armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Լեւոն (անձնանուն)

Լեւոն, հայկական արական տարածուած անուն։ Իբրեւ անձնանուն կը յիշատակուի ԺԲ դարէն։ Ծագած է յունարէն «λέων» բառէն, որ կը նշանակէ՝ առիւծ։ Տարածուած է շատ եւրոպական ժողովուրդներու մէջ։ 

Լատինագիր ձեւը՝  LEVON 
Անունէ ստեղծուած մականուն՝ ԼեւոնեանԵւրոպական լեզուներուն մէջ տարածուած համանման անուններն են՝ Լէոյ (Leo), Լէոն (Leon, ֆրանսերէն՝ Léon) Լէոնարտ (Leonard), Լէոնարտոյ (Leonardo), Լէոփոլտ (Leopold), Լէոնիտ (ռուս.՝ Леонид), Լեւան (վրաց.՝ ლევან):


== Անունը Կրողներ ==
Լեւոն Աթաբեկեան (1877-1918, Պաքու) բանաստեղծ, բժիշկ, հասարակական գործիչ
Լեւոն Աբրահամեան (ծն. 1947) ազգագրագէտ, պատմաբան
Լեւոն Ասմարեան (1922-1993) գականագէտ
Լեւոն Արիսեան (ծն.1903-սպ.1938) պետական գործիչ
Լեւոն Արոնեան (ծն. 1982) ճատրակի վարպետ
Լեւոն Գարմէն (Տէր Ստեփանեան, 1915-1966) բանաստեղծ եւ խմբագիր
Լեւոն Ստեփան Զօրեան (1926-1996) ճարտարապետ
Լեւոն Ժամկոչեան (Ծն.1946) նկարիչ
Լեւոն Լարենց (Քիրիշճեան, 1882-1915) խմբագիր եւ թարգմանիչ
Լեւոն Խեչոյեան (1955-2014) հայրենի արձակագիր
Լեւոն Կիւրեղեան (1871-1950) ճարտարապետ
Լեւոն Հայրապետեան (1949-2017) գործարար, բարերար
Լեւոն Ղալումեան (1940-2017) ճարտարապետ
Լեւոն Մանասէրեան (Ծն.1925) նկարիչ
Լեւոն Մելքոնեան (1924-2001) ճարտարապետ
Լեւոն Մեսրոպ (1880-1960) գրող եւ բանասէր
Լեւոն Շանթ (Նահաշպետեան-Սեղբոսեան, 1869, Կ.Պոլիս-1951, Պէյրութ) թատերագիր
Լեւոն Չորմիսեան (1896-1980) պատմագէտ
Լեւոն Չորպաճեան (ծն. 1942) ընկերաբան
Լեւոն Զաւէն Սիւրմէլեան (անգլերէն՝ Levon Zaven Surmelian, 1905-1995) հայազգի ամերիկացի գրող
Լեւոն Վարդանեանց (1893-1971) հայ խորհրդային երկրաբան
Լեւոն Տապաղեան (1933-2017) թրքահայ պատմագէտ
Լեւոն Տէր-Պետրոսեան (ծն. 1945, Հալէպ) Հայաստանի Հանրապետութեան առաջին նախագահ
Լեւոն Քաթըրճեան (ծն. 1940, Հալէպ) երգիչ
Կիլիկիոյ հայոց թագաւորներ
Լեւոն Ա․ Ռուբինեան (ծն.անյայտ - 1139)
Լեւոն Բ. (1150 - 1219)
Ռոզա Լին

Ռոզա Կոստանդեան (28 Նոյեմբեր 2000(2000-11-28), Վանաձոր, Հայաստան), ճանաչցուած իբր Ռոզա Լին (անգլ.՝ Rosa Linn), հայ երգչուհի, երգահան, եւ արտադրիչ: Ռոզան ներկայացնում է  Հայաստանը 2022 Եւրոտեսիլ Երգի Մրցույթին, Թուրին, Իտալիա, «Snap» երգով:


== Մանկութեան տարիներ ==
Կոստանդեան ծնած եւ հասակ առած է Վանաձորի մէջ, Հայաստան: Ան սկսած է դաշնակ նուագել վեց տարեկանին: 2013 թուականին ան մասնակցեցաւ Հայաստանի Մանկական Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթի ներքին ընտրութիւններուն «Գիտեմ» երգով:


== Ասպարէզ ==


=== 2020–ներկայ՝ Սկիզբ եւ Եւրատեսիլ Երգի Մրցույթ ===
Լին իր երաժշտական ասպարէզը սկսած է գործակցելով ԱՄՆ հիմնուած Նուագ Քոլէքթիւ երաժշտութեան ընկերութեան հետ, հիմնադրուած Ամերիկահայ երգչուհի եւ երգահան Թամար Գաբրիելեանի կողմէ: 2021 Սեպտեմբերին Լին հրապարակեց իր առաջին երգը, «King», մասնակցութեամբ Ամերիկացի երգչուհի Քիյարայի: Առաջին անգամ ներկայացուց երգը Առաւոօտ Լուսոյ յայտագրէն Հայաստանի Հանրային Հեռուստաընկերութեան ալիքին, Նոյեմբեր 2021 թվականին:2022 Փետրուարին կային տարաձայնութիւններ որոնք յայտարարեցին թէ Լին պիտի ներկայացնէ Հայաստանը 2022 թուականի Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին, Թուրին, Իտալիա: 11 Մարտին, ան պաշտօնապես յայտարարուեցաւ  ներկայացուցիչ: Երգը, անունը «Snap», հրապարակուեցաւ 19 Մարտին, իր տեսահոլովակով: Երգը գրած են Լինը, Թամար Գաբրիելյան, Լարզ Փրինսիփաթո, Ճերմի Տուսուլեթ, Էլի Քրիսթլը եվ Քորթնի Հերլը:


== Երգեր ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Rosa Linn on Eurovision.tv
386 (թիւ)

386 (երեք հարիւր ութսունվեց) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 385-ի եւ 387-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 A001358  հարիւրքսաներորդ կիսապարզ թիւն է
 Alt   386  գործադրելիս կը ստացուի կիւրեղեան В գլխատառը
386 Զիկենէ աստեղնեակի կարգային թիւն է
այլ լեզուներով՝
յունարէն՝ τριακόσια ογδόντα έξι
հունկարերէն՝ háromszáznyolcvanhat
իտալերէն՝ trecentoottantasei
Աւետիս Ամատունեան

Աւետիս Ամատունեան, ատամնաբոյժ, ծնած Վան 1886-ին: 
Նախնական կրթութիւնը ստացած է տեղւոյն Ս. Աստուածածնայ դպրոցին մէջ։ 
Հայկական ջարդերուն երբ իր Գասպար եղբայրը կը նահատակուի՝ նիւթականի պատճառով դպրոցէն կը հեռանայ եւ կօշկակարի աշկերտ կ’ըլլայ: Դժգոհ մնալով այդ արհեստէն՝ կը հեռանայ Վանէն իր մօրեղբօր Տքթ. Գ. Ասլեանեանի նիւթական օժանդակութեամբ եւ 1899-ին Սելանիկ կը հասնի եւ 8 տարի իր մօրեղբօր Տքթ. Գալուստ Ասլանեանի քով իբր վիրաբոյժ կը ծառայէ: 
1909-ին Փարիզ մեկնելով ատամնաբուժութիւն կ’ուսանի եւ 1912-ին փայլուն կերպով շրջանը կ’աւարտէ, հոն միջոց մը մնալէ ետք 1914-ին չկարենալով ծննդավայրը վերադառնալ՝ Սելանիկ կ’երթայ եւ հոն կը կիրարկէ ատամնաբուժութեան արուեստը: 
Տքթ. Ամատունեան Սելանիկի մէջ վարած է ազգային զանազան պաշտօններ, իբր թաղական խորհրդոյ եւ հոգաբարձութեան անդամ:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Ա., էջ 124:
Հայաստանի Բժշկութեան Պատմութեան Թանգարան

Երեւանի Մխիթար Հերացիի անուան պետական բժշկական համալսարանի Հայաստանի բժշկութեան պատմութեան թանգարան, բժշկութեան պատմութեան թանգարան Հայաստանի մէջ, հիմնադրուած է 1978-ին։


== Պատմութիւն ==
Երեւանի Մխիթար Հերացիի անուան պետական բժշկական համալսարանի Հայաստանի բժշկութեան պատմութեան թանգարանը հիմնադրուած է ակադեմիկոս Լեւոն Յովհաննիսեանի հաւաքածոյի մէկ մասի եւ թանգարանի հիմնադիր, երկարամեայ տնօրէն, բժշկապատմաբան Վլադիմիր Մարտիրոսեանի անձնական հաւաքածոյի հիման վրայ։
1985-ին Հայաստանի առողջապահութեան նախարարութեան նախաձեռնութեամբ թանգարանի նիւթերը յանձնուած են Սարդարապատի ազգագրութեան թանգարանին՝ բժշկութեան պատմութեան ենթաբաժին ստեղծելու համար։ Մտայղացումը չիրականանալու պատճառով՝ ՀՀ առողջապահութեան նախարարի 1990-ի թիւ 2147 հրամանի համաձայն, Երեւանի պետական բժշկական համալսարանի թանգարանը վերաբացուած է։ 1998-ին՝ համաձայն ՀՀ առողջապահութեան նախարարի 24 Սեպտեմբերի  թիւ 550 հրամանի, Երեւանի պետական բժշկական համալսարանի թանգարանի հիման վրայ ստեղծուած է Հայաստանի բժշկութեան պատմութեան հանրապետական թանգարանը։


== Ցուցադրութիւն ==
Թանգարանը ունի 8000 ցուցանմուշ, որոնք կը ներկայացնեն բժշկութեան զարգացման փուլերը Հայաստանի մէջ՝ հնագոյն ժամանակներէն մինչեւ մեր օրերը։ Այստեղ կան անուանի գիտնականներու ձեռագիրներ, փաստաթուղթեր, անձնական իրեր, շքանշաններ, տպագրուած աշխատութիւններ, բժշկական գործիքներ, ժողովրդական բժշկութեան մէջ օգտագործուող նիւթեր եւ իրեր, ինչպէս նաեւ՝ գեղարուեստական ստեղծագործութիւններ՝ քանդակներ, իւղաներկ դիմանկարներ յուշանուէրներ, ներկայացուած են Հայաստանի գիտաբժշկական կեդրոնները՝ իրենց գործունէութիւնը արտացոլող ցուցանմուշներով, Հայրենական մեծ պատերազմին հայ բժիշկներու մասնակցութեան, 1988-ի աղէտալի երկրաշարժի հետեւանքներու վերացման, արցախեան ազատամարտի տարիներուն մեր բժիշկներու անձնուէր գործունէութեան մասին նիւթեր, ինչպէս նաեւ բժշկական համալսարանի ստեղծման, անցած ճանապարհի, նշանակալի իրադարձութիւններու մասին հաւաստող բազմաթիւ նիւթեր ու փաստաթուղթեր։
Ցուցանմուշները ներկայացուած են ըստ ժամանակաշրջաններու՝

հնագոյն
հեթանոսական
հին
միջնադարեան
19-րդ դար
20-րդ դար


== Հասցէ ==
Թանգարանը կը գտնուի Երեւանի Պետական Բժշկական համալսարանի շէնքին մէջ, Կորիւնի 2 հասցէի վրայ։
7 Մայիս

7 Մայիս, տարուայ 127-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 128-րդ) օրն է

Տարուայ աւարտին կը մնայ 238 օր 6 Մայիս  7 Մայիս  8 Մայիս 


== Դէպքեր ==
1904,Ռուսիոյ Կայսրութեան մէջ կը վերացուի լատինատառ լիթուաներէնով տպագրութեան արգելքը(ռուս.)


== Ծնունդներ ==
1840, Փիոթըր Չայքովսքի (ռուս.՝ Петр Ильич Чайковский, ծն.1893), ռուս երաժշտահան
1861, Կէրի Քուփըր անգլերէն՝ Gary (իսկական անունը՝ Frank James) Cooper, Ծն.1961), ամերիկացի դերասան


== Մահեր ==
1995, Էռնեստ Մարտիրոսեան (ծն.1937), խորհրդային հայ բեմադրիչ, սենարիստ


== Տօներ ==
 Լիթուանիա՝ Տպագրութեան վերադարձի օր (Spaudos draudimas)
 Ղազախիստան՝ Հայրենիքի պաշտպանի օր
7 Մայիս


== Արտաքին յղումներ ==
BBC: On This Day
[1] (անգլերէն)
Եւրոպայի եՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան վայրերու ցանկ

Այստեղ ներկայացուած են Եւրոպայի ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան վայրերու ցանկը։


== Տե՛ս նաեւ ==
ԵՈՒՆԵՍՔՕ
Համաշխարհային ժառանգութիւն
Ասիոյ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան Վայրերու ցանկ
Ափրիկէի ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան վայրերու ցանկ
Հարաւային Ամերիկայի ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան Վայրերու ցանկ
Հյուսիսային Ամերիկայում Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկ
Օվկիանիայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկ


== Արտաքին յղումներ ==
ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի համաշխարհային ժառանգութեան Վայրերու ցանկ.  ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի պաշտօնական կայք (անգլերէն)
ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի համաշխարհային ժառանգութեան Վայրերու վիճակագրութիւն. ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի պաշտօնական կայք (անգլերէն)Կաղապար:Համաշխարհային ժառանգութեան վայրերու ցանկեր
Պղպեղով Ապուր

Պղպեղով ապուր,  Արեւմտեան Ափրիկէի մէջ տարածուած ապուր, կը պատրաստուի զանազան միսերու օգտագործմամբ, առաջնային բաղադրիչներ ունենալով՝ կծու պղպեղն ու մշկընկոյզը։ Կծու, թեթեւ եւ ջրիկ ապուր մըն է։ Այն  ախորժելի կը նկատուի Արեւմտեան Ափրիկէի մէջ ապրող որոշ մարդոց համար, իսկ կարգ մը արեւմտեան ափրիկէցիներ կը հաւատան, որ ապուրը ունի բուժիչ յատկութիւններ։


== Ընդհանուր Ակնարկ ==
Պղպեղով ապուրը, Արեւմտաեան Ափրիկէի աւանդական խոհանոցին ամէնէն սիրելի ապուրներէն է, որ կը պատրաստուի միսի տարբեր տեսակներու օգտագործմամբ, իսկ կծու պղպեղն ու մշկընկոյզը՝ առաջնային բաղադրիչներն են։ Այն կծու ապուր է, գարեջուրի եւ կամ այլ զովացուցիչ ըմպելիքի հետ համտեսելը իսկական հաճոյք է։ Թէպէտեւ այն պաշտօնական հաւաքներուն կը հրամցուի որպէս թեթեւ նախուտեստ, սակայն աւելի շատ ընդհանրացած է սրճարաններու մէջ։ Նիճերիոյ հանգստեան վայրերուն մէջ կը ծառայէ իբրեւ հանգիստեան կամ լաւ զգալու կերակուր։ Պղպեղով ապուրին մէջ կ՛օգտագործուի խառն խառնուրդ համեմներ, որոնք նիճերիական ընկերութեան մը արդադրութիւնն է։


== Նկարագրութիւն ==
Թեթեւ եւ ջրալի ուտեստը՝ Արեւմտեան Ափրիկէ մէջ, ունի շատ մը տարբերակներ։ Կարելի է պատրաստել միսի տարբեր տեսնակներու օգտագործմամբ, զորօրինակ՝ ձուկ, կարիտոս, քաղիրթ, եզան պոչ, հաւ, որսեր, այծ եւ կով կամ կովու մորթ։ Երբեմ կը պատարաստուի մի քանի միսի տեսակ ապակեայ ամանի մը հաւաքելով։ Որպէս լրացոիցիչ բաղադրիչներ կարելի է օգտագործել՝ լոլիկ, սոխ, կանաչ սոխ, սխտոր, քաղցր պղպեղ, կոճապղպեղ, մեխակ, կասեայ եւ կիտրոնի հիւթ։
Պղպեղով ապուրը Արեւմտեան Ափրիկէի գետափնեայ շրջաններուն մէջ ապրող հանրութեան ախորժելի ուտեստն է, Նիճերիոյ ժողովուրդին սիրելի ապուրն է, ինչպէս նաեւ Արեւմտեան Ափրիկէի տարբեր անգլիախօս քաղաքներուն՝ Լիպերիոյ, Սիերա Լիոնի եւ Կանայի մէջ։ Որոշ Արեւմտեան Ափրիկէցիներ կը հաւատան, որ հաւով պատրաստուած պղպեղով ապուրը բուժիչ յատկութիւն ունի եւ հիւանդներուն համար կը ծառայէ որպէս բարելաւման միջոց։ Կ՛օգտագործեն նաեւ նոր ծննդաբերած մայրերը, մայրական կաթի արտադրութիւնը ապահովելու առումով։ Ի վերջոյ կ՛օգտագործեն հարսանեկան հաւաքոյթներուն՝  որպէս առողջութիւնը վերականգնելու միջոց։
1728 թուական

1728 թուական, նահանջ տարի, 18րդ դարու 28րդ տարին է


== Դէպքեր ==
Հոկտեմբեր 20-23՝ Քոփընհակընի հրդեհը


==== Անստոյգ ամսաթիւով՝ ====
ժանտախտի համաճարակ․ Սիրոս կղզի, Քիքլատես, Յունաստան


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1728 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1728 մահեր
Գուրգէն (անձնանուն)

Գուրգէն, պարթեւական ծագումով հայկական եւ վրացական (վրաց.՝ გურგენ} արական տարածուած անուն։ Ըստ Հրաչեայ Աճառեանի կը նշանակէ «գայլեղէն, գայլի պէս քաջ»: Գերմաներէնին մէջ կը համապատասխանէ Ատոլֆ (գերմաներէն՝ Adolf) անունը, հունկարերէնին մէջ՝ Ֆարքաշ (հունգարերէն՝ Farkas}:

Լատինագիր ձեւը՝  KOURKEN 
Անունէ ստեղծուած մականուններ՝ Գուրգէնեան եւ Կուրկէնիձէ


== Անունը Կրողներ ==
Գուրգէն Ալէմշահ (1904-1947) ազատամարտիկ
Գուրգէն-Խաչիկ Արծրունի (991-1003) Վասպուրականի հինգերորդ թագաւոր
Գուրգէն Գէն (1906 Մոսքով-1980 Երեւան) դերասան
Գուրգէն Կ. Եազըճեան (1898 Այնթապ-1984 Ֆրանսա) գրող
Գուրգէն Եանիգեան (անգլերէն՝ Gourgen Yanikian, 1895 Կարին-1984 ԱՄՆ) գրող եւ ճարտարագէտ
Գուրգէն Պաղտասար Մալեան (1878-1899) ազատամարտիկ
Գուրգէն Մահարի (Աճէմեան, 1903 Վան-1969 Երեւան) բանաստեղծ, արձակագիր
Գուրգէն Մարգարեան (1978-2004) զինուորական
Գուրգէն Մխիթարեան (1890-1962) հասարակական գործիչ
Գուրգէն Գ. Սեւակ (1904-1981 Թպիլիսի) լեզուաբան, հայագէտ
Մարտիրոս Գուշաքճեան

Մարտիրոս Գուշաքճեան (29 Նոյեմբեր 1927(1927-11-29), Եօղուն Oլուխ, Սամանդաղ, Հաթայ, Թուրքիա - 9 Մայիս 1999(1999-05-09), Այնճար, Զահլեի շրջան, Պեքաա, Լիբանան), մանկավարժ, խմբագիր, թարգմանիչ, բանաստեղծ, բառարանագիր, պատմաբան։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1926-ին, Մուսա լերան Եողուն Օլուգ գիւղը: Նախակրթութիւնը ստացած է ծննդավայր գիւղին մէջ, ապա 1938-1944, յաճախած է Կիպրոսի Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւն։ Մելգոնեանի աշակերտական շրջանին, խմբագ­րած է «Վերելք» եւ «Հայ Սփիւռք» աշակերտական պարբերաթերթերը, առաջինը ձեռագիր, երկրորդը մե­քենագիր։ 
1945-47, Հալէպի մէջ լոյս տեսած է «Դէպի երկիր գրա­կանութեան եւ արուեստի» պարբերագիրքը, որուն խմբագիրներէն եղած է ան, Անդրանիկ Նաճարեանի խմբագրապետութեան շրջանին։
1948-ին, իր իսկ խմբագրութեամբ լոյս տեսած է վերջին համար մը: 
1955-ին լոյս ընծայած է «Յուշարձան Մուսա Լերան» պարբերագիրքը (մի­այն մէկ թիւ)։ Իսկ 1956-ին սկսած է հրատարակել «Երկիր» պարբերաթեր­թը, որուն խմբագիրը տարի մը ետք եղած է Հայկ Գույումճեանը, հիմնադիր-խմբագրին Պէյրութ հաստատուելուն պատճառով։
Բանաստեղծ Մարտիրոս Գուշաքճեան 1951-ին Հալէպի մէջ լոյս ըն­ծայած է իր բանաստեղծութիւններու միակ ժողովածուն՝ «Կեանքի կարօտ» խորագրով:
Թարգմանիչ Գուշաքճեանէն հատորի մը կողքին տակ ամփոփուած կայ Հ. Լ. Կէյցի «Հոգիներու Աճուրդը» (The Auction of Souls). «Մեծ եղեռնէն վերապրող հայուհի Օրորա Մարտիկանեանի վաւերական պատմութիւնը» (Պէյրութ, 1965), որ նախապէս լոլս տեսած է իբրեւ թերթօն՝ Զարթօնքի մէջ:
Բառարանագիր Մարտիրոս Գուշաքճեան Վեր. Տիգրան Խնդրունիի աշխատակցութեամբ, պատրաստած է Անգլերէն-Հայերէն [եւ] Հայերէն-Անգլերէն բառարան (Պէյրութ, 1970), որ հետագային որոշ յաւելումներով ու փոփոխութիւններով արժանացած է քանի մը տպագրութիւններու: Հալէպի մէջ լոյս տեսած է իր Անգլերէն-Հայերէն բառարանը (Հալէպ, 1998):
Պատմաբան Մարտիրոս Գուշաքճեանէն կը մնան, կողքի տակ մտած երկու հատորներ: Աոաջինը ծաւալուն աշխատասիրութիւն մը՝ «Յուշամատեան Մուսա Լերան», զոր խմբագրած են ինք եւ Պօղոս Մատուռեան (Պէյրութ, 1970): Իր խմբագրած այս հատորին մէջ Գուշաքճեան ունի երկու ընդարձակ ուսումնասիրութիւն՝ «Պատմութիւն Անտիոքի եւ շրջակայքի Հայկական Անտիոքը» եւ «Մուսա Լերան գոյամարտը»: Երկրորդ հատորը իբրեւ խորագիր ունի «Մուսա Լերան Հայկական գաղթօճախը» (Պէյրութ, 1988): Այս երկրորդը եղած է Գուշաքճեանի տոկտորա­կան աւարտաճառը, զոր ներկայացուցած է Երեւանի Պետական Համալսարանի Հայ ժողովրդի պատմութեան ամպիոնին:
Գուշաքճեան մահացած է Այնճար, 9 Մայիս 1999-ին:


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Հատոր ԺԹ., Պէյրութ, 1999, էջ 448-449
Քունի Շնչադադար

Քունի շնչադադարը կը պատահի առանց սեռի խտրութեան, եւ ընդհանրապէս տարեցներու եւ երոտասարդներու մօտ, սակայն երբեմն կը տեսնենք մաեւ երեխաներու մօտ:


== Ախտապատճառներ ==


=== Ուղեղային Կեդրոնական Պատճառներ ===
Ուղեղային որոշ հիւանդութիւններ կրնան խանգարել ուղեղի շնչառական համակարգի գործունէութիւնը եւ ժամանակաւոր շնչադադար կը յառաջացնեն:


=== Շնչարական Համակարգի որոշ բաժիններու Մասնակի Խցում ===
Տարբեր ձեւեր կան, օրինակ, երբ անձը քիթի խցում կ՛ունենայ, խոշոր գեղձուռոյցներ եւ նշագեղձեր, կոկորդի զանազան տեսակի ուռեր, թոյլ մկանային քիմք, մեղցած լեզուակ, լեզուի յետսմասի ուռեր, ետեւ քաշուած ծնօտ, խոշոր լեզու, գիրութիւն եւ մեծցած վահանգեղձ, այս բոլորը պատճառ կը դառնան շնչարգելութեան:
Քունի շնչադարութիւն կը կատարուի երբ ուղեղը իր պէտք ունեցաղ թթուածինը չի ստանար: Այս պարագային հիւանդը խոր քունէն կ՛անցնի թեթեւ քունի, ուղիղի շնչառական կեդրոնը կը գրգռուի եւ շնչառութիւնը կը վերսկսի խռկալով:


== Աղբիւր ==
Բժիշկ, Անթիլիաս-Լիբանան, 2000, էջ 184-186:
Սարգիս Ճէպէճեան

Սարգիս Ճեպեճեան, Ճեբեշի (1864, գ․ Ուզունլու, Յոզղաթի գավառ, Թուրքիա - 1920, Հաճըն)։
Հաճընի 1920 թուականի ինքնապաշտպանական մարտերու (տես Հաճընի հերոսամարտ 1920) մասնակից և հրամանատար։ 1914 թուականի վերջին զորակոչուած է թրքական բանակ և ուղարկուած Կովկասեան ռազմաճակատ։ Երբ սկսուած են հայ զինւորներու նկատմամբ թրքական հալածանքներն ու անոնց զանգուածային բնաջնջումը, Ճեպեճեանը փախած է բանակից և անցած ռազմաճակատի գիծը։ 1918 թուականին մտաւ Անդրանիկի կամավորական ջոկատը, ու մասնակցեցաւ բազմաթիւ մարտերու։ 1919 թուականի սկիզբին մեկնած է Կ․ Պոլիս, այնտեղից Կիլիկիա։ 1920 թուականին նշանակուեցաւ Հաճընի ինքնապաշտպանութեան ուժերու հրամանատար։ 1920 թուականի մարտին քեմալական 20 հազար զորքերը պաշար ած են Հաճընը։ Անհավասար մարտին մէջ Ճեպեճեանը ծանր վիրարավորուեցաւ և խուսափելով գերի բռնուելէն, վերջին գնդակով ինքնասպան եղաւ։
Սիմոնիկ

Սիմոնիկ (1922-1993), բուն անունով՝ Սիմոն Մելիքսէթեան։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Երեւան եւ մահացած՝ Իսթանպուլ։ Յաճախած է Երեւանի Միասնիկեան
եւ Իսթանպուլի Մեսրոպեան եւ Կեդրոնական վարժարանները։
Աշխատակցած է իսթանպուլահայ մամուլին, յատկապէս Կավրօշին եւ Քուլիսին քաոեակներով, երգիծական նշմարներով, ֆանթէզիներով, քրոնիկներով։


=== Հրատարակուած Գործ ===
Սիմոնիկին Տարեգիրքը–Իսթանպուլ, 1940։
Բորբոքած Ակոան (թատրերգութիւն) - Իսթանպուլ, 1969։
Գընալըի Գիշերները (վէպ) - Քուլիսի թերթօն։
Արիւնոտ Արտեր (վէպ) - Կավռօշի թերթօն։
Յովհաննէս Սարկաւագ

Յովհաննէս Սարկաւագ (1047, Փիփ - 1129 Հաղբատ), ճանչցուած է Յովհաննէս Իմաստասէր անունով, հայ մատենագիր, փիլիսոփայ, գիտնական, մանկավարժ:


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1047-ին քահանայական ընտանիքի մէջ։ Սորված է Հաղբատի եւ Սանահինի վանքին մէջ, ապա՝ Ուռճացի վարդաետի մօտ։ Ապրած եւ գործած է Անիի մէջ, որուն բարձրագոյն դպրոցին մէջ դասաւանդած է քերականութիւն, թուաբանութիւն, փիլիսոփայութիւն, տոմարագիտութիւն, տիեզերագիտութիւն եւայլն։ Հետագային գլխաւորած է Հաղբատի դպրոցը, որ իրեն շնորհիւ դարձած է գիտութեան եւ մշակոյթի կեդրոն։ Խոր գիտելիքներուն համար ան հռչակուած է որպէս «Սոփեստոս», «Իմաստասէր», «Մեծն Վարդապետ» եւայլն։ Անոր շիրիմաքարը պահուածէ «Արձանս այս սեմական է Սոփեստոսի Սարկաւագին» մակագրութեամբ։

Յովհաննէս Սարկաւագ ձգած է գրական հարուստ ժառանգութիւն նաեւ ան սրբագրած, խմբագրած եւ արտագրած է անընթերնելի դարձած աշխատութիւններ։ Իմաստասէր, գրած է բազմաթիւ շարականներ։ Անոնց մէջ ան փառաբանած է հայ հերոսները, որոնք իրենց կեանքը զոհեցին հայրենիքի փրկութեան համար։ Ան ծանօթացուց հայ ժողովուրդին հայրենիսական երաժշտութիւնն ու գրականութիւնը եւ քաջալերեց արտագաղթած հայերը վերադառնալու Երկիր:

Յովհաննէս Սարկաւագ մեծ ներդրում ունեցած է թուաբանութեան մէջ եւ հայերէնի թարգմանած է բազմաթիւ գիրքեր:
1084-ին Յովհաննէս Սարկաւագ մասնակից կը դառնայ ծրագրի մը՝ հայկական օրացոյցի մը զարգացման։ Օրացոյցը կը պարունակէր 365 օրեր առաւել մէկ օր։ Այս ծրագրին համար իր տարած աշխատանքը պատճառ դարձաւ, հետագային օրացոյցի ստեղծման:
Փիլիսոփայութեան Համաշխարհային Օր

Փիլիսոփայութեան համաշխարհային օր (անգլերէն՝ World Philosophy Day), 2002 թուականէն սկսեալ, ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի նախաձեռնութեամբ, իւրաքանչիւր տարուան Նոյեմբեր ամսուան երրորդ Հինգշաբթին կը նշուի  Փիլիսոփայութեան համաշխարհային օրը:
Այն առաջին անգամ նշուած է 21 Նոյեմբեր 2002-ին:


== Նպատակը ==
Տօնին նպատակն է հասարակութեան ուշադրութիւնը սեւեռել հանրութիւնը jուզող հասարակական-մշակութային խնդիրներուն եւ անոնց լուծման վրայ, հաղորդակից դարձնել մարդկութիւը փիլիսոփայական ժառանգութեան, ստեղծել ընդհանուր հարթակ նոր միտքերու ձեւաւորման եւ ծառացած խնդիրներու վերլուծման համար:
Այսօր տօնը արդէն կը նշուէ աշխարհի աւելի քան 70 երկիրներ: Տօնական օրը, որ  նուիրուած է որոշակի թեմայի, տեղի կ՛ունենայ  տարաբնոյթ միջոցառումներ՝ փիլիսոփայական երկխօսութիւններ, կլոր սեղաններ, քննարկումներ, սեմինարներ եւ այլ միջոցառումներ:


== Տարեթիւեր ==


== Արտաքին յղումներ ==
Այսօր փիլիսոփայութեան համաշխարհային օրն է. (պատմութիւն):
ՓԻԼԻՍՈՓԱՅՈՒԹՅՈՒՆԸ ՍՖԻՆՔՍ Է` ՄՈՆԱ ԼԻԶԱՅԻ ԺՊԻՏՈՎ:
Տաուը Պոպ

Տաուը Պոպ Փոսթումա (ծնած 12 Դեկտեմբեր, 1992-ին, Ամսթրտամ), հոլանտացի Քաունդրի երգիչ, ով 2016 թուականի Մայիսին պիտի ներկայացնէ Հոլանտան 2016-ի Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին: Ան կրեց յաղթանակը Հոլանտական ցիրքի մրցոյթ De beste singer-songwriter van Nederland, ստեղծուած եւ ներկայացուած Կիէլ Պիլընի կողմէ: Ան կը մասնագիտանայ ժողովրդային քաունդրի երգերու մէջ:


== Վաղ Կեանք ==
Տաուը Պոպ Փոսթումա ծնած է 12 Դեկտեմբեր, 1992-ին, Ամսթրտամ, Հոլանտա: Ֆրիզիական ընտանիքի մը մէջ ծնած է: Իր հայրը, Սիմոն Փոսթումա, գիտցուած է իբրեւ անդամ ձեւաւորիչ խումբ The Foolի մէջ:
Տաուը Պոպ սկսաւ նուագել դաշնամուրը երբ ան 6 տարեկան էր, նուագելով մասնաւորապէս դասական երաժշտութիւն եւ ճազ: Ան նաեւ կիթառ սկսաւ նուագել երբ 14 տարեկան էր: Իբրեւ երգիչ ան ներշնչուած է քաունդրի, ժողովրդային եւ փոփ երգերէ որոնք թողարկուած էին 1950ականներէն մինչեւ միջ-1970ականները:


== Տե՛ս նաեւ ==
Կապրիէլա Կունցիքովա
Իւեթա Մուկուչեան
Սերկեյ Լազարեւ
Երեւանի Թատերական Թանգարան

Երեւանի թատերական թանգարան, առաջին պետական թատերական թանգարանը Հայաստանի մէջ։ Կազմակերպուած է 1935-ին։ 
Թանգարանին մէջ հաւաքուած են 19-20-րդ դարերու թատերական գործիչներու՝ Չմշկեանի, Ադամեանի, Սիրանոյշի, Աբէլեանի, Մանդինեանի եւ ուրիշներու, հայ սովետական թատրոնին վերաբերող արխիւային փաստաթուղթեր, բեմական իրեր, զգեստներ, թատերական գրականութիւն, որոնք ցուցադրուած են բներգական ցուցահանդէսներուն մէջ։ 
Թանգարանը հարստացած է Հայաստանի քաղաքներէն, Պաքուէն, Թիֆլիսէն եւ հայաբնակ այլ կեդրոններէ ստացուած նիւթերով։ 1953-ին Երեւանի թատերական թանգարանի, գրական թանգարանի եւ Մելիքեանի անուան երաժշտական առանձնարանի միաւորումով հիմնուած է Հայաստանի գրականութեան արուեստի թանգարանը։


== Տես նաեւ ==
Եղիշէ Չարէնցի Անուան Գրականութեան Եւ Արուեստի Թանգարան
Ֆրանսական-վրացական Յարաբերութիւններ

Ֆրանս-վրացական յարաբերութիւններ, դիւանագիտական յարաբերութիւններ Ֆրանսայի եւ Վրաստանի
միջեւ։ Երկրներուն միջեւ յարաբերութիւնները հաստատուած են 21 Օգոստոս 1992-ին։ Ֆրանսա դեսպանատուն բացած է Թիֆլիսի մէջ 18 Մարտ 1993-ին , առաջին դեսպանը Պերնար Ֆասիէն եղած է: Նոյն տարուան Նոյեմբեր 20-ին Կոչա Չոկովաձէն Ֆրանսային մէջ Վրաստանի առաջին դեսպանը դառած է


== Տե՛ս նաեւ ==
Սալոմէ Զուրապիշվիլի


== Արտաքին քաղաքականութիւն ==
Ֆրանսիայի Արտաքին գործերու նախարարութիւնը Վաստանի հետ ունեցած յարաբերութիւններու մասին
Ֆրանսիայի դեսպանատունը Թիֆլիսի մէջ (միայն ֆրանսերէն եւ վրացերէն)
Վրաստանի Արտաքին գործերու նախարարութիւնը Ֆրանսիոյ հետ ունեցած յարաբերութիւններու մասին
Ֆլոյտ Մէյուետըր

Ֆլոյտ Ճոյ Մէյուեզըր կրտսեր (անգլերէն՝ Floyd Joy Mayweather, Jr., ծնած որպէս` Ֆլոյդ Սինքլեր (անգլերէն՝ Floyd Sinclair) 24 Փետրուար 1977), ամերիկացի մասնագէտ բռնցքամարտիկ։ Յայտնի է իր մասնագիտական ասպարէզին մէջ անհաղթայարելի լինելու համար։ Ունի 5 տարբեր բաժանումներու մէջ աշխարհի տիտղոսներ։ 3 տարբեր քաշային կարգերու մէջ ընդհանուր յաղթած է 8 աշխարհի տիտղոսներ։
Կը հանդիսանայ աշխարհի ախոյեան հետեւեալ հանգամաքներուն մէջ. WBC 2-րդ թեթեւքաշային (1998 - 2001), WBC թեթեւքաշային (2002-2003), WBC 1-ին կիսամիջին (2005), IBF եւ WBC կիսամիջինքաշային (համապատասխանաբար՝ 2006 եւ 2006, 2007, 2011-այժմ), WBC եւ WBA 1-ին միջինքաշային (համապատասխանաբար՝ 2007 եւ 2012-այժմ), ինչպես նաեւ «Ring» ամսագրի կողմէն 2005, 2006 եւ 2007 թուականներուն ճանչցուած է «Աշխարհի լաւագույն բռնցքամարտիկ»։ Արժանացած է նաեւ շարք մը այլ ճանաչողական մրցանակներու, մասնաւորապէս՝ Ամերիկայի բռնցամարտագիրների հաւաքականը (Boxing Writers Association of America) «2007 թուականի տարուայ մարտիկ», ESPY մրցանակաբաշխութեան «լաւագոյն մարտիկ»` 2007, 2008, 2010 եւ 2012 թուականներուն։
«Ֆորպս» եւ «Սփորթս իլասթրէյթիտ» մարզական հանդէսներու վարկածներով Մէյուեզըրը կը գլխաւորէ 2012-ի աշխարհի 50 ամէնաբարձր վարձատրուող մարզիկներու ցանկը։
Սիրողական ասպարէզին մէջ 1993, 1994 եւ 1996 թուականներուն մասնակցած է «Ոսկէ ձեռնոց» մրցումներուն։ Բացի այդ՝ ներկայացրած է Միացեալ Նահանգները 1996 թուականի ամառնային ողիմպիական խաղերուն՝ յաղթելով պրոնզ մետալ եւ ընտրական 2-րդ ռաունտին 16–3 հաշուով պարտութեան մատնելով հայազգի բռնցքամարտիկ Արթիւր Գէորգեանին։
Նոամ Չոմսքի

Նոամ Չոմսքի (անգլերէն՝ Avram Noam Chomsky, 7 Դեկտեմբեր 1928(1928-12-07)[…], East Oak Lane, Ֆիլատելֆիա, Փենսիլվանիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), ամերիկացի լեզուաբան, պատմաբան, փիլիսոփայ, հրապարակախօս եւ դասախօս։
Ծնած է Ֆիլատելֆիա։ Չոմսկին բնութագրուած է իբրեւ «Ժամանակակից լեզուաբանութեան հայր»ը։ Ան ճանաչողական գիտութեան հիմնադիրներէն է: 
Աւելի քան 100 գիրքերու հեղինակ է՝ լեզուաբանութիւն, պատերազմ, քաղաքականութիւն եւ զանգուածային լրատուութիւն: Գաղափարապէս ան Ազատական ընկերվարական է:
Ան կը հանդիսանայ նաեւ Մասաչուսեցի արհեստագիտական հիմնարկի (MIT), ինչպէս նաեւ Արիզոնայի համալսարանի պատուաւոր փրոֆէսօր:
Համազգեաց Ընկերութիւն

19րդ դարու կէսին կրթական գործին զարկ տալու նպատակով Պոլիսէն սկսեալ, գաւառներու մէջ կը հիմնուին կրթանուէր ընկերութիւններ, որոնց առաջնահերթ խնդիրը կ՚ ըլլայ հայկական գաւառներու մէջ ժամանակի պահանջներուն յարմար դպրոցներ բանալ:

Համազգեաց Ընկերութիւնը հիմնուած է 1846ին Պոլիս, Մկրտիչ Պէշիկթաշլեանի նախաձեռնութեամբ: Ընկերութեան նպատկներն էին՝
1- Հասնիլ՝ համազգային միասնականութեան եւ միաբանութեան
2- Գիրքեր հրատարակել
3- Գիւղերու, քաղաքներու մէջ դպրոցներ հիմնել մանչերու եւ աղջիկներու համար,
4- Ազգին մէջ ծաղկեցնել երկրագործութեան արուեստը,
5- Հաւաել եւ հետազօտել հայրենի հնութիւնները, հին գիրքերը, ձեռագիր մատեաններ, հին դրամները,
6- Նիւթեր հաւաքել կենդանիներու եւ բնական պատմութեան վերաբերեալ,
7- Եւրոպական վաճառականութեան օրէնքները տարածել ազգին մէջ,
8- Զարգացնել մետաղագործութիւնը: