armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Արցախի անձնագիր

Արցախի անձնագիր, պաշտօնական փաստաթուղթ, որ կը տրամադրուի Արցախի Հանրապետութեան քաղաքացիներուն՝ ճանբորդելու երկրի պետական սահմաններէն դուրս։ Փաստաթուղթը կը տրամադրուի նաեւ անձի նոյնականացումն իրականացնելու համար։ Արցախի Հանրապետութեան անձնագրերը կը տրամադրուին Սահմանադրութեան 2006-ին ընդունուած փոփոխութեան հիման վրայ։


== Ֆիզիկական նկարագիր ==
Արցախի սովորական անձնագիրը մուգ կարմիր գոյնի է, որու վրայ ոսկեգոյնով պատկերուած է Արցախի զինանշանը: Վերջինս կը գտնուի կազմի կեդրոնական հատուածին մէջ։ Իր արտաքին տեսքով անձնագիրը նման է Հայաստանի Հանրապետութեան անձնագրին։ Անձնագրի կազմի վրայ, ոսկեգոյն տառերով, հայերէնով եւ անգլերէնով գրուած է «Արցախի Հանրապետութիւն» եւ «Անձնագիր» բառերը։ Անձնագիրը տրուած պահէն վաւերական է 10 տարի ժամկէտով։ Անձնագրի բովանդակութիւնը հասանելի է հայերէնով եւ անգլերէնով։


== Ճանբորդութիւն եւ ճանաչում ==
Արցախի չճանչցուած ըլլալու պատճառով անձնագիրը չընդունուիր միջազգային հանրութեան կողմէ եւ կ՚օգտագործուի միայն Արցախի սահմաններէն ներս եւ հետխորհրդային երեք մասամբ ճանչցուած երկիրներուն՝ Աբխազիոյ, Հարաւային Օսիայի եւ Մերձդնեստրի Մոլտովական Հանրապետութեան մէջ՝ որպէս Չճանչցուած անկախ պետութիւններու համագործակցութեան անդամ երկիրներ։ Համագործակցութեան անդամ պետութիւնները սահմանած են վիզայի ազատականացման ռեժիմ անդամ չճանչցուած երկիրներու համար։ Ի յաւելումն, Արցախի Հանրապետութեան քաղաքացիները, առանց վիզայի, կրնան ճանբորդել Հայաստան։
Արցախի մէջ օրինական է երկքաղաքացիութիւնը, որու պատճառով Արցախի քաղաքացիները օտարերկրեայ պետութիւններ կը մեկնին Հայաստանի անձնագրերով։ Արցախի Հանրապետութեան քաղաքացիները նաեւ Հայաստանի քաղաքացիներ են։ 2012-ին բազմաթիւ սուրիահայերու տրամադրուած է Արցախի Հանրապետութեան անձնագիր։


== Տես նաեւ ==
Հայկական անձնագիր
Արցախի Հանրապետութեան վիզային քաղաքականութիւն
Արցախի արտաքին քաղաքականութիւն
Արցախի քաղաքական կարգավիճակ
Եփրատ (թերթ)

«Եփրատ», քաղաքական, գրական եւ գիտական թերթ, «Եփրատ» հրատարակչական ընկերութեան հրատարակութիւն։ Լոյս տեսած է 1927-1949, Հալէպի մէջ, փոփոխական պարբերականութեամբ։ Հանդիսացած է Ռամկավար Ազատական կուսակցութեան օրգանը (1929-1934, 1936-1949)։ Խմբագիրներ՝ Խ․ Քարտաշ, Ա․ Շաքլեան, Խ․ Պօղոսեան, Մ․ Կէպէնլեան, Մ․ Երեցեան, Ե․ Պէնլեան, Յ․ Յովսէփեան, Էլի Նազար, Տ․ Տէր-Ղազարեան, Մ․ Տէր-Ստեփանեան, Տ․ Պարիկեան։
Լուսաբանած է խորհրդային Հայաստանի կեանքը։ Յետպատերազմեան շրջանին աշխուժօրէն մասնակցած է հայրենադարձութեան կազմակերպման, խորհրդային գախափարախօսութեամբ հանդէս եկած է դաշնակցութեան դէմ։
Մէզիրէ Կեդրոնական Վարժարան

Մէզիրէ Կեդրոնական Վարժարանը շարունակութիւնն է Մէզիրէի մէ 1880 ականներէն սկսեալ Ս. Աստուածածին Մայր եկեղեցիի կողքին բացուած մանչերու եւ աղջկանց ծխական  ՄԷԶԻՐԷ ԿԵԴՐՈՆԱԿԱՆ ՎԱՐԺԱՐԱՆՆԵՐՈՒՆ։ Կեդրոնական վարժարանի հիմնադրութեան աշխատանքներուն մէջ նկատառելի դեր ունեցած են Աւետիս Տէրոյեան եւ Սարգիս Զատուրեան։
Միայն աղջկանց բաժինը կը սկսի ունենալ տարեկան 20 եւ աւելի աշակերուհին։ Կեդրոնականի տեսչութիւնը կը ստանձնէ Յակոբ ԷՖէնտի Սիմոնեան, կ՛ունենայ  ուսուցչական կազմ մը, որուն շարքին է Ռուբէն Զարդարեան։ 1901-ին վարժարանը կ՛ունենայ իր առաջին շրջնաւարտները։ 1913-1915 տօնրէնութեան պաշտօնը կը յանձնուի Երուանդ Սրմաքէշխանլեանին, գրական ծածկանունով Երուխանին։ Կեդրոնականը կը բաղկանայ 12 դասարաններէ։ Այստեղ կը դասաւանդուին չորս լեզուներ, հայերէն, թրքերէն,Ֆրանսերէն , անգլերէն։ Աւարտական դասարանները ունին իրենց թերթը, որ կը կոչուի Նոր Գարուն։ 15 տարուան իր պատմութեան ընթացքին ունեցած է աւելի քան 300 շրջանաւարտներ։ 1913-ին, Կեդրոնական վարժարանը կը սկսի պաշտօնապէս անուանուիլ Հայկական Ճեմարան։ Կեդրոնական վարժարանի աշակերտները կը նշե գիրերու գիւտին 1500ամեակը։
Կեդրոնական վարժարանի աշակերտներէն են Վահան Թոթովենց (1889 Մէզիրէ – 1937 Հայաստան) եւ Համաստեղը ( Համբարձում Կէլէնեան, 1985 Փէրչէնճ – 1966 ԱՄՆ)։


== Ծանoթագրութիւններ ==


== Աղբիւրներ ==
Հայ Դպրոցը Անցեալէն Դէպի Այսօր,2017
Արտակ արք. Մանուկեան

Արտակ արք. Մանուկեան (1931, Պէյրութ - 1999, Թեհրան), հոգեւոր առաջնորդ։


== Կրթութիւն եւ պաշտօնավարութիւն ==
Գերշն. Տէր Արտակ արք. Մանուկեան ծնած է Պէյրութ։ Աւարտած է Կիլիկիոյ դպրեվանքը եւ Լօզանի համալսարանի աստուածաբանական բաժինը։ 1959 թ. նշանակուած է Թեհրանի հայոց թեմի հոգեւոր առաջնորդ։ Պաշտօնավարութեան տարիներուն, Թեհրանի մէջ կառուցած է «Ս. Թարգմանչաց», «Ս. Գրիգոր», «Ս. Սարգիս», «Ռաշտում», «Ս. Մեսրոպ» եկեղեցիները, ինչպէս նաեւ Թեհրանի հայոց թեմի առաջնորդարանի շէնքը։
Տէր Արտակ արք. Մանուկեան, Թեհրանի համալսարանէն ներս, մի քանի տարի դասաւանդած է՝ հայոց լեզու եւ գրականութիւն։


== Երկեր ==
Հեղինակ է 34 գիտական, կրօնական եւ պատմական գիրքերու, որոնցմէ մի քանին թարգմանուած են պարսկերէն եւ անգլերէն լեզուներուն։ Անոր հեղինակած գիրքերէն են՝ «Հայ Եկեղեցու տօները», «Ստուեր», «Լոյս», «Ջրի Դերը Կրօնական Արարողութիւններում», «Մի Քարի Յուշերից», «Երկու Բեւեռ», «Մշակոյթ Եւ Կրօն», իսկ բանաստեղծական հաւաքածուներէն՝ «Արեւը՝ Գիշերում», «Արտացոլում Գնդի Մէջ» եւ այլն։ Հեղինակած է նաեւ դպրոցական կրօնական գիրքեր։
Տէր Արտակ արք. Մանուկեան մահացած է 1999 թուականին, Թեհրանի մէջ։


== Աղբիւրներ ==
Ժանետ Տ Լազարյան (2012)։  Լիա Իվանեան, խմբգր․։ Իրանահայոց Հանրագիտարան։ Երեկան: ՎՄՎ ՊՐԻՆՏ։ ISBN 978-9939-60-154-0 


== Արտաքին յղումներ ==

Թեհրանի 27 թանգարանների տնօրէնների այցը՝ «Արտակ արք. Մանուկեան» թանգարան:
Բահաթուր Բահաթրեան

Բահաթուր Բահաթրեան, ծնած է 1872-ին Ղարաբաղ իսկ մահացած է 1 Դեկտեմբեր 1934-ին Երեւանի մէջ: Ուսած է Շուշիի դպրոցը եւ Գէորգեան ճեմարանը, իսկ բարձրագոյն ուսումը ստացած է Ժընեւի համալսարանը՝ հետեւելով բնագիտական եւ մաթեմաթիքի ճիւղերուն: Ապա աւարտած է Կանտի ճարտարագիտական դպրոցը եւ իբրեւ ճարտարագէտ-քիմիաբան մտած է կեանքի ասպարէզը: Սակայն առաւելապէս իր մէջ կոչուս զգալով ուսուցչութեան՝ նուիրած է կրթական գործին՝ հայկական դպրոցներու մէջ դասախօսելով մաթեմաթիք:
1914-1917 երեք տարի պաշտօնաւարած է Գէորգեան ճեմարանը իբր ուսուցիչ մաթեմաթիքի, յետոյ անցած է Երեւանի դպրոցը եւ ի վերջոյ հոն դասախօս եղած է համալսարանի բազմարուեստեան բաժնին մէջ: Նոյն ատեն զբաղած է համարակական գործունէութիւնով. 1918-ին եղած է Հայաստանի ներքին գործոց նախարարի պարենաւորման ներկայացուցիչ Վաղարշարատի շրջանին մէջ. 1921-ին, Փետրուարեան ապստամբութեան օրերուն հրամանատար եղած է Կոտայքի գիւղերէն մէկուն: Անդամ էր Հ.Յ. Դաշնակցութեան եւ անոր համոզուած գործիչներէն մէկն էր:
Բահաթրեան ունի լուրջ ուսումնասիրութիւն մը Անանիա Շիրակացիի մասին, որուն վրայ աշխատած է երկար տարիներ:
Բապաթրեան համեստ, սակաւախօս մաքուր սրտի տէր եւ ուղղամիտ անձ մըն էր:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Բ., էջ 360:
Ֆրանք Սինաթրա

Ֆրանսիս Ալպերթ Սինաթրա, (անգլերէն՝ Frank Sinatra, 12 Դեկտեմբեր, 1915, Նիւ Ճըրզի, ԱՄՆ - 14 Մայիս, 1998, Լոս Անճելըս, ԱՄՆ), ամերիկացի երգիչ, երաժշիտ, դերասան եւ երգահան։
Երաժշտական գործընթացքը սկսած է Հերրի Ճէյմսին եւ Թոմի Տորսին ստեղծագործական գործունէութեան ծագումին շրջանին։ Մեծ յաջողութեան հասած է 1940 թուականին սկիզբը Columbia Records-ին հետ ձայնագրուելէն յետոյ։ Սինաթրա առաջին ալպոմը թողարկած է 1946 թուականին։ Սինաթրային իսկական գործընթացքը իրականացած է 1950-ական թուականին սկիզբը, սակայն 1953 թուականին «From Here to Eternity» երգին համար իր ստացած մրցանակը նոր կեանք կու տայ Ֆրանքին գործունէութեան։


== Կենսագրութիւն ==
Ֆրանք Սինաթրա ծնած է 12 Դեկտեմբեր, 1915 թուականին, Նիւ Ճերզի, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ: Ֆրանք միակ զաւակն է Անթոնի Մարթին Սինաթրային եւ Տոլլի Սինաթրային:
Փոքր տարիքէն, Ֆրանք Սինաթրան հետաքրքրութիւն ցուցաբերած է երաժշտութեան մէջ։ Ան մտիկ կ'ընէր տարբեր երաժշտութեան տեսակներու ու ոճերու, մանաւանդ՝ ռամերգի: Ֆրանք դպրոցը չէ աւարտած եւ իր մայրը, Տոլլին՝ անոր գործ մը գտած է որպէս թերթեր յանձնող, այս մէկէն ետք Սինաթրան սկսած է խմբակներու կամ տարբեր ակումբներու մէջ աշխատիլ եւ համերգներ ունենալ մի քանի երգերով:


== Գործընթացք ==

Երբ 1953 թուականին Ֆրանք Սինաթրա ձայնագրուեցաւ Capitol Records-ին հետ՝ ան հրատարակեց քանի մը ալպոմներ, որմէ յետոյ սկսաւ իր միջազգային հիւրախաղերը։ 1961 թուականին Սինաթրան հիմնեց Reprise Records անունով ձայնագրման արուեստանոցը։ Այնտեղ յաջողութեամբ կը ձայնագրուէին երգիչին ալպոմները, օրինակ՝ Ring-a-Ding-Ding!, Sinatra at the Sands and Francis Albert Sinatra եւ Antonio Carlos Jobim։ Ըլլալով Rat Pack դերասանական խումբին հիմնադիր անդամը՝ Սինաթրան մտերիմ բարեկամութիւն մը կ'ունենայ պետական գործիչներու (այդ թուականին՝ Ճոն Քենետիին) հետ։
1965 թուականին, Ֆրանք կը հրատարակէ իր «September of My Years» ալպոմը։ Նոյն թուականին ան կը նկարահանէ Frank Sinatra:A Man and His Music հեռատեսիլի ֆիլմը, որ հետագային կ'արժանանայ Էմմի մրցանակին։ A Man and His Music եւ Strangers in the Night երգերը կը դառնան Սինաթրային ամէնէն յաջող երգերէն։ 1971 թուականին Սինաթրան կը հեռանայ իր ասպարէզէն, սակայն երկու տարի ետք՝ 1973 թուականին, վերսկսկելով իր գործունէութիւնը, ան կը թողարկէ իր նոր ալպոմները։
Մինչեւ իր մահը 1998 թուականին, Սինաթրան կը կատարէ եւս ուրիշ քանի մը հիւրախաղեր (թէ Միացեալ Նահանգներուն մէջ եւ թէ ուրիշ երկիրներու մէջ)։
1953 թուականին Ֆրանք արժանանացած է Լաւագոյն դերասանի կոչման։ Սինաթրան որպէս գլխաւոր դերակատար նաեւ պաշտօնակարգուած է Կրեմմի մրցանակին։
Ֆրանք Սինաթրա մահացած է 14 Մայիս, 1998 թուականին սիրտի կաթուածի պատճառով:


== Արտաքին յղումներ ==
Ֆրենկ Սինատրայի պաշտոնական կայքը
Սինատրա ընտանիքի պաշտոնական կայքը
Ֆրենկ Սինատրայի երգերի բառերը
Երգչի էջը discogs.com կայքում
Ֆրենկ Սինատրան Internet Movie Database կայքում
Frank Sinatra Internet Broadway Database կայքում
Ֆրենկ Սինատրայի էջը Last.fm–ում
Յիսուս Քրիստոսին Կերպարը Հայ Կերպարուեստին Մէջ

Յիսուս Քրիստոսին Կերպարը Հայ Կերպարուեստին Մէջ ի յայտ կու գայ մանրանկարչութեան, պատկերաքանդակի, որմնանկարչութեան եւ գեղանկարչութեան ընդմէջէն: Մանրանկարչութեան մէջ Ս. Ծննդեան տօնը կը ներկայացուի երեք թեմաներով` Աւետման, Յիսուս մանուկի ծնունդին ու մոգերու երկրպագութեան եւ վերջապէս` Տիրամայրը մանկան հետ: Այս վերջինին զուգահեռ, երբեմն նաեւ պատկերուած կ'ըլլայ Սուրբ ընտանիքը, այսինքն պատկերին կը միանայ հայր Յովսէփը, ինչպէս նաեւ նոյնիսկ Աստուածածինին մայրը` Աննան:
Պատկերաքանդակներու պարագային,  միջնադարեան նշանաւոր ստեղծագործութիւններէն մէկը Մոմիկ վարդպետին Նորավանքի ճակտոնապատին պատկերած գործն է: Հոն կ՛երեւին Հայր Աստուած եւ անոր կողքին` Յիսուս Քրիստոսը: Յիսուսի կերպարին մենք կը հանդիպինք  նաեւ Ամենափրկիչ խաչքարերուն վրայ, ուր արուեստագէտները Յիսուսի կերպարը աւելի կենսունակ եւ հաղորդիչ դարձնելու համար մեծաւ մասամբ շեշտը դրած են Խաչեալին տառապանքին վրայ ու երբեմն կերտած են նոյնիսկ արիւնաքամ Յիսուսներ:
Քրիստոնէութեան տարածման առաջին հանգրուանին իւրաքանչիւր ազգ Յիսուս Քրիստոսի կերպարը կը պատկերէր իր ազգային տեսքով: Հայերն ալ Յիսուս Քրիստոսը նկարած են իբրեւ հայ: Հայ եւ օտար արուեստի մէջ սրբապատկերներու կարեւոր տարբերութիւներէն մէկը այն է, որ հայ սուրբերու պարագային անոնց աչքերուն մէջ կայ ահազանգի ու տագնապի վիճակ մը: Հայոց մօտ խաչեալ Յիսուսին կերպարները շատ աւելի տառապած են, քան միւսները. այս մէկը կու գայ հայ ժողովուրդին պատմութենէն, այսինքն, ըլլալով օտար տիրութիւններու տակ, հայ մանրանկարիչները միշտ ապրած են ըլլալ-չըլլալու անդոհանքն ու  տագնապը. ինչպէ՛ս թշնամիներէն նաեւ ունեցած են այն վախը, թէ ինչպէս պիտի պահեն պահպանեն արուեստի եւ մշակոյթի այս հարստութիւնը: Ոչ հայ մանրանկարիչներէն շատեր այս տագնապը գրեթէ չեն ունեցած, եւ ատոր համար ալ անոնց գործերուն մէջ արտայայտչականութեան նոյն ուժգնութիւնը չի նշմարուիր:
Հիժազ

Հիժազ (արաբերէն՝ الحجاز‎) — տարածք Արաբական թերակղզիի արեւմուտքին մէջ, այժմ Սէուտական Արաբիային հատուած մը։ Իսլամի առաջացման պատմական բնօրրանն է. այստեղ կը գտնուին մուսուլմաններու սրբազան քաղաքները Մեքքէն եւ Մետինէն. Վարչական կեդրոնն էր Ժիտտան։
1916—1925 թուականներուն Հիժազը անկախ պետութիւն էր, ստեղծուած էր Օսմանեան կայսրութեան դէմ արաբական մի քանի ցեղերու դէմ ապստամբութեան հետեւանքով։ Հիժազի առաջին թագաւորն էր Շերիֆ Հիւսէյն Պըն Ալի (1853-1931), որ 1201-էն 1925 առանց ընդհատումի` վերջին ժառանգորդն էր Մոհամետ մարգարէի տոհմին (որուն զաւակն էր Յորդանանի առաջին թագաւորը` Ապտալլա Ա.), երկրորդը՝ անոր որդին Ալի Պըն Հուսէյնը (1924—1925)։


== Քաղաքներ ==
Ալ-Պախախ
Պատր
Ժիտտա
Մեքքէ
Մետինէ
Ռապիկ
Թայֆ
Թապուք
Եանպու
Սապթ-Ալալայա
Էլ-Պաժխ


== Պատմութիւն ==
Մինչեւ 106 թուական կը կազմէր Նապաթէայի թագաւորութեան մէկ մասը։
106 թուականին — Հիժազը մտաւ Հռոմէական կայսրութեան կազմին մէջ.
1519 թուականին — зնուաճուեցաւ Օսմանեան թուրքերու կողմէ եւ մտաւ Օսմանեան սուլթանութեան կազմին մէջ։
1519 թուականէն մինչեւ 1916 թուական  Օսմանեան կայսրութեան կազմին մէջ էր։
30 Մայիս 1916 թուականին անկախացավ եւ ստեղծուեցաւ Հիժազի թագաւորութիւնը։
1925 թուականին գրաւուեցաւ Նեժտի կողմէ, նորաստեղծ պետութիւն կոչուեցաւ Նեժտի եւ Հիժազի թագաւորութիւն։
1932 թուականին միացեալ պետութիւնը վերանուանուեցաւ Սէուտական Արաբիա
1 Փետրուար

1 Փետրուար, տարուան 32-րդ օրն է։

 31 Յունուար  1 Փետրուար  2 Փետրուար 


== Դէպքեր ==
1810, մարդահամարի տուեալներով ՄՆ-ու բնակչութիւնը կազմեցաւ 7 239 881 հոգի, որմէ սեւերը՝ 1 377 808 (19%)
1958, Եգիպտոսը եւ Սուրիան կազմաւորեցին Միացեալ Արաբական Հանրապետութիւնը
1978, Ռոման Փոլանսքին ՄՆ-էն կը հեռանայ Միացեալ Թագաւորութիւն
2012, Եգիպտոսի Փորթ Սայիտ քաղաքի մարզադաշտին մէջ մարզասերներու ընդհարումի զոհ դարձաւ 74 մարդ


== Ծնունդներ ==
1867, Յովհաննէս Քաջազնունի (Տէր-Յովհաննիսեան, մ.1938) պետական գործիչ
1897, Յովսէփ Կարալեան (մ.1981) հայ խորհրդային նկարիչ
1912, Բաբկէն Առաքելեան (մ.2004) պատմաբան, հնագէտ
1987, Ռոնտա Ռոզի, (Ronda Rousy) ամերիկացի խառնամարտուհի


== Մահեր ==
1914. Յարութիւն Շամշինեան (ծն.1856) հայ նկարիչ
1990. Եղիվարդ (ծն.1910) հասարակական գործիչ


== Տօներ ==

Հանրապետութեան օր (Հունկարիա)
Հերոսներու օր (Ռուանտա)
Կիւմիւշեան Վարժարան

Սարգիս Կիւմիւշեան Վարժարան, հիմնուած է Կեսարիոյ մէջ 1868 թուականին։


== Հիմնումը ==

Կը գտնուի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցւոյ բակը եւ կը նկատուի նոյն թաղին ծխական վարժարանը։ Դանիէլ եւ Յովհաննէս Կիւմիւշեան եղբայրներ կը հիմնեն այս վարժարանը ի յիշատակ իրենց հօր Սարգիս Կիւմիւշեանին։
Կիւմիւշեաններուն շինած շէնքը միայարկ, պարզ սրահ մը ըլլալուն, աշակերտութեան նեղ գալով, անոր վրայ աւելցուած են մասեր։ Ժամանակի ընթացքին Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցին շրջապատուեցաւ դպրոցական շէնքերով, որոնք իրեն հետ միատեղ տարածուած էին 2207 ք. մէթրի վրայ։
Կիւմիւշեան Վարժարանը՝ ուր յաճախող տղաքը առհասարակ աղքատ դասակարքի կը պատկանէին ժողովուրդը կը կոչէր «նալինլի մէքթէպ», քանի որ աշակերտները դպրոց կ՚երթային երսանկներով։


== Ծրագիրը ==
Մինչեւ 1880ականներ վարժարանը ունեցած է նախնական ուսուցման դրութիւն մը, սակայն աւելի վերջ հանդիսացած է Կեսարիոյ լայագոյն վարժարանը։
Կիւմուշեան Վարժարանի մէջ քիչ շատ արդիական ոգի ներմուծող դէմքը եղած է Դանիէլ Սարաֆեան։
Թաղականները՝ չնչին վարձքով մը զինքը վարժապետ կարգած ատեն իրմէ պահանջեր էին թուաբանութեան չորս գործողութիւնները կատարելու եւ Աւետարանը թարգմանելու չափ հայերէն սորվեցնել թաղին տղոց։ Իսկ ան խոստացած է Կիւմիւշեան Վարժարանը Կեսարիոյ առաջնակարգ վարժարանը ընել։ Արդարեւ երկու տարուան մէջ աշակերտութեան թիւը կը բարձրանայ 300էն մօտաւորապէս 700-ի։
Իսկ 1908-ի Օսմանեան Սահմանադրութեան հռչակումէն յետոյ, Կիւմիւշեան Վարժարանն ալ ստացաւ նոր փայլ մը։ Այս թուականին վարժարանը ունէր հետեւեալ ուսումնական բաժանումները. ծաղկոց (երեք տարի). նախակրթարանի վեց դասարաններ եւ լրացուցիչ (երկու տարի)։ Ծաղկոցն ու նախակրթարանի առաջին երեք կարգերը բաւական խճողուած էին։ Ուսման ծրագիրը Կեդրոնական Ուսումնական Խորհուրդի որդեգրած նախակրթարանի նիւթերուն վերամշակումն էր։ Հայերէնի եւ թուաբանութեան դասերուն լայն տեղ յատկացուած էր։
Վարժարանին մէջ հայերէն խօսիլը պարտաւորիչ էր։ Առաջին տարիէն իսկ հոգ կը տարուէր որ տղոց ականջները լեցուին մայրենի լեզուին բառերով։ Միջին դասարաններու մէջ տղաքը բաւական իւրացուցած կ՚ըլլային հայերէնը եւ լրիւ կը հասկնային ինչ որ կը պատմուէր իրենց դասի ընթացքին։

		


== Աղբիւրներ ==
Հայ Դպրոցը Անցեալէն Դէպի Այսօր, Հրատարակութիւն՝ Ազգային Կեդրոնական Վարժարանի , Պոլիս, 2017
Արշակ Ալպօյաճեան, «Պատմութիւն Հայ Կեսարիոյ», Գահիրէ, 1937
Houshamadyanի կայք էջ (թուայնացուած բաց արխիւ)
Ճիմի Պադլըր

Ճիմի Պադլըր Գ․ (անգլերէն՝ Jimmy Butler III, ծնած 14 Սեպտեմբեր, 1989), ամերիկացի մասնագէտ պասքէթպոլիսդ։ Ներկայիս կը խաղայ Պասքէթպոլի ազգային ասոցիացիա (NBA) (NBA) «Չիգակօ Պուլզ» ակումբէն՝ որպէս յարձակող պաշտպան և թեթեւ յարձակող։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Հիւսթըն, պատանութիւնը անցուցած է Թօմպըլ բնակավայրը։ Յաճախած է Թօմպըլի աւագ դպրոցը՝ աւարտական տարիին ունենալով 19 միաւորի եւ 8 անդրադարձի միջին ցուցանիշ։ Դպրոցը աավարտելէ ետքNCAA ուսանողական առաջնութեան մէջ սկզբնապէս ներկայացած է Թայլըրի հասարակական համալսարանը, որմէ յետոյ տեղափոխուած է Մարքէթթի համալսարանը։ Ընտրուած է 2011 թ. NBA-ի 2011 թուականի տրէֆթի առաջին ռաունտի 30-րդ ընտրութեամբ՝ «Չիգակօ Պուլզի» կողմէ։


== Ուսանողական ասպարէզը ==

Աւագ դպրոցն ավարտելէ ետք Պադլըրը 2007–08 մրցաշրջանն կ'անցնէ Թայլըրի միջնակարգ համալասրանին մէջ, այնուհետեւ կ'որոշէ ընտրել Մարքէթթ համալսարանի մարզական կրթաթոշակային ծրագիրը՝ համալսարանային հաւաքականին մէջ անցնելով 4 մրցաշրջան։
2008-09 մրցաշրջանին Պադլըր կ'անցնէ 35 հանդիպում՝ մանրահատակի վրայ միջինում անցնելով 35 վայրկեան եւ իր հաշուին գրանցելով 5 կէտ, 4 անդրադարձ, 2 խլում, 1 կորուստ և 2 արդեւնաւետ փոխանցում։
2009-10 մրցաշրջանին Պադըր կ'անցնէ 34 հանդիպում՝ մանրահատակի վրայ միջինում անցնելով 35 վայրկեան եւ իր հաշուին գրանցելով 15 կէտ, 7 արգելափակում, 2 խլում, 1 կորուստ և 2 արդեւնաւետ փոխանցում։
2010-11 մրցաշրջանին Պադլըր կ'անցնէ 37 հանդիպում՝ մէջը խաղալով 35 վայրկեան եւ իր հաշուին գրանցելով 16 կէտ, 6 արգելափակում, 2 խլում, 2 կորուստ և 3 արդեւնաւետ փոխանցում։


== NBA-ի Ասպարէզը ==
Պադլըր կ'ընտրուի 2011 թուականի NBA տրէֆթի առաջին ռաունտի 30-րդ ընտրութեամբ՝ «Չիգակօ Պուլզի» կողմէ։


== Արտաքին յղումներ ==
Էջը NBA.com կայքում(անգլերէն)
Էջը «Բասկետբոլ-ռեֆերենսում»(անգլերէն)


== Ծանոթագրութիւններ ==
Մալենա

Արփինէ Մարտոյեան (ծանօթ՝ Մալենա անունով, 10 Յունուար 2007(2007-01-10), Երեւան, Հայաստան), հայ երգչուհի եւ երգահան: Ֆրանսայի Փարիզ մայրաքաղաքին մէջ կայացած 2021-ի Մանկական Եւրոտեսիլ Երգի միջազգային Մրցոյթին դափնեկիր՝ «Քամի Քամի» երգին կատարումով:


== Ասպարէզ ==


=== Մանկական Եւրոտեսիլ Երգի Մրցոյթ ===
2020-ի Մանկական Եւրոտեսիլ Երգի Մրցոյթին Մալենա կը փորձէ ներկայացնել Հայաստանը «Պար» երգով, բայց 8-րդ դիրքին կ'արժանանայ:
Աւելի ուշ, որոշում կը կայացուի, որ ան Հայաստանը ներկայացնէ «Why» երգով, սակայն Արցախի մէջ տեղի ունեցող պատերազմին պատճառով Հայաստան կը հրաժարի մրցոյթին մասնակցելէ:2020-էն ի վեր, ան կը գործակցի Երեւանի Թի Քէյ Էն (TKN) երգի ընկերութեան եւ անոր արտադրիչին՝ «Tokionine»-ին հետ: «Tokionine» գրած է Սրբուկին «Walking Out» երգը, որմով Հայաստան ներկայացած էր 2019-ի Եւրոտեսիլ Երգի Մրցոյթին:Մալենա կ'ընտրուի Հայաստանը ներկայացնելու՝ 2021-ի Մանկական Եւրոտեսիլի միջազգային Մրցոյթին՝ «Քամի Քամի» երգով:
Երգը տիեզերային փոփ երաժշտութիւն կը համարուի, արտադրուած է Մալենայի եւ «Tokionine»-ի կողմէ, եւ գրուած է Վահրամ Պետրոսեանի, «Tokionine»-ի, Մալենայի եւ Դաւիթ Ծերունեանի կողմէ:
Երգը կ'արժանանայ մրցոյթին առաջին դիրքին, 224 նիշ հաւաքելով::


== Անձնական կեանք ==
Մալենա դուստրն է դերասանուհի Աննա Մանուչարեանին: Ան կը յաճախէ Երեւանի Սայեաթ Նովա Երաժշտութեան Դպրոցը, ուր կը հետեւի թաւջութակի դասընթացքներու:


== Երգեր ==


=== Մեներգ ===
Արուսեակ (անձնանուն)

Արուսեակ, հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է Վենիւս մոլորակի հայերէն՝ Արուսեակ ձեւէն։ Արաբերէնի մէջ՝ (zuhra), իսկ պարսկերէնի մէջ (nāhīd)։ Այս մոլորակի անուանումները եւս դարձած են իգական անձնանուններ։ Հազուադէպ գործածուած է 9-րդ դարուն, այնուհետեւ 19-րդ դարէն սկսած է յաճախ օգտագործուիլ։ Անուան կրճատուած տարբերակն է Արուս։


== Գործածութիւններ ==
Արուսեակ, Մուշեղ Բագրատունիի դուստրը, պարսիկ իշխան Սեւադայի կինը, որ միանալով Սմբատ սպարապետի եւ Սիւնեաց Սահակ իշխանի հետ, ապստամբեցաւ արաբներու դէմ՝ Հայաստանը եւ Պարսկաստանը անոնց լուծէն ազատելու համար։
Արմենակ Աֆթանդիլեան

Արմենակ Աֆթանդիլեան, բժիշկ, ծնած է Թաւրիզի մէջ 27 Սեպտեմբեր 1886-ին: Նախակրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին Թամարեան դպրոցին մէջ, իսկ 1903-ին Մոսկուա կ’անցնի բարձրագոյն ուսմանց հետեւելու համար, ուր ծագած յեղափոխութեան պատճառաւ կը ստիպուի հայրենիք վերադառնալ: Բագու հասնելով՝ հոն իր եղբայրները կը գտնէ 1905-ին, հոն կը մնայ ատեն մը, հայ-թաթարական կռիւներուն պատճառաւ չկարենալով քաղաքէն դուրս ելլել: Ի վերջոյ հայրենիք դառնալէ ետք՝ Ժընեւի բժշկական համալսարանը կը մտնէ եւ 1912-ին Տոքթորի վկայականը ստանալով՝ 1913-ին Ռուսաստան կ’անցնի եւ յետոյ Թաւրիզ, ուր բժշկութեանբ կը պարապի: Համաշխարհային պատերազմի ատեն Թիֆլիս կ’անցնի ու Բարեգործականի կողմէ պաշտօնի կը հրաւիրուի: Յետոյ Նախիջեւան կը փոխադրուի եւ Ռուսական յեղափոխութենէն վերջ՝ շրջանային կառավարիչ կ’ընտրուի, շարունակելով իր արուեստը: 1917-ին Կաղզվան կ’անցնի, հոն հիւանդանոցին մէջ պաշտօն կ’ընդնուի եւ ժողովուրդին կողմէ Զինուորական Խորհուրդի նախագահ կը նշանակուի: 1918էն մինչեւ 1921 Հայաստանի եւ Կովկասի այլ եւ այլ քաղաքներու մէջ պաշտօնավարելէ ետք Թաւրիզ կը փոխադրուի: 1923-ին Մարաղա, ուր 3-4 տարի մնալէ ետք, շուրջ 1927-ին Ղազուին կը հրաւիրուի իբրեւ քաղաքային բժիշկ, 1903-ին Լուսաւորութեան նախարարութեան տրամադրութեան տակ եղած հիւանդանոցին մէջ պաշտօնի կը կոչուի եւ 1932-ին կրկին քաղաքային բժիշկ կը նշանակուի, ուր ցարդ կը պաշտօնավարէ թէ՝ հայ եւ թէ իրանցի ժողովուրդին սիրոյն եւ յարգանքին առարկայ ըլլալով, վարելով միանգամայն հայ եկեղեցւոյ հոգաբարձրութեան նախագահութիւնը:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Բ., էջ 336:
Կրասնոտար

Կրասնոտար, Ռուսաստանի դաշնութեան մէջ քաղաք։ Հիմնադրուեր է 1793 թուականին, մինչեւ 1920` Եկատերինոտար, քաղաքի կարգավիճակ ստացեր է 1867 թ.), քաղաք Ռուսաստանի Դաշնութեան հարաւը` Քուպան գետի աջ ափին։ Կրասնոտարի երկրամասի վարչական կենտրոնն է։ Ոչ պաշտոնապէս կը համարուի «Քուպանի մայրաքաղաք», ինչպէս նաեւ՝ «Ռուսաստանի հարաւային մայրաքաղաք», ինչպէս նաեւ՝ «Ռուսաստանի հարաւային մայրաքաղաք»
Պենիթօ Փերեզ Կալտոս

Պենիթօ Փերեզ Կալտոս (10 Մայիս 1843(1843-05-10)[…], Լաս Փալմաս, Սպանիա - 4 Յունուար 1920(1920-01-04)[…] կամ 1920, calle de Hilarión Eslava), սպանացի իրապաշտ գրող, սպանական գրականութեան մէջ քննասատական իրապաշտութեան ներկայացուցիչ։


== Կենսագրական գիծեր ==
Պենիթօ ծնած է Լաս Փալմաս տը Կրան, Սպանիա։ Եղած է Թագաւորական ակադեմիայի անդամ (1897)։ Մօտ 80 վէպերու եւ պատմուածքներու հեղինակ է:


== Երկեր ==
«Ոսկեայ շատրուան» (1870), «Կտրիճը» (1871) վէպերուն մէջ պատմած է 19-րդ դարու սպանական առաջին յեղափոխութիւններուն մասին։ 
1873-1912 թուականին գրուած վէպերը ամփոփուած են «Ազգային դրուագներ» (հ․ 1-46) հերոսապատումին մէջ եւ նուիրուած են Սպանիոյ պատմութեան՝ Թրաֆալկարի ճակատամարտէն (1805) մինչեւ (1868-74) յեղափոխութեան պարտութիւնը։ 
«Տոնիա Փեր-ֆեքթա» (1876) եւ այլ վէպերու առանցքը կը կազմեն կալուածատիրական ուժերու քննադատութիւնը, միջնադարեան բարքերը։


== Փերեզ Կալտոսի գրական ոճը ==
Փերեզ սկզբնաւորած է սպանական ընկերային դրաման («Էլեքթրա», 1901)։ Իր ոճին առանձնայատուկ գծերէն է՝ հրապարակախօսական սրութիւնը։ Նշանակալի ազդեցութիւն ունեցած է սպանական իրապաշտ վէպի զարգացման վրայ։
Պալխ

Պալխ (بلخ - Balx), աշխարհի ամենահին քաղաքներէն մէկը‌, կը գտնուի Աֆղանիստանի հիւսիսը, համանուն մարզին մէջ Պալխ գետի հովտիտին, մարզի կերդոն՝ Մազարի-Շարիֆ քաղաքէն 21 ք․մ․ հեռաւորութեան վրայ։ Բնակչութիւնը՝ 77 000 մարդ (2006)։ Աւանդութեան համաձայն քաղաքին հիմնադիրը ոմն՝ Քայոմուրն է։ Յիշատակուած է պարսկական հնագոյն գրաւոր աղբիւրներուն մէջ, մասնաւորապէս՝ Վետաներուն եւ Աւեսթային մէջ։ Հայկական պատմական երկերուն եւ մասնաւորապէս Խորենացիին մօտ յայտնի է «Պահլ Առաւօտին» անունով (Խորենացի, Բ, բ)։
Եկատերինոտար

Եկատերինոտար, քղ. Ռուսիոյ, 1879-ին 60 հազար բնակիչ ունէր, մեծամասնութիւնը ռուս: Հայոց թիւն էր 1400 հոգի, բաժնուած 200 տան, որոնք բոլորն ալ գաղթած էին զանազան տեղերէ, Խրիմէ, Նոր Նախիջեւանէ, Նոր Արմաւրէ, Տաճկաստանէ, Պարսկաստանէ, եւայլն: Հայերը ունին Ս. Աստուծամօր նուիրած փայտաշէն փոքրիկ եկեղեցի մը, օծուած 1863-ին Վեհապետեան Գէորգ Արքեպիսկոպոսի ձերամբ: Ունէին նոյնպէս, 1863 թուին հիմնած Մեսրոպեան անուամբ հոգեւոր ծխական դպրոց մը, որուն մօտ 1870-ին բացին նաեւ Օրիորդաց ուսումնարան, տեղացի Տիկնանց խնամատարութեամբ:1879-ին դպրոցը նախարարութեան անցնելով՝ ռուս մանուկներն ալ սկսան հոն յաճախել: Կաթոլիկ Հայոց թիւն էր 250, որոնք ընդհանրապէս Խոտրջուրցիներ էին եւ հացագործութեամբ կը պարապէին: Կային Արդուինցիներ, Ախլցխացիներ եւ Տրապիզոնցիներ:
Հայերը ընդհանրապէս վաճառականութեամբ կը պարապէին, կային նաեւ արհեստաւորներ, ամէնէն նշանաւոր վաճառականական տունը Թորոսեան եղբայրներու «Վաճառականական Ընկերութիւն»ն էր: Նշանաւոր էր նոյնպէս Պարսկաստանցի Անետեաններու ձիթագործարանը, որ իր տեսակին մէջ ամենամեծը եւ ամենաառաջինն էր ամբողջ Ռուսիոյ մէջ: «Կեդրոնական հիւրանոց»ը կը պատկանէր Արմաւրցի Բօղարսուկեան հայ եղբայրներուն: Քաղաքիս շրջակայ գիւղօրէից մէջ եւս հայարէ աւելի Հայեր կը գտնուին, ամէնքն ալ գաղթած Տրապիզոնէ եւ մօտակայ տեղերէ: Այդ ատենի ըստ հոգեւոր գարչութեան Եկատերինոտար եւ Քուպանի աշխարհը կը պատկանէր Նախիջեւանու եւ Պեսարապիոյ թեմին:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ  Վարդ. Պոտուրեան, 1939, Պուքրէշ, Հատոր  Դ., էջ 663: