armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Հիրոշիմայի Խաղաղութեան Յուշարձան

Հիրոշիմայի խաղաղութեան հուշարձան կամ Գեմբակու դոմու (Ճափոներէն՝ ja), Հիւլէային գմբեթ), մինչեւ  Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը Հիրոշիմայի առեւտրաարդիւնաբերական պալատի ցուցադրական կեդրոնի շէնքը (անգլերէն՝ Hiroshima Prefecture Industrial Promotion Hall)։


== Պատմութիւն ==
1945 թուականի հիւլէական ռմբակոծութեան արդիւնքով առեւտրաարդիւնաբերական պալատի ցուցադրական կեդրոնի շէնքը խիստ տուժած է, բայց կանգուն մնացած է, չնայած անոր, որ հորիզոնական գծով հիւլէային ռումբի պայթումի մակակեդրոնը 160 մեթր հեռաւորութեան վրայ էր։ Շէնքը մասնակի քանդուած է պայթումի հարուածային ալիքէն։ Այդ պահուն շէնքին մէջ գտնուող բոլոր մարդիկը զոհուած են։ Պատերազմէն ետք փլուզումէն խուսափելու համար գմբէթը ամրացուած է եւ դարձած է հիւլէային պայթումի հետ կապուած ամենայայտնի ցուցանմոյշը։ 1996 թուականին, չնայած չինական եւ ամերիկեան իշխանութիւններու բողոքին, Գեմբակու Դոմուն մտաւ UNESCO-ի համաշխարհային ժառանգութեան ցանկին մէջ։


== Պատկերասրահ ==
16 Փետրուար

16 Փետրուար, տարուան 47-րդ օրն է։

 15 Փետրուար  16 Փետրուար  17 Փետրուար 


== Դէպքեր ==
16 Փետրուար 1997-ին ծայր կ՚առնէ Պէյրութի Հայկազեան Համալսարան վերանորոգութեան աշխատանքը։


== Ծնունդներ ==
1959, Արթուր Մկրտիչեան, Արցախի քաղաքական եւ պետական գործիչ, ԼՂՀ Գերագոյն խորհուրդի առաջին նախագահ, ազգագրագէտ  (մահ.՝ 1992)։
1848, Սիմոն Գըլճեան, հայ բժիշկ (մահ.՝ 1922)։
1935, Հենրիկ Ալավերդեան (մահ.՝ 1989), խորհրդային հայ դերասան, օփերային երգիչ, պաս, ՀԽՍՀ ժողովրդական արուեստագէտ (1984) (մահ.՝ 1989)։


== Մահեր ==


== Տօներ ==
Մելանքթոն Արսլանեան

Մելանքթոն Արսլանեան (3 Յունիս 1913, Այնթապ - 26 Դեկտեմբեր 1986, Անվերս), ազգասէր ու նուիրատու բարերար:


== Կենսագրութիւն ==
Անդրանիկ զաւակն է Արմենակ եւ Պէաթրիս Արսլանեաններու։ Երկու տարեկանին կը սկսի գաղթականութիւնը եւ ութ տարեկանին աքսորէն ազատելով, իր ընտանիքին հետ կ'ապաստանի Հալէպ։
Հալէպի մէջ կը յաճախէ Աւետարանական վարժարանի նախակրթարանը։ Երկրորդական ուսումը կը ստանայ «Ալէփփօ Գոլէճ»ի մէջ։ Կը դառնայ դպրոցի լաւագոյն աշակերտներէն մէկը եւ բարձր գնահատանքի ու մրցանակներու կ'արժանանայ։ Նիւթականի պատճառով Մելանքթոն չի կրնար ուսումը շարունակել եւ փոքր տարիքէն կը մտնէ կեանքի ասպարէզ, ստանձնելով Հալէպի Ազգային Սահակեան վարժարանի անգլերէն լեզուի դասաւանդութիւնը։


== Ասպարեզ Եւ Գործունէութիւն ==
Ուսուցչական ասպարէզին նկատմամբ իր ցուցաբերած նուիրումով՝ կ'արժանանայ իր շրջապատին հիացմունքին։ Այս շրջանին իր շուրջ կը հաւաքէ ազգասէր եւ լրջախոհ պատանիներ եւ կը հիմնէ «Արեգ» միութիւնը, որուն նպատակը կ՛ըլլայ հայ պատանիներուն մէջ արթնցնել ազգային ոգին եւ ազգապահպանման տեսլականը։ Յիշեալ միութեան մէջ իր տուած ազգայնաշունչ դասախօսութիւններով, հայկական հարցերու նկատմամբ իր ունեցած հետաքրքրութեամբ եւ կազմակերպական կարողութեամբ Հ. Յ. Դաշնակցութեան ուշադրութեան առարկայ կը դառնայ եւ տեղւոյն կոմիտէն կը ծրագրէ իր հիմնած «Արեգ» միութեան երիտասարդներուն մեծամասնութիւնը ներգրաւել դաշնակցական շարքերուն մէջ։ Այսպիսով Մելանքթոն Արսլանեան իրականացած կը տեսնէ իր տեսլականները եւ կը դառնայ անդամ Հ. Յ. Դաշնակցութեան։
Միեւնոյն շրջանին կ'աշխատակցի «Ազդակ» օրաթերթին։ 1940-ական թուականներուն Մելանքթոն կը հիմնէ հիւսուածեղէնի գործարան մը, որ յաջողութիւն կը գտնէ Ա. Աշխարհամարտի շրջանին, որմէ ետք, 1948-ին, կը ձգէ հիւսուածեղէնի գործը եւ կը հաստատուի Պէյրութ։ 1947-ին կ'ամուսնանայ հալէպաբնակ Վիոլէթ Կէօշլանեանի հետ, եւ կ'ունենան երեք զաւակներ՝ Արամ, Րաֆֆի եւ Միլվի, որոնց կը փոխանցէ իր ազգասիրութիւնը։ Պէյրութի մէջ Մելանքթոն կը գործակցի Վահէ Սէթեանի հետ, դրամատնային եւ ձոյլ ոսկիի վաճառման գործով՝ Հնդկաստան գտնուող իր եղբօրը՝ Հայկին գործակցութեամբ։ 1954-էն ետք, երբ իր եղբայրը՝ Հայկ, կը հաստատուի Ափրիկէ սկսելու համար ադամանդի մեծաքանակ գործին, կը ստիպուի ընտանեօք Լիբանանէն գաղթել 1951-ին եւ հաստատուիլ Պելճիքայի Անվերս քաղաքը։
Ան յաճախ կ՛այցելէ Լիբանան, մօտէն կը հետաքրքրուի հայութեան կարիքներով եւ ազգային հարցերով։ Չի զլանար եղբօրը՝ Հայկին հետ իր օժանդակութիւնը բերել հայկական բոլոր հաստատութիւններուն, եկեղեցիներուն, մշակութային միութիւններուն, առանց յարանուանական խտրութեան։ Մելանքթոն Արսլանեանի, իսկ յետոյ նաեւ Հայկ Արսլանեանի իշխանական նուիրատուութիւններով կարելի կը դառնայ իրենց անունը կրող Համազգայինի ճեմարանի նոր համալիրին կառուցումը:
1986-ին, Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Վազգէն Ա. զինք կը պարգեւատրէ Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչի Առաջին Կարգի շքանշանով։ Նոյն տարին Կիլիկիոյ Գարեգին Բ. Կաթողիկոսը Մելանքթոնի կը շնորհէ Կիլիկիոյ Իշխանի շքանշանը։ Ազգանուէր եւ օգտակար կեանք մը վարելէ ետք, Մելանքթոն Արսլանեան իր մահկանացուն կը կնքէ Անվերսի մէջ, 26 Դեկտեմբեր 1986-ին։


== Տե՛ս նաեւ ==
Հայկ Արսլանեան
Վիլյար տէ Լոս Նաւարոս

Վիլյար տէ Լոս Նաւարոս ար․ Վիլար տե լոս Նավառոս (սպ.՝ Villar de los Navarros), քաղաք եւ համայնք Սպանիայի մէջ, կը մտնէ Սարագոսա պրովինցիայի կազմին մէջ, Արագոն։ Համայնքը կը գտնուի Կամպո-դե-Դարոկա գաւառի կազմին մէջ։ Տարածքը 93 քկմ։ Բնակչութիւնը 2888 մարդ (ըստ 2010 թուականի մարդահամարի)։ Պրովինցիայի ադմինիստրացիայէն ունի 4 կմ հեռաւորութիւն։


== Բնակչութիւն ==


== Պատկերասրահ ==

		
		
		


== Ծանոթագրութիւններ ==


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտոնական էջ
Web del municipio de Villamayor de Gállego
Սաապ JAS 39 Կրիփէն

Saab JAS 39 Gripen՝ շուէտական չորրորդ սերունդի կործանիչ, որ մշակած է Saab Ավիոնիքս ընկերութիւնը:


== Անունը ==
JAS-ը կը վերծանուի որպէս՝ Jakt Attack Spaning՝ կործանիչ, գրոհային, խուզարկու:


== Պատմութիւն ==
Բազմանպատակային Gripen կործանիչը 1980-ականներու կէսերուն ստեղծուեր է իր երկրի պաշտպանութեան համար: Ֆինանսաւորումն սկսած է 1980 թուականին, 1982-ին Շուէտի կառավարութիւնը որոշում մը ընդունած է JAS-39 անունով կործանիչի ստեղծման ծրագիր ծաւալելու: 1985 թուականին շարժիչի փորձարկումներն սկսած են, 26 Ապրիլ 1987-ին կատարուեցաւ առաջին փորձնական կործանիչի դուրսբերումը եւ 1988 թուականի Դեկտեմբեր 9-ին Կրիփէնն առաջին անգամ ելաւ օդ:

Ստեղծման ծրագրի բոլոր աշխատանքները 1996 թուականի վերջին աւարտուած են, այդ ատենը փործարկումներուն մէջ ներգրաւուած վեց նաւերը 1800-էն աւելի թռիչք կատարած են, 2300 ժամ օդին մէջ գտնուելով:


== Շահագործողներ ==
1997 թուականէն Շուէտի օդոյժերու սպառազինութեան մէջ է: 2011-ի դրութեամբ Հունկարիոյ, Չեխիոյ, ՀԱՀ-ի եւ Թայլանտի օդոյժերը կը շահագործեն: Նաեւ մեկ երկտեղանի JAS 39D կ'օգտագործէ անգլիական Empire Test Pilots’ School (ETPS) օդագնացութեան դպրոցը՝ իր փորձարկող օդաչուներու կատարելագործման համար:
31 Հոկտեմբեր 2018-ին Շուէտ առաջարկած է Հայաստանին մատակարարել JAS-39 Gripen կործանիչներ

2016-ի դրութեամբ շահագործման մէջ է 158 մեքենաԿաղապար:Country data Թաիլանդ Թայլանտի թագաւորական օդոյժը ունի ութ JAS 39C եւ չորս JAS 39D 2016-ի դրութեամբ:  Բրազիլիա Պրազիլի օդոյժը 36 Կրիփէն պատուիրած էԿաղապար:Country data Հարավային Աֆրիկա Հարաւային Ափրիկէի օդոյժը 26 օդանաւ Առաջին առաքումը կատարուեցաւ 30 Ապրիլին 2008-ի: Հունգարիա Հունկարիոյ օդոյժը կը շահագործէ 14 ԿրիփէնԿաղապար:Country data Շվեդիա Շուէտի օդոյժը կը շահագործէ 74 C եւ 24 D եւ պատուիրած է 60 E: Անիկա սկզբնապէս 204 օդանաւ պատուիրած է, որոնցմէ 28-ը վարձակալած են Չեխիան եւ Հունկարիան:Կաղապար:Country data Չեխիա Չեխիոյ օդոյժը ունի վարձած 14 Կրիփէն  Մեծ Բրիտանիա Օդաչուներու Փորձարկման Թագաւորական Դպրոցը Մարզումներու համար կ'օգտագործէ Կրիփէններ:


== Պատահարներ ==
1989 թուականին փորձարկումին ատենը օդանաւը կատարեցաւ անյաջող վայրէջք:


== Բնութագրական Տուեալներ ==

JAS 39C-ի եւ JAS 39D-ի համար

Անձնակազմ 1 (2) մարդ
Երկարութիւն՝ 14.1 (14,8) մ
Թեւերու բացուածք՝ 8.4 մ
Բարձրութիւն՝ 4.5 մ
Թեւի մակերես՝ 30 մ²
Դատարկի զանգուած՝ 6800 (7100) քկ
Մեկնարկի նորմալ զանգուածը՝ 8500 քկ
Մեկնարկի առաւելագոյն զանգուած՝ 14 000 քկ
Օգտակար բեռնուածքի զանգուած՝ 5300 քկ
Տարողութիւններու վառելիքի զանգուած՝ 2000 քկ
Շարժիչ՝ Վոլվոյ Աէրոյ RM12
Ֆորսաժային քարշ՝ 1×8160 քիլոկրամ-ոյժ


=== Թռիչքի բնութագրեր ===
Մեծ բարձրութեան առաւելագոյն արագութիւն՝ ~ 2200 քմ/ժ (Մախի թիւը՝ M=2,0)
Մարտական շառաւիղ՝ 800 քմ
Գործնական առաստաղ՝ 15 240 մ
Բարձրացման արագութիւն՝ 255 մ/եկվ
Թեւին վրայ ճնշումը՝ 283 քկ/մ²


=== Զինում ===
Թնդանոթային 1 × 27-մմ Mauser BK27 (մարտական պահուստը՝ 120 արկ)
Հրթիռներ
օդ-օդ՝
6 × Rb.74 (AIM-9) կամ Rb 98 (IRIS-T)
4 × Rb.99 (AIM-120) կամ MICA
4 × Rb.71 (Skyflash) կամ Meteor
օդ-ցամաք
4 × Rb.75
2 × KEPD-350
2 × Rbs.15F (նաւակործան հրթիռ)
Ռումբեր՝
4 × GBU-12 Paveway II
2 × Bombkapsel 90 (քասեթային)
8 × Mark 82


== Ծանoթագրութիւններ ==
Perfect Illusion

«Perfect Illusion», երգ մըն է արձանագրուած Ամերիկացի երգչուհի Լէյտի Կակայի կողմէ, որ պիտի թողարկուի իբրեւ առաջին երգը իր 5րդ ալպոմի համար, 9 Սեպտեմբեր, 2016-ին: Երգը գրուած է եւ արտադրուած Կակայի, Քէվըն Փարքըրի, Մարք Ռանսընի եւ BloodPop-ի կողմէ:


== Մշակում ==
Իր նախորդ ալպոմ Artpop-է ետք, Լէյտի Կական փոխեց իր վարչաղեկավարման խումբը եւ մաս կազմեց Artist Nation կազմին, որ կը պատկաննի երգիչներու վարչաղեկավարման պատասխանատու Live Nation Entertainment ընկերութեանa եւ ունեցաւ Պոպի Քէմփպէլլը իբրեւ վարչակարգող: Այդ օրէն սկսեալ Կական ինք զինք բաստեց իր զօրեղ ձայնով եւ մաս կազմեց շատ մը մրցանակափաշխման ելոյթներու իբրեւ կատարող, ինչպէս Կրեմմիներուն եւ Օսքարներուն 2016-ի Յունուարին ան յայտարարեց, թէ 2016-ի վերջերուն նոր ալպոմ մը պիտի թողարկէ, եւ թէ ան արդէն լծուած է գործի
Համբարձում Աղպաշեան

Գրող, Ճարտարագէտ Համբարձում Աղպաշեան եղած է բեղուն գործիչ մը, իր նպաստը բերելով իրաքահայ գաղութի եկեղեցական եւ միութենական կեանքին: Մաս կազմած է բազմաթիւ փորձագիտական եւ ազգային կազմակերպութիւններու: Եղած է ՀԲԸ Միութեան Օհան ակումբի վարչութեան անդամ, Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ մշակութային յանձնախումբի անդամ:


=== Կենսագրութիւն ===
Համբարձում Աղպաշեան ծնած է 1948-ին Պաղտատ, Իրաք: Հայրը բնիկ զէյթունցի, որ 11 տարեկանին բռնի գաղթած է Զէյթունէն, Տէր-Զօրի անապատին մէջ կորսնցուցած է ողջ ընտանիքը եւ խնամուած է Մուսուլի որբանոցին մէջ, որ կը վայելէր ՀԲԸՄ-ի հովանաւորութիւնը:
Ճարտարագէտ Համբարձում Աղպաշեան աւարտած է 1969ին Պաղտատի համալսարանը եւ արժանանացած Պսակաւոր Արուեստից Գիտութիւններու աստիճանը Ելեկտրակա-ճարտարագիտութիւն ճիւղին, (BS degree in Electrical Engineering), իսկ անգլերէնի վկայականը Պաղտատի «Անգլիոյ Մշակութային Խորհուրդի» (British Council) կողմէ 1989-ին: Տեղափոխուած է Լոս Անճելըս, Կլէյնտէյլ ԱՄՆ:
2003 մինչեւ 2007 թուականը աշխատեր է Իրաքի (Bechtel) Պէքթել Ընկերութեան մէջ, այնուհետեւ ՝ Թեքսաս մինչեւ 2009 թուականը:  2012-2015 տարիներուն, ան նաեւ հետեւած է (Glendale Community College) Կլէնտէյլի համայնքային քոլէճի Պատմութեան, Ազգերու եւ Ցեղերու հետազօտութիւններու եւ քաղաքական դասընթացքներու :


=== Մամուլի աշխատակից ===
Ճարտարագէտ Համբարձում Աղպաշեանի յօդուածները լոյս կը տեսնեն «Նոր Օր»ի, Ասպարէզ օրաթերթի, Ազդակ օրաթերթի, Զարթօնք օրաթերթի Massis Weekly եւ MassisPost-ի մէջ եւ ի թիւս այլոց: 


=== Հրատարակութիւններ ===
Իր «Թուրք Մտաւորականները, որոնք Ճանչցեր են Հայոց ցեղասպանութեան իրողութիւնը» գիրքին Ա. Հատորը լոյս տեսսծ է 2015 թուականին,(Անգլերէն):
Իր «ՅՈՒՇԱՄԱՏԵԱՆ ԻՐԱՔԻ ՀԲԸ ՄԻՈՒԹԵԱՆ (1911-2011)» գիրքը լոյս տեսած է 2016 թուականին:
Համբարձում Աղպաշեանի «Turkish Intellectuals Who Have Recognized The Reality Of The Armenian Genocide» Գիրքին Բ. Հատորը լոյս տեսսծ է 2018 թուականին, (Անգլերէն) 


== Աղբիւրներ ==
ՅՈՒՇԱՄԱՏԵԱՆ ԻՐԱՔԻ Հ.Բ.Ը.Մ.ի, 1911 - 2011 Հեղինակը գիրքը ձօնած է հօր` Մինաս Աղպաշեանի յիշատակին:
Յուշամատեան Իրաքի Հ.Բ.Ը.Մ-ի: 1911֊2011 
Իրաքի քիւրտերը եւ անկախ Քիւրտիստանի երազը
Լոյս Տեսաւ «Յուշամատեան Իրաքի ՀԲԸ Միութեան (1911-2011)» Հատորը Հեղինակ՝ Համբարձում Աղպաշեան
Խաչիկ Դաշտենց

Խաչիկ Դաշտենց (Տոնոյեան, 25 Մայիս 1910(1910-05-25), Դաշտադեմ, Պիթլիսի վիլայէթ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 9 Մարտ 1974(1974-03-09), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), հայ խորհրդային գրող, թարգմանիչ, բանասէր։


== Կենաք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Տարօնի Խութ գաւառը։ Դէպի Երեւան գաղթին, յաճախած է Ալեքսանդրապոլի (Կիւմրի) ամերիկեան որբանոցը, ուր ստացած է նաեւ միջնակարգ ուսում, ապա դառնալու համար գիւղական ուսուցիչ։ 1932–ին աւարտած է Երեւան համալսարանի լեզուաբանական բաժինը։ Քանի մը տարի կատարած է խմբագրական աշխատանք, ապա մասնագիտացած է անգլիական գրականութեան մէջ Մոսկուայի համալսարանէն։
Երկար տարիներ դասախօսած է Երեւանի համալսարանի եւ յարակից հիմնարկներու մէջ. գործած է իբր գիտաշխատող արուեստի հիմնարկի։


== Հրատարակութիւններ ==
1950–էն սկսեալ, հրատարկած է իր վէպերը նուիրուած հայրենի Տարօնի ոգեկոչման։ Գրած է նաեւ բանաստեղծութիւն, թատերգութիւն։
Ունի գրականգիտական աշխատութիւններ, բարձրորակ թարգմանութիւններ, յատկապէս անգլիական գրականութենէն՝ Շէյքսփիր։ 
Կազմած է անգլերէն դասագիրքեր՝ Հայաստանի դպրոցներուն համար։
Մահացած է 1974-ին, Երեւանի մէջ։


== Աղբիւր ==
Հայ Կեանք եւ Գրականութիւն, Յարութիւն Քիւրքճեան, երկրորդական բաժին Ա. տարի, էջ 265:
Անտիփարոս

Անտիփարոս (յուն․՝ Αντίπαρος, հին յուն․՝ Ωλίαρος Օլիարոս), Քիքլատես կղզեխումբին (Էգէական ծով, Յունաստան) պզտիկ ծայռոտ կղզի․ կը գտնուի Փարոսին հարաւ-արեւմուտքը՝ 0,8 ծովային մղոն հեռաւորութեամբ։  Փարոսին հետ կապուած է տեղական անցանաւով։


== Անտիփարոսի քաղաքապետութիւն ==
Անտիփարոսի քաղաքապետութիւնը կը բաղկանայ Անտիփարոս, Տեսփոթիքօ եւ Սդրոկիլօ կղզիներէն։  Բնակչութեան թիւն է 1 211՝ ըստ 2011-ի մարդահամարին (1 037՝ 2001-ի մարդահամարին)։Անտիփարոսին համայնքը հիմնուած է 1914-ին եւ քաղաքապետութեան վերածուած է 2010-ին։


=== Անտիփարոսին բնակավայրերը ===
Անտիփարոսին Բերդը (Քասթրօ) Κάστρο της Αντιπάρου կղզիին պատմական կեդրոնն է։  Ծանօթ են նաեւ Այ Եորղի ծովեզերեայ բնակավայրը (հարաւ արեւմուտքը), Սորոս եւ Քամպոս, իսկ սիրուած ծովափներ են Փսարալիքիես եւ Սիֆնէիքոս։


== Աշխարհագրութիւն ==
Անտիփարոսի քաղաքապետութեան տարածութիւնն է 35,1 քռ․ քլ․։  Կը գտնուի Փարոսին հարաւ-արեւմուտքը։  Անցանաւը Փարոսին կեդրոնական նաւահանգիստէն (Փարիքիա) 4,8 ծովային մղոն հեռու է։  Կղզիին ծովեզրն է 57 քլ․, երկայնքն է 7 մղոն (հիւսիսէն հարաւ) իսկ ամենալայն մասն է 2,8 մղոն։ 
Անտիփարոս հրաբխային ծայռոտ կղզի է, կլիման չոր եւ խոնաւ է։ Ունի փոքր բլուրակներ, որոնցմէ ամենաբարձրն է Փրոֆիթիս Իլիաս (301 մ․)։  
Կղզին շրջապատուած է բազմաթիւ կղզիակներով, որոնք չեն բնակուիր, սակայն մի քանին ունին պատմական եւ հնագիտական արժէք, ինչպէս օրինակ՝ Քիմիթիրի, Սդրոկիլօ, Տիփլօ, Քավուրա, Ռեվմաթոնիսի, Քոքինօ եւ Մավրօ Թուրլօ։


=== Հնագիտական պեղումներէն նմուշներ ===

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Անուանում ==

Կղզիին հին անունն է Օլիարոս․ փիւնիկեան արմատով անուն, որ հաւանաբար կը նշանակէ անտառային լեռ։  Այս անունը գործածած են յաճախ հին աշխարհագէտներ, ինչպէս օրինակ՝ Իրաքլիտիս, Ստրապոն, Փլինիուս։  Հետագային կղզին Անտիփարոս կ՛ անուանուի, որովհետեւ կը գտնուի Փարոսին դիմացը։


== Պատմական ==

Նոր Քարէ Դարու ժամանակաշրջանէն կղզին բնակուած է։  Կ՛ ենթադրուի թէ առաջին բնակիչները Սայտայի փիւնիկեցիներ եղած են։  Սալիակոս կղզիակին հնագիտական պեղումները կը ցուցնեն թէ Սալիակոս հնադարին թերակղզի եղած է Փարոս - Անտիփարոս նեղուցին վրայ։  Ինչպէս նաեւ, թէ շրջանը զարգացած է նախաքիքլատեան մշակոյթը, մանաւանդ Ք․Ա․ 3-րդ հազարամեակին (արդիւնք Ափատիմա, Սորոս, Փեթալիտես եւ Քրասատես շրջաններուն մէջ եղած հնագիտական պեղումներուն)։
Պեղումներէն ի յայտ եկած է թէ կը պաշտէին Ափոլոնաս աստուածը, որ տարածուած էր Քիքլատեսի շրջանը։  Անտփարոսին պատմութիւնը կը հետեւի Քիքլատեսի պատմութեան։


== Տնտեսութիւն ==
Անտիփարոսին տնտեսութիւնը յենուած է զբօսաշրիկութեան, մանաւանդ Ապրիլէն մինչեւ Հոկտեմբեր։  Մնացեալ ամիսներուն կը զբաղին զանազան արհեստներով։  Կղզիին տնտեսութեան նաեւ ներդրում ունին երկրագործութիւնը (ընդհանրապէս ձիթապտուղի մշակում եւ այգեգործութիւն), անասնապահութիւնը եւ ձկնորսութիւնը։


== Զբօսաշրջիկութիւն ==
Զբօսաշրջիկութիւնը վերջին յիսնամեակին մեծ թափ առած է։  Կղզին աշխարհահռչակ է եւ կը ներգրաւէ ընդհանրապէս ունեւոր զբօսաշրջիկներ, որոնք բնակարաններ կը կառուցեն կղզիին վրայ։


=== Տեսարժան վայրեր ===
Միհրան Թովմասի Թումաճան

Միհրան Թովմասի Թումաճան (21 Հոկտեմբեր 1890,Կիւրին,-28 Հոկտեմբեր 1973 Երեւան), հայ երաժիշտ, ազգագրագէտ։


== Կենսագրութիւն ==
Միհրան Թովմասի Թումաճան ծնած է 21 Հոկտեմբեր 1890-ին, Կիւրինի մէջ։ 1895-ին կը փոխադրուի Սեբաստիա, ուր նաեւ կը ստանայ իր միջնակարգ ուսումը: 1909-ին, իր ընտանիքին հետ կը տեղափոխուի Կ.Պոլիս, ուր եւ իր ուսումը կը շարունակէ տեղւոյն համալսարանի Իրաւաբանական դպրոցին մէջ, զոր կ՛աւարտէ 1913-ին:
1910-էն սկսեալ Մ. Թումաճան կը հետեւի Կ.Պոլսոյ մէջ Կոմիտասի կազմակերպած երաժշտագիտական դասընթացքին: 1920-ին, Կոմիտասի միւս աշակերտներուն հետ, կ՛անցնի Փարիզ, խորացնելու համար երաժշտական իր ուսումը:


== երաժշտական ազգագրական բնագաւար ==
1923-ին ան կը փոխադրուի Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ, ուր «Հայ երգ-Երաժշտական Միութիւն » անունով կը կազմակերպէ երգչախումբեր ու համերգներ, միաժամանակ շարունակելով իր ուսուցիչին՝ Կոմիտասի գործը երաժշտական ազգագրական բնագաւարին մէջ:
Տարիներու ընթացքին ան կը յաջողի հաւաքել արեւմտահայ ժողովրդական բազմաթիւ երգեր, ստեղծելով հարուստ հաւաքածոյ մը, գիտական եւ գեղարուեստական բարձր արժէքով:


== Հայրենադարձութիւնը ==
Հեռաւոր Ամերիկայի անկիւն մը անյայտության մեջ ծուարած եւ տարագիր մարդու շատ դառնութիւններ կրելէն յետոյ 1965 թուականին Միհրան Թումաճանը վերադարձաւ հայրենիք եւ հաստատուեցաւՀայաստանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետութեան մէջ: Այստեղ ան աշխատանքի անցաւ ՀՀ ԳԱԱ Արուեստի հիմնարկի մէջ եւ հնարաւորութիւն ունեցաւ մաս-մաս տպագրութեան պատրաստելու բազմամեայ աշխատանքի շնորհիւ ստեղծուած արժէքաւոր ժողովածուն: Նեղ շրջանակի մէջ տեղի կ'ունենայ իր այդ նիւթերու հրապարակման գործնական հարցերուն նուիրուած խորհրդակցութիւն, եւ երբ Հնագիտութեան ու ազգագրութեան հիմնարկի գիտաշխատող բանագէտ Արտաշես Նազինեանը կ'առաջարկէ ժողովածուն անուանել «Հայրենի երգ ու բան», Թումաճանը մանուկի պէս կը հրճուի՝ մեծ ոգեւորութեամբ կ'ընդունէ առաջարկը: Որմէ ետք ան եռանդով կը լծուի նիւթերը տպագրութեան պատրաստելու գործին՝ ատոնց տրամադրելով իր աշխատանքային բոլոր կարողութիւնները, որոնք, ցաւօք, արդէն շատ չէին: Թումաճանը արդէն համարեայ բոլորած էր իր ութերորդ տասնամեակը: Անոր առողջական վիճակի շարունակական վատացման եւ ֆիզիքական ուժերու աստիճանական սպառման հետեւանքով, նոյնիսկ օգնականներու առկայութեան պայմաններու մէջ, գործը դանդաղ առաջ կ'երթար: Այնուամենայնիւ առաջին հատորը լոյս տեսավժւ անոր կենդանութեան օրոք՝ 1972 թուականին : Թումաճանը բառացիօրէն երջանկացած էր. «Ես հասկցայ, որ իմ աշխատանքներու գնահատողներն այստեղ են», յաճախ յուզուելով կ'ըսէր ան: Եթէ առաջին հատորի աշխատանքը տարիներ տեւեց, ապա երկրորդ հատորը մնաց գրեթէ սեւագիր վիճակի մէջ։ Թումաճանը մահացա1973 թուականի Հոկտեմբերի 28-ին Երևանի մէջ:


== Հրատարակութիւններ ==
1966-ին Միհրան Թումաճան կը հրաւիրուի Հայաստան, որպէս Ս.Ս.Հ. Գիտական Ակադեմիայի Արուեստի Հիմնարկի գիտական աշխատակից, ու կը նուիրուի իր հաւաքածոյի գիտական հրատարակութեան աշխատանքին, որուն առաջին հատորը լոյս կը տեսնէ Երեւանի մէջ, 1972-ին, ՀԱՅՐԵՆԻ ԵՐԳ ու ԲԱՆ խորագրով :
ՀԱՅՐԵՆԻ ԵՐԳ ու ԲԱՆ ժողովածուն (1972)Ան հրատարակութեան կը պատրաստէ նաեւ նոյն աշխատութեան երկրորդ հատորը, սակայն մահը կը զրկէ զինք յաջորդ հատորները պատրաստելու հնարաւորութէնէն:
Միհրան Թովմասի Թումաճան կը մահանայ 28 Հոկտեմբեր, 1973, Երեւան:


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Հատոր ԻԴ., Պէյրութ, 1973, էջ 353
Երուանդ Մարգարեան

Երուանդ Մարգարեան (կամ՝ Երվանդ Մարգարյան, ծնած 19 Նոյեմբեր, 1961) հայ հնագէտ, պատմաբան եւ պատմութեան դոկտոր: Ան դասախօս ու ատենապետն է Աշխարհի Պատմութեան բաժանմունքի, Ռուս-Հայկական Համալսարանէն ներս, եւ հետազոտող Հայաստանի Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիայէն ներս:


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած Տաշքենդի մէջ հայ ընտանիքի մը, ընտանիքը փոխադրուեցաւ Հայաստան 1966 թուականին: Ան 1983 թուականին կ'աւարտէ Երեւանի Վ․ Պրուսովի անուան պետական լեզուահասարակագիտական համալսարանէն անգլերէն լեզուի ոլորտին մէջ: 1987 թուականին կ'անդամակցի Հայաստանի Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիոյ պատմութեան հիմնարկին: 1992 թուականին ան իր թեզը պաշտպանեց  «Կոմմագենէ երկրի հելլենիստական սրբավայրերը եւ Հայաստանը» վերնագրով: 1996 թուականին դասախօսելու սկսաւ աշխարհի պատմութեան ոլորտին մէջ Երեւանի Պետական Համալսարանէն ներս: Ան մասնակցած է բազմաթիւ ներքին եւ միջազգային համագումարներու: Անոր հետազոտութիւնները կը կեդրոնանան նախնադարեան եւ միջնադարեան պատմութեան վրայ:


== Գործեր ==


=== Գիրքեր ===


=== Յօդուածներ ===


=== Խօսքեր ===
Սերգէյ Խաչատրեան (ջութակահար)

Սերգէյ Խաչատրեան (5 Ապրիլ 1985(1985-04-05), Երեւան, Հայաստան), հայ ջութակահար։ Հայաստանի Հանրապետութեան վաստակաւոր արուեստագէտ (2012)։
1993 թուականէն ի վեր հաստատուած է Գերմանիա։ 


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Երեւան՝ երաժիշտ–դաշնակահարներու ընտանիքի մէջ։ 1993 թուականին ընտանիքը գաղթած է Գերմանիա՝ մշտական բնակութեան։ Ջութակ նուագել սկսած է վեց տարեկանէն՝ փրոֆ․ Պետրոս Հայկազեանի դասարանը, Երեւանի Սայաթ-Նովայի անուան դպրոցը։ Հետագային ուսումը շարունակած է փրոֆ․ Կ. Ժիսլինի դասարանը, իսկ 1996 թուականէն աշակերտած է Րիսսինին՝ Քարլսռուհէյի երաժշտական բարձրագոյն դպրոցը։ 9 տարեկանին Խաչատրեան առաջին անգամ հանդէս եկած է որպէս մենակատար սիմֆոնիկ նուագախումբի հետ։
Սերգէյ Խաչատրեանի վերջին համերգը Երեւանի մէջ կայացած է 2013 Սեպտեմբեր 15-ին, երբ ան «Արամ Խաչատրեան» համերգասրահին մէջ հանդէս եկած է Հայաստանի պետական երիտասարդական նուագախումբին հետ: 


== Ջութակը ==
Սերգէյ Խաչատրեան կը նուագէ 1740-ին Ճ.Կուարներիի ստեղծած «Իզա»-ի ջութակով, որ անոր սիրով տրամադրած է ճափոնական «Nippon» երաժշտական հիմնադրամը:


== Մրցանակներ ==
Սերգէյ Խաչատրեան ստացած է զուիցերիական «Credit Swiss» դրամատան ամենամեայ մրցանակը` ճանչցուելով «Աշխարհի լաւագոյն երիտասարդ երաժիշտ»: Ջութակահարը պարգեւատրելու արարողութիւնը տեղի ունեցած է Վիեննայի մէջ, 18 Յունուար 2020-ին:
Արժանացած է նաեւ մրցանակի՝ զուիցերիական 75 հազար ֆրանկ գումարի չափով, որ երաժշտական բնագաւառի մէջ «ամենասուղ» մրցանակներէն մէկն է:


== Աղբիւրներ ==
Սերգէյ Խաչատրեան Ճանչցուած է Աշխարհի Լաւագոյն Երիտասարդ Երաժիշտ։
3092 Իրոտոթոս աստղակերպ

3092 Իրոտոթոս․ կը պատկանի Աստղակերպերու Գլխաւոր Գօտիին։ Բացարձակ մեծութեամբ աստղակերպ է (1,124), այդպէս ինչպէս հաստատուած է Արեգակնային Դրութեան համար։


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==
Աստղակերպը կը յայտնաբերուի 1960-ին հոլանտամերիկացի աստղաբան Թոմ ԿերըլսինTom Gehrels, ինչպէս նաեւ Քորնելիս Եոհանես վան Հութեն եւ https://en.wikipedia.org/wiki/Ingrid_van_Houten-Groeneveld հոլանտացի զոյգին կողմէ։ Անոնք աստղակերպին կու տան «պատմութեան հայրը» անուանուած հին յոյն պատմաբան Իրոտոթոսին անունը։
3092 Իրոտոթոս աստղակերպին տրամագիծը կը բնորոշուի 35,1 ± 3,1 քլ․, իսկ անոր երկրաչափական ալպետօն (մակերեւոյթի արտացոլացման (ցրման) յատկութեան յատկանիշ) 0,057 ± 0,011 է։


== Տե՛ս նաեւ ==
659 Նեսթոր աստղակերպ
238 Հիփաթիա աստղակերպ
132 էթրա աստղակերպ
1647 Մենելաոս աստղակերպ
911 Աղամեմնոն աստղակերպ  


== Արտաքին յղումներ ==
Փոքր մոլորակներու ցուցակ(անգլերէն)
Թոմ Կերըլս(անգլերէն)
Քորնելիս Եոհանես վան Հութեն(անգլերէն)
https://en.wikipedia.org/wiki/Ingrid_van_Houten-Groeneveld(անգլերէն)
Ռոտոսի Աքրոփոլիս

Ռոտոսի Աքրոփոլիս (յուն․՝ Ακρόπολη της Ρόδου), Ռոտոս, Յունաստան․ Ք․Ա․ 5-րդ /3-րդ դարու բարձրադիր աքրոփոլիսը կ՛ ընդգրկէ Աթինա Փոլիատային եւ Զեւս Փոլիատայի նուիրուած տաճարը, ինչպէս նաեւ Ափոլոնասի տաճարը, մարզարան, փոքր թատրոն մը, յաւերժահարսերու պաշտամունքի վայր եւ Արդեմիսիոն։  Կը գտնուի Ռոտոս քաղաքին կեդրոնէն 3 քլ․ արեւմուտք։


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==


=== Նկարագրութիւն ===
Ռոտոսի Աքրոփոլիսը ամրացումներ չէ ունեցած։  Կոթողական վայրի յատկութիւնը ունեցած է․ տաճարներ, հանրային շէնքեր եւ պաշտամունքի ստորերկրեայ վայրեր։  Շէնքերը կառուցուած էին յատկապէս ձեւաւորուած սարահարթերու վրայ երերուն տարբեր մակարդակներու եւ իբրեւ յենակ ունէին ուժեղ փոփոխական պատեր։
Ըստ Էյլոս Արիսդիտիս հռետորին (Բ․ դար) Ռոտոսի Աքրոփոլիսը եղած է ռազմավայր եւ պուրակ մը «πεδίων και αλσών μεστή»։  


==== Աթինա փոլիատա եւ Զեւս Փոլիատա տաճար ====
Կը գտնուի Աքրոփոլիսին հիւսիսային ծայրամասը։ Ունի արեւելեան եւ արեւմտեան ուղղութիւն։  Դորեան ոճի կառուցում է։  Անոր արեւելեան սահմանագիծին ճեմուղի մը «Սթոա»ով (Στοά) կար։  


==== Փիթիաս Ափոլոնասի տաճար ====
Աւելի փոքր Աթինա փոլիատա եւ Զեւս Փոլիատա տաճարէն, կը գտնուի հարաւային ծայրամասին եւ ան  ալ ունի արեւելեան եւ արեւմտեան ուղղութիւն։ 


==== Յաւերժահարսերու պաշտամունքի վայր ====

Աթինա փոլիատա եւ Զեւս Փոլիատա տաճարին հարաւ-արեւելեան կողմը կը գտնուին չորս ստորերկրեայ ժայռափոր ենթակառոյցներ ձեւուած մուտքի աստիճաններով, անցքերով, կեդրոնական առաստաղի լայն բացուածքով, ջրարաններով եւ արձանիկներ սաղարթալի որմնախորշերով։  Այս «քարայրները» պաշտամունքի եւ հանրային զբօսավայրի համար կ՛ օգտագործուէին։


==== Թատրոն ====
Կառուցուած էր մարմար քարէ 800 հանդիսատեսներու համար։  Կը գտնուի մարզարանին հիւսիս-արեւմուտքը։


==== Մարզարան ====
210 մ․ երկարութեամբ եւ հարաւ-հիւսիս ուղղութեամբ մարզարանը կը գտնուի բլուրին հարաւ-արեւելան կողմը։  


==== Ճեմուղին («Սթոա») ====
Անոր տպաւորիչ ճակատը նաւահանգիստէն տեսանելի էր։


==== Արդեմիսիոն ====
Արտեմիս աստուածուհիին նուիրուած պաշտամունքի վայրը կը գտնուի բլուրին հարաւ-արեւելեան մասը։


=== Հնագիտական պեղումներ ===
Հնագիտական առաջին պեղումները կատարած է Իտալական Հնագիտական Դպրոցը 1912-1945, իտալական գերիշխանութեան ընթացքին։  1946-էն ետք Յունական Հնագիտական Սպասարկութենէն կատարուած հնագիտական պեղումները, օգնած են բնորոշել հնավայրին տեղագրութիւնը եւ ուսումնասիրել շրջանի պատմութիւնը։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
  


== Տե՛ս նաեւ ==
Լինտոսի Աքրոփոլիս (Ռոտոս)
Աքրոփոլիս


== Արտաքին յղումներ ==
Էյլոս Արիսդիտիս(յունարէն)