armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
King of Pop

«King of Pop»-ը հաւաքածոյ մըն է, որ թողարկած է Սոնի ընկերութիւնը Մայքըլ Ճեքսոնի 50-ամեակի կապակցութեամբ։ Այս հաւաքածոյին երգացանկը բաւական տարբեր է, կապուած այն երկրէն ուր ձայնասկաւառակը թողարկուած է։
Այն երկիրներուն մէջ, ուր կը գործեն «Sony BMG» լէյպըլի մասնաճիւղերը, Մայքըլի երկրպագուներուն իրաւունք տրուեցաւ քուէարկել այն երգերու օգուտին, որոնք իրենց կարծիքով պէտք է մտնէին իրենց երկիրներուն մէջ թողարկուող հաւաքածոյի երգացանկը։ Հաւաքածուն թողարկուեցաւ 28 երկիրներու ներքեւ։ Ամէն երկրի մէջ երգացանկը եւ թողարկման տարեթիւերը կը տարբերին։ Հիւսիսային Ամերիկայի երկիրներուն մէջ չյայտարարուեցաւ հաւաքածոյին թողարկման մասին ։
Այն երկիրներու մեծամասնութեան մէջ, ուր ձայնասկաւառակը թողարկուած է, մտած է լաւագոյն 10 ձայնասկաւառակներու մէջ։
Այս անգամ մենք կը տեսնենք, թէ ինչպէս լէյպըլը կը յայտարարէ "Փոփի Արքայ" կոչման մասին։ Սակայն Մայքըլը այս կոչումը ստանալու համար տակաւին կանուխ էր։


== Տարբերակներ ==


=== Աւստրիա ===
Նիւ Եորք

Նիու Եորք (անգլերէն՝ New York), Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու ամենամեծ քաղաքն է եւ աշխարհի ամենամեծ քաղաքներէն մէկը։ 2012-ի տուեալներով քաղաքը 8.336.697 բնակիչ ունէր, իսկ արուարձաններու հաշուարկումով՝ 20.61 միլիոն մարդ։ Քաղաքը կը գտնուի Ատլանտեան ովկիանոսի ափին՝ Նիւ Եորք նահանգի հարաւ-արեւելքը։ Հիմնադրուած է 17-րդ դարուն հոլանտացի գաղութարարներու կողմէ, եւ մինչեւ 1664 թուական Նոր Ամսթերտամ կը կոչուէր։
Նիւ Եորք կը բնութագրուի իբրեւ աշխարհի մշակութային ու ֆինանսական մայրաքաղաք։ Ան մեծ ազդեցութիւն ունի համաշխարհային առեւտուրի, ֆինանսներու, մետիայի, արուեստներու, նորաձեւութեան, գիտութեան, կրթութեան եւ այլ ոլորտներու վրայ։ Հոն կը գտնուի ՄԱԿ-ի կեդրոնատեղին։
Նիւ Եորք կը ներառնէ 5 քաղաքային շրջաններ՝ Պրոնքս, Մանհաթըն, Քուինս, Պրուքլին, Սթաթըն Կղզի։ Հիմնական տեսարժան վայրերը կը գտնուին Մանհաթըն։ Այստեղ կը գտնուին նաեւ յայտնի Էմփայր Սթէյթ Պիլտինկը, Քրայզլըր Պիլտինկը, Ռոքֆելլըր կեդրոնը, Վուլվորթ Պիլտինկը եւ այլն։
Նիւ Եորքի մէջ կը գործեն 120 գոլէճներ եւ համալսարաններ, որոնց կարգին՝ Քոլումպիա համալսարանը, Նիւ Եորքի համալսարանը եւ Ռոքֆելլըրի համալսարանը։


== Պատմութիւն ==
Նախագաղութային շրջանին Նիւ Եորքի տարածքին վրայ բնակած են հնդիկ ցեղեր։ Լենապէ ցեղը կը բնակէր Սթէյթն Այլընտի, Լոնկ Այլընտի մէկ բաժնին, Մանհաթընի եւ Պրոնքսի մէջ։
Նիւ Եորքի տարածքին եւրոպական առաջին հաստատուած այցը տեղի ունեցած է 1524 թուականին։ Ճիովաննի Տա Վերազանօ, որ կը ծառայէր Ֆրանսային, իր La Dauphine նաւով հասած է Նիւ Եորքի նաւահանգիստ։


== Բնակչութիւն ==

Նյու Յորքի կրոնական կառույցները


== Պատկերասրահ ==
Վահան Ամատունի

Վահան Ամատունի (1870, Մուշ, 31 Յուլիս 1915), ուսուցիչ։
Կրտսեր որդին՝ վաճառական Պօղոս Գոշոյեանին, շրջանաւարտ տեղւոյն Կեդրոնական Վարժարանէն, հմուտ պատմագէտ։ ։ 1894-ին Միացեալ Ընկերութեան կողմէ իբրեւ քննիչ կ'երթայ Բաղէշ, Սգերգ եւ Սասուն: կ'անցնի Սեբաստիա, Ազիզիյէի մէջ կը հիմնէ Միացեալ Ընկերութեան անդրանիկ վարժարանը, ուր կը պաշտօնավարէ երկար տարիներ իբրեւ տնօրէն։
Կը ձերբակալուի Ազիզիյէի մէջ եւ Սեբաստիա կը տարուի։ Երկար ամիսներու բանտարկութենէ ետք ներման կ'արժանանայ։ Կը պաշտօնավարէ Կեսարիոյ Հայկեան եւ Յակոբեան եւ Միացեալ Վարժարաններուն մէջ իբրեւ  պատմութեան եւ թուաբանութեան ուսուցիչ։

1901-1904՝ տնօրէն Յակոբեան վարժարանի։ Կեսարիոյ Հնչակեան մասնաճիւղի կազմակերպութեան մէջ մէծ դեր կը կատարէ։1909-ին,Կիլիկիոյ եղեռնին,  կը մասնակցի Կեսարիոյ ինքնապաշտպանութեան գործին:1911-ին Ամատունի իր կնոջ հետ Նիկոսիոյ Ազգ․վարժարաններու տնօրէնութիւնը կը ստանձնէ։
1914-ին կ'երթայ Հաճըն իբրեւ  որբանոցին տնօրէն։
20 Ապրիլ 1915-ին  կը ձերբակալուի եւ Կեսարիա կը ղրկուի պատերազմական ատեանին յանձնուելու համար։
31 Յուլիս 1915-ին  կախաղան կը հանուի, նախկին ուսուցիչ Գէորգ Եալանճեանի մատնութեամբ։


== Աղբիւրներ ==
Հ․ Մկրտիչ Վարդ․ Պոտուրեան, Հայ Հանրագիտակ, 1938 Պուքրէշ, էջ 125։
Ալպոյեաճեան, Հնչ․ Յուշարձան, էջ 215։
Հոգեբանութիւնը Եւ Կեանքը

Հոգեբանութիւնը եւ կեանքը, ընդգրկուած է Հայաստանի բարձրագոյն որակաւորման յանձնաժողովի (ՀՀ ԲՈՀ) սահմանած դոկտորական եւ թեկնածուական ատենախօսութիւններու հիմնական արդիւնքներու եւ դրոյթներու հրատարակման համար ընդունելի պարբերական գիտական հրատարակութիւններու ցուցակին մէջ։


== Աղբիւր ==
Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ
Կուլիէլմօ Մարքոնի

Կուլիէլմօ Մարքոնի (25 Ապրիլ 1874(1874-04-25)[…], Պոլոնիա, Իտալիոյ Թագաւորութիւն - 20 Յուլիս 1937(1937-07-20)[…], Հռոմ, Իտալիոյ Թագաւորութիւն), ձայնասփիւռի գիւտարար։ Իտալացի գիւտարարարը հիմնուած է Վատիկանի ձայնասփիւռը։ Կայանին բացումը կատարած է երջանկայիշատակ Պիոս ԺԱ. Հռոմի Պապը՝ 12 Փետրուար 1931-ին։


== Կենսագրութիւն ==
Մարքոնին ծնած է հարուստ ազնուական ընտանիքի յարկին տակ, Իտալիոյ Պոլոնիա քաղաքը՝ 25 Ապրիլ 1874 թուականին։ Եղած է ընտանքին երկրորդ զաւակը։ Մաքրոնին եւ իր աւագ եղբայրը Ալֆենսոնէ 2-էն մինջեւ 6 տարեկան, ապրած են իրենց մօր եւ խորթ հօր տունը, Անգլիոյ Պետֆորտ քաղաքը։
Սովորած է տունը։ Ան քսան տարեկանին սկսած է կարդալ Հայնրիխ Հերցի փորձերը, իսկ Հերցի փորձերը ցոյց կու տային անտեսանելի ելեկտրամագնիսական ալիքները: Մարքոնին կը հաւատար, որ այդ ալիքները կրնան օգտագործուիլ երկար հեռաւորութիւններու վրայ ձայնային ազդանշաններ ուղարկելու համար՝ առանց լարերու անհրաժեշտութեան: Այս աւելի դիւրին կը դարձնէր հաղորդակցութիւնը, քան հեռագիր օգտագործելը: Այս ալիքներով ան կրնար նաւեր ուղարկել ովկիանոս:
1895 -ին, մէկ տարուան քրտնաջան աշխատանքէն ետք, Մարքոնին յաջողեցաւ կատարել գիւտը, որպէսզի ռատիօ կայաններ ուղարկէ Ատլանտեան ովկիանոս:
3 Յունուար

3 Յունուար, տարուան 3-րդ օրն է։

 2 Յունուար  3 Յունուար  4 Յունուար 


== Դէպքեր ==
1959. Ալեասքան դարձաւ 59րդ միացեալ նահանգը
2016. Իրանը խզեց Սէուտական Արաբիոյ հետ ունեցած դիւանագիտական հարաբերութիւնները


== Ծնունդներ ==

 3 Յունուարի ծնածներ  

1793. Յակոբ Չէլէպի Տիւզ (մ.1847)
1850. Արշակ Ալթունեան (մահուան թուականը անյայտ) հայ արձակագիր
1876. Մարիամ Աւետեան (մահուան թուականը անյայտ) հայ դերասանուհի
1892. Ճոն Ռոնալտ Ռուէլ Թոլքին (John Ronald Reuel Tolkien, մ.1973) անգլիացի գրող
1894․ Լէյլի (Փառանձեմ Սահակեան - Տէր Մկրտչեան), հայ բանաստեղծուհի, թարգմանչուհի
1924. Ստեփան Ալաճաճեան (մ.2010) հայ արձակագիր, թարգմանիչ
1947. Մեսրոպ Աշճեան (մ․2003) եկեղեցահասարակական գործիչ
1989.
Յովիկ Տէմիրճեան (յուն․՝ Χουίγ Δεμιργιαν) կիպրացի հայազգի երգիչ
Ճորտի Մասիփ Լոփէս (սպ.՝ Jordi Masip López, սպանացի ֆութպոլիստ)


== Մահեր ==

 3 Յունուարի մահացածներ 

1931. Ռուբէն Որբերեան (ծն.1873) հայ գրագէտ


== Տօներ ==


== Արտաքին յղումներ ==
BBC: On This Day
  [1] (անգլերէն)
Ներսէս Ակինեան

Հայր Ներսէս Վրդ․ Ակինեան (10 Սեպտեմբեր 1883(1883-09-10), Արտուին, Քութայիսի նահանգ, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն - 28 Հոկտեմբեր 1963(1963-10-28), Վիեննա, Աւստրիա), հայ բանասէր, ձեռագրագէտ, պատմաբան, մանկավարժ։ Վիեննայի Մխիթարեան միաբանութեան անդամ (1901), Վիեննայի համալսարանի փիլիսոփայութեան պատուաւոր դոկտոր (1954)։


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է պատմական Արտուին քաղաքին մէջ, Ճորոխ գետի ափերուն: Ակինեան փոքր տարիքին ղրկուած է Վիեննա, Մխիթարեաններուն ընծայարանը 1895-ին, եւ 1907-ին ձեռնադրուած կուսակրօն քահանայ:
Միաբանութեան ուղղութեան համեմատ՝ սկիզբէն իսկ հետեւած է բուռն եռանդով պատմաբանասիրական ուսումնասիրութիւններու, եւ ամբողջ Հայոց հին պատմութիւնն ու գրականութիւնը անցուցած է մանրակրկիտ քննութիւներէ՝ գերմակական խստապահանջութեամբ: Իրեն մեծ ծառայութիւն մատուցած է վանքի հարուստ մատենադարանը, որուն տեսուչը եղած է երկար տարիներ:


== Գործունէութիւն ==
Առաջին հերթին նշանակուած է ուսուցիչ եւ փոխտնօրէն Վիեննայի կղերանոցին (1908-1911), որուն տնօրէն-վերակացուն ալ եղած է 1916-1920 տարիներուն:
Հայր Ներսէս Ակինեան 1909-ի ամրան նշանակուած է «Հանդէս ամսօրեայ»-ի խմբագրապետ եւ երեք շրջաններով (1909-1924, 1929-1938 եւ 1946-1962) քառասուն տարի վարած է այդ պաշտօնը:
1931 թուականին ընտրուած է Մխիթարեան միաբանութեան ընդհանուր վարչութեան անդամ, 1931–1937 թուականներուն՝ Մայրավանքի մեծաւոր, հիւրընկալ։
Հայ մշակոյթը ուսումնասիրելու համար շրջած է բազնաթիւ երկիրներ՝ ինչպէս 1912-ին իր ծննդավայրը եւ Հայաստան, 1924-1929 Խորհրդային Միութեան զանազան կեդրոններ՝ Մոսկուա (Լազարեան Ճեմարան), Նախիջեւան, Պաթում, Թիֆլիս։ Իր կատարած ուղեւորութիւններուն ընթացքին Ակինեան հաւաքած է բազմահազար հայերէն ձեռագիր ու տպագիր գիրքեր ու մանաւանդ հնատիպեր, գրչագիրներ եւ վաւերաթուղթեր` 40-50 տարիներու հոլովոյթով, անդուլ ու ծրագրուած աշխատանքով հարստացնելով Վիեննայի Մխիթարեան  մատենադարանին ժողովածուները:
Հ. Ակինեան արտադրած է հսկայ քանակ մը աշխատասիրութիւններու, հրատարակուած ընդհանրապէս «Հանդէս ամսօրեայ»-ի էջերուն մէջ, բայց նաեւ 50-ի մօտ աշխատանքներ լոյս տեսած՝ առանձին հատորով: Կարգ մը գործեր թարգմանուած են գերմաներէնի եւ անգլերէնի:
Կրթութիւնը Վրաստանի Մէջ

Վրաստանի կրթութիւնը, կը գտնուի Վրաստանի Հանրապետութեան Կրթութեան նախարարութեան կառավարութեան տակ։


== Միջնակարգ Կրթութիւն ==
Կրթութիւնը կը սկսի վեց տարեկանէն։ Ունի երեք մակարդակ՝ տարրական դպրոց (6 տարի), հիմնական դպրոց (3 տարի), միջնակարգ դպրոց (3 տարի)։ Հիմնական դպրոցը աւարտելէն ետք, դպրոցականները կը ստանան հիմնական կրթութեան ատեստատ, իսկ՝ 12-րդ դասարանը աւարտելէն ետք՝ լրիւ միջնակարգ կրթութեան աւարտական ատեստատ։ Ընդունուած է գնահատականի 12-բալլանոց համակարգ։
Պարտադիր առարկաներէն կը դասուին՝ քիմիան, ֆիզիքան, կենսաբանութիւնը, աշխարհագրութիւնը, պատմութիւնը, վրացերէնը, գրականութիւնը, օտար լեզուներէն մէկը եւթուաբանութիւնը։
Դպրոցները կը ղեկավարեն հոգաբարձուներու խորհուրդները, որոնք կ'ընտրեն դպրոցներու տնօրէններուն Կրթութեան եւ գիտութեան նախարարութեան ներկայացմամբ։


=== Միջնակարգ Յատուկ Կրթութիւն ===
Դպրոցի 9-րդ դասարնից հետո կարելի է ընդունվել միջին մասնագիտական կրթության առաջին մակարդակ։ Երեք աստիճան անց միջին մասնագիտական կրթության դիպլոմի հետ տրվում է նաեւ մասնագիտական/տեխնիկական միջնակարգ դպրոցի կամ մասնագիտացված միջնակարգ դպրոցի լրիվ կրթության ատեստատ։


== Բարձրագոյն Կրթութիւն ==
Բարձրագոյն կրթութիւնը վճարովի է։ Բուհ ընդունուելու համար կը պահանջուի հանձնել Միասնական ազգային քննութիւն։ Այն 4 առարկաններէն բաղկացած քննութիւն է՝ տրամաբանական հմտութիւններ, վրացերէն լեզու եւ գրականութիւն, օտար լեզու եւ մէկ քննութիւն ըստ ընտրութեան։
Գոյութիւն ունի բարձրագոյն կրթութեան 4 աստիճան.

Վկայականի արժանացած մասնագէտ (առաջին աստիճանի բակալաւր)
Բակալաւր
Մագիստրոս
ՏոքթորատուրայԿե կիրառուի գնահատականի 100% (բալլային) եւ տառային համակարգ (A-ից մինչեւ F)։


== Հղումներ ==
Система образования Грузии// Կրթութեան եւ գիտութեան ոլորտում՝ վերահսկողության դաշնային ծառայութիւն
Ստեփան Շահումեան

Ստեփան Շահումեան (13 Հոկտեմբեր 1878(1878-10-13), Թիֆլիս, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն - 20 Սեպտեմբեր 1918(1918-09-20), Թուրքմենբաշի, Խորհրդային Ռուսաստան), հայ յեղափոխական, քաղաքական գործիչ, լրագրող եւ գրաքննադատ։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է ծնած է Թիֆլիսի, կտորի վաճառականութիւն ընող ընտանիքի մէջ: Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայր Թիֆլիսի մէջ, ապա 1898-ին մեկնած է Սեն Փեթերպուրկ իր ուսումը շարունակելու տեղի Պետական համալսարանին մէջ․ ապա անցած է Ռիկայի կաճառի քիմիական բաժին:
Ուսման ընթացքը չաւարտած, նիւթական դժուարութեանց պատճառով ուսումը կիսատ ձգելով վերադարձած է Թիֆլիս, իբրեւ սրբագրիչ աշխատելու «Նովոյէ Օպոկրէնիէ» ռուսական թերթին մէջ, միաժամանակ զբաղելով ազգային եւ կուսակցական հարցերով:
Շահումեան եղած է Թիֆլիսի Հայ Սոցիալ դեմոկրատներու միութեան կազմակերպիչներէն, միաժամանակ գլխաւորելով հայկական եւ վրացական Սոցիալ դեմոկրատականներու գրականութեան եւ հրատարակութեան յանձնաժողովը:
Միջոց մը վերջ, ուսումը ամբողջացնելու համար, մեկնած է Գերմանիա, ընդունուելու Պերլինի Հումպոլթտի համալսարանի փիլիսոփայութեան պետական իրաւունքներու բաժանմունքը:
Աւարտելէ ետք վերադարձած է Թիֆլիս, ստանձնելու Կովկասեան միութեան կոմիտէի «Պրոլետարիատի Կռիւը» թերթի խմբագրութիւնը: Միաժամանակ աշխատակցած է ռուսական «Վպերյոդ» եւ «Պրոլետարի» թերթերուն: 
Որոշ ժամանակ ետք հիմնած է «Կավկազսքի ռաբոչի լիստոք» ռուսերէն թերթը՝ 1905 թուականին, իսկ 1907-ին յաջորդաբար «Կայծ», «Նոր Խօսք» եւ «Օրեր» թերթերը:
Շահումեան ընդհանրապէս գրած է ընկերվարութեան մասին, հայ ժողովուրդի պատմութեան եւ մշակութային բազմաթիւ հարցերու մասին յօդուածներ ու քննադատութիւններ, գրելու կողքին հայերէնի թարգմանելով նաեւ Քարլ Մարքսի, Վլատիմիր Լենինի եւ այլ օտարազգի հեղինակներու գործերը:
Ստեփան Շահումեան Պաքուի մէջ 26 կոմիսարներու հետ ձերբակալուած ու գնդակահարուած է:
Խորհրդային շրջանին անոր անունով կոչուած են բազմաթիւ շրջաններ, դպրոցներ, փողոցներ ու հրապարակներ. որոնցմէ է Արցախի մայրաքաղաք՝ Ստեփանակերտը:
Ստեփանաւանի մէջ կը գտնուի Շահումեանի թանգարանային համալիրը: Կիւմրիի եւ Երեւանի Ստեփան Շահումեանի անուան հրապարակներուն վրայ կանգնած է Շահումեանի յուշարձանը:


== Պատկերասրահ ==
Եղիշէ Այվազեան

Եղիշէ Այվազեան ծնած է Արարատեան դաշտավայրին մէջ 1890 թուականին։ Աշակերտած է Թիֆլիսի Ներսիսեան Վարժարանը՝ 1907-1910 Թուականներուն։ Գրաբարի ուսուցիչին՝ յայտնի լեզուաբան Ստեփան Մալխասեանի հետ մէկ անհասկացողութեան եւ անարդար դիտքաւորումի հետեւանքով, Թողեց Ներսիսեանը եւ փոխադրուեցաւ Երեւանի թեմական դպրոցը։ 1912 թուականին, թեմական վարժարանէ ընդարձաւարտ ընդունուած է Էջմիածնի Գէորգեան Ճեմարանի լսարանական բաժինը եւ այդտեղ ալ շրջանաւարտ եղած է 1914 թուականին։ 1922 թուականին Պարսկաստանի Թաւրիզ քաղաքը մեկնեցաւ Փարիզ, անկէ անցնելու համար պրագա՝ ուր կ'առաջադրէր հետեւիլ տեղւոյն համալսարանական դասնդացքներուն. սակայն Փարիզի մէջ, մեծանուն գրագէտ Աւետիս Ահարոնեանի պնդումին վրայ, հրաժարուեցաւ Պրագայի եւ արձանագրուեցաւ Սորբենի հոգեբանական եւ փիլիսոփայական դասընթացքներուն։ «Սորբոնէն վերջ, 1926 թուականին, վկայուած է Էպինալի (վոժ) հիւսուածեղէնի բարձրագոյն Վարժարանին, ճարտարագիտական տիտղոսով։ 1928 թուականին ամուսնացաւ եւ հաստատուեցաւ Պոլիս:
Լոռի (մարզ)

Լոռի, կ’ընդգրկէ Գուգարաց աշխարհին մէկ կարեւոր համեմատութիւնը եւ հայկական լեռնաշխարհին հակադրութիւններով հարուստ բնութեան ամէնէն ինքնատիպ վայրերէն մէկը:
Բարձր կանաչազարդ լեռներով եւ խոր ձորերով, որոնց մէջէն Դեբեդը կը հոսի: Անտառապատ լանջերուն վրայ դէպի երկինք կը խոյանան Լալուարը (2543 մեթր), Չաթինը (2244 մեթր), Ուրասարը, Թէժը, Մեծ Մայմէխը եւ միւս լեռները:
Այդտեղ է նաեւ Աղստեւի հովիտը, ուր կը գտնուին Դիլիջանն ու Իջեւանը: Դեբեդի ձախ ափին կ’երկարին Վիրահայոց լեռնաշղթային կեդրոնական եւ արեւելեան հատուածները, իսկ աջ կողմը` Գուգարաց լեռնաշղթան: Դեբեդի գլխաւոր հարկատուներն են` Մարցիգետը, Աջիրը եւ Շնողը:
Փամբակի լեռնաշղթան ջրբաժան է Կուր եւ Արաքս գետերու աւազաններուն միջեւ եւ կ’երկարի Ջաջուռի լեռնանցքէն մինչեւ Սեւանայ լիճին հիւսիս-արեւմտեան ափը: Փամբակ գետը, Ձորագետի հետ միախառնուելով կ’առաջացնէ Դեբեդը, եւ Դեմեդ Ձորագետ անունով ալ ճանչցուած է:
Փամբակի հովիտը նեղ եւ երկար իջուածք մըն է Բազումի եւ Փամբակի լեռնաշղթաներուն միջեւ։ Փամբակ գետի դարաւանդաւոր հովիտը կ’երկարի Ջաջուռի լեռնանցքէն մինչեւ Գայլաձոր կիրճը: Կ’ընդգրկէ նաեւ Չիչկան, Վանաձոր եւ Տանձուտ գետերու հովիտները: Իսկ Փամբակի լեռնանցքը կը գտնուի 2152 մեթր բարձրութեան վրայ:


== Լեռնաշղթաներ ==
Բազումի լեռնաշղթան կ’երկարի Քարախաչի լեռնանցքէն մինչեւ Գայլաձոր կիրճը, եւ ջրբաժան է Ձորագետի եւ Փամբակի միջեւ։ Ձորագետի հարկատուներն են` Սեւաբերդ, Տաշիր, Յովհաննաձոր, Միսխանա, Ուրուտ, Չքնաղ եւ Գարգառ:


== Ծառաստաններ ==
Լոռիի լեռներն ու ձորերը ամբողջ ծածկուած են Հաճարենիի, Կաղնիի, Լորենիի, Հացենիի սաղարթաւոր անտառներով եւ սոճիի փշատերեւ ծառաստաններով:
Լոռիի անտառները լեցուն են նաեւ պտղատու ծառերով. տանձենի, խնձորենի, սալորենի, տխլենի եւ հոնի:


== Մարգագետիններ ==
Լեռներու բարձունքներուն տարածուած են խոտառատ մարգագետիններ: Անտառները լեցուն են վայրի կենդանիներով` այծեամ, նապաստակ, գորշուկ, կզաքիս, սկիւռ, արջ, գայլ, եղնիկ, աղուէս եւ անտառակատու. թռչուններէն յիշենք շիկահաւը, սեւ երաշտահաւը, կեռնեխը, փայտփորը եւ անտառակտցարը:


== Կլիմայ ==
Կլիման ընդհանուր առմամբ մեղմ է: Ձմեռը ջերմաստիճանը զերոյէն վար 4-էն 5 եւ երբեմն ալ մինչեւ 35 աստիճան կ’իջնէ. երբեմն ալ տաք հովեր կը փչեն եւ ձիւնը կը հալի: Ամառը մեղմ է, ամպամած, 16-էն մինչեւ 22 աստիճան: Գարունն ու աշունը սքանչելի են:


== Քաղաքներ ==
Ալավերդի
Ախթալա
Թումանեան
Շամլուղ
Սպիտակ
Ստեփանաւան
Վանաձոր
Տաշիր


== Պատմամշակութային յուշարձաններ ==
Լոռիի մարզէն ներս կը գտնուին ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան ցանկին մէջ ընդգրկուած Հաղպատի եւ Սանահինի վանքերը։ Պատմական նշանակութիւն ունին նաեւ մարզէն ներս գտնուող Լոռի-Բերդի փլատակները։


== Պատկերասրահ ==
402 (թիւ)

402 (չորս հարիւր երկու) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 401-ի եւ 403-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 A005349  բերկրալի թիւ է
 A007304  սեպային թիւ է
 Alt   402  գործադրելիս կը ստացուի կիւրեղեան Т գլխատառը
402 Քլոէ աստեղնեակի կարգային թիւն է
Կապադովկիա

38.67056°N 34.83917°E﻿ / 38.67056; 34.83917

Գամիրք կամ Կապադովկիա (յուն․՝ Καππαδοκία, լատ.՝ Cappadocia, թրք.՝ Kapadokya, պարս․՝ کاپادوکیه, հին պարսկ․՝ Huw-aspa-dahyu — «Գեղեցիկ ձիերու երկիր»), պատմական երկրամաս Փոքր Ասիոյ արեւելքը, ներկայիս Թուրքիոյ տարածքին։ Հայկական հնագոյն աղբիւրներուն մէջ կը յիշատակուի իբրեւ Գամիրքխ իսկ Աստուածաշունչին մէջ՝ իբրեւ Գամեր/Գոմեր։ Ըստ Մովսէս Խորենացիի, Գամիրքը (Կապադովկիան) նուաճուած եւ միացուած էր Հայոց թագաւորութեան Հայկազեան Արամի կողմէ, ով հրամայած է տեղի բնակչութեան սորվիլ հայերէն։


== Աշխարհագրական դիրք ==

Ժամանակի ընթացքին Կապադովկիոյ սահմանները նկատելիօրէն փոխուած են։ Թագաւորական շրջանին (Ն.Ք. IV-I դարերուն) Կապադովկիան հարաւէն սահմանակից էր Կիլիկիոյ (բաժնուած էին իրարմէ Տաւրոսի լեռներով), հարաւ-արեւելքէն՝ Կոմագենէին, արեւելքէն՝ Ծոփքի եւ ապա Մեծ Հայքի թագաւորութիւններուն։ Սահմանը հայ-հռոմէական առաջին պատերազմէն առաջ կ՛անցնի Եփրատի եւ Հալիսի ջրբաժան լեռներով՝ Եփրատ գետէն տասնեակ քիլոմեթրերով դէպի արեւմուտք, իսկ այդ պատերազմի նախօրէին կ՛անցնի Եփրատ գետով), հիւսիս-արեւելքէն՝ Փոքր Հայքին, հիւսիսէն՝ Պոնտոսին, արեւմուտքէն՝ Գաղաթիային եւ Լիկաոնիային։ Տարբեր ժամանակներու մէջ Կապադովկիայի սահմանները հիւսիսէն հասած են մինչեւ Սեւ ծով՝ ընդգրկելով, այսպէս կոչուած, Կապադովկիական Պոնտոսը։ Ժամանակակից Թուրքիոյ մէջ Կապադովկիա անուան տակ կը հասկցուի շատ աւելի փոքր տարածք՝ Նեվշեհիր նահանգը։
Կապադովկիոյ պատմական մայրաքաղաքը Մաժաք քաղաքն է, որ հռոմէական շրջանին (Ն.Ք. Ա. դար) վերանուանուած է Կեսարիա։ Ներկայիս այն մեծ քաղաք է Թուրքիոյ մէջ՝ անուան աղաւաղուած Կայսերու տարբերակով։


== Աղբիւրներ ==
Սարգիս (անձնանուն)

Սարգիս, ասորական ծագումով հայկական անուն։ Ասորական անունը փոխառուած է յունական Σεργιος ձեւէն, որն ալ իր հերթին լատինական Sergius-էն։ Կրճատ ձեւերն են՝ Սագոյ, դիմելու ձեւը՝ Սաք։

Լատինագիր ձեւը՝  SARKIS 
Անունէն կազմուած մականուն՝ Սարգիսեան


== Անունը Կրողներ ==
Սարգիս Ազոյեան (1855 Ատանա-1915 Հալէպ) բժիշկ
Սարգիս Ազատեան (1884 ՕԿ-1916) բժիշկ
Սարգիս Արարատեան (1884 Նուխի-1943 Պուխարեսթ) քիմիագէտ
Սարգիս Արզուեան (1872 ՕԿ-1915) բժիշկ
Սարգիս Թորոսեան (1891 ՕԿ-1954 Փէնսիլվանիա) օսմանեան բանակի հրետանաւոր
Սարգիս Հացպանեան (1962 Թուրքիա-2018 Լիոն) հանրային, քաղաքական գործիչ
Սարգիս Մինասեան (1873-1915) խմբագիր
Սարգիս Մուրատեան (1927 Երեւան-2007 Երեւան)
Սարգիս Սերոբեան (1935 Իսթանպուլ-2015 Իսթանպուլ) բանասէր, պատմաբան


== որպէս ազգանուն ==
Էլիաս Սարգիս ( إلياس سركيس 1924-1985) 1976-1982 թուականներու Լիբանանի նախագահը


== Սուրբ Սարգիս ==

Հայաստանին մէջ Սարգիս անունը տարածում ստացած Սբ. Սարգիսի պաշտամունքի շնորհիւ։ Սարգիսը Կեսարիոյ հռովմէացի զօրավար էր, այնուհետեւ` Պարսկաստանին մէջ կը տարածէր քրիստոնէություն։ Կը պատկերուէ ճերմակ ձիին վրայ նստած գեղեցիկ տղամարդու տեսքով, յաճախ՝ վիշապօձը նիզակով շամփրելիս։


== Այլ Լեզուներով ==
պելառուսերէն՝ Сяргей Սեարհէյ
սպ.՝ Sergio Սերխիոյ
իտալ.՝ Sergio Սերճոյ
լատ.՝ Sergius Սերկիոս
լեհ.՝ Sergiusz Սերկիուշ
յուն․՝ Σέργιος Սերեոս
հունգարերէն՝ Szergiusz Սերկիուս
ուքր.՝ Сергій Սերհիյ
փորթ.՝ Sérgio Սերժիու
ռում.՝ Sergiu Սերճիւ
ռուս.՝ Сергей Սերկէյ
Սերգէյ Մերկելեան (1928, Սիմփերոպոլ-2008, Լոս Անճելըս) հայ խորհրդային թուաբանագէտ, գիտնական
Սերգէյ Միքայէլեան (Сергей Микаэлян, 1923, Մոսկուա-2016)) խորհրդային ֆիլմի բեմադրիչ, նկարիչ
Սերգէյ Փարաջանով (Սարգիս Փարաջանեան, სერგეი ფარაჯანოვი, 1924, Թիփղիս-1990, Երեւան) ֆիլմի բեմադրիչ ղեկավար
Կաղապար:Lang-sb Սրճան
վրաց.՝ სერგო Սերկոյ
ֆրանսերէն՝ Serge Սերժ
Սերժ Աւետիքեան (Serge Avedikian, ծն.1955, Երեւան) դերակատար եւ բեմադրիչ
Սերժ Թանգեան (Serj Tankian, ծն.1967, Պէյրութ) երգիչ, երաժիշտ, Սիսթէմ օֆ ը Տաուն րոք խումբի հիմնադիր}
Սերժ Սարգիսեան (ծն.1954, Արցախ) 2008-էն Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահ
Ստեփան Բաբելեան

Բաբելեան Ստեփան (3 Դեկտեմբեր 1875, Կ.Պոլիս- 17 Օգոստոս 1960, Իսթանպուլ), հայ երգահան եւ դաշնակահար։
Շրջանաւարտած՝ Պէրպէրեան վարժարանէն, Պոլսահայ երաժշտական շարժումին առաջնակարգ մշակներէն. 1906-էն ի վեր դաշնակի անխոնջ ուսուցիչ, որ իր արուեստագէտի խառնուածքին կը միացնէ հոգեբան մանկավարժի թանկագին յատկութիւններ: Կարելի է ըսել թէ իւրաքանչիւր աշակերտի համար մասնաւոր մէթոտ մը ունի, մէթոտ մը՝ որ պիտի համապատասխանէր տղուն ֆիզիքական եւ մտաւոր ուժերուն: Այսօրուան դաշնակի մեր լաւագոյն ուսուցիչներուն կարեւոր մէկ մասը կամ օժտուած դաշնակարուհիները, Առաքելեան, Տիկին Բաբելեան, Ա. Գավաֆեան (Պոլիս), Տիկին Զապէլ Ընքապապեան (Փարիզ), կարգ մը երգչուհիներ եւս իրմէ ստացած են երգի եւ երաժշտութեան ճաշակը: Ինքը եղած է հրապարակային ռէսիթալներու առաջին հիմնադիրը Պոլսոյ մէջ (1912-ին):
Դաշնակի առաջին դասերը առած է իր քրոջմէն Օր. Նազիկ Աբէլեանէն. Անկէ վերջ ինքնաշխատութեամբ յառաջանալով, անսպառ ջանքերով ու նուիրումով ստեղծած է սերունդ մը, որ իր կարգին այսօր ուսուցանելու ասպարէզը ընդգրկած է: Իբրեւ երաժշտական քննադատ Ս. Բաբելեան համբաւ կը վայելէ, թափանցելու եւ յստակօրէն վերլուծելու իր կարողութիւններուն միացնելով ճաշակաւոր եւ նուրբ գրողի ճշմարիտ ձիրքեր, կշռոյթաւոր ոճ, իւմէօռ, պայծառ դատողութիւն եւ յստակ վճիռներ:
Ստեփան Բաբելեան ունի նաեւ իտէալին հասած վիպակ մը, որ Հանրագիտակ թերթին մէջ իբրեւ թերթօն հրատարակուելէ ետք 1900-ին առանձին ալ լոյս տեսած է:
1959 թուականին Պոլսոյ մէջ նշուած է անոր երաժշտական գործունեութեան 60-ամեակը։


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Բ, էջ 341-342:
Հոլլոքու

Հոլլոքու (հունգարերէն՝ Hollókő),  գիւղ հիւսիսային Հունգարիայի՝ Նոկրատի մէջ: Գիւղը յայտնի դարձեր է որպէս բաց երկնքի տակ գտնուող ազգագրական թանգարան։ Բնակչութիւնը 465 մարդ է: 1987 թուականին ներառուեր է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան ցանկին մէջ: Գիւղի անունը կը թարգմանուի որպէս «Ագռաւաքար»:
Հոլլոքուն կը գտնուի Պուտափեշտէն 90 քմ հիւսիս եւ Էկեր-էն (հունգ.՝ Eger, գերմ.՝ Erlau), 80 քմ հիւսիս-արեւմուտք: Գիւղը ինկած է Չերհեթ (Cherhat)  ոչ բարձր լեռներու հովիտի կեդրոնին մէջ։ Ողջ Հոլլոքուն իրմով կը ներկայացնէ ազգագրական թանգարան, սակայն ի տարբերութիւն նմանատիպ այլ թանգարաններու՝ Հոլլոքունի մէջ չի դադրիր սովորական կեանքը։ Գիւղի բնակիչները խնամքով կը պահպանեն կենսակերպն ու անցեալ դարերու ժողովրդական աւանդոյթները: Գիւղի շէնքերու մեծ մասը կաւաշէն տուներ են՝ փայտեայ ծածկապատշգամներով։ Գիւղին մէջ կը պահպանուին ժողովրդական արհեստները՝ աւանդական ասեղնագործութիւնը, խեցեգործութիւնը եւ փայտի փորագրութիւնը:

		


== Տեսարժանութիւն ==
Փայտէ եկեղեցի՝ կառուցուեր է 16-րդ դարուն, վերակառուցուեր է 1989 թուականին։
Գիւղի թանգարան՝ ազգագրական թանգարան։ Նուիիրուած է 18-19-րդ դարերու տեղի բնակիչների կենսակերպին։
Փոստային թանգարան
Տիկնիկներու թանգարան
Սարհետ ամրոց՝ կը գտնուի գիւղի ետեւի բլուրի վրայ։


== Բնակչութիւն ==


== Արտաքին յղումներ ==
О селе на сайте http://vengriya.org
Венгрия. Путеводитель. «Вокруг света», 2007. ISBN 978-5-98652-117-6
Галерея аэрофотосъёмки
Գարեգին Վարդապետեան

Գարեգին Վարդապետեան, 1881, Մարաշ, Ատանայի վիլայէթ, Օսմանեան Կայսրութիւն։


== Կենսագրութիւն ==
Բարձրագոյն ուսումը կը ստանայ Իզմիրի Ամերիկեան Գոլէճը, 1897-1901, երեք տարի ոգսոգցչութեան պաշտօն կը վարէ միեւնոյն գոլէճի նախակրթարանի բաժնին մէջ։ 1905-ին կու գայ Պէյրութ եւ Ամերիկեան Համալսարանին մէջ կը հետեւի բժշկութեան, զոր կ՝ աւարտէ 1909-ին՝ ստանալով բժիշկի տիտղոս։ Կը վերադառնայ ծննդավայրը, ուր երկու տարի կ՝ աշխատի որպէս օգնական բժիշկ։ 1911-ին կը փոխադրուի Ատանա, դարձեալ որպէս գերմ. Հիւանդանոցի օգնական բժիշկ, ուր տարի մը յետոյ կ՝ ըլլայ բժշկապետ վեց տարի շարունակ։ Ա. Ընդհ. Պատերազմի վերջաւորութեան համար, եւ կը վերադառնայ ատանա, Կիլիկիոյ պարպումին նախ կ՝անցնի Ալեքսանտրէթ, ապա Պէյրութ, ոգր երկար ժամանակէ ի վեր հաստատած է իր դարմանատունը։ Տօքթ. Վարդապետեան ամուսնացած է Նուարդ Չէթէճեանի հետ։ Տիկ. Վարդապետեան եւս իր ամուսինին հետ մասնակցած է ազգային ձեռնարկներու։ Ունեցած են երեք զաւակ, երկու մանչ՝ Ժիրայր եւ Վարդգէս, եւ աղջիկ մը՝ Սոնա որ ծանօթ դաշնակահարուհի է՝ վկայեալ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանի երաժշտանոցէն եւ Եէյլի Համալսարանէն։
Տօքթ. Վարդապետեան ունեցած է բազմամեայ ու եռանդուն ազգային գործունէութիւն։ 1910-ին Մարաշի մէջ եշած է Միացեալ Դպրոցի Ատենապէտ։ 1918-ին Ատանա, պասերազմէն վերջ եղած Ազգ. Միութեան Ատենապետ եւ Փարիզ ղրկուած որպէս պատուիրակ։ 1930-33, Պէյրութի մէջ 3 տարի եղած Ազգ. Սբ. Նշան վարժարանի հոգաբարձութեան ատենապետ եւ 1934-ին տարի մեն ալ Հայ Աւետ. Բարձր. Վարժարանի հոգաբարձութեան Ատենապետ։: 1937-ին, տարի լը Հ.Բ.Ը.Մ.-ի Պէյրութի մասնաժողովի ատենապետ։ Քսան տարիէ ի վեր կը ծառայէ Ազգ. Բուժարանի վարչութեան մէջ որպէս փոխ ատենապետ։ Նոր Մարաշ թաղի հիմնարկութեան կառուցումի յանձնախումբին ատենապետ եղած է նաեւ: