armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Գոհար Ազնաւուրեան

Գոհար Ազնաւուրեան (1906, Բաբերդ Օսմ. Կայսրութիւն - 8 Օգոստոս 1983, Երեւան), արխիւագէտ, խմբագիր:
Հայաստան կ'ապաստանի ցեղասպանութեան  տարիներուն: 1926-ին Երեւանի Պետական համալսարան կը մտնէ եւ բանասիրական բաժինը կ'աւարտէ 1930-ին:
Մինչեւ 1936 կը պաշտօնավարէ Երեւանի կեդրոնական արխիւին մէջ, յետոյ ստանձնելով գրական բաժնի ձեռագրատան ֆոնտերու բաժնի վարիչի պաշտօնը: Մինչեւ իր կեանքի վերջին օրերը կ'աշխատի Երեւանի Չարենցի անուան Գրականութեան եւ Արուեստի Թանգարանին մէջ: 
Անձնական չափազանց նուիրում ու աշխուժ աշխատանքի շնորհիւ, իր շրջանի եւ աւելի առաջ ապրած հայ գրողներու արխիւները կրցած է մէկտեղել:
Արխիւագէտի պաշտօնին զուգահեռ աշխատակցած է գրական եւ հայագիտական մամուլին։ Հանրութեան ներկայացուցած է անտիպ նամակներ, որոնք հայ գրականութեան պատմութեան մէջ իրենց արժանի տեղը գրաւած են: 
Մինչեւ 1964 - 1966 թուականներ կը մասնակցի Յովհաննէս Յովհաննիսեանի երկերու ամբողջ հաւաքածոյի ակադեմական հրատարակութեան: Հրատարակութեան պատրաստած է Արշակ Չօպանեանի «Պետրոս Դուրեանի կեանքն ու գործը» (Երեւան, 1967) ուսումնասիրութեան բնագիրը:


== Աշխատութիւնները ==
Յովհաննէս Յովհաննիսեանի երկերու հաւաքածոյ (Երեւան, 1964-1966 թ.)
Արշակ Չօպանեան, «Պետրոս Դուրեանի կեանքն ու գործը» (Երեւան, 1967)
«Գրական ժառանգութիւն», Ա. հատոր (Երեւան, 1961)
Ուղեցոյց Գրականութեան եւ Արուեստի Թանգարանի գրական ֆոնդերի (Երեւան, 1962)
Դանիէլ Վարուժան, Նամականի (Երեւան, 1965)
Արեւմտահայ գրողների նամականի (Երեւան, 1972)
Արշակ Չօպանեան, Նամականի (Երեւան, 1980)


== Յօդուածները ==
Ազնավուրյան, Գոհար (1980) Հ. Մասեհյանի անտիպ նամակներից. Շեքսպիրական. Հայկական շեքսպիրյան տարեգիրք, № 6. pp. 269–291
Ազնավուրյան, Գոհար (1975) Մի քաղվածք Լեւոն Բաշալյանի նամակից. Շեքսպիրական. Հայկական շեքսպիրյան տարեգիրք, № 5. pp. 543–544
Ազնավուրյան, Գոհար (1970) «Համլետի» մի անտիպ թարգմանություն. Շեքսպիրական. Հայկական շեքսպիրյան տարեգիրք, № 3. pp. 342–348


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս , Հատոր Ժ., Պէրութ, 1984, էջ 385
Ստեփան Աղաճանեան

Ստեփան Մելիքսեթի Աղաճանեան (անգլ.՝ Stepan Meliksetovich Aghajanian, ծնած  16 դեկտեմբեր, 1863, Շուշիի մէջ, մահացած 13 դեկտեմբեր, Երեւանի մէջ, հայ գծագրիչ մըն է: Ճանչցուած իբր ՀԽՍՀ Ժողովուրդի Գծագրիչ 1938 թուականին: Ան գլխաւոր դէմքերէն մէկն է 20րդ դարու հայ արուեստի ոլորտին մէջ, տարբեր գծաձեւերու հետեւող, ինքնանկարի մասնագէտ:Աղաճանեան նախ ուսանած է Շուշիի մէջ, եւ յետոյ Պաքույի մէջ, ապա Մարսել եւ Փարիզի Արուեստից Դպրոցին մէջ: Սկսաւ աշխատիլ Հայաստանէն 1920 թուականէն սկսեալ:
1958 թուականին Վանաձորի մէջ կը բացուի Ստեփան Աղաճանեանի անուան գեղարուեստի դպրոց:


== Ստեղծագործութիւններ ==
Բրետանուհին,1898
Ակադեմական էթիւտ, 1899
Նկարչի մօր դիմանկարը,1900
Նկարչի հօր դիմանկարը,1900
Նկարչի քրոջ աղջիկը,1907
Մարուսեան,1907
Մ. Էքմեքչեանի դիմանկարը,1908
Ինքնադիմանկար,1909
Հիւսնը,1910
Ձկնորսը, 1912
Մտորումներ,1914
Տիկին Խաչատրեանի դիմանկարը,1916
Հ. Խաչատրեանի դիմանկարը,1919


=== Երեւանի Շրջան ===
Ինքնադիմանկար,1926
Նկարչի կինը,1926
Սեդրակը,1926
Վասիլը,1926
Նկարչի քոյրը,1926
Գրող Էմին Տեր-Գրիգորեանը,1927
Ղարաբաղցի կինը
Ա. Տեր-Ղեւոնդեանը,1928
Անապաստանը,1928
Պիոներուհին,1928
Կոմերիտուհին ընթերցելիս,1930
Կարմիր բանակայինը,1930
Կարմիր հրամանատարը,1931
Երաժշտագետ Ս. Մելիքեանը,1933
Բժիշկ Հ. Գաբրիելեանը,1934
Երգչուհի Պարոնկինան,1935
Պլանշը,1940


== Պատկերասրահ ==

		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Աղաճանեանը Սովետական Հանրագիտարանին մէջ
Գրիգոր Աղանեան

Գրիգոր Աղանեան (7 Օգոստոս 1943, Քոքինիա, Յունաստան), յունահայ ոտնագնդակի մարզիկ։ Ան եղած է առաջին յունահայերէն, որոնք մաս կազմած են Յունաստանի ոտնագնդակի ազգային հաւաքականին, Դանիէլ Դանիէլեանէն եւ Վահագն Աբրահամեանէն ետք։  


== Կենսագրական գիծեր ==
Գրիգոր Աղանեան ծնած է Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմին ընթացքին՝ 7 Օգոստոս 1943-ին, հայ գաղթական ընտանիքի մը յարկին տակ։ Ատափազարցի մայրը եւ Աֆիոնքարահիսարցի հայրը Փոքր Ասիոյ Աղէտի օրերուն, 1922-ին, քանի մը տարի Հիոս (կզղի, Իզմիրի դիմացը, Էգէական ծով) ապաստանելէ ետք, վերջնականապէս Փիրէայի Քոքինիա շրջանը կը հաստատուին։   
Աղանեան կ՛ աւարտէ Հայ Կապոյտ Խաչի «Զաւարեան» նախակրթարանը եւ ապա դասերու կը հետեւի արհեստագիտութեան դպրոցը, միաժամանակ իբրեւ ճախարակագործ աշխատելով մեքենայի գործատան մը մէջ։ Աւելի ետք կ՛ աշխատի ընտանեկան մսավաճառատան մէջ։


== Ոտնագնդակի մարզիկ ==
Առաջին անգամ ոտնագնդակ կը խաղայ Քոքինիոյ Հ․Մ․Ը․Մ․-ի փոքրերու խումբին մէջ։ Շնորհիւ իր լաւ խաղարկութեան, 15 տարեկան հասակին՝ 1959-ին, մաս կը կազմէ Փիրէայի «Էթնիքոս» խումբին։ Պատանի տարիքին պատճառով փոխ կը տրուի «Նիքէա» եւ 1960-ին «Փանէյալիօ» խումբերուն։  
1964-ին Փիրէայի «Օլիմպիաքոս» խումբի հաւաքականին մաս կը կազմէ եւ կը դառնայ խումբին գլխաւոր մարզիկներէն։ 1971-ին, կը ճակատի մարզիչին հետ՝ Լաքիս Փեթրոփուլոս, որ միաժամանակ Յունաստանի Ազգային խումբին մարզիչն էր նաեւ։ Մէկ տարուայ համար Զուիցերիոյ «Էֆ Սի Լաշօտէֆոն» (FC La Chaux-de-Fonds) ոտնագնդակի խումբին մարզիկ կը դառնայ։ Տարի մը ետք խումբին ժամանակաւոր մարզիչի դերը կը ստանցնէ։  
Յունաստան վերադառնալով «Փանէյալիօ» խումբին մարզիկ եւ մարզիչ կը դառնայ մինչեւ 1978, թուական ուր վերջնականապէս կը լքէ ոտնագնդակի ասպարէզը։  
1970-էն մինչեւ 1973 Յունաստանի Ազգային խումբի հաւաքականին մարզիկ է։

Պատմութեան անցած են Օլիմպիաքոսի դարաւոր հակառակորդ «Փանաթինայիքոս» խումբին խաղցող Միմի Տոմազոյին հետ Աղայեանին ունեցած մենամարտութիւնները։ Այս ուղղութեամբ,«Օլիմպիաքոս»ի համակիրները հետեւեալ երկտողը ստեղծած են․- «Ո՞վ է ան որ Զօրավարը սպայ դարձուց,  
Գրիգոր Աղանեանն է Հայաստանէն» (Ποιος είναι αυτός που έκανε το Στρατηγό, λοχία;  Είν' ο Γρηγόρης Αγανιάν από την Αρμενία.)


== Տիտղոսներ ==
Օլիմպիաքոս խումբին հետ․

Երկու անգամ Յունաստանի ոտնագնդակի ախոյեան՝ 1966 եւ 1967
Երկու անգամ Յունաստանի Բաժանակակիր՝ 1965 եւ 1968 


== Տե՛ս նաեւ ==
Քոքինիոյ հայկական գաղութը
Դանիէլ Դանիէլեան


== Աղբիւրներ ==
Հ․Կ․Խ․«Զաւարեան» վարժարանի 90-ամեակին առթիւ Յուշամատեան


== Արտաքին յղումներ ==
Լաքիս Փեթրոփուլոս(անգլերէն)
Էֆ Սի Լաշօտէֆոն(յունարէն)
Օլիմպիաքոս(անգլերէն)
Էթնիքոս(անգլերէն)
Ս. Սերովբէ Եէտիքարտաշեան

Եէտիքարտաշեան Ս. Սերովբէ (..., Կեսարիա - 1922), բուսաբան:


== Կենսագրութիւն ==
Իր նախնական ուսումը Կեսարիա առնելէ ետք Ամերիկա կ’երթայ մօտաւորապէս 1908-ին : Ան եղած է ձայնամշակութեան ուսուցիչ, սակայն զինքը կը շահագրգռէին մասնաւորապէս ծաղկեմշակութիւնը, բուսաբանութիւնը եւ անտառային տնկարկութիւնը:
Նախ պաշտօնի կոչուած է անտառաբուծութեան եւ փորձառական ծաղկեմշակութեան գործին: Յետոյ վարած է կառավարական ընդհանուր քննիչի պաշտօնը՝ Արեւմտեան Ապառաժ լեռներու տնկարկութեանց կայաններուն, որոնք իր հսկողութեան տակն էին:
Պ. Եէտիքարտաշեան յաճախակի աշխատակցած է կառավարական տեղեկագիրներուն՝ ծաղկեմշակութեան եւ բուսաբանութեան նիւթերու վրայ, եւ գրած ամսաթերթերու, օրաթերթերու եւ շաբաթաթերթերու մէջ: Իր անտիպ ձեռագիրներուն մէջ կան փորձեր եւ յօդուածներ՝ որոնք կը վերաբերին փիլիսոփայական, կրօնական, տնտեսական, քաղաքական եւ ազգականագրական հարցերու:
Զանազան լեզուներով գրող Եէտիքարտաշեան համարուած է իբր գլխաւոր, առաջնորդող հեղինակութիւն մը: Միացեալ Նահանգներու կառավարութեան կողմէ Եւրոպա եւ Մեքսիկա ղրկուեցաւ՝ հաւաքելու տեղեկութիւններ կառավարութեան հաշւոյն: Ղրկուած է նաեւ Փիլիպեաններուն՝ հիմը դնելու համար հոն՝ կառավարական տնկարկութեան եւ ծաղկեմշակութեան փորձարկութեան կայանի մը, եւ մէկէ աւելի անգամներ խնդրուած իրմէ պաշտօն մը ստանձնել Ուաշինկթընի դիւանին մէջ:
Ծաղկեմշակութեան ուսանողներ ղրկուած են իրեն «Եէյլ» համալսարանէն, ինչպէս դպրոցական կարգերով ուսանողներ գացած են Քալիֆորնիա եւ Սթենֆորտ համալսարաններէն իր հրահանգները ստանալու, մասնաւորապէս գործնական ծառամշակութեան, բուսաբանութեան եւ ծաղկեմշակութեան շուրջ:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1939, Պուքրէշ, Հատոր Դ., էջ 661:
«Փէսէտէնա Սթարնիւս», օրաթերթ, 6 Յունուար 1922:
Յովհաննէս Գասապեան

Յովհաննէս Գրիգոր Գասապեան (1880, Ակն, Խարբերդի Վիլայէթ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 27 Փետրուար 1915(1915-02-27), Մոնդեվիտէօ, Ուրուկուէյ), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Յովհաննէս Գասապեան ծնած է մօտտաւորապէս 1880 թուականին, Սե­բաս­տի­ոյ նա­հան­գի, Սե­բաս­տի­ոյ գա­ւա­ռի՝ Ակն գաւառակի կեդրոն Ակն քաղաքին մէջ։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է ծննդավայրէն ներս։
1903 թուականին աւարտած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական բաժինը։ Հաստատուած է Սամսոն՝ նաւահանգստային քաղաքին մէջ եւ որպէս բժիշկ աշխատած է։
1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ ծառայած՝ 10-րդ զօրաբաժինի ամրութիւններու վաշտի զինուորական բժիշկ։
1915 թուականին, Փետրուար 27-ին սպանուած է կամ մահացած ժանտախտէ՝ մօտ 35 տարեկան հասակին։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
Պարսամեան Մկրտիչ, Ակնեւակնցիք, Փարիզ, 1952։
Խաչատրեան Լ., Բաբլումեան Ա., Ցուցակ Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերի (1915-1923 թթ.), հ. 2, Խարբերդի նահանգ, Ե., 2004։
Քէստենեան Հրաչ, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն Շրջանաւարտ Եւ Մեծ Եղեռնին Նահատակուած Հայ Բժիշկներ, «Ազդակ», 01-11-2012


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Ֆրանսայի Բնակչութիւն

Ֆրանսայի բնակչութիւնը 1 Յունուար 2017-ի դրութեամբ երկրին սահմաններէն ներս կազմած է 64 859 773 անձ եւ 66 991 000 անձ՝ օտարերկրեայ տարածքներու մէջ։ Իր բնակչութեան թիւով 2014-ին Ֆրանսան գրաւած է աշխարհի ամենաբազմամարդ երկիրներու 21֊րդ հորիզոնականը։
Ֆրանսայի բնակչութեան խտութիւնը կը կազմէ 103 մարդ՝ 1 քառակուսի մեթր տարածքի վրայ։
2011-ին Ֆրանսասայի մէջ կը հաշուառուած է 5․5 միլիոն ներգաղթած, այսինքն՝ INSEE֊ի սահմանմամբ, Ֆրանսայի տարածքին ապրող օտարերկրացիները, որոնք ծնած են Ֆրանսայի տարածքէն դուրս։
2004-ի մարդահամարին արդիւնքով պետութեան բնակչութեան 64,3%֊ը կը դաւանի կաթողիկէ եկեղեցիին, 27%֊ը ոչ մէկ կրօնքի հետեւորդ է, 4,3%՝ մահմետական, 1,9%՝ աւետարանական, 1%՝ Հայ Առաքելական Եկեղեցի, 0,6%՝ յուդայական։ Ֆրանսայի ԱԳՆ֊ի համաձայն, երկրին մէջ կ՛ապրին մօտ 5 միլիոն մահմետտականներ:
Ֆրանսայի մէջ ծնելիութեան մակարդակը Եւրոպայի տարածքին ամենաբարձրներէն է՝ 2,01 երեխայ մէկ կնոջ համար։ Ֆրանսայի մէջ ծնելիութեան 13%֊ը կը սեռի այնպիսի ընտանիքներէ, ուր երկու ծնողները ներգաղթածներ են, եւ 15%-ը այնպիսի ընտանիքներէ, ուր ծնողներէն մէկը ներգաղթածլ է.


== Բնակչութեան սեռատարիքային կազմը ==

0 - 14 տարեկան - 18,6% (արական՝ 6 125 629 մարդ, իգական՝ 5 838 925 մարդ, 15 - 64 տարեկան - 65% (արական՝ 20 963 124 մարդ, իգական՝ 20 929 280 մարդ), 65 տարեկան եւ բարձր՝ 16,4% (արական՝ 4 403 248 մարդ, իգական՝ 6 155 767 մարդ) (2009-ի տուեալներով)։


== Բնակչութեան շարժընթաց ==
Ծնելիութիւն - 12,3 ծնած/1000 մարդ (2013), որ աւելի բարձր է միջին եւրոպականէն՝ 10 ծնունդ/1000 մարդ,
Մահածութիւն - 8,48 մահացութիւն/1000 մարդ (2008-ի տուեալներով),
Բնական աճ - 0,674%, 346 հազար մարդ (2010-ի տուեալներով)


== Քաղաքային եւ գիւղական բնակչութիւն ==
Քաղաք կը համարուի այն բնակավայրը, ուր կ՛ապրի աւելի քան 1000 մարդ։

Գիւղական բնակչութիւն՝ 23%,
Քաղաքային բնակչութիւն՝ 77%։Մեծ քաղաքներու բնակչութեան թիւը՝

Քաղաքներ 1-էն 3 միլիոն բնակիչ՝
Փարիզ՝ 2,2 մլն. (2009-ի տուեալներով)
Մարսէյլ՝ 1,6 մլն. (2007-ի տուեալներով)
Լիոն՝ 1,4 մլն. (2007-ի տուեալներով)
Լիլ՝ 1,3 մլն. (2007-ի տուեալներով)
Թուլուզ՝ 1,1 մլն. (2007-ի տուեալներով)


== Կեանքի տեւողութիւն ==


== Կրօնական կազմ ==
Կրօնական խումբերու հետեւորդներու յարաբերակցութիւնը:

կաթողիկէներ - 83% - 88%,
մահմետականներ - 6% - 8%,
աւետարանականներ - 2%,
յուդայականներ - 1%.Financial Times-ի տուեալներով, Ֆրանսայի մէջ հարցուածներուն 32% իրենք իրենց կը նկատեն անաստուածներ կամ անգիտականներ (agnostics)։


== Գրականութիւն ==
Jacques Dupâquier Histoire de la population française. — Presses Universitaires de France, 1989. — ISBN 9782130420705 (ֆրանսերէն)
La France et ses territoires / Coordination : Luc Brière, Suvani Vugdalic. — Institut national de la statistique et des études économiques, 2015. — 172 p. (ֆրանսերէն)
Д. Ю. Морозов Североафриканская иммиграция во Франции. — Институт этнологии и антропологии РАН, 2009. — Т. 210. — 40 с. (ռուսերէն)
Լիբանանի Վարչական Բաժանումները

Լիբանանի Հանրապետութիւնը բաժնուած է 6 մարզերու (արաբերէն՝ محافظة‎ - մուհաֆազա), որոնք իրենց հերթին կը բաժնուին 25 շրջաններու (արաբերէն՝ قضاء‎ - քատա)։ Իսկ շրջաները կը բաժնուին համայնքներու։


== Մարզեր ==


== Եզրաբանութիւն ==


== Տե՛ս նաեւ ==
Լիբանանի շրջաններ
Լիբանանի համայնքներ


== Ծանօթարութիւններ ==

Կաղապար:Լիբանանի նահանգներ
Կաղապար:Ասիան ըստ թեմաների
ՀՌՀ լրաբեր. Ֆիզիկա-մաթեմատիկական եւ ճշգրիտ գիտութիւններ

Հայ-ռուսական (սլաւոնական) համալսարանի լրաբեր. Ֆիզիկա-մաթեմատիկական եւ ճշգրիտ գիտութիւններ, ընդգրկուած է Հայաստանի Հանրապետութեան բարձրագոյն որակաւորման յանձնաժողովի (ՀՀ ԲՈՀ) սահմանած դոկտորական եւ թեկնածուական ատենախօսութիւններու հիմնական արդիւնքներու եւ դրոյթներու հրատարակման համար ընդունելի պարբերական գիտական հրատարակութիւններու ցուցակին մէջ։


== Աղբիւր ==
Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ
Շաքարին ազդեցութիւնը ակռաներուն վրայ

Շաքարին ազդեցութիւնը ակռաներուն վրայ Բերնին մէջ գտնուող որոշ մանրէներ, կը սնուցանեն մարդոց կերած շաքարը՝ ստեղծելու թթուներ, որոնք կը քայքայեն ակռային փայլուն, պաշտպանիչ արտաքին շերտը:


== Փտախտի գլխաւոր պատճառները ==
Կազային խմիչքներու յաճախակի սպառումը պատճառ կը դառնայ ակռաներու փտուկի, որովհետեւ ոեւէ անձի բերնին մէջ կան մանրէներ, որոնք շաքարով կը սնանին ու կը բազմանան եւ «ասիտ» կ'արտադրեն, հետեւաբար կը փտեցնեն ակռաները։ Կազային խմիչքներու պարունակած «ասիտ»ը պատճառ կ'ըլլայ նաեւ որ մարմինը չկարենայ կիր ներծծել, ինչ որ տարիներու ընթացքին ոսկորներու խտութիւնը կը պակսեցնէ եւ կը տկարացնէ զանոնք։ Բերանին մէջ կան մեծ թիւով մանրէներ (Միքրոպ), որոնք կը բաժնուին երկու խումբի՝ օգտակար եւ վնասակար մանրէներ:
Օգտակար մանրէները կը նպաստեն մարդոց բերնի առողջութեան պահպանումին, իսկ վնասակար մանրէները ուտելիքներուն հետ խառնուելով կը փակին ակռաներուն ու կը յառաջացնեն բարակ թաղանթ մը, որ կը կոչուի ատամնափառ (Dental plaque): Այդ ատամնափառին  հիմնական բաղկացուցիչ մասը՝ մանրէներուն հետ միասին կը կազմեն  տարբեր տեսակի շաքարները, ինչպէս՝ glucose, lactose, fructose, որոնք  մանրէներուն նախասիրած սնունդն են: Մանրէները բոլոր սննդանիւթերէն աւելի կը նախընտրեն այդ շաքարները, որովհետեւ անոնք  աւելի դիւրին եւ արագ կը քայքայուին եւ մեծ քանակութեամբ ուժ կը պարունակեն, ինչ որ անհրաժեշտ է մանրէներուն գոյատեւման ու բազմացման համար:
Շաքարները քայքայելու եւ իւրացնելու համար, մանրէները կ'արտադրեն
յատուկ նիւթ մը, որ խառնուելով շաքարին, կը յառաջացնէ թթուային (acidic) նիւթեր, ինչպէս օրինակ՝ կաթնաթթու (lactic acid): Այս թթուային նիւթերը եթէ երկար ժամանակ ակռաներուն վրայ մնան, ժամանակի ընթացքին կը քայքայեն ակռաներուն դուրսի կարծր շերտը, որ կը կոչուի enamel ու կը պաշտպանէ ակռաները եւ փայլք կու տայ անոնց: Երբ enamel-ը սկսի քայքայուելու, անոր վրայ կը յառաջանան փոսիկներ:
Եթէ երկար ժամանակ ատամնափառը չհեռացուի ակռաներուն վրայէն, անոր մէջի մանրէները շատ արագ կը բազմանան ու անոնց  կողմէ շաքարի քայքայումը կը շարունակուի աւելի մեծ թափով եւ աւելի մեծ քանակութեամբ թթուային նիւթեր կ'արտադրուին: Այս պարագային, հանքային նիւթերը չեն հասնիր վերականգնելու enamel-ը եւ անոր վրայ յառաջացած փոսիկները խորանալով կը հասնին ակռաներուն երկրորդ կարծր շերտին, որ կը գտնուի enamel-ին տակ ու կը կոչուի dentin:


== Փտախտը կանխարգիլելու միջոցներ ==

Փտախտի կանխարգիլման գլխաւոր միջոցը շաքարի նուազ օգտագործումն է:Ամէնօրեայ սնունդին մէջէն կարելի եղածին չափով հարկ է պակսեցնել շաքար պարունակող ուտելիքները, զովացուցիչ ըմպելիքները, ինչպէս նաեւ նուազեցնել  սուրճին ու թէյին մէջի շաքարը:
Քաղցր ուտելիք մը ուտելէն անմիջապէս ետք ցօղուել բերանը, իսկ եթէ ուտելիքը կպչուն է ու ցօղուելով չի մաքրուիր,անպայման վրձինով մաքրել:
Շըրլի Թեմփըլ

Շըրլի Թեմփըլ (անգլերէն՝ Shirley Temple, 23 Ապրիլ 1928(1928-04-23)[…], Սանթա Մոնիքա, Լոս Անճելըս շրջան, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ - 10 Փետրուար 2014(2014-02-10)[…], Վուդսայդ, Սան Մատեո շրջան, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), ամերիկացի դերասանուհի եւ երգչուհի, որ 7 տարեկանին «Պրայթ Այս» շարժանկարին մէջ աշխարհի ուշադրութիւնը գրաւած է:
1967 թուականին առաջադրած է իր թեկնածութիւնը Միացեալ Նահանգներու Ներկայացուցիչներու տունի համար, սակայն չէ ընտրուած:
3-էն 10 տարեկան, նկարահանուած է 29 ժապաւէններու մէջ․ իսկ 14-էն 21 տարեկան՝ միայն 14 ժապաւէններու մէջ: Թեմփըլ 1950 թուականին, 22 տարեկանին, հեռացած է ժապաւէններու աշխարհէն:
Ան 1974-ին Կանայի եւ 1989-ին (այդ օրերուն) Չեխոսլովաքիոյ մէջ Միացեալ Նահանգներու դեսպան նշանակուած է:
Խաղացած է թիւով 50-էն աւելի ժապաւէններու մէջ։
Բերձոր

Բերձոր, քաղաք է Արցախի Հանրապետութեան կենդրոնական մասին մէջ, Քաշաթաղի շրջանի վարչական կենդրոնն է։ Ընկած է Քաշաթաղի շրջանի կենդրոնին մէջ՝ Հագարի գետի միջին հոսանքի աւազանին՝ 1000-1200 մ բարձրութեան վրայ։


== Պատմութիւն ==
Բերձորը չափազանց կարեւոր ռազմավարական նշանակութիւնի ունի Արցախի համար, քանի որ այստեղէ որ կ'անցնի Արցախը Հայաստանի հետ կապող Գորիս-Ստեփանակերտ աւտոմայրուղին։ Ազատագրուած է 1992-ին Արցախի Հանրապետութեան ինքնապաշտպանական ուժերուն կողմէ՝ որպէս հումանիտար միջանցք։


== Բնակչութիւն ==
Շրջանով հանդերձ ունի 15 000 բնակիչ։


== Տեսարժանութիւններ ==
նորակառոյց Սուրբ Համբարձում եկեղեցի


== Արտաքին յղումներ ==
Բերձորեան լուսանկարներ


== Ծանօթագրութիւններ ==
Արցախի Հանրապետութեան վիճակագրութիւն
Էդուարդ Խաչատուրով

Էդուարդ Իոսիֆ Խաչատուրով (27 Մարտ 1936(1936-03-27), Թաշքենդ, Խորհրդային Միութիւն), խորհրդային՝ ուզպեք, հայ բեմադրիչ, սենարիստ, դերասան։ Բեմադրիչ Ալպերթ Խաչատուրովի կրտսեր եղբայրը։


== Կենսագրութիւն ==
Էդուարդ Խաչատուրովը ծնած է 1936 թուականին Թաշքենդի մէջ։ 1958-1959 թուականներուն կ'աշխատի «Ուզպեք-ֆիլմ»ին մէջ, որպէս բեմադրիչի օգնական։ 1959-1966 թուականներուն կը սորուի ՎԳԻԿ-ի ռեժիսուրայի բաժնին մէջ (Սերկէյ Գերասիմովի եւ Մակարովայի արհեստանոցը)։ Դիպլոմային աշխատանքը իր սցենարի հիման վրայ Թուքմենֆիլմին մէջ նկարահանած «Անապատը» ֆիլմն էր։1965-1966 թուականներուն կ'աշխատի Թուքմենֆիլմին մէջ որպէս բեմադրիչ։ 1966-1968 թուականներուն կ'աշխատի Թաշքենդի գիտահանրամատչելի եւ փաստագրական ֆիլմերու ստուդիայի մէջ, կը նկարահանէ մօտ 20 կարճամետրաժ ֆիլմեր։


== Մրցանակներ եւ պարգեւներ ==
Ուզպեքստանի Լենինի կոմսոմոլի մրցանակ «Ռինգ կը հրաւիրէ» գեղարուեստական ֆիլմի համար (Ա. Բորոդինի և Ռ. Ռիսկիեւի հետ համատեղ) (1980)


== Ֆիլմագրութիւն ==


=== Բեմադրիչ ===


=== Դերեր ===


=== Սենարիստ ===


== Արտաքին յղումներ ==
Эдуард Иосифович Хачатуров (ռուս.)
Էզէքիել Լաւէզի

Էզէքիել Եան Լաւէզի (սպ.՝ Ezequiel Iván Lavezzi, ծնած է 3 Մայիս, 1985, Սանթա Ֆե), արժանթինցի ֆութպոլիստ, յարձակող: Հանդէս կու գայ ֆրանսական «ՊՍԺ» եւ Արժանթինի ազգային հաւաքականին հետ։
Լաւէզիին Իտալիոյ մէջ անուանեցին «Նոր Մարատոնա»:


== Ակումբային ասպարէզ ==


=== «Էստուդիանտես» ===
2003 թուականին Լաւէզին պայմանագիր կնքած է «Էստուդիանտեսի» հետ։ Առաջին խումբի կազմէն մեկ մրցաշրջանի ընթացքին մասնակցած է 39 խաղի՝ դառնալով 17 կոլի հեղինակ։


=== «Ջենոա» եւ «Սան Լորենսո» ===
2004թուականին մեկ միլիոն եւրոյի դիմաց ֆուտբոլիստը տեղափոխուած է իտալական «Ջենոա»: Իր առաջին մրցաշրջանին ան վարձավճարով տեղափոխուած է «Սան Լորենսո»:
Մրցաշրջանի արդիւնքին «Ջենոան» տեղափոխուած է Սերիա C1, այդ պատճառով Լաւէզին 1.2 միլիոն եվրոյի դիմաց տեղափոխուած է «Սան Լորենսո»:


=== «Նափոլի» ===
2007 թուականի յուլիս 5-ին արժանդինացին տեղափոխուած է իտալական «Նապոլի»: Ան խումբին հետ կնքած է 5 տարուայ պայմանագիր։ Խումբը անոր համար վճարած է 6 միլիոն եվրո, իսկ ֆուտբոլիստը նոր խումբին կազմ մէջ ստացած է թիւ 7 համարով մարզաշապիկը։
Խումբին կազմին մէջ Լաւէզին սկսած է իր մրցումները լաւ ցուցանիշով՝ Իտալիայի գավաթի շրջանակներուն կայացած «Պիզայի» դեմ խաղին դառնալով հեթ-տրիկի հեղինակ։ Իտալիայի առաջնութեան մէջ իր առաջին կոլը Լաւէզին հեղինակած է 2007 սեպտեմբեր 2-ին՝ «Ուդինեզեի» դեմ խաղին։
2010 թուականի յունուար 12-ին Լաւէզին երկարաձգած է իր գործող պայմանագիրը խումբին հետ մինչեւ 2015 թուական։
խումբին կազմին հետ 2012 թուականին Լաւէզին դարձած է Իտալիայի գաւաթակիր։


=== «ՊՍԺ» ===
2012 թուականին յուլիս 2-ին Լիգա 1-ը ներկայացնող «ՊՍԺ»-ն 30 միլիոն եվրոյի դիմաց գնած է արժանդինցի հարձակողին: Լիգա 1 մէջ իր նորամուտը Լաւէզին նշած է 2012 թուականի օգոստոս 11-ին՝ «Լորիենի» դեմ խաղին, որ վէրջացած է 2:2: Խումբին կազմին մէջ իր առաջին կոլերը խփած է նոյեմբեր 21-ին՝ Չեմպիոնների լիգայի շրջանակներուն կայացած «Դինամո Կիևի» դեմ խաղին:
Չէմբյոնզ լիկայի իր երրորդ կոլը Լաւէզին խփած է դեկտեմբեր 4-ին՝ «Պորտուի» դէմ խաղին, գրաւելով Հելթոնի պաշտպանած դարպասը: Ֆրանսայի առաջնութեան մէջ իր առաջին կոլը Լաւէզին խփած է 2012 թուականի դեկտեմբեր 8-ին՝ «Պարկ դե Պրանս»ի մէջ կայացած «Էվիանի» դէմ խաղին:


== Միջազգային ասպարէզ ==
Ազգային հաւաքականի կազմէն իր մասնակցիլը Լաւէզին նշած է 2007 թուականի ապրիլ 18-ին՝ Չիլիի հաւաքականի դէմ խաղին:
2008 թուականին ընդգրկուած է Արժենդինի Օլիմպիական հաւաքականի կազմին մէջ, եւ մասնակցած է Պեկինի Օլիմպիական խաղերուն:
Լաւէզին 2014 թուականին մասնակցած է Աշխարհի առաջնութեան:


== Վիճակագրութիւն ==


=== Ակումբային վիճակագրութիւն ===


=== Միջազգային վիճակագրություն ===


== Ձեռքբերումներ ==


=== «Սան լորենսո» ===
Արգենտինայի ախոյան - 2007


=== «Նապոլի» ===
Իտալիայի գաւաթակիր - 2012


=== «ՊՍԺ» ===
Ֆրանսայի ախոյան - 2013, 2014, 2015
Ֆրանսայի սուպերգաւաթակիր - 2013, 2014, 2015
Ֆրանսայի գաւաթակիր - 2015
Ֆրանսայի լիգայի գավաթակիր - 2014, 2015


=== Միջազգային ===
Օլիմպիական խաղերու ախոյան - 2008
Աշխարհի փոխչեմպիոն - 2014
Ամերիկայի գաւաթի արծաթէ մետալակիր - 2015


== Ծանոթագրութիւններ ==


== Արտաքին յղումներ ==
Պրոֆիլը national-football-teams.com կայքում
Պրոֆիլը soccerway.com կայքում
Պրոֆիլը «ՊՍԺ»-ի պաշտոնական կայքում
Պրոֆիլը futbolpunto.com կայքում
Պրոֆիլը futbol360.com կայքում
Ֆրանք ՄքՔորթ

Ֆրանսիս «Ֆրանք» ՄքՔորթ (անգլերէն՝ Francis "Frank" McCourt, 19 Օգոստոս, 1930, Պրուքլին, Նիւ Եորք, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ – 19 Յուլիս, 2009, Մանհեթեն, Նիւ Եորք, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ) ամերիկացի-իռլանտացի Գրող, հեղինակ եւ ուսուցիչ մըն էր։ Ֆրանք շահած է Pulitzer մրցանակը իր Angela's Ashes գիրքին համար, որ կը պատմէ իր մանկութեան դժուարութիւններուն մասին:


== Վաղ կեանքը ==
Ֆրանք ՄքՔորթ ծնած է Պրուքլին, Նիւ Եորք, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ, 19 Օգոստոս, 1930 թուականին: Անոր հայրն էր՝ Մալաշի ՄքՔորթ (1899–1985), իսկ մայրը՝ Անճելա Շիհան (1908–1981): Ֆրանք ապրած է Նիւ Եորքի մէջ իր 4 փոքր քոյր ու եղբայրներուն հետ, որոնք են՝ Մալաշի (1931), զոյգերը՝ Օլիվըր եւ Ուէկեն, (1932), եւ Մարկարէթը (1935) որ կը մահանայ 7 շաբաթ ետք: Մեծ ճգնաժամին ընթացքին Ամերիկայի մէջ, ՄքՔորթ ընտանիքը կը գաղթէ Իռալնտա, սակայն Մալաշին հաստատ գործ մը չգտնելով, անոնք կը կորսուին աղքատութեան մէջ: Անոնք կը բնակէին փոքրիկ տան մը մէջ, ուր Անճելան, Մալաշին ու անոնց զաւակները կը քնանային մէկ անկողնոյ վրայ։ Զոյգերը՝ Օլիվըրն ու Ուէկենը կը մահանան իրենց փոքր տարիքին հիւանդութեան եւ ուտելիքի կորուստի պատճառներով: Սակայն Ֆրանք ունի 2 ուրիշ եղբայր՝ Մայքըլ, որ յետոյ կը բնակի Սան Ֆրանսիսքոյի մէջ մինչեւ իր մահը, Սեպտեմբեր, 2015 եւ Ալֆոնսըս, որ կը մահանայ 2016 թուականին:
Ֆրանքին դպրոցական կեանքը աւարտեցաւ իր 13 տարեկանին, երբ իռալնտական քրիստոնեայ դպրոցը զայն մերժեց որպէս աշակերտ: Յայնժամ Ֆրանք սկսաւ աշխատիլ իր մօրը եւ եղբայրներուն օգտակար դառնալու համար:


== Արտաքին յղումներ ==
Frank McCourt Internet Movie Database կայքէջին վրայ
IrishCentral.com Exclusive: McCourt's last moments - a real Irish send-off
Frank McCourt - Daily Telegraph obituary
New York Times obituary
Write TV Public Television Interview with Frank McCourtMichael McCourt obituary

[1]
Reviews of Frank McCourt's memoirs
Teaching Secrets
Late Author’s Younger Brother Remembers Childhood Poverty Depicted in Angela’s Ashes - video report by Democracy Now!
Իր մասին C-SPAN կայքէջին վրայ
Booknotes interview with McCourt on Angela's Ashes, August 31, 1997
Frank McCourt file at Limerick City Library
www.facebook.com/frankmccourtexperience
www.limerickwriterscentre.com
9 Սեպտեմբեր

9 Սեպտեմբեր, տարուան 252-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 253-րդ) օրն է

Տարուան աւարտին կը մնայ 113 օր


== Դէպքեր ==
1570՝ թուրքերը զաւթեցին Նիկոսիան
1801՝ Պաքուն կը մտցուէ Ռուսիոյ Կայսրութեան կազմին մէջ

1850՝ Քալիֆորնիան դարձաւ Միացեալ Նահանգներու 31րդ նահանգը
1922՝ թուրքերու յաղթանակով աւարտուեցաւ 1919-1922 յոյն-թրքական պատերազմը
1969՝ Գանատայի մէջ ոյժի կը ստանայ անգլերէնի հետ հաւասար ֆրանսերէնի գործածութեան մասին օրենքը
2001՝ Էսթոնիոյ Փիարնու քաղաքի մէջ մեթիլային սփիրթի թունաւորումէն կը մահանայ 68 մարդ
2009՝ ժամը 9։09։09-ին կը կատարուի Տուպայի մեթրոյի բացման արարողութիւնը


== Ծնունդներ ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն: 9 Սեպտեմբերի ծնածներ

 
1828՝ Լեւ Նիքոլայ Թոլսթոյ (ռուս.՝ Лев Николаевич Толстой Մահ.7 Նոյեմբեր 1910) ռուս գրող


== Մահեր ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն: 9 Սեպտեմբերի մահացածներ

2004՝Վարդան Արքպս. Տէմիրճեան (Ծն.20 Ապրիլ 1939, Պէյրութ) հայ հոգեւորական


== Տօներ ==
Հանրապետութեան օր (Հիւսիսային Քորէա, 1948)
Անկախութեան օր (Թաճիքստան, 1991)
Քրիզանթեմի օր (Ճափոն)