)


== Աղբիւրներ ==
Ամէնուն Տարեգիրքը, Կարօ Գէորգեան, 1966, էջ 596-7


== Տե՛ս նաեւ ==
Յարութիւն Քիւրքճեան
1817 թուական

1817 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 17րդ տարին


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1817 ծնունդներ

Յուլիս 29՝ Յովհաննէս Այվազովսկի (ռուս.՝ Иван Константинович Айвазовский, մ.1900), նկարիչ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1817 մահեր
9 Օգոստոս

9 Օգոստոս, տարուան 221-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 222-րդ) օրն է։

Տարուան աւարտին կը մնայ 144 օր


== Դէպքեր ==
1173, Փիզայի աշտարակի շինարարութեան սկիզբը
1945, Նակասաքի քաղաքի ռմբակոծութեան զոհերու թիւը կը կազմէ 74 հազար


== Ծնունդներ ==
1932, Վարդգէս Պետրոսեան (մ.1994), արձակագիր, հրապարակախօս, հասարակական գործիչ
1925, Յակոբ Կարապենց, հայ արձակագիր (մ․՝ 1994)
1968, Ճիլիըն Անտըրսըն (Gillian Anderson), ամերիկացի դերասանուհի
1988, Ուիլիան (Willian Borges da Silva), Պրազիլցի ֆութպոլիստ


== Մահեր ==
1916, Յովհաննէս Հիսարեան (ծն.1827), հայ արձակագիր, գրական, մշակութային գործիչ
2008, Մահմուտ Տէրուիշ (Mahmoud Darwish ծն.1941), պաղեստինցի արաբ բանաստեղծ


== Տօներ ==
Բնիկ ժողովուրդներու համաշխարհային օր
Հանրապետութեան օր (Սինկափուր)
Խաղաղապահներու օր (Գանատա)
Լիոն

Լիոն, քաղաք Ֆրանսայի մէջ, Ռոն-Ալպ նահանգին, Ռոն եւ Սոն գետերու միախառնման տեղիը։ Ռոնա տեբարտամենդի վարչական կենտրոնն է։ Ունի 6 արուարձան։ Մեծութեամբ Ֆրանսայի երրորդ քաղաքն է։
Լիոն քաղաքը «Մեծ Լիոնի» կամ Լիոնի քաղաքներու համակեցութեան կեդրոնն է, ուր կազմուած է 57 վարչական միաւորէ եւ Ֆրանսային նման միաւորումէն ամենախոշորն է, բնակչութիւնը՝ 522 228 մարդ (1 Յունուար 2020)։
Մինչեւ XV դար գոյութիւն ունեցող մետաքսագործական արտադրութեանն այժմ կը փոխարինուի արհեստական եւ սինթետիկ գործուածքեղէնի (առաջին տեղը երկրին մէջ) արտադրութիւնը։ Զարգացած է մեքենաշինութիւնը, այդ ինչպէս նաեւ էլեկտրականացած ճարտարագիտութիւնը եւ դեքստիլ մեքենաշինութիւնը, հաստոցաշինութիւնը, ինքնաշարժներու շինութիւնը, քիմիական արդիւնաբերութիւնը։ Լավերա-Ստրասբուր նաւթամուղով ստացուող նաւթի հիման վրայ Ֆայզէն արուարձանին մէջ կայ նաւթավերամշակման գործարան։


== Բնակչութիւն ==

Լիոնը առեւտրաբանկային մեծ կեդրոն է։ Ունի երկու համալսարան, մետաքսագործական արտադրութեան թանգարան։


== Պատկերասրահ ==
Պաքթրիա

Պաքթրիա, պատմական երկիր Ամուդարյա գետի միջին եւ վերին հոսանքներուն։ Ընդգրկուեր է ներկայիս Ուզբեկստանի եւ Տաջիկստանի հարաւային, Աֆղանստանի հիւսիսային շրջանները։ Ք.Ա. 1-ին հազարամեակի 1-ին կէսին եղեր է զարգացած երկրագործական մշակոյթ ունեցող վաղ ստրկատիրական պետութիւն՝ Պաքթրիա կեդրոնով։ Մ.թ.ա. VI-IV դդ. իբրեւ առանձին կուսակալութիւն մտեր է Աքեմենեան պետութեան մէջ։ 
Մինչեւ Ք.Ա.. III դ. կէսը ենթարկուեր է յունա-մակեդոնական տիրապետութեանը։ Ք.Ա. մօտ 250 թուականին Եփարքոս Տիոտոթոս I-ը, օգտուելով Սելևկեան պետութեան թուլացումէն, Պաքթրիան հռչակեր է անկախ թագավորութիւն, ուր իշխեր են հելլենները եւ տեղացի հելլենացած վերնախաւերը։ 
Տիոտոթոս թագաւորը եւ յաջորդները նուաճել են Սողդը, Մարզիանան։ Ք.Ա. մօտ 175 թուականին Յունա-Պաքթրիական այդ թագավորութեան զգալի մասը առանձնացեր է՝ կազմելով Յունա-Հնդկական թագավորութիւն։ Ք.Ա. 140-130 թուականներուն միջինասիական ժողովուրդներու հակայունական շարժումներու, ինչպէս նաեւ թոխարներու եւ վաչկատուն այլ ցեղերու ներխուժումներուի պատճառով Պաքթրիայի թագաւորութիւնը վերացեր է, եւ ատոր տարածքին առաջացեր է Քուշանական թագաւորութիւնը։
Յունա-Պաքթրիական թագաւորութեան ժամանակ աւելի խորացեր են ստրկատիրական յարաբերութիւնները, զարգացեր քաղաքներն ու արհեստները։ Միջազգային առեւտրական ճանապարհներով սերտ կապեր  ունեցեր են Հնդկաստանի, Չինաստանի, Իրանի, Հայաստանի հետ։ Պաքթրիայէն պեղուած նիւթերը կը կրեն յունական մշակոյթի ազդեցութիւն։
Իվեթա Մուկուչեան

Իվեթա Մուկուչեան (գերմաներէն՝ Iveta Mukuchyan 14 Հոկտեմբեր, 1986, Երեւան, Հայաստան), հայ երգչուհի, երգահան եւ գեղեցկուհի:


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 14 Հոկտեմբեր 1986-ին, Երեւան։ 1992-ին տեղափոխուած է Գերմանիա, ուր ստացած է իր միջնակարգ եւ բարձրագոյն կրթութիւնը: 1998-2006 թուականներուն անգլերէն լեզու եւ նկարչութիւն սորված է Համպուրկի Սեն Անսկար դպրոցին (The St. Ansgar School) մէջ:
2009-ին վերադարձած է Երեւան եւ ընդունուած է Երեւանի Կոմիտասի Անուան Պետական Երաժշտանոցի ճազ-վոքալ բաժանմունքը: 2010-ին մասնակցած է «Շանթ» հեռուստաընկերութեան «Հայ Սուփըրսթար» նախագիծին եւ գրաւած է 5-րդ դիրքը: Նոյն թուականին Մոսկուայի «Արմենիա» հայկական ամենամեայ երաժշտական մրցանակաբաշխութեան ընթացքին արժանացած է «Տարուան Յայտնութիւն» մրցանակին:
2011-ին նկարահանած է 2 տեսահոլովակ:
Կը գրէ անգլերէն եւ գերմաներէն երգեր, կ'աշխատի գերմանացի երաժշտութիւն յօրինողներու հետ: Զուգահեռաբար կը յայտնուի Electro house ոճով, որու շրջանակներուն մէջ կը համագործակցի ձայնի հաղորդավարներ՝ Սերժոյին եւ Լազարոյին հետ:
2012-ին մասնակցած է «Գերմանիոյ Ձայն» երաժշտական մրցոյթին՝ առաջին փուլին ներկայացնելով Լորինի (Loreen
)-ի «Euphoria» երգը: Երգչուհին, յաղթահարելով «Մենամարտեր» փուլը, դուրս մնացած է առաջին կալա-համերգէն ետք:
Դեկտեմբեր 2012-ին El Style ամսագիրը Իվեթան անուանած է  «Ամենացանկալի Հայուհի»-ն:
«Love Wave» երգով Հայաստանը ներկայացուցած է Եւրոտեսիլ 2016 Երգի Միջազգային Մրցոյթին, որ տեղի ունեցած է Շուէտի մայրաքաղաք Սթոքհոլմի մէջ եւ 7-րդ դիրքը գրաւած է, հաւաքելով 249 միաւոր:


== Ծանօթագրութիւներ ==


== Տե՛ս նաեւ ==
Գերմանիոյ Հայերը
Կապրիելլա Կունցիքովա
Տաուը Պոպ
Սերկէյ Լազարեւ


== Արտաքին յղումներ ==
Իվեթա Մուկուչեանի պաշտօնական ֆէյսպուքեան էջը: (անգլերէն)
Իվեթա Մուկուչեան: