armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Հնչակ

Հնչակ, հասարակական-քաղաքական ամսաթերթ, կիսամսեայ, տասնօրեայ թերթ, սոցիալ դեմոկրատական հնչակեան կուսակցութեան կեդրոնական օրգան։ Լոյս տեսած է Ժընեւի (1887-92), Աթէնքի (1892-94), Լոնտոնի (1894-1904), Փարիզի (1904-15), Փրովիդէնսի (ԱՄՆ, 1935-40)։ Խմբագիրներ՝ Աւետիս Նազարբեկեան (Նազարբեկ), Ռուբէն Խանազատ, Գաբրիէլ Կաֆեան, Ս. Հովեան, Ստեփանոս Սապահ-Գիւլեան եւ ուրիշներ։ Ի սկզբանէ պարբերականի անուանումը կ՜առաջարկուէր «Զանգ» կամ «Ահազանգ», բայց ի վերջոյ ընտրուեցաւ «Հնչակը»։


== Քաղաքական գաղափարներ ==
Թերթի հիմնադրման նպատակն էր հայ ժողովուրդի ազգային-ազատագրման պայքարի, հնչակեան կուսակցութեան գաղափարներու տարածումը։ Ծաւալուն տեղ յատկացուցած է արեւմտահայութեան տնտեսական եւ քաղաքական կացութեան լուսաբանման, անդրադարձած Օսմանեան կայսրութեան հայաջինջ քաղաքականութեան։ Հաւասար կարեւորութիւն տրուած է ոչ միայն օսմանահպատակ Արեւմտեան Հայաստանի, այլեւ ռուսահպատակ Արեւելեան Հայաստանի ու Ղաջարական Իրանի կազմին մէջ մնացած Պարսկահայքի ազատագրութեան։
«Հնչակի» շնորհիւ միջազգային հասարակայնութիւնը տեղեկացուցած է Կարինի ու Կոստանդնուպոլիսի հակակառաւարական ցոյցերու (Գում Գաբու, 1890), Սասունի (1894), Զէյթունի (1895) ու Վանի (1896) ինքնապաշտպանութեան եւ, ընդհանրապէս, հայդուկային շարժման մասին։
Գործունէութեան երկրորդ շրջանին (1935-40) թերթի հիմնական հարցը կրկին եղած է հայ ժողովուրդի ազգային ազատագրական շարժումը, միաժամանակ քարոզած է բոլոր հայերուն համախմբել Հայաստանի շուրջ։


== Արտաքին յղումներ ==
ԵՊՀ իջևանի մասնաճիւղ, Թուայնացուած հայկական պարբերականները համացանցին մէջ
Թորինօ

Թորինօ (իտալերէն՝ Torino), կարեւոր արդիւնաբերական քաղաք՝ հիւսիս-արեւմտեան Իտալիոյ մէջ, Փիէմոնթ մարզին մայրաքաղաքն է, որ հիմնականօրէն կը գտնուի Փօ գետին արեւմտեան ափը։ Քաղաքին բնակչութիւնն է՝ 908000 մարդ (ըստ 2000-ին կատարուած մարդահամին տուեալներով), որուն թիւով Իտալիոյ մէջ չորրորդն է՝ Հռոմէն, Միլանէն եւ Նափոլիէն ետք։ Թորինոյի մէջ տեղի ունեցած է՝ 2006 Ձմեռնային Ողիմպիական Խաղերը, ինչպէս նաեւ 2006 թուականին տեղի ունեցած 37-րդ Շախմատի  ոլիմպիադը։


== Պատմութիւն ==
Թորինոյի անուանումը կու գայ Կելտերէն Tau բառէն, որ կը նշանակէ՝ լեռներ։ Քաղաքի Իտալերէն անուանումը՝ Torino, ունի թարգմանուած ցլիկ նշանակութիւնը, որ եւ կը բացատրէ զինանշանի ու քաղաքի նշանակի ընտրութիւնը։


== Աշխարհագրութիւն ==
Թորինոն կը գտնուի Իտալիոյ հիւսիս-արեւմուտքը։ Հիւսիսային եւ արեւմտեան ճակատներէն այն շրջապատուած է Ալպերով, իսկ հարաւէն՝ Մոնֆերրատոյի բլուրներով։ Քաղաքին մէջտեղէն կը հոսին չորս հիմնաւոր գետեր՝ Փօն, այս մէկուն երկու վտակները, Տորա Րիպարիան ու Ստուրա դի Լանզոն, եւ Սանգոնը։


== Ժողովրդագրութիւն ==
Վերջին 3 տարիների ընթացքին Թուրինի բնակչութիւնը աճած է միայն 0.88%-ով, որը կը վերագրէ քաղաքի ցած ծնելիութեանը, հանգեցնելով բնակչութեանը ծերացմանը։ Բնակչութեան մօտ 16.4% 14 տարեկանէն վար է, այն դէպքում երբ թոշակի տարիքի բնակչութիւնը կը կազմէ 18.8%։ Վերջին տարիներու ընցաքին քաղաքը, ինչպէս նաեւ իրեն արուարձանները, ներգաղթի աճի ականատես են դարձել։ Թերեւս բնակչութիւնը գերակշռօրէն կազմուած է իտալացիներէն (96.1%), ընդգրկելով նաեւ այնպիսի ազգախմբեր, ինչպիսին են՝ Ռումանացիներ (2.3%), Մարոքցիներ (1.5%) Բերուցիներ (0.5%), Ալպանացիներ (0.4%) եւ այլն...


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտոնական կայք (իտալերեն)
զբոսաշրջիկների ուղեցույց անգլերէն լեզվով
Ալան

Ալան, գիւղ՝ Արեւմտեան Հայաստանի տարածքին, Սեբաստիա նահանգի Եւդոկիոյ գաւառին մէջ։
Բնակչութեան մասին տուեալներ չեն պահպանուած։ Անոնք բռնութեամբ՝ ենթարկուած են տեղահանութեան, 1915 թուականի տեղի ունեցած Մեծ Եղեռնի ժամանակ։ Անոնց մեծ մասը զոհուած է աքսորի ճամբուն վրայ։


== Աղբիւրներ ==
«Հայաստանի Եւ Յարակից Շրջանների Տեղանունների Բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երեւանի Համալսարանի հրատարակչութիւն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն
Անտրէա Պոչելլի

Անտրէա Պոչելլի (իտալ.՝ Andrea Bocelli), իտալացի երգիչ (թենոր)։


== Կենսագրութիւն ==
Անտրէա Պոչելլի ծնած է 22 Սեպտեմբեր 1958-ին, Իտալիոյ Թոսքան մարզի Պիզա քաղաքին մէջ, թոյլ տեսողութեամբ։ Պոչելլի 12 տարեկանին ոտնագնդակի խաղի մը պատճառով կը կուրնայ: Աւելի ուշ ան կ'աւարտէ իրաւաբանական դպրոցը եւ կը սկսի լրջութեամբ զբաղիլ երգեցողութեամբ:
Պոչելլի ձայնագրած է 13 ալպոմ, որոնցմէ երկուքը դասական ու փոփ, երկու հիթային եւ ութ օփերային ալպոմներ, որոնք վաճառուած են աշխարհի շուրջ 70 միլիոն օրինակով: Պոչելլի փաստօրէն մեծագոյն ներկայացուցիչն է դասական երաժշտութեան: Այս մէկը կը վկայէ իր ալպոմներուն այդքան շատ վաճառքը։
1998-ին Պոչելլի People Magazine-ին մէջ ճանչցուած է տարուան ամենագեղեցիկ 50 մարդոցմէ մէկը։ 1999-ին «Կրեմմի» մրցանակաբաշխութեան «Լաւագոյն Նոր Արտիստ» (Best New Artist) ցանկին մէջ գնահատուած է երկրորդ անգամ, իբրեւ դասական երաժշտութեան ներկայացուցիչ։ «Կախարդական սուրը» ֆիլմին համար Պոչելլի Սելին Տիոնի հետ համատեղ "The Prayer" զուգերգը ստացած է Ոսկէ գնդակ մրցանակը, իբրեւ լաւագոյն երգ, արժանացած է նաեւ Academy Award մրցանակաբաշխութեան։ "Sacred Arias" ալպոմին համար Անտրէա Պոչելլի գրանցուած է Կինեսի ռեքորտներու գիրքին մէջ: Այս ալպոմը ամբողջ աշխարհի տարածքին ծախուած է 5 միլիոն օրինակով, դառնալով դասական ժանրի մենակատար երգիչին ամենամեծ վաճառքը ունեցող ալպոմը։ 1997-ին փոփ ալպոմը, որ կը կոչուէր "Romanza", ծախուած է ամբողջ աշխարհի տարածքին 20 միլիոն օրինակով, դարձնելով Պոչելլիի ալպոմը աշխարհում ամենամեծ վաճառքը ունեցող իտալացի երգիչի ալպոմը։ Այս ալպոմը Քանատայի, ինչպէս նաեւ Եւրոպայի ու Լատինական Ամերիկայի մէջ դարձած է ամենաշատ վաճառուող օտարազգի երգիչին ալպոմը։ Ալպոմին առաջին մենակատարումը՝ "Time to Say Goodbye" ծախուած է Գերմանիոյ մէջ 3 միլիոն օրինակով, եւ 12 միլիոն օրինակով ամբողջ աշխարհի տարածքին, դառնալով բոլոր ժամանակներու ամենամեծ վաճառքը ունեցող մենակատարումը։
Ապրիլ 2012-ին Անտրէա Պոչելլի այցելած է Հայաստան եւ բացօթեայ համերգ մը տուած է Երեւանի մէջ:


== Սկաւառակագրութիւն ==


=== Ալպոմներ ===
1994: Il Mare Calmo della Sera
1995: Bocelli
1996/1997: Viaggio Italiano
1997: Aria – the opera album
1999: Sogno
1999: Sacred Arias
2000: Verdi
2001: Cieli di Toscana
2002: Sentimento
2004: Andrea
2006: Amore
2008: Incanto
2009: My Christmas
2013: Passione
2015: Cinema


=== Հաւաքածոներ ===
1997: Romanza
2007: The Best of Andrea Bocelli: Vivere
2012: Opera


=== Համերգային ալպոմներ ===
2006: Under the Desert Sky
2008: Vivere Live in Tuscany
2011: Concerto, One Night in Central Park
2013: Love in Portofino


== Տեսաերիզներ ==
1998: A Night in Tuscany
2000: Sacred Arias: The Home Video
2002: Cieli di Toscan
2006: Credo: John Paul I
2006: Under the Desert Sky
2008: Vivere Live in Tuscany
2008: Incanto, The Documentary
2009: My Christmas Special
2011: Concerto: One Night in Central Park


=== Օփերային ձայնագրութիւններ ===
2000: La bohème
2003: Tosca
2004: Il trovatore
2005: Werther
2006: Pagliacci
2007: Cavalleria rusticana
2008/2010: Carmen
2010: Andrea Chénier
2012: Roméo et Juliette
Մարտիրոս Գունտագճեան

Մարտիրոս Հ․ Գունտագճեան Ծնած է Կեսարիա 1888-ին , ուր ուսումը ստանալէ վերջ, 1909-ին կը մտնէ Դաշնակցութեան շարքին մէջ եւ Մարտ 31-ի դէպքին զարկ կուտայ ինքնապաշտպանութեան գործին, Յետոյ Պօլիս գալով 1913-ին կը վկայուի իրաւաբանական վարժարանէն եւ կը սկսի իր արուեստը կիրարկել, Անդամ «Ասպարէզ» քլիւպի , հիմնադիր Կեսարիոյ Կրթ․Միութեան եւ աշխատակից «Ճ․ Շարգիէ»ի ծննդավայրէն ընտրուող մեպուսներու մասին քննադատութիւններով ― Պօլիսէն Կեսարիա տարուելով կախաղան բարձրացած 13 Սեպտ․1915-ին, Գօնիայէն տարագիր իր փաստաբան ընկերոջ ԿԱՐԱՊԵՏ ԹԱՇՃԵԱՆի հետ նոյնպէս Դաշնակցական․


== Ծանոթագրություններ ==


== Աղբիւրներ ==
Յուշարձան, Կ․Պոլիս, 1919, էջ 39
Ուխտասարի ժայռապատկերներ

Ուխտասարի ժայռապատկերներ (նաեւ՝ Ուղտասարի ժայռապատկերներ, հազարաւոր ժայռապատկերնեէն կազմուած նախնադարեան հնավայր՝ Հայաստանի Հանրապետութեան Սիւնիքի մարզի եւ Արցախի Հանրապետութեան, Շահումեանի շրջանի (քարվաճառեան հատուածին) սահմանագօտիին մէջ։ 
Աշխարհագրօրէն անիկա կը տարածուի Սիւնիքի բարձրաւանդակին կեդրոնական հատուածին մէջ գտնուող Ուխտասար եւ Ծղուկ լեռներուն շրջակայքը։


=== Անուան ծագումը ===
Հնավայրին անունը յառաջացած է տարածքին մէջ գտնուող լերան անունէն, որուն ծագման վերաբերեալ երկու վարկած կայ։ Անոնցմէ մէկուն համաձայն՝ մարդիկ լեռը նմանեցուցած են ուղտի, որմէ ալ յառաջացած է լերան «Ուղտասար» անունը։ Միւսները կը պնդեն, որ անիկա ուղտի հետ որեւէ առնչութիւն չունի եւ կը պնդեն, որ անցեալին այդ տարածքը ուխտատեղի մը եղած է, որմէ ալ յառաջացած է լերան Ուխտասար անունը։
Ուխտասար նախաքրիստոնէական հնավայրը այսօր Տաթեւին հաւասար զբօսաշրջիկ կ'այցելէ:


=== Փաստեր ===
Ուխտասարի ժայռապատկերներուն  խորհրդանշանները կը բացայայտեն, որ անոնք հազարաւոր տարիներու ընթացքին եղափոխուելով ու զարգանալով` հասած են մինչեւ մեր օրերը: Թէեւ դարերու ընթացքին անոնց իմաստն ու բովանդակութիւնը փոփոխուած են (երբեմն նոյնիսկ` մոռցուած), սակայն ձեւութային առումով անոնք մնացած են գրեթէ նոյնը: Ու ամենակարեւորը, երբեմն ընդհատուած ըլլալով հանդերձ, անոնց շղթան չէ կտրուած: Այս մէկը կ'ապացուցէ, որ նախնադարէն ի վեր  մշակութային նոյն յատկանիշները կրող ժողովուրդ մը կը շարունակէ գոյատեւել նոյն տարածքին` Հայկական Բարձրաւանդակին վրայ: Այսինքն հայ ժողովուրդը բնի՛կ է, ոչ թէ` եկուոր:


== Պատկերասրահ ==
Քիլիս

Քիլիս, դաշտային Կիլիկիոյ այս քաղաքը կը գտնուի սուրիական Հալէպ քաղաքէն 60քմ հիւսիս՝ Հալէպի եւ Այնթապի ճիշտ մէջտեղը: Հնագոյն ժամանակներէն ի վեր եղած է հայաբնակ:


== Պատմութիւն ==
Մինչեւ 1915 ունէր 5250 հայ առաքելական, 327 հայ կաթողիկէ եւ 342 հայ բողոքական բնակչութիւն, որուն կը պատկանէին տնտեսական, առողջապահական, կրթական լծակները: Հայերը գլխաւորաբար զբաղած են արհեստներով, առեւտուրով, ձիթապտուղի իւղի արդիւնահանմամբ:
Ընդարձակ արտեր ու այգիներ ունի Քիլիս, եւ կ՚արտադրէ ցորեն, գարի, ոսպ, սիսեռ, բամբակ, շուշմայ, չամիչ, գինի, օղի եւ ձէթ։
Հայերու տեղահանութիւնն սկսաւ 1915 թուականի Յունիս 28-ին: Սահմանամերձ ըլլալուն պատճառով հայերը ենթարկուեցան համեմատաբար «մեղմ» եղեռնի՝ նահատակուեցաւ «ընդամէնը» 1500 հոգի:
Տէր-Զօր աքսորուածները ամբողջովին ջարդուեցան, մնացեալը տեղահանութենէն վերադարձան, սակայն 1921-ի ֆրանս-թրքական պայմանագիրի կնքումէն ետք, երբ Քիլիս անցաւ Թուրքիոյ, հայերն ստիպուած գաղթեցին Հալէպ:
Իսկ 1925-ի թրքական իշխանութիւնները պայթեցուցին 1873-ի օծուած Ս. Յովհաննէս հոյակերտ եկեղեցին, ինչով վերացաւ հայութեան վերջին հետքը:
Մարի Աթմաճեան

Մարի Աթմաճեան (5 Դեկտեմբեր 1914(1914-12-05), Պրաֆա, Տրապիզոնի վիլայեթ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 13 Յունիս 1999(1999-06-13), Mandres-les-Roses, Վալ-դը-Մարն), սփիւռքահայ բանաստեղծուհի, գրական եւ հասարակական գործիչ։ Բանաստեղծ Ա. Սեմայի Գեղամ Միհրան Աթմաճեանի քոյրը։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Պրաֆա։ Քոյրն է տարաբախտ բանաստեղծ ու գրագէտ Աթմաճեան Սեմայի։ 1915-ի Եղեռնին, Աղաճա Գըշլայի մէջ, ուր աքսորուած էին ընտանեօք, կ՛ենթարկուին անլուր տանջանքներու։ Հայրը խենեշօրէն կը սպանուի։ Իրենց կեանքին բաժինը գաղթականութիւն ու զրկանք կ'ըլլան։ Պոլիս, Սուրիա, Եթովպիա, Յունաստան եւ Ֆրանսա...:
Ամուսնացած է Շարլ Շեվալիէ հետ, Փարիզ,1934ին:


== Դպրոցական կեանք ==
Կ'աշակերտէ Պոլսոյ Դպրոցասէր Տիկնանց վարժարանին։ Գրականութեան իր ուսուցիչը եղած է Արշակ Չօպանեան։ Գրական նախափորձերը կը հրատարակուին Ա. Սեմայի «Ջանք» եւ «Մշակոյթ» ամսագիրներուն մէջ։


== Ստեղծագործութիւններ ==
1939-ին՝ լոյս կը տեսնէ գրական իր առաջին երգը, թատերակ մը։
1947-ին՝ կը հրատարակէ առաջին քերթողագիրքը՝ «Գողգոթայի Շուշաններ»:
1951-ին՝ երկրորդը՝ «Աստեղաքաղ»:
1961-ին՝ «Գաղթաշխարհի Երգեր»:
1967-ին՝ «Ոսկի Գեղօն»:
1974-ին՝ «Վերջալոյսէն Առաջ»։Խորքի եւ կառոյցի իր բոլոր ընկրկումներուն հակառակ, 1920-1950-ական թուականներու գրական հանգրուանին մէջ յիշատակելի անուններէն մէկն է:
1725 թուական

1725 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 25րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1725 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1725 մահեր

Փետրուար 8՝ Մեծն Պետրոս (ռուս.՝ Пётр Великий կամ՝ Պետրոս I ռուս.՝ Пётр 1-ый, ծն.1672), Ռուսիոյ ցար եւ ապա՝ կայսր
Հոկտեմբեր 10՝ Աստուածատուր Ա. Համադանցի (ծն.թուականը՝ անյայտ), ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1715-էն
Red (ալպոմ)

Red (հայ.՝ Կարմիր), ամերիկացի երգչուհի Թէյլըր Սուիֆթ չորրորդ սդուտիական ալպոմը, թողարկուած է 22 Հոկտեմբեր 2012-ին, Big Machine լէյպլով: Առաջին շաբթուայ ընթացքին ԱՄՆ-ի մէջ ալպոմը վաճառուած է աւելի քան 1.2 միլիոն օրինակ, այս վերջին տասը տարիներու ընթացքին ամէնաբարձր ցուցանիշն էր։ Ալպոմը թողարկուելէ ետք յայտնուած է Billboard 200 շարքի առաջին հորիզոնականին մէջ եւ 16 շաբաթ շարունակ գլխաւորած է US Billboard Top Country Albums շարքը։ Ալպոմը առաջինն էր նաեւ Անգլիոյ մէջ, Աւստրալիոյ մէջ, Գանատայի մէջ, Իրլանտիոյ մէջ եւ Նոր Զելանտիոյ մէջ: Ալպոմին անուանումը եւ լուսանկարը պաշտոնապէս ներկայացուած է 13 Օգոստոս 2012 թուականին, սկաւառակի առաջին երգին թողարկման ժամանակ՝ «We Are Never Ever Getting Back Together»: Յաջորդ չորս արժէքաւոր երգերը թողարկուած են ալպոմին թողարկումէն մէկ ամիս առաջ, որոնցմէ երեքը եղած են Billboard Hot 100 շարքին լաւագոյն տասնիակին մէջ։ Ալպոմը ստեղծուած է համագործակցութեան շնորհիւ՝ Կարի Լէյտբոտի եւ Էտ Շիրանի հետ։ Թեյլորի այս ալպոմը երաժշտական նոր ժանրէն է։ Ալպոմին մէջ ներառուած են 16 երգեր (առանց աւելորդ-տարբերակին):


== Ալպոմին Մասին ==
Թեյլորը կը բացատրէ, թէ ինչ կը նշանակէ ալպոմին անունը՝

Առաջին երգին նախացուցադրումը տեղի ունեցած է 13 Օգոստոս 2012 թուականին, երգը «We Are Never Ever Getting Back Together»-ն էր, որմէ ետք ալպոմը գրաւեց Billboard Hot 100 շարքի առաջին հորիզոնականը։ 623000 դիտող առաջին շաբթուայ ընթացքին, երգը գրաւած է երկրորդ դիրքը, ամէնավաճառւող թուային ալպոմներու մէջ (1991 թուականէն), զիջած է միային 2009 թուականին թողարկուած Flo Rida «Right Round» ալպոմին պատճառով: Այժմ միայն ԱՄՆ-ի մէջ ունի աւելի քան երեք միլիոն դիտող։
Երկրորդ երգը «Begin Again», որ թողարկուած է 25 Սեպտեմբեր 2012 թուականին։ Միայն «ITunes» թողարկումէն քանի մը ժամ ետք, այս երգը դարձաւ առաջինը։ Այս երգը առաջին շաբթուայ ընթացքին վաճառուած է աւելի քան 299000 թուային օրինակ եւ «Billboard Hot 100» շարքին մէջ եղած է իոթներորդ դիրքը։
«I Knew You Were Trouble» երգը թողարկուած է 27 Նոյեմբեր 2012 թուականին, դառնալով ալպոմին երրորդ երգը։ Թեյլոր Սուիֆթ դարձաւ պատմութեան առաջին թուային կատարողը, որ ալպոմին մէջ ունի երկու երգ, վաճառուած աւելի քան 400000 օրինակ։ Ալպոմը «Billboard Hot 100» շարքին մէջ երրորդն էր, վաճառուելով աւելի քան 416000 օրինակ։ «I Knew You Were Trouble» երգը դարձաւ ամէնայաջող երգը, ԱՄՆ-ի մէջ վաճառուելով 3 միլիոն օրինակ։
Ալբոմին չորրորդ երգը դարձաւ՝ «22»-ն: Հինգերորդ երգը «Red»-ն է։ Ալպոմին վեցերորդ երգը դարձաւ Էտ Շիրանի մասնակցութեամբ «Everything Has Changed» երգը։ Իոթներորդ երգը՝ «The Last Time», ուր Թեյլոր կ'երգէ Կեր Լէյտբոտի հետ, որ թողարկուած է 19 Հոկտեմբեր 2013 թուականին։


== Երգացանկ ==


== Շարքեր ==


=== Շաբթուայ Շարքեր ===
|style="width:50%; "|


=== Տարեվերջի Ամփոփուած Շարքեր ===


=== Վերջնական Հիթ-շարք ===

|}


== Թողարկման Յաջորդականութիւն ==
Կառուցուածք (մաթեմաթիկական)

Կաղապար:Այլ կիրառումներ
Կառուցուածք (մաթեմատիկա), մաթեմատիկական համակարգերու առավել ընդհանուր հասկացութիւն, որուն միջոցով կը հնարաւորէ միանման եղանակներով կառուցել աքսիոմներու համախմբութեամբ նկարագրուած համակարգեր։ Այդ եղանակներով հեշտութեամբ կ՛որոշուին, օրինակ, խումբը, տոպոլոգիական տարածութիւնը, կավարը եւ բազմաթիւ այլ համակարգեր։
Սերկէյ Միքայէլեան

Սերկէյ Գերասիմի Միքայէլեան (1 Նոյեմբեր 1923(1923-11-01), Մոսկուա, ՌԽՖՍՀ, Խորհրդային Միութիւն - 10 Դեկտեմբեր 2016(2016-12-10), Սեն Փեթերսպուրկ, Ռուսիա), ֆիլմի եւ թատրոնի խորհրդային բեմադրիչ, սենարիստ, ֆիլմի նկարիչ, ՌԽՖՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1976), ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արուեստագէտ (1983)։


== Կենսագրութիւն ==
Սերկէյ Միքայէլեան, ծնած է 1923 թուականին Մոսկուայի մէջ։ Մասնակցած է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին, վիրաւորուած է Ռժեւի ճակատամարտին։ 1951 թուականին աւարտած է Մոսկուայի Ա․ Լունաչարսքիի անուան Թատերական արուեստի պետական հիմնարկի բեմադրիչի բաժինը՝ Պորիս Զախաւայի, Մարիա Քնեպելի եւ Ա․ Փոփովի արուեստանոցը։ 1959 թուականին յաճախած է Մոսֆիլմին կից բեմադրիչի դասընթացները։
Ներկայացումներ բեմադրած է Սարաթովի, Կորքիի (ներկայիս՝ Թուէր) թատրոններուն մէջ, 1954-1956 թուականներուն եղած է Թաշքենթի Մաքսիմ Կորքիի անուան ռուսական թատրոնի գլխաւոր բեմադրիչը։
1956 թուականէն Լենֆիլմ, 1959-1961 թուականներուն՝ Մաքսիմ Կորքիի անուան սթուտիոներու բեմադրիչը եղած է։ 1989 թուականին դարձած է Պետրոպոլ ստուդիայի գեղարուեստական ղեկավարը։ Անոր ֆիլմերուն մէջ նկարահանուած են յայտնի դերասաններ Անտրէյ Մեախքովը, Օլեկ Եանքովսքին, Եւկենի Լեոնովը եւ այլն։


== Մրցանակներ եւ պարգեւներ ==
ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1976)՝ «Մրցանակ» ֆիլմի համար (1974)
ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արուեստագէտ (28 Հոկտեմբեր, 1983)
ՌԽՖՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1976)
Համամիութենական կինոփառատոնի մրցանակ (1983)՝ «Սիրահարուած եմ իմ ցանկութեամբ» ֆիլմի համար (1982)


== Թատերական աշխատանքներ ==
Ի․ Իրոշնիկովայի «Ինչ-որ տեղ Սիպիրում» (1951, Սարատովի պատանի հանդիսատեսի թատրոն)


== Ֆիլմագրութիւն ==


=== Դերերը ===


=== Մասնակցութիւն՝ ֆիլմերու մէջ ===


=== Բեմադրիչ ===


=== Սենարիստ ===


=== Նկարիչ ===


== Արտաքին յղումներ ==
«Надёжный солдат». «Санкт- Петербургские ведомости», выпуск № 082 от 10 мая 2011. Встреча с С. Г. Микаэляном. (ռուս.)
Աշոտ Սաթեան

Աշոտ Մովսէսի Սաթեան (18 Յունուար 1906(1906-01-18), Մարի, Անդրկասպյան մարզ, Թուրքեստան, Ռուսական Կայսրութիւն - 30 Սեպտեմբեր 1958(1958-09-30), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), հայ խորհրդային երաժշտահամ եւ խմբավար-ղեկավար։ ՀԽՍՀ արուեստի աստակաւոր գործիչ (1947)։


== Կենսագրութիւն ==
Աշոտ Սաթեանը ծնսծ է 1906 թուականին Մերվ քաղաքին մէջ: Հետագային ընտանիքը տեղափոխուեր է Պաքու, ուր Սաթեանը մտեր է Կարմիր Բանակի շարքերը, 1921-1926 թուականներուն եղեր է փողային նուագախումբի երաժիշտ, այնուհետեւ նուագախմբի ղեկավար (կապելմայստեր): 1926-1930 թուականներուն սորված է Պաքուի Հայարտան երաժշտական տաղաւարին մէջ (Ա. Մայիլեանի ղեկավարութեամբ)։ 1930 թուականէն բնակած է Երեւանի մէջ, 1936 թուականին աւարտել է [[Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական երաժշտանոցի ստեղծագործական (դասատուներ՝ Հարօ Ստեփանեան, ապա՝ Սարգիս Պարխուտարեան, Վարդգէս Տալեան) եւ խմբավարական (դասատու՝ Կոստանտին Սարաճեւ) դասարանները։ 1930-1939 թթ.՝ Սունդուկեանի անուան թատրոնը երաժշտական մասի վարիչ եւ խմբավար, 1939-1947 թթ. ղեկավարեր է «Հայկինո» տաղաւարի երաժշտական մասը։ 1947-1952 թթ.՝ Հայաստանի երաժշտահաններու միութեան վարչության նախագահ, ԽՍՀՄ երաժշտահաններու միութեան վարչութեան անդամ։


=== Երաժշտութիւն բեմադրութիւններու համար ===
Պոմարշէի «Ֆիկարոյի ամուսնութիւն կամ խելահեղ  օր» (1933)
Նիկոլայ Կոկոլի «Ռեւիզոր» (1934)
Լ.  Սլավինի  «Ինթերվենցիա» (1934)
Դերենիկ Դեմիրճեանի «Քաջ Նազար» եւ «Նափոլէոն  Կորկոտեան կամ համառօտ երջանկութիւն» (1934)
Հակոբ Պարոնեանի «Ատամնաբոյժն արեւելեան» (1935)
Ալեքսանդր Օսթրովսքու «Ամպրոպ» (1936)
Յոհան Ֆրիտրիխ Շիլլերի «Սէր եւ խարդաւանք» (1938)
Ճաֆար Ճապարլիի «1905 թուական» (1939)


=== Երաժշտութիւն ֆիլմերու համար ===
«Դաւիթ Պէկ »
«Մեր կոլխոզի մարդիկ»
«Արարատեան դաշտի աղջիկը»
«Ում է ժպտում կեանքը»
«Գվարդիականի կինը»
«Դուստրը»
«Երկիր հարազատ»
«Անահիտ»
«Լեռնային լճի գաղտնիքը»
«Սովետական Հայաստան»
«Դարեր եւ տարիներ»


== Պարգեւներ ==
«Պատւոյ նշան» շքանշան (1939)
ՀԽՍՀ արուստի վաստակաւոր գործիչ (1947)
Աշխատանքային Կարմիր դրօշի շքանշան (1956)
«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Անձնուէր աշխատանքի համար» մետալ
Սթալինեան մրցանակ (1952)


== Աղբիւրներ ==
Гл. ред. Ю. В. Келдыш. Музыкальная энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия, 1978. — Т. 4. — С. 866. — 975 с.
Սերգէյ Մերկելեան

Սերգէյ Մերկելեան (19 Մայիս 1928, Սիմֆերոփոլ — 20 Օգոստոս 2008, Լոս Անճելըս), հայ թուաբանագէտ, գիտութեան եւ կրթութեան ականաւոր գործիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1928 թուականին Սիմֆերոփոլի մէջ։ Թեկնածուական թէզը կ'առնչուէր գործառնութեան մօտաւորութեան տեսութեան։ 1951 թուականին Մերկելեանը ապացուցած է բազմանդամային մօտաւորութեան հայեցողութիւնը։ 19 տարեկանին էքստըրը աւարտած է Երեւանի Պետական Համալսարանի բնագիտութեան եւ թուաբանութեան դպրոցը։ 21 տարեկան հասակին Մերկելեանը կը դառնայ գիտութիւններու դոկտոր, 25 տարեկանին կ'ընտրուի ԽՍՀՄ եւ ՀՍԽՀ ԳԱ թղթակից անդամ, իսկ 28 տարեկանին՝ Հայաստանի գիտութիւններու ակադեմիայի ակադեմիկոս։ Ան եղած է ԽՍՀՄ ԳԱ Ստեկլովի անուան Թուաբանութեան հաստատութեան բարդ վերլուծութեան բաժինի հիմնադիրը եւ ղեկավարը։ Հետագային Հայաստանի մէջ հիմնած է թուաբանական մեքենաներու Երեւանի գիտահետազօտական հաստատութիւնը, իսկ հետագային նաեւ արտադրական ձեռնարկներ։ Այդպիսով սկիզբ դրուած է ժամանակակից հաշուիչ մեքենաներու արտադրութեան ստեղծման Հայաստանի մէջ։ Շնորհիւ Մերկելեանի կազմակերպական տաղանդի՝ Հայաստանը դարձաւ այդ ուղղութեամբ ԽՍՀՄ հիմնական կեդրոններէն մէկը։ Հատատութեան տնօրէնը եղած է 1956-1960 թուականներուն։ Մերկելեանը ԽՍՀՄ տարիներուն արժանացած է Սթալինեան մրցանակի, իսկ Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահի 26 Մայիս 2008-ի հրամանագիրով պարգեւատրուած է Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշանով։ Շքանշանը անոր յանձնուած է Լոս Անճելըսի մէջ, քանի որ այդ ժամանակ Մերկելեանը մշտական բնակութիւն հաստատած էր ԱՄՆ-ու մէջ։ Մերկելեանը մահացած է 2008 թուականին Լոս Անճելըսի մէջ՝ երկարատեւ հիւանդութունէ ետք։


== Գրականութիւն ==
Աշոտ Արզումանեան, Հրաշալի էստաֆետը, Երեւան, «Հայաստան», 1971, 207 էջ։


== Արտաքին Յղումներ ==
Յօդուած «Ազգ» օրաթերթին մէջ Սերգէյ Մերկելեանի մասին։
Սերգէյ Մերկելեանի կենսագրութիւնը
Սերգէյ Մերկելեանը www.people.am կայքէջին վրայ
Ռեզյումեն ՀՀ Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիայի կայքէջին վրայ։
Սերգէյ Մերկելեանը թուաբանական տոհմածառ նախագիծին մէջ
Սերգէյ Մերկելեանի մասին «Նոյեան տապանի» յիշարժան տարեթիւերուն մէջ։
ԱքցյօնսԿէմայնշաֆթ

ԱքցյօնսԿէմայնշաֆթ (AktionsGemeinschaft) Աւստրիոյ ուսանողներու միութեան մէջ քաղաքական միութիւն մըն է: Ան ինքզինքը չէզօք կը համարէ, սակայն անոր գաղափարը կը հետեւի Աւստրիոյ ժողովրդական կուսակցութեան եւ 1990-ական թուականներու իրմէ դրամական օգնութիւն ստացած է:
Ան ստեղծուած է 1982/3-ին եւ այդ ժամանակուընէ ի վեր ԱՈւՄ-ի մէջ ամենէ զօրաւոր միութիւններէն մէկն է:


== Արտաքին յղումներ ==
ԱքցյօնսԿէմայնշաֆթի գլխաւոր էջ՝ https://aktionsgemeinschaft.at/wp/
Սուրէն Ստեփանեան

Սուրէն Ստեփանեան (10 (22) Յունիս 1895, Գանձակ, Ռուսական Կայսրութիւն - 29 Դեկտեմբեր 1971(1971-12-29), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), քանդակագործ, մանկավարժ եւ արուեստագէտ եւ արուեստի տեսաբան։ Եղբայրն է քանդակագործ Արմենակ Ստեփանեանին:


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է Ռումանիա։ Նախնական կրթութիւն ստացած է ծննդավայրին մէջ ապա 1915 թուականին ընդունուած է Սեն Փեթերսպուրկի համալսարան: Համալսարանական ուսման կողքին քանդակագործութեան անհատական դասեր ստացած է յայտնի քանդակագործ Լէոնիտ Շերվուտէն: 
Համաշխարհային Ա. պատերազմի պատճառով որոշ ժամանակ ուսումը կէս ձգելով մասնակցած է Համաշխարհային Ա. պատերազմին. պատերազմէն ետք՝ 1918 թուականին մեկնած է Թիֆլիս, ուր ուսումը շարունակած է Կովկասեան ընկերութեան գեղանկարչութեան եւ քանդակագործութեան ուսումնարանէն ներս, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1920 թուականին:


== Գործունէութիւն ==
Ուսումը աւարտելէ ետք որոշ ժամանակ աշխատած է զանազան արհեստանոցներէ ներս եւ ապա 1927 թուականին գալով Երեւան աշխատանքի անցած է ճարտարապետ Ալեքսանդր Թամանեանի ղեկավարած արհեստանոցէն ներս:
Ստեփանեան 1945-1971 թուականներուն ուսուցչութեան պաշտօն ստանձնած է Երեւանի Գեղարուեստի եւ թատրոնի կաճառէն ներս։


== Ցուցահանդէսներ ==
Ստեփանեան 1926 թուականէն սկսած է մասնակցիլ ցուցահանդէսներու. անոր քանդակներէն շատեր մինչեւ օրս կը զարդարեն Երեւանի փողոցները. ինչպէս՝ Դերենիկ Դեմիրճեանի, Պերճ Պռոշեանի, Ստեփան Աղաջանեանի, Յովսէփ Օրբելիի, Արա Սարգսեանի, դերասանուհի Սիրանոյշի եւ այլոց արձանները:
Անոր այլ ժանրի յայտնի գործերէն են․

«Վերադարձ շուկայից»,
«Կուժով գեղջուհին»,
«Երեխային լողացնող մայրը»,
«Երեխայի լոգանք» եւ այլ աշխատութիւններ:Քանդակագործին գործերը կը գտնուին Հայաստանի Ազգային պատկերասրահին, Եղիշէ Չարենցի անուան գրականութեան եւ արուեստի թանգարանին, Մոսկուայի Արեւելքի ժողովուրդներու պետական թանգարանին, ինչպէս նաեւ յայտնի այլ պատկերասրահներու եւ թանգարաններու մէջ:


== Կոչումներ ==
1947 թուականին ստացած է տոքթորի կոչում,իսկ շնորհիւ իր վաստակին, 1950 թուականին արժանացած է Հայաստանի Ժողովրդական նկարիչ կոչումին:


== Պատկերասրահ ==