armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Հայկ Պէրպէրեան

Հայկ Պէրպէրեան (17 Ապրիլ 1887(1887-04-17), Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 3 Հոկտեմբեր 1978(1978-10-03), Փարիզ), հայագէտ, թարգմանիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 17 Ապրիլ 1887-ին, Պոլիս (Օրթագիւղ)։ Նախակրթութիւնը ստացած է թաղային դպրոցին մէջ։ Յետոյ աշակերտած է Պոլսոյ Ազգային Կեդրոնական Վարժարանի մէջ, իրեն նախորդած Հրաչեայ Աճառեանի պէս այստեղ հմտանալով գրաբառին, հայոց պատմութեան ու ֆրանսերէնին։ 1915 թուականին կ՚անցնի Յունաստան, իսկ յետոյ՝ Եգիպտոս, աշխատելով իբրեւ թարգմանիչ եւ Ազգային Պատուիրակութեան քարտուղար։


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Հատոր Է., Պէյրութ, 1979, էջ 388։
Կարօ Ղաֆադարեան

Կարօ Ղաֆադարեան (20 Ապրիլ 1907(1907-04-20), Ախալցխա - 21 Դեկտեմբեր 1976(1976-12-21), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), պատմաբան, բանասէր եւ արձանագրագէտ:


== Կենսագրութիւն ==
Ծննդավայրի միջնակարգ դպրոցը աւարտելէ ետք, 1927-ին կը մտնէ Երեւանի պետական համալսարանը, որպէս պատմութեան ուսանող:1931-ին համալսարանական ուսումը աւարտելէ ետք Կ.Ղաֆադարեան կը նշանակուի էջմիածինի Ձեռագրատուն-Մատենադարանի դիտական աշխատող: 1932-ին կը տեղափոխուի ՀՍՍՀ-ի մշակոյթի պատմութեան հիմնարկի, ուր իր ամբողջ ժամանակը կը տրամադրէ Հայաստանի պատմադիկան յուշարձաններու ուսումնասիրութեան:
1940-1965 թուականներուն Կ.Ղաֆադարեան կը ստանձնէ Հայաստանի Պետական Պատմական Թանգարանի վարիչի պաշտօնը:Ամբողջ երեսուն տարի, սկսած 1946-էն կը ղեկաւարէ Դուինի ղեկումներուն աշխատանքը, եւ սկսած 1960-ի Փետրուարէն, մինչեւ իր մահը, կը գլխաւորէ ՀՍՍՀ-ի Գիտութիւններու Ակադեմեայի հնագիտութեան եւ ազգագրութեան հիմնարկի հին եւ միջնադարեան հնագիտութեան բաժինը, իսկ վերջինս երկու մասի բաժնուելէ ետք ՝ Միջնադարեան հնագիտութեան բաժնի աշխատանքները:
19??-էն մինչեւ իր մահը, ան նաեւ անդամ է Պատմա-Բանասիրական Հանդէս-ի խմբագրական կողմին:


== Պարգեւներ, շքանաշաններ ==
Իր երկարամեայ անբասիր, հաւատաւոր եւ բազմաբեղուն աշխատանքին որպէս գնահատնք, Կ. Ղաֆադարեան կը պարգեւատրուի «Աշխատանքային Կարմիր Դրօշ»ի եւ «Պատուոյ Նշան»ի շքանշաններով, իսկ 1975-ին Ակադեմիայի բարձրագոյն գնահատականին՝ «Մեծարման Գիր»ին:


== Հրատարակչական ==
Կ. Ղաֆադարեանի խմբագրութեամբ, ու մասնաւոր ջանքերով, 1942 եւ 1948 թուականներուն յաջորդականօրէն  լոյս կը տեսնեն հայ ճարտարապետութեան մեծավաստակ ուսումնասիրող՝ Թորոս Թորոմանեանի «Նիւթեր Հայ Ճարտարապետութեան Պատմութեան» մեծածաւալ հատորները:
Կ.Ղաֆադարեան կը մահանայ 1976-ի Սեպտեմբերի 20-ին:


== Աշխատասիրութիւններ ==
Հայկական ճարտարապետութեան, հայերէն վիմագիր արձանագրութիւններու, հնագիտութեան եւ ընդհանրապէս Հայագիտութեան նուիրուած իր մի քանի տասնեակ դիտական յօտուածներէն անկախ, առանձին հատորներով լոյս կը տեսնեն Կ. Ղաֆաթարեանի հետեւեալ աշխատասիրութիւնները. ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԳՐԻ ՍԿԶԲՆԱԿԱՆ ՏԵՍԱԿՆԵՐԸ, (Երեւան,1939), ԱԼՔԻՄԵԱՆ ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ (Երեւան, 1940), ՅՈՎՀԱՆՆԱՒԱՆՔԸ ԵՒ ՆՐԱ ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹԻՆՆԵՐԸ (Երեւան, 1948), ԴՈՒԻՆ ՔԱՂԱՔԸ ԵՒ ՆՐԱ ՊԵՂՈՒՄՆԵՐԸ (Երեւան, 1957), ՍԱՆԱՀԻՆ ՎԱՆՔԸ ԵՒ ՆՐԱ ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ (Երեւան, 1959), ՀԱՂԲԱՏ ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏԱԿԱՆ ԿԱՌՈՒՑՈՒԱԾՔՆԵՐԸ ԵՒ ՎԻՄԱԿԱՆ ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ (Երեւան,1963):


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Պէյրութ 1977, էջ 360-361
Արշալոյս Արշարունի

Արշալոյս Միքայէլ Արշարունի (17 (29) Նոյեմբեր 1896, Կաղզուան, Կարսի մարզ, Կովկասեան երկրամաս, Ռուսական Կայսրութիւն - 20 Հոկտեմբեր 1985(1985-10-20), Մոսկուա, Խորհրդային Միութիւն), հայ խորհրդային գրականագէտ, բանասէր, ուսուցչապետ, ԽՍՀՄ արուեստի վաստակաւոր գործիչ։


== Կեանգ եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Արեւմտեան Հայաստանի Կարսի մարզի Կաղզուան քաղաքը։ 1904-ին ընտանիքով տեղափոխոիած է Տոնի Ռոստով քաղաքը։ Յաճախած է Նոր Նախիջեւանի թեմական դպրոցը։ Այստեղ իր ուսուցիչները եղածն են Երուանդ Շահազիզ, Գէորգ Չորեքչեան, Աբրահամ Զամինեան, Հրաչեայ Աճառեան։ Թեմական դպրոցը աւարտած է 1916-ին։ Նոյն թուականին զինք զինուորագրած են։ Սակայն մի քանի ամիս ետք ան զօրացրուած է եւ ուսուցչութեամբ զբաղած է Եալթայի, Ղարասու բազարի եւ Չալթըրի մէջ։ Այդ տարիներուն ռազմական գործողութււններու պատճառով Վարշաւայի համալսարանը տեղափոխուած  է Տոնի Ռոստով։ Արշարունին ընդունուած է այս համալսարանի պատմաբանասիրական բաժանմունքը, սակայն չէ աւարտած։
Գրական վաստակ
Խմբագրած է «Օրակարգ» (1920-1921) եւ «Պրոլետար» (1921) պոլշեւիկեան պարբերականները Ալեքսանդրապոլի մէջ։ 
Մասնակցած է ռուս առաջին «Գրական հանրագիտարան»-ի հիմնադրմանն ու խմբագրմանը՝ Ա․ Լունաչարսկիի, Վ․ Ֆրիչէի, Ն․ Մառի հետ։ Մոսկուայի պետական համալսարանին ու այլ համալսարաններում մէջ դասաւանդած եւ այդ բաժիններու վարիչ եղած է (1928 թուականէն), դասախօսած է Երեւանի թատերական հիմնարկին մէջ։ 
Գրած է «Մոսկուայի համալսարանը ու հայ առաջաւոր ինտելիգենցիան» (1955), «Հայ թատերագիտական մտքի պատմութենէն» (1956), «Հայ ժողովրդական թատերախաղեր» (1961) ուսումնասիրութիւնները։ Ռուսերէնի թարգմանած է Գաբրիէլ Սունդուկեանի, Ալ․ Շիրվանզադէի, Նար-Դոսի, Հրաչեայ Քոչարի շարք մը երկերը։ 
Զբաղած է նաեւ խորհրդային Արեւելքի ժողովուրդներու գրականութեան եւ ժողովուրդներու բանահիւսութեան հարցերով։ Ուսումնասիրութիւններ գրած է Արեւելքի կրօնական շարժումներու մասին («Բեխաիզմ», 1930, ռուս․, «Բաբիզմ», 1931, ռուս, եւ այլն)։
Գարոլ Ռապատի

Գարոլ Ռապատի (Carol Rabadi, 14 Դեկտեմբեր 1977, Ամման, Յորդանան), յորդանանցի օդաչու, Royal Jordanian ընկերութեան աշխատակից: 2009-ին եղած է արաբ կիներու առաջին թռիչքային անձնակազմին առաջնորդը: Գարոլը օդային գծի հրահանգիչ է, Simulator-ի հրահանգիչ եւ A320 ինքնաթիռի օդուղին ստուգող առաջնորդ:


== Գործունէութիւն ==
Գարոլ Ռապատին ինքնաթիռի բնագաւառի աշխատանքը սկսելու մասին մտածած է մանկութեան տարտիներուն, երբ Կիպրոս-Յորդանան թռիչքի ժամանակ նստած է օժանդակ օդաչուի աթոռին: Օդային գիտութիւններու BA-ի աստիճան ստացած է Ֆլորիտայի Տյէթօն Պիչ քաղաքի Էմպրի Ռիտլ օդային համալսարանէն։ Աւարտելէն երկու ամիս ետք` 1999-ին, միացած է Royal Jordanian ընկերութեան: 2009-ին Յորդանանի պատմութեան մէջ դարձած է երկրորդ կին օդաչուն (Յորդանանի առաջին կին օդաչուն Տաղրիտ Աքաշէհն էր, 1985-ին):
Սկզբնական շրջանին, ինչպէս ընկերութեան այլ ուսանող օդաչուները, Ռապատի երկու տարի աշխատած է օդային ընկերութեան օժանդակող անձնակազմին հետ: Ան շուրջ վեց տարի աշխատած է իբրեւեւ երկրորդ օդաչու` թռիչքներ կատարելով Airbus A320 ընտանեկան եւ A340 օդանաւերով: Ան միաժամանակ կրնար իբրեւեւ օդաչու հանդէս գալ Embraer E-Jet ընտանեկան օդանաւով: Աւելի քան 100 ուղեւորի հետ առաջին թռիչքը իրականացուցած է Հոկտեմբեր 2009-ին` վերադառնալով Աթէնքէն: Այս թռիչքը Royal Jordanian ընկերութիւնը առաջին անգամ կ՛իրականացնէր միայն կին անձնակազմով, որուն յաջորդած են նմանատիպ բազմաթիւ թռիչքներ: Ռապատին անդամակցած է ԿԻն Օդաչուներու «99» Միջազգային Կազմակերպութեան:
Վահան Ա. Քհնյ. Կիւլտալեան

Վահան Ա. Քհնյ. Կիւլտալեան (1877-1945), Աւազանի անունով Աւետիս, ծնած է Այնթապի մէջ, 1877-ին։ Հայրը եղած է Այնթէպի եկեղեցւոյ հիմնադիրներէն մին։
Աւետիս, որ կոչուած է նաեւ Արտաշէս, նախակրթութիւնը ստացած է Ազգ. Ներսէսեան Վարժարանին մէջ, ապա Աթենական վարժարանի, որմէ ետք, որպէս ձրիավարժ ուսանող ընդունուած է Կեդրոնական Թուրքիոյ Քոլէճին մէջ, պայմանաւ, որ ընթացաւարտ ըլլալէ ետք պիտի աշակերտէ Մարաշի Աստուածաբանական հաստատութեան։
1895-ին մտած է քոլէճ եւ եղած ֆրէշմէն կարգի ուսանող։ Անգլերէնի յաւելեալ դասեր առնելէ ետք կը պաշտօնավարէ Այնթէպի Հայկազեան դպրոցէն ներս որպէսզի կարենայ հոգալ իր ծախսերը։
1899-ին ծայլուն նիշերով աւարտած է քոլէճը բայց չէ կրցած ընդունուիլ Մարաշի Աստուածաբանական դպրոց, որովհետեւ իր ուսանողութեան շրջանին ոչ աղօթարան գացած էր, ոչ ալ պատուելիի մը քարոզը մտիկ ըրած։ Ուստի, հարկադրուած նետուած է ուսուցչական ասպարէզ, եւ կարճ ժամանակ մը ետք հրաւիրուած է Հայկազեան վարժարանի տեսչութեան պաշտօնին։ Եկեղեցական ըլլալու փափաքը սրտին, իր տեսչութեան շրջանին դիմած է Արմաշի դպրեվանքը, բայց այնտեղ ալ չէ յաջողած։ Առանց յուսահատելու, ան դիմած է Երուսաղեմի Պատրիարքին եւ անոր հաւէրով մեկնած է Երուսաղէմ, ուր դպրեվանքի ժառանգաւորաց դասարաններուն դասաւանդած է միւս կողմէ հետեւելով ընծայարանի դասընթացքներուն։
1903-ին վերադարձած է Այնթապ, ուր անմիջապէս հրաւիրուած է Հայկազեան համալսարանի տեսչութեան պաշտօնին, զոր ստանձնելէ ետք վարած է մինչեւ իր քահանայ ձեռնադրուիլը։
1904-ին Աւետիս կը պսակուի Միրայ Գամաճեանի հետ եւ ապա քահանայ կը ձեռնադրուի վերակոչուելով Տէր Վահան։ Իր կարողութեամբ դարձած է գործունեայ եկեղեցական։
1909-ի անտիոքի եւ Ատանայի ջարդերու վաղորդայնին նպաստներ բաշխելու համար մեկնած է Անտիոք։ Ապա նոյն առաքելութեամբ յաջորդաբար մեկնած է Քեսապ եւ Ճէպէլ Մուսայի գիւղերը ու վերադարձած Այնթապ։
Ան Քեսապի մէջ շինել տուած է մանչերու համար գործող Սահակեան Վարժարանը եւ 1910-ին՝ աղջկանց Պօղոսեան Վարժարանը։
1921-ին ան տեղափոխուած է Եգիպտոս ուր քահանայագործած է ու ժամանակ մըն ալ Եգիպտոսի Առաջնորդական փոխանորդի պաշտօնը վարած։
1922-ին տեղափոխուած է Ամերիկա եւ 1925-ին Շիքակոյի մէջ ուր հայկական եկեղեցի չկար, կրցած է գնել տալ եկեղեցի մը ու զայն օծել Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ անունով։ Այս եկեղեցւոյ մէջ ան պաշտօնավարած է 14 տարի։
Իր քահանայութեան ընթացքին մեծ կարեւորութիւն տուած է կրթական կեանքին եւ անձնապէս աշխատած է հայ մանուկներու դաստիարակութեան ի խնդիր։ Ան եղած է նաեւ գրիչի մարդ եւ ստորագրած է շահեկան յօդուածներ՝ հոգեւոր եւ եկեղեցագիտական խնդիրներու շուրջ։
Ան իրգործունէութեան ընթացքին արժանացած է Լանջախաչ կրելու արտօնութեան, Ծաղկեայ սեւ փիլոն կրելու պատիւին եւ ստացած է աւագութեան տիտղոս։ Իրեն համար հոգեւորական ըլլալ կը նշանակէր բարձագոյն ուսման հասնելու կարելիութիւն եւ եկեղեցիի ու դպրոցի ծառայութիւն։
Իր նկարագիրը կը յատկանշուի յարատեւ ընթերցասիրութեամբ, սորվելու եւ սորվեցնելու փափաքով։
Եղած է նկարագիր ու տեսիլք ունեցող մարդ։ Ու իր նպատակին կարենալ հասնելու համար յաջողած է յաղթահարել բոլոր դժուարութիւնները։
Վախճանած է ամերիկայի մէջ, 5 Մարտ 1945-ին։
Յարութիւն Ալփիար

Յարութիւն Ալփիար (12 Յուլիս 1864(1864-07-12), Իզմիր, Այտընի Կուսակալութիւն, Օսմանեան Կայսրութիւն - 5 Ապրիլ 1919(1919-04-05)), հայ երգիծաբան, լրագրող եւ արձակագիր։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Իզմիր: Նախնական կրթութիւնը ստացած է Պոլսոյ Արամեան եւ ապա Շահնազարեան վարժարաններուն մէջ:
Ուսումը աւարտելէ ետք որոշ ժամանակ ապրած է Իտալիոյ, Ֆրանսայի, Անգլիոյ եւ Եգիպտոսի մէջ: Եգիպտոս գտնուած միջոցին՝ 1896-1898 եւ 1901-1902 տարիներուն հրատարակած է «Փարոս» թերթը:


=== Աշխատակցած թերթեր ===
Ալփիար երիտասարդ տարիքէն սկսած է արձակ գրութիւններով աշխատակցիլ զանազան թերթերու. ինչպէս՝

«Արեւելեան Մամուլ»,
«Մասիս»,
«Սուրհանդակ»,
«Հայ Գրականութիւն»,
«Մանզումիէ Էֆքեար» եւ ուրիշներ:Ան եղած է նաեւ «ԺԱՄԱՆԱԿ»ի աշխատակից եւ զանազան գրութիւններով իր մասնակցութիւնը բերած թերթի հրատարակութեան:
Ալփիար որոշ ժամանակ աշխատակցած է նաեւ թրքերէն «Քալեմ» երգիծական թերթին, ուր հրատարակած է ֆրանսերէն լեզուով երգիծական գրութիւններ: Որոշ ժամանակ եղած է Պոլսոյ Պատրիարքարանի քարտուղար:


=== Ժողովածուներ ===
Ալփիար իր գրութիւններով կազմած է ժողովածուներ. ինչպէս՝

«Ֆանթազիօ»,
«Քմայքի ծաղիկներ»,
«Որքան տեւելու է»,
«Առաջին անգամ: Ֆանթէզի նորավէպ» աշխատութիւնները:


=== Գրչանուններ ===
Յովհաննէս Ալփիարի կողքին ան իր գրութիւնները յաճախ ստորագրած է նաեւ Ռատամես եւ Քրիզանթեմ գրչանուններով:
Արաքս (թերթ, Թեհրան)

«Արաքս», գրական, մշակութային, հասարակական շաբաթաթերթը հիմնադրուած է Մարտ 1987-ին Թեհրանի մէջ (Իրան)։ Սկիզբը ամսաթերթ, ապա 2005-ին շաբաթաթերթ։ «Արաքս»-ի առաջին երեք համարները հրատարակուած են «Արազ» անունով, 4-րդ համարէն անուանափոխուած է «Արաքս»-ի։ Առաջինէն ութերորդ համարները եղած է միայն հայերէն, իսկ 9-րդէն յետոյ հայերէն-պարսկերէն։ Թերթի անդրանիկ համարը տպուած է 1000 տպաքանակով, այնուհետ բարձրացած է 3000-ի, որմէ 500 օրինակը կ՚առաքուի արտասահման, հիմնականին Հայաստան։
Թերթը կը հրատարակուի խմբագրական կազմի միջոցով, գլխաւորութեամբ Մովսէս Քեշիշեանի։ Արտօնատէր՝ ճրտգ. Սեւակ Յովսէփեան։
«Արաքս»-ը ունի նաեւ կայք էջ եւ վեպլոգ, հայերէն եւ պարսկերէն լեզուներով։ «Արաքս»-ը անկախ մամուլ է, իսկ գաղափարական առումով կը պաշտպանէ Հայկական ազգային ազատագրական պայքարը, Արցախեան պայքարը եւ Հայաստանի եւ Արցախի զարգացումն ու հզօրացումը։
Հայերէն-պարսկերէն) ամսագիրը կ՚անդրադառնայ իրանական, իրանահայ կեանքին, Հայաստանի եւ Արցախի մէջ տեղի ունեցող իրադարձութիւններուն։ Իւրաքանչիւր համարի մէջ աւելի քան 10 էջ կը յատկացուի պարսկերէն նիւթերու հրաաարակման։ Թերթն ունեցած է մանկապատանեկան, մարզական, առողջապահական յաւելուածներ։ Պարսիկ ընթերցողին կը ծանօթացնէ Հայկական հարցին ու հայ ժողովուրդի պատմութեան։ Թերթի գլխաւոր յօդուածները քաղաքական, հասարակական վերլուծական բովանդակութիւն ունին։


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտոնական կայք Archived 2016-08-09 at the Wayback Machine.
Պաշտոնական կայք
Ախթալայի Վանք

Ախթալայի վանական համալիր (նաեւ Պղնձահանք), X դարին հիմնադրուած պարսպապատ վանական համալիր, կը գտնուի Հայաստանի Լոռու մարզի Ախթալայ գիւղին մէջ՝ Երեւանեն 185 կմ հիւսիս։ Ախթալայի վանական համալիրը Հայաստանի այն քաղկեդոնական վանքերեն է, որուն կառուցումը կը համընկնի Հայաստանի Վերածնութեան շրջանի հետ։ Ախթալայի վանական յուշարձանախմբին մէջ ներդաշնակ միահիւսուել են հայկական, վրացական ու բիւզանդական ճարտարապետութեան տարրերը։
Միջնադարին վանքը յայտնի էր որպէս Պղնձահանքի վանք։ Կիրակոս Գանձակեցին իր "Հայոց Պատմությունում" կը հիշատակ է, որ իշխան Իվանե Զաքարյանը մահացավ 1241 թ եւ իրեն դին ամփոփվեց Պղնձանահքւն մէջ, որը Իվանեն կը նախկին էր խլած էր հայերէն եւ դարձուցած վրացական (այսինքը՝ ուղղափառ) եկեղեցի։ Դարձնելով ուղղափառ եկեղեցի, ուղղափառութիւն ընդունած Իվանե Զաքարյանը այն վերակառուցեց եւ անվանեց Ախթալա։ Ըստ Գանձակեցու, նոյն եկեղեցիին մէջն է ամփոփված նաեւ Իվանեի որդի, իշխան Ավագը (մահ, 1250 թ Բջնիի մէջ)։
Սուրբ Աստուածածին եկեղեցիի պատերը նկարազարդուած են հոյակապ, հրաշալի պահպանուած որմնանկարներով։ Որմնանկարները կատարուած են XIII դարոին, երբ եկեղեցին վերափոխուեցաւ փաղկեդոնականի։ Որմնանկարներն իրենց գունային լուծումներով կը մօտենան բիւզանդականին, սակայն թեմաներու ընտրութիւնը զուտ հայկական է։
Ներկայումս Ախթալայի վանքն ունի ուխտագնացութեան օրեր՝ սեպտեմբերի 20-21։
Եկեղեցու որմնանկարներու ստորին շերտը կը վերաբերուի 11-րդ դարին։ Գունազարդումը բնորոշ է բիւզանդական արվեստին, իսկ թեմատիկ լուծումները՝ հայկական մանրանկարչութեանը։ Իսկ 13-րդ դարին եւ հետո կատարված որմնանկարները հարազատ են բիւզանդական արվեստին։ Իրենց մեծ մասն ունի յունարէն, մէկ մասն ալ՝ վրացերեն արձանագրութիւններ։ Երկշերտ բարձրարվեստ որմնանկարները կը պատկերին Հին եւ Նոր կտակարաններու առանձին դրվագներ, սրբերու պատկերներ, այդ թիւին մէջ՝ եւ Գրիգոր Լուսավորչի պատկերը։ Խորանի գմբեթարդին Մարիամ Աստվածածիննը՝ գահին նստած է, մանուկ Հիսուսը գիրկին. (պահպանուած է որմնանկարի միայն մէկ մասը), անւցմէ վար հաղորդութեան՝ խորհրդավոր ընթրիքի տեսարանն է։ Հիսուսը պատկերված է երկու անգամ՝ մերթ շրջված դեպի աջ եւ մերթ դեպի ձախ՝ առաքեալներուն հետ հացը կիսելու ժամանակ։
Պահպանուած են Պետրոս, Հովհաննես, Պողոս առաքեալներու, Ղուկաս եւ Մատթեոս ավետարանիչներու պատկերները։
Քիչ աւելի վարը ողջ հասակով պատկերուած են սրբեր, ի թիվս որոնց՝ Հռոմի Սեղբեստրոս պապի, Հակոբ Տյառնեղբոր, Հովհան Ոսկեբերանի, Բարսեղ Մեծի, Գրիգոր Ա Լուսավորչի, Աթանաս Ալեքսանդրացու, Հռոմի Կլեմենտ (Կղեմես) պապի, Գրիգոր Սքանչելագործի, Կիւրեղ Ալեքսանդրացու, Գրիգոր Աստվածաբանի, Կիպրիանոս Կարթագէնացու պատկերները։
Արեւմտեան պատի որմնանկարներու մէջ պատկերված է երկնային արքայութիւնը, իսկ հիւսիսային պատին՝ Հիսուսի չարչարանքները, Կայիափա քահանաեապետը ու հռոմեական կառավարիչ Պիղատոս Պոնտացին։ Կամարները, միջնապատերն ու սիւները նոյնպես պատկերազարդված են սրբագրային թեմաներով եւ սրբերու դիմապատկերներով։ Որմնանկարներու մէկ մասը վերականգնուած է։
Ախթալայի վանական համալիրում Սերգեյ Փարաջանովը նկարահանած է “Նռան գույնի” որոշ տեսարաններ։ Ներկայումս կը վերականգնուի եկեղեցու գմբեթը, ինչպես նաեւ կը վերանորոգուի եկեղեցու այլ հատվածները։


== Պատկերասրահ ==
Փիթր Տինքլէճ

Փիթր Հէյտըն Տինքլէճ (անգլերէն՝ Peter Hayden Dinklage, ծնած 11 Յունիս, 1969, Մոռիսթաուն, Նիւ Ճըրզի, ԱՄՆ) Ամերիկացի դերասան մըն է: Իր ամէնէ հռչակաւոր ֆիլմը եղած է The Station Agent (2003) ֆիլմը, իսկ ամէնէ հռչակաւոր հեռուստաշարն ալ «Գահերու Խաղ» հեռուստաշարը:


== Արտաքին յղումներ ==
IMDb՝ 227759
Peter Dinklage at Emmys.com
Dan Kois (March 29, 2012)։ «Peter Dinklage Was Smart to Say No»։ Նյու Յորք Թայմս 
Peter Dinklage '91 Addresses Bennington College's Class of 2012
Հրանդ Ք. Արմէն

Հրանդ Ք. Արմէն (1 Յունուար 1895(1895-01-01), Կեսարիա, Թուրքիա - 1973, Տիթրոյթ, Միշիկըն, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), հայ պատմաբան մըն է:


== Կենսագրութիւն ==
Հրանդ Ք. Արմէն 1911-ին կ՛անցնի Ամերիկայի Միացեալ Նահանգները, ուր շրջան մը իր երէց եղբօր մօտ՝ ալիւրաղացի մէջ աշխատելէ ետք, կը մտնէ Ամերիկեան բանակ, զինուորական իր ծառայութիւնը կատարելու: 1931-ին որպէս Իրաւագիտութեան ուսանող, մուտք կը գործէ Տիթրոյթի Համալսարանը, զոր կ՛աւարտէ երեք տարիներու մէջ:
Իրաւանաբական ասպարէզին կողքին, Հրանդ Ք. Արմէն կը նուիրուի հայ ժողովուրդի պատմութեան սերտողութեան: Իր ամբողջ ուշադրութիւնը կեդրոնացնելով Արտաշէսեան, Արշակունեան Մարզպանական Հայաստանի վրայ, հետեւողականօրէն ան կը փորձէ լոյսին բերել տուեալ ժամանակաշրջանի միջազգային ու հայկական քաղաքական անցուդարձերը, միշտ ապաւինած հայ եւ օտար սկզբնաղբիւրներու վկայութեանց, որոնց հանդէպ իր դիրքորոշումը կը յայտնաբերէ հմուտ պատմաբանի կողքին նաեւ յանդուգն իրաւագէտը:
Հրանդ Ք. Արմէն, որ հետեւեալ բառերու մէջ խտացուցած էր իր կեանքը՝ «օրապահիկս օրէնսգիտութիւն, հոգեպահիկս՝ հայոց պատմութիւն»:
Հրանդ Ք. Արմէն կը մահանայ 1973-ի սկիզբները:


== Աշխատութիւններ ==
Յամառ ու բծախնդիր աշխատանքով հայ պատմագրութեան գանձարանին աւանդ կը թողու հետեւեալ աշխատասիրութիւնները՝

ՄԵԾՆ ՏԻԳՐԱՆ, Տիթրոյթ, 1940 (Անգլերէն)
ՄԵԾՆ ՏԻԳՐԱՆ, Անթիլիաս,1947,
ԽՈՐԵՆԱՑԻ, ԵՂՐԱՊԵՏԸ, ԼՈՍ ԱԻՇԷ ԵՒ ՀԱՅՐ ՆԵՐՍԷՍ ԱԿԻՆԵԱՆ, Երուսաղէմ,1951
ՄԱՐԶՊԱՆԸ եւ ՍՊԱՆՃԵԼԸՍ,1952
ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ ԽՈՐԵՆԱՑԻԻ ՔՆՆԱԴԱՏՈՒԹԵԱՆ,Երուսաղէմ,1954
ՊԱՊ ԱՐՇԱԿՈՒՆԻ, Երուսաղէմ, 1958
ՓԱՌԱՆՁԵՄ ԹԱԳՈՒՀԻ, Վենետիկ, 1962
ԱՆԿՈՒՄՆ ԱՐՏԱՇԷՍԵԱՆ ՀԱՐՍՏՈՒԹԵԱՆ,Պէյրութ 1967
ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՔՆՆԱՐԿՈՒՄՆԵՐ, Պէյրութ, 1968
ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԳԵՐԱԳՈՅՆ ԱՏԵԱՆ, ՎԱՍԱԿ ՍԻՒՆԻ, Պէյրութ, 1969:Անոր գրչին կը պատկանի նաեւ ԱՐՄԷՆԻԶՄ խորագրով աշխատասիրութիւն մը:


== Աղբիւրներ ==
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Հատոր Դ., Պէյրութ 1973, էջ 351։
338 (թիւ)

338 (երեք հարիւր երեսունութ) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 337-ի եւ 339-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 Alt   338  գործադրելիս կը ստացուի R գլխատառը
հռովմէաբար գրութիւնը (CCCXXXVIII) երկնիշայինէն (101010010) աւելի երկար է
տարուայ 338րդ օրն է Դեկտեմբեր 5-ը (նահանջ տարիներուն՝ Դեկտեմբեր 4-ը)
338 Պուտրոսա աստեղնեակի կարգային թիւն է
.338 Lapua Magnum-ը փամփուշտի տեսակ է
Մանուկ Համբարձումեան

Մանուկ Համբարձումեան  (20 Մարտ 1882(1882-03-20), Սեբաստիա, Օսմանեան Կայսրութիւն - 3 Դեկտեմբեր 1963(1963-12-03), Ֆրէզնօ, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ)։  Ուսուցիչ, խմբագիր, հրապարակագիր, հանրային գործիչ, բեմասաց եւ իրաւաբան։


== Կենսագրութիւն ==
Մանուկ Համբարձումեան ամերիկահայ գաղութի հանրածանօթ դէմքերէն մէկը կը հանդիսանայ իբրեւ խմբագիր, հրապարակագիր, հանրային գործիչ, բեմասաց եւ իրաւաբան։
Հօրը նահատակութեամբ որբ մնացած, Մանուկ Համբարձումեան իր նախնական կրթութիւնը կը ստանայ ծննդավայրի զուիցերիական որբանոցին մէջ. 1907-ին կ՚աւարտէ Մարզաւանի Անատոլիա Քոլէճը, ուր երկու տարի կը պաշտօնավարէ որպէս հայերէն լեզուի եւ ուսողութեան ուսուցիչ։
1909-ին կը մեկնի Ամերիկա։ Կը վկայուի Եէյլ համալսարանի քաղաքական գիտութեանց, տնտեսագիտութեան եւ փիլիսոփայութեան ճիւղերէն «Masters of Arts» տիտղոսով։
(1914-1916) «Հայրենիք»ի խմբագրութիւնը վարելէ ետք կը հաստատուի, ուր 1925-ին կը ստանայ իրաւաբանի վկայական եւ հոն ալ կը հաստատէ իր իրաւաբանական գրասենեակը։
Կեանքի վերջին շրջանը կ՚անցնէ ծանր հիւանդութեամբ ու կը մահանայ Դեկտեմբեր 3, [1963]]-ին։


== Աղբիւրներ ==
Խմբագիրներ
330 (թիւ)

330 (երեք հարիւր երեսուն) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 329-ի եւ 331-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 A005349  բերկրալի թիւ է
 A127333  վեց յաջորդական պարզերու գումար է՝ 330=43+47+53+59+61+67
 Alt   330  գործադրելիս կը ստացուի J գլխատառը
տարուայ 330րդ օրն է Նոյեմբեր 27-ը (նահանջ տարիներուն՝ Նոյեմբեր 26-ը)
330 Ատալպերթէ աստեղնեակի կարգային թիւն է
Արծիւ Վասպուրականի (յուշարձան, Ագարակ)

Արծիւ Վասպուրականի, յուշակոթող Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Ագարակ գիւղին մէջ՝ Աշտարակ-Ագարակ ճամբուն մօտ։


== Պատմութիւն ==
Յուշարձանը նուիրուած է 1915 թուականի Վանի ինքնապաշտպանութեան մասնակիցներուն։ Յուշարձանի կառուցման աշխատանքները սկսած են 1970-ական թուականներուն եւ աւարտած 1979 թուականին։


== Հեղինակներ ==
Ճարտարապետ՝ Ճիմ Թորոսեան
Ասիոյ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան Վայրերու ցանկ

Այստեղ ներկայացուած են Ասիոյ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան Վայրերու ցանկը։


== Տե՛ս նաեւ ==
ԵՈՒՆԵՍՔՕ
Համաշխարհային ժառանգութիւն
Եւրոպայի եՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան վայրերու ցանկ
Հարաւային Ամերիկայի ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան Վայրերու ցանկ
Ափրիկէի ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան վայրերու ցանկ
Հյուսիսային Ամերիկայում Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկ
Օվկիանիայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկ


== Արտաքին յղումներ ==
ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի համաշխարհային ժառանգութեան Վայրերու ցանկ.  ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի պաշտօնական կայք (անգլերէն)
ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի համաշխարհային ժառանգութեան Վայրերու վիճակագրութիւն. ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի պաշտօնական կայք (անգլերէն)Կաղապար:Համաշխարհային ժառանգութեան վայրերու ցանկ
Ամանոր եւ Կաղանդ Պապուկի հետ կապուած աւանդութիւններ

Կաղանդ Պապա, Կաղանդի գիշեր մեծ ուրախութեամբ կը բանաս Կաղանդի ծառին տակ շարուած նուէրները։ Սակայն ուրկէ՞ կու գայ նուէրներ բաժնելու այս սովորութիւնը։
Արդէն Քրիստոտէ առաջ յոյները իրարու նուէրներ կը բաժնէին տարուան ամէնէն կարճ օրը՝ 21 կամ 22 Դեկտեմբերին։
Հռոմի մէջ Դեկտեմբերին տեղի կ'ունենային սատուռնեան տօները։ Ի պատիւ Սթրենիա աստուածուհիին, Հռոմէացիները կը փոխանակէին ոսկիէ կամ արծաթէ առարկաներ, մաղթելու համար հարստութիւն. կը փոխանակէին նաեւ մեղր, իբրեւ մեղմութեան նշան։
Առասպելները շատ են նաեւ հիւսիսային Եւրոպայի մէջ։ Օրինակի համար, կը պատմեն, թէ Օտէն աստուած հոյակապ ձիու մը վրայ նստած տունէ տուն կ'երթար եւ նուէրներ կը բաժնէր բարի պզտիկներուն։
Նորվեկիոյ անտառներուն մէջ բնակող երեւակայական թզուկներ ամէն ձմեռ կ'ելլէին իրենց քարայրներէն նուէրներ բաժնելու համար։
Սակայն կամաց-կամաց քրիստոնեայ սուրբերը առին Հեթանոս չաստուածներու տեղը։
Այս ձեւով, սպանացիները կը մտածէին, թէ սրբուհի Քաթրին օդին մէջ կը տեղափոխուէր մեծ անիւով մը եւ 25 Նոյեմբերին պատուհաններուն ծայրը նուէրներ կը զետեղէր պզտիկներուն համար։ Մինչ Աւստրիոյ մէջ սրբուհի Պարպ նուէրները կը բաժնէր 4 Դեկտեմբերին:
Այս կրօնական հաւատալիքներէն քանի մը հատը տակաւին մինչեւ այսօր գոյութիւն ունին։ Ասոնցմէ ծնած է նաեւ նշանաւոր սուրբ Նիքոլան:
Պելժիոյ, Աւստրիոյ, Հոլանտայի եւ Ֆրանսայի մէջ կը պատմեն, թէ սուրբ Նիքոլա կու գայ Սպանիայէն, նարիջներով եւ նուէրներով լեցուն նաւով մը, 5 Դեկտեմբերի գիշերը։ Անոր կ'ընկերակցի իր օգնականը՝ Սեւ Փիեռը, որուն երեսը ծածկուած է մուրով։
Երկուքը միասին նուէրներ կը զետեղեն կրակարաններուն առջեւ կամ դուռերուն առջեւ դրուած կողովի մը մէջ։
Քրիստոնեայ սուրբերու նկատմամբ հաւատքը շատ զօրաւոր մնացած է դարերու ընթացքին, սակայն անոնց կու գան միանալու նաեւ առասպելներուն բարի կամ չար վհուկները, պարիկները, թզուկները:
Այս ձեւով, կը պատմեն, թէ Ֆուէթար (ծեծող) պապան խարազաններ կը զետեղէր ծոյլ պզտիկներու տուներուն մէջ։ Մինչ Արիէ մօրաքոյրը ունէր երկաթէ ակռաներ եւ սազի ոտքեր։ Իշու մը վրայ նստած, ան կը շրջէր եւ նուէրներ կը բաժնէր պզտիկներուն։ Իսկ Զուիցերիոյ մէջ չար պզտիկները գետը կը նետէր։
Վերջապէս կը հասնի Կաղանդ Պապան...
1822 թուականին Նիւ Եորքի մէջ առաջին անգամ կը յայտնուի Կաղանդ Պապան, որ այդ ժամանակ, կը կոչուէր Սանթա Քլաուս։
Այդ տարին պատուելի մը՝ Քլեմըն Քլարք Մուր բանաստեղծութիւն մը կը յօրինէ իր պզտիկներուն համար։ Սուրբ Նիքոլան կը ներկայացուի իբրեւ ծեր, զուարթ եւ գիրուկ թզուկ մը, կարմիր քիթով եւ ճերմակ մօրուքով։ Այդ շրջանի գծագրիչները զինք կը ներկայացնեն կարմիր կարճ բաճկոնակ մը եւ փակած տաբատ մը հագած։ Բանաստեղծութիւնը յաջորդ տարին կը տպուի թերթի մը մէջ եւ մեծ յաջողութիւն կը գտնէ։
Ժամանակի ընթացքին Կաղանդ Պապան շատ ժողովրդական կը դառնայ եւ իւրաքանչիւր երկրի մէջ կը ստանայ տարբերակ անուն մը՝ Ֆատըր Քրիսմըս, Պապօ Նաթալ, Սանթա Քլաուս, Վէյնախթման:
Ան Եւրոպա կը հասնի 20ական թուականներուն։ Այդ շրջանին առաջին անգամ ըլլալով հսկայական լուսաւորուած եղեւիններ կը զետեղուին քաղաքներու փողոցներուն մէջ։ Կաղանդ Պապաներ կ'երեւին մեծ խանութներուն մէջ, ուր կ'ընդունին երեխաներուն ապսպրանքները։
Ամերիկայէն եկած այս Կաղանդ Պապան անմիջապէս կ'առնէ տեղը սուրբ Նիքոլային կամ Յիսուս Մանուկին, որ արդէն նուէրներ կը բաժնէր կարգ մը շրջաններու մէջ։


== Աղբիւրներ ==
Ազդակ օրաթերթ, 1996- բացառիկ, Պէյրութ։
Հայկ Հրայր

Հայկ Հրայր, ծնած է Հայաստանի Էջմիածնի Ոսկեհատ գիւղը, ուր ներգաղթած են իր ծնողները Իրանէն 1946-ին։ Աւարտած է տեղւոյն միջնակարգ(երկէորդական) վարժարանը։
Իր ստեղծագործութիւնները քանիցս հնչած են Հայաստանի ռատիոյէն, հեռատեսիլէն, եւ տպագրուած՝ մամուլի մէջ, ինչպէս՝ «Գրական Թերթ», «Հայրենիքի Ձայն», «Գարուն», եւլն։ Անդամ է Հայաստանի Գրողներու Միութեան։
1988-ին առողջական ծանր վիճակին պատճառով (muscular distrophy)գաղթած է ԱՄՆ, Լոս Անճէլըս, ուր կը շարունակէ ստեղծագործել։ Միեւնոյն ատեն կը հետեւի Կլէնտէյլի Carer College-ի անգլերէն լեզուի բարձրագոյն դասնթացքներուն։
Կ՛աշխատակցի «Ասպարէզ» «Լրաբեր», «Նոր Կեանք», «Քաջ Նազար», «Նոր Օր» եւ այլ թերթերու։ Իր գործերը տեղ գրաւած են 1990-ին Հայաստանի «Նայիրի» հրատարակութեան «Կամուրջներ» հատորին մէջ։
1990-ին Լոս Անճելըսի մէջ լոյս տեսած է իր Տաք Հող բանաստեղծութեանց գիրքը, որ արժանացած է Armenian Allied Arts Assosciation-ի գրական առաջին մրցանակին եւ դրամական պարգեւին։
1993-ին Երեւանի մէջ հրատարակուեցաւ իր բանաստեղծութեանց Բ. ժողովածուն՝ Մանանայի Հատիկ։
Հայկ Հրայր տուած է մարդկայնական գողտրիկ բանաստեղծութիւններ։ Յուսալից է ան ապագայի նկատմամբ։ Զգայուն սրտին արտացոլացումն է իր «Մայրս» քերթուածը։ Շատեր նուիրուած են տաղեր իրենց անգին մայրերուն. սակայն Հայկ Հրայրինը եզական է ինքնատպութեամբ։