armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Սուէզ

Սուէզ, քաղաք եւ նաւահանգիստ՝ Եգիպտոսի հիւսիս-արեւմուտքին՝ Կարմիր ծովու ափին, Սուէզի ջրանցքին մօտ։ Սուէզ նահանգին վարչական կեդրոնն է։ 2018-ի տուեալներով, ունի 750,000 բնակչութիւն։ Կարեւոր փոխադրա-առեւտրային կեդրոն է Սուէզի ջրանցքին մօտ։ Երկաթուղիներու, ինքնաշաժներու ճանապարհներու եւ օդային հաղորդակցութիւններու հանգոյց է։ Կան նաւթավերամշակման եւ նաւթաքիմիական ծրագիրներ։ Սուէզի մօտ, Ք.ա. շուրջ 2-րդ հազարամեակին, կառուցուած է Նեղոսը, Կարմիր ծովուն միացնող նաւարկելի ջրանցքը։


== Քաղաքային շրջաններ ==
Քաղաքը բաժնուած է հինգ գլխաւոր թաղամասերու՝


=== Ալ Արպաին շրջան ===
Քաղաքին ամէնէն շատ խճողուած շրջանը. հոն կը գտնուին պետական շէնքերուն եւ հանրային հաստատութիւններուն մեծ մասը: Հաստատուած են նաեւ քաղաքին հիմնական միրգերուն եւ բանջարեղէնի շուկաները՝ ինչպէս նաեւ վաճառականական այլ կեդրոններ:


=== Սուէզի շրջան ===
Այս շրջանը քաղաքին ամէնէն հարուստ շրջաններէն է: Կառոյցները շատ սուղ են: Շէնքերը ունին աւելի ժամանակակից ճարտարապետական ​​ոճ, քան Էլ Արպաին թաղամասին շէնքերը: Անիկա կը ներառէ նաեւ Port Tawfik-ի հարուստ թաղը, որ Սուէզի ջրանցքին մօտ է: Վերջինիս մէջ կը գտնուին անգլիական ոճով կառոյցներ, որոնք կը վերաբերին անգլիական տիրապետութեան շրջանին: Շրջանը կը ներառէ նաեւ Եգիպտոսի երկու ամէնէն կարեւոր նաւթավերամշակման գործարանները՝ El-Nasr Petroleum Company-ն եւ Suez Petroleum Company-ն: Սուէզի նաւահանգիստը՝ Եգիպտոսի հիմնական նաւահանգիստներէն մէկը, կը գտնուի այս շրջանին մէջ:


=== Ալ Կանայէն շրջան ===
Այս շրջանը կ'երկարի  մինչեւ Իսմաիլիա նահանգին սահմանը: Անիկա ունի գիւղական բնակավայրեր:


=== Ֆայսալ շրջան ===
Անիկա կը ներառէ քաղաքին աւելի նոր թաղամասերը: Ֆէյսալ թաղամասին տարածքներուն մեծ մասը կառուցուած է 1973-ին Եոմ Քիպիրի պատերազմէն ետք, որ աւերած էր քաղաքին հսկայական տարածքները:


=== Աթաքա շրջան ===
Նշանաւոր է բազմաթիւ արդիւնաբերական տարածքներու առկայութեամբ: Հարուստ է բուսականութեամբ, ինչպէս նաեւ գործարաններով, որոնք պարարտանիւթեր, սիմենթ, պողպատ, խոհարարական իւղ, ալիւր, շաքար եւ սերամիքէ սալիկներ կ'արտադրեն: Այս շրջանին մէջ կը գտնուի Attaka ելեկտրակայանը:
Այս շրջանին մէջ կայ նաեւ Այն Սոխնան, որ Եգիպտոսի ամէնէն կարեւոր ծովային հանգստավայրերէն մէկն է եւ ունի բարձրակարգ բազմաթիւ ծովային հանգստավայրեր: Տարուան ընթացքին, իր տաք եղանակին շնորհիւ, կ'ունենայ բազմաթիւ զբօսաշրջիկներ:
Նշանաւոր է նաեւ Այն Սոխնա ծովային նաւահանգիստը՝ Եգիպտոսի հիմնական ծովային նաւահանգիստներէն մէկը, որ կը շահագործուի Տուպայի մէջ գործող DP World ընկերութեան եւ Al-Ataka ձկնորսական նաւահանգիստին կողմէ, որ քաղաքին ձկան արտադրութեան հիմնական նաւահանգիստն է:


== Աղբիւրներ ==


== Արտաքին յղումներ ==
Suez Online
Suez Canal photos
1598 թուական

1598 թուական, ոչ նահանջ տարի, 16րդ դարու 98րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1598 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1598 մահեր
Մարաթոս, Արքի

Մարաթոս կամ Մարաթի (յուն․՝ Μάραθος կամ Μαράθι),  Էգէականի կղզիակ,  Արքի, Տոտեքանիսա,  Յունաստան։


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==
Արքի կղզեխումբին պատկանող կղզիակ եւ կը գտնուի համանուն կղզիին բնակավայրին դիմացը (արեւմուտքը)։  Բնակուած փոքրիկ կղզիակ է։  Տարածութիւնն է 0,355 քլ․²։  Վարչականօրէն մաս կը կազմէ Փաթմոս քաղաքապետութեան։
Ամառուան շրջանին կղզիին վրայ կը գործեն ճաշարան մը եւ քանի մը վարձու սենեակներ։  Անոնց տէրերը կղզիին մնայուն բնակիչներն են։


== Բնապահպանում ==
Արքի կղզեխումբը յայտարարուած է  NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան։  Կը հիւրասիրէ բազէ (Falco eleonorae տեսակ), Էգէականի ճայ (αιγαιόγλαρος), Միջերկրականեան միհոս ջրահատ եւ կատար ունեցող ջրագռաւ (Phalacrocorax aristotelis) թռչունները։
1750 թուական

1750 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 50րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1750 ծնունդներ

Օգոստոս 18՝ Անթոնիօ Սալիերի (իտալ.՝ Antonio Salieri, մ.1825), իտալացի երգահան
Անյայտ օրով՝
Բրաբիոն Նօտար Պալատեցի (մ.1835), հայ գրչուհի
Յարութիւն Շմաւոնեան (մ.1824), տպագրիչ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1750 մահեր
Արարատ (ամսագիր)

«Արարատ», Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածինի առաջին պաշտօնական հրատարակութիւնը: Լոյս է տեսած է 1868-1919 թուականներուն, Էջմիածին: Անիկա նաեւ հայագիտական առաջին հանդէսն է Կովկասի տարածքին։ Խմբագրած է միաբաններէն կազմուած  յանձնախումբը՝ Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի նշանակած խմբագիրի ղեկավարութեամբ։
«Արարատ» ամսագիրը մեծապէս նպաստած է գիտութեան այդ ճիւղի զարգացման: Հրատարակած է մատենագիտական բնագիրներ, վաւերագիրներ, միջնադարեան հայ տաղերգուներու երգեր:
Տպագրած է սեպագիր արձանագրութիւններու նկարներ եւ անոնց վերծանութիւնը: Ամսագիրին մէջ լուսաբանուած են մանկավարժական, երկրին մէջ դպրոցներու վիճակի մասին յօդուածներ:
2006-էն Մայր Աթոռը ««Արարատի» ժառանգութիւնը» խորագրով առանձին հատորներով շարունակաբար լոյս կ'ընծայէ հոգեւորականներու՝ հանդէսի էջերուն մէջ տեղ գտած գիտական, կրօնական հրապարակումները։
Վարդենի Մոստիչեան

Վարդենի Մոստիչեան (անգլերէն՝ Varteni Mosdichian, 24 Յունիս 1953, Իսթանպուլ), ամերիկահայ նկարչուհի։


== Կենսագրութիւն ==
Վարդենի Մոստիչեանը ծնած է Սթանպուլի մէջ, Մանուկ Մոստիչեանի եւ Զեփիւռ Էլմայեանի ընտանիքին մէջ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Սթանպուլի մէջ։ 1969 թուականին տեղափոխուած է ԱՄՆ: Սորված է Գալիֆորնիայի Արուեստի Համալսարանին մէջ, եւ Կեդրոնական Ֆլորիտայի Համալսարանէն ստացած է արուեստի պաքալորիայի աստիճան։
Շուրջ 500 կտաւներու հեղինակ է։ 1974 թուականէն ԱՄՆ-ի մէջ մասնակցած է ցուցահանդէսներու, ցուցադրուած է նաեւ Գերմանիայի, Սպանիայի եւ Ֆրանսայի մէջ։: 1979 թուականին ցուցադրուած է Երեւանի Ժամանակակից Արուեստի Թանգարանին մէջ։ Ունեցած է անհատական ցուցահանդէսներ Պոսթընի, Ֆիլատելֆիոյ, Սթանպուլի, Ուոթըրթաունի, Փարիզի եւ Քէմպրիճի մէջ։ Ամերիկայի Հայկական Թանգարանին մէջ բացուած է անոր «գիւղացիները հողին դէմ յանդիման» անհատական ցուցահանդէսը: Ցուցադրուած կտաւներուն մէջ արտայայտուած է հայ ժողովուրդի ողբերգական անցեալը։
Վարդենին համարձակ վրձնահարուածներով կը կիրառէ վառ գոյներու յանդուգն համադրութիւն։ Վարդենիին համար գոյնը այն հիմնական միջոցն է, որով ան կը հասնի ինքնարտայայտման։ Կը ստեղծագործէ արուեստի վերացական ուղղութեամբ։ Անոր գործերուն մէջ գերակշիռ տեղ կը գրաւէ հայկական նիւթը։ Վարդենիի կտաւներէն նկարչուհիին յուզական աշխարհի ջերմութիւնը կ'արտացոլայ:
Ստեղծագործութիւններէն կը գտնուին Երեւանի Ժամանակակից Արուեստի Թանգարանին մէջ, Ֆլորիտայի Կեդրոնական Համալսարանի գեղարուեստի քոլեճին եւ մասնաւոր հաւաքածուներու մէջ մանաւանդ:


== Մէջբերումներ Վարդենի Մոստիչեանէն ==


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտօնական կայք
Varteni Mosditchian: Biography
Varteni Mosdichian
Varteni Mosdichian at molorakfilms.com
Varteni Mosdichian at artslant.com
Վիպապաշտ արձակ

Վիպապաշտ արձակ՝ մինչեւ 1880-ական տարիները, Նոյն ժամանակաշրջանի արձակը նուազ յստակ դիմագիծով կը ներկայանայ։ Այսպէս« 1850-1880 երեսնամեակի արձակագիրներէն քիչեր ուղղակի վիպապաշտ կրնանք նկատել։
Ոմանք այդ ուղղութեան մօտ են խառնուածքով, եւ ոչ այնքան՝ գործի առարկայական յատկանիշներով (Խաչատուր Աբովեան)։ Ուրիշներ՝ գաւառական որոշ պարզութեամբ, զգացականութեամբ՝ մինչ միւս կողմէ կը մնան կապուած հողին, իրականին (Մկրտիչ Խրիմեան, Գարեգին Սրուանձտեանց, Պերճ Պռօշեան)։
Նոյնիսկ Րաֆֆիի կամ Ծերենցի նման վիպագիրներ, բացայայտօրէն վիպապաշտական ըմբռնումներու տէր, իրենց գործի մի քանի կորմերով կը հակին իրապաշտութեան։


== Այդ տասնամեակներու արձակ սեռերը ==


=== Վէպ ===
Ի հարկէ՝ Րաֆֆի, Ծերենց, բայց կանխապէս՝ Աբովեան. աւելի ուշ՝ Սրբուհի Տիւսաբ։


=== Պատմուածք ===
Պատումի այլ ձեւեր (Ղազարոս Աղայեան, Պերճ Պռոշեան, Մինաս Չերազ):


=== Թաաերգութիւն ===
Պ. Դուրեան, Մ. Պէշիկթաշլեան, Թովմաս Թէրզեան։


=== Արձակի այլ տեսակներ ===
Քրոնիկ, յուշագրութիւն, ուղեգրութիւն (Գր. Օտեան, Մատթէոս Մամուրեան, Եղիա, Խրիմեան, Գ. Սրուանձտեանց, Խ. Աբովեան, Ղ. Աղայեան...)։
Գալով այս գրագէտներու մշակած ընդհանրական թեմաներուն, անոնք մասով մը անձնական-քնարական են, բայց աւելի յաճախ՝ ունին շեշտուած հայրենական-գաւառական բովանդակութիւն։ Երբեմն անոնք ուղղակի հայրենասիրական են, գաղափարագրական ուժեղ լիցքով՝ հասնելով մինչեւ քարոզչականի։


== Աղբիւր ==
Հայ Կեանք եւ Գրականութիւն, Յարութիւն Քիւրքճեան, երկրորդական բաժին Բ.-Գ. տարիներ, էջ 36:
Կարօ Փայլան

Կարօ Փայլան (3 Հոկտեմբեր 1972(1972-10-03), Պոլիս, Թուրքիա), հայազգի թուրքիացի քաղաքական գործիչ, Թուրքիոյ խորհրդարանի պատգամաւոր։ Սթամպուլի Եշիլգիւղ թաղամասին մէջ գտնուող հայկական նախակրթարանի հիմնադիր ներկայացուցիչն է։ 2015 թուականի ամրան խորհրդարանական ընտրութիւններուն յաղթելով՝ 3 հայերու հետ անցած է Թուրքիոյ խորհրդարան։


== Գործունէութիւն ==
Կարօ Փայլանը ծագումով Մալաթիայէն է։ Աւարտած է Սթամպուլի Համալսարանի պիզնէսի կառավարման մասը։ Երկար տարիներ աշխատած է Եշիլգիւղի հայկական դպրոցին մէջ։ Որպէս քրտամէտ Ժողովուրդներու Ժողովրդավարական Կուսակցութեան ներկայացուցիչ՝ ընտրուած է Թուրքիոյ Խորհրդարանի անդամ։
Ամման

Ամման (արաբերէն՝ عمان‎), Յորդանանի մայրաքաղաքը եւ երկրի ամենախոշոր քաղաքը։ Նախապէս անուանուեր է Ռապպաթ-Ամմոն, հելլենիսթա-հռոմէական դարաշրջանին՝ Ֆիլատելֆիա: VII-IX դարերուն կը մտնէր արաբական խալիֆայութեան կազմին մէջ։ 1516 թուականէն եւ մինչեւ Առաջին համաշխարհային պատերազմի աւարտը գտնուեր է Օսմանեան կայսրութեան կազմին մէջ։


== Պատմութիւն ==
Ք.Ա. XIII դարուն Ամման քաղաքը (այն ժամանակ Ռապպաթ-Ամմոն) Ամմոնեան թագաւորութեան մայրաքաղաքն էր։ Այդ տարածքը աւելի ուշ գրաւեր են ասորիները, յետոյ՝ պարսիկները։ Եգիպտոսի յույն կառավարիչ Պտղոմէոս II Ֆիլատելֆը այն անուանափոխեր է Ֆիլատելֆիայի։ Այն կը դառնայ նապաթական թագաւորութեան մաս մինչեւ 106 թուականը, որմէ յետոյ Ֆիլատելֆիան կը յայտնուի հռոմէական վերահսկողութեան տակ եւ կը միանայ Decapolis Տեքափոլիսին։
Ք.Ա.  326 թուականին քրիստոնէութիւնը կը դառնայ կայսրութեան հիմնական կրօնը, իսկ Ֆիլատելֆիան՝ բիւզանդական դարաշրջանի քրիստոնէութեան կեդրոն։ Այդ ժամանակաշրջանի եկեղեցիներէն մէկը կը գտնուի քաղաքի ամրոցի մէջ։
Ֆիլատելֆիան անուանափոխուեր է Ամմանի Հասանիտներու ժամանակաշրջանի ընթացքին։ Քաղաքը քանդուած է շարք մը երկրաշարժերու եւ տարերային աղէտներու հետեւանքով եւ մինչեւ 1887 թուականը կը մնար աւերակներու տեսքով։ Քաղաքի վերակառուցումը կը սկսի, երբ Օթոմանեան սուլթանը որոշում կը կայացնէ Ամմանով երկաթուղի իրագործել՝ միացնելով Դամասկոսը եւ Մետինան՝ անորմով իսկ դիւրացնելով եւ՛ ամենամեայ հաճի ուխտագնացութիւնը, եւ՛ առեւտուրը։


== Տնտեսութիւն ==
Քաղաքը կը համարուի կարեւոր արդիւնաբերական կեդրոն։ Ամմանի մէջ կեդրոնացած են սնունդի, (cement) թրծաշաղախի, նաւթամշակման, հիւսուածոյ եւ ծխախոտի արդիւնաբերութեամբ զբաղուող ձեռնարկութիւններ: Կը գործէ միջազգային օդանաւակայան:
Ամմանի մէջ կը գտնուի «Արաբ պանք» դրամատան գլխաւոր գրասենեակը։


== Զբօսախաղ, Մարմնամարզ ==
2009 թուականին Ամմանի մէջ տեղի ունեցած է քրոսի աշխարհի առաջնութիւնը։


== Աշխարհագրություն և կլիմա ==
Քաղաքը կը գտնուի Մեռեալ ծովէն 35 քմ դէպի հիւսիս-արեւելք, Միջերկրական ծովէն 110 քմ դէպի արեւելք եւ Երուսաղէմէն 65 քմ դէպի արեւելք։
Քաղաքը տեղաւորուած է եօթ բլուրներու վրայ, որոնք աստղի ձեւով պատկերուած են Յորդանանի դրօշի վրայ։
Ամմանի կլիման մօտ է միջերկրածովեանին, սակայն կը տարբերի իր ցամաքայնութեամբ։ Մեծ ազդեցութիւն ունի ծովի մակարդակէն մեծ բարձրութիւնը (773 մ)։ Բոլոր տեղումները կը թափուին բացառապէս ձմռան եղանակին, ձմռանը յաճախ ձիւն կը տեղայ եւ յաճախ կը պատահին ցրտահարութիւններ։ Քաղաքին մէջ շատ յաճախ ուժեղ մառախուղներ կ'ըլլան։
Կաղապար:Եղանակի Աղյուսակ

Ամման
		
		
		
		
		
		
		
		


== Տեսարժան վայրեր ==
Թանգարաններ

Յորդանանի հնագիտական թանգարան
Ազգային աւանդոյթներու Յորդանանի թանգարան
Ժողովրդական բանահիւսութեան Յորդանանի թանգարան
Յորդանանի Համալսարանի հնագիտական թանգարան
Յորդանանի Համալսարանի մարդաբանական թանգարան
Դրամագիտութեան թանգարան / Յորդանանի կեդրոնական դրամատուն
Ինքնագնաց (automotive) թագաւորական թանգարանԱւերակներ

Ճեպել Ալ Քալաա  (جبل القلعة) («Ճեպել» բառը արաբերէն թարգմանաբար կը նշանակէ «լեռ»)
Ամփիթատրոն, նախատեսուած 6000 հանդիսատեսի համար։


== Տես նաև ==
Յորդանան
Օսմանեան կայսրութիւն


== Արտաքին յղումներ ==
Amman in Encyclopædia Britannica Online (անգլերէն)Կաղապար:Ասիական երկիրներու մայրաքաղաքներ
Քալաւրիայի Դաշնաժողով

Քալաւրիայի Դաշնաժողով (յուն․՝ Αμφικτυονία της Καλαυρίας)․ հին Յունաստանի ամենակարեւոր Դաշնաժողովներէն։ Ունէր իբրեւ կեդրոն Փորոս կղզին, որ հնադարին Քալաւրիա կը կոչուէր։ 
Ըստ Ստրապոնի Քալաւրիայի Դաշնաժողովին կը մասնակցէին եօթը քաղաքներ․ Աթէնքը, Էփիտաւրոս, Էրմիոնի, Թրիզինա, Էղինա, Փրասիես եւ Արքատեան Օրհոմնենոս։ Այս քաղաքներուն բնակիչները վախնալով Արղոսի աստիճանաբար վերելքէն կը դաշնակցին, որպէսզի դիմադրեն հաւանական յարձակում մը։ Անոր ստեղծման թուականին համար պատմաբանները համակարծիք չեն։ Ուրիշներ կ՛ըսեն թէ Դաշնաժողովը հիմնուած է Ք․Ա․ 7-րդ դարուն, իսկ ուրիշներ ալ Միկինեան շրջանին։
Վահրամ Վարժապետեան

Պրն. Սիսակ Վարժապետեան ծնած է 1910-ին Մարաշ եւ զաւակն է համանուն քաղաքի Սբ. Սարգիս եկեղեցիին ազգային վարժարանին Տնօրէն Յակոբ եւ ուսուցչուհի Վիքթորիա Վարժապետեաններու։ Հօրմէ որբացած 1915-ին։ Նախնական ուսումը ստացած ճիւպէյլի (Լիբանան) Ամերիկեան Նպաստամատոյցի Որբանոցին մէջ, իսկ 1929-ին շրջանաւարտ Ամերիկեան Համալսարանէն։
Կանուխէն հետաքրքրուած հայ գրով ու գրականութեամբ։ Տակաւին պատանի, իր քերթուածները լոյս տեսած են Ճիւպէյլի «Տուն» խմորատիպին մէջ։ Աշխատակցած է թէ՛ տեղական եւ թէ արտահամանեան թերթերու։
1933-ին լոյս տեսաւ իր առաջին գործը «Սարսափներու Գիրքը» թարգմանութիւն հայազգի Իսքէնտէր Աբգարիոսի Լիբանանի 1860-ի դէպքերուն պատմութիւնը եղող «The Turmoil of Lebanon» գիրքին։ 1939-ին հրատարակուեցաւ «Նիրվան»ն՝ իր քերթուածներուն առաջին հատորը: Իսկ 1939էն 1948 Պրն. Բիւզանդ Եղիայեանի եւ այլ վումբ մը գրողներու հետ հրատարակեց «Ծիածան» գրական գեղարուեստական հանդէսը։
Ունեցած է նաեւ հանրային գործունէութիւն։ Եղած է անդամ Մարաշի Հայրենակցական Միութեան եւ երկար ժամանակ գործած Հ.Բ.Ը. Միութեան շրջանակէն ներս։ Այժմ պսոյն Միութեան Պէյրութի Տեղական Մասնաժողովի Ատենադպիրն է եւ կարեւոր պաշտօնեայ՝ Իրաք Բեթրոլերմ Ընկերութեան մէջ։
Թոմաս Պրաուն

Սըր Թոմաս Պրաուն (անգլերէն՝ Sir Thomas Browne, 19 Հոկտեմբեր 1605, Լոնտոն - 19 Հոկտեմբեր 1682, Նորուիճ), անգլիացի փիլիսոփայ եւ բանաստեղծ։
Պրաունի ստեղծագործութիւններն կ'արտահայտեն անոր խոր հետաքրքրութիւնը բնական աշխարհի հանդէպ, որուն վրայ կը կրէ Բակոնիան հարցման գիտական հեղաշրջման ազդեցութիւնը, մինչդեռ իր քրիստոնէական հաւատքը կը քարոզէր համբերատարութիւն եւ բարեացակամութիւն մարդկութեան հանդէպ յաճախ անհանդուրժողական դարաշրջանի մէջ։ Որպէս անգերազանցելի գրական վարպետ, անոր աշխատանքներուն մէջ հաճախակի են հղումները դասական եւ աստուածաշնչային աղբիւրներուն։ Անոր գրական ոճը կը տարբերէր ըստ ժանրի, արդիւնքին մէջ կը վերածէր հարուստ, ոչ սովորական արձակի։ Չնայած ան շատ անգամ նկարագրուած է որպէս մելամաղձոտ մարդ, Պրաունի ստեղծագործութիւնները բազմից նաեւ կը բնութագրուին սրամիտ եւ նուրբ հումորով։
Թոմասը ծնած է 1605 թոգականի Հոկտեմբեր 19-ին Լոնտոնի Սբ. Միքայէլ եկեղեցիին մէջ։ Անոր հայրը Ափթոնում (Չեշայր) կը զբաղէր մետաքսի առեւտուրով։ Թոմասը դեռ երիտասարդ էր, երբ հայրը մահացաւ, եւ անոր ուղարկեցին սորվելու Ուինչեսթերի քոլէճ։ 1623 թուականին ան ընդունուեցաւ Օքսֆորտի համալսարան։ Այնուհետև 1626 թուակականին Փեմբրոքի քոլէճը աւարտելէ յետոյ, սորվուեցաւ բժշկութիւն տարբեր մայրցամաքային համալսարաններում՝ ներառյալ Լեյդենը, որտեղ նա 1633 թվականին ստացավ բժշկական աստիճան։ 1637 թվականին Բրաունը հաստատվեց Նորվիչում, ուրտեղ ապրած եւ զբաղուած է բժշկութեամբ մինչեւ իր մահը` 1682 թուականը։

Ռելիջիո Մեդիչի (Լոնդոն 1643 թ.) փիլիսոփայական հաւատքի խոստովանութիւն, որ աչքի կ'ընկնէ իր օրիգինալութեամբ եւ գիտակութեամբ, որ առիթ կը դառնայ անոր աթեիզմի մէջ մեղադրելու համար։


== Աղբիւրներ ==
30 (թիւ)

30 (երեսուն) զոյգ երկնիշ բնական թիւ մըն է, 29 եւ 31 պարզ թիւերու միջեւ


== Թուագիտութիւն ==
 A005349  տասնեօթներորդ բերկրալի թիւնն է
առաջին չորս քառակուսիներու գումարն է՝ 30=12+22+32+42;
1030-ի անունն է՝ նոնիլիոն


== Գիտութիւն ==
Զինկ քիմիական տարրի (30Zn) ատոմային թիւն է
Ուրանիա (30 Urania) աստեղնեակի կարգահամարն է


== Այլ ==
Ֆրանսայի Կար տեպարթեմանի կարգային թիւն է
30 St Mary Axe-ը Լոնտոնի յայտնի երկնաքերն է
30 Seconds to Mars-ը ամերիկեան րոք խումբ մըն է


== Օրացոյց ==
1930 թուական
30-ն են Ապրիլ, Յունիս, Սեպտեմբեր, Նոյեմբեր ամիսներու օրերը
տարուայ 30րդ օրն է Յունուար 30-ը


== Արտաքին յղումներ ==
Prime Curios! 30 Prime Pages-էն (անգլերէն)
Աւետիս Կիտանեան

Աւետիս Կիտանեան (արաբերէն՝ أواديس كيدانيان‎, ծն.՝ 21 Նոյեմբեր 1966), Լիբանանի զբօսաշրջութեան նախկին նախարար: Ան նաեւ անդամ է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան:


== Կենսագրութիւն ==


=== Վաղ կեանք ===
Աւետիս Կիտանեան ծնած է 21 Նոյեմբեր 1966-ին: Երկրորդական ուսումը ստացած է Հայ Կաթողիկէ Մեսրոպեան վարժարանին մէջ, որմէ ետք Լիբանանեան Համալսարանին մէջ բնագիտութիւն ուսանած է:


=== Կուսակցական կեանք ===
Կիտանեան անդամ է Հ.Յ.Դաշնակցութեան, ուր ան շատ գործեր ստանձնած է: Ընտրուած է Զաւարեան Ուսանողնական Միութեան պատասխանատու եւ կուսակցութիւնը ներկայացուցած է լիբանանեան կուսակցութիւններու, ինչպէս նաեւ՝ բազմաթիւ համագումարներու: Մասնակցած է Ղազախիստանի եւ Քամպոտիայի մէջ կայացած քաղաքական կուսակցութիւններու միջազգային համագումարներուն:1998-ին, առաջին անգամ ըլլալով, ընտրուած է ՀՅԴ Լիբանանի կեդրոնական կոմիտէի անդամ: 2001-էն 2005, ան ՀՅԴ Լիբանանի Կեդրոնական կոմիտէի վերակացուն էր։ 2009-էն ի վեր, ան Վանայ Ձայն ռատիոկայանի տնօրէնն է: 2015-ին ընտրուած է ՀՅԴ Լիբանանի Կեդրոնական կոմիտէի փոխ ներկայացուցիչ:


=== Անձնական կեանք ===
Ամուսնացած է Անի Քոկաքեանի հետ եւ ունի 2 զաւակ:
Հայաստանի Վիրաբուժութեան Լրաբեր

Հայաստանի Վիրաբուժութեան Լրաբեր, գիտա-գործնական բժշկական հանդէս։


== Աղբիւր ==
Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ
Նաւասարդեան խաղեր

Նաւասարդեան խաղեր, հին Հայաստանի տարեմուտին՝ Նաւասարդի տօնակատարութեան ընթացքին կազմակերպուող մարզական մրցումներ էին։ Նաւասարդը հին հայկական տոմարին առաջին ամիսն է եւ կը յաջորդէ տարուան վերջին՝ Աւելեաց կոչուած տօնական 5 օրերուն։ Անոր առաջին օրը կը համապատասխանէ 11 Օգոստոսին։
Նաւասարդի առաջին օրերուն կը կազմակերպուէին ամէնէն բազմամարդ՝ «համաշխարհական» տօնահանդէսները։ Ուխտաւորները, ժողովուրդը, զօրքը, արքունիքը, իշխանական տուները եւ հոգեւորականութիւնը հանդիսաւոր երթերով կը խմբուէին Տարօն եւ Բագեւանդ գաւառներու սահմանագլխուն՝ սրբազան Արածանի գետին եւ Նպատ լերան շուրջը, ինչպէս նաեւ վերջինիս ստորոտին գտնուող Բագաւան հեթանոսական տաճարին մէջ՝ տօնելու Նոյ նախահօր եւ Ջրհեղեղին, Արամազդ աստուածահօր եւ Անահիտ դիցամօր նուիրական յիշատակները։ Տօնահանդէսներու ընթացքին տեղի կ'ունենային զոհաբերութիւններ, խրախճանքներ եւ որսորդական զուարճութիւններ։ Այդ օրերուն կը կազմակերպուէին նաեւ Նաւասարդեան խաղերը, որոնք սովորաբար կը տեւէին մէկ շաբաթ. մարզիկները վազքի, հեռացատկի, սուսերամարտի, ըմբշամարտի, կռփամարտի, նիզականետումի, գնդակախաղի, ձիարշաւի եւ այլ մարզաձեւերու մրցումներ կը կատարէին, որոնց կ'ընկերանային երգեր ու պարեր։ 
Սփիւռքահայ բարեգործական եւ հայրենակցական կազմակերպութիւններ երկար տարիներէ ի վեր կը կազմակերպեն նոր Նաւասարդեան խաղերը, որոնց նպատակն է ազգային զարթօնքի ու աւանդոյթներու պահպանումը, երիտասարդութեան ռազմահայրենասիրական դաստիարակութիւնը եւ ազգային միասնութեան գաղափարախոսութեան արմատաւորումը։ Այդ նպատակին կը ծառայեն նաեւ 1999-էն Հայաստանի մէջ տեղի ունեցած Համահայկական խաղերը։
Վահան Թէքէեան Միջնակարգ Վարժարան (Լիբանան)

Վահան Թէքէեան միջնակարգ վարժարան, իննամեայ երկսեռ միջնակարգ վարժարան, Լիբանանի մէջ։ Ունի նաեւ մանկապարտէզի բաժին։


== Հիմնումը ==
Հիմնուած է 1951-ին՝ ՌԱԿ «Պայքար» ակումբի եւ Թէքէեան Մշակութային Միութեան ջանքերով։ Ներկայիս Թէքէեան Մշակութային Միութեան սեփականութիւնն է։ Կը ղեկավարուի ԹՄՄ Հիմնադիրներու Մարմնի կողմէ նշանակուած հոգաբարձութեամբ։
Շենքային պայմաններ
Առաջին շրջանին իբրեւ նախակրթարան գործած է Պուրճ Համուտի հայահոծ շրջանի Սանճաք թաղամասի իրարմէ հեռու գտնուող, վարձուած հինգ տարբեր շէնքերու մէջ։ Վարժարանը 1965-ին օժտուած է նոր, սեփական շէնքով։ 1951-77-ին ունեցած է 1132 շրջանաւարտ։ 1973-74-ին ունեցած է 885 աշակերտ։
Քաղաքացիական պատերազմի եւ անոր  յաջորդող տարիներուն
Քաղաքացիական պատերազմի եւ անոր յաջորդող տարիներուն աշակերտութեան թիւը նուազած է։ 1991-ին ունեցած է նաեւ միջնակարգ բաժին։ 2002-ին աշակերտութեան թիւը 188 էր։ 1991-էն մինչեւ իննսունականներու աւարտը, դպրոցին կից գործած է «Արմենական արիական շարժում» սկաուտական երկսեռ շարժումը։


=== Տնօրէններ ===
Վահան Էլմայեան
Երուանդ Պապայեան
Մանիա Գաֆէսճեան-Գազէզեան
Երուանդ Պոզոյեան
Արմէն Իւրնէշլեան
Յովսէփ Սահակեան
Ազատուհի Գայսէրլեան
Կալինա Շեմեմեան-Նաճարեան


=== Հրատարակութիւններ ===
Տարեգիրք
«Թէքէեանի Ձայն» աշակերտական պարբերաթերթ
«Արմենական Արի» սկաուտական պարբերաթերթ
Կէորկի Բ․ (Աբխազիոյ արքայ)

Կէորկի Բ. (վրաց.՝ გიორგი II), Աբխազիոյ արքայ 916-960 թուականներուն:
Կէորկին Կոստանդին Գ. արքայի որդին էր, կը սերէր Անոսիդներու տոհմէն: Իր կառավարման տարիները կը բնութագրուին որպէս մշակութային զարթոնքի, քաղաքական ու ռազմական հզօրութեան ժամանակներ։


== Նուաճումներ ==
Կէորկին կը շարունակէ տարածքային ընդարձակման քաղաքականութիւնը եւ կը նուաճէ կեդրոնական Վրաստանի (Քարթլի-Իբերիոյ թագաւորութեան) որոշ գաւառներ։ Իր դիրքերը աբխազական ազնուականութեան շրջանին ամրապնդելու համար իր որդիին՝ Կոստանդինին, կը նշանակէ Քարթլիի փոխարքա (էրիսթավի): Վերջինս, սակայն, որոշ ժամանակ ետք՝ 920 թուականին, կ՛ապստամբի հօր դէմ։ Կէորկի կը մտնէ Քարթլի եւ կը պաշարէ Ուփլիսցիխէ (վրաց.՝ უფლისციხე՝ «տիրակալի բերդ») ամրոցը։ Զայն գրաւելէ ետք կը կուրացնէ Կոստանդինին։
Կէորկի Բ.-ը իր միւս որդիին՝ Լեւոնին, կը նշանակէ Քարթլիի էրիսթավի։ Արքան կը շարունակէ արշաւանքը Կախէթի վրացական իշխանութեան դէմ, ուր տիրակալ Կիւրիկէն նոյնպէս համաձայն էր Քարթլիի տարածքներուն։ Կիւրիկէ իշխանը կը ձեռբակալուի, եւ ազատ կ՛արձակուի միայն այն ժամանակ, երբ կ՛ընդունր Կէորկի արքայի գերիշխանութիւնը։
Իր գերիշխանութիւնը Քարթլիի մէջ ամրապնդելու նպատակով իր դուստրը՝ Գուրանդուխտին, կնութեան կու տայ Տայքի կիւրոպաղատութեան իշխան Գուրգէն Բագրատունիին: Շուտով Կիւրիկէ Կախեթցին կը յարձակի Քարթլիի վրայ։ Կէորկին Լեւոնի գլխաւորութեամբ մեծաքանակ զօրք կ՛ուղղարկէ Քարթլի։ Արշաւանքի ընթացքին Կէորկի կը մահանայ, եւ Լեւոնը հաշտութիւն կը կնքէ Կիւրիկէի հետ։


== Գործունէութիւն ==

Կէորկի Բ.-ը յայտնի է նաեւ ուղղափառ քրիստոնէութեան տարածմամբ։ Անոր աջակցութեամբ քրիստոնէութիւնը կը հռչակուի Ալանիոյ պետական պաշտօնական կրօն։ Արքան կը կարուցէ բազմաթիւ եկեղեցիներ, որոնմէ յայտնի են Չքոնդիդի տաճարը (Մարթուիլի)Սամգրելոյի մէջ (Մեգրելիա):


== Տե՛ս նաեւ ==
Աբխազիոյ արքաներու ցանկ


== Ծանօթագրութիւններ ==

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Հաջորդականություն2
Յարութիւն Ամիրա Պէզճեան

Յարութիւն Ամիրա Պէզճեան (10 Ապրիլ 1771(1771-04-10) - 3 Յունուար 1834(1834-01-03)), Գազէզ Արթին, Պոլսոյ հայ ամիրաներու ազգանուէր ներկայացուցիչ եւ բարերար։

Յարութիւն Պէզճեան, որ հայոց պատմութեան եւ Օսմանեան կայսրութեան պատմաբաններուն ծանօթ է Գազէզ Արթին։ Ան յայտնի է իբրեւ բարերար, վաճառական, խորհրդական եւ հիմնադիր Պէզճեան Մայր Վարժարանի եւ Հայոց Ս. Փրկիչ Ազգային հիւանդանոցի։
Ծնած է 10 Ապրիլ 1771-ին՝ «Եէնի-Գաբու»ի մէջ, հայրն էր Կարսեցի վաճառական՝ Մահտեսի Պօղոս աղա Պէզճին, որ 1768-ին Պոլիս եկած էր եւ կը զբաղէր կտաւի վաճառականութեամբ։
Պէզճեան, «Գում-գաբու»ի դպրատունը կը յաճախէ։ 1783-ին մետաքսավաճառի մը մօտ կ'աշխատի եւ 1795-ին, հօրը աջակցութեամբ, իր մետաքսավաճառի խանութը կը բանայ։
Յովհաննէս Տիւզեան ամիրային միջնորդութեամբ 1807-էն կ'աշխատի թուրք, արքունի դրամահատարանին մէջ՝ իբրեւ հսկիչ։ Սուլթան Մահմուտ Ժա.-ի անձնական սեղանաւորն ու խորհրդականը կը դառնայ։ Կարեւոր դեր կը խաղայ Թուրքիոյ պետական կեանքին մէջ եւ Կ․Պոլսոյ հայկական համայնքին մէջ (այդ օրերու հայ պատմագրութեան ներկայացուցիչները Պէզճեանի գործունէութեան շրջանը անուանած են «Պէզճեանի դար»)։ Պէզճեան ջանացած է միաւորել Կ.Պոլսոյ առաքելական եւ կաթոլիկ համայնքները, վերացնել անոնց միջեւ տասնամեակներ շարունակուող դաւանաբանական վէճերն ու ընդհարումները։ Այդ պատճառով իր դէմ  յարուցած է եւ՝ էջմիածինի, եւ՝ Վատիկանի թշնամանքը։ 1820-ին Կ․ Պոլսոյ մէջ Ֆրանսայի դեսպանի պահանջով աքսորուած է, սակայն 1821-ին ներման արժանացած է եւ նշանակուած Թուրքիոյ դրամահատարանի կառավարիչ, մեծապէս նպաստած երկրի նիւթական-հարկային ձեւի կարգաւորման։ Պէզճեան զգալի դեր խաղացած է նաեւ ենիչերիներու զօրաբանակը վերացնելու (1826) գործին մէջ։ Սուլթանին միջամտութեամբ վերահաստատած է հայոց եկեղեցւոյ իրաւունքները Երուսաղէմի մէջ, կանխած յոյն եւ լատին հոգեւորականութեան ոտնձգութիւնները։ Պէզճեանի ձեռներեցութեամբ ու նիւթական միջոցներով կառուցուած են Կ․ Պոլսոյ Հայոց պատրիարքարանի նոր շէնքը (1823), Մայր եկեղեցին (1829), Ս․ Փրկիչ Ազգային հիւանդանոցը (1833), բացուած Բերայի օրիորդաց վարժարանը (1826), Գում Գաբուի մայր դպրոցը (1828), Ս․ Առաքելոց ազգային (1830), Պօղոսեան տղայոց (1832), Վարվառեան օրիորդաց (1832), Թոփ Գաբուի Պէզճեան (1832) եւ չորսդասեայ երկսեռ էյուպեան (1832) վարժարանները, հրատարակուած է Գէոորգ դպիր Պալաթեցի Տէր-Հովհաննիսեանի «Բառարան պարսկերէն ըստ կարգի հայկական այբուբենից» աշխատութիւնը։ Մասամբ հոգացած է Հայկազեան բառարանի հրատարակութեան ծախսերը։


== Մահ ==
Յարութիւն Պէզճեանը մահացծ է 3 Յունուար 1834-ին։ Թաղուած է Գում Գաբուի Հայոց Մայր եկեղեցւոյ գաւիթին մէջ: