armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Անսպասելի (2015 ֆիլմ)

Անսպասելին, 2015 Ամերիկեան թատերախաղ ֆիլմ է. գրուած է Քրիս Սուանպերկ եւ Մեկան Մերսիերին կողմէ. կը գլխաւորէ Գօպի Սմալտերս իբրեւ ուսուցիչ Շիքակոյի երկրորդական վարժարանի մէջ, որ առանց ուզելու յղիացած է։ Աշակերտներէն մէկը, Ճազմին (Կայիլ Պին)ն ալ անսպասելիօրէն յղի է, եւ այս երկուքը կը միանան կազմաւորել իրենց ապագաները։ 
Ֆիլմը ունեցաւ իր աշխարհային բացումը 25 Յունուարին «2015 Sundance Film Festival»ի մէջ։ Ֆիլմը թողարկուած է սահմանային թողարկումի մէջ եւ ընդմէջ պահանջուած հոլովակ 24 Յուլիս 2015-ին The Film Arcade-ին կողմէ:


== Ծրագիր ==
Ներքին քաղաք Շիքակոյի երկրորդական վարժարանի ուսուցիչը ընդլայնեց ոչ սիրելի ընկերութիւն, իր ամենալաւ աշակերտներէն մէկուն հետ փորձելով տիրապետել անսպասելի յղիութիւններուն։


== Դերասաններ ==
Գօպի Սմալտերս իբրեւ Սամանթա Ապպօթթ
Կայիլ Պին իբրեւ Ճազմին
Անտերս Հոլմս իբրեւ Ճոն
էլիզապէթ Մգկովերն իբրեւ Սամանթայի մայրը


== Արտադրութիւն ==
Սուանպերկ մօտաւորապէս 2 տարիէն գրեց ֆիլմին պատմութիւնը։ Ֆիլմը նկարուած է West Humboldt Parkին եւ East Garfield Park, Chicago-ին մէջ, բայց տեղի կ'ունենայ Էնկլվուտ։Կաղապար:Failed verification 
Գօպի Սմալտերս յղի էր նկարումի ժամանակ։ Սմալտերսին յղիութիւնը՝ իր դերին յղիութեան հետ անակնկալ զուգադիպութիւն էր . Ֆիլմը 2014 Հոկտեմբերին լրացաւ:


== Թողարկում ==
Ֆիլմը ունեցած է իր աշխարհային բացումը 2015 Sundance Film Festival-ի մէջ 25 Յունուար 2015-ին: Կարճ ժամանակ ետք յայտարարուեցաւ, «The Film Arcade» ընկերութիւնը նուաճած է ֆիլմին նուաճումի իրաւունքները: Ֆիլմը թողարկուած է 24 Յուլիս 2015-ին, սահմանային թողարկման մէջ, եւ ընդմէջ պահանջուած հոլովակ.


== Ընդունելութիւն ==
Անսպասելին ստացած էր դրական քննադատութիւն։ Ֆիլմի քննադատութիւն հաւաքող համացանցի էջը Րոտտէն Տօմաթոս տուած է ֆիլմին 67% նիշ, միջին գնահատանքով 6.4/10, ըստ քննադատութիւններուն 51 քննադատողներու կողմէ։ Համացանցի էջին համաձայնութիւնը կը կարդայ "Անսպասելին կը փաստէ մտածուած է եւ լաւ խաղցուած: Եթէ որեւէ բան- քաղցր- տեսուած է արժէքաւոր է, խորհուրդ-դրդրող նիւթեր են: «Metacritic»ի մէջ, ֆիլմը կ'ընդգրկէ 65%, նմուշուած 20 ֆիլմ քննադատութիւններուն կողմէ, ցոյց տալով "ընդհանրապէս սիրուած քննադատութիւններ":


== Գրկախառնութիւններ ==


== Վերագրութիւններ ==
198 (թիւ)

198 (հարիւր իննսունութ)՝ զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 197 եւ 199 պարզ թիւերու միջեւ


== Յատկութիւններ ==
 A005101  աւելցուկային թիւ է
 A005349  յիսունութերորդ բերկրալի թիւն է
կիրառութիւններ
198 Ամպեղա աստեղնեակի կարգային թիւն է
 Alt + 198 -ի գործադրումով կը ստացուի ╞ նշանը
Տարուայ 198րդ օրն է Յուլիս 17-ը (նահանջ տարիներուն՝ Յուլիս 16-ը)
Լազանիա

Լազանիա (իտալ.՝ lasagne, Իտալերէն արտասանութիւն՝ laˈzaɲɲe), քառակուսի կամ ուղղանկիւն դդմաճէ պատրաստուած իտալական ուտեստ՝ լեցուած պեշամել (bechamel sauce) թացանով, լազանիայի խմորէ թերթիկներով եւ փարմեզան (parmesan) պանիրով։ Ըստ տարածաշրջանի՝ բաղադրամասերը կրնան տարբերիլ՝ միս, լոլիկ, շոմին, այլ բանջարեղէն, փոլոնեան թացան (sauce bolognaise), մոցարելա (mozzarella) պանիր կամ ռիքոթա (ricotta cheese) :


== Պատմութիւն ==
Լազանիայի ամենահին յայտնի բաղադրատոմսերը նկարագրուած են Նափոլեան երկու խոհարարական գիրքերուն մէջ՝ Anonimo Meridionale (1238-1239) եւ Liber de Coquina (1304-1314)։ Ուտեստը յայտնի դարձած է եւ տարածուած ոչ միայն Իտալիոյ, այլեւ ամբողջ աշխարհի տարածքին։ Առաջին լազանիաները պատրաստուած են ջեռոցներու մէջ առանց բռնակի յատուկ տապակներու մէջ, ուր տեղաւորած են որոշակի քանակութեամբ խմորի բարակ շերտեր՝ լեցուած թացանով եւ փարմեզան պանիրով։ Լիկուրիոյ մէջ (Liguria)  աւանդական լազանիայի ռակուին (ragoutհ) հետ միասին կը սկսին աւելցնել թացաններ օրինակ՝ փէսթօ (Pesto sauce)։ Երբեմն, աւելցնելով շոմինի  թացան, լազանիայի խմորը կը ներկուի վառ կանաչ։
Ժզ. դարուն լազանիայի բաղադրատոմսը փոխ առնուած  լեհական խոհանոցին մէջ՝ դառնալով լազանկի։


== Ստուգաբանութիւն ==
Լազանիա բառով սկիզբը նկարագրուած էր կաթսան, որու մէջ կը պատրաստուէր ուտելիքը։ Սակայն, կ'ենթադրուի, որ ուտեստը ծագած է Իտալիոյ մէջ, «լազանիա» բառը կու գայ յունարէն «λάσανα» («լասանա») կամ «λάσανον» («լասանոն»), որ կը նշանակէ «տաք ափսէ» կամ «տեղադրել զամբիւղի մէջ»: Հետագային բառը փոխ առնուած է հռոմէացիներու կողմէ որպէս «lasanum», որ կը նշանակէ «ճաշ եփելու կաթսայ»: Իտալացիները այս բառը օգտագործած են լազանիա ուտեստի համար։
Ըստ մէկ այլ տեսութեան՝ «լազանիա» բառը կու գայ յունարէն λάγανον («լագանոն») բառէն, որ կը նշանակէ հարթ շերտերով դդմաճի խմոր։


== Խմորին առանձնայատկութիւնը ==
Լազանիայի խմոր կը պատրաստուի դդմաճեղէնի ալիւրէն, որ կը պատրաստուի բացառապէս ցորենի կարծր տեսակէ։
Խմորին շերտերը կ'արտադրուէին նոյն ձեւով, ինչպէս դդմաճի շերտերը եւ կը վաճառուէին չոր խմորի տեսքով։


== Ժամանակակից խոհանոց ==
Ժամանակակից լազանիան կը պատրաստուի խմորի քանի մը շերտերէ, որոնցմէ իւրաքանչիւրին վրայ կը լեցնեն միջուկը եւ պեշամել թացանը։ Միջուկին համար կարելի է օգտագործել աղացած միս՝ վրան քերած պանիր։ Մոցարելա պանիրը կարելի է փախարինել այլ պանիրներով՝ սուլուկունի (sulguni cheese ) կամ պրինզա (Bryndza) : Ուտեստը կը թխեն ջեռոցի մէջ 220 աստիճանով, ապա  կը նուազեցնեն ջերմաստիճանը մինչեւ 180 աստիճան եւ կը թխեն 30-35 վայրկեան:


=== Լազանիան մշակոյթի մէջ ===
Կարֆիլտ կատուն (garfield cat) համանուն երգիծական ֆիլմին մէջ հանդէս կու գայ որպէս լազանիայի սիրահար։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Պատրաստենք միասին. Կաղամբով լազանիա
Andrew Dalby, "Food in the Ancient World from A to Z", Routledge, 2003, on Google books
Լազանիա. Իտալական թխուածքաճաշ դդմաճով, միսով եւ բանջարեղէնով
Օրուայ բաղադրատոմս. Լազանիա` սունկով եւ պեշամել սուսով
2020-ի Յոբելենականներ

2020-ի Յոբելենականներ 
Իւրաքանչիւր յոբելենական թուականի կամ տարեդարձի նշում խորքին մէջ մեր կեանքը վերարժեւորելու ձգտում մը ալ ունի իր ետին թագնուած։ Եւ երբ ամէն անգամ զանոնք հրապարակային կերպով կը յիշենք, կը նշենք, կը նշանակէ, որ մենք զմեզ կ՚արժեւորենք։ Այս բոլորը դրական պատեհութիւններ են, որ սփիւռքեան մեր ճակատագրի պահպանման եւ կազմութեան մէջ մեծ դերեր ունեցած են։ Ու այս թուարկումներով արդէն մտած կ՚ըլլանք Հայոց պատմութեան մէջ տեսնելու համար հոն խարսխուած հայրենասիրութիւնը, հայապահպա-նումը, հայու ոգիի սաւառնումն ու  հայակերտումը, մշակոյթի եւ ազատութեան սէրը, հայու կամքն մարտնչումը, ընդվզումն ու յեղափոխութիւնը։ 2020-ի Յոբելենականներ: Պատրաստեց՝ գրող Գէորգ Պետիկեան:Արտագրեց՝ Շաքէ Մանկասարեան:


== Աղբիւրներ ==
Յոբելենականներ
Մենք ենք, մեր սարերը (ժապաւէն)

«Մենք ենք, մեր սարերը», հայկական գեղարուեստական ժապաւէններէն, 1969։
Ժպաիէնը նկարահանուած է Հրանտ Մաթեւոսեանի համանուն ստեղծագործութեան հիման վրայ, ուր ներկայացուած է հայկական հին գիւղի շունչն ու առանձնայատկութիւնը, գիւղացիին միամտութիւնը եւ սրամտութիւնը, ազնուութիւնն ու աշխատասիրութիւնը։


== Նիւթ ==
Իշխանի հօտին մէջ անծանօթ ոչխարներ կը յայտնուին, ան երեկոյեան աշխատանքէն յոգնած հովիւներուն ու հնձուորներուն կ'առաջարկէ մորթել ոչխարները: Առանց երկար-բարակ մտածելու, ընկերովի կը մորթեն ու խորոված կը պատրաստեն: Ուտելու պահուն կը յայտնուի Ռեւազը ու կը միանայ անոնց կերուխումին: Այնուհետեւ կը յիշէ, որ ոչխար կորսնցուցած է ու կը հարցնէ, թէ անծանօթ ոչխարներ տեսա՞ծ են արդեօք: Իշխանը ու ընկերները կը հասկանան, որ իրենց մորթածը Ռեւազին ոչխարներն էին:
Ռեւազին կինն ալ ոստիկանութեան կը դիմէ: Սակայն գիւղ գործուղղուած քննիչը շուտով կը հասկանայ, որ եղածը դիտաւորեալ գողութիւն չէ, ու կը փորձէ քանդել պատմութեան կծիկը:


== Դերեր ==
Ժապաւէնին դերերը մարմնաւորած են հանճարեղ դերասաններ․

Սօս Սարգսեան,
Մհեր Մկրտչեան,
Խորէն ԱբրահամեանԵրաժշտութեան հեղինակը Տիգրան Մանսուրեանն է:
Վանի Ինքնապաշտպանութիւն (1915)

1915-ի առաջին ամիսներուն սաստկացած հալածանքները կը նեղէին Վասպուրականի հայութիւնը, որ խումբ առ խումբ կու գար Վան քաղաքին մէջ ապաստան գտնելու։ Շրջանի Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան ղեկավարները՝ Արամ Մանուկեան, Իշխան եւ Ա. Վռամեան (որ Վանէն ներկայացուցիչ ընտրուած էր օսմանեան խորհրդարանին) կապի մէջ էին կառավարութեան հետ։ Վասպուրականի նահանգապէտ Թահսին փաշան բարեացակամվերաբերում ցոյց կու տար հայերուն նկատմամբ։ Ուրեմն, յոյս կար, որ Վանի հայութիւնը պիտի յաջողէր պատերազմի դժուարին օրերը համեմատաբար խաղաղ անցնել։
1915-ի Մարտին, սակայն, Թահսին փաշա ետ կանչուեցաւ եւ Վասպուրականի նոր նահանգապետ նշանակուեցաւ Ճեւտեթ, որ Էնվերի քեռայրն էր։ Ճեւտեթ կը պահանջէր թուրք բանակին համար անմիջապէս կառավարութեան յանձնել դրամ, հագուստ, ուտելիք եւ 4 000 զինուոր իրենց զէնքերով։ Ան կը սպառնար, որ եթէ հրամանը չկատարուի, պիտի կոտորէ Վանի ամբողջ հայութիւնը։ Ապրիլի սկիզբին, Ճեւտեթ սպաննել կու տայ Իշխանը եւ կը ձերբակալէ Վռամեանը։ Արամ Մանուկեան կը յաջողի ձերբակալութենէ ազատիլ եւ ժողովուրդին ղեկավարութիւնը ստանձնել։

Թուրքերը պաշարած էին Վանի հայկական թաղերը։ Կոտորածը անխուսափելի էր։ Արամ Մանուկեան խորհրդակցութեան կը հրավիրէ երեք կուսակցութիւններու ղեկավարները։ Կ'որոշուի ինքնապաշտպանութեան դիմել: Կը կազմուի Զինուորական Մարմինմը, որուն մաս կը կազմեն Կայծակ Առաքել (դաշնակցական), Պուլկարացի Գրիգոր (դաշնակցական) եւ Արմենակ Եկարեան (նախկին արմենական եւ ապա ռամկավար): 20 Ապրիլին թուրքերը գերի կը վերցնեն Վան մտնել փորձող խումբ մը հայ կիներ եւ կրակի տակ կ'առնեն անոնց օգնութեան եկող հայերը։ Հրացանաձգութիւնը կը սկսի հայկական թաղերու վրայ եւ հայերը ինքնապաշտպանութեան կը դիմեն։

Կռիւը կը տեւէ ամբողջ ամիս մը։ Արամ Մանուկեան կը դառնայ ինքնապաշտպանութեան ոգին եւ ղեկավարը։ 19 Մայիսին Վան կը մտնէ առաջին հայ կամաւորական խումբը՝ Դաշնակցական Խեչոյի ղեկավարութեամբ։ Նոյն օրը կը հասնի նաեւ երկրորդ կամաւորական խումբը՝ Դրոյի գլխաւորթութեամբ։ Յաջորդ առտու վերջապէս կը մտնէ ռուսական զօրաբաժինը։ Թուրքերը փախուստի կը դիմեն, ճամբուն վրայ կոտորելով շրջակայ գիւղերու հայ բնակիչները։ Վանը կ'ազատագրուի: Ռուս հրամանատարին հաւանութեամբ, նահանգապետ կը կարգուի Արամ Մանուկեան, որ կը սկսի հիմը դնել ինքնավար Վասպուրականի վարչական կառոյցին։
Վանի ամերիկեան հիւանդանոցին մէջ աշխատող ամերիկացիներու վկայութիւններուն վրայ հիմնուած, դեսպան Մորկընթաու կը գրէ, թէ Վանի դէպքերը ինքնապաշտպանութիւն էին եւ ոչ «ըմբոստութիւն, յեղափոխութիւն կամ դաւադրութիւն»: Սակայն կ'ըսէ, թէ ամէն անգամ, երբ ինք Թալէաթին կը դիմէր ի նպաստ հայերուն, վերջինս այդ «յեղափոխութիւն»ն ու «դաւադրութիւն»ը կը յիշեցնէր անոր:
Վանի ազատութիւնը կը տեւէ 70 օր միայն: Ռուս բանակը «ռազմագիտական» հաշիւներով նահանջի հրաման կը ստանայ։ Եւ Վանի շրջաններէն 200 000 հայութիւն, թրքական կոտորածներէն խուսափելու համար, կը նահանջէ ռուսերուն հետ։


== Աղբիւրներ ==
Հայ Դատ, 11րդ Դասարան, Հեղինակ՝ Ռուբինա Փիրումեան, էջ 66-67
Արծիւ (անձնանուն)

Արծիւ, հայկական արական անուն։ Առաջացած է հայերէն արծիւ բառէն։ Որպէս անձնանուն հազուադէպ կը գործածուի Կովկասի մէջ։
Կարմիր (գոյն)

Կարմիր, լոյսի երեք հիմնական (կարմիր, կանաչ, կապոյտ անգլերէն՝ RGB ) գոյներէն մին: Կը գտնուի տէսանելի լոյսի ալիքներու երկարութեան 625÷760 նանոմեթր տիրոյթին մէջ: Աւելի երկար ալիքները կը կոչուին ինֆրակարմիր, որոնք անտեսանելի են մարդու աչքին, այլ կը յայտնաբերուին ջերմազգաց մասնաւոր գործիքներու օգնութեամբ։


== Կարմիր Գոյնի Նշանակութիւնները ==
Վտանգ, զգուշացում եւ մերժում կը նշանակէ։
Կարմիր նշանը երթեւեկի կանոններուն մէջ կը նշանակէ առաջ երթալու արգելք։
Կարմիր գոյնը կառավարական եւ զինուորական կանոններուն մէջ կը նշանակէ հրամանի կարեւորութիւնը եւ ուժգնութիւնը:


== Մշակոյթի Մէջ ==

Աւարայրի Ճակատամարտի հերոս Վարդան Մամիկոնեանը ստացած է «Կարմիր Վարդան» անունը
«Կարմիր Գիրքը» կը պատմէ չքանալ սպառնացող կենդանիներու եւ բոյսերու մասին:
Օրացոյցին մէջ կարմիր գոյնով կը նշուին տօնական եւ գործէ ազատ օրերը:
Ուիքիփետիայի մէջ կարմիրով կը նշուին տակաւին չգրուած յօդուածները
«Կարմիր Խաչը» կամաւոր ընկերութիւններ են, որոնք պատերազմի ժամանակ կը կազմակերպեն օգնութիւն ռազմագերիներուն, վիրաւոր եւ հիւանդ ռազմիկներուն, խաղաղութեան ատեն ալ՝ բնական աղէտներէն տուժածներուն եւ տարփոխիկ հիւանդութիւններ ունեցողներուն։
Կարմիրը հրշէջներու գոյնն է՝ կարմիր են հրշէջ կառքերը:
Կարմիրով կը նշուին տաք ջուրի ծորակները
Կարմրուկը երեխաներու տարփոխիկ հիւանդութիւն մըն է
Երեւանին' մէջ կարմիրով գծանշուած են վճարովի կայանատեղիներու եզրագիծերը
Զգուշացման համար կարմիր են պայթիւնավտանգ կազերու՝ մէթանի եւ փրոփանի անօթները
Կարմիր է Հռոմի կաթողիկէ եկեղեցւոյ քարտինալներու հանդերձանքը: Վերջինիս նմանութեամբ ծագած է քարտինալ թռչունի տեսակին անունը:
«Կարմիր մոլորակ» անունը կը տրուի Հրատին՝ գոյնին պատճառաւ
«Կարմիր բանակը» ռուս յեղափոխական բանակին անունն է, որ պաշտօնական կը մնայ մինչեւ 1946։
		
		


== Որդան Կարմիր ==

Որդան կարմիրը (անգլերէն՝  Carmine) Միջին Դարու Հայաստանի մէջ տարածում գտած յայտնի ներկանիւթ մըն է, որ կը պատրաստէին Porphyrophora hamelii միջատներէ եւ կ'օգտագործէին գորգեր եւ գործուածքներ, կերպասներ ներկելու, նաեւ՝ ձեռագիր մագաղաթներ պատկերազարդելու համար:


== Կարմիրին Երանգները ==
Գարմին (նոյն՝ Որդան կարմիրն է)
Վարդագոյն
Բոսոր


== Խօսքին Մէջ ==
կաս-կարմիր կ'ըսուի դարբինի քուրային մէջ շիկացուած եւ կարմրած երկաթի կտորին
Ասոյթներ՝
Դեղձերն իրար նայելով կը կարմրին
Տանձին կ'ըսեն հասաւ, խնձորին՝ կարմրաւ
Կարմիր կովն իր կաշին չի փոխեր


== Անուններ ==
Նէրքին Կարմիրաղբիւր՝ գիւղ Տաւուշի մարզին մէջ, Երեւանէն 192 ք.մ. հեռու
Կարմիր Աղէկ՝ գիւղ  Լոռիի մարզին մէջ, Ձորագետի ձախ ափուն
Կարմիր ծով (արաբերէն՝ البحر الأحمر‎  Պահր էլ Ահմար եբր.՝ ים סוף‎ ֆրանսերէն՝ Mer Rouge Մէր Ռուժ)` Հնդկական Ովկիանոսին ներքին ծով մը, որ կը գտնուի Արաբական թերակղզիի եւ Ափրիկէ մայր ցամաքին միջեւ:
Կարմրաւորը եկեղեցի մըն է Աշտարակ քաղաքին մէջ
Հայկական մականուն՝ Կարմիր-Մօրուքեան, Կարմիրեան


== Բնութեան Մէջ ==
Կարմիրը բնութեան մէջ տարածուած գոյներէն է՝ հասուն պտուղներու եւ հատապտուղներու, նաեւ՝ ծաղիկներու, որ իրենց գոյնին շնորհիւ կը գրաւեն փոշեցան մեղուներուն ուշադրութիւնը: Սունկերը կարմիր գոյնով կ'ազդարարեն, որ իրենք թունաւոր են:

		
		
		


== Երկիրներու Դրօշակներ ==
Կարմիրը կարգ մը երկիրներու դրօշակներու հիմնական գոյնն է՝

		
		
		
		


== Յեղափոխութեան Գոյն ==
Կարմիրը կը համարուի ընկերվարական յեղափոխութիւններու, շարժումներու եւ կուսակցութիւններու գոյն: Ընկերվարութիւն դաւանող երկիրներու դրօշակները կարմիր գոյն ունին՝
Մասունք

Մասունք
Սուրբերու աճիւններէն մասնիկ մը, փշրանք մը, երբ բարեպաշտական զգացումներով արծաթեայ փոքր տուփերու մէջ դրուած են կը կոչուին մասունք:
Անցեալին սովորութիւն չկար շարժական տուփերու մէջ պահել սուրբերու աճիւններէն մասնիկներ։ Նոյնիսկ փոքր ոսկորի բեկորներ կը թաղէին եւ գերեզմանաքարեր կը պատրաստէին անոնց համար։
Աւելի ետքն է, որ մարդիկ սկսան ճաճանչաւոր տուփեր շինել եւ անոնց մէջ պահել յուրրերու մասունքները։ Նոյնիսկ վիզէն կախելու նպատակով փոքր տուփիկներ պատրաստուած են անոնց մէջ ամփոփելու համար սուրբերուն մասունքները:
Այսօր մեր բոլոր եկեղեցիներուն մէջ Ս. Սեղանի բազմոցը զարդարող մեծ թէ փոքր զանազան մասունքներ կան, ճաճանչաւոր թէ պարզ տուփերումէջ, որոնք մեր բարեպաշտ ժողովուրդի պաշտամունքին արժանացած են:
Աղբիւր

Ծիսական Գիտելիքներ, Սուրէն Արք. Գաթարոյեան, էջ՝ 155
Ժիրայր Յակոբեան

Ժիրայր Յակոբեան (1890- Յունիս 1915-ին)
(Սարգիս Նալբանտեան):

Ծնած է Խարբերդ 1890-ին: Ուսումը կը ստանայ Քոլէճի եւ Թլկատինցիի դպրոցին մէջ: Ամերիկա անցնելով, կը վարէ թերթերու խմբագրութիւններ: 1912-ին կը մեկնի Վենետիկ, ուրկէ գաւառ, ստանձնելով տնօրէնութիւնը Միացեալ Ընկերութեան Հաւաւի դպրոցներուն: Աշխատակից պոլսահայ պարբերականներու եւ տարեցոյցներու: Յունիս 1915-ին Խարբերդի բանտը կը նահատակուի:


== Աղբիւրներ ==
Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի, Կ.Պոլիս 1919, էջ 58-59, յօդուած 163
Հալիձոր գիւղ

Հալիձոր, գիւղ Հայաստանի Սիւնիքի մարզին մէջ, Տաթեւի համայնքին մէջ, կեդրոնէն՝ 69 Քմ հիւսիս-արեւմուտք, Որոտան գետին ձախ ափին։ Բարձրութիւնը ծովու մակերեսէն շուրջ 1300-1350 մ է, հեռաւորութիւնը Գորիս քաղաքէն՝ 23 Քմ։
Հալիձոր կառուցուած է 1966-ին եւ մինչեւ 1991 կը գտնուէր Հարժիսի խորհ-տնտեսութեան կազմին մէջ։


== Անուան ստուգաբանութիւնը ==
Հալիձոր անունը ծագած է Հաբանդ գաւառի Հալէ, Հալիս կոչուող բնակավայրերու անուանումներէն։ Ժ. դարու սկիզբը իշխանուհի Համազասպուհին Հալիձորը նուիրաբերած է Տաթեւի վանքին, որու կալուածը եղած է մինչեւ ԺԹ. դար։


== Բնակչութիւն ==
Ըստ Ազգային վիճակագրական ծառայութեան 2001-ին կատարած մարդահամարի տուեալներուն՝   գիւղը ունէր 605 բնակիչ:


== Տնտեսութիւն ==
Բնակչութիւնը կը զբաղի դաշտավարութեամբ, այգեգործութեամբ եւ մեղուաբուծութեամբ։


== Պատմամշակութային կառոյցներ ==
Գիւղին մէջ կը գտնուի կանգուն մնացած Ս. Մինաս եկեղեցին՝ կառուցուած 1611-ին, ոչ հեռու՝ Հալիձորի Ս. Աստուածածին կամ «Կուսանաց անապատ» վանքէն։ Գիւղէն 2 Քմ հարաւ-արեւմուտք կը գտնուի նշանաւոր Հարանց Անապատը, շրջակայքը կը գտնուին «Խաչին խութ» կոչուող եկեղեցին, «Պօղոս-Պետրոս» մատուռը, շարք մը գիւղատեղիներ՝ «Հալիձոր», «Կարմիր», «Հայկաշէն», «Հայկատափ», Հալէ, Հին Շենատեղ, ինչպէս նաեւ բազմաթիւ խաչքարերով գերեզմանոցը։ Որոտանի ձախ ափին, այգիներու մէջ պահպանուած է ժայռաբեկորի վրայ կանգնած 1265 արձանագրութիւն մը։


== Հասարակական կառոյցներ ==

Մշակութային հաստատութիւններէն են դրամատիկական թատրոնը, երկրագիտական թանգարանը, Ակսել Բակունցի տուն-թանգարանը, գրադարաններու կեդրոնացած համակարգը եւ ֆիլմադարանը։ Ունի 2 մարզադպրոց, մարզադաշտ եւ 2 շարժապատկերի սրահ։


== Կրթութիւն ==
Գորիսը Սիւնիքի մարզին մեծ կրթական ու մշակութային կեդրոններէն է։ Գորիսի մէջ կը գործեն 7 հանրակրթական դպրոց, 4 բուհ, որմէ երկուքը պետական, 2 միջնակարգ մասնագիտական ուսումնական հաստատութիւն, նախադպրոցական 7 հիմնարկ, 2 երաժշտական եւ մէկ արուեստի դպրոց։


== Առողջապահութիւն ==
Գորիսի առողջապահական հաստատութիւններն են՝ «Գորիսի Ռ. Եոլեանի անուան հիւանդանոց», «Գորիսի ատամնաբուժական դարմանատուն», «Գորիսի Ս.Ամիրեանի անուան դարմանատուն» ՓԲԸ-ները, Սիւնիքի մարզային արեան փոխներարկման կայանը, «Ախտաճանաչման բժշկական միաւորում» ԲԲԸ-ի մասնաճիւղը։ Գորիս քաղաքին մէջ կը գործեն 30-է աւելի հասարակական-քաղաքական կազմակերպութիւններ։


== Արտաքին յղումներ ==
Էջը Սիւնիքի մարզպետարանի կայքին մէջ
Համայնքին ղեկավարութեան էջը Սիւնիքի մարզպետարանի կայքին մէջ
Նիկողոս Զօրայեան

Նիկողոս Զօրայեան (1821, Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 30 Նոյեմբեր 1859(1859-11-30)), Հայ տնտեսագէտ, կրթական գործիչ եւ հրապարակագիր, որ զբաղած է մասնաւորաբար ըներակաբանական հարցերով:


== Կենսագրութիւն ==
Նիկողոս ծնած է Գումգաբու, Թուրքիա։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է իր ծննդավայրին Մայր վարժարանին մէջ։ Պոլսոյ զանազան վարժարաններէն ներս աշակերտելէ ետք անցած է Եւրոպա՝ տարբեր երկիրներ շրջելով ձեռք բերած է մեծ զարգացում։ Եղած է գրագէտ, հրապարակագիր եւ ազգային գործիչ։


== Գործունէութիւն ==
Պոլիս վերադաձին աջակիցը եղած է Կարապետ Իւթիւճեան «Մասիս» օրաթերթի հիմնարկութեան կապակցութեամբ։ Ան կատարած է նաեւ թարգմանութիւններ Անգլերէն է եւ 1838 թուականին նշանակուած է Պոլիսի մաքսատունին թարգմանն ու մեկնաբանը: Քանի մը տարիներ աշխատելէ յետոյ ճամբորդած է Փարիզ, իսկ այնտեղէն՝ Վենետիկ, ապա՝ ծննդավայրը:
Անոր նախասիրած ճիւղերը եղած են տնտեսագիտութիւն, իմաստասիրութիւն, մանկավարժութիւն եւ պատմութիւն: Ան «Մասիս» օրաթերթին նուիրած է տնտեսական նշանաւոր յօդուածներու շարք մը «Օ․» ստորագրութեամբ։
Զօրայեան 1947 թուականին կրկին ճամբորդած է Փարիզ, որպէս Տատեան Յովհաննէսին թարգման։ Վերադառնալով Պոլիս, ծաւալած է մշակութային լայն գործունէութիւն։ Զօրայեան իր գրական ասպարէզը սկսած է 1847 թուականին վերջերուն, «Բազմավէպ» պարբերաթերթին մէջ տպագրելով տնտեսագիտական յօդուածներ եւ այսպիսով սկսած է աշխատիլ «Հայաստան» թերթին մէջ։
Նիկողոս եղաւ աշխարհաբարի ախոյաններէն մէկը եւ ինքն գրած էր պարզ լեզուով, յստակ տրամաբանութեամբ եւ հաստատ համոզումներով։


== Գործեր ==
Նիկողոս ստորագրած է բազմաթիւ գործեր․

«Նկարագիր ազգային դաստիրակութեան»,
«Քաղաքական տնտեսութեան վրայ տեղեկութիւններ»,
«Վարժութիւն ընթերցանութեան»,
«Ընթերցասիրութիւն» թարգմանութիւնները եւ այլ գործեր։


== Աղբիւրներ ==
«Արդի Հայ Գրականութիւն», Ա. Հատոր, Մուշեղ Իշխան, Պէյրութ, 1850-1885, էջ 211:
«Դիմաստուերներ», Հրանդ Ասատուր, 1921, էջ 1-35։
«Ժամանակ» օրաթերթ, 23 Յուլիս 2009, էջ 2։
Նշան Կորիկեան

Նշան Նորիկեան (ծնածէ 1801 թ․)
Ծնած է Ակնայ մէջ, իր հայրը Ակնայ մեծատուններէն սեղանաւոր Մահտեսի հաճի Նորուկ աղա, կրցեր էր անցեալ դարուն սկիզբը վարժապետներ գտնել՝ Նշանին կարդալ, գրել, հաշուել, եւ թրքերէն սովրեցնելու համար։
Երիտասարդ հասակին Պոլիս եկած է ու անկէ ճամբորդած՝ Դամասկոս, Բիրիզ, Պէյրութ,Էրզրում, Արշիպեղագոսի կղզիները, Իզմիտ եւ Եգիպտոս եւ այդ առիթով նշան աղա շատ բան տեսեր, շատ բան լսեր էր, ուսումնասիրած էր մարդիկը, եւ անոնց բարքերը, եւ փոխանակողի առեւտուրէ սկսելով մինչեւ սեղանաւորութեան տանելու աստիճան զարգացուցէր էր իր նիւթական վիճակը, միւս կողմէ իր առօրեայ յարաբերութիւնները, եւ ճամբորդութիւնները կրթեր էին իր ճաշակը եւ մտաւորապէս զինքը զարգացուցեր էին։
Իբրեւ առաջնակարգ սարաֆ Պօլիս հաստատուելէ ետքն ալ զբաղած էր տասնորդներու (Աշար) յանձնառութիւններով (Իլթիզա) որ ատենօք սարաֆներուն գլխաւոր զբաղմունքն էր։
Հոգեկան բարեմասնութիւններով օժտուած յաջողութեան մէջ խոնարհ եւ բարեկամին հաւատարիմ, մեծին ու փոքրին յարգամատոյդ, նախապաշարումներէ զերծ եւ իր գարը կանխած մարդ մըն էր նշուն աղա, ինչպէս կը վկայեն ժամանակակից ծերեր։
Իրեն այցելող բարեկամներու կեանքովը կը հետաքրքրուէր եւ անզգալաբար կուզէր հասկնալ իր բարեկամն վիճակը, երբ հասկնար թէ անիկայ նիւթական նեղութեան մէջ կը գտնուէր անմիջապէս անոր ապրուստի գործ մը կը գտնէր, յանձնարարելով իր ո եւ է մէկ բարեկամին։
Աղքատասէր ու բարեսիրտ շատ աղքատներու արցունքը սրբած էր. եւ երբ ընդհանրապէս սեղանաւորներէ շատ էր իրենց պարտապահանջները նեղած են, ինք միշտ ներող եղած է եւ մանաւանդ երբ ան հայրենակից էր փոխանակ թողլու խանին մէկ անկիւնը իր տունը հիւրընկալած է, ամիսներով ու տարիներով կատտրեալ քրիստոնեայի մը անշահախնդրութեամբ։
Բաժին մը, օգուտ մը հանել ուրիշին համար, ազգին համար՝ իր ժամանակէն իր ազդեցութենէն եւ գործունէութենէն այս էր եղած իր հաճոյքը, բարիքը կընէր բարիքին համար եւ չկար մէկը որ ամենափոքր վնաս մը կամ զրկանք մը տեսած ըլլար իրմէն։
Ցուցամոլութենէ կը խորշէր եւ մոլեռանդ չըլլալով անխտրական էր, իբր ժամանակին ճէնթըլմէն կանուխէն առած էր սպորտի ճաշակը եւ որքան անվրէպ նշանառու, նոյնքան ալ կտրիճ ձիավարժ մը եղած էր։
Իշխան-աղայութեան փափաքներ երբէք չէր ունեցած, ժողովներու հոգաբարձութիւններու, խնամակալութիւններու միշտ անդամակցած է եւ չէ մերժած ո եւ է ազգային պաշտօն այն համոզմամբ թէ անհատը պէտք է ծառայէ ազգին։
Ազգային դաստիարակութեան գործին շատ համակիր եւ ուսումնասէր ըլլալուն՝ իր բնակած թաղերուն մէջ կրթական խնամակալութեան գլուխ կը դնէին զինքը. այսպէս երած էին Սարրաֆ Ճանիկ եւ Մաքսուտ ամիրաները երբ նշան աղա Խասգիւղէն Օրթագիւղ փոխադարձ էր իր բնակութիւնը։
Ջէր կրցեր մերժել անոնց առաջարկը եւ իբրեւ Փոխանորդ Մաքսուտ ամիրայի՝ կը նախագահէր խնամակալութեան մը որու անդամ էին նշանակուած նաեւ Ճանըմեան Յովհաննէս, Պապաեան Յովսէփ, Սինանեան Գրիգոր, Նուրեան Գաբրիէլ, Եուսուֆեան Տիգրանիկ եւ այլք։
1930 թուական

1930 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 30րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1930 ծնունդներ


==== Յունուար ====
01 Յունուար Ատոնիս (Ալի Ահմետ Սաաիտ) բանաստեղծ եւ գրականագէտ
22 Յունուար Լէոն Քոչարեան (մ.1970) խորհրդային հայազգի բեմադրիչ


==== Մարտ ====
08 Մարտ Ալպերթ Խաչատուրով Альберт Иосифович Хачатуров (մ.1976) թատրոնի բեմադրիչ


==== Ապրիլ ====
09 Ապրիլ Յարութիւն Քեհէեան (մ.2015) ֆութպոլիստ


==== Յունիս ====
12 Յունիս Սեպուհ Աբգարեան (մ.2014) երգահան, երգիչ եւ խմբավար


==== Յուլիս ====
04 Յուլիս Մհեր Մուշեղ Մկրտչեան (մ.1993) դերասան


==== Օգոստոս ====
01 Օգոստոս Փիէռ Պուրտիէօ Pierre Bourdieo (մ.2002) ֆրանսացի ընկերաբան, փիլիսոփայ
05 Օգոստոս Նիլ Արմսթրոնկ Neil Armstrong (մ.2012) ամերիկացի աստղանաւորդ
12 Օգոստոս Ճորճ Սորոս George Soros Soros György հունկարական ծագումով ամերիկացի ներդրող, մեծահարուստ գործարար, մարդասէր
19 Օգոստոս Ֆրանք ՄքՔորթ Francis "Frank" McCourt (մ.2009) ամերիկացի-իռլանտացի gրող եւ հեղինակ


==== Սեպտեմբեր ====
07 Սեպտեմբեր Լեւ Պայախչեւ ლევ სერგის ძე ბაიახჩევი (մ.1992, Թպիլիսի) նկարիչ


==== Հոկտեմբեր ====
01 Հոկտեմբեր Ռիչարտ Հարիս Richard St.John Harris (մ.2002) իրլանտացի դերասան եւ երաժիշտ
06 Հոկտեմբեր Հաֆէզ Ասատ (մ.2000) Սուրիոյ 15րդ նախագահը


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1930 մահեր


==== Ապրիլ ====
27 Ապրիլ Եղիշէ Արք. Դուրեան (ծն.1860), հոգեւորական, բանաստեղծ, բանասէր


==== Մայիս ====
13 Մայիս Ֆրիտիոֆ Նանսեն (Fridtjof Nansen, ծն.1861), նորվեկացի բեւեռախոյզ եւ դիւանագէտ


==== Յուլիս ====
19 Յուլիս՝ Իսաք Կուսթաֆ Քլասոն (շուէտ.՝ Isak Gustaf Clason, ծն.1856), շուէտացի ճարտարապետ
28 Յուլիս՝ Ալվար Կուլսթրանտ (շուէտ.՝ Allvar Gullstrand, ծն.1862), շուէտացի ակնաբան
Անստոյգ ամսաթիւով՝
 Գաբրիէլ Կաֆեան (ծն.1860), հասարակական գործիչ
 Պօղոս Նուպար Փաշա (ծն.1851), քաղաքական գործիչ