«Տը Թել Թէյլ Հարթ» (The Tell-Tale Heart)

Տը Թել Թէյլ Հարթ (The Tell-Tale Heart)ը, պատմուածք մըն է, գրուած՝ Էտկար Ալլան Փոյին կողմէ:
Առաջին անգամ հրատարակուած է 1843-ին, «Տը Փայոնիր» (The Pioneer) հրատարակչութեան կողմէ։
Անիկա կը համարուի անգլերէն գրականութեան ամէնէն նշանաւոր եւ յաջող գործերէն մէկը, ինչպէս նաեւ Փոյին ամէնէն կատարեալ պատմութիւններէն մէկը:


== Նիւթը ==

Պատմուածքը կը խօսի անձի մը մասին, որ իր ճիգերով կը փորձէ ընթերցողին յայտնել, թէ ինք «ողջմիտ» անձ  մըն է, միաժամանակ կը նկարագրէ, թէ ինք ինչպէս ծերունի մը սպաննած է:
Դէպքերը կը նկարագրուին Ա. դէմքով, անծանօթ պատմիչի մը կողմէ: Փոյին նկարագրութեամբ, զոհը՝ ծերունին, ունէր անգղի աչքեր, որոնք կը սարսափեցնէին պատմիչը, ուստի ան զգոյշ ձեւով կ'որոշէ սպաննել ծերունին:
Պատմութեան մէջ, յստակ չէ թէ ինչպէս եղած են ծերունիին եւ պատմիչին յարաբերութիւնները: Պատմիչը կ'ուրանայ, թէ ինք ատելութեան զգացումներ ունէր ծերունիին հանդէպ, ըսելով թէ ծերունին երբեք վնաս չէ հասցուցած իրեն եւ ինքզինք կ'արդարացնէ ըսելով, թէ անձնական պատճառներով չէ, որ սպաննած է զայն, այլ իր անգղի նմանող աչքերուն համար, որոնք ըստ իրեն, ժխտական ազդեցութիւն կը ձգէին իր վրայ: Պատմիչը քանի մը անգամ կը շեշտէ, թէ ան կը սիրէր ծերունին, միայն չէր սիրեր անոր աչքերը:
Պատմիչը կ'ըսէ, թէ ինք զգուշութեամբ եւ մտածուած ձեւով սպաննած է ծերունին եւ, թէ ինք խելագար անձ մը չէ: Եօթ օր, ամէն գիշեր, պատմիչը ծերունիին սենեակին դուռը կը բանար եւ տեսնելով, թէ անոր անգղի աչքերը փակ են, կը հրաժարէր զինք սպաննելէ:
Ութերորդ գիշերը, ծերունին կ'արթննայ, երբ աղմուկ մը կը լսէ: Պատմիչը չի տատամսիր եւ աղօտ լոյսի մը միջոցով կը նշմարէ, թէ ծերունիին անգղի աչքերը բաց են: Կը լսէ ծերունիին բարձր ու վախով լեցուն սիրտին տրոփիւնները ու անմիջապէս կը յարձակի անոր վրայ ու կը սպաննէ զինք:
Ան անդամահատելով ծերունին, դին կը պահէ սենեակի մը յատակի տախտակներուն տակ, անհետացնելով բոլոր փաստերը: Սակայն, դրացիները տարօրինակ ձայներ լսելով, կը կանչեն ոստիկանները եւ քանի մը վայրկեան ետք երեք ոստիկաններ կը հասնին պատմիչին տունը: Պատմիչը զանոնք կը տանի ծերունիին սենեակը, ուր կը գտնուէր դին: Բոլորը կը նստին այդ սենեակին մէջ։ Ոստիկանները տեսնելով պատմիչին հանդարտ եւ խաղաղ վարուելակերպը, ոչ մէկ բան կը կասկածին:
Պատմիչը կը սկսի յանցաւոր զգալ եւ տարօրինակ ձայն մը կը լսէ: Երբ ձայնը աւելի կը բարձրանայ, պատմիչը այն եզրակացութեան կը յանգի թէ այս ձայնը ծերունիին սիրտին տրոփիւններն են: Ձայնը աւելի կը բարձրանայ, սակայն ոստիկանները ոչ մէկ բան կը նկատեն:
Վախնալով այդ ձայներէն ու կարծելով, թէ ոստիկաններն ալ այդ մէկը կը լսեն, պատմիչը կը խոստովանի իր կատարած ոճիրը ու յատակը քանդելով կը յայտնաբերէ ծերունիին դին:


== Հրատարակութիւն ==

Պատմուածքը առաջին անգամ հրատարակուած է Յունուար 1843-ին, The Pioneer անունով թերթիկի մը կողմէ: Փոն պիտի ստանար 10 տոլար իր պատմութեան համար: Պատմութիւնը կրկին կը հրատարակուի 23 Օգոստոս 1845-ին Broadway թերթիկին մէջ: Անիկա քանի մը անգամ կը հրատարակուի Փոյին կենդանութեան ընթացքին:


== Անգլերէն գրականութիւն ==
Benfey C. Poe and the Unreadable: 'The Black Cat' and 'The Tell-Tale Heart'//New Essays on Poe's Major Tales. — Cambridge University Press, 1993. — 134 p. — ISBN 978-0521422437
Cleman J. Irresistible Impulses: Edgar Allan Poe and the Insanity Defense//Bloom's BioCritiques: Edgar Allan Poe. — Philadelphia: Chelsea House Publishers, 2001. — 112 p. — ISBN 0791061736
Fisher, Benjamin Franklin. Poe and the Gothic Tradition//The Cambridge Companion to Edgar Allan Poe / Kevin J. Hayes. — Cambridge: Cambridge University Press, 2002. — P. 72—91. — ISBN 0521797276
Sova, Dawn B. Critical Companion to Edgar Allan Poe: A Literary Reference to His Life and Work. — NY: Facts on File, 2007. — viii+458 p. — ISBN 978-0816064083


== Արտաքին յղումներ ==
«The Poe Museum»- Պատմուածքը ամբողջութեամբ(անգլերէն)
«The Tell-Tale Heart»- Պատմուածքին առաջին հրատարակութիւնը (Pioneer, 1843, № 1)(անգլերէն)
Պատմուածքին հեռատեսիլի հաղորդումները «The Tell-Tale Heart» (1940-1950-ական թուականներ)(անգլերէն)
Պատմուածքը կը կարդայ Վինսենթ Պրայսը часть 1, часть 2(անգլերէն)
Ժապաւէն Ճէյմս Մէյսըն (1953)(անգլերէն)
«Ballade Fantastique: d’après „Le Coeur Révélateur“ d’Edgard Poe» для арфы, մաս 1, մաս 2
«The Tell-Tale Heart» Պատմուածքը ըստ «The Alan Parsons Project» խումբին