armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ս. Սարգիս Եկեղեցի (Աշտարակ)

Արագածոտնի մարզի Աշտարակ քաղաքի Ս. Սարգիս եկեղեցին կառուցուած է Ժթ. դարուն, հին եկեղեցւոյ տեղը։ Մօտակայքը կը գտնուին 1664 -ի կամուրջի աւերակները։ Այս հովահարաձեւ գմբէթաւոր եկեղեցւոյ թմբուկը զարդարուած է չորս փոքրիկ պատուհաններով։ Եկեղեցւոյ ներքին քարերը փոխուած չեն, սակայն ճակատը վերջերս ենթարկուած է վերանորոգման։ Ս. Սարգիսը նոր տեսք ունի, սակայն հին քարերու արձանագրութիւնները եւ քանդակները կը վկայեն եկեղեցւոյ իրական տարիքը։ Ս. Սարգիս եկեղեցին կը գտնուի ձորի եզրին, ուրկէ գեղեցիկ տեսարան մը կը բացուի դէպի երեք եկեղեցիները՝ Կարմրաւորը, Սպիտակաւորը եւ Ծիրանաւորը։


== Արտաքին յղումներ ==
Սուրբ Սարգիս Եկեղեցի, Աշտարակ, Հայաստան
Արա Բարսեղեան

Արա Բարսեղեան, (21 Մայիս 1923(1923-05-21), Աքրոն, Օհայիօ, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ - 2 Օգոստոս 2017(2017-08-02), Կրէյնճըր, Սէնթ Ժոզեֆ շրջան, Ինտիանա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ) եղած է ամերիկեան ոտնագնդակ խաղացող եւ մարզիչ։  Եղած է խմբապետ Նոթր Տէյմ համալսարանի ոտնագնդակի խումբին՝ 1966-ին եւ 1973-ին:


== Կենսագրութիւն ==
Բարսեղեանը եղած է հայազգի հօրմէ եւ ֆրանսուհի մօրմէ Աքրոն, Օհայօ ծնած երեք զաւակներէն ամենակրտսերը: Անոր հայրը Միքայէլ, Միացեալ նահանգներ եկած է 1915-ին Թուրքիայէն, փրկուելով  Ցեղասպանութենէն: Թէեւ իր մայրը դեմ էր, Արան մարզական աշխարհ մտաւ վաղ տարիքէն եւ իր դասարանին մէջ ձեռք բերաւ յամառ երեխայի համբաւը:


== Արտաքին յղումներ ==
PARSEGHIAN, ARA
Յովհաննէս Տէրոյենց

Յովհաննէս «պատուելի» Զամուրճեան, Տէրոյենց, ծնած է 1801 թուականին Պրուսայի մէջ։
Վերջին ներկայացուցիչներէն մէկն է մինչեւ 1850-ական թուականներու սերունդին, որ տարբեր մտայնութիւններու, ճաշակներու եւ շրջապատի մէջ արժեւորեց իր շնորհները, առաւելաբար կրօնական հետաքրքրութիւններով։
Յարութիւն Գ. Մրմրեան, որ ամէնէն աւելի զբաղած է Տերոյենցի մարդը եւ անոր գործը ներկայացնելու աշխատանքով, զայն կը յորջորջէ «աշխարհիկ Վանական»: Արփիար Արփիարեան, զայն կը նկատէ «կրօնասիրութիւնը կրօնամոլութեան տարած հռչականուն աստուածաբան»: Կարելի չէ իր անունը անջատել ամիրաներու, հոգեւորականութեան եւ ԺԹ. դարու առաջին կիսու աւագանիի սերունդէն, որուն հաշտ եւ հաւատարիմ մնաց իր պահպանողական ոգիով եւ համոզումներով, եւ զորս պաշտպանեց՝ նոր գողափարներու ջատաքով երիտասարդութեան դէմ։ Հմուտ մարդու տիպարն էր այդ օրերուն, ոչ անշուշտ այն իմաստով, որով մենք կ'ըմբռնենք այդ բառը՝ այսօր։ Ինքնաշխատութեամբ, մինչեւ իր օրերու հայ կեանքը, ապրումները եւ պահանջները ճանչնալու գնով էր մանաւանդ՝ որ կը դառնար տոկուն արժէք, հեղինակութեան, վճռական տեսակէտներու եւ ամուր համոզումներու տէր մարդ։
Հարիւրյիսունէ աւելի կը նկատուին ինքնագիր թէ թարգմանածոյ, գրաբար թէ աշխարհաբար, տպագրեալ թէ անտիպ իր հատորները, որոնք, սակայն, չեն կարդացուիր այսօր։ Անոնց մեծամասնութիւնը դրդուած է Հայաստանեայց եկեղեցիի ուղղափառութեան խոր հաւատքէն ու զայն կաթոլիկութեան եւ բողոքականութեան դէմ պաշտպանելու փութկոտութենէն, կիրքի՝ համազօր գուրգուրանքէն։ Այս մաքրակրօնութիւնը առաքինութիւն պարտադրեց միշտ, նոյնիսկ իր հակառակորդներուն։
Կրթութեան, ընկերային պաշտպանութեանց եւ բարոյական կացութիւններու մասին ալ ունի խորհրդածական էջեր, աշխարհաբարի խակ ու նախնական որակով։ 1884 թուականին հրատարակած է «Բասքալայ խորհրդածութիւնք» թարգմանածոյ գործը, որ նիշ մըն է իր գրական նախասիրութեանց եւ ախորժներու տեսակէտով։ 1846-1852՝ տարուան մը ընդմիջումով (1849), վարած է խմբագրութիւնը «Հայաստան»ի, գործակցութեամբ Մկրտիչ Աղաթոնի։ Համաձայն ժամանակակիցներու, ծանօթ էր տասնէ աւելի լեզուներու, եւ հեղինակութիւն մըն էր դաւանական, աստուածաբանական եւ եկեղեցական հարցերու մէջ։ Անտեղիտալի աւանդապաշտ մը եւ պահպանողական մարդու տիպար մը մնաց՝ մինչեւ իր մահը:
Հերմինէ Ասատուր

Ասատուր Հերմինէ (26 Յունիս 1914(1914-06-26), Ռուսէ, Պուլկարիա - անհայտ), դաշնակահարուհի:
Իր նախնական կրթութիւնը ստացած է Կ.Պոլիս Հայ Կղզւոյ Ազգային դպրոցը, այնտեղէն իր ծնողացը հետ Պուլկարիա վերադառնալով մտած է Լօվէժի Ամերիկիան գոլէժը ուրկէ փայլուն վկայականով մը ընթարցաւարտ եղած է շատ մատաղատի հասակին մէջ:
Կ.Պոլիս գտնուած միջոցին 8 տարեկան հասակին մեծ փափաք ունեցած է նուագի: Այս ճիւղին մէջ իր առաջին դաստիարակուհին եղած է Սիրաքեան Հայ-Կղզիէն, որը տեսնելով փոքրիկին նուաքի հանդեպ ունեցած տաղանդը յանձնարարած է որ չընդհադեն դասերը եւ Պուլկարիա վերադառնալնուն յանձնեն զայն լաւ ձեռքերու մէջ:
Հերմինէ Ամերիկիան գոլէժը լրացունելէ վերջ մէկ տարի Սոֆիայի մէջ մասնաւոր դասընթացքի հետեւած է փրօֆ. Բէլէշէքի մոտ եւ յետոյ գոնգուրի քննութեան ներկայանալով ընդունուած է գօնսերվաթուարը, ուրկէ իր ընթունակութեանը շնորհիւ 3 տարիէն (1935-ին) շրջանաւարտ եղած է բազմաթիւ ուսանողուհիներու մէջ առաջին հանդիսանելով, իր անդրանիկ նուագահանդէսը տուած է Զինուորական Ակումբի սրահին մէջ նախարարներու, բրոֆէսորներու ներկայութեանը արժանանալով առաջնակարք վկայականի եւ բազմաթիւ ծաղկեփունջերու:
Հերմինէ Ասատուր դաշնակի ճիւղը կատարելագործած է Վիեննայի մէջ նշանաւոր բրոֆէսորներու մօտ, եւ Պուլկարիա դարոցին Սոֆիայի մէջ մէկէ աւէլի անգամներ նուագահանդէս սարգած է ի նպաստ կարօտ ուսանողներու:
Պուլկար ազգը կը ճանչնայ այլեւս այդ տաղանդաւոր հայուհին, որովհետեւ շատ անգամ գրուած է իր մասին թերթերու մէջ եւ լուսանկարն ալ հրատարակուած: Օր. Հերմինէ Ասատուր բացի միւզիքէն եւ մայրենի լեզուէն՝ տիրացած է Ֆրանսերէն, գերմաներէն, պուլկարերէն եւ անգլերէն լեզուներուն:


== Աղբիւրներ ==
«Հայ Հանրագիտակ», Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, Պուքրէշ,1938,էջ 221)
1628 թուական

1628 թուական, նահանջ տարի, 17րդ դարու 28րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1628 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1628 մահեր

Ազարիա Սասնեցի (ծն.անյայտ), տաղասաց, աստղագէտ եւ տոմարագէտ
14 Մայիս

14 Մայիս, տարուան 134-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 135-րդ) օրն է:

Տարուան աւարտին կը մնայ 231 օր: 13 Մայիս  14 Մայիս  15 Մայիս 


== Դէպքեր ==
1900՝ Փարիզի մէջ տեղի կ'ունենայ 2րդ Ողիմպիական Խաղերու բացումը:
1948՝ Դաւիթ եՊն Կուրիոնը կը յայտարարէ Իսրայէլի անկախութիւնը:
1963՝ Քուէյթ կը դառնայ ՄԱԿի անդամ:


== Ծնունդներ ==
 resize|85%|Տես նաեւ՝ 14 Մայիսի ծնածներ}}

1941` Սթիվըն Քրաշըն, լեզուաբան
1952՝ Ռոպերթ Զեմեքիս resize|90%|(lang-en|Robert Lee Zemeckis}}) ամերիկացի շարժապատկերի բեմադրիչ}}
1969՝ Ֆրանսիս Քիւրքճեան resize|90%|, ֆրանսահայ գործարար, բուրագործ}}


== Մահեր ==
 resize|85%|Տես նաեւ՝ 14 Մայիսի մահացածներ}}

1998՝ Ֆրանք Սինաթրա resize|90%|(lang-en|Frank Sinatra}}, ծն.1915), ամերիկացի երգիչ, երաժիշտ, դերասան}}


== Տօներ ==
դրօշ|Վրաստան}} Վրաստան՝ resize|90%|Թամարոպա, Թամար Թագուհիի Օր}}Անաւարտ Օր}}


== Ծանօթագրութիւններ ==
Ծնթ․ցանկ}}


== Արտաքին յղումներ ==
BBC: On This Day
[1] Յղում en}}ՎՊԵ|14 May|14 Մայիս}}
Տարուայ օրեր}}
Արաբական Ծով

Արաբական ծով (արաբերէն՝  بحر العرب‎), Հնդկական Ովկիանոսի հիւսիսային մասին մէջ գտնուող ծով։ Արեւմուտքի մէջ կը սահմանակցի Արաբական թերակղզիին, իսկ արեւելքէն՝ Հնդկաստան թերակղզիին։
Ընդհանուր մակերեսը՝ 3.832 հազար քմ² է։ Առաւելագոյն լայնութիւնը՝ 2.400 քմ.։ Առաւելագոյն խորութիւնը՝ 4.652 մ.։ Թափող նշանաւոր գետը՝ Ինտոսն է։ Նշանաւոր ծոցերն են՝ Ատէնի ծոցը արեւմուտքի մէջ, որ Կարմիր ծովուն կը միանայ Պապ էլ-Մանտեպի նեղուցով, եւ Օմանի ծոցը՝ հիւսիս-արեւմուտքի մէջ։
Արաբական ծովու ափերուն կը գտնուին՝ Սոմալին, Ճիպութին, Եմէնը, Օմանը, Իրանը, Փաքիստանը, Հնդկաստանը եւ Մալտիւեան կղզիները։ Նշանաւոր քաղաքներն են՝ Քարաչին, Ատէնը,  Մասքաթը, Մումպայը եւ այլն։


== Սահմաններու Նկարագրութիւնը ==
Միջազգային ջրագրական կազմակերպութիւնը հաստատած է Արաբական ծովու սահմաններու հետեւեալ նկարագրութիւնը:
Արեւմուտքէն՝ Ատէնի ծոցի արեւելեան սահմանը։ Հիւսիսէն՝ Արաբական թերակղզիի արեւելեան կէտէն ՝ Ռաս ալ-Հատէն մինչեւ Ռաս Ճիւանի՝ Փաքիստանի ափերուն։ Հարաւէն՝ Ատտուի քորալեան կղզիէն (Մալտիւեան կղզիներ) մինչեւ Ափրիկէի արեւելեան հրուանդանը՝ Ռաս Հաֆունը։ Արեւելքէն՝ Լաքատիւի ծովու արեւմտեան սահմանը։


== Անուանումը ==
Արաբական ծովը եւրոպացի եւ արաբ ծովագնացներուն յայտնի եղած է տարբեր անուանումներով՝ Էրիթրէայի ծով, Կանաչ ծով, Հնդկական ծով, Պարսկական ծով, Օսմանեան ծով։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		

Կաղապար:Ծովերու Ցանկ
Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Պելորեչենսք)

Հայոց Ցեղասպանութեան յուշարձան, Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակին նուիրուած յուշարձան Ռուսաստանի Քրասնոտարի մարզի Պելորեչենսք քաղաքին մէջ։


== Պատմութիւն ==
Յուշարձանը նուիրուած է 1915-ի Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակին։ Տեղադրուած է 2015-ին, Պելորեչենսք քաղաքի Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ տարածքին։
Յուշակոթողը կը ներկայացնէ նորածին երեխան ձեռքին ողբացող կնոջ կերպար, ով կը դիմէ Աստուծոյ, որ այլեւս երբեք եւ ոչ մէկ տեղ նման ողբերգութիւն կրկնուի։ Յուշարձանին մօտ տեղադրուած են նաեւ Անդրանիկ Օզանեանի (Զօրավար Անդրանիկ) եւ Ֆելտմարշալ Իվան Պասքեւիչի կիսանդրիները։
Սպիտակ Խաչ վանք

Սպիտակ Խաչ վանք, հայկական յուշարձան, Հադրութէն ոչ շատ հեռու՝ դէպի հաւար, Վանք գիւղի բլուրին վրայ։


== Անուանումը ==
Աւանդութեան համաձայն Վանքի Սպիտակ խաչ անուանումը կապուած է Սուրբ Գրիգորիսի լանջական բիւրեղեայ խաչի հետ: Նահատակութենէն ետք, անոր հայրապետական գաւազանը եւ բիւրեղեայ խաչը սկիզբը պահուած էին Ամարաս, ուր ամփոփուած էին անոր նշխարները։ Ամարասի ամայացոիմէն ետք, այդ սրբութիւնները տեղափոխուած են Գտչավանք, իսկ բիւրեղեայ սպիտակ խաչը` Հադրութին մօտ գտնուող վանքը, որմէ ալ անիկա ստացած է Սպիտակ խաչ անուանումը:
Ըստ Սարգիս Ջալալեանցի, ի պատիւ այս խաչին, այստեղ կառուցւած է եկեղեցի՝ անիկա դարձուցած են եպիսկոպոսանիստ եւ յակացոիցած՝ ինքնուրոյն թեմ։ Անիկա դարձած էր ուխտատեղի, բազում հայ ուխտաւորներու համար․ գիւղն ալ իր անունը Վանք՝ ստացած է Սպիտակ խաչ վանքէն:


== Հիմնադրութիւնը ==
Վանքին հիմնադրման ստոյգ թուականը յայտնի չէ, ամենավաղ արձանագրութիւնը թուագրուած է 14-րդ դարով, թուականով՝ 1333-ը: Արձանագրութիւնը պահպանուած է եկեղեցիին ներսը` հիւսիսային կամարին խաչքարին տակ․
Վանքն ու շրջակայքը հարուստ են արձանագրութիւններով, եւ այդ արձանագրութիւնները կւ պատմեն վանքին հետագայ վերանորոգումներուն մասին:


== Կառոյցը ==
Վանքին երկարութիւնը նախասրահին հետ միասին կը կազմէ 15,75 մ․, լայնությիւնը՝ 7,1 մ․։ Յուշարձանը կը ներկայացնէ փոքր գմբեթաւոր շէնք մը՝ 6 սիւներէ եւ բուրգանման տանիքէ։
Եկեղեցին միանաւ թաղակապ սրահ է, որուն արեւմուտքէն կը միանայ ուղղանկիւն գաւիթը: Գաւիթն ու եկեղեցին իրարմէ բաժնուած չեն, ունի մէկ մուտք, որ կը բացուի արեւմուտքէն:
Առկայ են երկու փոքր պատուհաններ՝ արեւմտեան եւ հիւսիսային կողմերը։ Արեւմտեան պատուհանին քարին վրայ նոյնպէս պահպանուած է արձանագրութիւն՝
Եկեղեցիին տանիքը տեղադրուած է վեց սիւններէ բաղկացած, բուրգաձեւ ծածկով զանգակատուն-գմբեթը, որուն մասին շինարարական արձանագրութիւնը պահպանուած է եկեղեցիին մուտքի հարաւային կողը … «Յիշատակ է զանգակատունս Սուրապի որդոյ Ովանես եպիսկոպոսին»:
Եկեղեցիէն հարաւ-արեւելք հիւրատունն է մուտքին պահպանուած արձանագրութեամբ.
Հիւրատան կողքը պահպանուած են երկու վիմափոր խուցեր:
Եկեղեցիին շրջակայքը կան բազմաթիւ տապանաքարեր պահպանուած արձանագրութիւններով, որոնցմէ կարելի է ենթադրել, որ վանքը եղած է եպիսկոպոսանիստ, քանի որ այդտեղ թաղուած են նաեւ եպիսկոպոսներու աճիւններ: Կարգ մը դամբարանային քարերուն վրայ արտայայտուած են որսի, հողագործութեան, ցանքի եւ մարտերու տեսարաններ։ Գերեզմանատանը մնացած է կիսաքանդ շէնք, որ կառուցուած է 1735-ին եւ որոշ ժամանակ ուխտաւորներու համար իբրեւ ապաստարան ծառայած է։
Արցախի որմնափակ խաչքարերէն մէկը այստեղ կը գտնուի ։
Պերա Իվանիշվիլի

Պերա Իվանիշվիլի (վրացերէն՝ ბერა ივანიშვილი, լատինատառ Bera Ivanishvili,23 Դեկտեմբեր 1994(1994-12-23), Փարիզ) ծանօթ Պերա անձնանունով, վրացի երգիչ եւ երգահան եւ հանրածանօթ հիփ հոփ, «R&B» եւ «rap» երգերու մեկնաբան: Հիմնադիրն է Վրացական Երազ Սթիւտիոյին:
Պերա երաժշտութիւն ուսանած է փոքր տարիքէն: Չորս տարեկան հասակէն սկսած է սորվիլ դաշնամուր, թմբուկ եւ սրինգ նուագել: Իր առաջին երգը յօրինած է 11 տարեկանին: 2012-ին հրապարակ հանած է իր սթիւտիօ ալպոմը՝ «Gpirdebi» (վրացերէն՝ გპირდები որ կը նշանակէ Կը խոստանամ): Կ'երգէ վրացերէն, ռուսերէն, անգլերէն եւ ֆրանսերէն լեզուներով: Իր սինկըլները՝ «Untouchable» եւ«Parlez-vous français» յաջողութիւն գտած են Ֆրանսայի «SNEP» երգերու ցանկին վրայ 2017-ին:


== Անձնական կեանք ==
Պերա որ ծնունդով ալպինօ է վրացի պիլիոնատէր Պիճինա Իվանիշվիլիի երեք զաւակներէն մէկն է: Ամերիկեան Ֆօրպզ պարբերաթերթի համաձայն, իր հայրը Վրաստանի ամենէ մեծ մեծահարուստն է 6,4 միլիառ տոլար դրամագլխով: Պիճինա Իվանիշվիլին հիմնադիրն է Վրացական Երազ (վրացերէն՝ ქართული ოცნება անգլերէն՝ Georgian Dream) Վրաստանի քաղաքական կուսակցութեան: Յաղթանակելով Վրաստանի երեսփոխանական ընտրութիւններուն, Պիճինա Իվանիշվիլին իշխանութեան գլուխ հասաւ իբր Վրաստանի վարչապետ: Ընտրութիւններու ընթացքին, Պերան աջակցութիւն յայտնեց իր հօր, հրապարակելով իր «Georgian Dream» երգը (վրացերէն՝ ქართული ოცნება որ Կ'արտասանուի Քարթուլի Օձնեպա):
Պերա բաժնետէր է «GDS TV» վրացական կայանին եւ իր կարգին միլիոնատէր մըն է:


== Սկաւառակագրութիւն ==


=== Ալպոմներ ===
2012: Gpirdebi


=== Սինկըլներ ===
2011: «My Favourite Things»
2011: «Don't Worry»
2011: «Georgian Dream» [1]
2011: «Hip Hop Waltz»
2012: «გპირდები»
2012: «ოცნებების ღამე»
2013: «Summertime» (feat. Lil Playy)
2013: «სამუდამოდ»
2014: «Calypso Lover»
2015: «Don't Go»
2015: «I Look Good on You»
2016: «Shining Like a Star» (directed by Nash Grier)
2016: «Tickets to the Movies»
2016: «If This Isn't Love» (prod by Maejor)
2016: «Long Live»
2016: «I Can See It Now» (Christmas Song)
2017: «Three Words»
2017: «Untouchable»
2017: «Parlez-vous français»
2018: «Fire To The Sun» (feat. Patoranking)
2018: «Chemo dzma»o (with Zaza Nozadze)
2018: «Legalize»
2019: «She Said Yes»


== Տես նաեւ ==
Պերա Իվանիշվիլի անգլերէն Ուիքիփետիա էջ


== Արտագին յղումներ ==
Պաշտօնական Կայքէջ
Թուիթըր
Ճենովայի Հայերը

Ճենովայի Հայերը,
Հայերը ճենովայի մէջ։ ժենովայի առևտրականներու և հայերու առնչութիւնները սկիզբ սկսած են առնել XI դարէն, երբ ժենովայի նաւերը սկսած են երթևեկել Ղրիմի ափերը, ուր հոն գոյութիւն ունէր հոծ հայ համայնք, իսկ հարաւ-արևելքին մէջ ճենովան սերտ յարաբերութիւններ ունեցած է Կիլիկեան Հայաստանի հետ։ 1201 թուականին Կիլիկիայի հայոց թագաւոր Լևոն Բ անոնց շնորհած է ազատ առևտուրի և այլ առանձնաշնորհումներ։ Կիլիկիայի հայկական պետութեան անկումէն յետոյ ատկէ ետք շարունակված են հայերու ու ճենովացիներու առևտրական սերտ յարաբերութիւնները յատկապէս Ղրիմի Կաֆա քաղաքին մէջ։ ճենովացիները թոյլ տուած են հայերուն բնակուած իրենց տնօրինութեան տակ գտնուող առևտրաավաններում։ Հայ վաճառականները նպաստած են ճենովացի գործընկերներու շահութաբեր առևտրական գործարքներուն՝ կապեր պահպանելով Սեւ ծովի կովկասեան ու փոքրասիական երկրներու հետ։ ճենովային մէջ կառուցած են նորոգել հայ վաճառականներու նաւերը։ XIV դարու սկզբէն հիշված է այստեղ հիմնուած Հայոց տունը։ 1307 թուականին ճենովայի Մուլտեդո կարեւարձանեն հայերը կառուցած են վանք ու եկեղեցի՝ Ս. Բարդուղիմեոս (գոյատևած է մինչև 1650 թուականը)։ Վանքին մէջ ընդօրինակած են հայերէն ձեռագիրեր։ ճենովային մէջ գտնուած են բազմաթիւ հայերէն վիմագրութիւններ, դամբարանագրեր (մի քանի հատ պահպանված են մինչեւ այսօր), որոնք կը վկայեն XVI-XVII դարերու հայերու ներկայութեան մասին։
Հոգեբուժութիւն

Հոգեբուժութիւն (յուն.՝ ψυχή}}-հոգի եւ ιατρός- բժիշկ), բժշկական գիտակարգ, կ'ուսումնասիրէ հոգեկան հիւանդութիւններու պատճառները, էութիւնը, դրսեւորման ձեւերը, ընթացքը, բուժման եւ կանխարգիլման միջոցները, հիւանդներուն օգնութիւն կազմակերպելու համակարգը:


== Պատմութիւն ==
Դարեր շարունակ հոգեկան հիւանդութիւնները դիտուած են որպէս գերբնական ուժերու ծնունդ, համարուած աստծոյ պատիժի կամ ողորմածութեան դրսեւորում: Անով ալ պայմանաւորուած է հոգեկան հիւանդներու նկատմամբ հասարակութեան վերաբերմունքը: Այսպէս, գրգռուած անձանց համարած են աստծոյ կողմէ պատժուած, անոնց նկատմամբ ցուցաբերած բացասական վերաբերմունք եւ յաճախ ալ ֆիզիքական հաշուէյարդար տեսած, իսկ լռակեաց, ինքնամփոփ հիւանդները համարուած են աստծոյ կողմէ սիրուած` արժանանալով հոգատար վերաբերմունքի:
Հոգեկան հիւանդութիւններու մասին տեղեկութիւններ պարունակող հնագոյն աղբիւրներէն են եգիպտական փափիրուսները, չինական եւ հնդկական սուրբ գիրքերը, Աստուածաշունչը եւ այլն: Հոգեկան հիւանդութիւններու բուժմամբ զբաղած են քուրմերը. անոնց մէկ մասը հիւանդներուն քնացնելու եւ քունի ընթացքին տեսած երազներու միջոցով որոշած է հիւանդութեան բնոյթը եւ անոր բուժման միջոցները, միւսները հիւանդներու մարմինէն «դուրս մղած են» չար ուժերը, սատանաները եւ այլն:
Ապրելով հին յունական մշակոյթի ծաղկման ժամանակաշրջանին մէջ (V դար)` Հիփոքրաթը ցոյց կու տայ էփիլեփսիայի ընդհանուր կապը հոգեկան հիւանդութիւններու հետ, նշած է մանիայի, մելամաղձութեան մասին: Ան հաստատած է նաեւ, որ հոգեկան հիւանդութիւնները ուղեղի ախտահարման արդիւնք են, որոնց ախտածագման մէջ կարեւոր դեր ունին ժառանգականութիւնը, ֆիզիքական եւ հոգեկան զգացմունքներու արտայայտութիւնները (յուզմունք, վախ, ծննդաբերութիւն եւ այլն), թունաւորումները, ծերունական հասակը: Ան կը գտնէր, որ այդ հիւանդութիւնները բուժելի են, այդ իսկ պատճառով կ'առաջարկէր պահպանել հանգիստի վիճակ, համապատասխան սննդակարգ, ընդունիլ լոգանքներ, թուլացնող եւ փսխեցուցիչ միջոցներ: Հին Հռոմի մէջ բժշկութեան բուռն զարգացման ժամանակաշրջանին հոգեբուժութեան ասպարէզին մէջ գիտական միտքը Հիփոքրաթի ուսումնասիրութիւններէն այն կողմ չանցաւ: Նոյնիսկ յունա-հռոմէական բժշկութեան ականաւոր ներկայացուցիչ Գալենը (II դար) էական ազդեցութիւն չունեցաւ հոգեկան հիւանդութիւններու ուսմունքին վրայ:
Ոսկեպտղի, Ժորի (Խարմա)

Ոսկեպտղին, Ժորին,  կ'անուանուի նաեւ «Ճափոնի ծիրան»: Կ'աճի Չինաստանի մէջ: Անոր ծառը կը կոչուի Kaki-ի ծառ: Անոր մշակումը Միջերկրականի ափերուն` արդի ժամանակաշրջանին կը պատկանի:


== Տեսակներ ==
Ժորիին տեսակները շատ են. կայ Ֆույուն (Fuyu), որ հարուստ է խէժով եւ աղաղով (tannin), հետեւաբար նախընտրելի է զայն սպառել, երբ պտուղը ամբողջութեամբ կը հասուննայ, կը քաղցրանայ, կը կակուղնայ եւ կը նուազին անոր դառնութիւնն ու կպչունութիւնը: Կայ ժորիի այլ տեսակ մը` Persimmon-ը, որ աւելի նուազ բնաթելեր կը պարունակէ եւ նուազ դառն է, հետեւաբար կարելի է զայն սպառել, երբ կիսովին հասուն է:


== Պարունակութիւն ==
ժորիի իւրաքանչիւր պտուղ կը պարունակէ ութ կուտի հատիկ:
ժորիին քաղցր համը արդիւնքն է անոր կլիւսիտներով կամ շաքարով հարուստ ըլլալուն: 100 կրամ ժորին կը պարունակէ 15 կրամ կլիւսիտներ:
ժորին աղքատ է բնական կիտրոնաթթուներէ` 100 կրամ ժորին կը պարունակէ միայն 300 միլլիկրամ կիտրոնաթթու:
Իւրաքանչիւր ժորի կը պարունակէ հաւասար քանակութեամբ ֆրուքթոզեւկլուքոզ: Այս իսկ պատճառով անիկա հարուստ է ուժականութեամբ:
Իւրաքանչիւր 100 կրամ ժորի կը պարունակէ 60 քիլոքալորի:
Հասուն ժորին աղիքները կը կակուղցնէ, որովհետեւ հարուստ է բնաթելերով: Հետեւաբար շատ լաւ դարման է պնդութիւն ունեցողներուն: 100 կրամ ժորին կը պարունակէ 2.5 կրամ բնաթել:
Ժորին մուգ նարնջագոյն է, եւ այս փաստ է, որ հարուստ է բնական թոյրով եւ կենսանիւթ Ա.ի նախատեսակով` քարոթինով: 100 կրամ ժորին կը պարունակէ 1.4-էն 3 միլլիկրամ քարոթին:
Ժորին հարուստ է նաեւ քարոթինով, կը պարունակէ նաեւ լիքոպին եւ զանթին տարրերը, որոնք հականեխիչ տարրեր են, որոնք մարմինը կը պաշտպանեն ազատ արձակուած տարրերու  վնասներէն, հետեւաբար երիտասարդ կը պահեն մարմինը:
Ժորին կը պարունակէ նաեւ կենսանիւթ Սէ., որ նաեւ հականեխիչ տարր մըն է: 100 կրամ ժորին կը պարունակէ 7 միլլիկրամ կենսանիւթ Սէ.: Որքան ժորին հասունանայ, այնքան կենսանիւթ Սէ.-ի քանակը կ'աւելնայ:
Ժորին կը պարունակէ նաեւ հանքային աղեր, որոնց ընդամէնը հաւասար է 700 միլլիկրամի` իւրաքանչիւր 100 կրամ ժորիի մէջ: Հանքային աղերու տեսակներն են` փոթասիոմը, քալսիոմը եւ ֆոսֆորը:


== Պատկերասրահ ==
Աճառեան

Աճառեան, հայկական մականուն։


== Մակոնւները կրողներ ==
Հրաչեայ Յակոբի Աճառեան (1876-1953), լեզուաբան, բառարանագիր, հայագէտ, մանկավարժ։
Սառնաղբիւր (Շիրակի մարզ)

Սառնաղբիւր (Շիրակի մարզ), գիւղ Հայաստանի Շիրակի մարզի հարաւ-արեւելեան կողմը, մարզի կեդրոնէն 34 քմ. հարաւ:
Հին ժամանակ կոչուած է՝ Ուռենուտ, Սոգեուտլի։ Սառնաղբիւր վերակոչուած է 1940 թուականին:
Գիւղը ունի արհեստական ջրամբար, որ կ'ոռոգէ Անիի տարածքի 1000 հեկտար հողատարածութիւնը:


== Պատմութիւն ==
Գիւղին մէջ գոյութիւն ունի հնավայր: Կալաչի կամ Ղալաչի կոչուող բլուրին վրայ կան բազմաթիւ վկայութիւններ, որոնք կը փաստեն հնավայրի գոյութիւնը, սակայն առ այժմ այն ոչ մէկ հնագիտական ուսումնասիրութիւններու չէ ենթարկուած։ Գիւղի անուանացանկին մէջ կը նշմարուի նաեւ Գիոդիկենտի եւ Սիոգութլի կամ Սոգթլու անունները, որոնք տրուած են թուրքերուն կողմէ 1918 թուականի մայիսեան հերոսամարտերու ժամանակ: Գիւղը բաւականին լուրջ դիմադրութիւն ցոյց տուած է թուրքական ջարդարարներուն մայիսի 18–23 կամ 24 1918 ժամանակաշրջանին: Այս դէպքերուն վերաբերեալ կան բազմաթիւ վկայութիւններ։ Գիւղը բաւականին մեծ տարածք ունի։


== Բնակչութիւն ==
Նախնիները 1828-1829 թուականին գաղթած են Ալաշկերտէն, Կարսէն, Բասենէն եւ Մուշէն։
Սառնաղբիւրի ազգաբնակչութեան փոփոխութիւնը.


== Տնտեսութիւն ==
Բնակչութիւնը կը զբաղի անասնապահութեամբ, հացահատիկի մշակմամբ:


== Օգտակար հանածոներ ==
Սառնաղբիւրի մէջ կը գտնուի նաեւ քարահանք, ուր գոյութիւն ունին վարդագոյն տուֆ եւ աւազի հանք «Բողթլու» անունով։ Գիւղի տարածքին մէջ կան տուֆի եւպեմզայի հարուստ պաշարներ։


== Կրթութիւն ==
Գիւղը ունի մէկ դպրոց, ուր կը գործեն նաեւ արտադասարանային խմբակներ, բանավէճի ակումբ եւ տեղի կ'ունենան առողջ ապրելակերպի սեմինարներ։ 
2016 թուականին, գիւղին մէջ Հայաստանի մանուկներ բարեգործական հիմնադրամի նիւթական օժանդակութեամբ տեղադրուած է մարզահրապարակ։ 


== Աղբիւրներ ==
Սառնաղբիւրի մէջ կը գտնուին շարք մը սառնորակ աղբիւրներ։ Անոնցմէ յիշարժան էն «Կաթնով աղբիւր», «Թմոյի աղբիւր», «Ձորի Աղբիւր», «Կանալ», «Պռտի աղբիւր» եւ այլ աղբիւրներ։


== Պատմամշակութային կառոյցներ ==
Գիւղը ունի շարք մը պատմական կոթողներ, որոնք կը վկայեն, որ գիւղի տարածքին մէջ հին ժամանակ մարդիկ բնակութիւն հաստատած են:
Գիւղի կեդրոնը կը գտնուի Սուրբ Թադէոս (1883), Սուրբ Յակոբ (V-VI դարեր) եւ Սուրբ Կարապետ (1205) եկեղեցիները։ Գիւղին մօտ կը գտնուին V-XIII դարերու Հոգեվանքը, Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ ուխտատեղին, իսկ 6 քմ. արեւելք՝ Սուրբ Ղազար եկեղեցին (V-VI դարեր), «Գնդաքար» (Ն.Ք. առաջին հազարամեակ) եւ «Բերդիկ» (Ն.Ք. 2-րդ հազարամեակ) ամրոցները։ 1883 թուականին կառուցուած է Թադէոս Առաքեալ եկեղեցին, որ մինչեւ օրս կը գործէ

		
		
		
		
		
		
		


== Յայտնի անձինք ==
Հայկարամ Մխիթարեան, Նախկին ԱԺ պատգամաւոր, «Հայմամուլ» ՓԲԸ գլխաւոր տնօրէն, ՀՀ կառավարութեան աշխատակազմի գործերու կառավարիչ, ՀՀ նախագահի աշխատակազմի գործերու կառավարիչ, վերջերս՝ ՀՀ ԱԻՆ փոխնախարար
Արշալոյս Սարոյեան
Գուրգէն Սահակեան
Սամուէլ Նիկոյեան (ծ. 1958), ՀՀ Ազգային ժողովի նախկին նախագահ, քաղաքական գործիչ։


== Արտաքին յղումներ ==
Սառնաղբիւր գիւղի էջը CAA կայքին մէջ
Սառնաղբիւր գիւղի մասին Armeniapedia.org կայքին մէջ
Ֆրանսայի Դրօշ

Ֆրանսայի դրօշը (ֆրանսերէն՝ Drapeau français), կապոյտ, սպիտակ, եւ կարմիր (ձախէն աջ), հաւասարաչափ ուղղաձիգ շերտերով ուղղանկիւն պաստառ է։ Լայնքի եւ երկայնքի յարաբերակցութիւնը 2։3 է։


== Գոյներու ծագումը ==
Դրօշի կապոյտ գոյնը օգտագործուած է թերեւս Քլոտուիկ Ա.-ի կառավարութեան տարիներուն։ Ան կապ ունի Սուրբ Մարին Տուսրկիվյնի հետ (Մարտին Տուրսկին Ֆրանսայի հովանաւորն է)։ Ըստ առասպելի Սուրբը կիսած է իր թիկնոցը (կապոյտ գոյնի) Ամյէն քաղաքի աղքատներուն, իսկ Քլոտուիկը քրիստոնէութեան ընդունումէն ետք մօտաւորապէս 498-ին ի պատիւ անոր դրօշի սպիտակ գոյնը փոխարինեց կապոյտով։
Սպիտակ գոյնը 1638-1790-ականներու ընթացքին համարուած էր в թագաւորական դրօշի գոյն եւ քանի մը ծովերու նշան։ 1814-1830-ին ան նաեւ եղած է թագաւորական բանակի դրօշի գոյնը։ Սպիտակ գոյնը կը խորհրդանշէ Ֆրանսան եւ այն ամէնը, որ կապուած է աստուածային կարգի հետ՝ Աստուծոյ հետ (այստեղէն ալ ընդունուած է այս գոյնը իբրեւ թագաւորական հիմնական խորհրդանիշ։ Ըստ պաշտօնական ուսմունքի թագաւորի իշխանութիւն ունէր աստուածային ծագում)։
Հուկու Կապետի կառավարութեան օրով եւ Ֆրանսայի թագաւորի հետնորդները Սուրբ Տիոնիսիայի պատուին ունէին կարմիր օրիֆլամմա, որ եղած է լեգենտար աբբայութեան հիմնադիրը։


== Գոյներ ==


== Գրականութիւն ==
Слейтер С. Геральдика. Иллюстрированная энциклопедия. — М.: Эксмо-Пресс, 2007. — 264 с. — ISBN 9785699178056


== Արտաքին յղումներ ==
Ֆրանսայի դրօշի պատմութիւնը «Աշխարհի բոլոր դրօշներու» կայքումին մէջ
Ֆրանսայի դրօշը «Flags of the World» կայքին մէջ (անգլերէն)
Անուշ Թորանեան

Անուշ Թորանեան ծնած է 1991-ին, Փարիզ, Ֆրանսա: Ան Փարիզի 15-րդ թաղամասի` վարչական շրջանի ղեկավարն է:: Ան կը ներկայացնէր Փարիզի գործող քաղաքապետ Անն Իտալկոյի քաղաքական ուժը: Հայ բարեգործական ընդհանուր միութեան Ֆրանսայի գրասենեակի տնօրէնն է:


=== Ուսում եւ մասնագիտութիւն ===
Անուշ Թորանեան համալսարանական ուսումը ստացած է Փանթէոն-Ասսաս (Panthéon-Assas) համալսարանին մէջ, ուրկէ ստացած է Հանրային իրաւունքի եւ միջազգային յարաբերութիւններու մագիստրոսի կոչումը, իսկ փարիզի Քաղաքական հետազօտութիւններու (Political Studies) Հիմնարկէն Հանրային Կառավարման (Public Administration) մագիստրոսի կոչումը:


=== Գործունէութիւն ===
Թորանեան իր մասնագիտական ասպարէզը սկսած է զանազան հանրային կառավարման մարմիններու եւ Արտաքին Գործերու նախարարութեան մէջ:


=== Գործունէութիւն ===
Անուշ Թորանեանը Հայ բարեգործական ընդհանուր միութեան Ֆրանսայի գրասենեակի տնօրէնն է, տարիներ շարունակ պայքարած է հայ մշակութային ժառանգութեան պահպանման եւ Հայաստանի, Արցախի զարգացման համար:


== Աղբիւրներ ==
Անուշ Թորանեան ընտրուած է Փարիզի 15-րդ վարչական շրջանի ղեկավար