Վարդան Այգեկցի

Վարդան Այգեկցի, (Մարաթա, Հայոց Միջագետք, մհ.՝ 1250), Մխիթար Գոշի կրտսեր ժամանակակիցն է, միջնադարեան հայ Աստուածաբան, մատենագիր, առակագիր, քարոզիչ, հասարակական գործիչ:


== Կենսագրութիւն ==
Ապրած է 12-րդ դարու վերջին եւ 13-րդ դարու սկիզբը: Ծնած է Հայոց Միջագետքի Տլուք գաւառի Մարաթա հայաբնակ գիւղի մէջ, կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ, ապա՝ Կիլիկեան Հայաստանի Արքակաղին (Արքակաղանի) վանքը: Ուսումը աւարտելէն յետոյ ձեռնադրուած է վարդապետ եւ զբաղուած է քարոզչութեամբ: Այնուհետեւ ապաստանած է Կիլիկեան Հայաստանի եւ Սեւ լեռներու Տոսխ կոչուած ձորը կառուցուած Այգեկ վանքը, ուրկէ ստացած է Այգեկցի մականունը: 1198 թուականին մասնակցած է Լեւոն Բ. Մեծագործի թագադրութեան հանդէսին: Վախճանած է 1250 թուականին:


== Ստեղծագործութիւնը ==
Այգեկ վանքի մէջ գրած է 22 ճառ, խրատական 5 թուղթ, կազմած է «Արմատ Հաւատոյ» ժողովածուն: Իր խրատներով ու քարոզներով Վարդան Այգեկցին կը պայքարէր դրամասիրութեան, գողութեան, ամբարտաւանութեան, ոխակալութեան, որկրամոլութեան, հարբեցողութեան, մարդկային այլ արատներու դէմ, կը քարոզէր սէր եւ համերաշխութիւն:


=== Առակները ===
Ըսելիքը աւելի հասկնալի դարձնելու համար ան իր քարոզները կը համեմէր իր իսկ յօրինած, արդէն յայտնի զանազան առակներով ու զրոյցներով: Ան գրած է աւելի քան 30 առակ: Այգեկցին սկիզբ դրած է առակաւոր ճառի տեսակին: Իր խրատական ճառերն ան վերամշակած է, օգտագործած է Եզոպոսի եւ այլ գրաւոր առակներ, ինչպէս նաեւ՝ հայ ժողովրդական առակները եւ զրոյցները, որոնք գրի առած է Այգեկցին եւ այլ մատենագիրներ, նովելներ, զուարճալի անեկդոտներ եւ խրատական փոքրիկ պատմութիւններ: Իր մշակած եւ հեղինակած առակները եւ զրոյցները Այգեկցին հաւաքած է առանձին ժողովածուներու մէջ։ Ի տարբերութիւն Մխիթար Գոշի առակներու՝ անոնք ներկայացուած են առանց որեւէ դասակարգման եւ չունին բարոյախրատական եզրակացութիւններ: Այգեկցիի առակներէն շատերը հիմք դարձած են հետագայ հայ բանաստեղծներու ստեղծագործութիւններու համար: Այգեկցիի հետնորդները մինչեւ 17րդ դար, անոր առակներու մատեանն հարստացուցած են, աւելցնելով նորանոր առակներ, նորավէպեր եւ անեկդոտներ: Այդպէս յայտնուեցաւ «Վարդանեան Առականին», որ կը պարունակէր շուրջ 500 առակ: Ձեռագիր մատեաններու մաս մը պահպանուած հասած է մինչեւ մէզի «Աղուէսագիրք» ընդհանուր անուան տակ, որովհետեւ շատ առակներու գործող անձը աղուէսն է: Ան հրատարակուած է 1668 թուականին, Ամստերդամի մէջ: «Աղուէսագիրք»ը թարգմանուած է վրացերէնի, արաբերէնի, ռուսերէնի: Առակները կարճ են, կը պարունակեն այն ժամանակաշրջանի հասարակութեան ընկերական կեանքի նկարագիրը:


== Երկեր ==
Հատընտիր առակք, Փարիզ, 1825, 98 էջ:
Ժողովածոյք առակաց, Սանկտ Պետերբուրգ, 1894:
Աղվեսագիրք, ՅԵրեւան, 1935, 116 էջ:
Վարդան Այգեկցի, Մխիթար Գոշ, Առակներ, Երեւան, 1951, 144 էջ:
Աղվեսագիրք, Երեւան, 1955, 84 էջ:
Խրատք, Վենետիկ, 1956, 88 էջ:
Առակներ, Երեւան, 1972, 52 էջ:
Աղվեսագիրք, Երեւան, 1972:
Աղվեսագիրք, Երեւան, 1981, 112 էջ:
Վարդան Այգեկցի, Մխիթար Գոշ, Առակներ, Երեւան, 1986, 80 էջ:
Աղուեսագիրք, Անթիլիաս, 1993, 96 էջ:
Գիրք հաստատութեան եւ արմատ հաւատոյ, Երեւան, 1998, 448 էջ:
Խրատներ, Երեւան, 1999, 220 էջ:
Աղվեսագիրք, Երեւան, 2002, 36 էջ:
Խրատներ, Անթիլիաս, 2002, 136 էջ:
Խրատ բոլոր քահանաներին եւ ժողովրդին, Թեհրան, 2005, 264 էջ: ( Ընթերցեք Վարդան Այգեկցու «Խրատ քահանաներին և ժողովրդին» գիրքը՝ pdf տարբերակով )
Վարդան Այգեկցի, Մխիթար Գոշ, Միջնադարյան Հայաստանի առակները, Երեւան, 2007, 92 էջ:
Աղուեսագիրք, Հալէպ, 2008, 80 էջ:
Խրատ քահանաներին եւ ժողովրդին, Էջմիածին, 2008, 288 էջ:
Վարդան Այգեկցի, Մխիթար Գոշ, Միջնադարեան Հայաստանի առակները, Երեւան, 2010, 120 էջ:
Վարդան Այգեկցի, Մխիթար Գոշ, Առակներ, Երեւան, 2012, 92 էջ:
Առակներ, Երեւան, 2013, 92 էջ:
Վարդան Այգեկցի, Մխիթար Գոշ, Միջնադարեան Հայաստանի առակները, Երեւան, 2014, 96 էջ:
Վարդան Այգեկցի, Մխիթար Գոշ, Հայկական առակներ, Երեւան, 2015, 112 էջ:


== Երկերու արտաքին յղումներ ==
Վարդան Այգեկցի, Արմատ հաւատոյ։
Վարդան Այգեկցի, Ժողովածոյ առակաց։


== Գրականութիւն ==
Հակոբ Անասյան, Վարդան Այգեկցին որպէս համերաշխության գաղափարախոս, «Էջմիածին» ամսագիր, 1969, թիվ Է-Ը, էջ 52-58։


== Արտաքին յղումներ ==
Աղվեսագիրքի առակներից