armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Safran Aircraft Engines

Safran Aircraft Engines (առաջ կոչուած Société nationale d'étude et de construction de moteurs d'aviation իսկ Snecma), Safran խումբէն ֆրանսաֆան ընկերութիւն։
Մասնագիտութիւնն է յղանալ ու շինել օդանաւորդութեան եւ տիեզերական արդիւնաբերութիւններու համար շարժակներ։ Safran Aircraft Engines կը յղանայ, կը զարգացնէ, կ'արտադրէ ու կը ծախէ քաղաքավարական եւ զինուորական օդանաւորդութեան շարժակներ ու հրթիռ եւ արբենեակի շարժակներ։ Safran Aircraft Engines կը սարքաւորէ հարակից ֆրանսական «կործանիչները»՝ ինչպէս Dassault Rafale (M88 շարժակ) եւ Mirage 2000 (M53 շարժակ)։ Safran Aircraft Engines եւ General Electric միյասին ըստեղծեցին CFM International միյաընկերոթիւնը, որ կը սարքաւորէ Airbus եւ Boeing օդանաւներ. CFM Materials միյաընկերոթիւնը պատահական կտորներ կը նատակարարէ CFM56 շարժակներու համար։ Safran Aircraft Engines ալ կը կատարէ Ariane հրթիռին գլխաւոր հարկերը։


== Պատմութիւն ==
Snecma ստեղծուած է 29 Մայիս, 1945 երբ Gnome et Rhône ընկերութիւնը կետականացուած եղաւ։ Այս կետականացումը Ֆրանսային ազատութենէն ատեն եղաւ, որովհետեւ Gnome et Rhône ընկերութիւնը Նացիստական Գերմանիոյ համար աշխատեցաւ Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի ատեն, ու միջոցները կը պագսէին։ 
Զարմանալիօրէն, կը կարծուեր Snecma բաւական արդիական եւ զորաւոր չէր. Գերմանացի ճարտարագէտ նըն էր, Հերման Ըսդռիշ, որ կ՛խրդիխցնէ ընկերութիւնը պատերազմէն վերջ։
Յետոյ Snecma կը մտնէ բազմաթիւ ձեռնրկներու մէջ։ Մանաւանդ Եւրոպական Յառաջամղումի Ընկերութեան (Société Européenne de Propulsion - SEP) ստացումը կ'արտօնէ Snecma-ի մտել տիեզերական յառաջամղումի շուկային մէջ։
2000-ին կ՛ըստեղծուի «Groupe Snecma» կոչուած հոլտինկը («holding»), վարելու համար ամփողչ գործունէութիւնները. այն ատեն կը կոչուի Snecma Moteurs։ Ետ Snecma անունը կ'առնէ երբ 2005-ին Groupe Snecma-ն եւ Sagem-ը կը միաձուլուին եւ կը ծնի Safran։ 2005-է ի վեր «Snecma» կոչումը հապաւում մեն է։
1 Փետրուար, 2009-ին, Snecma եւ Snecma Services կը միացնեն անոնց գործունէութիւնները եւ Շարժակի Կարգաւորութեան Դրութիւնը Hispano-Suiza-էն Snecma փոխադրուած է։
19 Մայիս, 2016-ին Snecma ետ կոչուխծ է Safran Aircraft Engines։


== Գործունէութիւն ==
2006-ին քաղաքավարական մասը կը ներկայացնէ 78,2% տարեկան առեւտրական գործառնութենէն, զինուորական մասը 12,5% ու տիեզերական մասը 6,4%։
Safran Aircraft Engines-ի գործունէութիւը շատ միջազգային է.
Ասատուրեան

Ասատուրեան, հայկական մականուն։


== Մականունը կրողներ ==
Աշոտ Ասատուրեան (1937-1999), խորեոգրաֆ, ռեժիսոր, լիբրէտիստ։
Ասատուր Ասատուրեան (19-րդ դար-1915), թարգմանիչ։
Աւետիս Ասատուրեան (20-րդ դար), թղթակից։
Գարեգին Կիրակօսի Ասատուրեան (1900-1969), Անդրկովկասեան շրջանի Ադրբեջանի եւ Հայաստանի ԽՍՀ Զինկոմ (1938-1952):
Վահրամ Ասատուրեան (1876-?), բժիշկ։
Յակոբ Յովհաննէսի Ասատուրեան (1903–2003), բանաստեղծ, արձակագիր, երաժշտագէտ։
Պարոյր Ասատուրի Ասատուրեան (1882-1936-էն ետք), բանասէր։
Վրթանէս Ասատուրեան (1908-2000), գրող, բանասէր։
Ազատ Ասատուրեան ( 1882, Ղարաբաղ- ...), երգիչ:
Վահրամ Ասատուրեան (Ասատուր Ասատուրեան, 1876, Կոստանդնուպոլիս — անյայտ), հայ բժիշկ։
8 Սեպտեմբեր

8 Սեպտեմբեր, տարուան 251-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 252-րդ) օրն է։

Տարուայ աւարտին կը մնայ 114 օր


== Դէպքեր ==
1701. կաթողիկէ վանահայր Մխիթար Սեբաստացին Կ.Պոլսոյ մէջ հիմնեցաւ Մխիթարեան Միաբանութիւնը
1822․ կը սկսի Սփեցեսի նաւամարտը (1822) կամ Նաֆփլիոյի նաւամարտ եւ կամ՝ Արմաթայի նաւամարտ (յուն․՝ Ναυμαχία των Σπετσών կամ Ναυμαχία του Ναυπλίου)․ յոյներուն եւ օսմանցիներուն միջեւ տեղի ունեցած վճռական նաւամարտ, Յունական 1821-ի Ապստամբութեան ընթացքին։
Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ՝
1941. գերմանական զօրքը սկսաւ Լենինկրատի պաշարումը, որը տեւեց 872 օր
1978. շահի դէմ ապստամբող ցուցարարները ցրելու համար զօրքը կրակ բացաւ եւ սպաննեցաւ անոնցմէ 122-ը
1988. Թորինոյի Ողիմպիական մարզադաշտին մէջ տեղի կ՛ ունենայ Մարդու Իրաւունքներ, Հի՛մա շարժումին նուիրուած համաշխարհային շրջապտոյտին 5-րդ համերգը
1999. ուղիղ կէսգիշերին Մոսքուային մէջ ահաբեկիչները պայթեցուցած են ինը յարկանի շէնքը (ռուս.), սպաննելով 106 մարդ
2013․ 98 տարի ետք, Աղթամարի Սուրբ Խաչ եկեղեցւոյ մէջ 6 անձեր կը կնքուին, որոնց մէջ նաեւ նորածին մը


== Ծնունդներ ==
 8 Սեպտեմբերի ծնածներ 

1876.Առանձար (մ.1913, Ատանա) արեւմտահայ գրող, երգիծաբան
1884. Աշոտ Մատաթեան (մ. 1965) հայ դերասան, բեմադրիչ, թարգմանիչ
1941. Պըռնի Սենտըրզ (անգլերէն՝ Bernie Sanders) ամերիկացի քաղաքական գործիչ


== Մահեր ==
 8 Սեպտեմբերի մահացածներ 

1973. Ռաֆայէլ Իսրայէլեան  (ծն.1908, Թիփղիս), հայ ճարտարապետ


== Տօներ ==

Գրագիտութեան համաշխարհային օր
 Անկախութեան օր (Մակեդոնիա, Եուկոսլաւիայէն, 1991)
Յաղթանակի օր՝
 (Մալթա)
 (Փաքիստան)
Համուրապիի Օրինագիրքը

Համուրապիի օրինագիրքը՝ Պապիլոնեան հին օրենքներու գիրք մըն է Մէզօբօդամիայէն, ան շատ լաւ ցեւով պահպանուած է ք.ա.1754 թուականէն ի վեր։ Ան եղած է ամենահին օրենագիրքերէն մէկը աշխարհին վրայ։ 6-րդ Պաապիլոնեան շագագորը՝ Համուրապին կանոնագիրը գրեց մեծ քարի վրայ եւ զանազան կաւէրով։ Ան ունի 282 օրէնք՝ պատիժներով, եւ նշանաւոր խօսքով.«Աչքը աչքին եւ ակռան ակռային», հաւասարութեան համար գերիներուն եւ ազատ մարդոց միջեւ։ Այս օրինագիրքին մէջ կան ժողովուրդին վճարումներուն մասին օրէնքներ։ Գաղտնաբառերը գտնուած են 1901-ին հետախոյզերուն կողմէ։ Ան թարգմանուած ձեւով հրատարակուեցաւ 1902-ին Ժան Վէնսան Շիլի կողմէ։ Անոր հասակը 2,25 մեթր է։ Ան գրուած է Ագգատերէն լեզուով, կը ցուցադրուի ներկայիս Լուվր թանգարանին մէջ։


== Պատմութիւն ==
Համմուրապի ղեկաւարեց 42 տարի, ք.ա.1792-էն մինչեւ ք.ա.1750 թուական ըստ միջնադարեան ժամանակագրութեան։ Քարին վրայ կան 44 աղիւսակ եւ 28 հոդուած՝ որ կը պարունակեն 282 օրէնքներ։
Հեթում Պատմիչ

Հեթում Պատմիչ (1235 - 1308, Պուատիե), 13-14-րդ դարերու Կիլիկեան Հայաստանի պատմագիր, պետական գործիչ։ Հեթումեաններու տոհմէն։ 1294-1305-ին՝ հայոց սպարապետ։ Շարք մը յաղթական ճակատամարտեր  մղած է դրացի իսլամական իշխանութիւններուն (մանաւանդ Եգիպտոսի սուլթանութեան) դէմ։ 1305-ին սպարապետութիւնը յանձնած է իր որդի Օշինին, ընդունած է կաթոլիկութիւնը եւ մեկնած է Կիպրոս՝ կրօնաւորելու։ 1307-ին, Կղեմես V պապի յանձնարարութեամբ, գրած է թաթար-մոնկոլներու պատմութիւնը, որ արժէքաւոր տեղեկութիւններ կը պարունակէ միջնադարեան Արեւելքի, Հայաստանի, Կովկասի ու դրացի երկիրներու մասին։ Միջնադարեան ֆրանսերէնով գրած անոր երկը վերածուած  է լատիներէնի, ապագային թարգմանուած է ֆրանսերէն, իտալերէն, անգլերէն, Dutch հոլանտերէն եւ այլն։ 1842-ին Մկրտիչ Աւգերեանը լատիներէնէ գրաբար  թարգմանած է Հեթումի երկը՝ ատոր միանալով Հեթումի անունով յայտնի ժամանակագրութիւնը, որ կ'ընդգրկէ  կարեւոր տեղեկութիւններ Հայաստանի եւ ասիական ու Եւրոպական  շարք մը պետութիւններու 1096-1307-ի պատմութիւնէն։


== Գրականութիւն ==
Ալիշան Ղ., Հայապատում, Վնտ., 1901։
Абгарян Г.В., Архетип "Татарской хроники" Гетума, использованный “Любексой хронике” Детмара, ՊԲՀ, 1978, № 1
Մառի Կէրէքմէզեան

Մառի Կէրէքմէզեան, (1913 Կեսարիա–1947 Պոլիս) արձանագործ, փիլիսոփայ, ուսուցիչ։
1913 Ծնեալ՝ Կեսարիա-Թալաս Ուսման առաջին քայլեր, ծննդավայրին Վարդ Պատրիկեան մանկապարտէզին մէջ 
1935 Շրջանաւարտ Էսաեան Վարժարանի նախակրթարան, միջնակարգ և լիսէէն 
1942 Փիլիսոփայութեան ուսման առընթեր աշակերտել Փրօֆ.Ռուտօլֆ Պէլլինկի, Ստանպուլի Պետական Գեղարուեստից Ակադեմիի մէջ 
1943 Շրջանաւարտ Ստանպուլի Համալսարանի փիլիսոփայութեան ճիւղէն 
1943 Մասնակցութիւն Անգարայի Պետական Նկարչական և Արձանի ցուցահանդէսներուն 1943 Արդի Կրթարան, Կեդրոնական և Էսաեանի մէջ ուսուցչութիւն 
1945 Առաջնութեան մրցանակ Եահեա Գէմալի կիսանդրիով 
1946 Առաջնութեամբ շրջանաւարտ Գեղարուեստից Ակադեմիի Արձանի ճիւղէն 
1947 Մահ և թաղում Շիշլիի Հայոց Գերեզմանատան մէջ: 
Մառի ԿԷՐԷՔՄԷԶԵԱՆ Միմար Սինան Համալսարանի Ստանպուլի Նկարչական և Արձանի Թանգարանին մէջ ունի երկու կիսանդրիի աշխատանքներ: Եահեա Քէմալ Ա. մրցանակի արժանացած Անգարայի նկարչական ցուցահանդէսին  


== Աղբիւրներ ==
http://www.agos.com.tr/am/hvotvadzi/24844/vochinch-vochinch-vochinch
https://tr.wikipedia.org/wiki/Mari_Gerekmezyan
https://indigodergisi.com/2017/08/bedri-rahmi-eyuboglu-mari-gerekmezyan/
Սահմանին

Սահմանին, հայկական հեռուստաշար մըն է, որ կը պատմէ հայ-Ազրպէյճանական սահմանին վրայ տեղի ունեցող իրադարձութիւններուն մասին: Հեռուստաշարը առաջին անգամ հրատարակուեցաւ 5 Դեկտեմբեր, 2015 թուականին, Շանթ TV-էն ու կը բաղկանայ 12 դրուագներէ: Սահմանին հեռուստաշարին արտադրողն է Ռոման Մուշեղեանը:
Հեռուստաշարին նկարահանումը տեղի ունեցած է Հայաստան, Ղարաբաղի մէջ:


== Դերասաններ ==


=== Գլխաւոր դերասաններ ===
Աշոտ Տէր-Մաթեոսեան
Ռոզի Աւետիսովա
Էտկար Իկիթեան
Դաւիթ Աֆրիկեան


=== Ուրիշ դերասաններ ===
Ռուտոլֆ Ղեւոնդեան
Արտակ Այվազեան
Արմէն Սողոյեան
Սարգիս Գրիգորեան
Սուրէն Թումասեան
Գարիկ Չէփչեան
Խաչիկ Ղազարեան
Յովակ Գալոյեան
Գնէլ Ուլիխանեան
Սեպուհ Աբիկեան
Իննա Խոճամիրեան
Հայկ Մանուկեան
Նարեկ Աղապապեան
Կարէն Ճաղարեան
Արմէն Սարգիսեան


== Արտաքին յղումներ ==
Վանեսա Պիքրոֆթ

Վանեսա Պիքրոֆթ (անգլ.՝ Vanessa Beecroft)՝ 25 Ապրիլ 1969, Ճենովա, Իտալիա, իտալացի նկարիչ, ժամանակակից կատարողական արուեստի ներկայացուցիչ։ կը տեղծագործէ փերֆորմանս տեսակով։ Նկարչուհին կ՛աշխատի Ամերիկայի միացեալ նահանգներու մէջ։ Անոր աշխատանքներէն շատերը ստեղծուած են մասնագիտական ձեւերու օգտագործման համար, երբեմն մերկ կամ գրեթէ մերկ՝ կենդանի պատկերներ ցուցադրելու համար։
Մերկ ձեւերով ցուցադրութիւնները Պիքրոֆթին ճանաչում բերաւ։


== Ստեղծագործութիւններ ==
Պիքրոֆթի առաջին ցուցահանդէսը ՝ VB01-ը տեղի ունեցած է Միլանի մէջ, 1993-ին։ Յաջորդ տարի անոր ցուցադրութիւնները ներկայացուեցան Նիւ Եորք Սիթիի Անտրիա Ռոզէն պատկերարահէն ներս, որ Նիւ Եորքեան առաջին ցուցահանդէսն էր։ Աւելի ուշ, 1994-ին Նիւ Եորքի Լոնկ Այլնտ Սիթիին մէջ տեղի ունեցաւ անոր հերթական ՝ VB08 ցուցահանդէսը։
2005-ին Պերլինի Նոր ազգային պատկերասրահէն ներս VB55 ցուցադրութեան նկարչուհին ներկայացուցած էր հարիւր կին մոտելների՝ երեք ժամ շարունակ կանգնած, բոլորն ալ միչեւ գոտկատեղը իւղաներկուած, առանց հագուստի կամ անոնցմէ որոշները միայն կանացի բարակ նայլընէ զուգագուլպաներով։
Հոկտեմբեր 2005-ին Վանեսա Պիքրոֆթը նոր ներկայացում մը կը ցուցադրէ Փարիզի կենտրոնական Շանզ Էլիզէ փողոցի Լուի Վիտօն (Louis Vuitton) ֆրանսական նորաձեւութեան տան բացման առթիւ։ Նոյն իրադարձութեան համար՝ Լուի Վիտօն պայուսակներու հաւաքածոներու ցուցադրութեան ժամանակ, ան մոտելներուն կանգնեցուց պայուսակներու կողքին։

2007-ին Վենետիկի Պիենալէյի 52-րդ տարելիցի կապակցութեամբ, ան ներկայացուց իր ամենատարածուած քաղաքական ներկայացումը ՝ VB61, «Դեռ մահացած։ Դարֆուրը դեռ հա՞մր է» խորագրով ցուցադրութիւնը։ Այն կը ներկայացնէր երեսուն սուտանցի կանանց, որոնք պառկած էին սպիտակ կտաւով ներկուած գետնի վրայ, ձեւացնելով դիակներ ՝ մէկը միւսի վրայ ինկած, որ կը նկարագրէր Սուտանի Դարֆուր շրջանի ցեղասպանութիւնը։
Պիքրոֆթի սուտանցի երկուորեակներու որդեգրման փորձի փաստը, որոնց ան կը ցանկանար արուեստի ցուցահանդէսներուն որպէս մոտել ներկայացնել, թեմա հանդիսացած էր նոր զելանտացի ռեժիսոր Պիետրա Պրեթքելլի «The Art Star and the Sudanese Twins» («Արուեստի աստղն ու սուտանցի երկուորեակները») վաւաերագրական ֆիլմի համար, որ ներկայացուած է Սուտանի կինոփառատօնին ՝ Համաշխարհայն վաւերագրական կինոնկար մրցոյթին։
Մարտ 2009-ին Միլանի Ժամանակակից արուեստի տաղաւարէն ներս ցուցադրուած է Ափրիկեան ներգաղթեալներու «Վերջին ընթրիքը»։


== Անձնական ==
Ընկերաբան Գրեգ Տիւրքինի հետ իր ամուսնութիւնէն նկարչուհին երկու որդի ունի։
378 (թիւ)

378 (երեք հարիւր եօթանասունութ) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 377-ի եւ 379-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 A005349  բերկրալի թիւ է
 A024450  երեք խորաններու գումար է՝ 378=23+33+73
հռովմէաբար գրութիւնը (CCCLXXVIII) երկնիշայինէն (101111010) աւելի երկար է
 Alt   378  գործադրելիս կը ստացուի z տողատառը
378 Հոլմիա աստեղնեակի կարգային թիւն է
+378-ը Սան-Մարինոյ զանգելու միջազգային քոտն է
1803 թուական

1803 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու երրորդ տարին


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1803 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1803 մահեր
Խորէն Մանաւեան

Խորէն Մանաւեան, հայ բանաստեղծ։
Ծնած է Պոլիս։ Յաճախած է Կէտիկփաշայի Մէսրոպեան նախակրդարանը, յետոյ Մխիթարեան լիսէ, աւելի վերջը՝ Իսթանպուլի Տնտեսագիտութեան ֆաքիւլթէն, զոր աւարտելէ ետք զբաղուած է Հաշուագիտութեամբ։
Սկսած է գրել փոքր տարիքէն, թրքերէն ու հայերէն ոտանաւորներ։
Ամուսնացած է եւ տէր է երկու զաւկի։
1962 թուականէն սկսեալ կ'աշխատցի «Մարմարա« օրաթերթի գրական թիւերուն։ Հրատարակած է «Ստուերախաղ» (1977) բանաստեղծութիւններու գիրք մը։
Արժանացած է «Սարքիս Պողոսեան» մրցանակի, 1965-1966 տարեշրջանին։


== Աղբիւրներ ==
Սփիւռքահայ արդի գրականութիւն (խմբ. խմբագրող և համադրող՝ Սեդա Ծաղիկեան-Տէմիրճեան), Միշիկըն էջ 38։
Երաժշտական գործիքներու թանգարան (Միլանօ)

Երաժշտական գործիքներու թանգարան (իտալ.՝ Museo degli strumenti musicali), երաժշտական գործիքներուն նուիրուած թանգարան Միլանոյի Սֆորցա ամրոցին մէջ, ուր կը ցուցադրուի ԺԵ. դարէն մինչեւ Թ. դարու վերջը երաժշտական գործիքներու հարուստ եւ բազմազան հաւաքածոյ մը։


== Պատմութիւն ==
Թանգարանը ստեղծուած է 1958-ին ուսուցիչ Նաթալէ Գալինիի երաժշտական գործիքներու հաւաքածոյին գնման իբրեւ արդիւնք։ Սկիզբը գործիքները տեղադրուած են Մորանտօ պալատին մէջ, ապա հաւաքածոյին ընդլայնումէն ետք, 1963-ին տեղափոխուած են Սֆորցա ամրոցին առաջին յարկը։

Թանգարանը կը գտնուի Սֆորցա ամրոցին համալիրին մէջ, ուր բացուած է նաեւ Սֆորցա ամրոցին պատկերասրահը, Հին արուեստի թանգարանը, Միլանոյի եգիպտական թանգարանը, հնագիտական թանգարանը, Կիրառական արուեստի հաւաքածոն, Հին կահոյքի եւ փայտէ քանդակներու թանգարանը։


== Հաւաքածոյ ==
Միլանոյի երաժշտական գործիքներու թանգարանին մէջ կը ցուցադրուին ԺԵ. դարէն մինչեւ Ի. դարու վերջը շուրջ 700 երաժշտական գործիքներ՝ յատուկ ուշադրութիւն դարձնելով Լոմպարտիա շրջանի գործիքներուն։ Հաւաքածոն կը ներառէ կսմիթահար գործիքներ, լոմպարտեան եւ քրեմոնեան ջութակներ, որսորդական փողեր, բազմաթիւ փայտէ գործիքներ, օրինակ՝ սրինգ, հոպոյ, քլառինեթ, անգլիական եղջերափողեր, ինչպէս նաեւ ֆակոթ, դաշնամուր  քանի մը հին երգեհոններ (flutes, oboes, clarinets, English horns, bassoons, pianos, ancient organs): Թանգարանին մէջ կը ցուցադրուին նաեւ նախկին Studio di fonologia musicale di Radio Milano-ի սարքաւորումները։
2000-ին Անթոնիօ Մոնցինօ (Antonio Monzino) հիմնադրամը ԺԸ. դարէն Ի. դար, Մոնցինօ ընտանիքին հաւաքածոյէն թանգարանին նուիրած է 79 երաժշտական գործիքներ։ Այս երաժշտական գործիքները կը ներկայացնեն լոմպարտեան ջութակագործ վարպետներու աւանդոյթները։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		


== Գրականութիւն ==
Le città d'arte:Milano, Guide brevi Skira, ed.2008, autori vari
Milano e provincia, Touring Club Italiano ed.2003, autori vari
Andrea Gatti, Museo degli strumenti musicali, Milano, Electa, 1997, ISBN 88-435-4681-3.


== Աղբիւրներ ==
Le città d'arte:Milano, Guide brevi Skira, ed.2008, eutori vari
Milano e provincia, Touring Club Italiano ed.2003, autori vari
http://www.comune.milano.it/dseserver/webcity/documenti.nsf/0/5A4CA30F4FDC7CA8C125726C005484BE?opendocument
COLLECTIONS OF APPLIED ARTS AND THE MUSEUM OF MUSICAL INSTRUMENTS ON THE FIRST AND SECOND FLOORS OF THE ROCCHETTA
http://www.ufficiostampa.rai.it/comunicati_aziendali/20120614/rai__lo_studio_di_fonologia_torna_a__suonare_.html


== Արտաքին յղումներ ==
Սֆորցա ամրոցին համալիրին կայքը
Շղթայուածը

«Շղթայուածը» թատերախաղը Լեւոն Շանթ գրած է 1918 թուականին։Ան Բազմիցս բեմադրուած է հայ թատրոնէն ներս։ Թատերախաղին մէջ  Լեւոն Շանթ Արտաւազդի առապելը կը ներկայացնէ նոր տեսանկիւնէ մը: Նաղաշը ժողովուրդին կը քարոզէ, թէ ազատութիւնը կը բերի Շղթայուածը՝ Արտաւազդը։


== թատերախաղի նիւթը ==
Թատերախաղին մէջ պատկերուած գործողութիւնները տեղի կ'ունենան միջնադարեան Անի քաղաքին մէջ. Անիի էմիրը Մանուչէի որդին է, որ իշխանութեան հասած է բռնութեան միջոցաւ ու Անին կը համարէ իր սեփականութիւնը։ Նոյնպիսի բռնակալ մըն է իշխան Վահան Պահլաւունին, որը իր կարգին Անին կը համարէ իր սեփականութիւնը։ Սակայն անեցիները կ'ելլեն անոնց դէմը և երկուքին ալ քաղաքէն դուրս կը շպրտեն ։ Յեղափոխութեան իբր արդիւնք Անիի իշխանութիւնը կ'անցնի արհեստաւորներու ձեռքը, սակայն սպասուած փոփոխութիւնները չեն կատարուիր, քաղաքին մէջ գրեթէ ամէն ինչ կը մնայ նոյնը. դարբին Աւագը, որ նախապէս իշխանութենէն կը բողոքէր, կը դառնայ Անիի ղեկավարներէն մէկը եւ անճանաչելիօրէն կը փոխուի։ «Այժմ ե՛ս եմ է,իրը, ե՛ս եմ Անիի տէրը»,- կ'ըսէ Աւագը էմիրի Հարճին, որ մնացած էր պալատին մէջ։


== Արտաւազդի առասպելը ==
Արտաւազդի առասպելը հայ մատենագիտութեան մէջ պահպանուած է երկու մեկնութեամբ. Եզնիկ Կողբացին Արտաւազդին կը ներկայացնէ որպէս բարի դիւցազն, որ պիտի ազատի շղթաներէն ու տիրէ աշխարհին՝ բերելով ազատութիւն։ Մովսէս Խորենացին Արտաւազդին կը ներկայացնէ իբրեւ աւերիչ ոգի, որ ազատելու պարագային պիտի աւերէ աշխարհը։
1730 թուական

1730 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 30րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1730 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1730 մահեր
Միլոշ Զեման

Միլոշ Զեման (չեխ․՝ Miloš Zeman, 28 Սեպտեմբեր 1944), Չեխիոյ երրորդ եւ ներկայի նախագահն է։ Նախագահի պաշտօնը ստանձնած է 8 Մարտ 2013-ին։ 1998-էն մինչեւ 2002 եղած է նաեւ Չեխիոյ վարչապետը ։
Զեման՝ Չեխիոյ նախագահ ընտրուած է Յունուար 2013-ին։ Ան Չեխիոյ պատմութեան առաջին նախագահն է, որ ուղղակի ժողովուրդին կողմէն ընտրուած է: Նախորդ նախագահները՝ Վացլաւ Հաւել (Václav Havel) եւ Վացլաւ Քլաուս (Václav Klaus) Չեխիոյ խորհրդարանին կողմէ ընտրուած էին։ 27 Յունուար 2018-ին ան վերընտրուած է :


== Վաղ տարիներ ==
Զեման Քոլին ծնած է 28 Սեպտեմբեր 1944-ին: Անոր ծնողքը ամուսնալուծուած է, երբ ան երկու տարեկան էր։ Զեման ապրած է իր ուսուցչուհի մօր հետ: Ուսանած է Քոլինի բարձրագոյն դպրոցին մէջ, որմէ ետք 1965-ին ուսումը շարունակած է Փրակի Տնտեսագիտական համալսարանէն ներս, զոր աւարտած է 1969-ին:
1968-ին «Փրակի գարունին» ան դարձած է Չեխոսլովաքիոյ համայնավարական կուսակցութեան անդամ, սակայն զինք վտարած են կուսակցութենէն, քանի որ ան համաձայն չէր, որ Խորհրդային զօրքը մտնէր Չեխոսլովաքիա: 


== Արտաքին Յղումներ ==
Նոր Արաբկիր (թերթ)

«Նոր Արաբկիր», տեղեկատու, ամերիկաբնակ արաբկիրցիներու միութեան կեդրոնական վարչութեան, ապա՝ «Արաբկիր» միութեան կիսամսեայ պաշտօնաթերթ։ Լոյս տեսած է 1925-1974 թուականներուն, միութեան նստավայրերի՝ Նիւ Եորքի, Ֆիլատելֆիայի, Ուոթերթաունի, Պոսթընի մէջ։ Խմբագիր՝ Գ. Գալստեան։ Հրատարակած է միութեան տեղեկագրեր, պատգամաւորական ժողովներու արձանագրութիւններ, որոշումներ, բանաձեւեր, Հայաստան այցելած սփիւռքահայ գործիչներու տպաւորութիւններ։
Ծանօթացուցած է Արաբկիրի պատմական անցեալին, արաբկիրցիներու կենցաղին ու աւանդոյթներուն։ Գրական բաժնին մէջ տպագրած է սփիւռքահայ գրողներու եւ պատմաբաններու գործեր։
Մարգարէն

«Մարգարէն» (անգլերէն՝ The Prophet) գիրքը՝ Ճըպրան Խալիլ Ճըպրանի (անգլերէն՝ Kahlil Gibran) հեղինակութեամբ՝ կը համարուի համաշխարհային գրականութեան գլուխ-գործոցներէն մէկը, ուր հեղինակը՝ հանճարեղ եւ ինքնատիպ մօտեցումով, բանաստեղծական դարձուածքներով եւ գեղեցիկ մեկնաբանութիւններով կը քննարկէ ընկերային եւ բարոյական կեանքի, ինչպէս նաեւ հաւատքի ու հոգեւոր արժէքներու բազմազան ու բազմաբնոյթ երեսակները:


== Գիրքի Նիւթը ==
Գիրքի հերոսը՝ Մարգարէն է, «ընտրեալ» Ալ Մուսթաֆան, որ պիտի լքէ Օրֆալիս քաղաքը, եւ այս առիթով, զինք հրաժեշտ տալու եկած բազմութեան կը խօսի սիրոյ  եւ ամուսնութեան, զաւակներու, աշխատանքի, ցաւի, ուրախութեան եւ տրտմութեան, առեւտուրի, օրէնքի եւ ազատութեան, բանականութեան եւ ցանկութեան, , ինքնաճանաչման, բարիի եւ չարի, աղօթքի եւ հաճոյքի, գեղեցկութեան, կրօնի, մահուան եւ հրաժեշտի մասին, եւ իւրաքանչիւրի պարագային՝ կը ներկայացնէ ընկերութեան մէջ տարածում գտած երեւոյթները, ապա, պատկերաւոր լեզուով՝ կը խօսի նոր մօտեցումներու եւ կաղապարուած մտածելակերպերէ դուրս դրոյթներու մասին: Գիրքը յեղափոխական ու մարգարէական է այս իմաստով, ու կու գայ կարծրատիպերը կոտրելու, եւ հոգեկան ու բարոյական նո՛ր արժէքներով յատկանշուած ընկերութեան մը ստեղծելու գաղափարներով, հեռո՛ւ ցուցադրական կամ անձնասիրական մօտեցումներէ, ուր մարդ իր ինքնուրոյն անհատականութիւնը պահելով հանդերձ՝ իր անձը, սէրն ու հաւատքը՝ իր ընտանիքին, զաւակներուն, աշակերտներուն եւ հանրութեան հետ կը կիսէ, առանց սակայն անոնց մէջ ամբողջովին ձուլուելու եւ անէանալու:

Այս իմաստով, Ճըպրան Խալիլ Ճըպրանի գիրքը իմաստութեան անհրաժեշտ ընթերցում է՝ յոյսի ու յուսալքութեան, իմաստի եւ ունայնութեան, սիրոյ եւ ատելութեան, եսասիրութեան եւ անձնազոհութեան, պատրանքի եւ իրականութեան միջեւ տուայտող, կեանքի ու ժամանակի իմաստը որոնող, եւ մարդկային յարաբերութիւններու անձնապաշտ ու եսակեդրոն իրականութիւնը դիմակայող անհատին համար: Հետեւաբար, իր անմիջական ու բնազդային կարիքներէն անդին անցնելու գոյապաշտական եւ համամարդկային մղձաւանջը ապրող ընթերցողին համար՝ ոգեշնչող ու գօտեպնդիչ գիրք մըն է իրապէս, զգայնութիւններու, ոգեղէնութեան եւ միսթիք շղարշի մը ընդմէջէն Մարդու հոգիին, յոյզերուն եւ միտքին հետ հաղորդակցող ու հաղորդուող:


== Աղբիւրներ ==
1973. The Prophet by Kahlil Gibran; Published by Alfred A Knopf, Inc.; A Borzoi (hardcover) Book, ASIN: B004S0ZKJO


== Արտաքին յղումներ ==
«Մարգարէն» Անգլերէն տարբերակ
Կլթիկ

Կլթիկը ակամայ, անակնկալ եւ ցնցիչ ձայն մըն է, զոր մարդիկ կ՚արտադրեն որոշ առիթներով եւ պատճառներով։ Ան կը պատահի երբ ստոծանին (diaphragm) անակնկալօրէն շարունակական պրկումներ կ՚ունենայ եւ միատեղ կը պատահի ձայնալարերու կծկումն ու խռչափողի խցանումը. այս բոլորը կը յառաջացնեն յատկանշական ձայն մը, որ կը կոչուի կլթիկ (hiccup, hiccough, singultus)։ Ստոծանիի պրկումները հետեւանքն են ստոծանիի ջիղին գրգռութեան, որ կը պատահի տարբեր պատճառներով։
Կլթիկը կը պատահի շատերու մօտ, բայց աւելի յաճախ՝ տղամարդոց մօտ։ Ան ընդհանրապէս անցողակի է եւ կը տեւէ քանի մը վայրկեան, բակայն կրնայ նաեւ տեւել օրեր եւ շաբաթներ ու դառնալ յոգնեցուցիչ։
Կարճատեւ եւ անցողակի կլթիկը շատ տեսնուած երեւոյթ է. այս պարագային ստոծանիի ջիղը կը գրգռուի՝

Ստամոքսը արագօրէն եւ մեծ ծաւալով կերակուրներով լեցնելով եւ ընդլայնելով,
Ալքոլի գործածութեամբ,
Շատ տաք ու գրգռիչ կերակուրներ ուտելով,
Անյայտ պատճառներով։Երկարատեւ կլթիկը շատ քիչ տեսնուած երեւոյթ է. այս պարագային ստոծանիի ջիղը կը գրգռուի՝
Ա. Ստոծանիի շուրջը գտնուող զանազան օրկաններու անբնական եւ հիւանդագին աշխատանքով. ասոնցմէ կարելի է յիշել՝

Սրտի հիւանդութիւններ,
Թոքատապ եւ թոքերու այլ հիւանդութիւններ,
Ստամոքսի մնայուն ընդլայնում եւ հիւանդութիւններ,
Ստամոքսա-որկորային յետադարձութիւն (gastro-esophageal reflux),
Որկորային հիւանդութիւններ,
Շարոյրի բորբոքում,
Լեղատապ եւ լեղուցի քարեր,
Որովայնային վիրաբուժական գործողութիւններ.Բ). Ալքոլամոլութեամբ.
Գ). Ուղեղի որոշ կեդրոններու հրահանգներով, որոնք կը յառաջանան ուղեղային զանազան հիւանդութիւններով.
Կարճատեւ կլթիկը յատուկ դարմանումի միջոցառում մը չունի։ Զանազան նախնական եւ տնային միջոցառումներ կրնան օգտակար ըլլալ. ասոնցմէ կարելի է յիշել հետեւեալները՝

Խորունկ ներշնչել, կենալ մի քանի երկվայրկեան եւ յետոյ արտաշնչել,
Արտաշնչել տոպրակի մը մէջ եւ ապա ներշնչել տոպրակին մէջ եղած օդը։ Վերոնշեալ երկու միջոցառումները կրկնել քանի մը անգամ,
Չոր հաց ուտել եւ կամ մանր սառի կտորներ կլլել,
Լեզուն դուրս քաշել եւ այդպէս կենալ քանի մը վայրկեան,
Կոկորդը գրգռել։Երկարատեւ կլթիկի պարագային բժիշկը, հանգելէ ետք հիմնական ախտաճանաչումին, կը կատարէ համապատասխան դարմանում։ Հիմնական ախտապատճառի չբացայայտուելու պարագային, կարելի կ՚ըլլայ հակակշռել կլթիկը՝ թմրեցնելով ստոծանիին ջիղը կամ գործածելով հակափսխունքի դեղեր։ Հազուադէպ պարագաներու, բժիշկը կը պարտաւորուի արտահանել (suction) ստամոքսի պարունակութիւնը՝ հակաշռելու համար յոգնեցուցիչ կլթիկը։


== Գրականութիւն ==
Բժիշկին Բ. Խօսքը, Բժիշկ Կարպիս Հարպոյեան, Անթիլիաս, 2011
1840 թուական

1840 թուական, նահանջ տարի, 19րդ դարու 40րդ տարին


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1840 ծնունդներ

Ապրիլ 2՝ Էմիլ Զոլա ( ֆրանսերէն՝ Émile Zola, մ.1902), ֆրանսացի գրող. քաղաքական գործիչ
Ապրիլ 15՝ Ղազարոս Աղայեան (մ.1911), հայ գրող
Ապրիլ 25՝ Փիոթըր Չայքովսքի (ռուս.՝ Петр Ильич Чайковский, մ.1893), ռուս երաժշտահան
Նոյեմբեր 17՝ Գարեգին եպս. Սրուանձտեանց (մ.1892), հոգեւորական, բանասէր-բանահաւաք, ազգագրագէտ
Հոկտեմբեր 21՝ Թովմաս Թերզեան (մ.1909), բանաստեղծ եւ թատերագիր
Անյայտ օրով՝
Սեպուհ Ութուճեան (մ.1934, Կ.Պոլիս), բժիշկ, արեւադարձային հիւանդութիւններու մասնագէտ
Համբարձում Ալաճաճեան (մ.1907), հրապարակախօս
Սրբուհի Տիւսաբ (Վահանեան, մ.1901), բանաստեղծուհի, գրագէտ
Տիգրան Փէշտիմալճեան (Վահանեան, մ.1894), բժիշկ, հասարակական եւ քաղաքական գործիչ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1840 մահեր
Յովհաննէս Էժտահարեան

Յովհաննէս Կ. Էժտահարեան (անյայտ – 1915), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Յովհաննէս Էժտահարեան ծնած է Խարբերդի նահանգի, Խար­բեր­դի գաւա­ռի՝ Արաբկիր քաղաքին մէջ։ Աւարտել է Պէյրութի Ամերիկոան համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը ու նոյն համալսարանի հիւանդանոցուին մէջ որպէս բժիշկ աշխատած։
Վերադարձած է Արաբկիր՝ հարազատներուն մօտ։ 1915 թուականին սպանուած է Մեծ Եղեռ­նի ժամանակ։


== Գրականութիւն ==
Փոլատեան Ս., Պատմութիւն հայոց Արաբկիրի, Նիւ Եորք, 1969։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։