armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ինկած Բերդի Իշխանուհին

Ինկած Բերդի Իշխանուհին, Լեւոն Շանթի թատերախաղերէն է,գրուած՝ 1923 թուականին։


== Թատերախաղին Նիւթը ==
Թատերախաղին մէջ պատկերուած դէպքը կը պատահի ԺԴ. դարու սկիզբը: Լեւոն Շանթ կը ներկայացնէ Կիլիկեան շրջանէն հայ իշխանուհիի մը վրիժառութիւնը, ողբերգական դէպքերու յաջորդականութեամբ: Քեսունի Վասիլ իշխանը, որ ստացած է Գող անուանումը, Կիլիկիոյ բերդերը կը գրաւէ՝ ընդարձակելու համար իր իշխանութեան սահմանները։ Բերդը գրաւելէ ետք, ան կը սպաննէ բերդի տիրոջ ու անոր երկու որդիներուն։ Բերդի տիրուհին՝ Աննան, երդում կ'ընէ վրէժ լուծել եւ սպաննել Վասիլի երկու տղաքը։ Աննան կը միտի այնպէս մը ծրագրել, որ Վասիլ ինքն իր ձեռքերով սպաննէ իր երկու զաւակները:
Վասիլի աւագ որդին՝ Սեպուհը, հօր հակապատկերն էր. ան դէմ էր հօր արարքներուն եւ չէր մասնակցեր անոր արշաւանքներուն։ Կրտսեր որդին՝ Ատոմը, իր հօր կ'ուղեկցէր եւ անվախ կռուող մըն էր։
Վասիլի կինը՝ Սոֆիան, կը հասկնայ, որ Աննան դաւադրութիւն կը ծրագրէ, սակայն տկար ըլլալով չի կրնար կանխել անոր ծրագիրները: Աննան Սեպուհին կը համոզէ, որ հայրը սպաննած է իր մօրը՝ Սոֆիային ճիշդ այնպէս, ինչպէս սպաննեց իր ամուսնոյն եւ երեխաներուն: Հայր եւ որդի հակամարտութեան մէջ կը մտնեն, որուն հետեւանքով Վասիլը իր որդին՝ Սեպուհը անդունդին նայող բաց պատուհանէն հրելով կը սպաննէ:
Ատոմը նոյնպէս կը հմայուի Աննայով եւ կը սկսի մտածել, թէ հայրը՝ Վասիլ գողցած է իր սէրը: Երբ Վասիլ իշխանական ժողովի քննութեան կը ներկայացնէր Կիլիկիոյ Թորոս իշխանին ջախջախելու դաւադիր ծրագիրը, ներս կը մտնէ Ատոմը եւ անարգելով իր հօրը՝ կը դիմէ յարձակումի: Հայրը ինքզինք պաշտպանելու համար կը հանէ սուրը եւ կը մխրճէ որդիին սրտին մէջ: Աննան ներս մտնելով կ'ըսէ, որ ինքը մորթել տուաւ Ատոմին ճիշդ այնպէս, ինչպես Վասիլը՝ իր որդիներուն: Աննան ինքնասպանութեամբ կը քաւէ իր մեղքը, մինչդեռ Վասիլ իշխանը կը շարունակէ գոյութեան կռիւը ըսելով. «մահը իր ճամբով, կեանքը իր ճամբով»:


== Աղբիւրներ ==
Արդի Հայ Գրականութիւն, գեղապաշտ շրջան, 1900-1915, Մուշեղ Իշխան, Պէյրութ, 1984:


== Գրականութիւն ==
Լեւոն Շանթ, Ընտիր երկեր, Երեւան, 1968։
Վիգէն Պէրպէրեան

Վիգէն Պէրպէրեան (1967, Պէյրութ, Լիբանան), վէպերու հեղինակ եւ յօդուածագիր։ 


== Կեսագրական գիծեր եւ գործեր ==
Պէրպէրեան մեծցած է Պէյրութի հայախօս տան մէջ: Ընտանիքը Լոս ԱնՃելըս տեղափոխուած է Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ։ Կեանքին այս փորձը օգնած է զինք ձեւաւորելու անոր առաջին վէպը։ 
Ան հեղինակն է «The Cyclist» եւ «Das Capital» վէպերուն ու աշխատակցած է «New York Times», «Financial Times» եւ «Los Angeles Times» թերթերուն: Ան ապրած եւ գործած է Մենհեթընի, Փարիզի եւ Երեւանի մէջ: 
Անոր վէպերը թարգմանուած են ֆրանսերէնի, եբրայերէնի, իտալերէնի, գերմաներէնի եւ հոլանտերէնի: 
Պէրպէրեանի աշխատանքները յատկանշական են իրենց խոր խելքով եւ տնտեսական եւ քաղաքական անարդարութեան զգացումով: 
Վէպերէն յիշենք․ 

«Հեծելանւորդը» (The Cyclist), լոյս տեսած 2002-ին, Նիւ Եորք։
«Տաս քափիթալ (Das Kapital), լոյս տեսած 2007-ին, Նիւ Եորք:
Էնտրու Լինգըլն

Էնտրու Լինքըն (անգլերէն՝ Andrew Lincoln, ծնած որպէս՝ Էնտրու Ճէյմզ Քլաթըրպաք (Andrew James Clutterbuck), 14 Սեպտեմբեր, 1973), անգլիացի հեռուստատեսութեան եւ սինեմայի դերասան, բեմադրիչ։ Հեռուստադիտողին աւելի յայտնի է «Տը Ուոքինկ Տէտ» հեռուստասերիալի գլխաւոր հէրոս Րիք Կրայմզի դէրը կերտելով։ Լինքընի մասնակցութեամբ այլ յայնտի բազմասերիանոց ֆիլմերէն են «Տիս Լայֆ» (BBC հեռուստալիքով) եւ «Թիչըրզ» (Channel 4 հեռուստաալիքով)։
Մտորումներ Ժողովուրդի Մը, Հողի Մը Եւ Դատի Մը Մասին (գիրք)

Մտորումներ Ժողովուրդի Մը, Հողի Մը Եւ Դատի Մը Մասին,  1991-2007 ժամանակաշրջանի՝ Դոկտ. Երուանդ Քասունիին,  թուղթին յանձնած եւ «Ջանասէր»-ի մէջ հրատարակուած խոհերու հաւաքածոյ մըն է «Մտորումներ ժողովուրդի մը, հողի մը եւ դատի մը մասին» խորագրեալ հատորը, որ լոյս տեսած է, 2016-ի Մայիսի սկիզբը, «Քէստէնեան» տպարանէն, Պէյրութ, 400 էջերով: Հեղինակը գիրքը ձօնած է տարագիր հայութեան սփիւռքի նոր սերունդներուն` յիշեցնելով. 


== Բովանդակութիւն ==
Հեղինակը, որպէս մուտք, խորագիրով կը բացատրէ գիրքին հրատարակութեան դրդապատճառները: Նախ ներկայացնելով Ցեղասպանութիւնը, սփիւռքն ու 100-ամեայ գոյատեւման պայքարը, անդրադարձած է հարցականներու, ապա տուած՝ իրադրութիւն-հարցին իբրեւ լուծում` «ժամանակին հետ քայլ պահել» եւ «նորը անընդհատ նորոգել գալիքին նախազգացումով ու զայն դիմագրաւելու վճռականութեամբ»:
Հատորը բաժնուած է քանի մը բաժիններու, որոնցմէ ամենածաւալունն ու հիմնականը «Յիշելու եւ պահանջելու համար» բաժինն է, ուր հեղինակը խորապէս կը քննարկէ Հայ Դատին բնոյթն ու էութիւնը: Քասունի այնտեղ անդրադարձած է Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչումի գործընթացքներուն, յատկապէս` Ֆրանսայի մէջ: Այս գործողութեան զուգահեռ կ՛ընթանայ հայոց պահանջատիրութիւնը, եւ շեշտը կը դրուի հայկական սփիւռքի դերին վրայ: Հեղինակը մէջբերած է սփիւռքահայ տարագիր խմբագիրի մը խօսքը. 

Հեղինակը Հայաստանի Գ. Հանրապետութիւնը բնաւ զերծ չէ կացուցանած պահանջատիրութեան պարտականութենէն:
Գիրքին յաջորդ գլուխները կը կազմեն «Եկեղեցի»ն՝ աղանդաւորներու իրավիճակը, եկեղեցին ազգային ծառայութեան մէջ եւ էքիւմենիզմի մասին. «Դպրոց»ը՝ դերը հայապահպանման աշխատանքին մէջ, եւ «Մշակոյթ»ը, ուր կան խոհեր` բարոյական արժէքներու:
Գիրքին մէջ կան երգիծանկարներ, զորս կը պատկանին Վրէժ Վ. Քասունիին:
Սեւանայ Լիճ

Սեւանայ լիճ, լիճ՝ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզ-ին մէջ։ Ծովու մակարդականէն մօտաւորապէս 1900 մեթր բարձրութեան վրայ կը գտնուի։ Ան աշխարհի՝ քաղցրահամ ջուր ունեցող 2-րդ բարձրադիր լիճն է՝ Հարաւային Ամերիկա-ի Թիթիքաքա լիճէն յետոյ։ Սեւանը պատմութեան ընթացքին տարբեր անուններ ունեցած է՝ Գեղարքունի, Գեղամայ ծով, Գյոկչայ, Դարիա-Շիրին, Լագնիտիս։
Երկարութիւնը 70 քմ. է, առաւելագոյն լայնութիւնը՝ 55 քմ։ Հայելիի մակերեսը 1260 քմ2 է, որով ամէնամեծն է Հարաւային Կովկասի տարածքին մէջ։ Միջին խորութիւնը 46.8 մ. է, ամէնախոր վայրը՝ 83 մ (Փոքր Սեւան)։ Ջուրի ծաւալը 32,92 մլրդ մ3 է։ Սեւանայ լիճը Շորժայի ստորաջրեայ թմբով կը բաժնուի երկու մասի՝ Մեծ Սեւան (37.7 մ միջին խորութիւն) եւ Փոքր Սեւան (50.9 մ)։
Սեւանայ լիճը մեծութեամբ Հայկական բարձրաւանդակի երրորդ լիճն է՝ Վանայ լիճէն եւ Ուրմիոյէն յետոյ։  Լիճ կը թափին 28 մեծ ու փոքր գետակներ՝ Արգիճի, Մասրիկ, Գաւառագետ, Կարճաղբիւր, Վարդենիս, Ձկնագետ, սակայն սկիզբ կ'առնէ միայն մէկ գետ՝ Հրազդանը։ Վերջինիս շնորհիւ ջուրերու տարեկան արտահոսքը կը կազմէ 0.7 կմ3։
Ի տարբերութիւն Ուրմիոյ եւ Վանայ լիճերէն՝ բաց լիճ է եւ ունի քաղցրահամ ջուր։ Այն կը գտնուի ծովու մակերեսէն 1916 մ. բարձրութեան վրայ, մակերեսը 1240 քմ2 է, խորութիւնը կը հասնի 83 մ.-ի։ Սեւանայ Լիճը շրջապատուած է հարաւէն՝ Վարդենիսի, արեեւմուտքէն՝ Գեղամայ, հիւսիս-արեւմուտքէն՝ Փամբակի, հիւսիս-արեւելքէն՝ Արեգունի լեռնաշղթաներով։ Սեւանի ջուրին քաղցրահամութեան պատճառով հոն կը բնակին ձուկերու բազմաթիւ տեսակներ, ինչպէս՝ իշխան, սիգան եւ այլ տեսակի ձուկեր։


== Սեւանայ լիճին պահպանութիւն ==
Տես բուն յօդուած՝ Սեւանայ լիճի պահպանութիւն
1920 թուականէ ետք, Սեւանայ լիճին ջուրերուն արհեստագիտական անխնայ օգտագործումը պատճառ կ'ըլլայ լիճի մակարդակի նուազումին։  Անոր հետեւանքն է բնական միջավայրի վնասաբեր փոփոխութիւններ։ Լիճի կենսոլորտագիտութեան վիճակը կը վատթարանայ։ Լիճը կարճ ժամանակաշրջանի մէջ կը զրկուի ջուրի պաշարներու 40%-էն։
Սեւանայ լիճին պահպանումը ճարտարագիտական, տնտեսական եւ բնապահպանման ոլորտներուն մէջ, լուծումը կը գտնէ Որոտան-Արփա-Սեւան ստորգետնեայ ջրատարի կառուցումով։  Լիճի ջրային պաշարը կ'աւելնայ ու կը կանոնաւորուի։


== Կղզիներ, թերակղզիներ ==
Սեւանայ լիճը նախապէս ունեցած է մէկ կղզի, որ ջուրի մակարդակին նուազելուն պատճառով, թերակղզի դարձած է։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		


== Տե՛ս նաեւ ==
Վանայ լիճ
Ուրմիոյ լիճ
Իմրան Հիւսէյն

Շէյխ Իմրան Հիւսէյն (արաբերէն՝ عمران نزار حسين‎, 1942, Տրինիդադ, Թրինիտատ), գիտնական եւ փիլիսոփայ։  
Հեղինակ է մասնագիտացած իսլամական կատարածաբանութեան, համաշխարհային քաղաքականութեան, տնտեսագիտութեան, ժամանակակից ընկերային, տնտեսական եւ քաղաքական խնդիրներուն բնագաւառներու մէջ, միջազգային հարցերու մասնագէտ։
Իմրան Հիւսէյնի «Constantinople and the End Time» գիրքը հայերէնի թարգմանուած է՝ «Կոստանդնուպոլիսը Ղուրանում» խորագրով


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Թրինիտատ։ Նախնիները Հնդկաստանէն ներգաղթած են այնտեղ՝ իբրեւ վարձու աշխատողներ։
Տիրան Երկանեան

Տիրան Միսաք Երկանեան (17 Նոյեմբեր 1891, Կարին - 25 Մարտ 1963, Երեւան), ճարտարապետ, ՀԽՍՀ վաստակաւոր շինարար (1962)։


== Կենսագրութիւն ==
Սորված է Թիֆլիսի Ներսիսեան դպրոցին մէջ, 1912-ին աւարտած է նկարչական դպրոցը, 1928-ին՝ Մոսկուայի Վխուտեին-ը
Հայաստանի մէջ Պրոլետարական ճարտարապետներու կազմակերպութեան հիմնադիր-անդամներէն է (1929)
1944-1952-ններուն Հայպետնախագիծ հիմնարկի քաղաքական կառոյցներու նախագծման բաժինի վարիչ
1931-1941-ներուն՝ ԵՊՀ եւ շինարարական դպրոցի դասախօս


== Ստեղծագործական Ուղի ==
Երկանեանի Նախագիծերով կառուցուած են`

Երեւանի քիմիական գործարանի բնակելի թաղամասը Հանրապետութեան եւ Վարդանանց փողոցներու անկիւնին մէջ, 1934
Մոսկուա կինոթատրոնը, 1935-1937
Բժշկական ուսումնարանը Կորիւնի փողոցին մէջ, 1938
Երեւանի թիւ 6 հիւանդանոցը, 1959
Սպիտակի շաքարի գործարանը, 1940
Գյումրիի տրիկոտաժի ֆաբրիկան, 1946
Գիւմրիի անկախութեան հրապարակի վարչական շէնքերու համակառոյցը, 1952-1954
Փարաքարի գինիի գործարանը, 1947
Ջերմուկի լոգանքի եւ թիւ 1 առողջարանի շէնքերը, 1950
Կինոթատրոններ՝ Դիլիջանի մէջ, 1939, Ալավերդիի մէջ՝ 1941


== Արտաքին Յղումներ ==
Ճարտարապետ Տիրան Երկանյան
Դոլուխանյան Լ. Կ, 2012, Ճարտարապետ Տիրան Երկանյան
Սթրոկիլի, Լերոս

Սթրոկիլի (յուն․՝ Στρογγυλή), հարաւային Էգէականի անբնակ ժայռակղզիակ, Տոտեքանիսա, Յունաստան։    


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==
Սթրոկիլի ժայռակղզիակը կը գտնուի Լերոս կղզիին հիւսիսը, Արհակելոս կղզիակին արեւելքը եւ Թրիփիթի ժայռակղզիակին հարաւ-արեւելքը։  Տարածութիւնն է 0,15 քլ․²։  Կը պատկանի Լերոս քաղաքապետութեան։  Անոր եւ դրացի Արհակելոս եւ Թրիփիթի կղզիակներուն զուլալ ջուրերը՝ յարմար լողալու համար,  առագաստանաւեր կը ներգրաւեն։  Ժայռակղզիակին բացերը, հազիւ 6 մեթր խորութեան տակ կը գտնուի Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմէն գերմանական ցամաքահանումի յատուկ նաւու մը կոճղը։
Ռաանանա

Ռաանանան (եբր.՝ եբր.՝ רעננה‎‎), քաղաք է Իսրայելի արեւմտեան մասին մէջ՝ Հարաւային Շարոնում։ Քաղաքը Թել Ավիվից կը գտնուի 19 կմ հեռավորուեան վրայ։ Քաղաքի հիմնական բնակչութիւնը Մեծ Բրիտանիային, ԱՄՆ-ից, Ֆրանսային, Հարաւային Ափրիկէյին, ԱՊՀ-ին եւ այլ երկրներուն ներգաղթած հրեաներն են։ Քաղաքի կառուցումը սկսուած է 1912 թ-ին եւ միայն աւարտուած է 1922 թ-ին։
Նաթան Պէյ Ամիրխանեան

Նաթան Պէյ Ամիրխանեան (17 (29) Մարտ 1872 կամ 30 Մարտ 1872(1872-03-30), Պոլիս, Օսմանեան ԿայսրութիւնԹիֆլիս, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն - 4 Հոկտեմբեր 1949(1949-10-04), Սոֆիա, Պուլկարիա), ջութակահար, երգեհոնահար, դաշնակահար, խմբավար եւ մանկավարժ։


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է Կ. Պոլսոյ մէջ։ Փոքր տարիքին իր ծնողներուն հետ տեղափոխուած է Թաւրիզ, ապա անցած է Թիֆլիս, ուր ստացած է նախնական ուսումը․ իսկ 1888-ին ընտանիքը դարձեալ տեղադրուած է այս անգամ ֆինլանտիա, եւ Նաթան երաժշտական դասընթացքները կատարած է Հելսինքիի մէջ։
1892-96 ապա 1897-ին անցած է Միւնիխ ուր երաժշտական ուսումը կատարելագործած է պետական երաժշտական ակադեմիայի մէջ։


== Գործունէութիւն ==
Գերմանիոյ տարբեր քաղաքներու մէջ հայազգի Նաթան Պէյ Ամիրխանեան ունեցած է ելոյթներ՝ իբրեւ երգեհոնահար, ապա 1896-ին մեկնած է Պուլկարիա ուր ան մեծ դեր ունեցած է երկրին երաժշտական արուեստի զարգացման գործին մէջ։
Պուլկարիոյ մէջ համերգներ տուած է եւ դասաւանդած, նաեւ գրած է պուլկարական երաժշտութիւն ։ Ան հանդիսացած է Սոֆիայի օփերային թատրոնին հիմնադիրներէն մէկը եւ նախապատրաստած երաժշտական մասնագիտական ոյժեր։
Ան չորս տարի երաժշտութեան դասեր տուած է Բարսեղ Կանաչեանին։ Ռուսիա մեկնելով 1908-ին ղեկավարած է Օտեսայի յայտնի օփերան։
Պաքուի մէջ ան կազմած է հայկական երգչախումբեր։ 1910-ին հրաւիրուելով Սոֆիա նշանակուած է Պուլկարական Օփերային ընկերութեան նուագավար։
1912-ին, Պոսթընի (ԱՄՆ) օփերային թատրոնի երգչախումբի ղեկավարն ու երգեհոնահարը եղած է, սակայն Ա. համաշխարհային պատերազմի նախօրեակին վերադարձած է Պուլկարիա եւ 1917-ին աւարտած է իր գլուխ գործոցը՝ Պուլկարիոյ պատմութենէն առնուած «ԻՎԱՆԿՕ» օփերան, բեմադրուած է 1932-ին։
Հայազգի Նաթան Պէյ Ամիրխանեան իր ամբողջ կեանքը նուիրած է երաժշտութեան զարգացման եւ մանկավարժութեան, պատրաստելով՝ կարող ոյժեր։
Գրած է շուրջ 200 աշխարհիկ եւ հոգեւոր երգեր՝ հայկական, ռուսական, պուլկարական, գերմանական, անգլիական եւ շուէտական թէքսթերով, ու Խրիստօ Բոտեւի քերթուածներու թեմաներով եղանակուած գործեր։
35 (թիւ)

Կաղապար:Արեւելահայերէն

35 (երեսունհինգ)՝ կենտ երկնիշ բնական թիւ մըն է 34-ի եւ 36-ի միջեւ


== Թուագիտութիւն ==
 A001358  տասներեքերորդ կիսապարզ թիւն է
 A000292  քառանիստ թիւ է, յաջորդը 56-ն է


== Գիտութիւն ==
Պրոմ քիմիական տարրի (35Br) ատոմային թիւն է
Լեւկոթէյեա (35 Leukothea) աստեղնեակի կարգահամարն է


== Այլ ==
Microsoft Windows-ի  Alt + 3  5 -ի գործադրումով կը ստացուի # «վանդականիշ»
նախագահի թեկնածու դառնալու տարիքային շեմն է Միացեալ նահանգներուն, Իռլանտայի, Ուրուկուէյի եւ Ռուսիոյ դաշնութեան մէջ
տարուայ 35րդ օրն է Փետրուար 4-ը


== Տես նաեւ ==
1935 թուական


== Արտաքին հղումներ ==
Prime Curios! 35 Prime Pages-էն (անգլերէն)
14 Նոյեմբեր

14 Նոյեմբեր, տարուան 318-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 319-րդ) օրն է

Տարուայ աւարտին կը մնայ 47 օր


== Դէպքեր ==
1918, Չեխոսլովակիան հանրապետութիւն կը դառնայ
1922, Մեծ Բրիտանիոյ մէջ իր հեռարձակումներն սկսաւ BBC ընկերութիւնը
1973, Աթէնքի Բազմարուեստարանի Համալսարանի ապստամբութեան սկիզբ
1994, Լա Մանշ նեղուցի տակով կառուցուած թունելով կը սկսէ գործել Փարիզն ու Լոնտոնն իրար միացնող երկաթուղին
2003, աստղագէտներ Մայքըլ Պրաունը, Չետուիք Թրուխիլիոն եւ Տէյվիտ Րապինովիցը կը յայտնագործեն Սետնայ անդրնեպտունեան երկնային մարմինը


== Ծնունդներ ==

1829, Միքայէլ Նալպանտեան (մ.1860) գրագէտ


== Մահեր ==
1932, Լէօ (Առաքել Գրիգոր Բաբախանեան), (ծն․՝ 1860, Շուշի) պատմաբան, գրող, գրականագէտ
1977, Արմիս (բուն անունով՝ Արմենակ Միսիրեան), հայ նկարիչ (ծն.՝ 1901)։


== Տօներ ==
 Շաքարախտի դէմ պայքարի համաշխարհային օր
Քոլոմպիացի կանանց օր (Քոլոմպիա)
Յակոբ Յովակիմեան

Յակոբ (Հրայր) Յովակիմեան (13 Մայիս 1953(1953-05-13), Հալէպ), հայ անուանի բժիշկ, սրտի վիրաբոյժ, Հայաստանի ազգային հերոս։


== Կենսագրական գիծեր ==
Յովակիմեան ծնած Հալէպ, Սուրիա: 1977-ին աւարտած է Հալէպի Համալսարանի բժշկական ամպիոնը։
1977-1984 թուականներուն վերապատրաստուած է Նիւ Եորքի Պեկմանի համալսարանին մէջ։
1993-ին «Նորք-Մարաշ» բժշկական կեդրոնի մէջ հիմնադրած է մանկական սրտավիրաբուժութեան բաժին։ 
1984-1988 թուականներուն վերապատրաստուած է Օրեկոնի Սենթ Վինսենթ հիւանդանոցի մէջ՝ սիրտ-թոքային վիրաբոյժութեան գծով։
1988-1989 թուականներուն վերապատրաստուած է Ֆիլատելֆիայի մանկական հիւանդանոցի մէջ։
1990-ին մասնակցած է «Բիոտրոնիկ EDP-30» անոթազարկային գեներատորի ստեղծման։
1992-1993 թուականներուն աշխատած է Երեւանի Ա. Միքայէլեանի անուան վիրաբուժութեան հաստատութիւնը:
1993-ին «Նորք-Մարաշ» բժշկական կեդրոնի մէջ հիմնադրած է մանկական սրտավիրաբուժութեան բաժին։
1996-ին բացուած է նաեւ մեծահասակներու սրտային վիրաբոյժութեան բաժինը։
«Նորք-Մարաշ» բժշկական կեդրոնի գլխաւոր սրտային վիրաբոյժն է։ Սրտային վիրաբոյժութեան գծով վերապատրաստուած է մեծ թիւով հայաստանցի բժիշկներ։


== Պարգեւներ ==
1997-ին, Երեւանի պատուաւոր քաղաքացի։
1999-ին, ՀՀ ԳԱԱ պատուաւոր դոկտոր։
Օրեկոնի բժշկական համալսարանի շնչառական վիրաբոյժութեան 1-ին մրցանակակիր։
2008-ին, Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշան։
2014 ին, իր մասնագիտական բարձր հմտութիւններուն համար պարգեւատրուած է «Հայրենիքի մատուցած ծառայութիւններու համար» 2-րդ աստիճանի մետալին:
2020-ին,  բազմաթիւ մարդկային կեանքեր փրկելուն եւ անոր տարած երկարամեայ անձնուրաց աշխատանքին համար, Հայաստանի նախագահ Արմէն Սարգսեանի հրամանագիրով  արժանացած է «Ազգային հերոս»ի բարձրագոյն կոչումին։


== Անդամակցութիւն ==
Արտասահմանեան շարք մը բժշկական ընկերութիւններու եւ միութիւններու անդամ։


== Աղբիւրներ ==
President Sarkissian bestows National Hero highest title to doctor Hagop Hovaguimian
Հազարաւոր կեանքերու փրկարար սրտաբան Հրայր Յովամիկեան պարգեւատրուեցաւ 15 Դեկտեմբեր 15 2014
133 (թիւ)

133 (հարիւր երեսուներեք)՝ կենտ եռանիշ բնական թիվ մըն է 132-ի եւ 134-ի միջեւ


== Յատկութիւններ ==
 A005349  բերկրալի թիւ է
 A001358  քառասունչորսերորդ կիսապարզ թիւն է
 A007770  քսանհինգերորդ ուրախ թիւն է
133 Կիրէնէ աստեղնեակի կարգային թիւն է
Microsoft Windows-ի  Alt + 133 -ի գործադրումով կը ստացուի կիւրեղեան Е (յէ) տառը
Տարուայ 133րդ օրն է Մայիս 13-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 12-ը)
Արա Արծրունի

Արա Արծրունի (11 Նոյեմբեր 1932(1932-11-11), Պէյրութ, Լիբանան - 29 Հոկտեմբեր 2018(2018-10-29), Պէյրութ, Լիբանան), լիբանանահայ արձակագիր, թատերագիր եւ հրապարակագիր։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Պէյրութ՝ վանեցի ծնողքէ։ ուսումը ստացած է Համազգայինի Նշան Փալանճեան ճեմարանին մէջ: Գրական գործերով աշխատակցած է «Բագին» եւ «Կամար» հանդէսներուն, «Սփիւռք» եւ «Արծիւ» շաբաթաթերթերուն, ինչպէս նաեւ «Ազդակ» օրաթերթին:
Հրապարակագրական յօդուածները լոյս տեսած են «Ազդակ»-ի եւ «Արծիւ»-ի մէջ: Անդամ եղած է Հայաստանի գրողներու միութեան` 2012 թուականէն:


=== Գիրքեր ===
Հրատարակուած գիրքերն են`

«Վիրաւոր ծիծեռնակը» (պատմուածքներ), Պէյրութ, 1967,
«Եղեռնի հետքերով» (հրապարակագրական), Պէյրութ, 1972,
«Ես զոհ, ես դահիճ» (4 թատրերգութիւններու հաւաքածոյ), Ա. տպագրութիւն` Երեւան, 1993, Բ. տպագրութիւն` Պէյրութ, 1995,
«Անաւարտ վէպը» (թատրերգութիւն), Պէյրութ, 2006,
«Ողջոյն…», «Պահածոյի տուփերը» (թատրերգութիւններ), Անթիլիաս, 2006,
«Մարիօ՛, ծաղկա՛ծ են ծառերը», թատրերգութիւն), Պէյրութ, 2008,
«Թատրերգութիւններ» (երկու հատոր, ինը թատրերգութիւն), Երեւան, 2010,
արեւելահայերէնի վերածուած, «5 թատրերգութիւններ», Պէյրութ, 2012,
«Ծուէնները» (Երեւակայածին վէպ), Պէյրութ, 2017:


=== Թատերախաղեր ===
Արծրունի գլխաւորաբար ճանչցուած է իր հեղինակած թատերախաղերով: 2018-ին Յակոբ Տէր Ղուկասեանի բեմադրութեամբ Համազգայինի «Գասպար Իփէկեան» թատերախումբը բեմ բարձրացուցած է Արծրունիի «Կոնտոլիզա, իմ սէր» թատերախաղը․ դարձեալ Յակոբ Տէր Ղուկասեանի բեմադրութեամբ, նոյն տարին, բեմադրուած է անոր «Մժեղը» թատերախաղը, արաբերէնով:


== Պարգեւներ եւ շքանշաններ ==
2010 թուականին պարգեւատրուած է Հայաստանի Հանրապետութեան սփիւռքի նախարարութեան կողմէ` իր թատրերգութիւններուն արեւելահայերէնի վերածուելուն առիթով,
2017-ին արժանացած է Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան «Ս. Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշանին,
2018-ին պարգեւատրուած է Համազգայինի կեդրոնական վարչութեան շքանշանով:
Թամար Գաբրիէլեան

Թամար Գաբրիէլեան (անգլերէն՝ Tamar Kaprelian, 28 Հոկտեմբեր 1986(1986-10-28), Սկոտսդեյլ, Մարիկոպա շրջան, Արիզոնա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), ան ամերիկահայ երգչուհի եւ երգահան մըն է։ Թամարը աւելի յայտնի ու ճանչցուած է իր 2011 թուականի թողարկած «New Day» երգով, եւ Մարտ, 2008 թուականի One Republic խումբի «Apologize» երգը մրցոյթի մը երգելով ու յաղթելով:


== Կենսագրութիւն ==
Թամար Մարտիրոսեանը յայտնի է որպէս՝ Թամար Գապրիէլեան, ծնած է 28 Հոկտեմբեր, 1986 թուականին, Արիզոնա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ: Ան ունի Հայ ծնողներ, բայց մեծցած է Ճորճիա եւ Քալիֆորնիա նահանգներուն մէջ։ Գաբրիէլեան մականունը եկած է իր երգչուհի մօր ազգանունէն, եւ այս մականունը գործածած է իր երգահանի գործընթացքը սկսելէն ետք։
Թամարը ըսած է թէ ինք հպարտ է իր ազգութիւնով եւ կը ցանկայ որ բոլորն ալ գիտնան թէ ինք Հայ:

Թամար Գաբրիէլեանը եղած է Genealogy խումբին անդամներէն մէկը ու անոնք մասնակցած են Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին:


== Հրատարակութիւններ ==


=== Ալպոմներ ===


=== Մինի ալպոմներ ===


=== Երգեր ===
Տրդատ Պալեան

Տրդատ եպս․ Պալեան (1850 - 2 Յուլիս 1923(1923-07-02), Աթէնք, Յունաստան), հայ  բանասէր, մատենագէտ, բանահաւաք եւ եկեղեցական գործիչ։


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է Կեսարիա: Փոքր տարիքէն ընտանիքին հետ տեղափոխուած է Զմիւռնիա, ուր նախնական կրթութիւնը ստացած է Ներսիսեան վարժարանին մէջ: Ապա ընդունուած է Երուսաղէմի դպրեվանք եւ աւարտելէ ետք ստացած՝ հոգեւորականի օծում:


== Վարած պաշտօններ եւ գործունէութիւն ==
Եկեղեցական օծում ստանալէ ետք Պալեան 1884-1887 թուականներու միջեւ ստանձնած է Սուրբ Յակոբեանց վանքի աւագ թարգմանիչի պաշտօնը, ապա՝ 1887 թուականին, ընտրուած է Կեսարիոյ թեմի առաջնորդ:
Պաշտօնավարելով Կեսարիոյ մէջ, Պալեան 1888 թուականին հիմնած է ժառանգաւորաց վարժարան, որ եղած է Կեսարիոյ եւ շրջակայ շրջաններու կրթական ու մշակութային կենդրոն: Վարժարանի կողքին Պալեան հիմնած է նաեւ գրադարան եւ թանգարան, ուր հաւաքած ու մեկտեղած է հայկական հին ձեռագրեր եւ հնատիպ հրատարակութիւններ:
Պալեան հրաժարելով առաջնորդութեան պաշտօնէն, սկսած է շրջիլ Փոքր Ասիոյ, Կիլիկիոյ, Պաղեստինի եւ այլ վայրերու հայաբնակ գիւղերը եւ գրի առնել անոնց բանահիւսութիւնները, որոնք 1922-ի հալածանքներու ժամանակ Զմիւռնիոյ մէջ բռնագրաւուած եւ ոչնչացած են՝ մնալով անտիպ: Հալածանքներու պատճառով ապաստանած է Աթէնք, ուր անցուցած է իր կեանքի մնացած կարճ ժամանակաշրջանը:


== Աշխատութիւններ ==
Պալեան 1900 թուականներէն սկսեալ աշխատակցած է «Բազմավէպ», «Հանդէս Ամսօրեայ», «Բիւզանդիոն», «Լոյս», «Բանասէր», «Արեւելեան Մամուլ» եւ այլ պարբերականներու, հրատարակելով բանասիրական յօդուածներ, մատենագիտական ցանկեր, եկեղեցական նիւթեր եւ այլ հրապարակախօսական նիւթեր: 
Պալեան կարեւոր ներդրում ունեցած է Յակոբ Մեղապարտի հրատարակութիւններու ժամանակաշրջանը յայտնաբերելու գործին մէջ:
Հրատարակած է «Սուրբ Երկիր», «Ցուցակ հայերէն ձեռագրաց ի Թուրքիա», «Հայ աշուղներ, Զմիւռնիա», «Հայ վանօրայք ի Թուրքիա» եւ այլ աշխատութիւններ:
1779 թուական

1779 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 79րդ տարին է


== Դէպքեր ==
Վրաց թագաւոր Էրաքլէ II թագաւորի արշաւանքը դէպի Երեւան


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1779 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1779 մահեր
Նաւասարդ (տարեգիրք)

«Նաւասարդ», գրական, գեղարուեստական տարեգիրք։ Լոյս տեսած է Կոստանդնուպոլսոյ մէջ, 1914 թուականին։ Խմբագիրներ՝ Դանիէլ Վարուժան, Հ․ Սիրունի։ Աշխատակցած են ժամանակի ականաւոր հայ գրողները, արուեստաբանները, բանասէրները։ Ունեցած է գրականութեան, արուեստի, բանասիրութեան բաժիններ։ Տպագրուած է նաեւ օտար դասական հեղինակներու (Մ․ Մետեռլինկ, Օ․ Ուայլդ, Ա․ Միցկհիչ եւ ուրիշներ) գործեր։ Արժեքաւոր են Կոմիտասի «Լոռու գութաներգը Վարդաբլուր գիւղի ոճով» եւ Օ․ Սէումեանի «Հայ թատրոնի վերածնունդի համար» յօդուածները։ «Նաւասարդ»-ի էջերուն մէջ տեղ գտած են նկարչական արուեստի նմուշներու վերատպութիւններ, ունեցած է ճոխ ձեւաւորում։ 2-րդ գիրքի շարուածքը ոչնչացուած է 1915 թուականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։
Գրականութիւն եւ կեանք

«Գրականութիւն եւ կեանք», շաբաթաթերթ; Լոյս տեսած է 1908-1909 թուականներուն, Թիֆլիսի մէջ։ Խմբագիր-հրապաարակիչ՝ Գ․ Բալասանեան։ Լուսաբանելով հայ կեանքի իրադարձութիւնները՝ հանդէսը անդրադարձած է Հայաստանի ազատագրման տեսակէտներուն, հարցի լուծումը տեսած սեփական մշակոյթի եւ կրթութեան զարգացման մէջ։ Գրական բաժնին մէջ տպագրած է գեղարուեստական գործեր, գրախօսականներ, մատենագրական յօդուածներ, նմուշներ վրացական գրականութենէն, գրողներու յոբելեաններուն նուիրուած նիւթեր։ Հանդէս եկած է արեւելահայ եւ արեւմտահայ գրականութիւններու միջեւ արհեստական անջրպետի ստեղծման դէմ։ Պարբերաբար հրատարակած է ժամանակի մամուլի տեսութիւն։ 1910 թուականին լոյս տեւսած է «Գրականութիւն եւ կեանք»-ի բացառիկ համար Ե․ Դաւթեանի խմբագրութեամբ՝ նուիրուած Գ․ Բալասանեանի յոբելեանին։
Ժան Օնորէ Ֆրակոնար

Ժան-Օնորէ Ֆրակոնար (ֆրանսերէն՝ Jean-Honoré Fragonard, 5 Ապրիլ 1732(1732-04-05)[…], Կրաս, Ծովափնյա Ալպեր, Ֆրանսա - 22 Օգոստոս 1806(1806-08-22)[…], Փարիզ) ֆրանսացի գեղանկարիչ։
Ուսումը ստացած է Ժան Պաթիսթ Շարտենի եւ Ֆրանսուա Պուշէեի մօտ։ 1756–1761 թուականներուն, 1773–74 թուականներին ստեղծագործեր է Իտալիոյ մէջ։ 
Շարունակելով Պուշէի արուեստի աւանդոյթները, երբեմն տուրք տալով ռոքոքօ ոճին, Ֆրակոնարը միաժամանակ, հասեր է առօրեայ (նաեւ ժող․) կեանքի քնարական տեսարաններու, մարդկային մտերմիկ զգացմունքներու, բնութեան բանաստեղծականութեան վերարտադրման։ Գոյներու ներդաշնակութիւնը յագեցած թարմութեամբ ու նուրբ զարդարանկարչականութեամբ, նկարելակերպի թեթեւութեամբ, սահուն յօրինումի ռիթմերով աչքի ինկող Ֆրակոնարի ստեղծագործութիւնները լեցուն  զգայականութեամբ, կեանքի հաճոյքի քերթուածով («Ճոճքի երջանիկ պատահականութիւնները», 1766, Ուոլլես հաւաքածոյ, Լոնտոն, «Լողացող կանայք», 1775, Լուվր, Փարիզ), ներթափանցուած են կերպարներու սեթեւեթ տուայտանքներու նկատմամբ հազիւ նկատելի ծաղրով («Գողունի համբոյր», Էրմիթաժ, Սան Փեթերսպուրկ) կամ հերոսներու ճակատագրի հանդէպ անկեղծ, որոշ չափով դիւրազգաց համակրանքով («Աղքատ ընտանիք», Ալեքսանտր Պուշկինի անուան կերպարուեստի թանգարան, Մոսկուա)։ Լուսաստուերի նուրբ ազդեցութիւնները բնորոշ են իր բազմաթիւ գծանկարներուն եւ օֆորթներուն:
Այլ նշանաւոր գործերէն են Ճոճանակ եւ Սողնակ կտաւները։


== Տե՛ս նաեւ ==
Երիտասարդ ընթերցողը
5 Ապրիլ

5 Ապրիլ, տարուայ 95-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 96-րդ) օրն է

Տարուայ աւարտին կը մնայ 270 օր 4 Ապրիլ  5 Ապրիլ  6 Ապրիլ 


== Դէպքեր ==
1722. Եաքոպ Ռոկեւէնը (Jacob Roggeveen) Զատկի օրուան յայտնաբերած կղզիին անունը դրաւ՝ Զատկի (Paasch-Eyland, Isla de Pascua)
1795. Ֆրանսան եւ Փրուսիան կնքեցին Պազելի խաղաղութեան համաձայնագիրը
Երկրորդ աշխարհատարած պատերազմ.
1943. ամերիկեան օդոյժի հարուածներէն Պելճիքային մէջ եղան խաղաղ բնակիչներու զոհեր 900, որոնցմէ 209-ը՝ երախաներ
1944. գերմանացիները կոտորեցին յունական Կլէյսուրա գիւղի երկու հարիւր եօթանասուն բնակիչները
1955. Ուինսթըն Չըրչիլը հրաժարական տուաւ Միացեալ թագաւորութեան պաշտօնէն


== Ծնունդներ ==

 Տես նաեւ՝ 5 Ապրիլի ծնածներ

1840. Ղազարոս Աղայեան (մ.1911) գրող, հեքիաթագիր
1984. Արամ MP3 (Արամ Սարգսեան), երգիչ


== Մահեր ==
 Տես նաեւ՝ 5 Ապրիլի մահացածներ

1976. Հաուըրտ Հիւզ (անգլերէն՝ Howard Robard Hughes Jr., ծն.1905) Ամերիկացի տնտեսագէտ
1983. Սերոբ Պօղոսեան (ծն.1904) պատմաբան


== Տօներ ==
 Քորէա՝ Ծառատունկի օր


== Արտաքին յղումներ ==
BBC: On This Day
[1] (անգլերէն)


== Ծանօթագրութիւններ ==

5 Ապրիլ