armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Թթենի

Թթենի կամ թութի ծառ, շերամածառ, թթազգիներու ընտանիքի տերեւաթափ ծառերու կամ թուփերու ցեղ։ Կ'ընդգրկէ թափուող ծառերու 17 տեսակ, տարածուած է տաք ջերմային գոտիներուն մէջ, ինչպէս նաեւ մերձարեւադարձային գոտիներուն մէջ Ասիա, Ափրիկէ, Հիւսիսային Ամերիկա։


== Կենսաբանական նկարագիր ==
Բունը մուգ է՝ խոր ճեղքուածքներով, պսակը՝ խոշոր, լայն, բրգաձեւ, բարձր.՝ 12-20 մ։ Տերեւները մուգ կանաչ են, հերթադիր, սրտաձեւ, հաւկթաձեւ, ամբողջական կամ ատամեւաեզր, երբեմն՝ թոյլ բլթակաւոր։ Ծաղկաբոյլը կատուիկանման է, գլանաձեւ, կախ ընկած։ Ծաղիկները միասեռ են, երկտուն կամ միատուն։ Կը ծաշկին է վաղ գարնան։ Պտուղը չոր ընկոյզ է, պտղաբոյլը՝ խոշոր, սպիտակ, վարդագոյն, կարմիր, հիւթալի, քաղցր, կիսաքաղցր եւ այլն։


== Նշանակութիւն եւ կիրառում ==
Պտուղները կ'օգտագործուին որպէս սնունդ, իսկ տերեւները հումք կը հանդիսանան մետաքսի համար։ Թերեւս հնագոյն ժամանակներվն ան դեղաբոյս կը համարուի։ Չինական, ճաբոնական, հնդկական բժշկութեան մէջ կ'օգտագործուին թթենիի տերեւները, ծառի արմատները, կեղեւն ու պտուղները՝ շաքարային միզահիւծութեան, ջրգողութեան, սիրտ-անոթային համակարգի հիւանդութիւններու ժամանակ։
Պտուղը կը պարունակէ շաքարներ, թթուներ, կենսանիւթ C եւ այլն։ Կ'օգտագործուի է թարմ եւ վերամշակուած, կը ստանան նաեւ օղի, սպիրտ։ Բնափայտն ամուր է, կը կիռարուի շինարարութեան, ատաղձագործութեան, երաժշտական գործիքներու արտադրութեան մէջ։ Բնափայտէն եւ կեղեւէն կը ստացուի բարձրորակ դեղին ներկանիւթ, իսկ տերեւները լավորակ կեր են շերամորդի համար։ Կը բազմանան կտրոններով, պատուաստներով եւ սերմերով։ Մեղրատու է։ Հայաստանի մէջ կը մշակուի Արարատեան դաշտին մէջ, հարաւային, հիւսիս-արեւելեան գոտիներուն մէջ, Արագածոտնի, Կոտայքի, Սիւնիքի մարզերուն մէջ եւ այլն։


== Տեսակներ ==

Յայտնի է մոտ 700 տեսակ։ ՀՀ-ին մէջ մշակութեան մէջ տարածուած են 

թթենի սպիտակը (Morus alba)
թթենի սեւ (Mrous nigra)։
Կաղապար:Bt-latarm
Կաղապար:Bt-latarm
Կաղապար:Bt-latarm
Կաղապար:Bt-latarm
Կաղապար:Bt-latarm
Կաղապար:Bt-latarm
Կաղապար:Bt-latarm
Կաղապար:Bt-latarm
Կաղապար:Bt-latarm
Կաղապար:Bt-latarm
Կաղապար:Bt-latarm
Կաղապար:Bt-latarm
Կաղապար:Bt-latarm
Կաղապար:Bt-latarm
Կաղապար:Bt-latarm
Կաղապար:Bt-latarm
{{bt-latarm|Morus wittiorum|aut=Hand.-Mazz.|}


== Արուեստի մէջ ==
«Թթենի», Զորայր Խալափեանի պատմուածքը։
«Թթենի», 1979 թուականին նկարահանուած հայկական ֆիլմ՝ Զորայր Խալափեան համանուն պատմուածքի պատկերաւորումը։


== Արտաքին յղումներ ==
Флора Китая: Morus
Флора Северной Америки: Morus
Университет Мельбурна: Сортировка Morus
pdf. Филогенетика рода Morus. African Journal of Biotechnology 4 (6)։ 563—569
Шелковица. Полезные свойства
Flora of China: Morus
Flora of North America: Morus
University of Melbourne: Sorting Morus names
Propagation (growing) by vegetative method
Propagation (growing) by seed method
300 year old Japanese mulberry 
Central Sericultural Germplasm Resources Centre  Ministry of Textiles Government of India
Replant a mulberry tree
Եփրատ (հանդէս)

Եփրատ, գրական, գիտական եւ քաղաքական կիսամսեայ հանդէս (1913 թուականէն՝ ամսագիր)։ Եփրատ քոլէճ-ի հրատարակութիւն։ Լոյս տեսած է 1909-1914 թուականներուն, Խարբերդի մէջ։ Խմբագիր՝ Կ․ Սողիկեան։ Պատկերած է կրթական հաստատութեան առօրեան, տպագրած է սաներու եւ շրջանաւարտներու գրական, պատմական եւ կրօնական բնոյթի աշխատանքները, պատմած է քոլէճի սեյսմիկ կայանի գործունէութեան մասին, հաղորդած է բժշկական, աշխարհագրական եւ ճանապարհորդական տեղեկութիւններ։
Կուսակցական Խօսք

«Կուսակցական խօսք», Հայաստանի կոմունիստական կուսակցութեան Կենտկոմի հանդէս։ Լոյս կը տեսնէր Յունուար 1980-էն։ Մինչ այդ հրատարակուած է «Ագիտատոր» եւ «Պրոպագանդիստ» անունով։
384 (թիւ)

384 (երեք հարիւր ութսունչորս) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 383-ի եւ 385-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
կրկնակի բազմորոշիչ է՝ 384=8!!
2-ի աստիճաններու գումար է՝ 384=27+28
 A007602  երկու հարեւան պարզերու գումար է՝ 384=191+193
 A127333  վեց յաջորդական պարզերու գումար է՝ 384=53+59+61+67+71+73
 A005574  3842+1-ը պարզ թիւ է
 Alt   384  գործադրելիս կը ստացուի А նշանը
384 Պուրտիկալէ աստեղնեակի կարգային թիւն է
Փոքր Հայք

Ծոփք (Ծոփաց աշխարհ, Չորրորդ հայք, Յունարէն՝ Sophene), Մեծ Հայքի երկրորդ նահանգը։ Հիւսիսէն սահմանակից էր Բարձր Հայք, հարաւէն՝ Աղձնիք, արեւելքէն՝ Տուրուբերան նահանգներուն, իսկ արեւմուտքէն՝ Փոքր Հայքին։ Արածանի գետով կը բաժնուէր երկու մասի՝ հարաւայինը կը կոչուէր Մեծ Ծոփք, հիւսիսայինը՝ Փոքր Ծոփք։


== Վարչական բաժանում ==
Ծոփքը բաղկացած էր հետեւեալ 8 գաւառներէն.

Խորձեան- կեդրոնը՝ Կողոբերդ
Հաշտեանք- կեդրոնը՝ Կթառիճ
Պաղնատուն- կեդրոնը՝ Պաղին
Բալահովիտ- կեդրոնը՝ Արշամշատ
Ծոփք Շահունեաց- կեդրոնը՝ Հերապոլիս
Անձիտ- կեդրոնը՝ Անձիտ բերդ
Դեգիք- կեդրոնը՝ Կռնի բերդ
Գաւրէք- կեդրոնը՝ Լուսաթառիճ


== Պատմութիւն ==
Ք.Ա. 2-րդ հազարամեակին Ծոփքի տարածքին ձեւաւորուած են առաջին ցեղային միաւորումները։ Խեթական թագաւոր Սուպիլուլի Ա.-ի արձանագրութիւններուն մէջ կը յիշուի Ծոփքի միասնական իշխանութեան մասին, որ ընդդիմացած է խեթական հզօր պետութեան եւ ապաստան տուած խեթ դժգոհ տարրերուն։ Ք.Ա. 13-9 դարերուն պարբերաբար ենթարկուելով Ասորեստանի կողոպտչական արշաւանքներուն՝ դադրած է Ծոփքի զարգացումը։ Ք.Ա. 9-րդ դարու վերջին քարորդէն ետք Ծոփքը, ներառուելով Վանի թագաւորութեան կազմին մէջ, նոր վերելք ապրած է։ Ք.Ա. 4-րդ դարու սկիզբէն Ծոփքը եղած է Երուանդունիներու հայկական պետականութեան կազմին մէջ։ Աշխարհագրականօրէն հելլենիստական կեդրոններուն մօտ ըլլալով՝ Ծոփք ապրած է տնտեսական եւ մշակութային նոր յառաջընթաց մը։ Սակայն Ք.Ա. 3-րդ դարու կիսուն Ծոփքը Սելեւկեան պետութեան միջամտութեամբ անջատուած է Մեծ Հայքէն եւ կազմած անկախ թագաւորութիւն մը։ Ք.Ա. 3-րդ դարու վերջը Անտիոքոս Գ. Մեծ նուաճած է Ծոփքը եւ դարձած Սելեւկեան պետութեան նահանգ՝ զօրահրամանատար նշանակելով Զարեհը։ Հռոմի դէմ Մակնեզիոյ ճակատամարտին, Անտիոքոս Գ. Մեծի պարտութենէն ետք, Զարեհ Ծոփքը դարձեալ անկախ թագաւորութիւն հռչակած է։ Արտաքին քաղաքականութեան հարցերուն մէջ Զարեհ դաշնակցած  է Մեծ Հայքի թագաւորին՝ Արտաշէս Ա.-ի հետ։ Զարեհին յաջորդած է Արկաթիաս, որ հիմնած է նոր մայրաքաղաք մը՝ Արկաթիակերտը։ Արկաթիոս սպաննուած է Սելեւկեան Անտիոքոս Դ. թագաւորին դէմ կռիւի ընթացքին։ Ծոփքի գահը անցած է Արկաթիոսի եղբօր՝ Մեհրուժանին, իսկ անկէ ետք՝ Արտանեսին։
Ք.Ա. 94-ին Տիգրան Բ. Մեծ տապալած է Արտանեսը եւ Ծոփքը վերամիաւորած Մեծ Հայքին։ Է.- Թ. դարերուն Ծոփքը դարձած է արաբա-բիւզանդական պատերազմներու ասպարէզ եւ ձեռքէ ձեռք անցած։ Թ. դարուն Ծոփքի արեւելեան գաւառները անցած են հայ Բագրատունիներուն, իսկ արեւմտեան գաւառները մտած են Բիւզանդիոնի Միջագետք բանակաթեմին մէջ։ 1555-ին եւ 1639-ին Սեֆեան Իրանի եւ օսմանեան Թուրքիոյ միջեւ կնքուած պայմանագիրով Ծոփքը գրաւած են օսմանեան թուրքերը։ Ծոփքի հոծ հայութիւնը բնաջնջուած է 1915–ին, Մեծ եղեռնի ատեն, փրկուածները տարագրուած են զանազան երկիրներ։
Ղասսան Աշքար

Ղասսան Աշքար (արաբերէն՝ غسان الأشقر‎, 1937, Dik El Mehdi, Մաթնի շրջան, Լեռնային Լիբանանի նահանգ, Լիբանան - 8 Յուլիս 2022(2022-07-08)), լիբանանցի քաղաքական գործիչ, եղած է երեսփոխան։ «Ազգային ազատ հոսանք» կուսակցութեան անդամ:
Զաքար Զաքարեան

Զաքար Զաքարեան (1849 - 1923), ֆրանսահայ նկարիչ։
Ծնած է Կ. Պոլիսի մէջ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ։ 1867-ին ուղարկուած է Փարիզ, ուր հետեւած է բժշկութեան՝ Սէն Բարբի վարժարանին մէջ, որմէ ետք քանի մը տարի աշխատած է Փարիզի հիվանդանոցներուն մէջ։ Ուսանողական տարիներուն իր մեջ նկարչական հակում ունենալով՝ հետեւած է այդ ասպարէզին։
1879-ին Փարիզի Վոլնեյ ակումբին մէջ առաջին անգամ ցուցադրած է իր նկարները։ Քաջալերուած գտած է ինքզինք եւ ամբողջովին նուիրուած է նկարչութեան։ 1885-ին Շանզ Էլիզէի սրահներուն մէջ ցուցադրած իր երկու նկարներէն մէկը վաճառուած է Օռլեանի թանգարանի կողմէ։ Աւելի ուշ նոյն պատուին արժանացած են եւս 12 գործ։ Քսանէն աւելի թանգարաններ գնած են անոր վրձինի արտադրանքը։ Աչքի ինկած է որպէս մեռածբնութեան մեծ վարպետ։ 1889 եւ 1900 թուականներու համաշխարհային ցուցահանդէսներուն մէջ արժանանացած է ոսկէ մետալի, իսկ 1889-ին ստացած է Պատուոյ լեգէոն շքանշան։ 1907-ին փարիզեան ցուցահանդէսին ներկայացուած «Երաժշտական գործիքները» անմիջապէս գնեց Փարիզի Լուքսենբուրգեան թանգարանը։
Թերթերն ու ամսագրերի բազմաթիւ հիացական տողերէն բացի, Զաքարեանի մասին գրուած է Ռոժե Պերի «Գեղարուեստի ընդհանուր պատմութեան» եւ Պոլ Ադանի «Ֆրանսական արուեստի տասը տարին» ուսումնասիրութիւններու մեջ։


== Աղբիւրներ ==
Գառնիկ Ստեփանեան (1973)։ Կենսագրական բառարան, հատոր Ա։ Երեւան։ «Սովետական գրող», էջ 327-328։
Շահեն Խաչատրեան (1991)։ Ֆրանսահայ կերպարուեստ։ Երեւան։ «Անահիտ», էջ 13-18։
Մարի Թերեզ

Մարի Թէրէզ, Շնորհալի դուստրը Տոքթ. եւ Տիկ. Գէորգ Կէրկէրեանի, նախակրթարանի ուսումը ստացած է Հայ Կաթողիկէ Հռիբփսիմեանց վարժարանը, իսկ երկրորդականը Պզանսոններու աղջկանց գոլէճը։
Հակառակ ծնողքին փափաքին որ երաժշտութեան մէջ մասնագիտանա եւ չնայած որ տասը տարի ալ դաշնակիդասեր կ'առնէ ծանօթ փրֆեսորներէ՝ Մարի Թէրէզ կը յարի գծագրութեան, որուն հանդէպ բնածին տաղանդ կ'արտաբերէ։ Փոքրիկ տարիքին մէկ կողմ մեկուոացած կը գծէ ու կը գծէ։ Չորս տարի կը յաճախէ Արատէմի Լիպանէզ տէ Պօզար (Ալեքսի Պութրոս): Երկու տարի կը յաճախէ Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանը եւ դասեր կ'առնէ Փրոֆ. Ֆլէմինկէն։
Մասնաւոր կրթաթոշակով Բաիզ կ'ուղարկուի, ուր կը զբաղի նկարջութեամբ։ 1975էն սկսեալ բոլորովին կը նուիրուի նկարչութեան։ Իր նկարները կը ստորագրէ Մարի Թէրէզ Գա.(Գասպարեան):
Առաջին անգամ խմբային ցուցահանդէսներու մասնակցած է որոնք տրուած են Իւնէսքօ (1959) եւ Ամերիկեան Համալսարան Պէյրութ (1960): Իր առաջին անձնական ցուցահանդէսը տուաւ 15 Յունիս 1979-ին Երեւանի մէջ կառավարրութեան հրաւէրով եւ արժանացաւ մեծ գնահատանքի։

Իր երկրորդ անհատական ցուցահանդէսը տեղի ունեցաւ Ապրիլ 1980-ին Պէյրութի Սամըրլէնտ պանդոկի Տոմ սրահին մէջ որ դարձեալ գնահատուեցաւ արուեստագէտներու կողմէ։ Իտալական Արուեստի Կեդրոնի տնօրէնը գնահատուելով Մարի թէրէզի Սամըրլէնտի ցուցահանդէսսը՝ կը հրաւիրեն որ իրենց կեդրոնին մէջ ալ ցուցահանդէսը՝ կը հրաւիրեն որ իրենց կեդրոնին մէջ ալ ցուցահանդէս մը սարքէ։ Այս մէկը տեղի կ'ունենայ 23 Փետրուար 1981-ին ուր ներկայացուցած նկարներուն մեծամասնութիւնը կը վաճառուինՄինաս Թէօլէօլեան,  Դար մը գրականութիւն, հ. հատոր Գ. (Բ. հրատարակութիւն), Հալէպ։
Մեսրոպ Ամատունի

Մեսռոպ վրդ. Ամատունի (1857, Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1940) (Նախապէս Հաթբարձում), Մայր վարժարանի աչկերտած, յաջորդարար Սամաթիա, Խասգիւղ եւ Շահնաղար վարժարանէն շրջանաւարտ 1857-ին Իբր թարգման Կարապետ կիւմիւ չկերտանի գացած է նոյն թուականին Բարիղ, հոն իբր ունկնդիր հեեւած է բժչկութեան։
Պոլիս վերադարձած 1880-ին Իբր ուսուցիչ հայերէնի մաթեմաթիքի, գիտութեանց, պաչաօնավարած է Պոլոսյ զանազան վարժարարաներըեւ գաւառները։ 1881-ին հրատարակած է Մոլութեան մը զոհէռէ, պարզասէր հայուղեաց առաջարկութեամբ 1892-ին կը ձերբակայուի իբրեւ Հնչակեան, Գաղատիա կը դրկուի դատուելու, ուր ներման, Գաղատիա կը ղրկուի ղատուելու,ուր ներման կ’արջանանայ։ 1893-ին Պոլիս կը վերադառնայ ուր Ս. Յակոբի որբանոցին մէջ կը պաչտօնավարէ։
Վաղաժաման կորսնցուցած ըլլալով իր կինը եւ 34 տարեկան սղան այս կսկիծներու մխիթարութիւնը գտած է եկեղեցիցականութեան թէջ 1901-ին Սին երթալով իբր միաբան վարդապետ կը ձեռնադրուի։ 1908-ին Ֆէնէսէի դպրոցի տնօրէնութեան կը հրաւիրուի կ’երթայ։ 
1909-ին պաչտօնը կը թողու եւ բժըչկութեամբ կը զբաղի։ Կը տարագրուի, զինադադարին ատեն մը Հայէպ կը մնայ ետոյ Պոլիս կը դառնայ. 1927-էն ի վեր Պուլկարիոյ Այթօս քաղաքին մէջ կը պաչտօնավարէ։


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հայր Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, Պուքրէշ, Ա․ հատոր, 1938, էջ 124-125։
Ֆրակա

Ֆրակա (սպ.՝ Fraga), քաղաք եւ համայնք Սպանիոյ մէջ, կը մտնէ Ուէսքա նահանգին մէջ, որ իր կարքին կը մտնէ Արակոն ինքնավար համայնքին մէջ։ Համայնքը կը մտնէ Պախօ-Սինքա շրջանի կազմին մէջ։ Տարածքը՝ 435 քմ2։ Բնակչութեան թիւը կը կազմէ՝ 14539 մարդ (2010 թուականին)։ Նահանգի վարչական կեդրոնէն՝ 105 քմ հեռաւորութեան վրայ։


== Բնակչութիւն ==


== Սբորդ ==
Քաղաքը ունի համանուն ֆութպոլային ակումբ։


== Նկարներ ==

		
		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտօնական կայք
CAI Aragón-Fraga
Página del Ayuntamiento de Fraga
Fraga
Gran Enciclopedia Aragonesa
Centro de profesores y recursos del Bajo Cinca, Fraga - Huesca
Ruta del rey de España desde Fraga a Barcelona en el siglo XVII
Biblioteca Nacional de Francia
Casa Museo Salvador Sabaté
Galería-Taller de Arte de la Artista Fragatina Divina Sabaté
Web Oficial Peña Fragatina
Web Oficial de la Rondalla Peña Fragatina
Web Oficial Festival Internacional de Folklore Julian Arellano Mesalles - JAMINFEST
Փաթրիք Ֆիորի

Փաթրիք Ֆիորի (Պատրիկ Ժան-Ֆրանսուա Շուշայեան, ֆրանսերէն՝ Patrick Fiori, Patrick Jean-François Chouchayan, 23 Սեպտեմբեր 1969(1969-09-23), Մարսէյլ), նշանաuոր ֆրանսահայ երգիչ։ Ֆրանսերէնով կ'երգէ։ «Փարիզի Աստուածամօր տաճարը» (ֆր.՝ Notre Dame de Paris) երաժշտական ներկայացման աստղ. կատարած է արքայական հրաձիգներու հրամանատարի՝ Ֆեպա տէ Շաթոփերի դերը։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Մարսէյ: Հայրը հայազգի Ժագ Շուշայեանն է, մայրը՝ քորսիքացի․ ծնողները տեղափոխուած Քորսիքա։ Ֆիորին խոստովանած է, որ իր գործունէութեան սկզբը ընտանիքին մէջ միշտ ունեցած է նիւթական խնդիր, ծնողները ստիպուած ողած ոն շատ աշխատելու, իրենց երեխաները խնամելու համար։ Ինք նոյնպէս կատարած է տարբեր աշխատանքներ, որպէսզի ձեւով մը օգնէ հարազատներուն՝ փորձելով իր ուժերը որպես պիցցայի վաճառող, էլեկտրիկ, դեկորատոր։ Ֆիորին նշում է.

Հիմա իր սիրելի կատարողներուն շարքին մէջ Փաթրիք կը նշէ Շարլ Ազնաւուրին, Ժաք Պրելին, Էտիթ Փիաֆին, Թոթօ Քութունիոյին։ Առաջին ալպոմը ան թողարկած է 17 տարեկանին։ Ապագայ աստղի նախաքայլը կայացած է 12 տարեկան հասակին, յայտնի արուեստագէտ Ֆրանք Ֆեռնանտելի հրաւէրով՝ մասնակցելու անոր երաժշտական կատակերգութեան։


== Ալպոմներ ==
1994։ Puisque c'est l'heure
1995։ Le cœur à l'envers
1998։ Prends moi
2000։ Chrysalide
2002։ Patrick Fiori
2005։ Si on chantait plus fort
2008։ Les choses de la vie
2010։ L'instinct masculin
2014: Choisir
2017: Promesse


=== Համերգային ալբոմներ ===
2011։ L’instinct masculin Live


=== Հավաքածուներ[խմբագրել ===
2007։ 4 mots


== Նշանաւոր երգեր ==
1993: "Mama Corsica"
1998: "Belle"
1998: "Elle est"
2000: "Que tu reviennes"
2003: "Je sais où aller"
2005: "Toutes les peines"
2007: "4 Mots sur un piano"
2015: "Corsica"
2017: "Pour mieux s'aimer"
2017: "Chez nous (Plan d'Aou, Air Bel)"
Հարպին

Հարպին, Չինաստանի հիւսիսը, Ռուսիոյ սահմանին մօտ գտնուող եւ մօտաւորապէս մէկ միլիոն բնակչութիւն ունեցող քաղաք մը։ Անիկա ճանչցուած է իբրեւ Չինաստանի «Սառոյցի քաղաքը»:
Քաղաքը հիմնադրուած է 1898-ին, Ռուսաստանի կողմէն Արեւելա-Չինական երկաթուղիի կառուցման ժամանակ։ Իսկ 1880-1950-ական թուականներուն, չինական Հարպին եւ Շանկհայ քաղաքները հայ համայնքներու կեդրոն եղած են։
310 (թիւ)

310 (երեք հարիւր տասը) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 309-ի եւ 311-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 Alt   310  գործադրելիս կը ստացուի 6 թուանշանը
տարուայ 310րդ օրն է Նոյեմբեր 7-ը (նահանջ տարիներուն՝ Նոյեմբեր 6-ը)
310 Մարկերիթա աստեղնեակի կարգային թիւն է
Հազարի

Հազարի, հայաբնակ գիւղ էր, Արեւմտեան Հայաստանի մէջ։ Մաս կը կազմէր պատմական Ծոփաց Աշխարհին, Չմշկածագ քաղաքի մօտ։
Հազարին Չմշկածագի հայաբնակ գիւղերէն ամէնէն բազմամարդն էր։ 1915 թուականին, ունէր 80 տուն հայ բնակիչ, 340 շունչով, եւ մէկ տուն քիւրտ (հովիւ Մախսոն) 6 շունչով։


== Գիւղի պատմութիւն ==
Եկեղեցին. Ս. Երրորդութիւն


== Շրջակայքի գիւղերը ==
Հազարիի դրացի գիւղերու ցանկին համար, տե՛ս Չմշկածագի գիւղերը։


== Գիւղի տեղահանութիւն ==
1915-ի Յունիս 13-ին, թուրք ժանտարմները Հազարիի բնակչութեան մէկ մասը կը տեղահանեն, որմէ յետոյ քիւրտերը գիւղը կը թալանեն։ Տեղահանութենէն զերծ մնացած գիւղացիները կ'ապաստանին Տէրսիմի քիւրտերուն քով։


== Հազարցի գերդաստանները ==
Գիւղի գլխաւոր գերդաստաններն էին.

Անդրէասեան
Եարըմեան
Կոստանեան
Վերտանեան
Չնկռեան
Ներսէսեան
Ամիրխանեան
Ադամեան
Քլշեան
Գալուստեան
Փափազեան
Խանպէկեան
Մարտիրոսեան
Բարնակեան
Պէքէրեան
Սողիկեան
Թադեան
Յովնանեան
Միհրանեան
Թաշճեան


== Հազարիի ներկայ վիճակը ==
Գիւղը այսօր բնակեցուած է ալեւի քիւրտերով։ Քիւրտերը տակաւին Հազարի անունը կ'օգտագործեն, իսկ թուրքերէն պաշտօնական անունն է՝ Անըլ (Anıl)։


== Հազարցի անուանի անձեր ==
Վազգէն Անդրէասեան (Vazken Andréassian) ( 1903, Հազարի – 1995, Ֆրանսա),  ճարտարագէտ, սկաուտական շարժման մասնակից։
Անդրանիկ Անդրէասեան (Antranig Antreassian) (1910, Հազարի – 1996, Ամերիկա), գրող։


== Ծագումով Հազարցիներ ==
Բիւրակն Անդրէասեան-Չերազ, Երեւան


== Աղբիւրներ ==

Վազգէն Անդրէասեան, Հազարիապատում – հատոր Ա.։ Տօնիկեան տպարան, Պէյրութ, 1985, 316 էջ։
Վազգէն Անդրէասեան, Հազարիապատում – հատոր Բ.։ Տօնիկեան տպարան, Պէյրութ, 1984, 299 էջ։
Վազգէն Անդրէասեան, Հազարիապատում – հատոր Գ.։ Տօնիկեան տպարան, Պէյրութ, 1994, 650 էջ։
Համբարձում Գասպարեան, Չմշկածագ եւ իր գիւղերը։ Պայքար տպարան, Պոսթըն, 1969, 810 էջ։
Հայկազ Ղազարեան, Պատմագիրք Չմշկածագի։ Համազգային տպարան, Պէյրութ, 1971, 590 էջ։
Յ. Աճէմեան, Հազարի գիւղի հանրագիտակ քարտէս, Syracuse, NY, 1934։
Hazari ։ vie et survie d'un village arménien après juin 1915, 1995. էլեկտրոնային տարբերակ հոս


== Արտաքին յղումներ ==
Հազարի
Պետրոս Քափամաճեան

Պետրոս Քափամաճեան, (1840-Վան 1912) Հայ քաղաքացի էր Օսմանեան Կայսրութեան մէջ։ Ան եղած է կտաւի վաճառական, եւ քաղաքապետ Վան քաղաքի։
Օսմանեան կայսրութեան երկրորդ սահմանադրական շրջանին Քափամաճեան նշանակուած էր Վան քաղաքի քաղաքապետ 2 Փետրուար, 1908-ին։
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնը կը մեղադրէ Քամբաճեանի կատարած ծառայութիւնը՝ Օսմանեան կայսրութեան։
Թրքական աղբիւրներուն համաձայն՝ Քափամաճեան մահապատիժի ենթարկուած է երկու կապարի հարուածներով գլուխին մէջ, ձեռամբ՝ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան ղեկաւար Արամ Մանուկեանի եւ իր ընկերներով 1912-ին։
Թուրք պատմաբան՝ Հասան Օքդայ իր ուսումնասիրութիւններուն մէջ կը նշէ թէ ոճրագործները Պետրոս Քափամաճեանի ձեռբակալուած են եւ կուսակցութեան միջնորդութեամբ անոնք ազատ արձակուած են։
Սարգիս Սողանալեան

Սարգիս Սողանալեան (6 Փետրուար 1929(1929-02-06), Ալեքսանտրէթ - 5 Հոկտեմբեր 2011(2011-10-05), Hialeah, Մայամի-Տէյտ Շրջան, Ֆլորիտա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), յայտնի զինավաճառ,  յայտնի նաեւ «մահուան վաճառական» ծածկանունով։


== Կենսագրական գիծեր ==
Սողանալեան ծնած է Հայաշէն, Փետրուար 6, 1929-ին։ Հօր մահէն ետք, անոր ընտանիքը փոխադրուած է Պէյրութ, ուր ան չէ կրցած աւարտել Նոր Հաճըն թաղամասի վեցամեայ դպրոցի ընթացքը։ 
Պատանի տարիքին նետուած է կեանքի ասպարէզ՝ իբրեւ ինքնաշարժներու լաւ գիտակ ու հմուտ մասնագէտ։ Իր յաճախորդները դարձած են Լիբանանի նախագահներն ու վարչապետները, այնուհետեւ՝ Յորդանանի թագաւորական ընտանիքի անդամները։
Ան տիրապետած է անգլերէն, ֆրանսերէն, հայերէն, թրքերէն ու արաբերէն լեզուներուն, նաեւ կրցած է հաղորդակցիլ իտալերէն ու սպաներէն լեզուներով։


== Գործունէութիւն ==
Սողանալեան Նիւ Եորքի մէջ գերմանական «Վոլքսվակըն» վաճառանիշով ինքնաշարժներու վաճառքի ներկայացուցիչը դարձած է, եւ աւելի ուշ ալ՝ Ամերիկայի ամբողջ տարածքին եւրոպական շարք մը ինքնաշարժներու ներկայացուցիչը։
Յաջորդող տարիներուն Սողանալեանի հետաքրքրութիւնները տարածուած է օդանաւային բեռնափոխադրումներու վրայ, որմէ անցած է դէպի զէնքի փոխադրումներ ու զինավաճառութիւն:
Յիշարժան է Իրաքին մատակարարած 130 ուղղաթիռներու փոխադրութեան պատմութիւնը։
1958-ին, Սողանալեան ամուսնացած է Պէյրութի մէջ, ուսուցչուհի Շիրլի Ատամզի հետ, սակայն 1970ականներուն ամուսնալուծուած է կնոջմէն։
Ան Միացեալ Նահանգներու իշխանութեան հետ գործակցելով՝ մեծ քանակութեամբ զէնք մատակարարած էր Իրաքի նախագահ Սատտամ Հիւսէյնի ուժերուն, Իրաք-Իրան պատերազմի ընթացքին։ Ան զէնք մատակարարած էր նաեւ Նիքարակուային։ 
20-րդ դարու մեծագոյն զինավաճառներէն մէկը կը նկատուէր եւ միաժամանակ սերտօրէն կը համագործակցէր ամերիկեան գաղտնի գործակալութիւններու հետ։ 
Ամերիկայի իսկ քաջալերանքով, ան Իրաքի վաճառած է ռազմական ուղղաթիռներ ու հրթիռային համակարգեր, սակայն հետագային աղմկայարոյց դատական բազմաթիւ հարցեր շղթայազերծուած են իրեն դէմ՝ նոյն ամերիկեան իշխանութիւններուն կողմէ։


== Իբրեւ բարերար ==
Սարգիս Սողանալեան բարերարութիւններ ըրած է ազգային հաստատութիւններուն։ Ան կառուցած է Մայամիի Ս. Սարգիս եկեղեցին եւ նիւթապէս օգնած է նաեւ Մայր աթոռ Ս. Էջմիածինին, երջանկայիշատակ Գարեգին Ա. կաթողիկոսի օրով։
1897 թուական

1897 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 97րդ տարին


== Դէպքեր ==
25 Յուլիս․ Խանասորի Արշաւանք


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1897 ծնունդներ

Փետրուար 1՝ Յովսէփ Կարալեան (մ.1981), նկարիչ
Մարտ 25՝ Եղիշէ Չարենց (Սողոմոնեան, սպ.1937), խորհրդային հայ բանաստեղծ
Մարտ 27՝ Նելլի Միլեր Մանն (անգլերէն՝ Nellie Miller Mann, մ.1997), մարդասիրական գործիչ
Ապրիլ 2՝ Սողոմոն Թեհլիրեան (մ.1960), հայ վրիժառու
Ամերիկահայ գործիչներ՝
Օգոստոս 10՝ Ռուբէն Նաքեան (անգլերէն՝ Rouben Nakian, մ.1986), քանդակագործ
Հոկտեմբեր 8՝ Ռուբէն Մամուլեան (անգլերէն՝ Rouben Mamoulian, մ.1987), բեմադրիչ
անյայտ օրով՝
Ճոմոյ Քենեաթա  (անգլերէն՝ Jomo Kenyatta, մ.1978), 1964-78-ներուն Քենիայի առաջին նախագահը եղած է


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1897 մահեր

Նոյեմբեր 6՝ Միքայէլ Փորթուգալ (ծն.1842), բանասէր, հայագէտ եւ տնտեսագէտ
Անստոյգ օրով՝
Գրիգոր Աղափիրեան (ծն.1827), թարգմանիչ
Բանբեր ստոմատոլոգիայի եւ դիմածնօտային վիրաբուժութեան

Բանբեր ստոմատոլոգիայի եւ դիմածնօտային վիրաբուժութեան, գիտագործնական հանդէս։


== Աղբիւր ==
Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.
Քապուլ

Քապուլը, Աֆղանիստանի մայրաքաղաքը, երկրի քաղաքական, տնտեսական, մշակութային եւ Քապուլ նահանգի վարչական կեդրոնն է։ Կը գտնուի Քապուլ գետի հովիտին մէջ, 1820 մ բարձրութեան վրայ։ Կլիման մերձարեւադարձային ցամաքային է, Յունուարի միջին ջերմաստիճանը 1 °C է, Յուլիսինը՝ 26 °C։ Տարեկան տեղումները 317 մմ են։ 


== Պատմութիւն ==
Առաջին յիշատակութիւնը (Քապուր, Քարուր) կը հանդիպի Քլավտիոս Պտղոմեոսի (II դ․) մօտ։ Գտնուեր է Քուշանական թագաւորութեան, այնուհետեւ հեփթաղներու ցեղային միաւորման կազմի մէջ։ Այդ միաւորման տրոհումէն (6-րդ դար) յետոյ Քապուլը կառավարեր են տեղական կառավարիչները՝ Քաուլշահերը։ Արաբական նուաճումներու ժամանակաշրջանին Քապուլը անուանապէս ենթարկուեր է Մուավիա I (661 - 680) խալիֆային։ IX դ․ Քապուլը նուաճեր են Սաֆարները, այնուհետեւ՝ Սամանները, Ղազնեւիները, Թեմուրները։
13-րդ դարուն քանդեր է Չենկիզ խանը։ Պարուրի օրոք (որը Քապուլը նուաճեր էր 1504 թուականին) Քապուլը դարձեր է Մեծ Մոնղոլներու պետութեան մայրաքաղաք։ 1738 թուականին նուաճեր է Քապուլը Նատիր շահը։ 1747 թուականէն Տուռանիներու պետութեան կազմին մէջ էր, 1773 թուականէն՝ մայրաքաղաքը։ Այդ պետութեան անկումէն (1818) յետոյ Քապուլը դարձեր է կեդրոն, որուն շուրջ հետագային ձեւաւորուեր է աֆղանական պետութիւնը։


== Պատկերասրահ ==

Կաղապար:Աֆղանիստանի քաղաքներ
Կաղապար:Ասիական երկիրներու մայրաքաղաքներ


== Աղբիւրներ ==
Kabul City: Isn’t just capital of Afghanistan but of palaces as well
Kabul – the fifth fastest growing city in the world – is bursting at the seams
Թայնօ (Իտալիա)

Թայնօ (իտալ.՝ Taino), քոմունա Իտալիաի մէջ, կը գտնուի Լոմպարտիա մարզին մէջ, Վարեզէ գաւառին մէջ։
Բնակչութիւնը ըստ 2004 թուականի տւեալներու կը կազմէ 3185 մարդ։ Բնակչութեան միջին խտութիւնը՝ 455 մարդ/կմ²։ Կը զբաղեցնէ 7 կմ² տարածք։ Փոստային ինտէքս՝ 21020։ Հեռախոսային քոտը՝ 0331։


== Ժողովրդագրութիւն ==
Բնակչութիւն


== Կապի տւեալներ ==
Հեռախոս՝ 0331 956405
Էլեկտրոնային փոստ՝ segreteria@comuneditaino.it
Պաշտոնական կայք՝ http://www.comuneditaino.it/


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտոնական կայք (իտալ.)
Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ (իտալ.)
Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ (անգլերէն)
Սամուէլ Գունտագճեան

Սամուէլ Յարութիւն Գունտագճեան (հաւանաբար 1875, Հասան Պէյլի, Ատանայի նահանգ - 1914), հայ բժիշկ։
Ծնած է հաւանաբար 1875 թուականին Ատանայի նահանգի Ճէպէլ-Պերեքեթի գաւառի Հասան Պէյլի գիւղին մէջ, աւետարանական ընտանիքում։ Հայրը, պապը եւ նախնիները եղած են հրացանի խզակոթ պատրաստող վարպետներ՝ գուդակչիներ եւ զինագործներ։ Ֆիլիպ Գունտագճեանի (Յովնանեան) աւագ եղբայրն է։
Սամուէլ Գունտագճեանը բարձրագոյն բժշկական կրթութիւն է ստացած արտասահմանի մէջ (հաւանաբար Ֆրանսայի մէջ)։ Հասան Պէյլիի մէջ աշխատած է որպէս բժիշկ։ Ունեցած է երեք որդի՝ Լիւդֆկ, Ասատուր, Բիւզանդ։
1914 թուականին մէկ ամիս բուժած է մի թուրք փաշայի կնոջ կոտրուած ոտքը (ձեռքը)։ Վերջաւորութեան փաշան հարցուցած է.
«Լեաւո՜ւր, ազգանունդ ի՞նչ է», եւ իմանալով, որ բժիշկը հայ զինագործներու գերդաստանէն է, զայրացած է ու եաթաղանի մէկ հարուածով կտրած գլուխը, ոտքով հրած իրմէ հեռու։ Հարազատները բժիշկի մարմինը թաղած են առանց գլուխի, որն այդպէս ալ չեն գտած։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։