Պելճիքայի Վարչապետ

Պելճիքայի վարչապետ (ֆր.՝ Premier ministre de Belgique, հոլ.՝ Eerste minister van België, գերմ.՝ Premierminister von Belgien), Պելճիքայի ղեկավարը։ Կը հանդիսանայ Պելճիքայի դաշնային իշխանութեան բարձրագոյն պաշտօնը, որուն կից կառավարական կազմին մաս կը կազմեն նաեւ 14 աւագ նախարարներ: Դաշնային պետութեան քարտուղարները (կրտսեր նախարարներ) կը հանդիսանան իշխանութեան անդամներ, սակայն չեն մտներ Խորհուրդին կազմին մէջ: Ըստ Սահմանադրութեան, Պելճիքայի  թագաւորը կը գլխաւորէ Խորհուրդը, սակայն 1957-էն սկսեալ ան փաստացի չի ղեկավարեր երկիրը:


== Պաշտօնը զբաղեցնելու կարգը ==
Դաշնային ընտրութիւններուն յաջորդ օրը գործող վարչապետը թագաւորին կը ներկայացնէ իր հրաժարականը: Ապա, թագաւորը վարչապետին կ՛առաջակէ շարունակել գլխաւորել ժամանակաւոր իշխանութիւնը մինչեւ նոր իշխանութեան ձեւաւորումը: Թագաւորը խորհրդատուութիւն կը կազմակերպէ նոր իշխանութեան ձեւաւորման տարբերակները քննարկելու նպատակով: Խորհրդատուութենէն ետք ան կը նշանակէ տեղեկատու, ով պատասխանատուութիւն կը ստանձնէ տարբեր քաղաքական կուսակցութիւններու նոր իշխանութեան ուղղուած պահանջները հաւաքագրելու համար:
Վարչապետը կ՛ընտրուի թագաւորին կողմէ: Քանի որ միապետը չի կրնար որեւէ լիազօրութիւն ստանձնել առանց նախարարներու համաձայնութեան, նոր վարչապետի ընտրութեան մասին օրէնքը կը ստորագրուի պաշտօնաթող վարչապետին կողմէն: Այսպիսով, նոր վարչապետը կը ստորագրէ նախկին վարչապետին պաշտօնաթողութեան մասին որոշումը:


== Ժամանակաւոր կառավարութիւն ==
Ժամանակաւոր կառավարութիւն մը ստեղծուեցաւ Պելճիքական Յեղափոխութեան (9 Սեպտեմբեր 1830) ժամանակ, իբրեւ վարչական յանձնաժողով, որ ստանձնած էր Պրիւքսէլի մէջ իշխանութիւնը: 26 Սեպտեմբեր 1830-ին նոյն վարչական յանձնաժողովը իր վրայ վերցուց ժամանակաւոր կառավարութեան պարտականութիւնները, իսկ 29 Սեպտեմբեր 1830-ին՝ թագաւորին իշխանութիւնն ու լիազօրութիւնները:
4 Հոկտեմբեր 1830-ին ժամանակաւոր կառավարութիւնը հռչակեց Պելճիքայի անկախութիւնը: Մինչեւ 10 Նոյեմբեր 1830-ի աշխատանքներու սկիզբը Պելճիքայի Ազգային Քոնկրեսի իշխանութեան լիազօրութիւններ ստանձնելը, Ժամանակաւոր կառավարութիւնը շարունանկեց իր գործունէութիւնը մինչեւ 25 Փետրուար 1831-ը, երբ Պելճիքայի թագաւորին խնամակալ ընտրուեցաւ Քոնկրեսի ներկայացուցիչ Պարոն Էրազմ-Լուի Սիւրլ տէ Շոկյէն: Ժամանակաւոր կառավարութիւնը ղեկավար չունէր, իսկ փաստաթուղթերը ստորագրեց Շարլ-Լատուր Ռոժէ:


== Պելճիքայի կառավարութեան ղեկավարներու ցանկ ==
Պելճիքայի յեղափոխութեան ընթացքին հռչակուեցաւ Պելճիքայի անկախացումը Հոլանտայի Միացեալ Թագաւորութենէն։ Անկախացումը ընդունուեցաւ Հոլանտայի թագաւոր Վիլհելմ Ա.-ի կողմէն, 19 Ապրիլ 1839-ին:
Պելճիքայի քաղաքական կուսակցութիւնը ձեւաւորուած է երկրին անկախացումէն քանի մը տասնամեակ ետք: Մինչեւ 17 Օգոստոս 1914-ին գերմանական զօրքերու յարձակումը տէ Պրոկուիլի կառավարութիւնը տեղափոխուած էր Անտուերպէն, իսկ 13 Հոկտեմբեր 1914-ին՝ ֆրանսական Հավր, Սենտ-Ատրեսս, Նորմանտիայի ծովափ, որտեղ իր գործունէութիւնը շարունակեց իբրեւ վտարուած կառավարութիւն: Յունուար 1916-ին կառավարութիւնը դարձաւ եռակուսակցական (Պելճիքայի առաջին դաշնային կառավարութիւնը): Պրիւքսէլի մէջ կառավարութեան գործունէութեան վերսկսումէն ետք, 21 Նոյեմբեր 1918-ին, երկրին կառավարիչի պաշտօնը վերանուանուեցաւ վարչապետ (ֆր.՝ Premier Ministre), սակայն Սահմանադրութեան մէջ այս անուանումը ամրագրուեցաւ 1970-ին:
Յունիս 1940-ին, գերմանական զօրքերու առաջին յարձակաման ժամանակ, Եուբեր Պյերլոյի կառավարութիւնը (հոլ.՝ Regering-Pierlot III) տեղափոխուեցաւ Ֆրանսայի Պորտօ, իսկ Հոկտեմբերին՝ Լոնտոն, ուր աշխատեցաւ իբրեւ վտարուած կառավարութիւն: Թագաւոր Լեոպոլդ Գ.-ը մնաց Պրիւքսէլի մէջ եւ 1940-էն մնաց տնային կալանքի տակ, իսկ 1944-ի աշնան ազատուեցաւ ՍՍ զօրքերուն կողմէ: Խորհրդային զօրքերուն կողմէն 1944-ին Պելճիքայի ազատագրումէն ետք թագաւորի թափուր աթոռը անցաւ թագաւորի եղբօր՝ արքայազն Շարլի խնամակալութեան: Հետպատերազմեան կառավարութիւնը սոցիալիստ Ախիլ Վան Ակկերի գլխաւորութեամբ, թագաւորին մեղադրեց նացիներու հետ համագործակցութեամբ եւ արգիլեց անոր՝ երկիր վերադարձը։ Մինչեւ 1950, թագաւորը ապրեցաւ Զուիցերիա: Անոր վերադարձին նպաստեց 1950-ի Պելճիքայի միապետական արքայ Լեոպելդ Գ.-ին Պելճիքա վերադառնալու արտօնութեան եւ լիազօրութիւններու վերականգնման մասին հանրաքուէն, որուն կողմ քուէարկեցին ընտրողներուն 57,68%-ը):


== Արտաքին յղումներ ==
Список руководителей Бельгии