Նախա-Իսլամական Բանաստեղծութեան Մասին

Նախա-Իսլամական Բանաստեղծութեան Մասին ապա անուանափոխուած՝ Նախա-Իսլամական Գրականութեան Մասին գրաքննադատական գիրք մըն է, հրատարակուած 1926 թուականին Եգիպտացի գրող ու մտաւորական Թահա Հուսէյնին կողմէն։ Այս գիրքին մէջ Թահա Հուսէյնը կ՛առարկէ թէ կարգ մը Նախա-Իսլամական (Արաբերէն՝ جاهلي, Ճահիլի) վաւերական չէ (չի պատկանիր այդ ժամանակաշրջանին), ինչին մէջ ակնարկ տեսնուեցաւ Քուրաանի վաւերականութիւնը կասկածի տակ դնելուն։


== Պարունակութիւն ==
Այս աշխատութեան մէջ Թ․ Հուսէյնը կը զննէ Նախա-Իսլամական բանաստեղծութեան կանոնականութիւնը ըստ գիտական սկզբունքներուն։ Ան եզրակացուց թէ կարգ մը կտորներ ստոյգ չեն, եւ Նախա-Իսլամական բանաստեղծութեան մէկ մասը յետագայ խարդախութեան արդիւնքն է։ Ինչպէս ան կ՛ըսէ․ «ես կ՛եզրակացնեմ թէ այն ինչը մենք կ՛անուանենք նախաիսլամական բանաստեղծութիւն, որեւէ առնչութիւն չունէր Նախա-Իսլամական շրջանին հետ, այլ պարզապէս յօրինուած էր Իսլամի յայտնուելէն ետք: ՈՒստի անիկա Իսլամական է եւ կը ներկայացնէ է Մահմետականներուն կեանքը, հակումները, ցանկութիւնները, եւ ոչ թէ Նախա-Իսլամական Արաբներուն կեանքը»: Ան քննադատեց յատկապէս Աբրահամի եւ Իսմայէլի (Եբրայերէն՝ ישמעאל Իշմայէլ Արաբերէն՝ اسماعيل, Իսմաիիլ)  պատմութիւնը, պնդելով որ անոնց Քաապային (Արաբերէն՝ كعبة) շինելուն պատմութիւնը յօրինուած է Քուրէյշ ցեղախումբին (قبيلة قريش) շահերը ծառայելու համար: Անգլիախօս աշխարհէն արեւելագէտ Տ. Ս. Մարկօլութը (Անգլերէն՝ David Samuel Margoliouth) մօտաւորապէս նոյն ժամանակներուն հրապարակեց իր նմանատիպ տեսակէտները իր «Արաբական Բանաստեղծութեան Արմատները» (Արաբերէն՝ The Origins of Arabic Poetry) յօդուածին մէջ։


== Ընկալում ==
Այս գիրքին հրատակութիւյնը Եգիպտական մտաւորական կեանքի երկու մեծ հակաճառութիւններէն մին անսանձեց 1920 թուականին։ Ան ստիպուեցաւ զայն յետս կոչել եւ 1927-ին վերահրատարակել «Նախա-Իսլամական Գրականութեան Մասին» վերնագրով, Քուրաանին մասին խօսող բաժինները հեռացնելէն ետք։ Այս աշխատութեան հրահրած ընդիմութեան պատճառով, 1932-ին այդ ժամանակուայ վարչապետ Իսմայիլ Սիտքին (Արաբերէն՝ إسماعيل صدقي) Թ․Հուսէյնին հեռացուց Գահիրէի համալսարանի Գրականութեան բաժանմունքի ոսուցչապետի (դեկան) պաշտոնէն։ Գահիրէի Համալսարանի ղեկավար Ահմատ Լութֆի Ալ-Սայէտը (Արաբերէն՝ أحمد لطفي السيد) կեցաւ Թ․Հուսէյնի կողքին եւ մերժեց ընդունիլ անոր հրաժարականը։ 1936-ին, Ալ-Ուաֆտ կուսակցութեան իշխանութեան վերադառնալէն ետք Թ․ Հուսէյնը ետ դարձաւ իր համալսարանական պաշտոնին։
Առ նուազն 5 գիրքեր հրատարակուեցան ի պատասխան «Նախա-Իսլամական Բանաստեղծութեան Մասին»՝ 
- -Մուսթաֆա Սատէք Ալ-Րիֆայի (Արաբերէն՝ مصطفى صادق الرفاعي) – «Քուրաան-ի շուքին տակ» (Արաբերէն՝ في ظلال القرآن)։
- Մուհամմատ Լութֆի Ճումաահ (Եգիպտոսի բարբառով՝ Կումաա) (Արաբերէն՝ محمّد لطفي جمعة) – «Հսկող Գիսաստղը» (Արաբերէն՝ الشهاب الراصد)։
- Ալ-Ազհարի շէյխը՝ Մուհամմատ Ալ-Խատր Հուսէյն (Արաբերէն՝ محمّد الخضر الحسين) – «Նախա-Իսլամական Բանաստեղծութեան Մասին գիրքին քննադատութիւնը» (Արաբերէն՝ نقد كتاب الشعر الجاهلي։
- Մուհամմատ Ֆարիտ Ուաճտի (Արաբերէն՝ محمد فريد وجدي) – «Նախա-Իսլամական Բանաստեղծութեան Մասին գիրքին քննադատութիւնը» (Արաբերէն՝ نقد كتاب الشعر الجاهلي)։
- Մուհամմատ Ահմատ Ալ-Ղամրաուի (Արաբերէն՝ محمد احمد الغمراوي) – «Նախա-Իսլամական Բանաստեղծութեան Մասին գիրքին վերլուծական քննադատութիւնը» (Արաբերէն՝ النقد التحليلي لكتاب في الأدب الجاهلي)։ 
Այսօր Թ․ Հուսէյնի եւ Տ. Ս. Մարկօլութի առարկութիւնները ճնշուած ու դադրած կը համարուին բանավոր աւանդոյթի ըմբռնման նոր զարգացումներուն կողմէն, մասնաւորապէս Միլմըն Փէրիի եւ Ալպերթ Լորտի կողմէն յառաջադրուած «բանաւոր-նշանացուցային շարադրութիւն» (Անգլերէն՝ oral-formulaic composition) տեսութիւնը: