armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ուղղաձեւ ութանիստ

Ուղղաձեւ ութանիստ՝ ուղղաձեւ ուռուցիկ բազմանիստ մըն է:


== Նկարագրութիւն ==
Ուղղաձեւ ութանիստը հինգ կանոնաւոր բազմանիստերէն մեկն է: Ութ նիստերէն իւրաքանչիւրն իրմէ կը ներկայացնէ հաւասարակողմ եռանկիւնի եւ, այդպիսով եռանկիւնանիստ է: Կողերը 12-ն են, գագաթները՝ 6-ը:
Պղատոնի հինգ յայտնի ուռուցիկ բազմանիստերէն մեկն է:


== Բնորոշող Բանաձեւերը ==
Կողի 
  
    
      
        a
      
    
    {\displaystyle a}
   երկարութեան պարագային՝
Արտագծուած ոլորտի շառաւիղը՝

  
    
      
        
          r
          
            u
          
        
        =
        
          
            a
            2
          
        
        
          
            2
          
        
        ≈
        0.7071067
        ⋅
        a
      
    
    {\displaystyle r_{u}={\frac {a}{2}}{\sqrt {2}}\approx 0.7071067\cdot a}
  
Ներգծուած ոլորտի շառաւիղը՝

  
    
      
        
          r
          
            i
          
        
        =
        
          
            a
            6
          
        
        
          
            6
          
        
        ≈
        0.4082482
        ⋅
        a
        .
      
    
    {\displaystyle r_{i}={\frac {a}{6}}{\sqrt {6}}\approx 0.4082482\cdot a.}
  
Կողին կից երկնիստ անկիւնը՝

  
    
      
        α
        =
        2
        ϕ
        ≈
        109
        ,
        
          47
          
            ∘
          
        
      
    
    {\displaystyle \alpha =2\phi \approx 109,47^{\circ }}
  , ուր 
  
    
      
        ϕ
        =
        a
        r
        c
        c
        o
        s
        (
        
          
            
              3
            
            3
          
        
        )
      
    
    {\displaystyle \phi =arccos({\frac {\sqrt {3}}{3}})}
  
Մակերեւոյթի մակերեսը՝

  
    
      
        S
        =
        2
        
          a
          
            2
          
        
        
          
            3
          
        
        ≈
        3.46410162
        
          a
          
            2
          
        
      
    
    {\displaystyle S=2a^{2}{\sqrt {3}}\approx 3.46410162a^{2}}
  Ծավալը՝

  
    
      
        V
        =
        
          
            
              
                
                  
                    1
                    3
                  
                
              
            
          
        
        
          
            2
          
        
        
          a
          
            3
          
        
        ≈
        0.471404521
        
          a
          
            3
          
        
      
    
    {\displaystyle V={\begin{matrix}{1 \over 3}\end{matrix}}{\sqrt {2}}a^{3}\approx 0.471404521a^{3}}
Տաթեւեր

Տաթեւեր կամ Տաթեւի Թեւեր (անգլերէն՝ Wings of Tatev, ֆրանսերէն՝ Téléphérique de Tatev),  աշխարհի ամենաերկար յետադարձ ճոպանուղին։  2010 թուականի Հոկտեմբեր 16-ին գործարկուած է աշխարհի ամենաերկար յետադարձ ճոպանուղին` անցնելով Որոտանի կիրճի վրայով եւ հնարաւորութիւն ընձեռելով Հալիձորէն Տաթեւի միջնադարեան վանական համալիր հասնիլ կարճ, յարմարաւէտ օդային ճանապարհով: Հալիձորը եւ Տաթեւի վանքը իրար հետ կապող ճոպանուղի, Հայաստան։
«Տաթեւեր» ճոպանուղին կառուցուած է «Հայաստանի զարգացման նախաձեռնութիւններ» (IDeA) հիմնադրամի «Տաթեւի վերածնունդ» ծրագրի ծիրէն ներս:
«Կինես»-ի մրցանիշներու գիրքին մէջ արձանագրուած է որպէս աշխարհի ամենաերկար յետադարձ ճոպանուղի (5752 մ), 11 րոպե անմոռանալի թռիչք Որոտանի կիրճի վրայով, երկնային մայրուղի 320 մեթր բարձրութեան վրայ:
Տեղացիք ճոպանուղին կը գործածեն անվճար: Ճոպանուղիի նկատմամբ հետաքրքրութիւնը յատկապէս մեծ է տօնական եւ հանգստեան օրերուն, որոնց ընթացքին ճոպանուղին կը սպասարկէ օրական 700- 800 ուղեւոր:
«Տաթեւեր» ճոպանուղին նաեւ տեղի բնակիչներուն համար աշխատատեղերու, գիւղմթերքի իրացման, զբօսաշրջային առաջարկներու մշակման նոր հնարաւորութիւններ ստեղծած է: Ճոպանուղիի շուրջ 60 աշխատակիցներուն մեծ մասը տեղացիներ են:
Ճոպանուղին իւրօրինակ խթան դարձած է տարածաշրջանի զարգացման համար: Զբօսաշրջային հոսքերու աճը նաեւ նպաստած է համապատասխան ենթակառուցուածքներու զարգացման. վերջին մի քանի տարիներու ընթացքին Գորիսի մէջ բացուած է 10 նոր հիւրանոց, վանական համալիրի յարակից համայնքներուն մէջ կը գործեն շուրջ երկու տասնեակ հիւրատուներ եւ սպասարկման այլ կառոյցներ:


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտօնական կայքէջ։
Ստեփան Էմմիեան

Ստեփան Էմմիեան, (ծն.՝Ապրիլ 2 1930, Սարպա, Լիբանան): Լիբանանցի դաշնակահար է եւ յօրինող։ Մահացած է Յունուար 24 1994-ին։


== Կենսագրութիւն ==
Ստեփան Էմմիեան, ուսանած է Լիբանանի Գեղարուեստից Կաճառին մէջ։ Աշակերտած է երաժիշտ Պարոն Էրաստ Պելինկի, ղեկավար Փեթերզպուրկի ցարական Ֆիլհարմոնիայի նուագախումբին։ Դաշնակի ուսուցիչ ունեցած է՝ Միշէլ Չեսքինոֆ եւ Միշէլ Պուրժօ: Վկայուած է Ֆրանսական Մշակութային Առաքելութեան Պէյրութի երաժշտական Ուսմանց Կեդրոնէն, Լիբանան։
Պէյրութի պետական Երաժշտանոցին ընկերակցող դաշնակահար 1968-էն մինչեւ 1994: Դաշնակի ուսուցիչ եւ դասախօս Քասլիքի Համալսարանի Երաժշտութեան Ամպիոնի։ Ելոյթներ ունեցած է Լիբանանի եւ արտասահմանի մէջ։
Հրատարակած է՝ հինգ բրելիւտ, երեք բրելիւտ‚ «Նոէլ Սիրիաք դաշնամուրի համար», «Կիլիկիա»‚ ”Դիւցազներգութիւն”:
Հեղինակ անտիպ երաժշտական գործերու։
Վարձատրուած է Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան զոյգ վեհախառներու կողմէ՝ Կիլկիան Ասպետի շքանշանով‚ ինչպէս նաեւ Լիբանանի նախագահ Ամին Ժեմայէլի կողմէ՝ Լիբանանի Արժանեաց շքանշանով։


== Աղբիւրներ ==
Ռուբէն Մամուլեան

Ռուբէն Մամուլեան (անգլերէն՝ Rouben Mamoulian, 8 Հոկտեմբեր 1897(1897-10-08), Թիֆլիս, Ռուսական Կայսրութիւն - 4 Դեկտեմբեր 1987(1987-12-04)[…], Վուդլենդ Հիլզ, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), ամերիկահայ բեմադրիչ, կը համարուի 20-րդ դարու աշխարհի մեծագոյն թատերական եւ սինեմայի բեմադրիչներէն մէկը։


== Կենսագրութիւն ==
Ռուբեն Մամուլեան ծնած է Թիֆլիսի մէջ (Վրաստան), 1897-ին, հայ մեծահարուստ ընտանիքի մէջ։ Ուսանած է Մոսքուայի եւ Լոնտոնի համալսարաններու իրաւաբանական կաճառներուն մէջ։ Որոշ ժամանակ յաճախած է Եւկենի Վախթանկովի թատերական սթիւտիոն։ 1920 թուականէն սկսեալ Լոնտոնի եւ Փարիզի, 1923 թուականէն՝ Նիւ Եորքի թատրոններուն մէջ իրականացուցած է շուրջ 60 տրամաթիքական եւ երաժշտական բեմականացումներ, որոնք մեծ ազդեցութիւն ձգած են ամերիկեան թատրոնի եւ սինեմայի ձեւաւորման եւ զարգացման վրայ։ 1929 թուականէն սկսեալ նկարահանած է շարժանկարներ, որոնց մէջ իրագործած է շարք մը նորարարութիւններ։ 1964 թուականին կը գրէ եւ կը հրատարակէ մանկական Ապիկայլ գիրքը։ Կեանքի վերջաւորութեան ժամանակակից անգլերէնի թարգմանած է Շէյքսփիրի «Համլետը»: 1968 թուականին այցելած է Հայաստան։ Մահացած է 1987 թուականի Դեկտեմբեր 4 -ին Լոս Անճելըսի մէջ (Միացեալ Նահանգներ)։


== Նորարարութիւնները ==
Առաջին անգամ օգտագործած է երկու խօսափողով ձայնագրումը եւ մոնթաժը մէկ ձայներիզի վրայ։
Առաջին անգամ է նկարահանած է սթիւտիոյէն դուրս, շարժական տեսագրիչով, օգտագործած է միաժամանակ քանի մը տեսագրիչ։
Քաղաքի փողոցները ֆիլմին մէջ է, որ առաջին անգամ հնչած է ձայնը քատրէն դուրս։
Բեքքի Շարփ շարժանկարը սինեմայի պատմութեան առաջին գունաւոր երկար շարժանկարն է։


== Մրցանակներ ==
«Ուրախ աւազակը»՝ 1936-ին Նիւ Եորքի սինեմայի քննադատներուն կողմէ համարուած է տարուայ լաւագոյն շարժանկարը։
«Արիւն եւ աւազ»՝ 1940-ին Վենետիկի ֆիլմի փառատօնին արժանացած է ժիւրիի յատուկ մրցանակի որպէս լաւագոյն գունաւոր շարժանկար։
1980-ին Մամուլեանի անունը արձանագրուեցաւ է Պրոտւոէյի փառքի դահլիճին մէջ։
1983-ին ստացած է ամերիկեան սինեմայի բեմադրիչներու բարձրագոյն՝ Կրիֆֆիթի մրցանակը սինեմայի ասպարէզին մէջ մեծագոյն աւանդի համար։
Մամուլեանի անունով աստղ տեղադրուած է Հոլիուտի փառքի ծառուղիին վրայ։


== Թատերական Գործերը ==
Դռան թակոց (Օսթին Փեյճ) 1922, Լոնտոն
Ֆաուսթ (Կեօթէ) 1925, Ռոչեսթըր (Միացեալ Նահանգներ)
Գարմեն (Պիզէ) 1926, Ռոչեսթըր (Միացեալ Նահանգներ)
Քոյր Պէաթրիս (Մեթերլինք) 1926, Ռոչեսթըր (Միացեալ Նահանգներ)
Բորկի (Հէյուորտ) 1927, Նիւ Եորք (Միացեալ Նահանգներ)
Բորկի եւ Պես (Կերշուին), 1927 Նիւ Եորք (Միացեալ Նահանգներ)
Ամիս մը գիւղին մէջ 1929, Նիւ Եորք (Միացեալ Նահանգներ)
Օգլահոմա (Ռոճըրս, Համմերսթայն) 1943, Նիւ Եորք (Միացեալ Նահանգներ)
Գարուսել (Ռոճըրս, Համմերսթայն) 1945, Նիւ Եորք (Միացեալ Նահանգներ)


== Ֆիլմագրութիւն ==


== Աղբիւրներ ==
Theater Programs, Playbills and Miscellany from the Rouben Mamoulian Collection at the Library of Congress
Մասքաթ

Մասքաթ (արաբերէն՝ مسقط‎), Օմանի մայրաքաղաքն է եւ խոշորագոյն քաղաքը։ Մասքաթ նահանգապետութեան գլխաւոր քաղաքը։ Նաւահանգիստ է Օմանի ծոցի ափին։
2005 թուականի դրութեամբ բնակչութիւնը կազմեր է 650 հազար մարդ, իսկ 2015 թուականի Մայիսին տեղի ունեցած մարդահամարի տուեալներու համաձայն՝ 1.56 միլիոն մարդ:


== Պատմութիւն ==
Հին ժամանակներուն Մասքաթը եղեր է Խունկի ճանապարհի աննշան կէտը, որով խունկը կը տեղափոխուէր Հռոմէական կայսրութիւն: Ռազմավարական նշանակութիւնը ձեռք բերեր է XVI դարուն, Փորթուկալցիներու կողմէ բնակավայրը գրաւելէն յետոյ։ Համեմունքներու եւրոպական առեւտրային գործարանները եւ պահեստները Մասքաթի մէջ գոյատեւեցին մինչեւ 1649 թուականը, երբ քաղաքին տիրացեր է Օմանի արաբ շէյխը եւ այն դարձուցեր է իր մայրաքաղաքը։ Օմանի իշխանութիւններու կալուածները, տիրութիւնները կը տարածուէին դէպի հեռու հարաւ, ընդհուպ մինչեւ Մոզամպիք: Հարստութեան աղբիւրը ստրկավաճառութիւնն էր։
1803 թուականին տեղական սուլթանը յետ կը մղէ վահապիներ ու յարձակումը։ 19-րդ դարու կէսերուն ստրկութիւնը պաշտօնապէս վերցուեր է, քաղաքը անկում ապրեր է, իսկ սուլթանը իր մայրաքաղաքը տեղափոխեր է Զանզիպար:


== Տնտեսութիւն ==
Օմանի արդիկանացումը սկիզբ առնելէն յետոյ 1970 թուականին Մասքաթի մէջ տեղի կ'ունենայ ենթակառուցուածքի եւ քաղաքայնացնումի արագ զարգացում, եւ, ինչպէս այդ տեղի կ'ունենայ աշխարհի այլ քաղաքներուն մէջ, հարեւան քաղաքները միաւորուեր են՝ ստեղծելով (Megapolis) մեկափոլիս:
Հիմնական կեդրոնները կրնան բաժնուիլ երեք խումբերու՝ Արեւմտեան Մասքաթ, Կեդրոնական Մասքաթ եւ Արեւելեան Մասքաթ։


== Փոխադրամիջոց ==
Քաղաքին մէջ կը գործէ Մասքաթ միջազգային օդանաւակայանը:


== Տեսարժան վայրեր ==
Քաղաքի միակ գործող մզկիթը Սուլթան Քապուսի մզկիթն է։


== Աշխարհագրութիւն ==
Մասքաթի տարածքը իր արուարձաններու հետ միասին կը կոչուի Մայրաքաղաքային շրջան։ Կը զբաղեցնէ մօտ 1500 քմ² տարածք:


== Կլիմա ==


== Քոյր-քաղաքներ ==
Օթթօպոթ» Մարդամեքենայ Առաքիչներ

«Օթթօպոթ» Մարդամեքենայ Առաքիչները, քառանիւ ինքնավար մարդամեքենաներ են, զորս Ամերիկեան «Օթթօնոմի» ընկերութիւնը Սինսինաթիի (Հիւսիսային Քենթաքի) օդակայանին մէջ գործարկած է ապրանքներու առաքման համար:


== Օգտագործում ==
«Օթթօպոթ» քառանիւ մարդամեքենայէն առաքում ստանալու համար, ճամբորդը պէտք է տեղադրէ յատուկ բջիջային յաւելուած մը, որուն միջոցով կարելի է ապսպրել սննդամթերքներ, ըմպելիք եւ յուշանուէրներ, որոնք կը վաճառուին օդակայանին քանի մը խանութներուն մէջ: Ապսպրանքը ստանալով` խանութներուն վաճառողները ապրանքները կը տեղաւորեն մարդամեքենային  բեռնախցիկին մէջ եւ զայն կը ճամբեն դէպի ապսպրողը:
Օդակայանին սրահին մէջ «Օթթօպոթ»ը կը կողմնորոշուի տարածութեան մէջ` զանազան համակարգերու օգնութեամբ: Խօսքը «Պլութութ»-փարոսներու, «Ուայ-Ֆայ» ազդանշաններու եւ սրահին մէջ ցրուած «Քիւ.Առ» օրինակարգերու մասին է:
Յաճախորդը իրական ժամանակին մէջ կը տեսնէ մարդամեքենային գտնուելու վայրը եւ կը ստանայ լրացուցիչ տեղեկութիւն, երբ մեքենան արդէն մօտեցած է: Այնուհետեւ գնորդը յաւելուածով «Քիւ.Առ» օրինակարգը կը մօտեցնէ առաքիչին «սքենըր»ին, իսկ ասիկա, ի պատասխան, կը բանայ ծածկը, որպէսզի հոնկէ կարելի ըլլայ առնել ապրանքները:
Առաքման համակարգը ներկայ տեսքով ստեղծուած է` նկատի առնելով գնորդներու արձագանգները նախագիծին մասին, որ  իրականացուած էր նոյն օդակայանին մէջ, շուրջ տարի մը առաջ: Ծառայութիւնը կը շարունակէ հաւաքել նոր յաճախորդներու արձագանգները` անհրաժեշտութեան պարագային իր աշխատանքը հետագային կատարելագործելու նպատակով:
Հենրի Գաբրիէլեան

Հենրի (Յարութիւն) Գաբրիէլեան (3 Նոյեմբեր 1903(1903-11-03), Պատականց, Վանի Նահանգ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 10 Ապրիլ 1981(1981-04-10), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), հայ փիլիսոփայ


== Կենսագրություն ==
1915-ին՝ ծնողներուն հետ կը գաղթէ Պարսկաստան: Ապա ընտանեօք կը տեղափոխուին Դիլիջան: Տեղի միջնակարգ դպրոցին ուսումը շարունակելէ յետոյ, կ'անցնի Երեւան, ուր կը նուիրուի հասարակական ու խմբագրական աշխատանքի,միաժամանակ հետեւելով համալսարանական ուսման: 1923-ին Հ.Գաբրիէլեան կը հանդիսանայ «Ավանգարդ» թերթի առաջին խմբագիրը: Երեւանի պետական համալսարանի ընթացքը աւարտելէ ետք, 1930-ին մուտք կը գործէ Մոսկուայի Փիլիսոփայութեան ինստիտութը,ուրկէ շրջանաւարտ կ'ըլլայ 1933-ին: Ապա՝ վերադառնալով Երեւան, վերստին կը նուիրուի մանկավարժական ու խմբագրական աշխատանքի: 1936-1937 թուականերուն կը վարէ «Գրական թերթ» ի պատասխանատու խմբագրի պաշտօն: 1937-ին Հ. Գաբրիէլեան կը շնորհուի Փրոֆ-ի կոչում. նոյն տարին կը նշանակուի Երեւանի Պետական Համալսարանի նախագահ: 1945-ին կը պաշտպանէ դոկտորական իր աւարտաճառը, ու մինչեւ 1948, որպէս դասախօս կը պաշտօնավարէ Երեւանի Պետական Համալսարանի Փիլիսոփայութեան ամբիոնին մէջ։ 1948-1955 Հ.Գաբրիէլեան կը դասախօսէ վիլնիուսի համալսարանին մէջ։ 1955-ին կը նշանակուի Երեւանի Պետական համալսարանի Փիլիսոփայութեան ամբիոնի վարիչ պաշտօն,զոր կը պահէ մինչեւ 1970:
1970-1974 նոյն հաստատութեան մէջ ան կը վարէ Փիլիսոփայութեան պատմութեան եւ գիտական Աթէիզմի ամբիոնը, իսկ 1974-ին կը կոչուի Փիլիսոփայութեան պատմութեան ամբիոնի վարիչի պաշտօնին:
Բազմավաստակ դիտնական ու բեղուն գրիչ, փրոֆ Հ. Գաբրիէլեանի գրչին կը պատկանին բազմատեսնեակ աշխատասիրութիւններ: Առանձին հատորներով հրատարակուած են հեղինակին հետեւեալ մենագրութիւնները. ԵՐԻՏԱՍԱՐԴԱԿԱՆ ՇԱՐԺՈՒՄՆԵՐԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ (Երեւան 1924), ԺԱՄԱՆԱԿԱԿԻՑ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՄԵՆՇԵՒԻԶՄԻ ՓԻԼԻՍՈՓԱՅՈՒԹԻՒՆԸ (Երեւան 1934)ԳԱԼՈԷՍՏ ԿՈՍՏԱՆԴԵԱՆ(Երեւան 1946), ՀԱՅ ՓԻԼԻՍՈՓԱՅԱԿԱՆ ՄՏՔԻ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ (Ա. Հտր.Երեւան, 1956:Բ.Հտր . Երեւան 1957 : Գ.Հտր 1957 : Դ.Հտր. Երեւան 1965): (Սոյն աշխատասիրութիւնը աւելի ամփոփ՝ նաեւ հրատարակուած է ռուսերէն լեզուով): ԺԱՄԱՆԱԿԱԿԻՑ ՍՓԻՒՌՔԱՀԱՅ ԲՈՒՐԺՈՒԱԿԱՆ ՌԷԱԿՑԻՈՆ ՓԻԼԻՍՈՓԱՅՈՒԹԻՒՆԸ (Երեւան 1960), ՀԱՅ ՊԱՏՄԱՓԻԼԻՍՈՓԱՅԱԿԱՆ ՄՏՔԻ ՔՆԱԿԱՆ ՏԵՍՈՒԹԻՒՆ (Երեւան 1966, ՄԱՐՔՍԻՍՏԱԿԱՆ ՏՐԱՄԱԲԱՆՈՒԹԵԱՆ ՀԻՄՈՒՆՔՆԵՐԸ-ռոէսերէն-(Երեւան 1970)ԱԶԳԵՐԻ ԵՒ ԱԶԳԱՅԻՆ ԿՈՒԼՏՈՒՐԱՆԵՐԻ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ՕՐԻՆԱՉԱՓՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ (Երեւան 1973), ՓԻԼԻՍՈՓԱՅՈՒԹԵԱՆ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ (Երեւան 1976):
Հենրի Գաբրիէլեան կը մահանայ 1981 Յուլիսին:


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Հատոր Թ. էջ 361-362
Սամի Քլարք

Սամի Քլարք (արաբերէն՝ سامي كلارك‎, 19 Մայիս 1948(1948-05-19), Dhour El Choueir, Մաթնի շրջան, Լեռնային Լիբանանի նահանգ, Լիբանան - 20 Փետրուար 2022(2022-02-20), Saint George Hospital University Medical Center), լիբանանցի երաժիշտ եւ երգիչ։
74-ամեայ Սամի Քլարք, բուն անունով Սամի Հըպէյքա, իր ետին ձգած է երգարուեստի հարուստ աւանդ մը` տարբեր լեզուներով երգուած աւելի քան 700 երգեր:
Ան օտար լեզուներով երգող լաւագոյն լիբանանցի երգիչն է, որ մասնակցած է մեծ թիւով երգի փառատօներու Լիբանանի տարբեր շրջաններու մէջ, ինչպէս նաեւ այլ երկիրներու մէջ, ինչպէս` Պուլկարիա, Գերմանիա, Ֆրանսա, Յունաստան եւ Աւստրիա:
Քլարք երգած է նաեւ ֆրանսերէն, իտալերէն, հայերէն, յունարէն, գերմաներէն եւ ռուսերէն:
Ան 80-ականներուն Լիբանանի մէջ սփռուող մանկական շարժական գծանկարներու երգերուն լաւագոյն մեկնաբանը եղած է, որ խանդավառած է սերունդներ:
Այդ շարժական գծանկարներէն ամէնէն աւելի հանրածանօթներն են «Կրենտայզըր»-ը եւ «Գանձերու կղզի»-ն։
Սամի Քլարք  մահացած է սրտաբանական հարցերու հետեւանքով::


== Ծանօթագրութիւն ==
Թալինի Կաթողիկէ Եկեղեցի

Թալինի Կաթողիկէ եկեղեցի, 
Թալինի Կաթողիկէ եկեղեցի, եռախորան գմբէթաւոր պազիլիկ տիպի եկեղեցի ՀՀ Արագածոտնի մարզի Թալին բնակավայրի հիւսիս-արևելեան եզրամասին մէջ։ Պազիլիկ և խաչաձեւ եկեղեցիներու իւրօրինակ զուգորդական նմուշ մըն է։ Տաճարի կառուցման վերաբերեալ մատենագրական և վիմագրական վկայութիւններ պահպանուած չեն, սակայն հատակագծային և ծաւալատարածական հորինվածքներու, ճարտարապետագեղարվեստական արտահայտչամիջոցներու և շինարարական առանձնահատկութիւններու վերլուծութիւնը ենթադրել կ'ուտան, որ ան կառուցուած է 7-րդ դարու երկրորդ կէսին։ Շինարարութիւնը կը վերագրուէ Կամսարական տոհմին։


== Հատակագիծ ==
Թալինի տաճարի արտաքին չափերն են 17,8 x 34,3 մէթր, աղօթասրահին չափերն են՝ 15,80 x 7,0 մէթր։ Տաճարն ունի ընդարձակ ու հանդիսաւոր, սակայն գմբեթաւոր մոյթերով մասնատուած ներքին տարածութիւն։ Ներսի պատերը ծեփուած են եղած կրաշաղախի բարակ շերտով մը, որու վրայ տեղ-տեղ պահպանուած են երբեմնի որմնանկարներու պատառիկներ։
Աննա Սաղպազարեան/Ավազարկղ05


== Հնդկընկոյզ(Coconut) ==
Ան կը պարունակէ կապրիլաթթու որը ունի հակասնկային եւ հակամանրէական յատկութիւն: Հնդկընկոյզի պարունակած հեղուկը ունի կնոջ կաթի մօտ կազմութիւն: կը պարունակվ կենսանիւթեր, սոտիում եւ փոթասիում: Թարմ հնդկընկոյզի կաթը արժէքաւոր սնունդ է, հարուստ ամինոթթուներով, հոյակապ սնունդ է յղութեան ընթացքին: Ան կը մաքրէ արիւնը, կը կանոնաւորէ մարսողական ուղու աշխատանքը: Կարծր մասը կը պարունակէ 70% ճարպ, որմէ կը ստանանք հնդկընկոյզի իւղը:


== Աղբիւրներ ==
Առողջութիւնն Ու Սնունդը Գոհար Վարդանեան Քեշիշեան Պէյրութ 2007
Կալուէյ

Կալուէյ (անգլերէն՝ Galway, իռլ.՝ Gaillimhe [ˈɡalʲɪvʲ]), քաղաք Իրլանտիայի արեւմտեան մասին մէջ, Կալուէյ կոմսութեան մէջ։ Տարածքը 6,148 ք.մ.² է, իսկ բնակչութիւնը՝ 72 414 մարդ (ըստ 2006-ի մարդահամարի տուեալներուն)։ Հիմնադրուած է 13-րդ դարուն եւ մշտապէս աշխոյժ առեւտուրի մէջ եղած է Սպանիոյ եւ Ֆրանսայի հետ։


== Բնակչութիւն ==


== Քոյր քաղաքները ==
 ԱՄՆ Շիքակօ (անգլերէն՝ Chicago), Իլինոյս, ԱՄՆ (1997)
 ԱՄՆ Քեմպրիճ (անգլերէն՝ Chicago), Մասաչուսեց, ԱՄՆ
 Ֆրանսիա Լորիան (Ֆրանսա)


== Պատկերասրահ ==
Մալտայվզ

Մալտայվզ
Մալդիվներ, պաշտոնապես Մալդիվներու Հանրապետութիւն, [1] նաեւ յաճախ կանուանի Մալդիվյան կղզիներ, Հնդկաստանէն դէպի հարաւ քսան վեց ատոլներու վրայ գտնուող պետութիւուն Հնդկական օվկիանոսին մէջ։ Մալդիվյան հանրապետութւունը գտնուում է աւելի քան 1192 կորալային կղզիների վրայ. հեշտ կառավարման նկատառումներով՝ երկիրը բաժանված է 19 "ատալների”. Մալդիվին  փոքր կղզյակներուն հիանալի մոզայկա է, որոնք կը հիացան իրենց ձիւնափայլ աւազներով լողափերով, արավենիներով եւ մաքուր ու տաք ջրով։ Մեկ կղզին հնարաւոր է շրջանցել մի քանի րոպէի ընթացքին։ Այդ բազմաթիւ կղզիներուն միայն 70 ունեն հիւուրանոցներ եւ այլ անհրաժեշտ ինֆրաստրուկտուրաներ։ Շատ կղզիներ անմարդաբնակ են, եւ միայն տեղի ձկնորսներն կայցելեն այնտեղ։
Մամռոտ քար ջրվէժ

Մարմառոտ քար ջրվէժ, բնապատմական արգելոց, կը գտնուի Արցախի Հանրապետութեան Շուշիի շրջանը: Այստեղ կը գտնուին պատմական, բնական եւ ճարտարապետական շարք մը գեղատեսիլ վայրեր:


== Ջդրդուզ ==

Կատարօտ կամ Ջդրդուզ կոչուող դաշտավայրը կը գտնուի Շուշի քաղաքի եզրին: Դաշտը ունի մօտ 5 հեկտար տարածք:


== Շուշիի պարիսպներ ==

Պաշտպանական ամրոցներու շինարարութիւնը սկսած է 18-րդ դարուն: Անոնք Շուշիին կ՛օգնէին պաշտպանուիլ Մխիթարաշէն եւ Քարինտակ գիւղերու կողմէ յարձակուող զաւթիչներէն: Ինչպէս նաեւ կ՛օգնէին պաշտպանել Հունոտի ջրաղացները, որոնք Շուշիի համար կարեւորագոյն նշանակութիւն ունէին:


== Զոնտիկներ ==

Մամռոտ Քար ջրվէժը աւելի յայտնի է (ռուս.՝ зонтики) Զոնտիկներ կամ Հովանոց անունով: Սկիզբ առնելով կիրճի ներսէն այն կը թափուի մամռապատ քարի վրայ եւ հովանոցաձեւ ջրվէժ կը ձեւաւորուի: Մամռոտ Քար ջրվէժը կը գտնուի Կարկառ գետի ափին՝ բնական լողաւազանի մօտ:


== Հունոտ գիւղ ==
Հունոտ գիւղը հիմնադրուած է 18-րդ դարուն: 1895-ին 130 բնակիչ ունեցող գիւղը մեծ դեր խաղցած էր Շուշիի համար: Բերդաքաղաքին ալիւր մատակարարող ջրաղացներու մեծամասնութիւնը կը գտնէին հէնց Կարկառ գետի վրայ՝ Հունոտի տարածքին: Գիւղը լքուած է 1930-ին:


== Հունոտի ջրաղացներ ==
Հունոտի կիրճին եւ անոր շրջակայքը 12 ջրաղացներու աւերակներ պահպանուած են: 19-րդ դարի վերջին եւ 20-րդ դարի սկզբին այս ջրաղացները Շուշի քաղաքին ալիւր մատակարարելու գործում մեծ դեր են խաղացել:


== Քարանձաւ Աւանա Կարան ==
Բերդաքաղաք Շուշիի կիրճը յայտնի է նաեւ քարանձաւներով, որու վրայ այն կառուցուած է: Անոնցմէ ամենամեծը եւ յայտնին Աւանայ Կարանքարանձաւն է: Աւանա Կարանը կը գտնուի Շուշիի հարաւ-արեւմուտքը, որ կը կոչուի Աւանի Քերծ: Քարանձաւը ունի մօտ 75 մ խորութիւն եւ մինչեւ 15 մ հասնող լայնութիւն, իսկ բարձրութիւնը 7-10 մ է: Քարանձաւի ուղղահայաց մուտքի մօտ կրնաք տեսնել մարդաշէն հատուածներ, քարէ պատեր եւ այլ կառոյցներ: Անոնք տարիներ շարունակ կառուցուած են տարբեր նպատակներու ծառայելու համար, քանի որ քարանձաւը մարդոց կողմէ օգտագործուած է Ք.ա. 2-րդ հազարամեակէն սկսած մինչեւ 18-րդ դարը:


== Քարանձաւ Ալեքսանա Ղուզէ ==

Ալեքսանա Ղուզէ քարանձաւը կը գտնուի Քարինտակ գիւղի հարաւ-արեւմուտքը՝ Կարպէն Քերծ սարի ստորոտը՝ Զառ գետի ձախ ափին: Այս քարանձաւը ունի մօտ 50 մ խորութիւն եւ շուրջ 7 առանձնացած սրահներ: Հելլենիստական դարաշրջանին բնակուած ըլլալով՝ Ք.ա. 1-ին դարէն մինչեւ Ք.Ե. 1-ին դարը քարանձաւը հանդիսացած է հեթանոսական պաշտամունքի վայր: Այսօր քարանձաւը կը հանդիսանայ Արցախին մէջ բնակուող սպիտակաթեւ չղջիկներու միակ հանգրուանը, որոնցմէ պէտք է խուսափիլ, քանի որ մարդոց ներկայութիւնը կրնայ մեծ վնաս հասցնել անոնց բազմացմանն ու զարգացմանը:


== Պըլը Պուղի յուշաքար ==
Յայտնի սրամիտ Պըլըն ծնած է 1731-ին, եւ չնայած մահացած է 1810-ին՝ ան դեռ կ՛ապրի ժողովրդական բանահիւսութեան մէջ եւ ճանչցուած է արցախեան բոլոր ընտանիքներէն: Պըլը Պուղին կը զուարճացնէր Մելիքին եւ անոր հիւրերուն հանգստի եւ տօնակատարութիւններու ժամանակ: Այդ ժամանակ ան համարձակօրէն կը քննադատէր նաեւ Մելիքի սխալ որոշումները, յաճախ անով իսկ օգնելով վերջինիս լուծել դժուար խնդիրներ: Բանահիւսութեան համաձայն՝ Պըլը Պուղիի աճիւնը կը գտնուի Շոշ եւ Մխիթարաշէն գիւղերու արանքին տեղակայուած քարանձաւին մէջ, եւ այդտեղ ալ, 1976-ին կառուցուեցաւ Վարանդայի Մելիք Շահնազարի պալատական ծաղրածուի՝ Պըլը Պուղու յուշաքարը:
Արուս Ոսկանեան

Արուս Ոսկանեան (նախամուսնական անունով՝ Արուսեակ Դարպասեան, 28 Ապրիլ (10 Մայիս) 1889, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 20 Յուլիս 1943(1943-07-20), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), հայ դերասանուհի եւ ժողովրդական արուեստագիտուհի։ 


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է Պոլիս։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Պոլսոյ Էսայեան վարժարանին մէջ, ուր աշակերտած է գրող եւ մանկավարժ Սիպիլին. ապա ընդունուած է տեղի ֆրանսական ուսումնարան:
Ուսումը աւարտելէ ետք Ոսկանեան Ազգային հիւանդանոցի որբանոցէն ներս ստանձնած է ուսուցչութեան պաշտօն, սակայն նկատի ունենալով թատրոնի նկատմամբ փոքր տարիքէն ունեցած սէրը, ուզած է դուրս գալ ուսուցչութենէն եւ նուիրուիլ թատրոնի:


== Թատերական գործունէութիւն ==
Ոսկանեանի թատերական աշխարհ մուտք գործելու առաջին փորձը եղած է Պոլիս ժամանումով Վահրամ Փափազեանի, որ առաջարկած է «Օթելլօ»ի Էմիլիայի դերը: Այդ օրերուն Ոսկանեան նշանուած ըլլալով փեսացուն հրաժարած է իրմէ՝ այդ որոշումին համար, իսկ ընտանիքը զինք բեմէն հեռու պահելու նպատակով տարած են Պուլկարիա:
Ոսկանեան Պուլկարիայէն Պոլիս վերադարձած է 1908 թուականին եւ իբրեւ հանդիսատես սկսած է ներկայ գտնուիլ Աբէլեան եւ Արամեան թատերախումբերու ներկայացումներուն, ինչ որ մէջը դարձեալ վառած են թատրոնի նկատմամբ իր ունեցած սէրը:
Ժամանակի ընթացքին թատերախումբի հետ իր կապերը ամրացնելով վերջապէս ամուսնացած է նոյն թատրոնի մէջ իբրեւ դերասան գործող Յովսէփ Ոսկանեանի հետ, որմէ ետք սկիզբ առած է Ոսկանեանի դերասանական գործունէութիւնը:
Ոսկանեան թատերախումբին հետ միասին սկսած է շրջիլ քաղաքներ ու դերեր ստանձնել։ Պաքուի մէջ ծանօթացած է յայտնի դերասանուհի Ազնիւ Հրաչեային, որ ինքնակամ ստանձնած է Ոսկանեանի բեմական ուսուցիչը ըլլալու գործը:
Համաշխարհային Ա. պատերազմէն ետք Ոսկանեան հաստատուած է Թիֆլիս, ուր Ալեքսանտր Շիրվանզատէի խորհուրդով մասնակցած է ներկայացումներու եւ մեծ յաջողութիւններ ձեռք բերած է:
Ոսկանեան իր վերջին դերը ստանձնած է 29 յունիս 1943 թուականին՝ «Դաւաճանութիւն» ներկայացման մէջ, որմէ 21 օրեր ետք՝ 20 Յուլիս 1943 թուականին մահացած է:


== կոչումներ ==
Ոսկանեան արժանացած է․

1927 թուականին՝  Վաստակաւոր արուեստագէտի,
իսկ 1935-ին՝ Ժողովրդական արուեստագէտի կոչումներուն:
Յակոբ Արսէնեան

Արսէնեան Յակոբ (1881, Նիքոմետիա, Եալովա, Թուրքիա - անհայտ), դեղագործ։


== Կենսագրութիւն ==
ծնած 1881-ին Նիկոմիդիոյ Օվաճըգ, գիւղը: Նախնական ուսումը տեղւոյն Ազգ. վարժարանին մէջ առնելէ ետք 1904-ին Պոլսոյ բժշկական համալսարանին դեղագործական ճիւղին կը հետեւի եւ վկայական կը ստանայ 1907-ին: Մինչեւ տարագրութիւնը իր սեփական դեղարանը կը բանայ Ատապազարի եւ Իզմիտի մէջ։ Տարագրութեան ատեն ընտանեօք մահացու վտանքներէ ազատուելէ վերջ կը փորձէ Մէսքսնէէն Հալէպ փախչիլ եւ հազարումէկ դժուարութիւններով զինուորական դեղագործ կ’ըլլայ յիսնապետ աստիճանով եւ կը ղրկու Երուսաղէմ ուր փոխադրել կու տայ նաեւ իր ընտանիքին ողջ մնացած անդամները:
1918-ին, Անգլիական բանակին կողմէ Պաղեստինը գրաւուած ատեն՝ Թուլ- Քէրիմի մէջ գերի բռնուելով Եգիպտոս կը տարագրուի, վեց ամիս բանտարկուելէ ետք ազատ արձակուելով Երուսաղէմ իր ընտանիքին քով կը վերադառնայ: Երկու տարի կառավարութեան կողմէ պաշտօն կը վարէ Բեթղեհեմի մէջ, յետոյ դեղագործի նոյն պաշտօնով Գազա կը փոխադրուի, երեք տարի վերջ հրաժարելով՝ Գազայի Անգլիական C.M.S. հիւանդանոցին դեղագործութիւնկը կը ստանձնէ, զոր կը շարունակէ 1923էն ի վեր, յարգուած, սիրուած է անխտիր ամէն ազգի քաղաքացիներէ:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Բ., էջ 301: