armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Երուանդ Ճանլեան

Երուանդ Ճանլեան (Ծնած՝ 1892, Տարսօն - Մեռած՝ 1942 Մայիս 8), բնիկ Տարսոնցի, ուր ծնած է 1892-ին: Շրջանաւարտ Տարսոնի Ամերիկեան Քոլէճէն 1913-ին Պ.Ա. Տիտղոսով։ Կ՛անցնի Պէյրութ եւ 1920-ին կ՛աւարտէ Ամերիկեան Համալսարանի' Բժշկական ճիւղը։ Երկար տարիներ կ՛ըլլայ դասախօս միեւնոյն համալսարանին մէջ եւ բժիշկ համալսարանի համայնքին։ Իր պաշտօնավարութեան շրջանին մեծ հոգ տարած է համալսարանի հայ ուսանողութեան՝ սոյն հաստատութեան տնօրէնութեան մօտ իբրեւ պատասխանատու համալսարանի Հայ Ուսանողաց Միութեան: Ներքին բազմաթիւ դժուարութեանց յաղթելով, կը ջանայ սոյն հաստատութիւնը կանգուն պահել։ Բժշկական մասնագիտութիւնը կը կիրարկէ խղճմտօրէն, մանաւանդ Այնէպի (Լիբանան) շրջանի բոլոր գիւղերուն մէջ, առանց նիւթական ակնկալութեան, հայու վայել լաւ ախտաճանաչ եւ խղճմտանքի տէր բժիշկ։ Մեռաւ 1942, Մայիս 8-ին։


== Ծանոթագրութիւններ ==
Հայ բժիշկ (ամսաթերթ)

«Հայ բժիշկ» (Պոսթոն), բժշկական, առողջապահական եւ գիտական ամսաթերթ։ 
Լոյս տեսած է 1924-1925-ին։ Տնօրէն-խմբագիրը եղած է Հ․ Ծովիկեան, իսկ խմբագիրը՝ Բ․ Ժամկոչեան։ Ան տպագրած է յօդուածներ հիւանդութիւններու, անոնց տարածման ու բուժման ձեւերու մասին եւ ծանօթացուցած է նոր դեղամիջոցներ։ Կարեւորութեամբ անդրադարձած է կանխարգելիչ բժշկութեան եւ մարմնամարզի դաստիարակութեան։
Հոն հրատարակուած են հայ բժշկութեան պատմութեան վերաբերեալ նիւթեր եւ «Բժշկա-առողջապահական հարցարան» բաժին մը։
Գէորգ Գրիգորեանի (Ճոտտօ) Արուեստանոց-Թանգարան

Գէորգ Գրիգորեանի (Ճոտտօ) արուեստանոց-թանգարանը հիմնադրուած է 1977-ին Երեւանի մէջ խումբ մը արուեստագէտներու եւ ՀԽՍՀ վաստակաւոր նկարիչ Գէորգ Գրիգորեանի (Ճոտտօ, 1897-1976) այրիի՝ Տիանա Ուքլեպայի նախաձեռնութեամբ։ 1979-էն կը համարուի Հայաստանի Ազգային Պատկերասրահի մասնաճիւղերէն մէկը։


== Պատմութիւն ==
Արուեստանոց-թանգարանին մէջ ներկայացուած են նկարիչի ստեղծագործական ժառանգութիւնը, յուշաձեռագրային նիւթեր, անձնական իրեր։ Գէորգ Գրիգորեանի գեղարուեստական մտածողութիւնը ձեւաւորուած է Թիֆլիսի մէջ։ Գէորգ Գրիգորեանը ստեղծած է հոգեբանական դիմանկարներ, տարաբնոյթ յօրինուածքներ։ Նկարած է մտերիմներուն, բարեկամներուն, ամբողջ շարք մը կը կազմեն տարբեր տարիներուն վրձինած կնոջ՝ նկարչուհի եւ բանաստեղծուհի Տիանայի պատկերները, որոնք իրարմէ կը տարբերուին գունային լուծումներով, կառուցուածքով, լի են քնքշանքով ու սիրով։
Թեմատիկ յօրինուածքներուն մէջ Գէորգ Գրիգորեանը կրկին կ՚անդրադառնայ իր մանկութեան տարիներու Թիֆլիսին՝ վերարտադրելով ժամանակին բնորոշ մթնոլորտը, կենցաղն ու բարքերը։ Առանձնակի հետաքրքրութիւն կը ներկայացնեն Գէորգ Գրիգորեանի նատիւրմօրտները։ Նկարիչի վրձինը վարպետօրէն կը կերտէ հիմնականին թեք հարթութիւններու վրայ տեղադրուած պարզունակ կենցաղային առարկաներ, միրգեր, ծաղիկներ։
Արուեստանոց-թանգարանի սրահներէն մէկուն մէջ ներկայացուած են Տիանա Ուքլեպայի քանի մը կտաւները, իսկ առաջին յարկին վրայ՝ «թիֆլիսեան դպրոցի» անուանի նկարիչներու ստեղծագործութիւնները։


== Միջացառումներ ==
Ջիոտտոյի արուեստանոց-թանգարանը հայ եւ վրաց ժողովուրդներու բարեկամութեան մշակութային կեդրոն մըն է, ուր կը կազմակերպուին Վրաստանի նկարիչներու ցուցահանդէսներ, մշակութային կապերուն վերաբերող միջոցառումներ, կը կազմակերպուին նաեւ դասախօսութիւններ։


== Հասցէ ==
Ցուցասրահը կը գտնուի Երեւանի Մաշտոցի պողոտայի 45ա հասցէին վրայ։


== Պատկերասրահ ==
Թիլպուրկ

Թիլպուրկ, համայնք եւ քաղաք Հոլանտայի Հիւսիսային Պրապանթ մարզին մէջ։ Տարածքը 116,69 քմ² է, բնակչութիւնը՝ 204.924 (2011)։ Թիլպուրկ քաղաքէն բացի։ Ուսանողական քաղաք է, յայտնի է Հոլանտայի Թիլպուրկ համալսարանը։
Սիմոն Սամսոնեան

Սիմոն Սամսոնեան (1916, Սամսուն - 2003, Նիւ Եորք), հայ նկարիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Մեծ եղեռնի օրերուն կորսուած է հարազատներէն: 1922 թուականին Իզմիրի որբանոցի աշակերտներուն հետ փոխադրուած են Յունաստան, 1929 թուականին՝ Եգիպտոս: Սորված է Գահիրէի Գալուստեան ազգային վարժարանը, 1935 թուականին լաւագոյն մրցանակով աւարտած է տեղի «Լիոնարտոյ Տա Վինչի» գեղանկարչութեան իտալական վարժարանը: 1960 թուականին իմացած է եղեռնէն մազապուրծ քրոջ գոյութեան մասին եւ տեղեկացած է որ իրենց ընտանեկան ազգանունը Կլուճեան եղած է: 1968 թուականին գաղթած է Նիւ Եորք, ԱՄՆ, միացած է քրոջը եւ շարունակած է ստեղծագործական աշխատանքը: 1977 թուականին տպագրուած է անոր ստեղծագործութիւնները մեծածաւալ քաթալոկը:
1935-1967 թուականներուն մշտապէս մասնակցած է «Գահիրէի Սալոն» արուեստի միութեան ամենամեայ ցուցահանդէսներուն (արժանացած է երեք ոսկէ մետալի (1964, 1965, 1967) եւ միջազգային ցուցահանդէսներու:
Ունեցած է բազմաթիւ անհատական ցուցահանդէսներ (Գահիրէ՝ 1936 թուականին եւ 1949 թուականին, Պէյրութ՝ 1965 թուականին եւ 1966 թուականին, Աթէնք 1968 թուականին, Նիւ Եորք՝ 1968 թուականին եւ 1972 թուականին եւ այլն) 1973 թուականին՝ Երեւան:
2015 թուականին Ամերիկայի հայկական թանգարանի Ատել եւ Հայկ Տէր Մանուէլեան պատկերասրահը տեղի ունեցած է Սիմոն Սամսոնեան աշխատանքներուն յետմահու նոր ցուցահանդէսը՝ «Բացայայտուած վարպետը Սիմոն Սամսոնեան Արուեստը» խորագրով:
Գործերէն են՝ «Մանուկը Գրելու Ընթացքին», «Մայրական Գուրգուրանք», «Կար Ընող Կինը», «Երեխաներ», «Եգիպտոս», «Թախիծ», «Ծովափին»:


== Գրականութիւն ==
M. Haigentz, Simon Samsonian: his world through paintings, Armenian General Benevolent Union, 1978


== Արտաքին յղումներ ==
Simon Samsonian 1912 - 2003
Հարշատ թիւեր

Հարշատ թիւ՝ բնական թիւ է, որ ամբողջապէս կը բաժնուէ իր թուանշաններու գումարին: Կը կոչուեն նաեւ նիվէնեան՝ Այվըն Նիվէնի անունով:


== Օրինակներ ==
Ատանկ թիւ մըն է, զորօրինակ, 1729-ը, քանի որ 1729 = (1 + 7 + 2 + 9) × 91։
Ակնյայտ է, որ բոլոր միանիշները հարշատ են։
10-էն մեծ առաջին 50 հարշատ թիւերն են՝ 10, 12, 18, 20, 21, 24, 27, 30, 36, 40, 42, 45, 48, 50, 54, 60, 63, 70, 72, 80, 81, 84, 90, 100, 102, 108, 110, 111, 112, 114, 117, 120, 126, 132, 133, 135, 140, 144, 150, 152, 153, 156, 162, 171, 180, 190, 192, 195, 198, 200:
«Հարշատ թիւ» հասկացութիւնը թուաբանագիտութեան մէջ ներմուծած է հնդիկ թուաբանագէտ Տաթաթրէյեա Ռամչանտրա Քափրեքարը: «Հարշատ» բառը ծագած է սանսկրիտերէն «հարշա»-էն։


== Հարշատ Թիւերու Բաշխման Խտութեան Գնահատումը ==
Համարենք, որ 
  
    
      
        N
        (
        x
        )
      
    
    {\displaystyle N(x)}
  -ը 
  
    
      
        x
      
    
    {\displaystyle x}
  -ը չգերազանցող հարշատ թիւերու քանակն է։ Սա պարագային ցանկացած ε > 0 արտայայտութեան համար

  
    
      
        
          x
          
            1
            −
            ε
          
        
        ≪
        N
        (
        x
        )
        ≪
        
          
            
              x
              log
              ⁡
              log
              ⁡
              x
            
            
              log
              ⁡
              x
            
          
        
      
    
    {\displaystyle x^{1-\varepsilon }\ll N(x)\ll {\frac {x\log \log x}{\log x}}}
  ինչպէս ցուցնած են Ժան-Մարի տէօ Քոնինքը եւ Նիքոլա Տոյոնին։ Աւելին, տէօ Քոնինքը, Տոյոնին եւ Քաթաին ապացուցած են, որ

  
    
      
        N
        (
        x
        )
        =
        (
        c
        +
        o
        (
        1
        )
        )
        
          
            x
            
              log
              ⁡
              x
            
          
        
      
    
    {\displaystyle N(x)=(c+o(1)){\frac {x}{\log x}}}
  ուր

  
    
      
        c
        =
        
          
            14
            27
          
        
        l
        n
        10
        ≈
        1.1939
      
    
    {\displaystyle c={\frac {14}{27}}ln10\approx 1.1939}
  ։
321 (թիւ)

321 (երեք հարիւր քսանմեկ) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 320-ի եւ 322-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 A001358  հարիւրերկուերորդ կիսապարզ թիւն է
 Alt   321  գործադրելիս կը ստացուի A գլխատառը
տարուայ 321րդ օրն է Նոյեմբեր 18-ը (նահանջ տարիներուն՝ Նոյեմբեր 17-ը)
321 Փլորենթինէ աստեղնեակի կարգային թիւն է
129 (թիւ)

129 (հարիւր քսանինը)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ մըն է 128-ի եւ 130-ի միջեւ


== Յատկութիւններ ==
առաջին տասը պարզ թիւերուն գումարն է՝ 129=2+3+5+7+11+13+17+19+23+29
129 Անթիկոնէ աստեղնեակի կարգային թիւն է
Microsoft Windows-ի  Alt + 128 -ի գործադրումով կը ստացուի կիւրեղեան Б  (պէ) տառը
Տարուայ 129րդ օրն է Մայիս 9-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 8-ը)
Շաքիի Ջրվէժ

Կաղապար:Տեղեկաքարտ ջրվէժ

«Շաքի»ն ջրվէժէ, ջրագրական բնութեան յուշարձան Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ։ Այս բնութեան յուշարձանը կը գտնուի Սիւնիքի մարզին մէջ, Որոտան գետի ձախակողմեան Շաքի վտակին վրայ։ Ան արձանագրուած է Հայաստանի Հանրապետութեան Բնապահպանութեան նախարարութեան բնութեան պետական յուշարձաններու ցանկին մէջ։ Բնութեան պետական յուշարձաններու ցանկին մէջ ներառուած է 2008 թուականի Օգոստոս 14-ին ընդունուած է «Հայաստանի Հանրապետութեան բնութեան յուշարձաններու ցանկը հաստատելու մասին» ՀՀ Կառավարութեան որոշումին համաձայն։


== Նկարագրութիւն ==
Ջրվէժը կը գտնուի խոր, ժայռերով ու քարայրներով հարուստ կիրճի մը մէջ, ուր յայտնաբերուած են մարդու գործունէութեան հետքեր, ինչպէս նաև մոխիր, որ կը պատկանի պալեոլիթի ժամանակաշրջանին։ Շաքիի ջրվէժը կը գտնուի Որոտան կիրճին մէջ, Սիսիանէն 3քլմ. հեռաւորութեան վրայ դէպի հիւսիս-արեւմուտք, Որոտանի վտակ՝ Շաքի գետին վրայ։ Բարձրութիւնը 18մ. է։


==== Աւանդոյթ ====
Թշնամիները Գեղարքունիք գաւառէն 93 կոյս աղջիկներ կ’ուղարկեն Մուղանի մէջ բանակ դրած իրենց առաջնորդին։ Երբ գերի աղջիկներու քարաւանը կը հասնի եւ կը դիմէ իրենց առեւանգիչներուն կ’ըսեն. «Մեր երկար ճամբորդութեան ընթացքին շատ փոշոտած ու աղտոտած ենք, թոյլ տուէք գետին մէջ լոգանք առնենք, ապա ներկայանանք ձեր մեծին»։ Առեւանգիչները կը համաձայնին։ Աղջիկները մերկանալով կը նետուին Որոտանի ալիքներուն մէջ եւ սուզուելով կ’անհետանան։ Միայն Շաքէ անունով կապուտաչեայ աղջիկ մը Որոտանին մէջ թափող գետակի մը մէջէն փախչելով, կը փորձէ ազատիլ։ Թշնամիները կը հասնին անոր ետեւէն, սակայն նոյն վայրկեանին գետակին մէջ հրաշքով ժայռ մը կը խոյանայ եւ ջուրը անոր վրայէն գահավիժելով, իր ճերմակ փրփուրներուն տակ կը թաքցնէ Շաքէին։ Անկէ ետք այդ ջրվէժն ու անոր մօտ գտնուող գիւղը կը կոչուին Շաքէի անունով։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		


== Տե՛ս նաեւ ==
Հայաստանի բնութեան յատուկ պահպանուող տարածքներ
Բնութեան պետական յուշարձաններից ցանկը Վիքին սիրում է Երկիրը յուշարձանների ցանկում


== Արտաքին յղումներ ==
Շաքիի ջրվէժՍտորոգութիւններ:Հայաստանի ջրվէժներ
3 Դեկտեմբեր

3 Դեկտեմբեր, տարուան 337-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 338-րդ) օրն է։


== Դէպքեր ==
1900, Փարիզի մէջ՝ ֆրանսերէն, լոյս տեսաւ «Pro Armenia» երկշաբաթաթերթը։
1920, ստորագրուեցաւ Ալեքսանդրապոլի հաշտութեան պայմանագիրը՝ Հայաստանի եւ Թուրքիոյ միջեւ։ Հայաստանը ունեցաւ տարածքային ծանր կորուստներ։
1958, Երեւանի կայարանամերձ հրապարակին մէջ տեղի ունեցաւ «Սասունցի Դաւիթ» արձանին հանդիսաւոր բացումը։


== Ծնունդներ ==
1965, Ժոզէֆ Ժիրաքօ, լիբանանահայ նկարիչ։


== Մահեր ==
1894, Տիգրան Փէշտիմալճեան, հայ բժիշկ, հասարակական եւ քաղաքական գործիչ, հրապարակախօս, փաշա (ծն.՝ 1840)։
1910, Նիկողոս Էսմէրեան, հայ ակնաբոյժ (մահ.՝ 1860)։
1919, Ռենուար, Ֆրանսացի գեղանկարիչ, Տպաւորապաշտութեան շարժման հիմնադիրներէն
2005, Եուրի Աբովեան, հայ անասնաբոյժ։ 1993 թ.՝ կենսաբանական գիտութիւններու դոկտոր (1993), մասնագէտ (1994), ՀԳԳԱ թղթակից անդամ (1998) (ծն.՝ 1941)։


== Տօներ ==
Փիանեփսիոն

Փիանեփսիոն․ հին Յունաստանի Ատիկեան օրացոյցի չորրորդ ամիսը (23 Սեպտեմբերէն - 23 Հոկտեմբեր) որ Ափոլոնաս աստուծոյ նուիրուած էր։
Ամիսը անունը առած է Փիանեփսիա գլխաւոր տօնէն, որ կը տօնուէր Ափոլոնասի ի պատիւ։ Փիանեփսիա․ Փիանոս (Πυάνος բակլայ)+էփսօ (έψω կը խաշեմ)=բակլա կը խաշեմ։ 
Ըստ աւանդութեան, երբ Թիսէաս ճամբայ կ՛ելլէ դէպի Կրետէ Մինոթաւրոսը սպաննելու համար, Տիլոս կանգ կ՛առնէ եւ Ափոլոնաս աստուծոյ զոհաբերութիւն մը կ՛ընէ, խոստանալով թէ եթէ յաղթէ, անոր պիտի ընծայէ ձիթենիի զարդարուած ճիւղեր։ Թիսէաս երբ կը վերադառնայ, խոստումը կը կատարէ։ Նաեւ վերադարձի ճամբուն վրայ, նաւուն մէջ ուտելիքի պաշարը սպառած ըլլալով, եօթներորդ օրը անոր ընկերները ինչ որ գտնեն կը հաւաքեն եւ կը պատրաստենի բակլայով ճաշ մը։ Այս սովորութիւնը Ափոլոնասի ի պատիւ կ՛անուանուի Փիանեփսիա եւ անունը այդ ամիսին կու տայ։
    


== Տե՛ս նաեւ ==
Էքաթոմվէոն
1819 թուական

1819 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 19րդ տարին


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1819 ծնունդներ

Մայիս 31՝ Ուոլթ Ուիթմըն (անգլերէն՝ Walt Whitman, մ.1892), ամերիկացի բանաստեղծ
Անյայտ օրով՝
Նահապետ Ռուսինեան (մ.1876), գրող եւ ազգային գործիչ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1819 մահեր
Հայրապետովեան թատրոն

Հայրապետովեան թատրոն (ռուս.՝ Гайрабетовский театр), նախկին թատրոն Նոր Նախիջեւանի մէջ (այժմ` Դոնի Ռոստովի Պրոլետարսկի շրջանի կազմին մէջ)։ Գտնուած է Բոլշաեա Սադովաիա փողոցի եւ Նիքոլաեւեան նրբանցքի (այժմ` Սեմաշկոյի նրբանցք) խաչմերուկին մէջ։ Շէնքը գոյատեւած է 1862-1896 թուականներուն։


== Պատմութիւն ==
1862-ի աշնանը քաղաքագլխու նախաձեռնութեամբ տեղի մեծահարուստ բնակիչներ Կ. Մ. Հայրապետովը, Ի. Ի. Գրիբանովը եւ Մ. Բ. Դրաշկովիչը կազմակերպեցին թատերական տնօրէնութիւն` քաղաքին մէջ թատերական թատրոնի շինարարություն կազմակերպելու նպատակով։ Թատրոնի շէնքի շինարարութիւնը տեւած է մէկ տարի։ Շէնքը կառուցուած է Կարապետ Հայրապետովի եւ Մարք Դրաշկովիչի միջոցներով` քաղաքի կողմէն դրամական օժանդակութեան ծրագիրով։ Նախարարութիւնը մերժած էր դրամական օժանդակութիւն տրամադրել մասնաւոր անոնց, սակայն Հայրապետովն ու Դրաշկովիչը դատական հարց ներկայացուցած էին եւ շահած էին գործը։
Հայրապետովեան թատրոնը բացուած է 23 Յունիս 1863-ին։ Նոյն թուականին այնտեղ հանդէս եկած է ռուս դերասան Միքայէլ Շչեպկինը։
1882-ին վաճառական, Ռոստովի ծխախոտի գործարանի սեփականատէր Վ. Ի. Ասմոլովը քաղաքին առաջին քարէ թատրոնը կառուցեց, որ դարձաւ Հայրապետովեան մրցակից հին թատրոնը։ Հայրապետովեան թատրոնի սեփականատէրերը կը կարծէին, թէ իրենք քաղաքային իշխանութեան հետ կնքած են այնպիսի պայմանագիր, ըստ որուն` Ռոստովի մէջ ոչ ոք իրաւունք չունէր կառուցելու այլ թատրոն։ Ռոստովի ղեկավարութիւնը փոխհամաձայնութեան ենթարկուեցաւ եւ նոր թատրոնը Ասմոլովի համերգային դահլիճ անուանուեցաւ։ 19 Հոկտեմբեր 1883-ին կայացաւ Ասմոլովեան թատրոնի բացումը, եւ հանդիսատեսը լքեց Հայրապետովեան թատրոնը։ Անոր փայտէ շէնքը կանգուն մնաց մինչեւ 1896, որմէ ետք քանդուեցաւ։
1897-ին, նախկին թատրոնի տեղը, անուանի ճարտարապետ Ալեքսանդր Պոմերանցեւի նախագիծով Քաղաքային տումայի շէնքի շինարարութիւնը սկսաւ։


== Ճարտարապետութիւն ==
1862-ին բացուած Հայրապետովեան թատրոնը ցած փայտէ գերանաշէն շէնքի մէջ կը գտնուէր։ Հանդիսասրահին մէջ բազկաթոռները 22 շարք էր, թատերայարկի երկու օթեակ եւ երեք պատշգամբ։
Հանդիսականները նեղ միջանցքէն պարտեր կը մտնէին։ Քամին արտաքին դուռէն դէպի դահլիճ կը փչէր։ Մուտքի երկու կողմերուն երկու նեղ միջանցք էր, որոնց միջոցով դժուարութեամբ կարող էին անցնիլ 4 հոգի, օթեակներէն դուռերը դուրս կու գային դէպի միջանցք, իսկ միջանցքէն ելքեր կային դէպի կանանց նախասրահ, պահրան եւ բաղնիք։ Թատրոնը կը լուսաւորուէր լամբերով։
Դէպի պատշգամ կը տանէր երկու շրջադարձով սանդուխը փողոցէն, շէնքի ձախ կողմին մէջ։ Պատշգամը կար նստարաններու 4 շարքեր։ Պատշգամի նստատեղերը համարակալուած չէին։ Այնտեղ կարող էր տեղաւորուիլ 420 մարդ։ Բեմը փոքր էր եւ անհարմար։ Բեմի հետնամասին մէջ կար երկու շարք հարդասենեակ, որոնց հնարաւոր էր հասնիլ նեղ անցումներով։ Դէպի բեմակողմ ելքը կ՛անցնէր սենեակով։ Թատրոնի շէնքի հետնամասին մէջ կար եւս մէկ ելք, որմէ հազուադէպ կ՛օգտուէին։
Նուագախպւմբի համար նախատեսուած հատուածին մէջ կարող էր տեղաւորուիլ մինչեւ 15 երաժիշտ։


== Գրականութիւն ==
Сидоров В. Энциклопедия старого Ростова и Нахичевани-на-Дону. Т.5.- Ростов-на-Дону, 1999.


== Աղբիւրներ ==
Հայրապետովյան թատրոն
Հայրապետովյան թատրոն
1854 թուական

1854 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 54րդ տարին


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1854 ծնունդներ

Յունուար 27՝ Իվանէ Մաչապելի (վրաց.՝ ივანე მაჩაბელი, մ.1898, Թիֆլիս), վրացի գրող
Դեկտեմբեր 1 (Շուշի)՝ Մուրացան (Գրիգոր Տէր Յովհաննէսեան, մ.1908, Թիֆլիս), գրող
Անյայտ օրով՝
Միհրան Ասքանազեան (մ.1904), գրող, խմբագիր


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1854 մահեր

Մարտ 3՝ Մկրտիչ Աւգերեան (ծն.1762, Անկիւրիա, Օսմանեան Կայսրութիւն), լեզուաբան-բառարանագիր, թարգմանիչ
Դեկտեմբեր 25՝ Զուրապ Անթոնով (վրաց.՝ ზურაბ ნაზარის ძე ანტონოვი, մ.1820), վրացի թատերագիր
Շուշիի բերդ

Շուշիի բերդ, հայկական միջնադարեան ամրոց-բնակավայր։ Կը գտնուի Արցախի Հանրապետութեան Շուշի քաղաքին մէջ։


== Պատմութիւն ==
Բերդը հիմնուած է Փանահ-Ալիի կողմէն, որ Նադիր շահի բանակին կը ծառայէր։ Վերջինիս մահէն ետք Իրանի մէջ կը սկսին գահակալական կռիւներ, եւ Փանահ-Ալի, առիթէն օգտուելով, կը հեռանայ Շաքի (քաղաք, Ազրպէյճանի մէջ), ապա՝ Շիրվան (քաղաք), եւ ինքզինք Ղարաբաղի խան կը հռչակէ։ Խամսայի հայ մելիքներու միութիւնը խախտելով՝ ան 1748-1759 թուականներուն կը դառնայ տեղին վարչական ղեկավարը։

1744-ին Վարանդայի տիրակալ կը նշանակուի Մելիք-Հիւսէյնի անդրանիկ որդին Մելիք-Յովսէփը, զոր պարսիկները Հիւսէյնկ'անուանէին: Ան Խաչէնի Հասան-Ջալալեաններու տան փեսան էր։ Անոր կրտսեր եղբայրը՝ Մելիք-Շահնազար Բ., օգտուելով Իրանի գահակալական կռիւներէն, կը սպաննէ եղբայրը, կը կոտորէ անոր ընտանիքը եւ ինքզինք կը հռչակէ Վարանդայի մելիք։ 

Իրանի Ալի Իպրահիմ շահը կը հաստատէ Շահնազարի իշխանութիւնը։ Արցախի մելիքները կը միաւորեն իրենց ուժերը, կը պաշարեն Մելիք-Շահնազարի աւետարանոց բերդը, բայց ձմրան պատճառով կը վերադառնան՝ գարնան կրկին արշաւելու պայմանով։ Վարանդայի մելիքը կը դիմէ Փանահ խանի օգնութեան, անոր կը հպատակին եւ հաւատարմութեան երդում կու տան եւ անոր աջակցութեամբ կ'ազատին մելիքներու պատիժէն։ Ապա Մելիք- Շահնազարը իր աղջիկը Հուրզադ խանումը, կնութեան կու տայ Փանահի որդիին՝ Իպրահիմ խանին, անոնց կը նուիրէ Արցախի անառիկ բերդաքաղաք Շուշին:
Շուշին կը կոչուի «Փանահաբադ», իսկ աւելի ուշ՝ մօտակայ Շուշիքենդ գիւղին անունով՝ Շուշի, որու բնակիչներուն մէկ մասը կը տեղափոխուի այս ամրոցը՝ Շահբուլաղի բնակիչներուն հետ միասին:
Յակոբ Նայիրի

Յակոբ Նայիրի, հայ բանաստեղծ։ Ծնած է Պէյրութ։ Իր ուսումը ստացած է Զահլէի Ազգ․Վարժարանին, ապա Պէյրութի Հայ Աւետարանական Գոլէճին մէջ, որուն ընթացքը աւարտելէն ետք, վկայուած է Հայկազեան Գոլէճէն։ Բարձրագոյն ուսման հետեւած է Ուայօմինկի (ԱՄՆ) համալսարանին մէջ եւ մագիստոսի տիտղոսի արժանացած է պատմագիտութեան եւ միջազգային քաղաքագիտութեան ճիւղերէն։
Վերադարձած է Պէյրութ ուր իբրեւ ուսուցիչ պաշտօնաւարած է Հայկազեան Գոլէճին մէջ, 1964-1967 տարեշրջաններուն։
Ամերիկա հաստատուած է 1967 թուականին։ U.C.L.A. համալսարանէն ստացած է Դոկտորայի Թեկնածութիւն մատմագիտութեան մարզին մէջ։ Դասաւանդած է Լոս Անճելոս Սիթի Գոլէճին մէջ։
Գրել սկսած է 18 տարեկանին Պէյրութի «Ակօս» ամսագրին մէջ։ Այնուհետեւ շարունակած է ստեղծագործել եւ աշխատակցիլ զանազան պարբերականներու։
Իր բանաստեղծութիւններու առաջին հատորը լոյս ընծայած է 1982-ին, Որոնումներ խորագրով։ Շուտով լոյս կ՛ընծայէ չափածոյ Էջերու երկրորդ հաւաքածոյ մը։ Այժմ կ՛աշխատի մենագրութեան մը վրայ։
Յակոբ Նայիրիի Որոնումներ գիրքը նորութիւն մը կը բերէ արդի բանաստեղծութեան կալուածին մէջ, ինքնատիպ գաղափարներու յայտնաբերումով։ Բանաստեղծը կեանքի փիլիսոփայութիւնը կ՛ընէ խտացեալ տաղերու ընդմէջէն։


== Աղբիւրներ ==
Սփիւռքահայ արդի գրականութիւն (խմբ. խմբագրող և համադրող՝ Սեդա Ծաղիկեան-Տէմիրճեան), Միշիկըն էջ 114։
Աբիջան (արեւմտահայերէն)

Ապիճան (ֆր.՝ Abidjan, էբրիէ ցեղի լեզուէն թարգմանած՝ կը նշանակէ կտրտած տերեւներ, որ երկպառակութիւններու վերջ տալու խորհրդանիշ են), քաղաք արեւմտաափրիկեան Քոթ դ՛Իվուար (նախկին Փղոսկրի ափ) պետութեան մէջ, Գվինեական ծոցի ափին: Այդ պետութեան խոշորագոյն քաղաքն է, անոր տնտեսական ու մշակութային կեդրոնը (մայրաքաղաքը եղած է մինչեւ 1934, երբ մայրաքաղաքը տեղափոխուեցաւ Yamoussoukro)։ Միաժամանակ՝ բնակչութեան թիւով երրորդ խոշորագոյն ֆրանսալեզու քաղաքն է աշխարհի մէջ՝ Փարիզէն ու Քինշասայէն ետք, իսկ զուտ ֆրանսախօսներու թուաքանակի հաշուառմամբ՝ 2014-էն ի վեր երկրորդն է աշխարհի մէջ: Կը համարուի վարչական կեդրոնը նոյնանուն՝ Ապիճանի դէպարտամէնտի, որ կը մտնէ Լակիւն մարզի կազմին մէ:
Joey Starr

Ճօէ  Սթարր (Joey Starr, (27 Հոկտեմբեր 1967(1967-10-27), Սեն Դենի), ֆրանսացի ռեփըր, երգահան եւ դերասան։
Բուն անունով Տիտիե Մօղվիլ (Didier Morville), Ճօէ Սդարր ֆրանսական հեղինակ, երգիչ ու դերասան է:
Ծանօթ է իր երաժշտութեամբ։ Իր երաժշտական ոճը, «hardcore» ռեփն ՛է, բայց այլ գիտակից ռեփ ու հիբ-հօբ։ Ասպարէզը Շէն (Kool Shen) ի հետ 1990թ տարիներուն, ՆԴՄ (NTM) խումբով որ ստեղծեցին։ Միասին մասնակցեցան ֆրանսական ռեփ յեղափոխութեան. Խումբը 1988թ կը բաժնուի ու Ճօէ Սթարր կը սկսի ֆիլմարուեստական ասպարէզի մը ու Սէսարի մրցանակ կը ստանայ, «Polisse» եւ «Le bal des actrices» ֆիլմերուն համար։


== Ծանօթագրութիւն ==
Պազել

Պազել, Զուիցերիոյ հիւսիսարեւմտեան քաղաք մըն է, որ կը գտնուի Ռայն գետին վրայ։ Պազելը Զուիցերիոյ երրորդ ամենաշատ բնակուող քաղաքն է Զիւրիխէն եւ Ժընեւէն ետք, բնակիչութիւնը՝ 177 827 մարդ (30 Սեպտեմբեր 2021):
Ան կը գտնուի Զուիցերիոյ, Ֆրանսիոյ, եւ Գերմանիոյ սահմաններուն միացման կէտին վրայ։ Ըստ 2018-ի վիճակագրութեան, 2016-ին Զուիցերիոյ Պազել նահանգը երրորդ ամենամեծ նահանգն էր մօտ 541,000 բնակչութեամբ 74 քաղաքապետութիւններով:
Պազել քաղաքի պաշտօնական լեզուն գերմաներէնն է, սակայն խօսակցական լեզուն Պազելի գերմաներէն գաւառաբարբառն է:


== Բնակչութիւն ==
Գրիգոր Ախիճանեան

Գրիգոր Մելիք Ախիճանեանց (3 Սեպտեմբեր 1893(1893-09-03), Գանձակ, Ռուսական Կայսրութիւն - 22 Մայիս 1923(1923-05-22)), բժիշկ:
Ծնած 3 Սեպտեմբեր 1893-ին Եղիսաբեթուպոլ (Գանձակ), շառաւիղ հին ազնուական Մելիքներու սերունդէն. Նախնական ուսումը ծննդավայրին մէջ ընելով՝ բժշկութիւնը ուսած է Մոսկուա եւ Ժընեւ 1913-1915: իբրեւեւ բժիշկ՝ ռուսական բանակին մէջ մտած է ընդհանուր պատերազմի ընթացքին գտնուելով Ռուսական կայսրութեան հարաւային սահմանագլխին վրայ, ուր, երբ յեղափոխութիւնը վրայ կը հասնի, Տէնիքինի բանակին մէջ կը մտնէ:
Այդ բանակին ցրուելէն վերջ Ախիճանեանձ զօրապետ Պրետովի Ջոկատովը Լեհաստան կ՛ապաւինի, 1920-ին Մայիսի մէջ։ Լեհական քաղաքացիութիւնը ընդունելով՝ 1924-ին բժշկական վկայանը վաւերացնել կու տայ: Ախիճանեանց զանազան պաշտօնավայրերու մէջ իբրեւ բժիշկ աշխատած է ի Քօսուվ (Քութիի մօտ), Լվուվ, Սթանիսլավով Տօլինա, Զալէշչիքի եւ Պէրէսթէչքօ, ուր՝ ուղեղի կաթուածէ կը մեռնի 22 Մայիս 1923-ին: Լաւ եւ հիմնովլին գիտուն բժիշկ մը եղած է եւ հմուտ մանրէաբան, շատ ծառայութիւններ մատուցած է ի Լեհաստան եւ ի մասնաւորի Լվուվի փոխանցիկ ախտերու հիւանդանոցին մէջ:


== Աղբիւրներ ==
Հայ հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտեւրեան, 1938 Պուքրէշ, էջ 76։
1747 թուական

1747 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 47րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1747 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1747 մահեր
Made in the A.M.

Made in the A.M., անգլիո-իրլանտական One Direction «պոյ պենտ»ի հինգերորդ սդուտիական ալպոմը, որ թողարկուած է 13 Նոյեմբեր, 2015-ին՝ Syco Music եւ Columbia Records լէյպլներով։ 20 Նոյեմբեր, 2015-ին Անգլիոյ երաժշտական հիթ-շարքերուն մէջ ալպոմը առաջինն էր։


== Նախապայմաններ ==
22 Սեպտեմբեր 2015 թուականին յայտարարուեցաւ ալպոմին մասին։


== Նախացուցադրում եւ Թողարկում ==
«Drag Me Down» երգը թողարկուած է 31 Յուլիս 2015-ին։ «Perfect» երգը եղաւ ալպոմի երկրորդ երգը, թողարկուած է 16 Հոկտեմբեր 2015-ին։ 22 Սեպտեմբեր 2015-ին iTunes Store-ի եւ Apple Music-ի մէջ կազմուեցաւ «Infinity»-ի խոստումնալից։ Բայց անուանուեցաւ "History", որ ալ բուռն արձագանքներ ստացաւ երկրպագուներու կողմէ։ 


== Երգացանկ ==


== Թողարկման Պատմութիւն ==
114 (թիւ)

114 (հարիւր տասնչորս)՝ եռանիշ, զոյգ բնական թիւ մըն է, 113-ի եւ 115-ի միջեւ


== Թուագիտութիւն ==
 A005349  բերկրալի թիւ է


== Գիտութիւն ==
ֆլերովիւմ քիմիական տարրի (114Fl) ատոմային թիւն է
114 Քասանտրա աստեղնեակի կարգային թիւն է


== Օրացոյց ==
Տարուայ 114րդ օրը Ապրիլ 24-ն է (նահանջ տարիներուն՝ Ապրիլ 23-ը)
Հուրի Կէպեշեան

Հուրի Կէպեշեան (անգլերէն՝ Houry Gebeshian, ծնած է՝ 27 Յուլիս, 1989), ամերիկահայ մարմնամարզուհի։


== Կենսագրութիւն ==
Հուրի Կէպեշեանը ծնած է 27 Յուլիս 1989 թուականին Մասաչուսէթսի Քեմպրիճի մէջ, Քրիսթինէ Ապրահամեանի եւ Յակոբ Կէպեշեանի ընտանիքէն ներս։ 2007 թուականին աւարտած է Նիւթընի Հիւսիսային աւագ դպրոցը։
2011 թուականին աւարտած է Այովայի համալսարանը, եւ ստացած է մարմնակրթական վերապատրաստման պաքալորիյի աստիճան։ 2012 թուականին վնասուածք ստացած է եւ չէ կրցած մասնակցիլ 2012 թուականի Ողիմպիական խաղերուն: Ապա բժիշկ դառնալու մտադրութեամբ ընդունուած Ուէյք Ֆորեսթի բժշկական դպրոց (անգլերէն՝ Wake Forest School of Medicine)։ Աւարտած է 2014 թուականին, ստացած բժշկական գիտութիւններու վարպետի աստիճան եւ ներկայիս կ'աշխատի Օհայոյի Քլիվլընտի հիւանդանոցէն ներս։
Հուրի Կէպեշեանը ԱՄՆ-ի եւ Հայաստանի կրկնակի քաղաքացի է, Հայաստանը ներկայացուցած է 2016 թուականի Ամառնային Ողիմպիական խաղերուն ։ Ան 2008-2011 թուականներուն Այովայի մարմնամարզական խումբի (անգլերէն՝ Iowa Hawkeyes) անդամ էր։