armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ակն

Ակն (այժմ՝ Քեմալիէ, թրք.՝ Kemaliye), քաղաքը կը գտնուի Թուրքիոյ կեդրոնական մասին, Երզնկա նահանգին մէջ, Արեւմտեան Եփրատ գետի աջ ափին։
Անցեալին եղած է Արեւմտեան Հայաստանի եւ Խարբերդ վիլայէթի կազմին մէջ։ Ակնը կը գտնուի Տաւրոսեան եւ Անդիտաւրոսեան լեռնաշղթաներու միջեւ, ծառազարդ դաշտավայրի մէջ, բարձր աւելի քան 1000 մ.։ Բնակչութիւնը՝ 5555 մարդ (2018)։
Ակնը հիմնած են Սեբաստիա տեղափոխուած Արծրունիները 1022-ին։ Սկզբիը կոչուած է Մարընտունիկ։ Ակն անունը հաւանաբար ծագած է քաղաքի մէջտեղ հոսող Ակնաղբիւրի անունէն։ ԺԱ. դարուն Արծրունիներն Ակնին մէջ կառուցած են Նարեկայ (Ռշտունիքի Նարեկայ վանքի անունով), իսկ աւելի ուշ՝ Սուրբ Նշան վանք (Վասպուրականի Վարագայ Սուրբ Նշան վանքի անունով)։
1300–1321-ին Անիէն այստեղ գաղթած հայերը հիմնադրած են իրենց թաղամասը՝ Ս. Յակոբ եկեղեցիով։ Ակնի մէջ եղած է նաեւ Անի անունով բերդ մը։ ԺԶ. դարու սկիզբին Ակնը կը գրաւուի թուրքերու կողմէ։ 1880-ին Ակն ունէր շուրջ 10 հազար բնակիչ, որուն մօտ 5500-ը հայեր էին։ Տուները քարաշէն էին, 2-4 յարկանի։ Քաղաքը մաքուր էր, բարեկարգ, սալայատակուած փողոցներով։ Ակնցիք վարպետ արհեստաւորներ եւ առեւտրականներ էին։
ԺԹ. դարու վերջերը Ակնի մէջ կը գործէին երկսեռ դպրոցներ՝ (Նարեկեան եւ Ներսէսեան), եկեղեցիներ՝ (Ս. Աստուածածին եւ Ս. Գէորգ), ազգային ընկերութիւններ՝ (Ազգասիրական, Ուսումնասիրական, Արամեան եւ Նարեկեան)։ 1870-ին Ակնի մէջ լոյս տեսած են՝ «Ծաղիկ», «Եփրատ», «Մտրակ» թերթերը։ 1873-ին այդտեղ ներկայացուած է «Սուրբ Մեծն Ներսէս» փիեսը։
3-4 Սեպտեմբեր, 1896-ին թուրք հրոսակները կը յարձակին Ակնի վրայ, իսկ քիւրտերը՝ շրջակայ հայ գիւղերուն վրայ՝ (Լիճք, Բինկեան, Զմարա, Կասմա, Ապուշեխ, Կամարակապ եւ այլ գիւղեր), կը կոտորեն բնակիչներուն, կը կողոպտեն ու կը հրդեհեն տուները։ Ականատեսի վկայութեամբ, զոհերուն թիւը կը հասնի 3000-ի։ Հետագայ երկու տասնամեակներուն հայերը կը վերաշինեն քաղաքը։ Ակնի մէջ կեանքը նորէն կ'աշխուժանայ։
Մեծ Եղեռնին Ակնը եւ շրջակայ գիւղերը կը դատարկուին հայերէ, որոնց մեծ մասը շուտով զոհ կ՛երթայ գաղթի ճանապարհին։
Ակնցիները տուած են գրչի ու մտքի բազմաթիւ ականաւոր մշակներ, բժիշկներ, ուսուցիչներ, արուեստագէտներ, իրաւաբաններ, ազգային եւ հոգեւոր գործիչներ։ Ակնէն կը սեռին Արփիար Արփիարեանը, Միսաք Մեծարենցը, Գրիգոր Զօհրապը, Սիամանթօն, Արշակ Չօպանեանը, Մինաս Չերազը եւ Ն. Գալանտերեանը։
Ակնը մօտ 200 տարի ամիրական նշանաւոր գերդաստաններ տուած է Կ. Պոլսոյ եւ Զմիւռնիոյ՝ (Տատեան, Ճեզայիրլեան եւ ուրիշներ) մէջ։


== Աղբիւրներ ==
Հայր Մ․ Վարդ․ Պոտուրեան, Հայ Հանրագիտակ, 1938 Պուքրէշ, Հատոր Ա․, էջ 81-82
Ռաֆֆի Սվաճեան

Ռաֆֆի Սվաճեան, Վերոյիշեալ երիտասարդ ու տաղանդաւոր խմբավարին մասին «Այգ»ի մէջ կը կարդանք.
«Լիբանանի մէջ իր ասպարէզին սկիզբը կատարեց 1957 թուականին։ Մինչեւ 1961 պատրաստեց երգչախումբեր, ի յայտ բերելով խմբավարի անվիճելի շնորհք։ Պուրճ Համուտի հայահոծ կեդրոնին մէջ ունեցաւ իր ՇԱՀՄՈՒՐԱՏԵԱՆ երգչախումբը որուն մասին մամուլը արտայայտուեցաւ գնահատական ու խրախուսիչ ասղերով։ Այդ թուականէն ասդին Րաֆֆի Սվաճեան կը բաժնուէր իր ծննդավայր Պէյրութէն, երդալու համար Եւրոպա: Առաջին հանգրուանը եղաւ Մարսէյլը։ Ապա անցաւ Միացեալ Նահանգնր, ուրկէ ան Պէյրութ այցելեց»:
Միացեալ Նահանգներու մէջ իր ունեցած գործունէութեան մասին խօսելով, Սվաճեան Կ'ըսէ.
«1968-ին հրաւիրուեցայ ղեկավարելու Պոսթրնի Հ.Բ.Ը.Մ.ի քնար երգչախումբը: Տուինք մէկ համերգ: 1968-ին հրաւիրուեցայ ստանձնելու տնօրէնութիւնը Պոսթընի Սբ. Յակոբ Մշակութային կեդրոնին: Հոն կազմեցի Սայեաթ-Նովա երգչախումբը: Այս խումբով եւս տուինք մէկ համերգ: 1969-ին հրաւէր ստացայ Նիւ Եորքի Հայ Մշակութային Միւթեան կողմէ պատրաստելու համար Կոմիտասի ծննդեան 100-ամեակին նուիրուած հանդիսութեան համերգի բաժինը: 1960-ի Յունիսին տուինք մեր տարեկան համերգը որ անցաւ շատ յաջող»:
Լիբանանէն մեկնելէ ետք իր ունեցած գործունէութեան մասին խօսելով խմբավարը կ'ըսէ.
«Պէյրութէն մեկնեցայ Մարսիլիա երաժշտական ուսումս շարունակելու: Բախտաւորութիւնը ունեցայ Մարսիլիոյ մէջ հանդիպելու Կոմիտասի 5 աշակերտներէն մէկուն՝ Վարդան Սարգիսեանի, որ տարիներէ ի վեր շեկավարած է ծանօթ ԱՐՄԵՆԻԱ երգչախումբը որ ինք հիմնած է: Իր փափաքին ընդառաջելով ստանձնեցի ղեկավարութիւնը ԱՐՄԵՆԻԱյի: Համերգաշար մը տուինք ֆրանսայի հայաշատ քաղաքներուն մէջ.- Մարսիլիա, Վալանս, Վիէն եւ Լիոն»:
Խմբավար Րաֆֆի Սվաճեամ ունի բազմաթիւ յօրինումներ, որոնք կը ծրագրէ դնել իր ապագայ երգացանկերուն վրայ։
Ինչ կը վերաբերի հայրենիք այցելելու իր ծրագրին մասին, ան կ'ըսէ.
«Տակաւին հայրենիք չեմ այցելած: Սակայն իմ մեծ ցանկութիւններէն մէկն ալ այդ է, տեսնել հայրենիքս եւ ղեկավարել անոր բեմին վրայ, մասնաւորաբար իմ սիրելի ուսուցիչին՝ Բարսեղ Կանանչեանի ստէղծագործութիւնները»:
Ռաֆայէլ Նահապետեան

Ռաֆայէլ Նահապետեան (8 Յունիս 1946(1946-06-08), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն - 19 Յուլիս 2010(2010-07-19)), հայ գրող, արձակագիր եւ Գրողներու միութեան անդամ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Երեւան: Նախնական կրթութիւնը ստացած է Երեւանի մէջ, ապա ընդունուած է Երեւանի Ելեկտրագիտական արուեստից վարժարան, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1965 թուականին:
Ուսումը աւարտելէ ետք Նահապետեան աշխատած է Ելեկտրագիտական համամիութեան գիտահետազօտական կաճառի հայկական մասնաճիւղին մէջ: Որոշ ժամանակ աշխատելէ ետք Նահապետեան որոշած է շարունակել ուսումը եւ ընդունուած է Երեւանի Պետական համալսարանի բանասիրական բաժինը, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1971 թուականին:
Երկրորդ ուսումը աւարտելէ ետք, Նահապետեան 1971-1973 թուականներուն, սպայի պաշտօնով ծառայած է Խորհրդային Միութեան բանակին, ապա՝ 1974-1983 թուականներուն, ստանձնած է Հայաստանի Հեռուստատեսութեան եւ ձայնասփիւռի պետական կոմիտէի գրական հաղորդումներու գլխաւոր խմբագիրի պաշտօնը եւ դարձած է աւագ խմբագիր:
Գրչեղբօր՝ Արա Մնացականեանի հետ միասին որոշ ժամանակ սկսած է քարոզել ազգասիրութիւն ու ազատամտութիւն, որու պատճառով Խորհրդային Միութեան ղեկավարներուն կողմէ դատապարտուած է ազատազրկման:
Ան արժանացած է շարք մը մրցանակներու։


== Գործունէութիւն ==
Նահապետեան իր առաջին գործը՝ «Հայրենիքի ժամանակ»ը խորագրով (պատրաստուած Արա Մնացականեանի գործակցութեամբ), առաջին անգամ հրատարակուած է 1970 թուականին, «Գարուն» պարբերականին մէջ՝ սփիւռքահայերու ներգաղթի նիւթով:
Ան հեղինակած է պատմուածքներ, վիպակներ, ինչպէս նաեւ ձայնասփիւռի եւ հեռուստատեսութեան հաղորդումներ, որոնք թարգմանուած են ռուսերէնի, ռումաներէնի, չեխերէնի եւ այլ լեզուներու:


== Աշխատութիւններ ==
Նահապետեանի գործերէն են․

«Հրաշէկ նժոյգներ»,
«Մեղեդի երեւակայական ջութակի համար»,
«Ագռաւի աղջիկըե»,
«Ծագեց խաւարը» եւ այլ աշխատութիւններ։
Նաթրոնի Լիճ

Նաթրոն, աղի լիճ․ կը գտնուի Թանզանիոյ եւ Քենիոյ սահմանը։ Նաթրոնի լիճը սեւ մայր ցամաքի թերեւս ամենազարմանահրաշ վայրերէն մեկն է: Անուանումը այն ստացած է Նաթրոնի հանքանիւթերէն՝ Նաթրոնի հանքանիւթերու մեծ պարունակութեան պատճառով։ Իր կարմիր ջուրին շնորհիւ լիճը ապշեցուցիչ եւ անիրական տեսք ունի։
Լիճը տողակայուած է Նաթրոնի աւազանի սահմաններէն ներս, զոր կը գտնուի Ռամսար՝ միջազգային նշանակութիւն ունեցող, ջրային տարածքէն ներս:

Երաշտի չորային շրջանին, երբ ջուրը կը կը գոլորշիանայ, ջուրին մէջ աղի մակարդակն այնքան կը բարձրանայ, որ աղասէր մանրէները կը սկսին շատնալ ու զարգանալ: Կապուած տարուան եղանակէն, լիճին մակերեսը կը ծածկուի հանքային աղի հաստ շերտով: Այսպիսի աղատունկ մանրագործարանութիւններուն մէջ կան նաեւ այնպիսի մանրէներ, որոնք ընդունակ են լուսակազմութիւն կատարելու՝ ինչպէս բոյսերը: Ուղիղ այս մանրէներու լուսակազմութեան արդիւնքէն արտադրած կարմիր ներկանիւթն է, որ լիճին կը հաղորդէ արեան կարմիր գոյնը: Ինչպէս նաեւ կարելի է ըսել, թէ՝ ժամանակ առ ժամանակ որոշ մանրէներներ կ՛աշխուժանան, որոնց կենսագործունեութիւնը կը գունաւորէ լիճը կարմիր գոյնով:
Լիճին ջուրը յուսալիօրէն հրաթռչունները (ֆլամինկօ) գիշատիչներէն կը պաշտպանէ: Այդ պատճառով եւս միլիոնաւոր թռչուններ լճին հարեւանութեամբ բոյն կը շինեն: Իսկ ջուրը թունաւոր ըլլալուն պատճառով լիճն ինկած կենդանիները, մանաւանդ թռչունները, անմիջապէս կը մահանան, իսկ անոնց մարմինները կը ծածկուին հանքանիւթերով, կը քարանան՝ վերածուելով արձաններու:
Նոր Ջուղայի Աւետարան

Նոր Ջուղայի Աւետարան, 1610-ի հայկական ձեռագիր մատեան (Մատենադարան)։ Գրիչ եւ ծաղկող՝ Յակոբ Ջուղայեցի, պատուիրատու՝ Խոճա Աւետիք (նուիրած է Նորաշէնի Տիրամայր Սուրբ Աստուածածին եկեղեցիին)։
Աւետարանը (չափերը՝ 24,5x 18,5 սմ) ունի 302 թերթ, գրուած է բոլորագրով, բացառիկ հարուստ է նկարազարդումներով։ Ձեռագիրին մէջ կը նշուի, որ 1605 թուականին Շահ Աբբաս՝ Ջուղայի բնակիչներուն, դէպի Իրան բռնագաղթի ենթարկած է, իսկ բուն ձեռագիրը կ՛անուանուի «լուսազարդ եւ վարդափթիթ սուրբ աւետարանս...»։ Ձեռագիրը կը պարունակէ տէրունական եւ վախճանաբանական թեմաներով 59 մանրանկար (որոնք զետեղուած են ձեռագիրի սկզբը), տասը խորան, Աւետարանիչներու չորս դիմանկար, զարդանկարուած չորս անուանաթերթ, Քրիստոսի տոհմագրութենէն 3 թերթ, բնագիրի մէջ՝ մէկ մանրանկար եւ լուսանցազարդեր։ Ձեռագիրի բուն բնագիրը ներառուած է շքազարդ, գմբէթաւոր շրջանակներու մէջ, չորս Աւետարաններէն իւրաքանչիւրը բնագիրի ուրոյն երիզապատման ձեւ ունի։ Պատկերագրական տարրերու բազմազանութեամբ եւ հարստութեամբ ըլլալով հանդերձ նկարիչը պահպանած է ներդաշնակութեան յստակութիւնը, հասած բարձր վարպետութեան։ Բազմազան է զարդապատկերը՝ գունահագեցած, զարդաձեւերը՝ համաչափ, աշխոյժ խաղով։ Աւետարանի կերպարները, ընդհանրապէս, հասարակ մարդիկ են, նկարիչի ժամանակակիցները։ «Նոր Ջուղայի Աւետարան» ձեռագիրն իր գեղարուեստական առանձնայատկութիւններով հայկական մանրանկարչութեան նուաճումներէն է։


== Գրականութիւն ==
Շահազիզ Երուանդ, Նոր Նախիջեւանի Սուրբ Խաչ վանք, 1901։
Բարխուդարեան Վլադիմիր, Նոր Նախիջեւանի հայկական գաղութի պատմութիւն (1779–1861 թուականներ)։
Թերճումանը էֆքեար

«Թերճումանը էֆքեար» («Մտքերի թարգման»), հայատառ թրքերէն քաղաքական, գրական եւ ազգային օրաթերթ։ Լոյս տեսած է Կ. Պոլսոյ մէջ, 1877 թուականին՝ «Մեճմուայի հաւատիս»-ի փոխարէն։ Խմբագիրներ՝ Հ. Վարդանեան, Տ. ճիւէլէկեան, տնօրէն՝ Ա. Մագայեան։ 1877-1878 թուականներու ռուս-թրքական պատերազմի եւ անոր յաջորդած շրջանին բազմաթիւ յօդուածներ հրապարակած է Արեւելեան հարցի առաջացման եւ սրման պատճառներու, մեծ տէրութիւններու միջեւ հակասութիւններու, Թուրքիոյ մէջ անոնց քաղաքականութեան, հայկական հարցի. Արեւմտեան Հայաստանի գաւառներու բնակչութեան կենսական շահերու վերաբերեալ, պաշտպանած է արեւմտեան Հայաստանի մէջ բարենորոգումներ կատարելու գաղափարը։ 1879 թուականին «Թ. Է.» մերկացուցած է թուրքերու բռնութիւնները Մուշի շրջակայքը, որմով հարուցած է թուրք, մոլեռանդ լրագրութեան դժգոհութիւնը, մեղադրուած է «Հայկական խնդիր հարուցելու» եւ խռովարարութեան մէջ։ Թրքական դատարանի վճով 1880 թուականի Յունուարին ձերբակալուած են թերթի տնօրէնը եւ խմբագիր Տ. Ճիւէլէկեանը, սակայն ազատած են Կ. Պոլսի պատրիարք Ներսէս Վարժապետեանի միջամտութեամբ։ 1880 թուականի Ապրիլին եւրոպական մամուլէն հայկական հարցի վերաբերեալ յօդուած տպագրելու համար թերթը փակուած է։ Վերահրատարակուելէն ետք զրկուած է հայկական հարցին անդրադառնալու հնարաւորութենէն։
Լանտշդրասէ

Լանտշդրասէ, կամ Վիեննայի երորդ թաղամաս, 1850 թուականէն ի վեր մաս կը կազմէ Վիեննայի: Ան մաս կը կազմէ կեդրոնական թաղամասերուն: Լանտշդրասէ կը գտնուին Պելվետեր պալատը, Հունտըրդվասըրի տունը եւ բազմաթիւ դեսպանատուներ:


== Աշխարհագրութիւն ==
Լանտշդրասէի սահման թաղամասերը՝

հիւսիս եւ արեւելք՝ 2-րդ թաղ. Լէօբօլտշթաթ
հարաւ-արեւելք՝ 11. Սիմըրինկ
հարաւ՝ 10. Ֆավօրիդըն
հարաւ-արեւմուտք՝ 4. Վիտըն
հիւսիս-արեւմուտք՝ 1. Ներքին քաղաքԱնոր տարածութիւնը 7,39 քմ. ք. է:
Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Միսլաթա, Վալենսիա)

Կաղապար:Տեղեկաքարտ հուշարձան
Հայոց ցեղասպանութեան յուշարձան, խաչքար Սպանիոյ Վալենսիա քաղաքի Միսլաթա բնակավայրի Jardin de Sendra այգիին մէջ։


== Պատմութիւն ==
Խաչքարը նուիրուած է հայոց ցեղասպանութեան զոհերուն յիշատակին։ Տեղադրուած է 2010 թուականին։ Սպանիոյ հայոց ցեղասպանութեան նուիրուած առաջին յուշակոթողն է։ Խաչքարը ունի 3  մեթր բարձրութիւն:


== Հեղինակ ==
Քանդակագործ՝ Ջիւան Միրզոյեան


== Պատկերասրահ ==
Ճէյմս Պրայս

Ճէյմս Պրայս (10 Մայիս 1838(1838-05-10)[…], Պել­ֆասթ - 22 Յունուար 1922(1922-01-22)[…], Sidmouth, Դևոն, Դևոն, Անգլիա, Մեծն Բրիտանիոյ եւ Իրլանտայի Միացեալ Թագաւորութիւն), Բրիտանիայի ակադեմիայի անդամ, իրաւաբան եւ պատմաբան։


== Կենսագրական գիծեր եւ գործունէութիւն ==
Պելֆասթի Ակադեմիային եւ Կլասքոյի համալսարանին մէջ ուսանելէ ետք, Պրայս ընդունուած է Օքսֆորտի Թրինիթի գոլէճը, ուրկէ փայլուն յաջողութեամբ տիրացած է իրաւաբանի տիտղոսին եւ 1862-ին արժանացած է Օրիէլի (Քինկ’զ գոլէճի) աշխատակիցի արքունի եւ ակադեմական բարձր կոչումին։
Քանի մը տարի, իբրեւ փաստաբան, աշխատած է Լոնտոնի մէջ, բայց 1870-ին հրաւիրուած է Օքսֆորտ, իրաւաբանական բաժանմունքի մէջ Քաղաքացիական Օրէնքի դասախօսի պաշտօն ստանձնելու համար։ Իբրեւ այդպիսին՝ Ճէյմս Պրայս մինչեւ 1893 շարունակած է իր պաշտօնավարութիւնը Օքսֆորտի մէջ։
Իրաւաբանութեան կողքին Ճէյմս Պրայս բարձրագոյն ուսման հետեւած էր պատմագիտութեան մէջ եւ 1864-ին լոյս ընծայած է «Հռովմէական Սրբազան Կայսրութիւնը» անուն իր աշխատասիրութիւնը, որ հմուտ պատմաբանի միջազգային հռչակին արժանացուց երիտասարդ մտաւորականին։
Ճէյմս Պրայս նուիրեալ հնախոյզ եղած է։ 1872-ին ան ճամբորդած է Իսլանտա, որպէսզի գտնէ «Իսլանտական Սակա»ներու երկիրը։ Իսկ 1876-ին, միեւնոյն հնախոյզի հետաքրքրութեամբ, ան բարձրացած է Արարատ Լերան գագաթը, ուր գտած է Նոյեան Տապանի մնացորդ հնագիտական իրեղէններ։ Հնախոյզի եւ պատմաբանի իր հետաքրքրութեամբ, այդ ժամանակէն սկսեալ, Ճէյմս Պրայս ոչ միայն մօտէն ուսումնասիրած է հայ ժողովուրդի հազարամեակներու պատմութիւնը, այլեւ լաւապէս ծանօթացած է հայ մշակոյթի մեծարժէք ժառանգութեան՝ դառնալով մեր ժողովուրդի ստեղծած արժէքներուն մեծ հիացող մը եւ Հայաստանի ու հայութեան ազգային ոտնակոխուած իրաւունքներուն հաւատաւոր պաշտպան մը։ Պրայսի այդ հետազօտութեանց եւ պատմագիտական ուսումնասիրութեանց առաջին արգասիքը եղած  է 1877-ին լոյս տեսած անոր «Անդրկովկաս» աշխատասիրութիւնը, որ տարածաշրջանի պատմութեան ընդհանուր արժեւորման մէջ յատուկ կեդրոնացումով գնահատումը կատարեց Հայաստանի ու հայութեան գրաւած տեղին ու արժէքին։
Միաժամանակ քաղաքական գործիչ եղած է Ճէյմս Պրայս, ատենի Ազատական կուսակցութեան հաւատարիմ անդամ, որ 1880-ին առաջին անգամ ընտրուեցած է Մեծն Բրիտանիոյ խորհրդարանի անդամ՝ Ազատական կուսակցութեան ցուցակով։ Մինչեւ 1907, Պրայս շարունակած է իր անդամակցութիւնը խորհրդարանին՝ գործադիր իշխանութեան մէջ եւս պաշտօններ ստանձնելով։
Յատկապէս Կլատսթոնի վարչապետութեան օրով, Ճէյմս Պրայս հասած է մինչեւ արտաքին գործոց փոխ-նախարարի պաշտօնին։ Վարած է նաեւ դեսպանութեան պաշտօններ։ 1907-ին ան նշանակուած է Մ. Նահանգներու մօտ Բրիտանիոյ դեսպան եւ այդ պաշտօնին վրայ մնացած է մինչեւ 1913՝ անգլեւամերիկեան երկարամեայ բարեկամութեան եւ գործակցութեան ամուր հիմերը դնելով։ Նոյն շրջանին, տասնամեակներու իր ծառայութեան համար, Պրայս արժանացած է Էդուըրտ 7-րդ թագաւորի Արժանաւորութեան Կարգին՝ Լորտի տիտղոս ստանալով եւ 1913-ին Լորտերու Պալատին անդամ ընտրուելով։


== Ծանօթագրութիւն ==
Հանդէս (տարեգիր)

Հանդէս, հայկական գիտամեթոդական հանդէս։ Երեւանի թատրոնի եւ կինոյի պետական ինստիտուտի հրատարակչութիւն։ Լոյս կը տեսնէ 2002 թուականէն Երեւանի մէջ (տարեկան 1-2 համար)։ Գլխաւոր խմբագիրն է Լաուրա Մուրադեանը։
Հանդէսին մէջ կը տպագրուին թատրոնի եւ կինոյի պատմութեան ու տեսութեան, բեմական խօսքին, պարարուեստին, հեռուստատեսութեան, արուեստի այլ ճիւղերու հիմնախնդիրներուն, դասաւանդման մեթոդներու վերլուծութեան վերաբերող, ինչպէս նաեւ գրականագիտական, փիլիսոփայական, գեղագիտական, պատմական, սոցիոլոգիական յօդուածներ։ «Հանդէս»-ին կ՚աշխատակցին բուհի դասախօսներ, ասպիրանտներ, ուսանողներ եւ տուեալ ոլորտի այլ մասնագէտներ։
Սիմի

Սիմի (յուն․՝ Σύμη), Էգէական ծով, Տոտեքանիսա, Յունաստան։  Համաշխարհային համբաւի արժանացած կղզի, մասնաւորաբար անոր ճարտարապետութեան շնորհիւ։  Յունասատանի Հնաբանական Կեդրոնական Խորհուրդին կողմէն յայտարարուած է Հնաբանական վայր, որովհետեւ կղզին եւ շրջակայ կղզիակները կ՛ ընդգրկեն 159 յուշարձաններ եւ հնաբանական վայրեր որոնք կը պատմեն շրջանի պատմութիւնը նախապատմական շրջաններէն։ Կը գտնուի Ռոտոսին հիւսիս-արեւմուտքը (12 ծովային կղոն), Նիսիրոսին արեւելքը (27 ծ․մ․) եւ Փոքր Ասիոյ հարաւ-արեւմտեան ափին արեւմուտքը (3,7 ծ․մ․), համանուն Սիմի ծոցին մէջ (թրք․՝ Սիմպեքի)։ Մայրաքաղաքն է Սիմի քաղաքը։  Մեծութեամբ Տոտեքանիսայի ութներորդ կղզին է։   


== Աշխարհագրութիւն ==
Տարածութիւնն է 57,865 քլ․² եւ Տոտեքանիսային ութներորդ կղզին է։  Փիրէայէն հեռաւորութիւնը 255 ծովային մղոն է, իսկ Թուրքիոյ Փոքր Ասիոյ ափերէն 3,7 ծ․մ․։ 
Բնակչութեան թիւն է 2 690։  Մնայուն բնակչութեան 5% եւրոպացիներն են՝ մասնաւորաբար անգլիացիներ։  Մայրաքաղաքն է համանուն Սիմի քաղաքը։  Կղզիին գլխաւոր եկամուտը զբօսաշրջիկութիւնն է, որ վերջին քսանամեակին օրէ օր կը զարգանայ։
Բնական նաւահանգիստն է Եալոս, որուն շուրջը քաղաքը (Սիմի) տարածուած է։

Լեռնային, քարոտ, անբերրի եւ անջրթի կղզի է։  Բարձրագոյն գագաթը՝ Վիղլա (550 մ․), կղզին երկու մասի կը բաժնէ․ հիւսիսային եւ հարաւային։  Հիւսիսային մասը ցած ըլլալով մշակումի աւելի յարմար է։  Սիմի ունի փոքր լեռնադաշտեր, ինչպէս նաեւ հովիտներ։
Կղզին շրջապատուած է բազմաթիւ կղզիակներէ եւ ժայռակղզիակներէ, որոնք Սիմի քաղաքապետութեան կը պատկանին։  Գլխաւորներն են․-

Հիւսիսը՝ Նիմոս (հին անունը Իմոս),
Հարաւը՝ Սեսքլի (հին անումը Թեւթլուսա),
Հիւսիս-արեւմուտքը՝ Սիմիոփուլես այդպէս անուանած են նաւաստիները, իսկ հին յոյները՝ Արէես․ երեք կղզիակներու խմբակ մըն է՝ Հոնտրոս հիւսիսայինը, Փլաթի միջինը եւ Օքսիա հարաւայինը,
Արեւմուտքը՝ Տիաւաթես ժայռակղզիակները։


== Բնապահպանման շրջաններ ==
Natura 2000, GR4210025 արձանագրութեամբ Սիմիի արեւելեան մասի Քուլունտրոս, Սեսքլի, Թրուպեթօ, Մարմարաս, Քարաւալոնիսի, Մեղալոնիսի, Եալեսինօ, Օքսիա, Հոնտրոս, Փլաթի, Նիմոս կղզիակներն ու անոնց ծովերը՝ 98,75 քլ․² տարածութեամբ, պահպանուած բնավայրեր են։


== Պատմական ակնարկ ==


=== Անուանում - Առաջին բնակիչներ ===
Սիմին բնակուած է նախապատմական շրջանէն։  Առաջին բնակիչները եղած են Քարեսներն, Լելեգեսներն ու Փիւնիկեցիները, իսկ աւելի ուշ՝ Դորեացիները։ Ղլաւքոս կը նկատուի ըլլալ առաջին բնակիչը եւ կղզին անոր կողակիցին անունը առած է՝ Սիմի։  


=== Հնադարի անուանումներ ===
Քարիքի
Էլքուսա
Էղլի
ՄեթափոնտիսՕմիրոսի (Հոմերոս) իր Իլիատա դիւղազնավէպին մէջ կը նշէ թէ Սիմի կղզիին թագաւորւ՝ Նիրեւս, 3 նաւերով Տրոյեան պատերազմին կը մասնակցի։
Սիմի ընդհանրապէս Ռոտոսի հպատակ եղած է, բացառութեամբ Ք․Ա․ 5-րդ դարուն, երբ Աթէնքի գերիշխանութեան տակ կ՛ անցնի։  Այնուհետեւ պատմութիւնը Տոտեքանիսայի պատմութեան կը հետեւի։
Բ․ Աշխարհամարտի աւարտին՝ 27 Յունիս 1946-ին, Տոտեքանիսայի մնացեալ կղզիներուն հետ Յունաստանին կը միանան։


== Պատկերասրահ ==
1965 թուական

1965 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 65րդ տարին է


== Դէպքեր ==


==== Յունուար ====
30 Յունուար՝ Լոնտոնին մէջ Ուինսթըն Չըրչիլի յուղարկաւորութիւնը դարձաւ պատմութեան մէջ ամենաբազմամարդը այդ ցուցանիշը պահպանեց մինչեւ Յովհաննէս Պօղոս Բ. պապի 2005-ի յուղարկաւորութիւնը


==== Փետրուար ====
15 Փետրուար` թխկիի կարմիր տերեւով դրօշը դարձաւ Քանատայի դրօշ
18 Փետրուար` Կամպիան ստացաւ անկախութիւն Միացեալ թագաւորութենէն


==== Մարտ ====
18 Մարտ՝ Ալեքսէյ Լէոնովը 12 վայրկեան բաց տիեզերք դուրս գալով դարձաւ առաջինը


==== Ապրիլ ====
24 Ապրիլ՝ Երեւանին մէջ բազմահազար ցուցարարներ ելած են Հայոց Ցեղասպանութիւնը ճանչնալու պահանջով


==== Մայիս ====
29 Մայիս՝ Հնդկաստանին մէջ հանքի մը պատահարի զոհ դարձած են 274


==== Սեպտեմբեր ====
21 Սեպտեմբեր Կամպիան, Մալտիւները եւ Սինկափուրը դարձան ՄԱԿ անդամներ


==== Դեկտեմբեր ====
05 Դեկտեմբեր՝ Շարլ տը Կոլը վերընտրուեցաւ Ֆրանսայի նախագահ


===== Ժողովրդագրութիւն =====
Աշխարհի բնակչութիւնը կազմած է 3 334 874 հազար
Թոքիօն դարձաւ աշխարհի ամենախոշոր քաղաքը, առաջ անցնելով Նիւ Եորքէն


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1965 ծնունդներ


==== Յունուար ====
08 Յունուար Ռիչըրտ Կիրակոսեան Richard Giragosian քաղաքական եւ ռազմական վերլուծաբան


==== Փետրուար ====
18 Փետրուար Dr. Dre Անդրէ Ռոմըլ Եանկ Andre Romell Young ամերիկացի րեփր եւ երաժշտական փրոտիւսր


==== Յուլիս ====
21 Յուլիս Ճոան Ռոուլինկ Joanne Katheline Rowling անգլիացի գրող


==== Օգոստոս ====
11 Օգոստոս Վայոլա Տէյվիս Viola Davis ամերիկացի բեմադրիչ եւ արտադրող


==== Սեպտեմբեր ====
11 Սեպտեմբեր Պաշշար Հաֆէզ ալ Ասատ  սուրիացի քաղաքական գործիչ, Սուրիոյ նախագահը 2000-էն


==== Նոյեմբեր ====
22 Նոյեմբեր Մատզ Միքըլսըն Mads Dittmann Mikkelsen դանիացի դերասան


==== Դեկտեմբեր ====
03 Դեկտեմբեր Ժոզէֆ Ժիրաքօ լիբանանահայ նկարիչ
05 Դեկտեմբեր Վահան Արծրունի հայ երգիչ, երգահան
31 Դեկտեմբեր Նիքոլաս Սփարքս Nicolas Charles Sparks


==== Արցախի պատերազմի մասնակիցներ՝ ====
21 Ապրիլ Թաթուլ Կրպէեան (զոհուած 1991, Գետաշէն)
14 Սեպտեմբեր Վաղինակ Աբրահամեան (զոհուած 1993, Արցախ)


== Մահեր ==

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1965 մահեր 


==== Յունուար ====
24 Յունուար Ուինսթըն Չըրչիլ Sir Winston Churchill (ծն.1874) Միացեալ թագաւորութեան 61րդ եւ 63րդ վարչապետը


==== Փետրուար ====
08 Փետրուար Բարսեղ Տինանեան (ծն.1887, Ռոտոսթօ, Օսմանեան Կայսրութիւն) բժիշկ, հասարակական գործիչ


==== Մարտ ====
02 Մարտ Միխէիլ Ծերեթելի მიხეილ წერეთელი Michael von Zereteli (ծն.1878) վրացի իշխան, բանասէր, պատմաբան, դիւանագէտ


==== Ապրիլ ====
22 Ապրիլ Աշոտ Մատաթեան (ծն.1884, Թեհրան) հայ դերասան, բեմադրիչ, թարգմանիչ


==== Մայիս ====
02 Մայիս Հրաչեայ Քոչար Գաբրիէլեան (ծն.1910, Արեւմտեան Հայաստան) հայ արձակագիր, հրապարակախօս


==== Նոյեմբեր ====
22 Նոյեմբեր Լեռ Կամսար Արամ Թովմաս Թովմաղեան (ծն.1888, Վան) գրող, երգիծաբան


==== Դեկտեմբեր ====
20 Դեկտեմբեր Գրիգոր Տուտի Փափազեան (ծն.1893, Օսմանեան Կայսրութիւն) բժիշկ, հասարակական գործիչ


==== Անստոյգ օրով՝ ====
Միքայէլ Կիւրճեան (ծն.1878, Կ.Պոլիս) արձակագիր, թատերագիր


== Արտաքին յղումներ ==
1965-ը Պատմութեան մէջ(անգլերէն)Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1965(անգլերէն)
Գրիգոր Չիլինկիրեան

Գրիգոր Չիլինկիրեան (1839, Իզմիր, Այտընի Կուսակալութիւն, Օսմանեան Կայսրութիւն - 2 Փետրուար 1923(1923-02-02), Իզմիր, Թուրքիա), հայ հրապարակախօս, խմբագիր, թարգմանիչ, հասարակական եւ գրական գործիչ:


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Իզմիր (Զմիւռնիա): Զաւակն էր դարբին արհեստաւորի մը՝ Եւդոկիացի Հաճի Յովակիմին։
Գրիգոր նախ կը յաճախէ տեղւոյն Մեսրոպեան վարժարանը, սակայն հազիւ թէ քիչ մը հմտացած հայերէնի եւ տաճկերէնի, կիսաւարտ կը ձգէ վարժարանը՝ իր ծնողքին ստիպումով։ Այդ միջոցին, ժամացոյցի վաճառական Յովհաննէս աղա Սիմոնեան մտերիմը ըլլալով Ազգային վարժարանի տեսուչ Անդրէաս Փափազեանին, կը խնդրէ անկէ՝ գրագիր բանիբուն եւ գործունեայ պատանի մը։ Ուստի, այս կերպով հազիւ 13–14 տարեկան Գրիգոր Չիլինկիրեան,իր ինքնաշխատութեամբ կը ներկայանայ:
Մէկ կողմէն՝ կատարելով իր պաշտօնը, միւս կողմէն՝ յառաջ կը տանի իր մտաւոր կրթութիւնը եւ վարժարանին մէջ կիսկատար ձգած ուսումը ոչ միայն ինքնակրթութեամբ կը կատարելագործէ, այլեւ յունարէն, իտալերէն, ֆրանսերէն լեզուներն ալ կը սորվի՝ շնորհիւ իր մտաւոր բացառիկ յիշողութեան եւ կարողութեան։ Իր այս պաշտօնին մէջ կը մնայ մինչեւ 1860 թուականը (եօթը տարուան շրջան մը)։
1861-ին կը ծանօթանայ Արմենակ Հայկունիին, որ Իզմիր եկած էր։ Կ՚որոշեն հրատարակել հանդէս մը եւ 1 Յուլիս 1861-ին լոյս կը տեսնէ «Ծաղիկ»ը։
Երբ խաւարեալներու ու լուսաւորեալներու պայքարը նաեւ արձագանգ կը գտնէ Իզմիրի մէջ, Չիլինկիրեանի եւ իրեն համախոհ  քանի մը երիտասարդներու նոր գաղափարները հաճելի չեն թուիր իր գործատուին, որով Չիլինկիրեան կը ստիպուի հրաժարիլ անկաշկանդ կերպով մղելու համար գաղափարի պայքարը։


== Աղբիւր ==
Հայ Կեանք եւ Գրականութիւն, Յարութիւն Քիւրքճեան, երկրորդական բաժին Ա. տարի, էջ 26:
«Դիմաստուերներ», Հրանդ Ասատուր, 1921, էջ 136-151։
Անդան Էօզէր

Կաղապար:Ոճ

Անդան Էօզէր (1927), հայ բանաստեղծ։


== Կենսագրութիւն ==
Անդան Էօզէր ծնած է Պոլիս։ Աւարտած է Առեւտրական բարձրագոյն վարժարանը։ Գրել է սկսած է 1940-ին «Երջանիկ» տարեգիրքերուն մեջ։ Իր առաջին Թատերախաղը՝ Պուղ Տօլապը ներկայացուած է Իսթանպուլի Պետական Ձայնասփիւռէն։
Իր պատմուածքներէն Գողը առաջին մրցանակի արժանացած է Կեդրոնական Սասնուց Միութեան պատմուածքներու մրցանքին։
Իր Սառնադարան թատերգութիունը հայերէնի արգմանուած է եւ ներկայացուած՝ Թորոնթոյի մէջ։
Ա․ Էօզէր կ'աշխատակցի Պոլսահայ Թերթերու եւ հանդէսներու։


== Գործեր ==
Հրատարակած է հետեւեալ հատորները Պոլսոյ մէջ․ Ահա Այսպէս(բանաստեղծութիւններ, 1953), Ծածուկ Իրականութիւններ(Պատմուածքներ․ 1984 Ա․ տպագրութիւն,1990 Բ․ տպագրութիւն), Առանձնութիւն(բանաստեղծութիուններ, 1984), Եւ (պատմուածքներ, 1990)։
Բազմակողմանի ծիրքերով ու գրելու բացառիկ դիւրութեամբ օժտուած կարեւոր արժէք մըն է Անդան Էօզէր․ Թէ՛ բանաստեղծութեան եւ թէ նորավիպագրութեան մարզերուն մէջ ժողովրդականութիւն շահած սիրելի դէմք մը։
Իր բանաստեղծութիւնները մեծ հաճոյքով կը կարդացուին․ պատմուածքները սրտագրաւ են իրենց անկեղծութեամբ ու սրամտութեամբ։ Իր գլխաւոր հերոսները կը կազմեն առ հասարակ ղրկեալ եւ անիրաւուած մարդիկը։ Միւս կողմէ կը մարմնացնէ հարուստն ու ագահը, որ գիտէ շահագործել իրմէ տկարնենը։ Իր լեզուն ժողովրդական է ու դիւրամատչելի։


== Աղբիւրներ ==
Սփիւռքահայ արդի գրականութիւն (խմբ. խմբագրող և համադրող՝ Սեդա Ծաղիկեան-Տէմիրճեան), Միշիկըն էջ 20։
Տիգրան Ձիթողցեան

Տիգրան Ձիթողցեան (12 Հոկտեմբեր 1976(1976-10-12), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), աշխարհահռչակ հայ արուեստագէտ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է ծնած է Երեւան: Նկարել սկսած է հինգ տարեկանին։ Տասը տարեկանին, արուեստաբան Հենրիկ Իգիթեանի առաջարկով, բացած է առաջին անհատական ցուցահանդէսը, ուր ներկայացուցած է շուրջ 102 իւղաներկ նկարներ, որոնք ցուցադրուած են նաեւ Սպանիոյ, Ռուսաստանի, Ճափոնի եւ Միացեալ Նահանգներու մէջ։
1993-1999 թուականներուն ուսանած է Երեւանի Պետական գեղարուեստի ակադեմիոյ մէջ, այնուհետեւ կրթութիւնը շարունակած է Զուիցերիոյ «Ecole Cantonale d՚Art du Valais»ի երդիքին տակ։
2002 թուականին ստացած է լիսանսի աստիճան, իսկ 2005 թուականին՝ Հանրային բնագաւառի արուեստի մագիստրոսի աստիճան (MAPS)։
2009 թուականին հաստատուած է Նիւ Եորք: 

Անոր գլխաւոր մուսան կինն է՝ բնորդուհի Նատիա Քազաքովան, ունին որդի մը՝ Ալէնը։ Կինը իր գործերուն գլխաւոր հերոսն է, զայն նկարելով սկսած է այս մեծադիր նկարներու արուեստը: Այսօր ուրիշ դէմքեր տեղ կը գտնեն նկարներուն մէջ, բայց հակուած չէ անծանօթ մարդ նկարելու, պէտք է ճանչնայ մարդը, որ կարողանայ անոր հոգին եւ մարմինը միաժամանակ ի ցոյց դնել: