armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Սուրբ Յովհաննէս եկեղեցի (Մաստարա)

Սուրբ Յովհաննէս եկեղեցի, կանգուն հայկական եկեղեցի է Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Մասթարա գիւղի մէջ, միջնադարեան Հայաստանի հնագոյն ու ամենակատարեալ կառոյցներէն մէկը։ Եկեղեցին իւրայատուկ է իր ճարտարապետական ոճով եւ իր նման եկեղեցիներուն կը կոչեն «մասթարայատիպ» եկեղեցիներ։


== Ճարտարապետութիւն ==

Եկեղեցւոյ աղօթասրահը քառանկիւնի է (12 մ X 11,20 մ), անկիւններուն երկարած հսկայ փողակամարները վեր կը բարձրանան ութանկեան, երկրորդ շարքի փողակամարները՝ տասնվեցանկեան, որու վրայ բարձրացող թմբուկը կ'աւարտի 16 փոքր փողակամարներու շարքով, դառնալով գմբէթի հիմքը։ Թմբուկը դուրսէն ութանիստ է, անկիւնները հատուած են եռանկիւնաձեւ խորշերով։ Գմբէթածածկ քառանկիւնի ծաւալի նիստերուն կցուած են խորաններ՝ ներսէն պայտաձեւ, դուրսէն հնգանիստ։ Արեւելեան խորանի երկու կողմը, խորանի ծաւալէն զգալի ցածր, փոքր սենեակներ են։
Եկեղեցու վեղարը կոնաձեւ է, սալածածկ (նախնականը եղեր է կղմինտրեայ, կորագիծ նկարուածքով), ունի մուտքեր արեւմտեան եւ հարաւային խորաններէն, ութ լուսամուտ թմբուկի, ինը՝ աղօթարանի ծաւալի վրայ։
Սուրբ Յովհաննէս եկեղեցին բացառիկ է իր ներսի տարածութեան լուծմամբ, առաւել ամբողջական է, ընդարձակ, գմբեթի եւ ցածի ծաւալներու կատարեալ հաւասարակշռութիւնն աղօթարանի կերպարին կը հաղորդէ վեհ անդորրութիւն, իսկ լայնաթոիչք գմբեթն ու այն կրող զորեղ փողակամարները՝ հզօրութիւն եւ առնականութիւն։ Եկեղեցւոյ կառուցուածքը ձեւընկալ մակերեսներով ստեղծուած մոնոլիտ համակարգ է՝ իրականացուած քարով, կ'աշխատի որպէս շրջուած զանգ, որու ծանրութեան կեդրոնը բարձրութեան 1/3-ի վրայ է։ Կառուցուածքի այս համակարգով պայմանաւորուած է եկեղեցւոյ բացառիկ կայունութիւնն ու սեյսմակայունութիւնը, որ միաժամանակ իր գեղարուեստական արտայայտչականութեան հիմնական միջոցն է։ Մասթարայատիպ են Ոսկեպարի (6-րդ դ.), Արթիկի Մեծ (7-րդ դ.), Հառիճի վանքի (7-րդ դ.) եւ Կարսի Առաքելոց (10-րդ դ.) եկեղեցիները։


== Պատկերներ ==

		
		
		
		
		


== Գրականութիւն ==
Թորամանեան Թ. Նիւթեր հայկական ճարտարապետութեան պատմութեան, (հ.) 1-2, Ե.,1942-48
Токарский Η. Μ, Архитектура Армении ΙV-XIV вв, Е., 1961; Еремян А
О взаимоотношениях армянской и византийской архитектуры IV-VII вв., Е, 1978
Strzygowski J., Die Baukunst der Armenier und Europa.., t. 1-2, Wienn, 1918.


== Արտաքին յղումներ ==
Մաստարայի Սուրբ Յովհաննէս եկեղեցի
Armeniapedia.org. Մասթարայի եկեղեցիԿաղապար:Հայկական եկեղեցիներ եւ վանքեր
Պոսթըն Սելթիքս

Պոսթըն Սելթիքս (անգլերէն՝ Boston Celtics), Ամերիկեան արհեստավարժ պասքեթպոլի ակումբ։ Կը գտնուի ԱՄՆ Մասաչուսեց (Massachusetts) նահանգի վարչական կեդրոն Պոսթըն քաղաքի մէջ։ Հանդէս կու գայ պասքեթպոլային ազգային միութեան (NBA) արեւելեան համաժողովի Ատլանտեան բաժանմունքին մէջ։
Ակումբը հիմնադրուած է 1946 թուականին եւ ընդհանուր առմամբ NBA-ի առաջնութիւնը 17 անգամ յաղթած է՝ մրցանիշով (record)։
1957-1969 թուականներու ընթացքին «Սելթիքսը» 13 անգամ նուաճած է NBA-ին գաւաթը, միաժամանակ 1959-1966 թուականներուն միջեւ ունեցած է 8 յաղթանակած առաջնութիւններու շարան։ «Սելթիքսը» շարունակած է գերակայող մնալ՝ ուշ 1950-ականներուն եւ վաղ 1980-ականներուն ընթացքին, կազմին մէջ ունենալով շարք մը այնպիսի «փառքի սրահ»ի անդամներ, ինչպիսիք են Պիլ Ռասելը (William Felton "Bill" Russell), Ճոն Հաւլիչեքը (John Havlicek), Պոպ Քոուզին, Լարի Պըրտ-ը (Larry Joe Bird) եւ մարզիչ Ռետ Աուերպաք-ը (Red Auerbach)։ 1986 թուականին խումբը կը նուաճէ 16-րդ բաժակը։ Այդ ընթացքին խումբի «մեծ եռեակը» բաղկացած էր Լարի Պըրտէն (Larry Joe Bird), Քեւըն Մաքհէյլէն (Kevin Edward McHale) եւ Ռոպերթ Փերիշէն (Robert Lee Parish)։ Երբ խումբին աստղային եռեակը կ՝աւարտէ մարզական ընթացքը, Աուերպաքը լուրջ ռազմավարական քայլեր կը մշակէ եւ կը կարողանայ ձեռք բերել մօտակայ նախագիծին երկրորդն ընտրելու հնարաւորութիւնը, եւ այն օգտագործելով իր խումբին մէջ կը պաշտօնաբերէ կամ կը զօրակոչէ Լեն Պայասը, որ սակայն նախագիծէն ընդամէնը երկու օր անց կը կնքէ իր մահկանացուն։ Աւելի ուշ սրտամկանի կաթուածէն կը մահանայ նաեւ խումբին առաջատար պասքեթպոլ խաղցող Ռեճի Լուիսը։ «Սելթիքսը» երկար տարիներ չի կրնար լիկային մէջ նշանակալի յաջողութիւններու հասնիլ։
Խումբը նոր թափով կը սկսի հանդէս գալ 2007-08 մրցաշրջանին ընդառաջ՝ «Մինեսոթա Թիմպերվուլվզէն» (Minnesota Timberwolves) 17 պասքեթպոլ խաղցողի դիմաց ձեռք բերելով Քեւին Կառնեթը (Kevin Maurice Garnett) եւ «Սիեթլ Սուփըրսոնիքս»էն՝ (The Seattle SuperSonics) Ռէյ Ալընին (Walter Ray Allen, Jr.), որոնք միանալով խումբի աւագ՝ Փոլ Փիրսի (Paul Anthony Pierce) հետ, կը ձեւաւորեն 21-րդ դարու պոսթընեան նոր «մեծ եռեակը»։ Նոյն տարին խումբը կը նուաճէ 17-րդ (եւ թերեւս վերջին) բաժակը, ինչպէս նաեւ 2010 թուականի Արեւելեան համաժողովի տիտղոսը։
«Սելթիքսի» գլխաւոր հակառակորդը արեւմուտքի մէջ կը համարուի «Լոս Անճելըս Լէյքըրզ»-ը։ Պատմութեան մէջ խումբերը NBA-ի գերեզրափակիչներուն ընդհարուած են մրցանիշով՝ 12 անգամ, որոնցմէ 9-ը յաղթած է «Սելթիքսը», իսկ 3-ը՝ «Լէյքըրզը»։
Ակումբի բախտբերն է Լաքի լեփրեքոնը (Lucky Leprechaun), որուն կերպարը մշակութային վերագրութիւն է Պոսթըն քաղաքի իրլանտական արմատներուն։


== Ակումբի Պատմութիւն ==


=== Վաղ Տարիներ (1946–50) ===
Ակումբը հիմնադրուած է 1946 թուականին՝ «Պոսթըն Կարտըն-արենա» (Boston Garden-Arena Corporation) ընկերութեան նախագահ Ուոլթըր Պրաունի (Walter A. Brown) կողմէն՝ որպէս Ամերիկեան պասքեթպոլային միութեան մաս «Basketball Association of America», իսկ 1949 թուականի աշնան՝ պասքեթպոլի ազգային լիկայի (National Basketball League) սպառումէն ետք, խումբը կը մտնէ նորաստեղծ պասքեթպոլի ազգային միութեան կազմին մէջ։ 1950 թուականի նախագիծի ժամանակ «Պոսթըն Սելթիքս»ը (անգլերէն՝ Boston Celtics), կ՝ընտրէ Չաք Քուփըրին (Chuck Cooper) եւ այդ կերպ կը դառնայ առաջին պասքեթպոլային ակումբը, որ պայմանագիր կը կնքէ աֆրո-ամերիկացի պասքեթպոլ խաղցողին հետ։
356 (թիւ)

356 (երեք հարիւր յիսունվեց) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 355-ի եւ 357-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 A007770  ուրախ թիւ է
 A013916  առաջին 356 պարզերու գումարը պարզ թիւ է
 Alt   356  գործադրելիս կը ստացուի d տողատառը
տարուայ 356րդ օրն է Դեկտեմբեր 23-ը (նահանջ տարիներուն՝ Դեկտեմբեր 22-ը)
356 Լիգուրիա աստեղնեակի կարգային թիւն է
+356-ը Մալթա զանգելու միջազգային քոտն է
Յակոբ Ուղուրլեան էֆենտի

Յակոբ էֆենտի Ուղուրլեան Ալիքսանի (Ուղուրլուեան) (1874 (կամ 1878), Կ. Պոլիս (Եոզկաթ) - 14/19/25 Ապրիլի, 1918, Կ. Պոլիս), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1874 (կամ 1878) թուականին Կոստանդնուպոլսոյ Բերա թաղամասին մէջ (կամ Ան­գա­րա­յի նա­հան­գի Եոզկաթի գաւառի կեդրոն՝ Եոզկաթ քաղաքին մէջ)։
1906-07 թուականներուն Կ. Պոլսոյ Ս. Փրկիչ ազգային հիւանդանոցին մէջ մտային հիւանդութիւններու բաժինին մէջ որպէս բժիշկ աշխատած է։ Մասնագիտացած է ծննդամիզական եւ վեներական հիւանդութիւններու գիծով։ 1913 թ. Կ. Պոլսոյ մէջ զբաղած է ծննդամիզական եւ վեներական հիւանդութիւններու բուժմամբ։ Հիւանդներուն բուժած է պրոֆ. Էրլիխի վերջին մեթոտով՝ 606 Սալվարսան դեղով։
Ամենակարճ ժամկէտով բուժած է հին եւ նոր ախտով (սիֆիլիս), ջերմամիզութեամբ (սուսանակ), միզապարկի եւ երիկամներու հիւանդութիւններով տառապող հիւանդները։ Հիւանդները ընդունած է Կ. Պոլսոյ Սիրքէճի տրամուղիի ճամբուն վրայ, Ֆէպիուս լուսանկարչատան առաջին յարկը գտնուող իր անձնական դարմանատան մէջ։
1914 թուականին՝ Առաջին աշխահամարտի ժամանակ, Օսմանեան բանակին մէջ ծառայած է զինուորական դպրոցներու ու պահեստներու գլխաւոր բժիշկի տեղակալ՝ հրամանատարի աստիճանով։
Մահացած է 1918 թուականին Ապրիլ 14/19/25-ին, Կ. Պոլսոյ Թաքսիմի հիւանդանոցին մէջ, ժանտախտէ՝ 42 տարեկան հասակին։ Թաղուած է Կ. Պոլսոյ Շիշլիի ազգային գերեզմանատան մէջ։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
Ատիլ Գ. եւ ուրիշներ, Ազգային գերեզմանատուն հայոց. Շիշլի, Կ. Պոլիս, 1922։
Ազգային հիւանդանոցի մէջ պաշտօնավարած բժիշկները, Ընդարձակ տարեգիրք Ազգային հիւանդանոցի, Սթանպուլ, 1939։
Ատաշ Ատնան, 20-րդ դարու նահատակ եղած բժիշկները (թրքերէն), Թուրքիա, 1997։
Եարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թրքերէն), Սթանպուլ, 2001։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Մոնրէալ

Մոնրէալ, (ֆրանսերէն՝ Montréal) քաղաք՝ Գանատայի մէջ։ Ամենամեծ քաղաքն է Քէպէք նահանգին մէջ եւ մեծութեամբ երկրորդ քաղաքը Գանատայի մէջ։ Ունի աշխոյժ հայահոծ գաղութ։


== Բնակչութիւն ==
Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Աթէնք)

Յայոց ցեղասպանութեան յուշարձան, «զանգակէ յուշակոթող, յուշարձան Յունաստանի Աթէնք քաղաքի Նէա Զմիրնի թաղամասի՝ Արմենիա հրապարակին վրայ:


== Պատմութիւն ==
Յուշարձանը նուիրուած է հայոց Ցեղասպանութեան զոհերուն յիշատակին: Տեղադրուած է 1998 թուականի Յունիս 11-ին, կառուցուած է Յունաստանի հայ ազգային կոմիտէի եւ քաղաքապետ Պապիս Պեխլիւանիտիսի աջակցութեամբ: Յուշարձանը ունի զանգի տեսք, զոր կը խորհրդանշէ հայերուն կարօտը եւ հայրենի երկիր վերադառնալու ձգտումը: Յուշարձանին հեղինակ յոյն քանդակագործ Վասիլիս Քափատայիսի կարծիքով զանգի փոսերն ու ճաքերը կը մարմնաւորէն հայերուն ծանր ու դժուար կեանքը Ցեղասպանութեան տարիներուն: Յուշարձանի վրայ մակագրուած է. «Զանգեր ղօղանջէ»:
2000 թուականին Աթէնքի հրապարակներէն մէկը անուանած են Արմենիա:


== Հեղինակ ==
քանդակագործ` Վասիլիս Քափատայիս։
Շմաւոն Շմաւոնեան

Շմաւոն Շմաւոնեան (22 Փետրուար 1953(1953-02-22), Վերին Արտաշատ, Արտաշատի շրջան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), հայ նկարիչ, Հայաստանի Հանրապետութեան վաստակաւոր նկարիչ (2011)։


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է Արտաշատ։ Սերած է Տէր Շմաւոնեաններու ակնառու գերդաստանէն, որոնք Հայաստան եկած են Խոյէն ու Սալմաստէն 1828 թուականի Թուրքմենչայի պայմանագիրի ստորագրուելէն ետք եւ հաստատուած են Արարատեան դաշտ՝ նախապէս Ղամարլու, ներկայիս՝ Արտաշատի Վերին Արտաշատ գիւղ։
Գծել սկսած է եօթ տարեկանէն։ 1971-1975 թուականներուն սորված է Փանոս Թերլեմեզեանի անուան գեղարուեստի ուսումնարանին մէջ։
Շմաւոնեանին «Յաւերժութիւն» կտաւը՝ նուիրուած 2001 թուականի Սեպտեմբեր 11-ի արհաւիրքի ժամանակ զոհուած լոսանճելըսցի հրշէջներուն եւ ոստիկաններուն ընտանիքներուն, կը գտնուի Լոս Անճելըսի Կլանտէյլ քաղաքի քաղաքապետարանը։ 
Անոր կտաւներէն կը գտնուին նաեւ Ամերիկայի ծերակոյտի պալատը, իսկ «Յոյս» կտաւը՝ Կլանտէյլի «Memorial» հիւանդանոցը։
2011 թուականին Քանատայի Մոնրէալ քաղաքին մէջ գործող «ՄԱԿ»-ի տնտեսական եւ ընկերաբանական հարցերով զբաղող խորհուրդին մէջ խորհրդատուական կարգավիճակ ունեցող  իրազեկութեան միջազգային ակադեմիան Շմաւոնեանին շնորհած է ակադեմիկոսի պատուաւոր կոչում։
2011 թուականին Հայաստանի Նախագահի հրամանագիրով շնորհուած է Հայաստանի վաստակաւոր նկարչի պատուաւոր կոչում։


== Ցուցահանդէսներ ==
Ապու Տապի,
Մոսկուա, 1982,
Ս․ Փեթերսպուրկ, 1984,
Պոլիս, 1992,
Ֆրանսա, 1995,
Պէյրութ, 1996, 1998,
Անգլիա, 1996,
Քուէյթ, 1997,
ԱՄՆ, 1999, 2000, 2003, 2005, 2007, 2017,
«Բնութեան Հրճուանք» անհատական ցուցահանդէս՝ Պոլսոյ մէջ, 2013։


== Ստեղծագործութիւններ ==
«Զբօսանք»
«Ծաղկազարդ»
«Գորիս»
«Հանդիպում»
«Հրեշտակներ»
«Մեր Տունը»


== Պարգեւներ եւ կոչումներ ==
Ֆրիտիոֆ Նանսէնի ոսկէ մետալ (2007),
Հայաստանի մշակոյթի նախարարութեան ոսկէ մետալ (200),
Հայաստանի Հանրապետութեան վաստակաւոր նկարիչ (2011),
«Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց» մետալ (Մատենադարանին նուիրաբերած է «Երգ երգոց» կտաւը) (2012),
Երեւանի քաղաքապետի ոսկէ մետալ (2016),
Լոս Անճելըսի մէջ Հայաստանի Հանրապետութեան գլխաւոր հիւպատոսութեան պատուոգիր (10 Մարտի 2017)։


== Ծանօթագրութւններ ==
Սեդա Թեւեան

Սեդա Թեւեան՝ (Ծնած եւ մահացած է Իսթանպուլ)։


== Կենսագրութիւն ==
Յաճախած է ճեմարան եւ Ամերիկեան աղջկանց գոլէճը։ Ուսուցչագործած է էսայեան, Պէզճեան եւ Մէրամէթճեան վարժարաններուն մէջ։ Պաշտօնավարած է իրրեւ Պարտէզ մանկապատանեկան ամսագրի վարիչ պատասխանատու։ Աշխատակցած է Երջանիկին Տարեցոյցը (ապա անուանափոխուած Երջանիկ Տարեգիրք)ին բանաստեղծութիւններով։ Դուստրն է Բագարատ Թեւեանի։
Մուշեղ Գ. Մամիկոնեան

Մուշեղ Գ. Մամիկոնեան հայ սպարապետ մըն էր, որ Բէրզիոյ Իսլամական պատերազմին ընթացքին կռուած է Արաբներուն դէմ։ Ան մահացած է Քատիսիոյ Պատերազմի ընթացքին։


== Կենսագրութիւն ==
Մուշեղ Մամիկոնեանի ընտանիքը տեղափոխուած է։ Հայոց Պատմութիւնը Մուշեղը կը կոչէ Դաւիթ Մամիկոնեանի զաւակ մը։ Ըստ Քրիստ Սէդիբանի, Դաւիթ հաւանականօրէն որդին էր Համազասպի, որ Մուշեղ Բ. Մամիկոնեանի զաւակն էր։ Բայց, «Cyril Toumanoff» Դաւիթը կը համարէր Վահան II-ի զաւակ։


== Վախճան ==
636-ին, մուշեղ Գ., որ գլուխն էր բանակի մը որ բաղկացած էր 3000 այր մարդէ, եւ Նովիրաք Գրիգոր Բ., որ գլուխն էր բանակի մը որ բաղկացած էր 1000 այր մարդէ, այն հայերն էին, որոնք միացան Սասանեաններուն, որոնք կը պատրաստուէին կռուելու համար Իսլամ Արաբներուն դէմ։
Մուշեղ Գ., իր երկու եղբօրորդիներով, քրոջորդիով, եւ իր որդիով՝ Գրիգոր Բ.ով, մեռաւ պատերազմի ընթացքին, որ կ'ընդգրկէր Սասանեան կայսրը եւ մեծ մաս մը Սասանեան բանակէն։
Օրագիր

Օրագիր, որեւէ անձի կողմէ հետեւողականօրէն կատարուած, խիստ անձնական կամ գեղարուեստական բնոյթ կրող գրառումներու ամբողջութիւն։


== Պատմութիւն ==
Օրագիրն իր ժամանակակից բովանդակութիւնը եւ իմաստը սկսած է ստանալ Վերածնունդի Դարեշրջանէն, երբ գեղագիտութեան մէջ առաջնային դիրք կը սկսին մղուիլ մարդ անհատի անձնական ապրումները եւ փորձառութիւնը։ Եւրոպայի մէջ օրագրերը մեծ տարածում գտան յատկապէս զգայավարութեան (sentimentalism) եւ վիպականութեան (romanticism) ժամանակաշրջանին, որովհետեւ այս գեղագիտական հոսանքները հիմնական խարսխուած էին անհատի անձնական ապրումներու բացայայտման եւ վերլուծման վրայ։

Օրագրերը նաեւ կարեւոր վաւերագրական փաստաթուղթեր են, որոնք յաճախ լոյս կը սփռեն ժամանակի այս կամ այն իրադարձութեան վրայ։ Այս առումով յատկապէս կարեւոր նշանակութիւն ունին քաղաքական, ռազմական, մշակութային գործիչներու օրագրերը։ Այսպիսի նշանակութիւն ունին ԱՄՆ-ի երկրորդ նախագահ Ճոն Ատամզի, Ռուս վերջին ցար Նիքոլա II-ի, գրողներ` Լեւ Թոլսթոյի, Անտրէ Ժիտի եւ այլ անձանց օրագրերը։


== Օրագիրը Գեղարուեստական Գրականութեան մէջ ==
Գեղարուեստական գրականութեան մէջ նոյնպէս լայն տարածում գտած է օրագիրը։ Բազմաթիւ հեղինակներ իրենց ստեղծագործութիւնները շարադրած են օրագրի տեսքով։ Այսպիսի ստեղծագործութիւններու դասական օրինակներ են Լու Սինի «Խելագարի Օրագիրը», Ռոպըրթ Վալզերի «Յակոբ ֆօն Կունթըն» վէպերը եւ Սիւ Թաունսենտի «Ատրիան Մոուլի Օրագրերը» վիպաշարը։ Հայ իրականութեան մէջ վաւերագրական եւ գեղարուեստական օրագրութեան հետաքրքիր նմուշներ են Կարպիս Սուրէնեանի օրագրերը, որոնք կ'ընդգրկեն շուրջ 60 տարուայ ժամանակահատուած։


== Գրականութիւն ==
Peter Boerner: Tagebuch. J.B. Metzlerische Verlagsbuchhandlung, Stuttgart 1969.
Lothar Bluhm: Das Tagebuch zum Dritten Reich. Zeugnisse der Inneren Emigration von Jochen Klepper bis Ernst Jֆnger. Bouvier Verlag, Bonn 1991, ISBN 3-416-02294-7.
Donald G. Daviau (Hrsg.)։ ճsterreichische Tagebuchschriftsteller. Edition Atelier, Wien 1994, ISBN 3-900379-88-2.
Arno Dusini: Tagebuch. Mփglichkeiten einer Gattung. Wilhelm Fink Verlag, Mֆnchen 2005, ISBN 3-7705-4153-7.
Burkhard Meyer-Sickendiek: Der Schmerz im literarischen Tagebuch. In: Ders.: Affektpoetik. Eine Kulturgeschichte literarischer Emotionen. Wֆrzburg 2005, S. 424–453.
Helmut Gold, Christiane Holm, Eva Bփs, Tine Nowak: Absolut privat!? Vom Tagebuch zum Weblog. Begleitband zur gleichnamigen Ausstellung in den Museen fֆr Kommunikation, Edition Braus im Wachter Verlag, Heidelberg 2008, ISBN 3-89904-310-3.
Eckart Henning: Unterschiede und Gemeinsamkeiten in der Struktur der Selbstzeugnisse, besonders der Tagebֆcher, Autobiographien, Memorien und Briefe. In: Genealogie, 10, 1971, S. 385–391.
Gustav Renռ Hocke: Europպische Tagebֆcher aus vier Jahrhunderten. Motive und Anthologie. Fischer Taschenbuch-Verlag, Frankfurt am Main 1991, ISBN 3-596-10883-7.
Volker Meid (Hrsg.)։ Sachlexikon: Literatur. Mֆnchen 2000.
Gabriele Wilz, Elmar Brպhler (Hrsg.)։ Tagebֆcher in Therapie und Forschung. Ein anwendungsorientierter Leitfaden. Hogrefe, Gփttingen u. a. 1997, ISBN 3-8017-0812-8.
Ralph-Rainer Wuthenow: Europպische Tagebֆcher. Eigenart, Formen, Entwicklung. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1990, ISBN 3-534-03127-X.
Շաւօ Օտաճեան

Շաւօ Օտաճեան (անգլերէն՝ Shavo Odajian, ծնած է 1974 Ապրիլ 22-ին Երեւանի մէջ, Հայաստան) հայ երաժիշտ է, ան յայտնի է որպէս հանրայայտ System of a Down խումբի պէյս կիթարիստ։


== Կենսագրութիւն ==
Շաւօ Ոտաճեան (անունն է՝ Շաւարշ) ծնած է 1974 Ապրիլ 22-ին Երեւանի մէջ, Հայաստան։ Պատանի ժամանակ Շաւօն շատ կը սիրէր զբաղիլ skateboard-ով եւ լսել պէնկ ռոք եւ հէվի մեդալ երաժշտութիւն։ Իր սիրած խումբերն էին՝ The Punk Angle, Dead Kennedys, KISS, Black Sabbath։ Դեռ երիտասարդ ժամանակ Շաւօն ծնողներուն հետ կը տեղափոխուի Իտալիա, այնուհետեւ՝ Լոս Անջելես։ Շաւոյին դաստիարակութեամբ կը զբաղուէր անոր տատիկը, սակայն անոր մահէն ետք, ինչպէս Շաւօն կ'ըսէ, ան կորսնցուց իր հաւատքը եւ դադարեցաւ առաջուայ պէս քնանալէն առաջ աղօթել։ Շաւօ Օտաճեանը ուսանած է այն նոյն դպրոցը, որտէղ ուսանած են Սերժ Թանքեանը եւ Տարօն Մալաքեանը, սակայն տարիքային տարբերութեան պատճառով դպրոցին մէջ իրար հետ ծանոթանալ չեն կրցած։
Շաւօ Օտաճեանը կ'աշխատէր պէնտին եւ կը նւագէր սեփական խումբէն, երբ օր մը ձայնագրութեան սդիտիոյին մէջ կը ծանոթանայ Սերժ Թանքեանի եւ Տարօն Մալաքեանին հետ։ Սկիզբէն Շաւօ Օտաճեանին կը նշանակէն Soil խումբին manager, իսկ 1995-ին ան կը դառնայ խումբին մշտական պէյս-կիթարիստ, իսկ խումբը այդ ժամանակ կը սկսի կոչուիլ System of a Down։ Խումբին հետ Շավարշ Օտաճեանը կը ձայնագրէ 5 ալբոմ՝ System Of A Down (1998), Toxicity (2001), Steal This Album! (2002), Mezmerize (2005), Hypnotize (2005), ինչպէս նաեւ հանդիսացավ System of a Down խումբին որոշ տեսահոլովակներու (Aerials, Toxicity, Question, Hypnotize) ռեժիսոր։
Դէռ 18 տարէկան հասակին, երբ դէռ չէր ձեւաւորուած System of a Down խումբը, Շաւօ Օտաճեանը դրուագաին դեր կը խաղար AC/DC խումբի Big Gun երգի տեսահոլուակին մէջ։
Շաւօ Օտաճեանը յայտնի լոսանճելըսեան DJ է՝ DJ Tactic անունով։ 2001-ի Մարտ 2-ին կը մասնակցի Rock/DJ Explosion իրադարձութեան, ինչպէս նաեւ կը համագործակցի Սէրժ Թանգեանի եւ հայ յայտնի երաժիշտ Արտօ Թունջպոյաճեանի հետ Serart պրոյեկտի շրջանակներում։
2001-ին Շաւօ Օտաճեանը դրուագային դէր կը խաղայ Zoolander ֆիլմին մէջ։
Հատկանշական է, որ Soil խումբին մէջ Շաւօ Օտաճեանը որոշ ժամանակ եղած է կիթառահար։ Ըստ անոր՝ ան պարզ ելեկտրական կիթառ ավելի լաւ կը նւագէ, քան պէյս կիթառ։ Պէյս կիթառ նւագելէն Շաւօն հիմնականին մէջ կ'օգտուի մեդիատոռից(pick), բայց երբեմն կը նւագէ նաեւ մատներով։
2005-ին Շաւօ Օտաճեանը կ'իրականացնէ իր երաժշտական պրոյեկտը՝ ստեղծելով Achozen էքսպերիմենտալ հիփ-հոփ խումբը, ուր ան կը նուագէ մինչեւ օրս։ Շաւօն Achozen խումբին երգիչն է եւ կիթառահարը։


== Աղբիւրներ ==
Շաւօ Օդաջեանի կենսագրութիւն
Շաւօ Օդաջեանը Myspace ցանցում
Պաշտօնական կայք
Վազգէն Մուղալեան

Վազգէն Մուղալեան, Լիբանանահայ յայտնի գեղանկարիչ, գեղարուեստական ղեկավար, արուեստի մեկնաբան եւ ուսուցիչ, բեմայարդար եւ բեմադրիչ: 


== Կենսագրութիւն ==
Վազգէն Մուղալեան ծնած է Հալէպ, Սուրիա: Ընտանիքին հետ տեղափոխուած ու հաստատուած Պէյրութ, Լիբանան, ուր նախնական եւ երկրորդական ուսումը ստացած է Հ.Բ.Ը.Մ.-ի վարժարաններէն ներս Լիբանան:
Ուսանած է Լիբանանի Գեղարուեստի Համալսարանէն ներս, եւ վկայուած Պսակաւոր Արուեստից կոչումով, ուսուցիչ ունենալով Փոլ Կիրակոսեան, Զաւէն Խտըշեան եւ Յարութիւն Թորոսեան: Ուսանած է նաեւ Հայկազեան Համալսարանէն ներս, մասնագիտանալով հայերէն լեզուի մէջ:
Կարճ ժամանակով մեկնած է Հայաստան եւ այդտեղ մասնագիտացած է Թատրոնի Բեմայարդարման մէջ:
Վազգէն Մուղալեանի մօրեղբայրը յայտնի գրող Յակոբ Միքայէլեանն է:


=== Ասպարէզ ===
Վազգէն Մուղալեան պաշտօնավարած է, որպէս արուեստի ուսուցիչ Լիբանանի վարժարաններէն ներս:
1975 ՀԲԸՄ-ի Կարմիրեան,նազարեան, Յովակիմեան վարժարաներ։ 1980 Հայ կաթողիկէ Մեսրոպեան վարժարան: 1993 Աւետարանական Կեդրոնական բարձրագոյն Վարժարան։ 1996 Համազգայինի Ճեմարան վարժարանին։ 1996 Լիբանանի Հայ Աւետարանական Գոլէճ: 
2000 թուականէն սկսեալ կը պաշտօնավարէ Հռիփսիմեանց վարժարանէն ներս։  
Ներկայիս կը գործէ, որպէս գեղարուեստական ղեկավար եւ տնօրէն՝ Համազգայինի «Թորոս Ռոսլին» Ակադեմիայէն ներս
։
Աշխատակցած է Լիբանանի մէջ գործող հայկական թատրոններու հետ, որպէս թատրոնի բեմայարդար, աշխատելով վաղամեռիկ եղբօրը բեմադրիչ Մուշեղ Մուղալեանի հետ, Վարուժան Խտըշեանի, Վաչէ Ատրունի, Յովհաննէս Հէլվաճեանի, Համազգայինի Գասպար Իփէկեան եւ Վահրամ Փափազեան թատերախումբերուն մէջ:


=== Թատրոն եւ Արուեստի Մեկնաբան ===
Բեմադրած է 10 մանկական թատերախաղեր Լիբանանի մէջ : Կազմակերպած եւ մասնակցած զանազան խմբային ցուցահանդէսներուՌոսլին» կերպարուեստի դպրոցի աշակերտներու 2017-2018 տարեշրջանի տարեկան ցուցահանդէս (Լիբանան): 
Աշխատակցած է Լիբանանի մէջ գործող հայկական թատրոններու հետ, որպէս թատրոնի բեմայարդար, աշխատելով վաղամեռիկ եղբօրը բեմադրիչ Մուշեղ Մուղալեանի հետ, Վարուժան Խտըշեանի, Վաչէ Ատրունի, Յովհաննէս Հէլվաճեանի, Համազգայինի Գասպար Իփէկեան եւ Վահրամ Փափազեան թատերախումբերուն մէջ:
Աշխատած է Լիբանանի մէջ գործող Ռատիօ Սեւան հետ, որպէս Արուեստի մեկնաբան, 10 տարի մօտաւորապէս: Բարեզարդած եւ գեղանկարած է շատ մը գիրքերու կողքեր ու ներքին բաժնի գծանկարները:


=== Շքանշան ===
Մերձաւոր Արեւելքի հայ Աւետարանական համայնքի  նախագահ Վերապատուելի Մկրտիչ Գարակէօզեանի կողմէ արժանացած է Աւետարանական համայնքի շքանշան իր 25 տարուայ ուսուցչական ծառայութեան համար ։
Հ.Բ.Ը.Մ.ի «Խօսնակ» ամսաթերթի աշխատակցութեան համար շքանշան ստացած է՝ ձեռամբ Սփիւռքի Նախարար Հրանուշ Յակոբեանի։


== Աղբիւրներ ==
«Թորոս Ռոսլին» Կերպարուեստի Դպրոցի Աշակերտներու 2017-2018 Տարեշրջանի Տարեկան Ցուցահանդէս
Կայացաւ վաղամեռիկ ուսուցչուհի Շողիկ Հանտեանի յիշատակին Ասմունքի տարեկան մրցումը
MA – Yerevan State Institute of Art and Theatre  Vazken Moughalian
Էմանուէլ Ճգնաւորեան

Էմանուէլ Ճգնաւորեան (անգլերէն՝ Emmanuel Djeknavorian, 22 Ապրիլ 1995(1995-04-22), Վիեննա, Աւստրիա), հայազգի աւստրիացի ջութակահար։


== Կենսագրութիւն ==
Էմանուէլ Ճգնաւորեան ծնած է Վիեննա՝ երաժիշտներու ընտանիքի մէջ։ Ջութակ սկսած է նուագել 5 տարեկանէն։ 7 տարեկանին ունեցած է իր առաջին հանրային համերգը, երկու տարի ետք՝ մենահամերգ, որմէ ետք արժանացած է Վլատիմիր Սփիւաքովի անուան հիմնադրամի կրթաթոշակը։ Նաեւ համերգ ունեցած է Մոսկուայի Չայքովսքիի անուան համերգասրահին եւ Մոսկուայի երաժշտանոցին մեծ դահլիճին մէջ։
Ուսումը ստացած է Վիեննայի համալսարանի երաժշտութեան եւ կատարողական արուեստի բաժնին մէջ, եղած է Կերհարտ Շուլցի աշակերտը։ Անոր ուսուցիչները եղած են նաեւ Պետրոս Հայկազեանը, Արտաշէս Մկրտչեանը եւ Արքատի Վինոքուրովը։ 2014 թուականին աւարտած է Վիեննայի «Sacred Heart» վարժարանը։


== Մրցանակներ ==
«Լաւագոյն դասական կատարող» - դասական երաժշտութեան պատանի երաժիշտներու «Եւրատեսիլ-2012» մրցոյթի 2-րդ դիրք:
Եոհաննէս Պրամս միջազգային մրցոյթի մրցանակակիր:
Երիտասարդական երաժշտական մրցանակաբաշխութեան մրցանակ, 2012/2013, Վիեննայի համերգասրահ:
Stefanie Hohl ջութակի մրցոյթի առաջին մրցանակ, 2013:
Fritz Kreisler մրցանակաբաշխութեան 3-րդ մրցանակ, 2014:
Casinos Austria Rising Star Award, 2014:
Եան Սիպէլիուսի անուան ջութակահարներու 2015 թուականի մրցոյթի երկրորդ դիրք:


== Արտաքին յղումներ ==
VC YOUNG ARTIST | Emmanuel Tjeknavorian, 18 – Brahms, Goldberg and Eurovision Prize Winner
Emmanuel Tjeknavorian | Paganini | Solo Caprice No. 24 | 2013