armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Մոսկուայի Թանգարան

Մոսկուայի թանգարան (անգլ.՝ Museum of Moscow), Ռուսաստանի Մոսկուա քաղաքի ամենահին թանգարաններէն։ Անոր հաւաքածոն ստեղծուած է 1896-ին Ռուսաստանի գիտական համայնքի նախաձեռնութեամբ։ Մոսկուայի քաղաքային տուման թանգարանին ցուցանմուշներու մեծ հաւաքածոյ նուիրած է։ 20-րդ դարուն թանգարանը քանի մը անգամ փոխած է իր անունը ու գտնուելու վայրը։ 1921-ին թանգարանը սկսած է կոչուիլ Մոսկուայի քաղաքային թանգարան եւ գտնուած է Սուխարեւի Աշտարակին մէջ։ 1940-ին վերանուանուած է Մոսկուայի պատմութեան եւ մշակոյթի թանգարան։1987-ին թանգարանը ստացած է իր ներկայի անուանումը։
Թանգարանը իր պատմութեան ընթացքին ձեռք բերած է աւելի քան մէկ միլիոն ցուցանմուշներ, որոնք կ՚արտացոլեն քաղաքի կեանքը իր ողջ պատմութեան ընթացքին՝ սկսած Մոսկուայի հնագոյն ժամանակներէն մինչեւ այսօր։ Այս հաւաքածոն կը պարունակէ հնագիտական գտածոներ, աշխատանքային հնագոյն գործիքներ, ոսկերչական զարդեր, պրոնզէ եւ քարէ իրեր Մոսկուայի պատմութեան հնագոյն ժամանակաշրջաններէն։ Կայ նաեւ քարտէզներու եւ նախագծերու ժողովածոյ, որ ցոյց կու տայ, թէ ինչպէս քաղաքը տարեցտարի կ՚աճի։ Մեծ թիւով լուսանկարներ կը պատկերեն 19-րդ դարու կէսերէն մինչեւ օրս Մոսկուայի կարեւոր իրադարձութիւնները, տօնակատարութիւնները եւ իրադարձութիւնները։
Թանգարանին մէջ առկայ են զգեստներ, աքսեսուարներ, կահոյք եւ այլ ամէնօրեայ իրեր, որոնք պատրաստուած են տաղանդաւոր ռուս եւ եւրոպական վարպետներու կողմէ։
Թանգարանի ցուցահանդէսը տեղակայուած էր Քրեստովսկիի աշտարակներէն մէկուն մէջ։


== Արտաքին յղումներ ==
Official website of Museum
Moscow City Museum
Museum of History of Moscow
Մկրտիչ Մ․ Մկրեան

Մկրտիչ Մ.Մկրեան (9 Նոյեմբեր 1907, Վան - 26 Հոկտեմբեր 1983, Երեւան), հայ գրականագէտ, բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր, մանկավարժ։


== Կենսագրութիւն ==
Մկրտիչ Մամբրէի Մկրեան ծնած է Վան, 9 Նոյեմբեր 1907-ին: 

1915-ին կը գաղթէ Հայաստան
1919-ին կը հաստատուի Երեւան, ուր առիթը կ'ունենայ շարունակելու իր ուսումը։
1925-ին կ'աւարտէ Խաչատուր Աբովեանի անուան միջնակարգ դպրոցը։ Ուսուցչական
1930-ին պաշտօնով տարի մը կը մեկնի Նոր Պայազիտ, ուրկէ վերադարձին մուտք կը գործէ Երեւանի Պետական Համալսարան, որու Պատմագրութեան Բաժանմունքի ընթացքը կ’աւարտէ 1930-ին: Նոյն տարին իսկ իրաւունք կը ստանայ հետեւելու ասպիրանդականի դասընթացքներուն:
1939-ին կ'արժանանայ Բանասիրական Գիտութիւններու Թեկնածու աստիճանին՝ ներկայացնելով «Ֆրիկի Ստեղծագործութիւնը» խորագրուած թէզը:
1945-ին կը ստանայ Բանասիրական Գիտութիւններու Դոկտոր տիտղոսը՝ պաշտպանելէ ետք «Գրիգոր Նարեկացի» վերնագիրով աւարտաճաոը:Մ․ Մկրեանի մանկավարժական շուրջ յիսնամեայ գործունէութիւնը կը սկսի իր ուսման բարձրագոյն ընթացքը հետապնդած տարիներուն: 1933- էն սկսեալ մինչեւ իր կեանքի վերջին օրերը՝ Հայ գրականութեան դասախօսի պաշտօնով կը դասաւանդէ Երեւանի Պետական Համալսարանին մէջ, միաժամանակ վարելով վարչական մէկէ աւելի պաշտօններ։ 

1941- 1947 թուականներուն ան կը վարէ Երեւանի Պետական Համալսարանի Բանասիրական Բաժանմունքի պատասխանատու վարիչի պաշտօնը, զոր կը վերստանձնէ 1957-ին ու կը պահԷ մինչեւ 1977:
1947-1952 թուականներուն իրեն կը վստահուի ՀՍՍՀ Գիտութիւններու Ակադեմիայի Մանուկ Աբեղեանի անուան Գրականութեան Հիմնարկին տնօրէնի պաշտօնը։
1954-1980 թուականներուն նաեւ կը վարէ Պետական Համալսարանի Հայ Գրականութեան Ամպիոնի վարիչի պաշտօնը:
1956-ին Մ․ Մկրեան կ'ընտրուի ՀՍՍՀ Գիտութիւններու Ակադեմիայի թղթակից անգամ: Գրականագիտական ու բանասիրական իր բազմաթիւ յօդուածներէն անկախ, Մ․Մկրեանի գրիչին կը պատկանին հետեւեալ հատորները.


== Հատորները ==
Ժգ.- Ժը. Դարերու Հայ Աշխարհիկ Գրականութեան (Երեւան, 1937),
Գրիգոր Նարեկացի (Երեւան, 1955),
Էջեր Հայ Վիպասանութեան Պատմութիւնից (Երեւան, 1957),
Մովսէս Խորենացի (Երեւան, 1970։ Հատորը նախապէս լոյս տեսած է ռուսերէնով՝ Երեւան, 1969-ին),
Իսահակեանի Հումանիզմը (Երեւան, 1975),
Հայ Հին Գրականութեան Պատմութիւն (Երեւան, 1976),
Յովհաննէս Թումանեանի Ստեղծագործութիւնը (Երեւան, 1981),
Գրականութեան Պատմութեան Հարցեր (Երեւան, 1982)։Վերոյիշեալ աշխատասիրութիններէն անկախ, Մ․Մկրեան, 1937 թուականէն սկսեալ՝ «դպրոցական ծրագիրին համաձայն», կազմած է Է․, Ը․, Թ․ եւ Ժ․ դասարաններու համար «Հայ Գրականութեան» դասագիրքերը: 1974-ին ան կը պատրաստէ «Հայ Գրականութիւն» դասագիրքը, սփիւռքահայ դպրոցներու համար:
Մ․Մկրեան կը մահանայ 26 Հոկտեմբեր 1983-ին, Երեւան:


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս , Հատոր Ժ., Պէյրութ, 1984, էջ 386։
Յուշարձան

Յուշարձան, (լայն առումով) երկրի, ժողովուրդի մշակութային ժառանգութեան մաս կազմող ստեղծագործութիւն։ Ըստ տիպական առանձնայատկութիւններու, յուշարձանները կը բաժնուին չորս հիմնական խումբի՝ հնագիտական, պատմութեան, ճարտարապետութեան եւ կոթողական արուեստային։ Յուշարձաններ կը համարուին նաեւ պատմաճանաչողական եւ պատմագեղագիտական նշանակութիւն ունեցող գրչութեան նմոյշները։ Նեղ առումով յուշարձանը մարդոց յիշատակը եւ իրադարձութիւնները յաւերժացնող արուեստի ստեղծագործութիւն է (անկախ՝ յուշարձանի անհրաժեշտ յատկանիշը շրջապատող տարածութիւնը գեղարուեստօրէն կազմակերպելն է)։


== Նախատիպեր ==

Յուշարձաններու նախատիպեր եղած են մեծաքար կառոյցներն ու դամբարանադաշտերը, ինչպէս նաեւ կոթողները, բուրգերը եւ այլն։ Հետագայ դարաշրջաններուն յուշարձաններու դեր կատարած են դամբարանները, տապանաքարերն ու մահարձանները։


== Հայաստանում ==


=== Հնագոյն շրջան ===

Հայաստանի մէջ յուշարձանի նախատիպեր էին մենհիրները, վիշապները, ուրարտական շրջանի կոթողները, արամեատառ արձանագրութիւններով սահմանաքարերը։ 301-ին, քրիստոնէութիւնը ընդունուելէ ետք ալ Հայաստանի մէջ յուշարձանի հետագայ ձեւաւորմանը նպաստած են հին հայկական քարակոթողները։ IV-VII դ. կանգնած են պատկերաքանդակներով ստելաներ (Թալին, Ավան), սիւնակոթողներ (Օշական), ինչպէս նաեւ կամարակապ կառոյցներ (Օձուն)։


=== Միջնադար ===
X դարէն յուշարձանի ամենատարածուած տարատեսակը խաչքարն է, որ աչքի զարկած է զարդերու ու ոճերու բազմազանութեամբ։


=== Նոր շրջան ===
XIX դարու վերջին - XX դարու սկիզբին ի յայտ եկած են հայ ականաւոր գրողներուն եւ հասարակական գործիչներուն նուիրուած յուշարձաններ (Ռափայէլ Պատկանեանի, 1901, եւ Միքայէլ Նալպանտեանի, 1902, յուշարձանները Նոր Նախիջեւանի Սուրբ Խաչ վանքի բակին մէջ, Խաչատուր Աբովեանի յուշարձանը Երեւանի մէջ, 1913, բացուած է 1933-ին, երեքն ալ՝ պրոնզ, հեղինակ՝ Ա. Տէր-Մարուքեան)։ 1920-30-ական թուականներէն ստեղծուած են ինչպէս առանձին անհատներուն, այնպէս ալ պատմական իրադարձութիւններուն նուիրուած յուշարձաններ (Ստեփան Շահումեանի յուշարձանը Երեւանի մէջ, 1931, կրանիթ, քանդակագործ՝ Սերգէյ Մերկուրով, ճարտարապետ՝ Իվան Ժոլտովսկի: Սասունցի Դաւիթի յուշարձանը Երեւանի մէջ, 1959, կոփածոյ պղինձ, քանդակագործ՝ Երուանդ Քոչար եւ այլն), որոնք ճարտարապետական միջավայրի հետ կը կազմեն գեղագիտական ամբողջութիւն։ 
1960-70-ական թ. մեծ տարածում գտած է ԽՍՀՄ հայրենական մեծ պատերազմի ընթացքին զոհուածներու յիշատակին նուիրուած յուշարձան-կոթողներու կառուցումը։ Ստեղծուած են նաեւ յուշարձան-համալիրներ (Սարտարապատի ճակատամարտին նուիրուած յուշահամալիրը, 1968, ճարտարապետ՝ Ռաֆայէլ Իսրայելեան, քանդակագործներ՝ Ա. Հարութիւնեան, Ս. Մանասեան, Ա. Շահինեան, Մեծ Եղեռնի զոհերու յիշատակին նուիրուած յուշահամալիրը Երեւանի մէջ, 1965-67, ճարտարապետներ՝ Ա. Թարխանեան, Ս. Քալաշեան)։


=== ՀՀ եւ ԼՂՀ ===

1980-90-ական թ. Հայաստանի եւ ԼՂՀ քաղաքներուն ու գիւղերուն մէջ հիմնականին կանգնած են զոհուած ազատամարտիկներու, 1988-ի երկրաշարժի զոհերու յիշատակին նուիրուած յուշարձաններ (Սպիտակի մէջ՝ երկրաշարժի զոհերու յուշահամալիրը, 1993, կրանիթ, տուֆ, քանդակագործ՝ Բ. Դիլոեան, ճարտարապետ՝ Վ. Գաբրիելեան, Տաւուշի մարզի Կիրանց գիւղին մէջ՝ զոհուած 14 ազատամարտիկներու «Հաւատի ծաղիկ» յուշարձան, 1994, քանդակագործ՝ Ա. Դաւիթեան, ԼՂՀ Մարտունի շրջկեդրոնին մէջ՝ «Աւօ»՝ Մոնթէ Մելքոնեանի յուշարձան, 1994, վարդագոյն մարմար, քանդակագործներ՝ Լ. Թոքմաջեան, Վ. Թոքմաջեան եւ այլն)։
Գաբրիէլ Պասմաճեան

Գաբրիէլ Պասմաճեան, ծնած է Պոլիս: Աւարտած է Մխիթարեան լիսէն եւ Իսթանպուլի Համալսարանի քիմիական—ճարտարագիտութեան ճիւղը։ Մասնագիտացած է Փարիզի Գիտական Հետազօտութեանց Ազգ. Կեդրոնին(CNRS), նաեւ Մոնթրէալի Համալսարանին մէջ, ուրկէ ստացած է մագիստրոսի տիտղոս։ Անդամ է գանատայի քիմիական Ինստիտիւտին։
Կը ստորագրէ գրական, քննադատական յոդուածներ, գրախօսականներ, ակնարկներ՝ Մոնթրէալի «Ապագայ»,«Հորիզոն» եւ «Գեղարդ» պարբերաթերթերուն եւ ֆրանսերէն «Liberte» գրական հանդէսին մէջ։ Քանի մը տարի վարած է Մոնթրէալի Հայ Համալսարանական ուսանողներու Հրատարակած Հայագիտական ուսմանց «Տեղեկատու» պարբերաթերթի խմբագրութիւնը։
Մաս կը կազմէ Մոնթրէալի Պոլսահայ Միութեան Մէկ Մշակութային Յանձնախումբին։


== Աղբիւրներ ==
Սփիւռքահայ արդի գրականութիւն (խմբ. խմբագրող և համադրող՝ Սեդա Ծաղիկեան-Տէմիրճեան), Միշիկըն էջ 518։
Պէրկըն

Պէրկըն (նորվ.՝ Bergen [ˈbærɡən]), Նորվեկիոյ երկրորդ ամենամեծ քաղաքը, Հորտլանտիա ֆիւլքէի մայրաքաղաքը, Արեւմտեան Նորվեկիոյ ամենամեծ քաղաքը։ Տեղակայուած է երկրի արեւմտեան մասին մէջ՝ Հիւսիսային Ծովու ափին, Միտթորլան տարածաշրջանին մէջ։ Կը գրաւէ Պէրկընեան թերակղզիի տարածքը։ Մինչեւ 1299 թուականը եղած է Նորվեկիոյ քաղաքը, մօտաւորապէս մինչեւ 1830-ական թուականները՝ երկրին ամենամեծ քաղաքը։ Այսօր Պէրկընը մեծ նաւահանգիստ մըն է եւ նաւթային արդիւնաբերութեան կեդրոն։ Քաղաքը ունի համալսարան։
Պէրկընի միջնադարեան նաւամատոյցը մաս կը կազմէ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի համաշխարհային մշակութային ժառանգութեան ցուցակին։ 2000 թուականին Պէրկըն ճանչցուած է իբրեւ Եւրոպայի մշակութային մայրաքաղաք։ Այստեղ տեղի ունեցած է Եւրատեսիլի 1986-ի մրցոյթը։
Յիշատակի Ծառուղի (Երեւան)

«Յիշատակի ծառուղի», «Երախտիքի ծառուղի», Հայոց Մեծ Եղեռնի 100-րդ տարելիցի կապակցութեամբ 12 կիսանդրիներէ բաղկացած ծառուղի Երեւանի Կեդրոն համայնքին մէջ, Երեւանի Պետական Համալսարանի Սարգիս եւ Մարի Իզմիրլեաններու անուան գրադարանի մուտքի մօտ՝ Չարենցի փողոցի կողմէն։


== Պատմութիւն ==
Յիշատակի ծառուղիին մէջ տեղադրուած են Հայոց ցեղասպանութիւնը հասարակական լայն շրջանակներու մէջ քննադատած, բողոքի ու կարեկցանքի խօսքեր արտայայտած, ինչպէս նաեւ հայութեան ստուար հատուածին մահուան ճիրաններէն փրկած ու օգնութիւն ցուցաբերած օտարազգի յայտնի գործիչներէն 12-ի կիսանդրիները։
Երախտիքի ծառուղին հիմնադրուած է ԵՊՀ դասախօսներու, աշխատակիցներու եւ ուսանողներու, «Արդշինբանկ» ՓԲԸ-ի, «Պրոմեթէյ Բանկ» ՍՊԸ-ի եւ այլ բարերարներու նուիրատուութեամբ։


== Հեղինակ ==
Քանդակագործ՝ Վլատիմիր Անտաշեան


== Կիսանդրիներ ==
Ալմա Եոհանսոն (Alma Johansson, 1880-1974 թթ., Շուէտ)
Անատոլ Ֆրանս (Anatole France, 1844-1924 թթ., Ֆրանսա)
Արմին Վեկնըր (Armin Wegner, 1886-1978 թթ., Գերմանիա)
Քարէն Եփփէ (Karen Jeppe, 1876-1935 թթ., Դանիա)
Հենրի Մորկընթաու (Henry Morgenthau, 1856-1946 թթ., ԱՄՆ)
Յակոբ Քիւնցլեր (Jakob Künzler, 1871-1949 թթ., Զուիցերիա)
Եոհաննէս Լեփսիուս (Johannes Lepsius, 1858-1926 թթ., Գերմանիա)
Փիէր Քիեառ (Pierre Quillard, 1864-1912 թթ., Ֆրանսա)
Ճէյմս Պրայս (James Bryce, 1838-1922 թթ., Մեծ Բրիտանիա)
Ռաֆայէլ Լեմքին (Raphael Lemkin, 1900-1959 թթ., Լեհաստան)
Ֆրանց Վերֆել (Franz Werfel, 1890-1945 թթ., Աւստրիա)
Ֆրիտիոֆ Նանսեն (Fridtjof Nansen, 1861-1930 թթ., Նորվեկիա)


== Մեջբերումներ ==
Աւելացնել պարբերութիւն


== Պատկերասրահ ==
Ալֆաքար

Ալֆակար (սպ.՝ Alfacar), քաղաք եւ համայնք Սպանիոյ մէջ, կը մտնէ Կրանատա նահանգի կազմէն ներս։ Համայնքը կը գտնուի Կուատիքս գաւառի կազմին մէջ։ Տարածքը 16,73 ք.մ.։ Բնակչութիւնը՝ 5585 մարդ (2022)։ Կը գտնուի նահանգի վարչակազմէն 7 ք.մ. հեռաւորութեան վրայ։


== Բնակչութիւն ==
Ճոհանեսպուրկ

Ճոհանեսպուրկ, (Johannesburg) Հարաւ-Ափրիկեան Հանրապետութեան բնակչութեան թուով մեծագոյն քաղաքն է։ Տեղացիները կը կոչուին այն «Յոբուրգ», «Յոզի» եւ «Եգոլի»։ Ճոհանեսպուրկը ՀԱՀ-ի ամենահարուստ Գաութենք նահանքի կեդրոնն է։
Համայ բնակչութիւնը կը կազմէ 3 888 180 մարդ (2007), իսկ ամբողջ ագլոմերացիայի 6 267 700։ Սակայն եթէ բնակչութիւնը հաշուած են նաեւ տեղի մետրոպոլիաներու հետ, ապա այն կэանցի 8 000 000 սահմանը։
Ճոհանեսպուրկը աշխարհի մեծագոյն քաղաքն է, որուն տարածքի մէջ չկայ որեւէ գետ, լիճ կամ ջրափնեայ գիծ։


== Բնակչութիւն ==
Չախոխպիլի

Չախոխպիլի (վրաց.՝ ჩახოხბილი), թռչունի միսով, վրացական ազգային ուտեստ։
Սկիզբը կը պատրաստէին փասիանի (վրաց.՝ ხოხობი) միսով, բայց ներկայիս կ՝ օգտագործեն ցանկացած թռչունի, հատկապէս հաւու, միս։
Ուտեստը կը պատրաստեն կտրտած, լոլիկի սուսի մէջ շոգեխաշած թռչունի միով, որուն կ՝ աւելցնեն համեմունքներ եւ սխտոր։ Չախոխպիլիի բնորոշ առանձնահյատկութիւնը նախապէս (մինչեւ շոգեխաշելը) 15 վարկեան թռչունի, այսպէս կոչուած, չոր տապկելն է առանց որեւէ տեսակի իւղ աւելցնելու։
Երբեմն այս ուտեստի պատրաստման ժամանակ ջուր չեն աւելցներ, հեղուկի համար կ՝ ռգտագործուի բանջարեղէն, առաւելապէս սոխ։


== Արտաքին յղումներ ==
Չախոխպիլիի բաղադրատոմսը «Путешествие в страну Кулинария» կայքին մէջ
Բաղադրատոմսը նկարներով
Շապին Գարահիսարի հերոսամարտ

Շապին Գարահիսարի հերոսամարտ, Մայիս ամսուն թրքական բանակը եւ բանտէն արձակուած աւազակապետ Քէլ Հասանի հրոսակախումբերը, մտնելով Շապին Գարահիսար, սկսան կողոպտել, ձերբակալել, խոշտանգել ու սպաննել հայերը։ Յունիս 2-ին թրքական բանակն ու ոստիկանութիւնը պաշարեցին հայկական թաղերը եւ մօտաւորապէս չորս հարիւր հոգի սպաննեցին։
Այս պայմաններուն տակ Եկեղեցւոյ թաղի, Միջին թաղի եւ հայկական միւս թաղերուն մէջ շուտով ինքնապաշտպանութիւն կազմակերպուեցաւ, ղեկավար հռչակուեցաւ Ղուկաս Տէօվլէթեան, որ աւելի ծանօթ է Ղուկաս աղբար անունով։ Քանի մը օրուան բուռն կռիւներէ ետք, թրքական թնդանօթներու ռմբակոծումներէն հայկական թաղերու մեծ մասամբ փայտաշէն տուները այրեցան ու քանդուեցան։
Երբ այլեւս քաղաքին մէջ մնալը անկարելի դարձաւ, հայերը ստիպուած ձգեցին իրենց աւերակ դարձած թաղերը եւ անընդհատ կռուելով նահանջեցին դէպի Շապին Գարահիսարի հինաւուրց բերդը, որ մօտակայ լերան գագաթին կը գտնուէր։ Այսպիսով, 5062 հոգի բերդին մէջ ապաստան գտաւ։
Թուրքերը, պաշարելով բերդը, բոլոր ճակատներուն վրայ յարձակման անցան, բայց չյաջողեցան յառաջանալ. պաշարուածները չէին ուզեր յարձակիլ զինամթերքը խնայելու համար։ Յաջորդող օրերուն աւելի եւս սեղմելով պաշարումը, գերմանացի սպաներու աջակցութեամբ սկսան սաստկօրէն ռմբակոծել բերդը եւ յաջորդական գրոհներ կազմակերպել զայն գրաւելու համար, բայց ամէն անգամ ալ ետ մղուեցան։
Սեբաստիոյ վալի եւ իթթիհատական ղեկավար Մուամմար, որ այսքան ուժեղ դիմադրութիւն չէր նախատեսած, մտածելով որ հայերը մեծ ուժ ամբարած են բերդէն ներս, իր դիրքը փրկելու համար պատուիրակ մը ղրկեց պաշարուածներուն մօտ, խոստանալով՝ անձնատուր ըլլալու պարագային ներում շնորհել անոնց։ Հայերը չհաւատացին ներման խոստումին, պատասխանեցին, թէ հաշտուած են մահուան գաղափարին հետ եւ պիտի շարունակեն կռիւը։
Վալին երկրորդ եւ երրորդ փորձ մըն ալ ըրաւ հայերուն դիմադրութիւնը խորտակելու համար, սակայն հայերուն մերժողական պատասխանին վրայ Յունիս 20-ին թնդանօթներու ու համազարկերու ահաւոր գոռոցին տակ, թրքական յառաջապահ ջոկատները յաջողեցան ժայռը մագլցելով բերդի դուռերուն հասնիլ՝ ահաւոր խուճապ ստեղծելով պաշարուածներուն մէջ։ Ժամեր շարունակ օրհասական կռիւներէ ետք, հայերը գերմարդկային ճիգերով յաջողեցան ետ մղել յարձակողները։
Պաշարուածներուն վիճակը հետզհետէ կը ծանրանար. պարէնը, ջուրը եւ զինամթերքը գրեթէ սպառած էին. հետեւաբար որոշուեցաւ, որ կռուող ուժերը գիշերային յարձակումով մը ճեղքեն պաշարման շղթան եւ դաշտ իջնելով շարունակեն կռիւը՝ սպառնալով սուրէ անցընել շրջակայ թուրք գիւղերու բնակիչները, եթէ թուրքերը փորձեն ջարդել բերդին մէջ մնացողները։
Այսպիսով, Յունիս 25-ին, գիշերուան մութէն օգտուելով, մօտաւորապէս հազար հոգի բերդէն դուրս ելան, շուրջ հարիւր զոհ տալէ ետք յաջողեցան պաշարման շղթան ճեղքել եւ ցրուիլ դաշտերն ու լեռները, ուր երկու տարի հոս ու հոն կռուելէ ետք, բոլորն ալ նահատակուեցան։
Յաջորդող օրերուն լռութիւնը կը շարունակուէր, բայց թուրքերը չէին համարձակեր մօտենալ բերդին. երբ Յունիս 28-ին անձնատուութեան ճերմակ դրօշակը պարզուեցաւ, անոնք բարձրացան բերդ, ուր գործադրուեցաւ պատմութեան մեծագոյն ցեղասպանութեան արարներէն մէկը։
Մանկավարժական Միտք

Մանկավարժական միտք, ընդգրկուած է Հայաստանի բարձրագոյն որակաւորման յանձնաժողովի (ՀՀ ԲՈՀ) սահմանած դոկտորական եւ թեկնածուական ատենախօսութիւններու հիմնական արդիւնքներու եւ դրոյթներու հրատարակման համար ընդունելի պարբերական գիտական հրատարակութիւններու ցուցակին մէջ։


== Աղբիւր ==
Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ
1827 թուական

1827 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 27րդ տարին


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1827 ծնունդներ

Յունիս 24՝ Յովհաննէս Հիսարեան (մ.1916), արձակագիր
Յունիս 26՝ Գրիգոր Աղափիրեան (մ.1897), թարգմանիչ
Հոկտեմբեր 15՝ Միհաիյ Զիչի (հունգարերէն՝ Mihály Zichy, ռուս.՝ Михаил Александрович Зичи մ.1906), հունկար նկարիչ
Դեկտեմբեր 8՝ Գրիգորիս Աղուանեան (մ.1893), քարոզիչ
Անյայտ օրով՝
Գաբրիէլ Երանեան (մ.1862), երգահան, երաժշտագէտ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1827 մահեր

Մարտ 26՝ Լիւտուիկ վան Պեթհովէն (գերմաներէն՝ Ludwig van Beethoven, մ.1776), գերմանացի երգահան
Պուխարեսթ

Պուխարեսթ (ռում.՝ Bucureşti), Ռումանիոյ մայրաքաղաքը։ Կը հանդիսանայ տնտեսական եւ մշակութային կարեւոր կեդրոն։
Պուխարեսթի մէջ եւ անոր արուարձաններուն մէջ կ՛ապրին աւելի քան 2.6 մլն. մարդ։ Քաղաքին ընդհանուր մակերեսը կը կազմէ՝ 228 քմ²։ Այն հարաւ-արեւելեան Եւրոպայի ամենամեծ քաղաքն է։


== Անուանում ==
Ժամանակակից անունով յայտնի է 17-րդ դարէն։ Կ՛ենթադրեն, որ անուանումն առաջացած է Պուքուր անձնանունէն (հաւանաբար եղած է աւատատիրոջ անունը)։ Արեւմտահայերէնով տարածուած է «Պուքրէշ» ձեւը։


== Աշխարհագրութիւն եւ Կլիմայ ==
Պուխարեսթ կը գտնուի հարաւային Ռումանիոյ՝ Տիմպովիցա (Dâmboviţa), գետի ափին։


== Քոյր-քաղաքներ ==
Կաղապար:Country data Բուլղարիա Սոֆիա, Պուլկարիա
 Կանադա Մոնրէալ, Քանատա
 Ռուսաստան Մոսկուա, Ռուսաստան
 Թուրքիա Սթամպուլ, Թուրքիա
Կաղապար:Country data Սիրիա Դամասկոս, Սուրիա
 Մեծ Բրիտանիա Լոնտոն, Մեծ Բրիտանիա
 Հունաստան Աթէնք, Յունաստան (1993)
 ԱՄՆ Աթլանթա, ԱՄՆ (1994)
 Թուրքիա Անքարա, Թուրքիա (1998)
Կաղապար:Country data Հորդանան Ամման, Յորդանան (1999)
 Հայաստան Երեւան, Հայաստան
 Բրազիլիա Սան Փաուլօ, Պրազիլ (2000)
 Բրազիլիա Ռիո դե Ժանեյրո, Բրազիլիա (2002)
Կաղապար:Country data Վրաստան Թբիլիսի, Վրաստան
Կաղապար:Country data Կիպրոս Նիկոսիա, Կիպրոս (2004)
 Չինաստան Փեքին, Չինաստան (2005)
Կաղապար:Country data Ալբանիա Թիրանա, Ալպանիա (2007)
Գօմօթինի

Գօմօթինի կամ Կիւմիլճինա քղ. Յունաստանի, Թրակիոյ մէջ: Հին գաղութը, որուն կազմակերպութեան ճշգրիտ թուականը յայտին չէ՝ եկած է Էտիրնէէն, Ռոտոսթոյէն, Մալկարայէն, մաս մ’ալ Գաղատիայէն: Կը հաստատուի որ 1840-1850 ատենները այս գաղութը կը բաղկանայ 25-30 հայ ընտանիքներէ որոնք ունէին իրենց դպրոցն ու եկեղեցին: Հայկական թաղը հաստատուած էր քաղաքին արեւելակողմը: Հին գերեզմանատան մէջ 1839 թուականով տապանաքարեր կան: Հին արձանագրութիւններէն կը հաստատուի որ Գօմօթինի գաղութը 260, մինչեւ 290 տարուայ հնութիւն ունի առանց ազգային կազմակերպութեան:
Առաջին եկեղեցին շինուած է 1834-ին ըստ հետեւեալ արձանագրութեան. «Շնորհիւ Տեառն, շինեցաւ Ս. եկեղեցիս, առաջնորդութեան Մեսրոպ եպս.ի Ագրիանապոլսոյ եւ Հոգաբարձութեամբ Եաղուպ աղա Եաղուպեանի, յամի Տեառն 25 Նոյեմբեր 1834»: Դպրոցը 1880-ին շինուած է, բայց ասկէ առաջ ունեցած են տեղւոյն Հայերը ուրիշ դպրոց մը ուր քահանաները Նարեկ եւ Սաղմոս կը կարդացնէին:
Գօմօթինիի հայ գաղութը մինչեւ 7 Նոյեմբեր 1912 Թուրք տիրապետութեան տակ ապրեր է.9 Նոյեմբեր ին հայ կամաւորական վաշտը՝ հրամանատարութեամբ Անդրանիկի եւ Գարեգին Նժդեհի քաղաք կը մտնէ Պուլկար յառաջապահներու հետ: Պուլկարները մինչեւ 20 Յունիս 1913 Գօմօթինի կը մնան, երբ Գավալայի, Տէտէ-Աղաճի Գօմօթինի Հայերը եւ Պուլկարները խուճապահար Պուլկարիա կը փախչին՝ ցամաքի ճամբով՝ Պուլկար բանակին հետ. մաս մը Հայեր ալ՝ Սելանիկ: Պահ մը Գօմօթինի կը գրաւուի Յոյն բանակին կողմէ, (13 Յուլիս 1913) իսկ քիչ ետք թրքական կամաւորական գունդ մը քաղաք մտնելով: «Ղարպի Թրակիա» անունով անկախ կառավարութիւն մը կը հիմնէ, որուն կեանքը կարճ կ’ըլլայ: Գօմօթինի կրկին Պուլկարներուն ձեռքը կ’անցնի յետոյ (11 Օգոստոս 1913),ի վերջոյ (14-15 Մայիս 1920-ին) երբ Դաշնակիցները Թրակիայէն կը քաշուին՝ քաղաքը Յոյն բանակին եւ կառավարութեան կը յաձնեն:
Գօմօթինի հայ գաղութը կը բազմանայ 30 Սեպտեմբեր 1922-ին, երբ Թրակիոյ պարպումով Յունական բանակին կողմէ, հոս կը հասնի Թրակիոյ բոլոր քաղաքներէն հայ գաղականութիւն մը՝ Թրակիացի կամ Փոքր Ասիացի, այս վերջիններէն շատեր կ՛ապաստանին նաեւ այլ քաղաքները:
Նորագոյն գաղթականութիւնը կը կազմեն Թրակիոյ, Պրուսայի, Նիկոսիդիոյ, Ատապազարի, Պանտրմայի, Աֆիօն Գարա-Հիսարի, Պիլէճիկի եւ Պօլուի շրջաններէն Հայեր: Նորագոյն գաղթականութենէ առաջ, Գօմօթինիի հայ գաղութին թիւն էր 109 ընտանիք, որուն վրայ բարդուեցաւ նորագոյն գաղթաըանութիւնը 491 ընտանիքով, գիւղերն ու քաղաքը միասին, որով գաղութի ընդհանուր թիւը հասաւ 600 ընտանիքի՝ 2085 անդամներով: 1924-ին հայ բնակչաց մէկ մասը 321 ընտանիք Պելոպոնէս քաշուեցաւ մաս մ’ալ Հայաստան մեկնեցաւ ու մնաց մօտ 750-800 հոգի:
Գօմօթինի հայ գաղութը ունի իր միօրեայ դպրոցը 130-140 աշակերտով եւ երեք բաժանումով, կան մշակութային միութիւններ եւ քաղաքական կուսակցութիւններ:
Հայոց Ցեղասպանութիւնը Ըստ Երիտթուրքերու Դատավարութեան Փաստաթուղթերուն

«Հայոց Ցեղասպանութիւնը Ըստ Երիտթուրքերու Դատավարութեան Փաստաթղթերուն», ժողովածու մը, որ կ'ընդգրկէ 1919-20 թուականներուն Կոստանդնուպոլսոյ մէջ տեղի ունեցած երիտթրքական «Միութիւն եւ Յաառաջադիմութիւն» («Իթթիհատ Ուա Թարաքքի») կուսակցութեան ղեկավար գործիչներու դատավարութեան այն փաստաթուղթերը, որոնք կը վերաբերին Արեւմտահայերու տեղահանութեանը եւ ցեղասպանութեանը` Առաջին Համաշխարհային Պատերազմի (1914-18) ժամանակ: Նիւթերը վերցուած են 1919-20 թուականներուն Պոլսոյ մէջ հրատարակուող «թաքուիմի ուեքայի» («Իրադարձութիւններու Օրացոյց») թրքական պաշտօնաթերթի հաւելուածէն:
Ժողովածուն կազմուած է առաջաբանէն եւ երեք մասէ: Աոաջաբանին մէջ համառօտ տրուած են հայերու ցեղասպանութեան իրագործման պատմութիւնը եւ 1919 թուականի Երիտթուրքերու դատավարութեան ընթացքը: Առաջինին մասին մէջ տրուած են երիտթրքական կառավարութեան ղեկավարներու եւ «միութիւն եւ յառաջադիմութիւն» կուսակցութեան ԿԿ անդամներու, 2-րդ մասին մէջ՝ կուսակցութեան շրջանային պատասխանատու քարտուղարներու եւ պաշտօնեաներու, 3-րդ մասին մէջ՝ Եօզղատի, Տրապիզոնի եւ Խարբերդի տեղահանութիւնն ու կոտորածները կազմակերպողներու դատավարութեան նիւթերը:
Ժողովածուն կը պարունակէ նաեւ ամփոփումներ ռուսերէն եւ անգլերէն լեզուներով, դատավարութեան նիւթերու լուսապատճէններ:
Ժողովածուի նիւթերը կ'ապացուցեն, որ Արեւմտեան Հայաստանի մէջ եւ Օսմանեան Կայսրութեան մէջ կատարուած հայոց ցեղասպանութիւնը պետական մակարդակով մշակուած եւ կազմակերպուած գործողութիւն էր:


== Գրականութիւն ==
«Հայոց Ցեղասպանութիւնը Ըստ Երիտթուրքերու Դատավարութեան Փաստաթուղթերուն», աոաջաբանը, թարգմանական եւ ծանօթագրութիւնները՝ ԱՅ. Հ. Փափազեանի, Է., 1988:
Էնտի Մատատեան

Էնտի Մատատեան առաջին իրանցի արուեստագէտը, որ կ՛արժանանայ իր աստղը ունենալու Հոլիվուտի «Փառքի Ճեմուղի»ին վրայ այդ պատիւին:
Էնտի Մատատեան ծնած է Իրանի մայրաքաղաքէն մօտաւորապէս 7000 մղոն հեռաւորութեան վրայ, շրջանի մը մէջ, ուր մեծ թիւով հայեր կ՛ապրէին։ Ան 22 տարեկանին տեղափոխուած է Լոս Անճելըս եւ եկամուտ ապահովելու համար սկսած է կիթառ նուագել գիշերային ակումբի մը մէջ։ Իսկ հիմա, 63 տարեկանին, ան միջազգայնօրէն ճանաչուած ժողովրդային երգիչ  է, որ պատրաստ է «նոր սկիզբի» մը:


== Հոլիվուտի «Փառքի Ճեմուղի» ==
Հոլիվուտի առեւտրական գրասենեակը որոշած է յայտնի հայ երգիչ Էնտի Մատատեանի աստղը եւս զետեղել Հոլիվուտի աշխարահռչակ «Համբաւի Ճեմուղի»ին վրայ։ Հոլիվուտի առեւտրական գրասենեակը ամէն տարի հարիւրաւորներու մէջէն կ՛ընտրէ իւրաքանչիւր տարուան մեծարեալները։


== Աղբիւրներ ==
Իրանցին, Որ Աստղ Կը Ստանայ Հոլիվուտի «Փառքի Ճեմուղի»ին Վրայ». «Կարտիըն»ի Անդրադարձը Հայ Երգիչին
Էնտիի Աստղը՝ Հոլիվուտի «Համբաւի Ճեմուղի»ին Վրայ
Մովսէս Արղութեան

Մովսէս Արղութեան (1798, Թիֆլիս, Քարթլի-Կախեթի թագավորություն - 4 Մարտ 1855(1855-03-04), Թիֆլիս, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն, թաղուած է Սանահինի մէջ), իշխան Երկայնաբազուկ:
Զօրավար իշխան Մովսէս Զաքարեան Երկայնաբազուկ Արղութեան՝ Նիքոլայ Ա. ցարին ընդհանուր թիկնապահն էր եւ հռչակաւոր դարձաւ կովկասեան լեռնականներուն դէմ Ռուսիոյ մղած պատերազմներուն ժամանակ։ Իշխան Մովսէս՝ ի սկզբան անփառունակ սպայ էր Կովկասի մէջ, բայց երբ լեռնականներու դէմ պատերազմներ մղեց, իր ռազմագիտութիւնը փայլեցաւ եւ տասը տարուան մէջ սարսափ ազդեց՝ Տաղիստանի Թէյմուր Խան Շուրայ քաղաքին մէջ կանգնած արձանով: Ռուս կառավարութիւնը կանգնել տուած է այդ արձանը ժայռի վրայ, յատկապէս բերուած քաղաքին կեդրոնը շատ ծախսով:
Մովսէս իշխան Արղութեանի յաղթանակներէն մին էր Դանիէլ խանի պարտութիւնը: Խանը 5000 զօրքով Շամիլի դրօշը պարզած էր Ախցի կոչուած անառիկ բերդին վրայ: Յանկարծ հեռուէն կը լսէ զինուորական երաժշտութիւն: Դանիէլ խան կը սրէ ականջները: Երբ կ’իմանայ թէ իր վրայ եկող Արղութ իշխանն է՝ առանց դիմադրելու բերդը կը թողու եւ կը հեռանայ: Այսչափ սարսափ ազդած էր Արղութեան:
Իշխան Արղութեան մօտ 15 տարի Տաղստանի զօրաց ընդհանուր հրամանատար եղած է. ան երբեք առանց յաղթանակի չէ դարձած կռիւներէ:
Արղութեան Ռուսիոյ կայսրի ամէնէն վստահելի անձը եղած է: Իրեն ի պատիւ 1878-ին կանգնած արձանին պատուանդանին վրայ գրուած է «Երկայնաբազուկ Մովսէս Արղութեանց, կառավարիչ Տաղստանի նահանգին 1847-1853»:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Բ., էջ 286: