armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Գեղագիտական արժէք

Գեղագիտական ապրում եւ գրականութիւն, գեղեցիկի զգայնութիւն կամ գեղագիտական ապրում կը կոչենք գրական-գեղարուեստական գործէ մը մեր ստացած վայելքը։ Այս
ապրումը իր մէջ կը պարփակէ ճաշակի դատում մը, հարստացած
գաղափարական Եւ յուզական տարրերով։

Այսպէս է, երբ կը լսենք երաժշտական կտոր մը, կամ կը դիտենք գեղանկար մը,

կամ կը կարդանք գրական գործ մը, եւ զայն կը գտնենք ներդաշնակ, մեր
զգայարանքներուն հաճելի։ Բայց միանգամայն մեր յուզական աշխարհով կը
մասնակցինք անոր ու մտքով կ՛ըմբռնենք անոր բովանդակութիւնը։

Գեղագիտական ապրումը, ինչպէս գեղագիտական իտէալը,

արուեստագէտի մը հոգեկան աշխարհին հիմնական բանալիներն են
վարելու համար երկի մը յղացման եւ արտադրման ընթացքը՝
ստեղծագործական «պրոսես»ը։ Անոնք նաեւ անհրաժեշտ Են այդ երկի
ըմբռնումին, վայելումին համար, շնորհիւ իրենց առաջացուցած
«» հոգեմտաւոր մասնակցութեան։
Գեղագիտական իտէալ-արժէք, կեանքը, իրականութիւնը, մարդկային գիտակցութեան մէջ կը
ներկայանան փոխնիփոխ գեղեցկութեան, վեհութեան, ողբերգականի
կամ կատակերգականի իրենց երեսներով ու աստիճաններով։
Այս արժէքները միանգօ Այս արժէքները կամ յատկանիշները գոյութիւն ունին անշուշտ մարդկային
գիտակցութեան մէջ, անոր համար, եւ ոչ անկէ դուրս։ Բայց անոնք կան բոլոր
մարդոց համար, ամեն մշակուած գիտակցութեան համար նոյնիսկ եթէ կը
մնան չափով մը յարաբերական, նոյնիսկ եթէ մասամբ փոխուած են ու կը
փոխուին ժամանակէ ժամանակ, վայրէ վայր, նաեւ ըստ ընկերամշակութային
կացութեան կամ դասակարգի։

Այս յատկանիշ արժէքներէն հիմնականը Գեղեցիկն է (նկատել, որ

արուեստի գիտութիւնը կը կոչուի գեղագիտութիւն)։
Գեղեցիկի էութեան սահմանումը փիլիսոփայական հիմնական խնդիր է,
որ զբաղեցուցած է բոլոր ժամանակներու մտածողները, առիթ տուած
բազմաթիւ տարբեր, երբեմն հակադիր կեցուածքներու։
Այս ծաւալուն ու անվերջանալի բանավէճին մէկ տարազումը գեղեցիկի
եւ «օգտակար»ի կապին խնդիրն է։ Այսպէս, երբեմն կարգմը մտածողներ
գեղեցիկը նոյնացուցած են օգտակարին հետ ուրիշներ հակադրած են
ամայն իրականութեան յատկանիշներն են։
Այս արժէգները կամ յատկանիշները գոյութիւն ունին անշուշտ մարդկային կիտակցութեան մէջ, նոր համար, եւ ոչ անկէ դուրս։ բայց անոնք կան բոլոր գիտակցութեան մէջ, անոր համար, եւ ոչ անկէ դուրս։ Բայց անոնք կան բոլոր մարդոց համար, ամէն մշակուած գիտակցութեան համար նոյնիսկ եթէ կը մնան չաբով մը յարաբերական, նոյնիսկ եթէ մասամբ փոխուած են ու կը մնան չափով մը յարաբերական եթէ մասամբ փոխուած են ու կը փոխուին ժամանակէ ժամանակ․ վայրէ վայր, նաեւ ըստ ընկերամշակութային։
այս յատկանիշ արժէքներէն հիմնականը գեղեցիկ (նկատել, որ արուեստի գիտութիւնը կը կոչուի գեղագիտութիւն):
-գեղեղիկ էութեան սահմանումը փիլիսոփայական հիմնական խնդիր է որ զբաղեցուցած է բոլոր ժամանակներու մտածողները, առիթ տուաւ բազմաթիւ տարբեր երբեմն հակադիր կեցուածքներու։
Այս ծաւալուն ու անվերջանալի բանավէճին մէջ տարածումը գեղեցիկի եւ «օգտակար»ի կապին խնդիրն է։ Այսպէս, երբեմն կարկ մը մտացողներ գեղեցիկը նոյնացուղած են օգտակարին հետ․ ուրիշներ հակադրած են։
Մաթուսաղա եպիսկոպոս

Մաթուսաղա, Սիւնեաց կամ Յունաբան դպրոցի նշանաւոր ուսուցիչ, հայ փիլիսոոփայ, գիտնական, հոգեւոր գործիչ, ապրած է Զ. դարու վերջաւորութեան  եւ Է. դարու սկիզբը։ Անոր մասին կենսագրական ստոյգ տուեալներ չկան: Ծննդեան թուականը անյայտ է։ Մահացած է շուրջ 652-ին։ Եղած է նշանաւոր ուսուցչապետ Սիւնեաց վարդապետարանին։
Կազմակերպած է Սահակ Պարթեւի  եւ Մեսրոպ Մաշտոցի գործերուն մեկնութիւնները։
633-ին, Կարինի ժողովին, դաւանաբանական վէճի մը ընթացքին, կարդացուած է Մաթուսաղայի թուղթը, ուր վերջինս կտրականապէս մերժած է քաղկեդոնականութիւնը։
634-ին եպիսկոպոս ձեռնադրուած է։ Ստեփանոս Օրբելեանի կողմէ արժանացած է մեծամեծ գովասանքներու։ Ան իր «Պատմութիւն Նահանգին Սիսականայ» գիրքին մէջ ինքզինք անուանած է ժամանակի «Մեծ քերթող եւ անյաղթ փիլիսոփայ ... ուսեալ զքերթողութիւն եւ վարժեալ ճարտասանականաւն, հմտացեալ փիլիսոփայական արուեստին, լի ամենայն իմաստութեամբ եւ կատարեալ գիտութեամբ»։
Օրբէլեանի իրեն ընծայած մակդիրներէն ի յայտ կու գայ, թէ Մաթուսաղա եղած է Յունաբան դպրոցի մեծ աշխատաւորներէն մէկը։ Դժբախտաբար  իրմէ ոչ մէկ գործ հասած է մեզի։
Հայկ Եազմաճեան

Հայկ Յովհաննէս Եազմաճեան  (30 Յունուար 1898, Կոստանդնուպոլիս - 12 Փետրուար 1975, Երեւան), հայ բժիշկ, հոգեբոյժ, մանկավարժ, գիտնական, ազգային եւ հասարակական գործիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 30 Յունուար 1898-ին, Կոստանդնուպոլիս։ Տարրական կրթութիւնը ստացած է Վառնայի մէջ, միջնակարգը՝ Կ. Պոլսոյ մէջ։ Բժշկական բարձրագոյն կրթութիւնը ստացած է Կ. Պոլսոյ (1918-1922 թուականներուն) եւ Փա­րի­զի (1923-1925) համալսարաններուն մէջ։ Մասնագիտացած է հոգեբուժութեան մէջ։ 1927-ին Փարիզի մէջ արժանացած է բժշկութեան դոկտորի կոչման։ Փարիզի մէջ զբաղած է բժշկական, գիտական, հասարակական եւ ազգային գործունէութեամբ, եղած է Փարիզի Հայ բժշկական միութեան եռանդուն անդամներէն։
1936-ին, Կոմիտասի աճիւնին ուղեկից դառնալով, հաստատուած է Հայաստան։
1936-1975 թուականներուն, Երեւանի հանրապետական հոգեբուժական դարմանական բուժարանին մէջ աշխատած է իբրեւ հոգեբոյժ: Միաժամանակ աշխատած է Երեւանի պետական բժշկական հիմնարկին հոգեբուժութեան ամպիոնէն ներս, իբրեւ օգնական, ինչպէս նաեւ Երեւանի պետական համալսարանէն ներս, իբրեւ իրաւաբանական բաժինի դատական հոգեբուժութեան դասախօս։
1944-1946 թուականներուն եղած է Հայկական ՍՍՌ Գիտութիւններու ակադեմիայի բժշկութեան եւ կենսաբանութեան պատմութեան բաժինի գիտաշխատող եւ քարտուղար։ Եղած է խորաթափանց գիտնական, փորձառու դարմանագէտ, հմուտ մանկավարժ եւ ազնիւ անձնաւորութիւն։
1954-ին պաշտպանած է գիտական աւարտաճառը՝ «Հո­գե­բու­ժա­կան հա­յեացք­նե­րը Հայաստանում հնա­գոյն ժա­մա­նակ­նե­րից մին­չեւ ԺԱ. դար» նիւթով, եւ արժանացած բժշկական գիտութիւններու թեկնածուի գիտական աստիճանին։ Դարմանական հոգեբուժութեան եւ հոգեբուժութեան պատմութեան վերաբերեալ աւելի քան 40 տպուած եւ անտիպ յօդուածներու հեղինակ է։ Բազմակողմանի զարգացած այս անձնաւորութիւնը եղած է նաեւ արուեստի մեծ սիրահար մը։ Պաշտած է Կոմիտասը, Մե­ծա­րեն­ցը ու շատ սիրած՝ ֆրանսական մշակոյթը։ Ունի ֆրանսերէն եւ հայերէն անտիպ բանաստեղծութիւններու տետրակ մը եւ «Օրա­գիր» մը։ Հայկական ՍՍՀ վաստակաւոր բժիշկի կոչման արժանացած է (1966), մետալներով ու պատուոյ գիրերով պարգեւատրուած։
Մահացած է 12 Փետրուար 1975-ին, Երեւան։


== Աղբիւր ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Ժանէթ Գույումճեան Իլանճեան

Ժանէթ Գույումճեան Իլանճեան հանրածանօթ մեներգչուհի:


== Կենսագրութիւն ==
Ժանէթ Գույումճեան Իլանճեան ծնած է Պէյրութ, Լիբանան: Ան երբ ստացած է երաժշտութեան, դաշնակի եւ սոլֆէժի բարձրագոյն վկայականները, հայրենի եւ օտար բեմերուն վրայ բազմաթիւ ելոյթներուն միջոցով արդէն դարձած է երգի, ու մանաւանդ հայ երգի դեսպանը աշխարհի չորս ծագերուն, արժանանալով պետական անձնաւորութիւններու եւ արուեստագէտներու բարձր ուշադրութեան: Հարուստ եղած է անոր երգացանկը: Լիբանանահայերը զինք կարօտով պէտք է յիշեն իբրեւ տեղւոյն՝ 1965 թուականի «Պաալպեքի միջազգային փառատօնիլ»ի մենակատար :
իբրեւ երգարուեստի դաստիարակ եւ, մանաւանդ, իբրեւ անզուգական մեներգող եւ, յատկապէս, «Լիբանանի սոխակ» մակդիրով, Լոս Անճելըսէն մինչեւ Քորտոպա, Պուէնոս Այրեսէն մինչեւ Պաղտատ եւ տակաւին շատ մը այլ քաղաքներ ու երկիրներ:
Ժանէթ Գույումճեան Իլանճեան ամուսնացած է մշակութային, թատերական եւ ազգային հասարակական գործունէութեան նուիրուած Սամուէլ Իլանճեանի հետ (Ծնեալ` Խարբերդ, 1927-ին - մահացած՝ 30 Հոկտեմբեր 2020-ին, Լոս Անճըլըս ) եւ բախտաւորուած են Վանտա, Թալին եւ Սեւակ զաւակներով:


=== «Կեանք մը երգ» կամ «A Lifetime of Music» խտասալիկը ===

2013 թուականին լոյս տեսաւ Ժանէթ Գույումճեան Իլանճեանի «Կեանք մը երգ» կամ «A Lifetime of Music» խտասալիկ ալպոմը, որ իր Երկու գեղեցիկ խտասալիկներուն հետ, որոնք կը բովանդակեն 33 մեներգներ, կան նաեւ իր կենսագրութիւնը եւ տարիներու յայտագիրներու հարուստ երգացանկը, որոնց շնորհիւ ընթերցողը կ՛առաջնորդուի աւելի մօտէն ճանչնալու Ժանէթ Գույումճեան արուեստագիտուհիին՝ հայ երգի վաստակաշատ այս նուիրեալին:
Առաջին խտասալիկը կը բովանդակէ 23 երգեր՝ Կոմիտասէն, Բ. Կանաչեանէն, Ա. Պատմագրեանէն, Հ. Պէրպէրեանէն, Տոլուխանեանէն, Է. Յովհաննէսեանէն Պ. Ճելալեանէն, Ե. Պալիկեանէն, Է. Միրզոյեանէն, Ա. Յովհաննէսէն եւ Կ. Զաքարեանէն, իսկ երկրորդը 10՝ Պախէն, Ռոսինիէն, Վերտիէն, Չայքովսքիէն եւ Պեթհովենէն ստեղծագործութիւններ:


==== ՀԲԸ Միութեան Ժանէթ Գույումճեան-Իլանճեան ֆոնտ ====
Բացատրողական գրքոյկէն կը պարզուի,«Ստեղծուած է ՀԲԸ Միութեան Ժանէթ Գույումճեան-Իլանճեան ֆոնտ, եւ այս նպատակին համար կատարուած նուիրատուութիւններու հասոյթը պիտի յատկացուի այն երիտասարդներուն, որոնք դասական երաժշտութեան կ՛ուզեն հետեւիլ»:


== Աղբիւրներ ==
Armenian Song Hayasdani Garmir Kinin Jeannette Ilandjian Kouyoumdjian
ՎԱՐԴՈՒՀԻ (ԻԼԱՆՃԵԱՆ) ԳԱՐԱՊԱՇ
Ալպերթ Յովհաննիսեան

Ալպերթ Յովհաննիսեան  19 տարեկան զինծառայող ու թնդանօթ արձակող Արցախի պատերազմի նահատակը:  Արցախեան պատերազմի ԱՄԵՆԱՅԱՅՏՆԻ ԼՈՒՍԱՆԿԱՐԻ ՀԵՐՈՍԸ: Ան թաղուած է Եռաբլուր պանթէոնին մէջ:


== Կենսագրութիւն ==
Ալպերթ Յովհաննիսեան Հայ-Ռուսական համալսարանի ուսանող էր, կ՛ուսանէր քաղաքականութիւն եւ որոշած էր իր ապագան կերտել դիւանագիտական բնագաւառէն ներս։ Սեպտեմբեր 15-ին, Ալպերթ տօնած էր իր 19-րդ տարեդարձը եւ նախքան բանակ երթալը, իր մօտիկ ընկերներուն պատուիրած էր․- 

Ալպերթ Յովհաննիսեանի վերջին հրաժեշտի արարողութիունը տեղի ունեցաւ 9 հոկտեմբեր 2020-ին, ժամը 18:00-ին Նոր Նորքի Սուրբ Սարգիս եկեղեցւոյ մէջ: Յուղարկաւորութիւնը կայացաւ 10 Հոկտեմբերին, ժամը 15:00-ին Եռաբլուր պանթէոնին մէջ:
Արցախի նախագահ Արայիկ Յարութիւնեան՝ Ալպերթ Յովհաննիսեանին յետ մահու պարգեւատրեց  «Արիութեան համար» մետալով: 
Արցախը նախագահ Արայիկ Յարութիւնեանը Ֆեյսպուքի իր էջին մէջ ցաւակցութիւն յայտներ է զինուորի մահուան կապակցութեամբ՝ մասնաւորապէս նշելով․ - 


== Աղբիւրներ ==
Hero of the most famous photo from ongoing Karabakh war dies
Արցախը բարձր կը գնահատէ իր հերոս որդիին սխրանքը. Ալպերթ Յովհաննիսեանը յետ մահու  պարգեւատրուեր է «Արիութեան համար» մետալով
Արցախի նախագահի հրամանագրով զինծառայող Ալպերթ Յովհաննիսեանը յետ մահու պարգեւատրուեր է «Արիութեան համար» մետալով
Յայտնի ու լայն տարածում ստացած ռազմաճակատային լուսանկարի հերոս Ալպերթ Յովհաննիսեանի հայրը տղայի յիշատակին նուիրուած գրառում կատարած է։
Իշխանուհի Ռիմ ալ-Ալի

Իշխանուհի Ռիմ ալ-Ալի (1969, Գահիրէ, Եգիպտոս) Ալճերացի լրագրող, ամուսնացած Յորդանանի Իշխան Ալի պըն Հուսէյնի 7 Սեպտեմբեր, 2004 թուականին: Ան նախկին Ալճերիոյ Արտագին Գործոց Նախարար եւ բարձր ՄԱԿ-ի պաշտօնեայ Լախտար Պրահիմիի դուստրն է։ Իշխանուհիին մայրը, Միլա Պաքիք, կէս հայ եւ կէս խրուաթ է: Ան մեծցած է Անգլիոյ եւ Ալճերիոյ մէջ, եւ ուսումը ստացած է Ֆրանսա եւ ԱՄՆ:
Իշխանուհին եւ Իշխանը այժմ միասին Ամմանի մէջ կ'ապրին իրենց երկու զաւակներ Իշխանուհի Ժալիլա պընթ Ալիի եւ Իշխան Ապտալլահ պըն Ալիի հետ:


== Ուսում ==
Պսակաւոր Արուեստից աշխարհագրութեան եւ Մագիստրոս Արուեստից անգլերէն գրականութեան Փարիզի Սորպոն համալսարանէն, աւարտած է պատուոյ ցանկին վրայ, 1990 թուականին:
Փիլիսոփայական Մագիստրոս քաղաքագիտութեան Փարիզի Քաղաքական Հետազոտութիւններու Հիմնարկէն (ֆրան.՝ Institut d'Études Politiques de Paris կամ Sciences Po) 1991 թուականին:
Մագիստրոս Լրագրողական Աւարտական Դպրոցէն (Քըլամպիա Համալսարան), կեդրոնանալով միջազգային լրագրողութեան վրայ,1994 թուականին:


== Կենսագրական ==
Նախքան Ալի Իշխանին հետ ամուսնանալը, Իշխանուհի Ռիմ աշխատած է շատ մը միջազգային լրատուական կեդրոններու հետ, ինչպէս CNN, ուր ան սկսաւ արտադրիչի գործ վարել 1998 թուականին եւ յետոյ դարձաւ կայանին լրագրողը Պաղտատի մէջ 2001 թուականէն 2004 թուական: Ան աշխատած է շատ մը լրատուական կայաններու համար, ինչպէս՝ BBC, Dubai TV, Bloomberg TV, Radio Monte-Carlo Moyen-Orient եւ United Press International (UPI): Ան նախկին Տնօրէն Յանձնակատարն էր Յորդանանի Թագաւորական Ֆիլի Ձանյնաժողովին 2005 թուականի Յուլիսէն ի վեր: Ան հիմնադիրն է Յորդանանի Մետիայի Հիմնարկին, որուն նպատակն է հիմնել Արաբական կեդրոն մը լաւագոյն լրագրողական ուսման համար, եւ նոյնիսկ կը վարէ Մագիստրոսի եւ ոլորտին մէջ այլ մարզումներու ծրագիրներ:Իշխանուհին նաեւ նախագահն է Ամմանի Միջազգային Ֆիլմի Փառատօնին (անգլ.՝ Amman International Film Festival կամ AIFF) 2017 թուականէն ի վեր:
Աբիջան

Աբիջանը (ֆրանսերէն՝ Abidjan)  - Արևմտաաֆրիկեան Կոտ դ'Իվուար պետութեան ամենամեծ քաղաքն է։ Աբիջան նահանգի վարչական կեդրոնն է։ Քաղաքը կը գտնուի Գվինեական ծոցի ափին։ Քաղաքը հիմնադրուած է 1896 թ.-ին։ Մինչեւ 1934 թ-ը եղած է Փղոսկրի ափի մայրաքաղաքը։ Իսկ, երբ 1983 թ.-ին կառուցվեցաւ երկրի նորակառոյց մայրաքաղաք Յամուսուկրոն, քաղաքը տեղափոխուեցաւ Յամուսուկրո։


== Բնակչութիւն ==


== Ծանոթագրություններ ==
Պարսելոնայի Հայերը

Պարսելոնայի հայերը կամ Պարսելոնահայերը (կաթ.՝Els armenis de Barcelona, սպ.՝Los armenios de Barcelona), Կատալոնայի մայրաքաղաք Պարսելոնայի եւ անոր մերձակայքին բնակող հայերը։


== Պատմութիւն ==
Քաթալոնիոյ եւ Հայաստանի միջեւ յարաբերութիւնները սկիզբ առած են Կիլիկիոյ արքայ Լեւոն Զ.-ի կնոջ, Կոնստանցա Սիցիլիացիի ժամանակներէն։


== Ներկայ Վիճակ ==
Պարսելոնահայ համայնքը այժմ կը գտնուի հասարակամշակութային կազմաւորման շրջանին մէջ։ Վերջին 10 տարուան ընթացքին մեծ արտագաղթ տեղի ունեցած է Հայաստանէն Եւրոպայի այլ երկրներ եւ, ըստ որոշ գնահատումներու, այժմ քաթալոնիոյ մէջ կը բնակի մօտաւորապէս 2200 հայ ընտանիք (15.000 մարդ), որոնց մեծամասնութիւնը՝ Պարսելոնայի մէջ։


== Տե՛ս նաեւ ==
Պարսելոնայի հայկական մշակութային կեդրոն
սպանիահայկական կայք
Դեկտեմբեր

Կաղապար:Արեւելահայերէն
Կաղապար:Ամիսներու Գլխագիր
Դեկտեմբեր (լատիներէն՝ December, decem - տասը )։ Տարուան տասներկրորդ ամիսը, ըստ Գրիգորեան օրացոյցի, ունի 31 օր։
Մինչեւ Յուլեան օրացոյցի ընդունիլը, այդ կը նկատուէր տարուան տասներորդ ամիսը (հին հռոմէացիներու տասներորդ ամիսը, ըստ կարգի տասներկրորդ դարձաւ, երբ տարուան առաջին ամիսը՝ Մարտի փոխարէն, Յունուարը հանդիսացաւ եւ անոր անուան հիմքին մէջ մնաց յունարէն «դեկտեմբրիս» բառը, այսինքն՝ տասներորդ)։ ՀՀ-ի մէջ ձմրան առաջին ամիսն է։

Դեկտեմբեր ամսուայ Կենդանաշրջանին նշաններն են՝
Մինչեւ 21-ը՝ Աղեղնաւոր
22-էն ետք՝ Այծեղջիւր


== Դեկտեմբեր Ամսուայ Նշանաւոր Օրերը ==

Դեկտեմբեր 1
Փորթուկալիոյ Անկախութեան Վերականգնումին Օր
Առաջին Նախագահի Օր (Ղազախստան)
Դեկտեմբեր 2
Ազգային Օր՝
Լաօս
Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններ
Դեկտեմբեր 5
Յայտնագործութեան Օր՝
Հայիթի
Տոմինիքեան Հանրապետութիւն
Դեկտեմբեր 6
Անկախութեան Օր (Ֆինլընտ)
Դեկտեմբեր 7
Քաղաքացիական Օդագնացութեան Համաշխարհային Օր
Սպիտակի Երկրաշարժի Հիշատակի Օր (Հայաստան)
Դեկտեմբեր 9
Անկախութեան օր (Թանզանիա)
Դեկտեմբեր 10
Ալֆրէտ Նոպելի Օր (Շուէտ)
Մարդու Իրաւունքների Օր (Միջազգային)
Դեկտեմբեր 11
Հանրապետութեան Օր (Պուրքինա Ֆասօ)
Դեկտեմբեր 12
Քանճիի Օր (Ճաբօն)
Դեկտեմբեր 14
Քառասունեօթ Րօնիններու Յիշատակի Օր (Ճաբօն)
Կապիկի Օր (Համաշխարհային)
Դեկտեմբեր 15
Թէյի Համաշխարհային օր
Թագաւորութեան Օր (Koninkrijksdag, Նետերլընտ)
Դեկտեմբեր 17
Ազգային Օր (Պհութան)
Րայթ Եղբայրներու Օր (Միացեալ Նահանգներ)
Դեկտեմբեր 21
Միասնութեան Օր (Զիմպապուէ)
Դեկտեմբեր 24
Սուրբ Ծնունդի Նախօրեակ
Nochebuena (Սպանիա եւ սպաներէնախօս երկիրներ)
Mōdraniht (Անգլո-սաքսոնական հեթանոսութիւն)
Դեկտեմբեր 25
Սուրբ Ծնունդ (Արեւմտեան Քրիստոնեայ Աշխարհ)
Դեկտեմբեր 26
Անկախութեան Օր (Սլովենիա)
Դեկտեմբեր 27
Զարթոշթ Նօ-Տիսօ (Զրադաշտականներ)
Լուսիկ Քոշեան

Լուսիկ Գէորգի Քոշեան (2 Ապրիլ 1921(1921-04-02), Պաքու, Ազրպէյճանական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետութիւն - 26 Հոկտեմբեր 1984(1984-10-26), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), հայ ժողովրդական երգչուհի, ՀԽՍՀ ժողովրդական արուեստագէտուհի (1961)։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Պաքուի մէջ: 1938-1961 թթ. եղած է հայկական ժողովրդական երգի-պարի համոյթի առաջատար մենակատարուհի, 1961-1984 թթ.` Հայֆիլհարմոնիայի մենակատարուհի: Կատարողական վարպետութիւնը ձեւաւորուեր է համոյթի մէջ՝ Թաթուլ Ալթունեանի, Իլիա Արպատովի, Է. Մանուկեանի ղեկավարութեամբ: Իր կատարմամբ լայն ճանաչում գտած են «Բինկիոլ», «Մաճկալ», «Ես պուճուր եմ», «Լուսնեակ գիշեր», «Ջաղացս պատիկ-պատիկ» ժողովրդական, գուսաններ Ջիվանու, Շերամի, Հավասու, Աշոտի, Շահէնի երգերը։ Հանդէս եկած է ԽՍՀՄ քաղաքներու ինչպէս նաեւ արտերկիրներու մէջ։ Պարգեւատրուած է Պատուոյ շքանշանով։ 1961 թուականին արժանացեր է ՀԽՍՀ ժողովրդական արուեստագէտուհիի կոչմանը։ Մահացեր է Երեւանի մէջ:


==== Երգեր՝ Լուսիկ Քոշեանի կատարումներէն ====

Մաշինեն եկաւ (Արի մի գնա)
Ես պուճուր եմ
Երկու քոյր ենք - Լուսիկ Քոշեան (Թաթուլ Ալթունեանի երգի եւ պարի անսամպլ համոյթ)
Խռոված էր (Այսօր ես իմ եարին տեսայ) -
Բինկիոլ -
Ջաղացս պատիկ-պատիկ -
Օսաննա - Լուսիկ Քոշեան եւ Հովհաննէս Պատալեան
Տղա ջան ջուրն անցուր -
Նուպար, Նուպար -
Հարս եմ գնում -
Շարմաղ աղջիկ - Լուսիկ Քոշեան եւ Վաղարշակ Մամիկոնեան
Թաք տանէին -


== Արտաքին յղումներ ==
Լուսիկ Քոշեանի կատարումները առցանց
Ստորոգութիւնա:Հայ երգչուհիներ
Յովհաննէս Թումանեանի յուշարձան (Երեւան)

Յովհաննէս Թումանեանի յուշարձան կը գտնուի Երեւանի Ազատութեան հրապարակը, Ալեքսանդր Սպենդիարեանի անուան օփերայի եւ թատերապարի պետական թատրոնի շենքին առջեւ։  Տեղադրուած է 1957–ին։ Ընդգրկուած է Երեւանի Կեդրոն վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին։


== Հեղինակներ ==
Ճարտարապետ՝ Գրիգոր ԱղաբաբեանՔանդակագործ՝ Արա Սարգսեան


== Տուեալներ ==
Յուշարձանը կառուցուած է պղինձէ, Բջնիի բաց վարդագոյն որձաքարէ եւ բարձրութիւնը պատուանդանով միասին 8,5 մ է։


== Պատմութիւն ==
17 Նոյեմբեր 1957-ին Ալեքսանդր Սպենդիարեանի անուան օփերայի եւ թատերապարի պետական թատրոնի շենքին մօտ միաժամանակ տեղի ունեցաւ ՅովհաննԷս Թումանեանի եւ Ալեքսանդր Սպենդիարեանի յուշարձաններու բացման հանդիսաւոր արարողութիւնը։
2009-2010 թուականներուն, Ազատութեան հրապարակի վերակառուցման աշխատանքերուն պատճառով, Թումանեանի եւ Սպենդիարեանի յուշարձանները ժամանակաւորապէս հեռացուեցան իրենց տեղերեն։ 2010–ին Մայիսին վերանորոգուած արձանները վերադարձան իրենց տեղերը։


== Պատկերասրահ ==

		
		
 


== Տես նաեւ ==
 Յովհաննէս Թումանեանի յուշարձան (Դսեղ)Յովհաննէս Թումանեանի կիսանդրի (Դսեղ)
Երուանդ (անձնանուն)

Երուանդ, հայկական արական տարածուած անուն։ Ունի պարթեւական ծագում: Յայտնի է նաեւ յունարէն  Ὀρόντης ձեւը:

Լատինագիր ձեւը՝  YERVANT 
Անունէ ստեղծուած մականուն՝ Երուանդունի


== Անունը Կրողներ ==
Երուանդ Պապայեան (1913 Այնթապ-2014) կրթական մշակ
Երուանդ Քոչար (եան, 1899 Թիփղիս-1979 Երեւան) արձանագործ
Երուանդ Մանարեան (ծն.1924, Իրան) դերասան
Երուանդ Կոպէլեան (ծն.1923) գրող
Երուանդ Աղաթոն (1860 Կ.Պոլիս-1935 Նիս) երկրագործ
Երուանդ Գարագաշեան (ծն.1864 Կ.Պոլիս) բանասէր-պատմաբան
Երուանդ Դարբինեան (1883 Ամասիա-1915) բժիշկ
Երուանդ Զօրեան (ծն.1883) հասարակական գործիչ
Երուանդ Փամպուքեան (ծն.1933 Հալէպ) պատմաբան
Երուանդ Օտեան (1869 Կ.Պոլիս-1926 Գահիրէ) ճանչուած երգիծաբան
Երուանդ Սարաֆեան (1888 Կ.Պոլիս-1917 Դամասկոս) բժիշկ
Երուանդ Լալաեան (1864 Ալեքսանտրափոլ ՌԿ-1931 Երեւան) ազգագրագէտ
Երուանդ Սրմաքէշխանլեան (յայտնի է Երուխան անունով, 1870-1915) գրող
Երուանդ Աբրահամեան (ծն.1940 Թեհրան) պատմագէտ
Երուանդ Ոսկան (1855 Կ.Պոլիս-1914 Կ.Պոլիս) քանդակագործ
Մաթալա

Մաթալա․ (յուն․՝ Μάταλα) գիւղ, կը գտնուի Կրետէի Իրաքլիօ քաղաքին 75 քմ․ հարաւ-արեւմուտքը։  Մաթալա հանրածանօթ կը դառնայ երբ 1960-ական եւ 1970-ական թուականներուն անոր քարանձաւներուն մէջ հիփիները կ՛ ապրին ու  կը հիմնեն հիփիներու համայնքը։  Բնակիչներու եկամուտը նախապէս ձկնորսնութիւնն էր, իսկ այժմ  զբօսաշրջիկութիւնը անոնց գլխաւոր եկամուտն է։  


== Ընդհանուր տեղեկութիւններ ==
Մաթալայի արուեստական քարանձաւները ստեղծուած են Նոր Քարէ Դարու շրջանին։  Կը կարծուի թէ իբրեւ գերեզման կը ծառայէին։  Մաթալան Մինոասեան Քաղաքակրթութեան շրջանին Ֆեսթոսի նաւահանգիստն էր։  Հոն է ուր նաւաբեկութեան կ՛ ենթարկուին Մենելաոսին նաւերը (Ոդիսական՝ γ 293)։ Հաւանական է թէ Ոդիսականին մէջ նշուած Նիսոս Νύσος հրուանդակն է (Քոմոս եւ Մաթալային մէջտեղը)։ Կը կարծուի թէ բաւական թիւով քարայրներ իբրեւ բնակարան գործածուած են, որովհետեւ ունին սենեակներ, աստիճաններ, պատուհաններ եւ դարաւանդներ։ 

Կորնթոս կը գրաւէ Մաթալան Ք․Ա․ 220-ին։   
Հռոմէական տիրապետութեան շրջանին Մաթալա կը դառնայ Ղորթինային (յուն․՝ Γόρτυνα) Gortys նւահանգիստը։ 
Վենետիկեան արձանագրութիւններուն մէջ կը կոչուի Աստուածածնի Եկեղեցին (La Madonna di Matala)։

Քարանձաւները հազարաւոր տարիներ պարապ կը մնան։ 1960-ական եւ 1970-ական թուականներուն հիփիներ կու գան եւ անոնց մէջ կ՛ ապրին ու կը հիմնեն հիփիներու համայնքը։ Սակայն, յունական ուղղափառ եկեղեցւոյ ճնշումներուն տակ, Յունաստանի զինուորական կառավարութիւնը հիփիները Մաթալայէն կը վռնտէ։
Մաթալայի քարայրները վերջնականապէս կը փակուին 1977-ին։  Այժմ Մաթալա ամէն տարի հազարաւոր զբօսաշրջիկներ կ՛ այցելեն։  Իսկ 2011-էն, ամէն ամառ՝ Յունիս ամսուն, երեք օրուան համար տեղի կ՛ ունենայ «Մաթալա Ծովափի Փառատօն»ը Matala Beach Festival։
Christmas in My Heart

«Christmas in My Heart», գերմանացի երգչուհի, երգերու հեղինակ Սառա Գոնորի երգը։ Ան համանուն Christmas in My Heart ալպոմի գլխաւոր երգն է։
Naughty but Nice-ի յաջողութենէ ետք, Գոնորը թողարկեց իր առաջին Սուրբ Ծննդեան երաժշտութեամբ ալպոմը։ Christmas in My Heart երգը թողարկուած է Գոնորի շրջագայութեան ժամանակ։ Ան գրաւած է 4-րդ հորիզոնականը German Singles Chart-ին մէջ։


== Երգացանկ ==
Եւրոպական CD երգ"Christmas in My Heart" (երգ տարբերակ) – 4։14
"Christmas in My Heart" (Soulful Xmas Mix) – 4։02Եւրոպական CD maxi երգ"Christmas in My Heart" (երգ տարբերակ) – 4։14
"Christmas in My Heart" (Soulful Xmas Mix) – 4։02
"Christmas in My Heart" (Full Length Version) – 4։46
Xmas Greetings from Sarah – 0։38
"A Look Behind the Tour" (Clip) – 3։44


== Վարկանշային Աղիւսակ ==
Հրացան ԱՔ-47

ԱՔ-47, տարբերակ 56-ը (վերին) եւ ԱՔՍ-47 ԱՔ-47 (ռուս.՝ Автомат Калашникова), տեսակաուորող կրակային, կազով վարուած, 7,62x39 մմ գրոհային հրացան, մշակուած առաջին անգամ Խորհրդային Միութիւն Միքաէլ Քալաշնիքով կողմէն։ Պաշտօնապէս յայտնի է որպէս Ինքնազօր Քալաշնիքովա։ Յայտնի է նաեւ որպէս Քալաշնիքով, ԱՔ, կամ ռուսերէն անունով՝ Քալաշ։
Նախագծման աշխատանքները ԱՔ-47-ի մասին սկսած են Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի վերջին տարուայ ընթացքին (1945 թ.)։ Պատերազմէն ետք, 1946 թուականին, ԱՔ-47-ը ներկայացուած է պաշտոնական ռազմական փորձերու համար։ 1947 թուականին, սահմանուած ագուստով տարբերակը ներկայացուած է ծառայութեան համար որոշ ստորաբաժանումներու խորհրդային բանակին մէջ։ Վաղ զարգացումի կառուցված էր ԱՔՍ-47 (Ս - Սկալոդնոյ կամ «ծալովի»), որ հագեցած է ստորին ծալուող մետաղական ուսի ագուստով։ 1949 թուականին, ԱՔ-47 պաշտոնապէս ընդունուած է ԽՍՀՄ զինուած ուժերու կողմէն եւ օգտագործուած է Վարշավայի պայմանագրի անդամ պետութիւններու մեծամասնութեան կողմէն։
Վաղ արտադրութեան ԱՔ-47-ը առաջին իսկական գրոհային հրացաններէն մեկն էր։ Նոյնիսկ վեց տասնամեակ վերջ, ԱՔ-47 ձեւը եւ անոր տարբերակները ամենաշատ օգտագործուող եւ աշխարհի ամենայայտնի գրոհային հրացաններէն են՝ իրենց դիմացկունութեանը, քիչ արտադրական ծախսերու եւ հեշտ օգտագործումին շնորհիւ։ Ան արտադրուած է շատ երկրներ եւ օգտագործուած է ինչպես կանոնաւոր, այնպէս ալ անկանոն զինուած ուժերու, յեղափոխական եւ ահաբեկչական կազմակերպութիւններու կողմէն։ ԱՔ-47-ն հիմը հանդիսացուած է զարգացնելու բազմաթիւ այլ բնորոշ եւ անձնակազմի ծառայող հրազեներու տեսակներ։ Աշխարհին մէջ, աւելի շատ ԱՔ տեսակի հրացաններ արտադրուած են, քան միւս բոլոր գրոհային հրացանները միասին վերցրած։
Կրակելով 7,62x39մմ փամփուշտները, ԱՔ-47-ը կը պատճառէ զգալի վիրաւորական արդիւնքներ երբ գնդակը կը հասնի մաշկին, սակայն ատիկա կը պատճառէ համեմատաբար աւելի մանր վէրքեր երբ գնդակը մարմնէն դուրս կ'ելլէ շեղումի սկսելէն առաջ։
Յարութիւն Տէր Ղազարեան

Յարութիւն Տէր Ղազարեան, (1882, Մարաշ, Ատանայի վիլայէթ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 15 Ապրիլ 1975(1975-04-15)), հայ բժիշկ եւ ուսումնասիրող։
Նախնական կրթութիւնը կը ստանայ Ս․ Սարգիս եկեղեցիի թաղային վարժարանէն։ 1896-1901 կ’ուսանի Տարսոնի Ամերիկեան քոլեճին մէջ։ 1902-ին կ’անցնի Պէյրութ, ուր կը հետեւի Ամերիկեան համալսարանի բժշկագիտութեան դպրոցի դասընթացքներուն։ Աւարտելէ ետք կը վերադառնայ Մարաշ եւ կ’աշխատի Գերմանական հիւանդանոցին մէջ, իբրեւ վիրաբոյժ։ Համաշխարհային Ա․ պատերազմի տարիներուն կը դառնայ բժշկապետ եւ Մարաշի թուրք զինուորներու վիրաբուժապետ։ Վերստին կը մեկնի Գերմանիա, ուր կը հետեւի ուսման մասնագիտացման ծրագիրներու։ Ապա կ’անցնի Հալէպ, ուր կը զբաղի բժշկութեամբ։


== Աշխատութիւններ եւ ուսումնասիրութիւններ ==
Ան կը հետեւի Կիլիկիոյ տեղագրութեան եւ պատմութեան ուսումնասիրութեան։ Բազմաթիւ յօդուածներ կը ստորագրէ Սուրիոյ եւ Լիբանանի հայ մամուլին մէջ։ Կ’աշխատակցի «Մարաշ կամ Գերմանիկ եւ հերոս Զէյթուն» հատորին (Նիւ Եորք, 1934), «Մարաշի հայ աշուղներն ու գրագէտները աշխատասիրութեան»։ Ան նաեւ կը պատրաստէ Մարաշ քաղաքին մասին քարտէս մը։ 1966-ին կը հրատարակէ Հայկական Կիլիկիա-տեղագրութիւն-ը։


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս , Հատոր Զ., Պէրութ, 1977