armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Պուլկարիոյ Սփիւռքահայ Երաժշտութիւն

Պուլկարահայ համայնքին մէջ 19-րդ դարու վերջաւորութեան յայտնի են «Դայլայլիկ» և «Մեղեդի» (Փլովտիւ), Վահան Մանուէլեանի, Բարսեղ Կանաչեանի (Վառնա), «Կոմիտաս» (Ռուսէ), «Քնար», «Երեւան» (Սոֆիա) և այլ երգչախումբերը։ Խմբավար եւ երգահան Նաթան Ամիրխանեանը նաեւ՝ Սոֆիայի օփերային թատրոնի Խմբավար]]), Վառնայի «Գուսլա» երաժշտական ընկերութեան հիմնադիրներէն է, գրած է օփերաներ։ Ճանչցուած են Նաեւ երգահան Սարգիս Պալթայեանը, դաշնակահարուհիներ Զարուհի Սարեանը, Հերմինէ Ասատուրը, Մալվինա Խաչատուրեանը, ջութակահարներ՝ Ստեփան Խանճեանը, Յակոբ Աղասեանը, խմբավար՝ Վիլլի Գազազեանը, թաւջութակահարուհի Սեդա Պալթայեանը, երգչուհիներ՝ Ալիս Պաղտասարեանը, Պէաթրիս Պոյաճեանը, Մարի Գրիգորեանը և ուրիշներ։ Ռումանիոյ հայերը երաժշտութեան ասպարէզին մէջ ունեցած են ակնառու յաջողութիւններ։ Ռոմանական, երաժշտագիտութեան պատմութեան հիմնադիրը Ռումանիոյ ԳԱ ակադեմիկոս (1877 թուականէն) հայազգի Թէոտոր Պուպանտանն է, որ նաեւ ռումանական, առաջին երաժշտական բառարանի հեղինակն է եւ ազգային ազգագրական երաժշտագիտութեան հիմնադիրներէն մէկն է։ 20-րդ դարու նշանաւոր երգահաններէն են Մաթէյ Սոկորը եւ Միհայիլ Ժորան։ 19-րդ դարու 2-րդ կիսուն յայտնի ջութակահարներ էին Արտաշէս եւ Յովհաննէս Պլըղլեան եղբայրները։ Կատարողական արուեստին մէջ, աւելի ուշ, ճանչցուած են ջութակահար՝ Կարպիս Աւագեանը, Վարուժան Կոկիկեանը, երգիչներ՝ Արաքս Սվաճեանը, Կարպիս Զոպեանը, Դաւիթ Յովհաննէսեանը, Շաքէ Շիշմանեանը, Մագլէն էքմէքճեանը, էտուարտ Թումաճանեանը եւ ուրիշներ։ ժամանակակից երաժշտութեան յայտնի դէմքերէն են Այտա Կարուգարեան ու Հէրի Տաւիղեանը։ Երաժշտագիտական աշխատութիւններ գրեր են Միսիր Նիկոլեան, Չոմակ էմմանուէլը և ուրիշներ։
Կալինա Վիշնեւսքայա

Կալինա Փավլովնա Վիշնեւսքայա (ի ծնե տրուած ազգանունը՝ Իվանովա, 25 Հոկտեմբերի 25, 1926, Լենինկրատ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - 11 Դեկտեմբերի 2012, Մոսկուա Ռուսաստան), ռուս օփերային երգչուհի (սոփրանօ), ԽՍՀՄ ժողովրդական արուեստագէտուհի (1966)։ 1944 թուականէն երգեր է Լենինկրադի օփերեթի թատրոնի մէջ, ապա 1952 թուականէն 1974 թուականներուն եղեր է ԽՍՀՄ Մեծ թատրոնի մենակատար՝ այդ բէմին վրայ հանդէս գալով աւելի քան 30 դերերգերով։


== Մսթիսլավ Ռոստրոփովիչ եւ Կալինա Փավլովնա Վիշնեւսքայա ==

Խորհրդային Միութեան տարիներուն հակադրուեր է իշխանութիւններուն, օգնութիւն ցոյց տալով գրող Ալեքսանտր Սոլժենիցինին։ 1974 թուականին իր ամուսնոյն՝ Մսթիսլավ Ռոստրոփովիչի հետ միասին հարկադրուած լքեր է Խորհրդային Միութիւնը։ Երգեր է աշխարհի խոշորագոյն բէմերու վրայ (Քովենթ Կարտըն, Մեթրոփոլիթեն օփերա, Կրանտ օփերա, Լա Սքալա, Միւնխենեան օփերա եւ այլն), կատարումներ ունեցեր է բացառիկ երաժիշտներու հետ՝ Ռոստրոփովիչի, Հերպըրտ ֆոն Քարայանի, Օթթօ Քլեմփերերի, Նիքոլայ Կիաուրովի, Նիքոլայ Կետոյի, Փլասիտո Տոմինկոյի, Տիթրիխ Ֆիշեր Տիսքաուի եւ այլոց հետ։
1990-ական թուականի սկիզբը վերադարձեր է Ռուսաստան, դարձեր է Մոսկուայի երաժշտանոցի պատուարժան փրոֆեսոր։ 2002 թուականին Մոսկուայի մէջ բացեր է Կալինա Վիշնեւսքայայի Օփերային երգի կեդրոնը։
Կալինա Փավլովնա Վիշնեւսքայան մահացեր է Մոսկուայի մէջ 86 տարեկանին 2012 թուականի Դեկտեմբերի 11-ին։


== Ամուսնական կեանք ==
Ան ամուսնացեր է 3 անգամ։ Իր առաջին ամուսինը՝ Կերոկ Վիշնեւսքին, ծովագնաց էր։ Ամուսնալուծութիւնէն  յետոյ Կալինան պահպանեց անոր ազգանունը։
Իր երկրորդ ամուսինը՝ ջութակահար, Լենինկրատի օփերա ընկերութեան տնօրէն Մարք Ռուպինը, կը ծառայէր նաեւ որպէս Կալինա Վիշնեւսքայի տնօրէն։ Երկրորդ ամուսնութիւնէն ծնած տղան, որ մահացաւ 2 ամսականին՝ անոնց ամուսնալուծութիւնէն 10 տարի առաջ:


== Շքանշաններ ==
Պատուոյ լեգէոնի շքանշանի ասպետ ԽՍՀՄ ժողովրդական արուեստագէտ Լենինի շքանշան Արուեստի եւ գրականութեան շքանշանի սպա «Ի յիշատակ Սանքթ Փեթերպուրկի 300-ամեակին» մետալ
«Հայրենիքին մատուցած ծառայութիւններու համար» 1-ին աստիճանի շքանշան
«Հայրենիքին մատուցած ծառայութիւններու համար» II աստիճանի շքանշան
Հայրենիքին մատուցած ծառայութիւններու համար 3-րդ աստիճանի շքանշան
«Հայրենիքին մատուցած ծառայութիւններու համար» 4-րդ աստիճանի շքանշան
«Լենինկրադի պաշտպանութեան համար» մետալ
«Աշխատանքի վեթերան» մեդալ
«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ անձնուէր աշխատանքի համար» մետալ
Հայրենական մեծ պատերազմի յաղթանակի 60-ամեակ» յոբելեանական շքանշան
«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմի յաղթանակի 50-ամեակ» յոբելեանական շքանշան
Հայրենական մեծ պատերազմի յաղթանակի 65-ամեակ» յոբելեանական շքանշան
«Մոսկուայի 850-ամեակի յիշատակի» մետալ ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արուեստագէտ ՌԽՖՍՀ վաստակաւոր արուեստագէտ Վլատիմիր Իլյիչ Լենինի ծննդյան 100-ամեակի յոբելյանական մետալ
Մետալ «Լենինկրատի 250-ամեակի առթիւ» Պատուաւոր Լէգէոնի շքանշան Արուեստի եւ գրականութեան շքանշան եւ Q80796649?
Նարինջով աղցան

Նարինջով աղցան (իտալ.՝ Insalata di arance), կամ Սիցիլիական աղցան` նարինջով (իտալ.՝ Insalata di arance alla siciliana), սիցիլիական խոհանոցի աւանդական ուտեստ: Կը մատուցուի որպէս նախաճաշ, խաւարտ կամ աղանդներ:


== Բաղադրամասեր ==
Սիցիլիական նարինջով աղցանի պատրաստման համար անհրաժեշտ են հետեւեալ բաղադրամասերը. 2 նարինջ, 1 կարմիր կամ սպիտակ սոխ, սամիթ, 1 թէյի դգալ թարմ ռոզմարին կամ ռոզմարինի չիր, 4 ճաշի դգալ ձիթապտուղի իւղ, 100կ. ձիթապտուղ, 1 ճաշի դգալ սպիտակ գինիի քացախ, քանի մը անանուխի տերեւիկ եւ սեւ պղպեղ ըստ ճաշակի:


== Պատրաստել ==
Բարակ կտրտած սոխը որոշ ժամանակ կը թրջուի սառ ջուրի մէջ, որպէսզի կծու համը անհետանայ: Այնուհետեւ մանր կտրտել սամիթը: Այդ ամէնը նարինջի կտորներու, ձիթապտուղի եւ մանրացրած խնձորի (ռոզմարին) հետ լեցնել ափսէի մէջ: Այնուհետեւ աւելցնել այլ նարինջէ քամած հիւթ եւ այդ ամէնը խառնել ձէթի եւ քացախի հետ: Աւելցնել աղ, սեւ պղպեղ եւ անանուխի տերեւիկներ:


== Տարբերակներ ==
Եթէ աղանդեր կը պատրաստենք. ապա աղի փոխարէն կ՛աւելցնենք շաքարաւազ: Այդ պարագային աղցանը կը հիւրասիրեն թէյով: Որպէս խաւարտ աղցանը կը մատուցուի մսեղէնի կամ ձկնեղէնի հետ: Նարինջով աղցան կայ նաեւ սպանական խոհանոցին մէջ, բայց այդ պարագային կ՛օգտագործեն այլ բաղադրամասեր:


== Աղբիւրներ ==
Edward Behr, James MacGuire. The Art of Eating. — Berkeley: University of California Press, 2011. — С. 102. — 279 с. — ISBN 978-0-520-27029-9
Jeremy MacVeigh. Jeremy MacVeigh: International Cuisine. — Stamford: Cengage Learning, 2008. — С. 88. — 557 с. — ISBN 978-1-4180-4965-2
45 (թիւ)

45 (քառասունհինգ)՝ կենտ երկնիշ բնական թիւ մըն է 44-ի եւ 46-ի միջեւ


== Թուագիտութիւն ==
 A005349  քսանմեկերորդ բերկրալի թիւ է
ռոտիոն քիմիական տարրի (45Rh) ատոմային թիւն է
Եւկենիա (45 Eugenia) աստեղնեակի կարգահամարն է
Microsoft Windows-ի  Alt + 4  5 -ի գործադրումով կը ստացուի - «գծիկ» նշանը

ամուսնութեան 45րդ տարեդարձը կը նշուի որպէս շափիւղայի
45-ն են տոմինոյի խաղաքարերը
+45-ը ուղիղ Դանիա զանգելու միջազգային քոտն է
«Քառասունհինգ» (ֆրանսերէն՝ Les Quarante-Cinq) անունն ունի Ալեքսանտր Տիւմայի պատմավէպը
Տարուայ 45րդ օրն է Փետրուար 15-ը
1945 թուական՝ Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի աւարտը
Աստուածատուրեան

Աստուածատուրեան` հայկական մականուն է, կազմուած է Աստուածատուր անունով եւ պարսկական ծագումով -եան վերջաւորութիւնով։


== Մականունը կրողներ ==
Աննա Աստուածատուրեան-Թըրքոթ (*1978), ամերիկահայ գրող, դասախօս եւ ակտիւիստ:
Խաչիկ Յովհաննէսի Աստուածատուրեան (1843-1907), բանասէր, խմբագիր։
Յ. Աստուածատուրեան (19-րդ դար-?), թղթակից։
Միհրան Աստուածատուրեան (*1891), ճարտարապետ:
Ներսէս Աստուածատուրեան (*1897-1953), ցեղակրօն գաղափարախօսութեան աշխոյժ գործիչ:
Կրթութիւնը Եւ Գիտութիւնը Արցախում (հանդէս)

Կրթութիւնը Եւ Գիտութիւնը Արցախում, գիտամեթոդական եւ գիտահանրամատչելի պարբերական ուսուցիչներու, դասախօսներու եւ ուսանողներու համար։


== Աղբիւր ==
Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ
Զարեհ Որբունի

Զարեհ Որբունի (բուն մականունով` Էօքսիւզեան, 24 Մայիս 1902(1902-05-24), Օրտու, Տրապիզոնի վիլայեթ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1 Դեկտեմբեր 1980(1980-12-01), Բանյո), նշանաւոր հայ վիպասան, խմբագիր եւ արձակագիր։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Օրտու (ծովու վրայ)։ Նախակրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ։ Եղեռնի ժամանակ հայրը կորսնցնելէ ետք, 1919-ին կու գայ Կ.Պոլիս, ուր կը յաճախէ Պէրպէրեան վարժարանը եւ կը կատարէ իր գրական առաջին փորձերը։
1922 թուականին կ'անցնի Ֆրանսա՝ Մարսէյ, ուր քանի մը տարի ետք կը հրատարակէ իր առաջին հատորը։ Որբունի ագահ ընթերցող եղած է, ծանօթացած է եւրոպական միտքի զարգացման միտումներուն եւ ֆրանսական գրականութեան յայտնի գործերուն։
Մինչեւ պատերազմ, կ'ապրի Փարիզի եւ Սթրասպուրկի մէջ։ 1939–ին ֆրանսական բանակի զինուոր դառնալէ ետք, գերի կ'իյնայ ու մինչեւ 1945 թուական կը մնայ Գերմանիա։


== Գրական վաստակ ==
1929-ին, 27 տարեկան Որբունի, Մարսէյի մէջ կը հրատարակէ իր անդրանիկ վէպը` «Փորձը», Շահնուրի «Նահանջը առանց երգի» վէպին հետ գրեթէ նոյն օրերուն:
Ազատագրումին՝ լոյս կ'ընծայէ պատմուածքներու հատոր մը։ Նոյնպիսի երկրորդ հատոր մը կը հրատարակէ տասնամեակ մը ետք։ Բայց փաստօրէն մինչեւ 1960–ական տարիներուն կէսը, հեռու կը մնայ գրական կեանքէն։ 1965–էն ետք միայն, ուշագրաւ վերադարձով մը, կ'արտադրէ յաջորդական հինգ գործեր՝ վէպեր եւ պամուածքներ, որոնք կը զգացնեն միութիւնն ու շարունակականութիւնը իր վիպական աշխարհին ու ոճին։
1929-ի «Փորձը»ին, 1965-ի «Եւ եղեւ մարդ»ին, 1967-ի «Թեկնածուն»ին ու մինչեւ վերջին վէպին՝ «Սովորական օր մը»ի (1973) թուականային գրեթէ քառասուն տարիներու անջրպետին մէջ, Որբունի երկար ատեն գրականութիւն չէ «ըրած», սակայն կեանքի իր վերջին քսան տարիներուն հասած է վիպական-ստեղծագործական վաստակի որակի մը՝ որ վաւերագրումն է իր տաղանդին ու զինք զուգահեռի կը բերէ եւրոպական առումով մեծերու հետ։ 1965-ին լոյս կը տեսնէ «Եւ եղեւ մարդ»ը, ապա՝ յաջորդաբար, 1966 -ին՝ «Գոհարիկ եւ ուրիշներ» նորավէպերու երրորդ հատորը, 1967-ին՝ «Թեկնածուն» (Բ. գիրքը «Հալածուածները» վիպաշարքին), 1971-ին՝ «Ասֆալթը» (Գ. գիրքը նոյն շարքին), եւ վերջապէս՝ 1973-ին, «Սովորական օր մը» վէպը (Դ. գիրքը շարքին)։
Կը մահանայ Փարիզ։ Կը ձգէ անտիպ գործեր։ Մահէն ետք մասամբ լոյս կը տեսնեն մամլոյ մէջ (վէպ, օրագիր)։


== Երկեր ==
Հալածուածները. Փորձը, Մարսիլիա, 1929, 164 էջ:
Վարձու սենեակ, Փարիզ, 1939, 171 էջ:
Դէպի երկիր (ճամբորդութեան յուշեր), Փարիզ, 1947, 176 էջ:
Հալածուածները. Փորձը, Պէյրութ, 1958, 109 էջ:
Անձրեւոտ օրեր (պատմուածքներ), Փարիզ, 1958, 198 էջ:
Եւ եղեւ մարդ, Փարիզ, 1964, 188 էջ:
Պատմուածքներ, Պէյրութ, 1966, 176 էջ:
Հալածուածները. Թեկնածուն, Պէյրութ, 1967, 216 էջ:
Եւ եղեւ մարդ (վեպեր եւ պատմուածքներ), Երեւան, 1967, 340 էջ:
Հալածուածները. Ասֆալթը, Իսթանպուլ, 1972, 252 էջ:
Հալածուածները. Սովորական օր մը, Պէյրութ, 1974, 181 էջ:


== Աղբիւրներ ==
Դար Մը Գրականութիւն, Մինաս Թէօլէօլեան, Բ. հատոր, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ 1977, էջ 239-241:


== Արտաքին յղումներ ==
Ո՛վ Կը Յիշէ Կամ Կը Կարդայ Զարեհ Որբունին…
14 Յուլիս

14 Յուլիս, տարուան 195-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 196-րդ) օրն է։


== Դէպքեր ==
1789՝ Փարիզցիները գրաւեցին Պասթիլի ամրոցը
1867՝ Ալֆրէտ Նոպէլը առաջին անգամ ներկայացուց ուժանակը
14 Յուլիս 2014-ին կանոնաւորապէս սկսաւ գործել Հայ կաթողիկէ պատրիարքութեան Լոյս Զուարթ պատկերասփիւռի յայտագիրը։ Յայտագրի պատասխանատւն է հայր Վարդան վրդ. Գազանճեան, վարիչ խմբագիրը՝ Վարդան Թաշճեան։
2016՝ Նիսին մէջ թունիսցի մը բեռնատար մեքենան քշելով ամբոխին վրայ սպաննեցաւ 84 հոգի


== Ծնունդներ ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:14 Յուլիսի ծնածներ

Արցախի պատերազմի մասնակիցներ՝
1974՝ Աշոտ Ալեքսանեան (զ.1992)


== Մահեր ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:14 Յուլիսի մահացածներ


== Տօներ ==
1586 թուական

1586 թուական, ոչ նահանջ տարի, 16րդ դարու 86րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1586 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1586 մահեր
Աշոտ Պատմագրեան


== Կենսագրութիւն ==
Աշոտ Պատմագրեան, ծնած եւ մանկութիւնը անցուցած ըլլալով արեւտրական երաժշտութեան մէջ, իր պատանեկութիւնը հայութեան ոգեղէն եւ նիւթեղէն սրտին Էջմիածնի մէջ, իր մասնագիտական ուսումը ստացած ըլլալով Պերլինի երաժշտանոցին եւ համալսարանին մէջ, Աշոտ Պատմագետն կը ներկայանանայ որպէս ամբողջական հայ երաջշտագէտ մը խորհապէս ծանօթ, որքան հայ եկեղեցական, ժողովրդական եւ աշուղական երաժշտութիւն բոլոր ճիւղերուն։
Մանուկ հասակէն ցոյց կու տայ երաժշտական տաղանդ։ Գէւորգեան Ճեմարանի մէջ, տակաւին պատանի իր դաասընկերներէն կը կազմէր երգչախումպեր եւ յաճախ կը ղեկաւարէ Մայր Տաճարի քառաձայն խումբը։
1918 թուականին հազիւ 20 տարեկան կը կանչուի Թաւրիզի Արամեան դպրոցը։
1921 թուականին կը մեկնի Գերմանիա եւ կ՝ ընդունուի Պերլինի Շթերնչէս երաժշտանոցը ուր կը դաստիարակուի մեծանուն փրոֆեսէօրներու շունչով:
Օսիպ Մանտելշթամ

Օսիպ Մանտելշթամ (2 (14) Յունուար 1891, Վարշաւա, Լեհական Թագաւորութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն[…] - 27 Դեկտեմբեր 1938(1938-12-27)[…], Վլադպերպունկտ, Վլադիվոստոկ, ՌԽՖՍՀ, Խորհրդային Միութիւն), ռուս գրող, բանաստեղծ եւ թարգմանիչ։ 


== Կենսագրական գիծեր ==
Մանտելշթամ ծնած է Վարշաւա, հրեայ վաճառականի մը յարկին տակ։ Հայրը, որ կաշիի առեւտրական էր, իրենց բնակութեան վայրէն արտագաղթի յատուկ թոյլտուութիւն ստանալով, Օսիպի ծնունդէն ետք, գաղթած են Ս․ Փեթերսպուրկ։
1900-ին, Մանտելշթամ ընդունուած է Թենիշեւսքիի դպրոցը, ուր վերապատրաստուած են կարեւոր գործիչներ: Անոր առաջին բանաստեղծութիւնները տպագրուած են դպրոցական տարիներուն (1907)։
1908-ի Ապրիլին որոշած է Ֆրանսա մեկնիլ եւ Սորպոն մտնել՝ գրականութիւն եւ փիլիսոփայութիւն սորվելու։ Սակայն յաջորդ տարի ան հեռացած է՝ ընդունուելու Հայտելպերկի համալսարան։
1911-ին ընդունուած է Փեթերսպուրկի համալսարան՝ մեթոտաբանութիւն սովորելու։ Մանտելշթամ իր առաջին բանաստեղծութիւնները հրատարակած է Ափոլոնի մէջ։
Ան գրած է բանաստեղծութիւններ եւ ուղեգրութիւններ՝ նուիրուած Հայաստանի եի հայութեան։


== «Ուղեւորութիւն` գոյներու երկիր» գիրքը ==
Գործը ռուսերէնէ թրքերէնի թարգմանած է Լուտմիլա Տենիսենքոն: Հեղինակը 1930 թուականին իր կողակցին հետ այցելած է Հայաստան եւ գիրքին ամփոփած է իր տպաւորութիւնները: Այս գործին հրատարակութիւնը խրախուսուած է Ռուսիոյ Գրական թարգմանութիւններու կաճառին կողմէ: Գիրքին կողքի ձեւաւորումը կատարուած է Արետ Կըճըրի կողմէ:
Եդուարդ Յակոբեան

Եդուարդ Ստեփան Յակոբեան (7 Մարտ, 1920, Ֆայում, Եգիպտոս), խմբավար, երաժշտահան, երաժշտա-հասարակական գործիչ։
Աւարտած է Գահիրէի Գալուստեան Ազգային, ապա՝ ֆրանսական վարժարանները, Փարիզի «Ցեզար Ֆրանք» երաժշտանոցը (1954)։ 1955 թուականէն երգեցողութեան ուսուցիչ է Գահիրէի Գալուստեան եւ Նուպարեան ազգային վարժարաններուն, կը ղեկավարէ «Շնորհալի», «Թաթուլ Ալթունեան», «Ազատ Մանուկեան» երգչախումբերը, հանդէս կու գայ համերգներով, դասախօսութիւններով։ Գրած է լարային թրիօ, սիմֆոնիք պարեր, սիմֆոնիք սուիթ, «Անտիք պոեմ»: Արժեքաւոր են «Քնարական երգեր», «Քուչակեան տաղեր», «Սրբազան տաղեր»  երգաշարերը, «Հայաստան, ապրիր յաւիտեան», «Հարազատ դպրոց» դպրոցական երգերու պրակները։Հայաստանի մէջ հանդէս եկած է (1969, 1983) հեղինակային համերգներով։


=== Աշխատասիրութիւն, հրատարակութիւն ===
Եդուարդ Յակոբեան Աշխատասիրած է՝ «Արուեստաբան-գրող հրապարակագիր Լիպարիտ Նազարեանց 1877-1947»,  երկերու հատընտիր ժողովածուն կազմած են՝ Եդուարդ եւ Մարկրիթ Յակոբեաններ /
«Ժամանակիցները Կոմիտասի Հմայքին տակ» Երաժշտական ուսումնասիրություններու եւ քննախոսականներու ժողովածու 1989թ.


=== Երգաշարերու Ձայնագրութիւններ եւ դաշնաւորումներ ===
Եդուարդ Յակոբեան ձայնագրած եւ դաշնաւորած է .-

Մանկա-Պատանեկան Երգափունջ 1997 Գահիրէ 
Փառք Քեզ, Տէր... Մաղթանք 1995 Գահիրէ 
Սրբազան Երգեր 1991 
Ազգային*Հայրենասիրական եւ Ազատագրական Պայքարի Երգեր 1991 


== Աղբիւրներ ==
ԺԱՄԱՆԱԿԱԿԻՑՆԵՐԸ ԿՈՄԻՏԱՍԻ ՀՄԱՅՔԻՆ ՏԱԿ Հեղինակ - Յակոբեան Եդուարդ 1979
Սրբազան երգեր / հեղինակ : Եդուարդ Յակոբեան - 1991
Եդուարդ Յակոբեան
ՄԱՅՐ ԱԹՈՌ ՍՈՒՐԲ ԷՋՄԻԱԾԻՆ «ՎԱՉԵ ԵՎ ԹԱՄԱՐ ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ» ՄԱՏԵՆԱԴԱՐԱՆ
3 Մայիս

3 Մայիս, տարուայ 123-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 124-րդ) օրն է

Տարուայ աւարտին կը մնայ 242 օր 2 Մայիս  3 Մայիս  4 Մայիս 


== Դէպքեր ==
1491. փորթուկալցի միսիոնարները մկրտեցին Քոնկոյի կառավարիչ Նքուվու Նզինկան, անոր շնորհելով Ժուան Ա. անունը
2006. Երեւանէն Սոչի ընթացող Airbus A320 օդանաւը կործանուեցաւ Սեւ Ծովուն մէջ։          Զոհուեցին բոլոր 105 ուղեւորները եւ անձնակազմի 8 անդամները


== Ծնունդներ ==
 Տես նաեւ՝ 3 Մայիսի ծնածներ

1469. Նիքոլո Մաքավելլի (իտալ.՝ Niccolò Machiavelli, մ.1527) իտալացի իմաստասէր, գրող
1905. Հայրիկ Մուրատեան (մ.1999) բանահաւաք երգիչ, ազգագրագէտ
1985. Էզէքիել Եան Լաւէզի (Ezequiel Iván Lavezzi) արժանթինցի ֆութպոլիստ


== Մահեր ==
 Տես նաեւ՝ 3 Մայիսի մահացածներ

Արցախի Պատերազմի մասնակիցներ՝
1994. (Մարդակէրտ, թաղուած է Եռաբլուր) Սերիոժա Սուքիաս Յարութիւնեան (ծն.1940, Երեւան)


== Տօներ ==

Համաշխարհային՝
Արեւի օր
Լռութեան օր
Մամուլի ազատութեան օր
Ազատութեան օր՝
 Հարաւափրիկեան Հանրապետութիւն
Անկախութեան օր՝
 Սիերրա Լեօնէ
Սահմանադրութեան օր՝
 Լեհաստան
 Ճափոն
3 Մայիս


== Արտաքին յղումներ ==
BBC: On This Day
[2] (անգլերէն)
Գէորգ Աբովեան

Գէորգ Աբովեան, (29 Հոկտեմբեր 1837(1837-10-29), Օձուն, Հայաստան), հայ պատմաբան-ուսուցիչ։
Ծնած է Լոռի շրջանի Օձուն գիւղին մէջ 7 Ապրիլ, 1837-ին։ 1844 թուականին, հօրը մահէն ետք, մեծ հայրը՝ Արազ, զինք կը տանի Սանահինի դպրեվանք, որմէ ետք նոյն վանքի միաբաններէն՝ Սարգիս վարդապետ զինք կը տանի Տփխիս (Թիֆլիս) եւ կը յանձնէ Ներսէսեան դպրոցի խնամքին։ Գէորգի ցուցաբերած մեծ յառաջդիմութիւնը Ներսէս Ե. Աշտարակեցիի ուշադրութեան առարկայ կը դառնայ։ Կաթողիկոսի հրամանով, 1849 թուականին, ան կ՛ուղարկուի Մոսկուայի Լազարեան ճեմարանը, ուր առանձնապէս կը զբաղի պատմութեամբ եւ գրականութեամբ։ 1857 թուականին աւարտելով ուսման շրջանը， կը վերադառնայ Կովկաս։ 1858 թուականին կը հրաւիրուի Ներսէսեան դպրոց՝ հայոց եւ ընդհանուր պատմութիւն ու աշխարհագրութիւն դասախօսելու։ 1863 թուականին կը ստանձնէ հայոց լեզուի դասաւանդումը՝ Տփխիսի Զինուորական վարժարանէն ներս։ 1865 թուականին կը ստանայ նոր վկայական մը, որուն շնորհիւ իրաւունք ձեռք կը բերէ պետական ուսումնարաններուն մէջ ուսուցանելու։ Սակայն նոյն տարուան Չորեքշաբթի, Նոյեմբերի 1-ին， երեկոյեան տունէն դուրս գալով անվերադարձ կ՛անհետանայ։
Սիրարփի Տէր Ներսէսեան

Սիրարփի Միհրան Տէր Ներսէսեան (5 Սեպտեմբեր 1896(1896-09-05), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 6 Յուլիս 1989(1989-07-06), Փարիզ, Ֆրանսա), հայ բիւզանդագէտ, արուեստաբան, հայագէտ։ ՀԽՍՀ Գիտութիւններու Ակադեմիայի արտասահմանեան անդամ (1966)։


== Կենսագրութիւն ==
Աւարտած է Կոստանդնուպոլսի Եսայեան վարժարանը, ապա՝ Անգլիոյ Հայ Սքուլի (բարձրագոյն դպրոց)։ 1917-1919 թուականին սորված է Ժընեւի համալսարանի գրական բաժինէն ներս։ 1919 թուականին տեղափոխուած է Փարիզ, Սորպոնի մէջ աշակերտած է բիւզանդագէտներ՝ Շ․ Կիլին, Գ․ Միլէյին, ռոմանական եւ գոթական արուեստներու պատմաբան Հ․ Ֆոսիյոնին։ 1922-ին Փարիզի բարձրագոյն ուսումնասիրութիւններու դպրոցին մէջ դարձած է Գ․ Միլէյի օգնականը։ 1930-1931 թուականին եղած է Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու Մասաչուսեց նահանգի Ուելըսլի գոլէճի արուեստի պատմութեան դասախօս, 1937-47 թուականին նոյն գոլէճի արուեստի բաժինի եւ Ֆարնսուորթ թանգարանի տնօրէն։ 1946 թուականին Հարուըրտի համալսարանի Գումբարտոն Օքս գիտահետազօտական հաստատութեն մէջ արժանացած է բիւզանդական արուեստի փրոֆէսորի կոչման, 1963 թուականէն՝ վաստակաւոր փրոֆէսոր։
Տէր Ներսէսեանը Ֆրանսայի արձանագրութիւններու ու գեղարուեստական գրականութեան ակադեմիայի, Ֆրանսայի Հնագէտներու ազգագրական միութեան, Բրիտանական ակադեմիայի թղթական անդամ է։
Զեկուցումներով հանդէս եկած է միջազգային գիտաժողովներու մէջ, անոնց կարգին՝ արեւելագէտներու Մոսկուայի քոնկրէսէն ներս (1960) եւ պատմաբաններու սովետաֆրանսական գիտաժողովին մէջ (Երեւան, 1969)։


== Աշխատութիւններ ==
Լոյս ընծայած է «Բարեղամի եւ Յովասափի վէպի նկարազարդումը» (1938, ֆրանսերէն) բիւզանդագիտական ուսումնասիրութիւնը, <12,13, 14 դարերու հայկական նկարազարդ ձեռագիրները Վենետիկի Մխիթարեան հայրերու գրադարանում» երկը (նիւթը՝ 1936, ալպոմ՝ 1937, ֆրանսերէն), «Հայաստանը Ա․ Բիւզանդական կայսրութիւնը» (1945, անգլերէն)։ Հրատարակած է նաեւ «Չեսթըր Պիթի գրադարան, հայկական ձեռագիրների ցուցակ՝ հայ արուեստի պատմութեան ներածականով» (1958), «Աղթամար, Ս․ Խաչ եկեղեցի» (1965), «Հայկական ձեռագիրները Ֆրիր արուեստի պատկերասրահին մէջ» (1963), «Հայկական ձեռագիրները Ուոլթերսի Արուեստի պատկերասրահին մէջ» (1973, բոլորը անգլերէն) աշխատութիւնները։
Գիտնականի «Բիւզանդագիտական եւ հայկական ուսումնասիրութիւններ» երկհատոր ժողովածուի մէջ (1973) ամփոփուած են անոր վաթսունէն աւելի մեծարժէք յօդուածները անգլերէն եւ ֆրանսերէն։ Բազմամեայ ուսումնասիրութիւններու արդիւնք է Տէր Ներսէսեանի «Հայկական Արուեստ» (1977, ֆրանսերէն) կոթողային աշխատութիւնը։


== Պարգեւներ, մրցանակներ ==
Արժանացած է բազմաթիւ մրցանակներու եւ պարգեւներու, անոնց կարգին Անգլիոյ հնագէտներու միութեան ոսկէ շքանշանին (1960), Ֆրանսայի Արձանագրութիւններու ու գեղարուեստական գրականութեան ակադեմիայի Շլիւմբըր-Ժէի անուան (1963), ՀԽՍՀ Գիտութիւններու Ակադեմիայի՝ Անանիա Շիրակացիի անուան, (1981) մրցանակներուն։
Խոսրով Հեքիմեան

Խոսրով Հեքիմեան (մօտ 1875, Սեբաստիա (կամ Խարբերդ) - 1937 (այլ վարկածով՝ 1930), Երեւան), հայ բժիշկ, վիրաբոյժ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է մօտ 1875 թուականին Սեբաստիեյ մէջ (Խարբերդ)։ Հայրը եղած է Խարբերդի անուանի բժիշկ Յարութիւն Հեքիմեանը։
Սորված է ամերիկացի միսիոներներու՝ Խարբերդի, Եփ­րատ գոլէճէն ներս, սակայն ուսումը չէ անաւարտած։ 1899 թուականին աւարտած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը եւ արժանացած է վիրաբուժութեան եւ ներքին հիւանդութիւններու գիծով առաջին մրցանակին։
1900-06 թուականներուն որպթս բժիշկ աշխատած է Սեբաստիա քաղաքի Հայոց ազգային հիւանդանոցէն ներս, իսկ 1906-14/15 թուականներուն՝ Տրապիզոն քաղաքի մէջ։ Անատոլիոյ առաջինն է, որ կիրառած է «Ք ճառագայթ»ներու գործիքը։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ` 1915 թուականին, զորակոչուած է օսմանեան բանակ եւ ծառայած՝ որպէս զինուորական բժիշկ։ Պատերազմի ընթացքին Պա­ղես­տի­նի Նազարէթ քաղաքի մէջ, անգլիական բանակի ձեռքը գերի ընկած է։ Իննը ամիս, որպէս ռազմագերի, պարտադրուած է անգլիական զինուորական հիւանդանոցի մէջ բժիշկ աշխատած է։
1919-22 թուականներուն եղած է Ամերիկեան Նպաստամատոյցի (Նիր Իսթ Ռիլիֆ) Սեբաստիոյ հիւանդանոցի եւ որբանոցի բժշկապետ։ Այնուհետեւ տեղափոխուած է ԱՄՆ։
1924 թուականի դրութեամբ բնակած է ԱՄՆ-ի Մասաչուսեցի նահանգի Պոսթըն քաղաքին մէջ (Brookline ave., 484)։ 1924 թուականի Ապրիլին, հայրենասիրական մղումներով, ԱՄՆ-էն հայրենադարձած է Խորհրդային Հա­յաս­տան։ Երեւանի մէջ դարձած է անուանի բժիշկ, վիրաբոյժ։ Եղած է Հայաստանի օգնութեան կոմիտէի (ՀՕԿ) ներկայացուցիչը՝ Խորհրդային Հայաստանի մէջ։
1936 թուականի Յու­լի­ս 9-ին Թիֆլիսի մէջ Լաւրենտի Բերիայի ձեռքով Աղասի Խանջյանի սպանութիւնէն յետոյ դիակը բերուած է Երեւան եւ Յուլիս 12-ին հանձնվել հողին։ Մինչեւ թաղելը դիակը զննած են բժիշկներ Խոսրով Հեքիմեանը, Հարություն Միրզա-Ավագյանը եւ Գրիգոր Սաղեանը, որոնք համոզուած են, որ ան չէր կարող ինքնասպանութիւն ընել, ուստի մահուան եզրակացութիւնն ստորագրելէ հրաժարած են եւ պատճառաբանած, թէ «Խանճեա­ն պետք է առն­ուազն եր­կու մեթ­րա­նոց ձեռք ու­նե­նար եւ ձախ­լիկ ըլլար, որ­պէս­զի ձախ ձեռ­քով ինքն իր գլխուն կրա­կեր»։
1937 թուականին (այլ վարկածով 1930 թ.) ձերբակալուած է եւ բանտարկուած Երեւանի ներքին բանտին մէջ։ Բանտարկեալներուն հերթական զբօսանքի ընթացքին բժիշկը դուրս գալէ հրաժարած է եւ մնացած բանտախցիկին մէջ։ Որոշ ժամանակ անց վերադառնալով բանտախուց՝ ընկերները բժշկին գտել են մահացած. ան ապակիով կոտրած էր իր երակը եւ արիւնաքամ եղած։ Ետքը չեկիստները սկսած են բանտախցերէն հաւաքել երկաթեայ իրերն ու ապակեայ շիշերը, որոնք կարնային բանտարկեալներու համար ինքնասպանութեան գործիք դառնալ։
Խոսրով Հեքիմեանի որդին, 1960-ական թուականներուն աշխատած է ՀՍՍՀ Գիտութիւնններու ակադեմիային մէջ։


== Գրականութիւն ==
«Ման­զու­մէի Էֆ­քե­ար», Կ. Պոլիս, թ. 788, 21-02-1904։
«Հա­յաս­տա­նի կոչ­նակ», Նիւ Եորք, 27-12-1924։
Պատրիկ Առաքել, Պատմագիրք-յուշամատեան Սեբաստիոյ եւ գաւառի հայութեան, հ. Ա., Պէյրութ, 1974։
Պատրիկ Առաքել, Պատմագիրք-յուշամատեան Սեբաստիոյ եւ գաւառի հայութեան, հ. Բ., Նիւ Ճըրզի, 1983։
Ալպոյաճեան Յ., Խաչելութեան ճամբաներով, Երեւան, 2005։
Քէօսէեան Ա., Այցելութիւն Բրգնիկ, «Ձայն համ­շե­նա­կան», Երեւան, 2006, թ. 5-6։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Սուրբ Աստուածածին եկեղեցի (Հալէպ)

Ս. Աստուածածին եկեղեցի, (10 Սեպտեմբեր 1972-Հալէպ): Մեծ եղեռնի վաղորդայնին, մանաւանդ հայկական աղէտէն ետք,առաւելաբար Այնթապէն Հալէպ ապաստանած հայութիւնը հոգեւոր սնունդը ստացած է Ս. Քառասնից Մանկանց Մայր եկեղեցւոյ շրջափակի Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ մէջ, տնօրինութեամբ`օրուան Առաջնորդական Տեղապահ Յարութիւն Աւագ քահանայ Եսայեանի եւ Ազգ. իշխանութեան:
1976- ին Աստուածածին եկեղեցւոյ թաղականութեան հոգաբարձութեան  համատեղ գործակցութեամբ, գնուած է նորակառոյց եկեղեցւոյ եւ դպրոցին հողաշերտը` վիլլաներ թաղամասէն:
Եկեղեցւոյ հանդիսաւոր հիմնարկէքը կատարուած է 10 Սեպտեմբեր 1972-ին հովանաւորութեամբ` Խորէն Ա. կաթողիկոսի Մեծի Տանն Կիլիկիոյ, եւ նախագահութեամբ` օրուան Առաջնորդ Տաթեւ Ծ. Վրդ. Սարգիսեանի:
Շինարարական աշխատանքները աւարտած են 1982-ին, իսկ հանդիսաւոր օծումը կատարուած է 1 Մայիս 1983-ին, ձեռամբ` Գարեգին Բ. Կաթողիկոսի Մեծի Տանն Կիլիկիոյ (նախագիծ`պէյրութահայ ճարտարապետ Գէորգ  Գարաճըրճեանի, իրագործում ճարտարապետ Գեղամ Խրիկեանի):


== Աղբիւրներ ==
Հայերը Հալէպի պատմութեան մէջ հեղինակ Աւօ Գաթրճեան։
Իզմիր

Իզմիր (թրք.՝ İzmir նաեւ Սմիրնա, յուն․՝ Σμύρνη, հին անաւանումը՝ Զմիւռնիա։ Քաղաք՝ Թուրքիոյ արեւմուտքին։ Համանուն Իզմիրի նահանգի մայրաքաղաք։ Թուրքիոյ երկրորդ մեծ քաղաքն է, 2009 թուականին ունէր շուրջ 3.868.308 բնակիչ։
Կը գտնուի Եգէական Ծովու ափին, Իզմիրի ծովածոցի հանդէպ։ Ստամպուլէն յետոյ, Թուրքիոյ երկրորդ կարեւոր նաւահանգիստն է։ Քաղաքին մէջ կայ նաեւ միջազգային օդակայան։ Երկաթուղային գիծով կապուած է երկրի այլ խոշոր քաղաքներուն հետ, ինչպէս Ստամբուլը եւ Տենիզլին։


== Քոյր քաղաքներ ==
 United States, Տամպա
 United States, Լոնկ Պիչ
 Israel, Թել Ավիվ


== Աղբիւրներ ==