armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Համաշխարհային Մաքրութեան Օր

Համաշխարհային մաքրութեան օր (անգլ.՝ World Cleanup Day), համաշխարհային ընկերային գործողութիւններու ծրագիր է, որու նպատակն է պայքարիլ ծովափերուն, գետերուն, անտառներուն եւ փողոցներուն մէջ կուտակուած աղբի եւ թափոններու դէմ: Այն սովորաբար տեղի կ՚ունենայ ամէն տարի Սեպտեմբեր ամսուն։ Կան բազմաթիւ կազմակերպութիւններ, որոնք կ՚օժանդակեն Համաշխարհային մաքրութեան օրուան միջացառումներու իրականացման: Երկրի օրուայ նման Համաշխարհային մաքրման օրը քաղաքական չէ եւ չի հանդիսանար որեւէ ազգային կամ համաշխարհային քաղաքական կուսակցութեան կամ որեւէ անջատ գաղափարախօսութեան մաս:


== Պատմութիւն ==
Մարդկութեան պատմութեան մէջ համաշխարհային մաքրման աշխատանքներ եղած են բազմաթիւ ձեւերով եւ տարբեր ժամանակներու մէջ, յատկապէս՝ երկրաշարժերու , ջրհեղեղներու, ուժեղ ցունամիներու եւ այլ աղէտներէ ետք: Հետհակամարտային գօտիներուն մէջ մաքրման աշխատանքներ իրականացնող համայնքներուն սովորաբար կ՚աջակցին տարբեր միջազգային կազմակերպութիւններ, ինչպիսին են Միջազգային Կարմիր Խաչը, Օքսֆամը (անգլ.՝ Oxfam) եւ այլն։ Շատ մշակոյթներու մէջ սովորաբար պարբերաբար կը կազմակերպուին համայնքային մաքրման աշխատանքներ, ինչպիսին են `

Լողափերու մաքրում
Գարնանային շաբաթօրեակներ
Այգիներու մաքրում
Դպրոցներու մաքրում


== Շարժման սկիզբ ==
Շարժումը ծնած է 2008-ին Էսթոնիայի մէջ, էսթոնացի ձեռնարկատէր Ռայնէր Նիլվակը հրաւիրած է իր չորս ընկերներուն եւ առաջարկած անոնց փորձել երկիրը մաքրել աղբէն։ 3 Մայիսին երկրի փողոցներ դուրս եկած են 50 հազար անձ՝ բնակչութեան 4%-ը։ Շարժումը յետագային վերածուած է կամաւորական շարժման՝ միտուած մէկ օրուայ ընթացքին մաքրելու երկիրը:
Շարժման արդէն միացած է 150 երկիր՝ Ազրպէյճանը, ԱՄՆ-ն, Արժանթինը, Աւստրալիան, Պելճիքան, Պրազիլը, Գերմանիան, Սպանիան, Ինտոնեսիա, Իրլանտան, Իտալիան, Իրանը, Քանատան, Հարաւ Ափրիկեան Հանրապետութիւնը, Յորդանանը, Ղազախստանը, Ճափոնը, Մոզամբիկը, Ռուսաստանը, Վիեթնամը, Թանզանիան, Քենիան, Ֆրանսան եւ այլն։ Ընդհանուր առմամբ 14,5 միլիոն անձ ներգրաւուած է շարժման մէջ։


== Շարժումը Հայաստանի մէջ ==
2018-էն Հայաստանը միացած է համաշխարհային շարժման։ Կը նախատեսուի, որ 15 Սեպտեմբերին Հայաստանի մէջ՝ ինչպէս ողջ աշխարհին, տեղի կ՚ունենայ Համաշխարհային մաքրութեան օրը եւ շարժման մասնակցելու է մինչեւ 100 հազար անձ։ Շարժումը տեւելու է երեք ժամ
Պորփիւր Տիւրոսեցի

Պորփիւր Տիւրոսեցի (Լիբանանի այժմու Սուր քաղաքը) (յուն․՝ Πορφύριος, Porphýrios; արաբերէն՝ فرفوريوس‎, Furfūriyūs, կամ Պորփիւր Փիւնիկեցի։ Իսկական անունը՝ Մալխո, 233, Սուր - 301, Հռոմ, Հռոմէական Կայսրութիւն), փիլիսոփայ և տրամաբան, նորպղատոնականության ներկայացուցիչ, Պլոտինի աշակերտը, ծագումով ասորի։ Փիլիսոփայական աշխատութիւններու մեծագոյն մասը նվիրուած է Պղատոնի տրամախոսութիւններուն, Արիստոտելի տրամաբանական գրուածքներուն և Պղոտինի հայացքներուն մատչելի վերաշարադրումին։ Ազգութեամբ Արամեացի (Սրեանի բայցն դեռ ոչ Քրիստոնեայ, Սրեանիները կամ քրիստոնեայ Արամեացիներն են, նաեւ Մարոնիները՝ Սրեանի Սուրբ Մարոնի յետեւորդներ, հայերէնով անոնց, Հին Ասորեստանցիներուն եւ այլոց կը կոչենք Ասորի)։

Հեղինակ է բազմաթիւ փիլիսոփայական աշխատութիւններու, որոնցմէ լայն տարածում  ստացած է «Արիստոտելի «Ստորոգութիւններու» ներածությունը» կամ պարզապէս «Ներածութիւն»։ Արդէն հին ատեններ այդ երկը թարգմանուած էր ասորերէնի, լատիներէնի և հայերէնի (հայերէն թարգմանութիւնը կատարուած է 480-490 թթ.))։ Պորփիւրի երկը քննուած է Դավիթ Անհաղթի կողմէն՝ «Պորփիւրի» «Ներածութեան» վերլուծությունը» աշխատութեան մէջ։
Փեթալյի

Փեթալյի (յուն․՝ Πεταλιοί)․ Էվոյիքոս ծոցի անբնակ կղզեխումբ, Յունաստան։


== Ընդհանուր տեղեկութիւններ ==
Փեթալյի կղզեխումբը կը գտնուի Էվոյիքոս ծոցին հարաւային մասը։  Քարիստոս քաղաքապետութեան մաս կը կազմէ։ Տարածութիւնն է 22,5 քլ․²։  Մինչեւ Ի․ դարու վերջերը կղզեխումբին երկու մեծ կղզիները՝ Մեղալոնիսոս եւ Հերսոնիսի, կը բնակուէին։ Մնացեալ կղզիակներն են՝ Աւղօ, Լամպերուսա, Լուլուտի, Մաքրոնիսի, Փոնտիքոնիսօ, Փրասօ, Թրաղոս եւ Ֆունտի։
1830-ին Յունաստանի կառավարութիւնը իբրեւ երախտագիտութիւն Ռուսիոյ ունեցած դրական ներդրումին յունական ապստամբութեան ընթացքին,  Փեթալյի կղզեխումբը կը նուիրէ Ռուսիոյ ցար Նիքոլաոս Ա․-ին։   Անոր յաջորդը՝ ցար Ալեքսանտր Բ․, 1867-ին կղզեխումբը կը նուիրէ Օլկա Գոստանդինովա քրոջորդիին, երբ ան կ՛ ամուսանայ Յունաստանի Եորղոս Ա․ թագաւորին։  Վերջինս 1915-ին կղզին կը նուիրէ Էմպիրիքոս նաւատէրերու ընտանիքին։  Յաջորդող տարիներու ընթացքին, կղզեխումբի կղզիակներ մաս առ մաս կը ծախուին, ինչպէս օրինակ Փապլօ Փիքասոյին եւ Դաւիթ ընտանիքին։  Անոր ջուրերուն լողացած են աշխարհածանօթ անձնաւորութիւններ՝ Մարիա Քալաս, Ուինսթըն Չորչիլ, Ռուտոլֆ Նուրեյեֆ, Կրեթա Կարպօ, եւայլն։


== Փեթալյի կղզեխումբը բաղկացնող կղզիակները ==
1950 թուական

1950 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 50րդ տարին է

Քորէական պատերազմի սկիզբը1947 • 1948 • 1949 • 1950 • 1951 • 1952 • 1953


== Դէպքեր ==
16 Յունիս՝ Աշխարհի գաւաթին ընդառաջ, Ռիոյ տէ Ժանէյրոյին մէջ բացուեցաւ «Մարաքանա» մարզադաշտը
25 Յունիս՝ Հիւսիսային Քորէայի զօրքի 38րդ զուգահեռականի հատումով սկսաւ Քորէական պատերազմը
16 Յուլիս՝ Պրազիլի հաւաքականին 2-1 յաղթելով, Ուրուկուէյի հաւաքականը նուաճեց Աշխարհի գաւաթը
29 Հոկտեմբեր՝ Կուսթաւ Ե.-ի մահէն յետոյ Կուսթաւ Զ. Ատոլֆը դարձաւ Շուէտի թագաւոր
17 Նոյեմբեր՝ 15 տարեկան Թէնզին Կեացոն դարձաւ 14րդ Տալայ լամա


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ 1950 ծնունդներ


==== Յունուար ====
01 Յունուար Դաւիթ Յակոբեան (մ.2014) բժիշկ, քաղաքական գործիչ


==== Մարտ ====
10 Մարտ Դանիէլ Վարուժան Հեճինեան ամերիկահայ գեղանկարիչ եւ համայնքային գործիչ


==== Սեպտեմբեր ====
17 Սեպտեմբեր` Նարենտրա Մոտի Narendra Damodardas Modi नरेन्द्र दामोदरदास मोदी Հնդկաստանի ներկայիս վարչապետ


==== Հոկտեմբեր ====
31 Հոկտեմբեր` Զահա Հատիտ Zaha Mohammad Hadid (մ.2016) իրաքցի ծագումով բրիտանացի ճարտարապետ
Անստոյգ օրով՝
Հրաչ Հայրապետեան նկարիչ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ 1950 մահեր


==== Յունուար ====
21 Յունուար` Ճորճ Օրուէլ George Orwell (ծն.1903) անգլիացի գրող


==== Փետրուար ====
10 Փետրուար` Արմէն Տիգրանեան (ծն.1879, Ալեքսանտրափոլ) հայ երգահան, խմբավար


==== Սեպտեմբեր ====
02 Սեպտեմբեր` Լեւոն Կիւրեղեան Léon Gurekian (ծն.1871, Կ.Պոլիս) հայազգի ճարտարապետ


==== Հոկտեմբեր ====
12 Հոկտեմբեր` Տմիթրի Ուզնաձէ დიმიტრი უზნაძე (ծն.1886) վրացի խորհրդային հոգեբան եւ փիլիսոփայ
29 Հոկտեմբեր` Կուսթաւ Ե. (Gustaf V, ծն.1858) Շուէտի թագաւոր
31 Հոկտեմբեր` Ճիաքօմօ Կօրրինի (Giacomo Gorrini, ծն.1859) իտալացի պատմաբան եւ դիւանագէտ


==== Դեկտեմբեր ====
15 Դեկտեմբեր` Վալապպհաի Փաթել Vallabhbhai  Patel વલ્લભભાઈ પટેલ (ծն.1875) հնդիկ քաղաքական գործիչ


== Նոպէլեան Մրցանակ ==
Քիմիա՝ Օթթօ Տիլս


== Արտաքին յղումներ ==
1950-ը Պատմութեան մէջ(անգլերէն)Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1950(անգլերէն)
55 (թիւ)

55 (յիսունհինգ)՝ կենտ երկնիշ բնական թիւ մըն է 54-ի եւ 56-ի միջեւ


== Յատկութիւնները ==
 A001358  տասնիններորդ կիսապարզ թիւն է
 A000045  տասնմեկերորդ Ֆիպոնաչչիի թիւն է
առաջին հինգ քառակուսիներու գումարն է՝ 55=12+22+32+42+52
առաջին տասը բնական թիւերու գումարն է
կայսիոն քիմիական տարրի (55Cs) ատոմային թիւն է
Պանդորէ (55 Pandora) աստեղնեակի կարգահամարն է
Microsoft Windows-ի  Alt + 55 -ի գործադրումով կը ստացուի 7 թուանշանը
55 տարուայ ամուսնական կեանքը կը նշուի որպէս «զմրուխտեայ»
55-ը պրիթանական Քասապեան խումբի երգերէն է
55-ն են Ափրիկէի երկիրները
+55-ը Պրազիլ զանգելու միջազգային քոտն է
55-ը Ֆրանսայի Մէօզ տարածքի կարգային թիւն է
տարուայ 55րդ օրն է Փետրուար 24-ը
1955 թուական
Հայքօ (պոլսահայ երգիչ)

Հայկարամ Թաթարեան (6 Փետրուար 1949(1949-02-06), Պոլիս, Թուրքիա), հայ երքիչ։ Հանդէս եկած է Հայքօ անունով եւ «Կապելաներու արքայ» տիտղո­սով: 
1970-ականներուն Թուրքիոյ մէջ հայերէն եւ թրքերէն երգերով յայտնի եղած է, համ­­բա­­­ւի տի­­րացած է «Սուտ է, սուտ է» եր­­գով:
Վասիլի Քանտինսքի

Վասիլի Քանտինսքի (ռուս.՝ Васи́лий Васи́льевич Канди́нский), (ծնած է 16 Դեկտեմբեր 1866, Մոսկուա, մահացած է 13 Դեկտեմբեր 1944, Նեոյի-սիւր-Սեն, Ֆրանսա), ռուս նկարիչ, կրաֆիք, արուեստի տեսաբան, ապսթրակցիոնիզմի հիմնադիրներէն է։
Քանտինսքիի հայրական ընտանիքը Սիպերիայէն էր, մօրենական ընտանիքը՝ Մոսկուայէն։
Քանտինսքիին առաջին մտադրութիւնը երաժշտութիւն եղած էր։ Բայց 20 տարեկանին կ'ընդունուի Մոսկուայի համալսարանը ուսանելու իրաւունքով՝ տնտեսագիտութիւն։ Այդ ընթացքին առաջին անգամ կը ծանօթանայ հին ռուսական արուեստին հետ։
1895 թուականին, 29 տարեկան Քանտինսքին առաջին անգամ կը տեսնէ ֆրանսացի իմփրեսիոնիստներուն մէկ ցուցահանդէսը, որը վճռորոշ կ'ըլլայ անոր կեանքին մէջ։ Ան կը ձգէ իրաւաբանի մասնագիտութիւնը եւ կը մեկնի Միւնխեն, նկարչութիւն ուսանելու նպատակով։ Միւնիխի ակադեմիային մէջ, աշակերտ կ'ըլլայ Ֆրանց Ֆօն Շտուկիին:

1902 կ'այցելէ Փարիզ
1902-1903 Ձմեռը Թունէսի մէջ
1906 թուականին կու գայ Սեւր, Փարիզի մօտ, ուր կը մնայ մէկ տարի
1907 կը մեկնի Պերլին, մի քանի ամսուան համար
1908 կը վերադառնայ ՄիւնիխԱրուեստի Աշխարհէն, Աճուրդի Վաճառատուներու Տարուան (2012) մեծագոյն վաճառքները եղած են Վասիլի Քանտինսքիի գործերէն


== Պատկերաշար ==
Սթոքհոլմի Շրջանի Թանգարան

Սթոքհոլմի շրջանի թանգարան (շուէտ.՝ Stockholms läns museum), Սթոքհոլմի շրջանի Նաքքա համայնքի Սիքլա ռիթէյլ պարկին մէջ տեղակայուած թանգարան, որ կը լուսաբանէ Սթոքհոլմի շրջանի պատմութիւնը բացառութեամբ կեդրոնական Սթոքհոլմի (այն կը լուսաբանէ Սթոքհոլմի քաղաքային թանգարանը եւ Միջնադարեան Սթոքհոլմի թանգարանը):
Թանգարանը կը սպասարկէ շրջանի բնակիչներուն, յատկապէս անոնք, որոնք կ՚ապրին առանց տեղական շրջանային թանգարանի: Այն փաստաթուղթերով կ ներկայացնէ ինչպէս երկրի նախապատմական, այդպէս ալ պատմական կառոյցները եւ կը խթանէ Սթոքհոլմցիներուն այցելելու պատմական վայրեր՝ կազմակերպելով այդ վայրերը իրարու հետ կապող «մշակութային ուղիներ»: Շրջանի պատմութիւնը մարդոց ներկայացնելու համար թանգարանը առցանց տեղադրած է մեծ քանակութեամբ բնագրեր եւ պատմական լուսանկարներ:
Թանգարանը նաեւ կը տրամադրէ տեղեկութիւններ այն մասին, թէ ինչպէս կարելի է պահպանել հին շէնքերը եւ խթանել պատմական կառոյցները վերականգնելու ժամանակ աւանդական նիւթերու օգտագործումը:
Թանգարանի տարածքը կը ներառէ Միւլարէն հովիտի եւ Սթոքհոլմի արշիբելակի մեծ մասեր, աւելի քան 700 ռունիական քարեր, եւ, քանի որ Սթոքհոլմը դարեր շարունակ կը հանդիսանայ Շուէտի մայրաքաղաք, բազմաթիւ թագաւորական առանձնատուներ, պալատներ, ինչպէս նաեւ լաւ պահպանուած տնամերձ հողատարածքներ ու գիւղացիական տնտեսութիւններ: Թանգարանին մէջ նաեւ կը փորձեն կեդրոնանալ Սթոքհոլմի ժամանակակից պատմութեան, ներառեալ անոր արուարձաններուն վրայ:
Esperanza (երգ)

«Esperanza», Շարլ Ազնաւուրի 1961-ի հիթային երգը:
Երգի ֆրանսերէն բնագիրի հեղինակը Շարլ Ազնաւուրն է, երաժշտութիւնը՝ Ռամոն Քապրերա Արկոթէն: Երգի ազնաւուրեան տարբերակը կը սկսի "Esperanza, esperanza, le bonheur en nos coeurs..." բառերով:
Սպաներէն բնօրինակը՝ Նինօ տէ Մուրսիայի կատարմամբ, նոյնպէս մեծ ժողովրդականութիւն կը վայելէ, յատկապէս սպանալեզու երկիրներուն մէջ, սակայն Ազնաւուրի ֆրանսերէն տարբերակը աւելի ու աւելի շատ երաժշտասէրներու սրտեր նուաճած է նոյնիսկ սպանալեզու երկիրներուն մէջ:
Ստորեւ ազատ շարադրանքով ներկայացուած է երգի ազնաւուրեան տարբերակին բովանդակութիւնը:
«Esperanza, Esperanza, երջանկութիւնը մեր սրտերուն մէջ կը շարունակէ ապրիլ: Esperanza, Esperanza, եւ յոյսը մեր սրտերուն մէջ կ'ապրի, սէ՛ր իմ: Սէրը կը ծնի փոքրիկ բաներէ, մինչեւ իսկ՝ աննշան առաջարկութենէ մը, կը կերպաւորուի՝ թեկուզ եւ մեր կամքին հակառակ, մեր սրտերուն մէջ կը հիւսէ բոյնը իր, կը ծաղկի մեր խենթաւուն երազներու մէջ: Եւ փոխանակ գովերգես նախախնամութիւնն ու բախտը, դուն, ժամանակէն առաջ իյնալով, կ՛ուզես իմանալ՝ ապագային ես կը մնա՞մ նոյնը, թէ՝ ոչ: Բայց, սիրելի՛ս, քանի դեռ կը սիրեմ քեզ, մոռցի՛ր ամէն ինչ, ապրի՛ր այս պահը եւ մի՛ վախնար գալիք օրերէն: Հոգ չէ, թէ մեզ հետ ինչ կը պատահի, վերջ տուր դուն քեզ տանջել-չարչարելէ. ինչո՞ւ կը տանջուիս...ի զո՜ւր կը տանջուիս, քանզի միտքերը այն, որ քեզ ցաւ կը բերեն, անբնական են, անբնակա՛ն: Հաւատա՛ ինձ եւ մոռցի՛ր ընդմիշտ թէ՛ հոգ, թէ՛ տագնապ, քանզի ժամանակը կ'անցնի, կ'անցնի: Եւ լրիւ անգէտ, թէ վաղուան օրը ինչ նոր բան կը բերէ, ես կը վերցնեմ օրը այս՝ քո սիրտի լոյսով ճաճանչուած եւ կը վստահիմ ճակատագիրս ճիշդ ա՛յս մէկ բառին՝ Esperanza, այսինքն՝ յոյս»:


== Տարբերակներ, երգիչներ ==
António Machin
Digno Garcia - 1970 թ.
Enrique Montoya - 1959 թ.
Nino de Murcia - 1961 թ.
Johnny Forsell, Ֆինլանտա- 1962 թ.
Los Machucambos - 1962 թ.
Los Matecoco - 1962 թ.
Ralf Carsten, Լոոզեի գերմաներէն թարգմանութեամբ - 1962 թ.
Manuel de Gomez, Tipica նուագախումբի հետ - 1963 թ.
Ping Ping (Al Verlane եւ անոր Montebello's-ը) - 1962 թ.
Orchestre Des Champs Elysées - 1966 թ.
Les Scarlet
Charlie Level եւ Les Carnaval's
Didier Boland-ը եւ L'Orchestre Des Rois Avec Les "Gilles Choeurs" PBM  France
Սպարտակ Ղարաբաղցեան

Սպարտակ Սերգոյի Ղարաբաղցեան (3 Հոկտեմբեր 1951(1951-10-03), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), հայ լրագրող, պատմաբան, հրապարակախօս, սենարիստ։


== Կենսագրութիւն ==
1973 թուականին աւարտած է Խաչատուր Աբովեանի անուան մանկավարժական ինստիտուտի պատմութեան ֆակուլտետը։ Աշխատած է հանրապետութեան միջնակարգ դպրոցներու մէջ, Սփիւռքահայութեան հետ մշակութային կապերու, մամլոյ կոմիտէներուն, թղթակցած է՝ «Գարուն», «Նորք», «Սովետական Հայաստան» հանդէսներուն։


== Շարժանկարներ ==
Սպարտակ Ղարաբաղցեանիի սենարներով նկարահանուած են բազմաթիւ փաստավավերագրական ֆիլմեր՝

«Երախտիքի Արահետ»
«Անապատի Չլռող Արձագանքները»
«Ծննդավայր»
«Երեք Խնձորեսկ»
«21-րդ Դարի Վանդալները»
«Վանդալիզմ»
«Մոմիկ»
«Թորոս Ռոսլին»
«Հայն ու Հեծանիւը»
«Վկայարան»


== Վարած պաշտօններ ==
1992-1994 թուականներուն վարած է ՀՀ Սպայի տան պետի պաշտօնը, 1997 թուականէն ՀՀ մշակոյթի, երիտասարդութեան հարցերու եւ սպորտի նախարարութեան սփիւռքի հետ համագործակցութեան վարչութեան պետի, ապա նախարարի խորհրդականի պաշտօնները, «Մէկ ազգ, մէկ մշակոյթ» համահայկական փառատօնի կազմկոտէի նախագահի պաշտօնը։
Կը դասաւանդէ Երեւանի Ֆիզիկական Կուլտուրայի պետական ինստիտուտի սպորտային լրագրութեան ֆակուլտետի մէջ։


== Գիրքեր ==
«Ուր Գնում Եմ Հայաստանը Հետս Է»
«Հարցազրուցներ, Պատմուածքներ»


== Արտաքին յղումներ ==
Գտած Արահետ. Սպարտակ Ղարաբաղցեան
ԿԱՐԱՆՏԻՆ. Սպարտակ Ղարաբաղցեան
«Հայութիւն», 1993թ., Յունիս 1-15, թիւ 7 (25) Սպարտակ Ղարաբաղցեան
78 (թիւ)

78 (եօթանասունութ) զոյգ երկնիշ բնական թիւ է 77-ի եւ 79-ի միջեւ


== Թուագիտութիւն ==
որպէս եօթ տարբեր ձեւերով երկու պարզ թիւերու գումար ներկայացուող ամենափոքր թիւն է՝ 78=5+73=7+71=11+67=17+61=19+59=31+47=37+41
սեպային թիւ մըն է, որ կրնայ ներկայացուիլ որպէս երեք պարզ արտադրիչներու արտադրեալ


== Գիտութիւն ==
78% կը կազմէ ազոթի ծաւալային պարունակութիւնը Երկրի մթնոլորտին մէջ


== Այլ ==
78 պտ/վրկ-ը ձայնասկաւառակներու պտտման երեք արագութիւններէն մեկն է


== Օրացոյց ==
Տարուայ 78րդ օրը Մարտ 19-ն է (նահանջ տարիներուն՝ Մարտ 18-ը)
1978 թուական
Գագիկ Օզանեան

Գագիկ Օզանեան, (1882, Շապին Գարահիսար - 1915, Սվազ), հայ ազգային ազատագրական պայքարի գործիչ, մանկավարժ, Անդրանիկի հօրեղբօրորդին։
Ան իր նախնական կրթութիւնը ստացած է իր ծննդավայրի Սուրբ Փրկիչ դպրոցին մէջ։ Ապա, իր ուսումը շարունակած է Մարզուանի Անատոլիա Գոլէճը։ Պահ մը զբաղած է առեւտուրով։ Ան իբրեւ Հնչակեան գործիչ ձերբակալուած է ու տարուած է Կիրասոնի ու Տրապիզոնի բանտը, մէկուկէս տարի։ 1903-1906 իբրեւ ուսուցիչ պաշտօնավարած է իր ծննդավայրի վարժարանին մէջ։ Այնուհետեւ, որպէս տնօրէն պաշտօնավարած է Մարզուանի Սուրբ Սահակեան վարժարանին մէջ։ Հոն ստանձնած է հայերէն լեզուի, քաղաքական տնտեսութեան եւ առեւտուրի դասաւանդումը։
1909-ի Ապրիլին, Ատանայի կոտորածներու ժամանակ, կազմակերպած է Շապին Գարահիսարի ինքնապաշտպանութիւնը։ Աշխատակցած է Պոլսահայ թերթերու։ Մարզուանի մէջ հրատարակած է «Հայկունի» երկշաբաթաթերթը։ Ինչպէս նաեւ 1912-ին կը հրատարակէ «Հայապատում», եւ 1913-ին՝ «Պատմութիւն Հայ Լեզուի եւ Բանահիւսութեան»։ Այս երկու ուշագրաւ եւ երկարաշունչ երկասիրութիւնները ցոյց կու տան հեղինակի բանասիրութեան ու պատմութեան մէջ ունեցած իր հմտութիւնը։ Զոհ գացած է 1915 Ապրիլին, Սվազի մէջ։
Երուանդ Ղազանչեան

Երուանդ Ղազանչեան (2 Յունիս 1937(1937-06-02), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն - 30 Յուլիս 2019(2019-07-30), Երեւան, Հայաստան), Հայաստանի Հանրապետութեան ժողովրդական արուեստագէտ, բեմադրիչ:


== Կենսագրոիթիւն եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է 2 Յունիս 1937-ին, Երեւան: 1974-էն կը դասաւանդած է Երեւանի թատրոնի եւ շարժապատկերի պետական հաստատութեան մէջ (1991-էն` փրոֆեսէօր): 
1984-1986 թուականներուն աշխատած է Երեւանի Գաբրիէլ Սունդուկեանի անուան ազգային ակադեմիական թատրոնիին մէջ՝ իբրեւ տնօրէն եւ գեղարուեստական խորհուրդի նախագահ։ 
1995-2007-ի ժամանակահատուածին եղած է Հայաստանի թատերական գործիչներու  միութեան նախագահը:


== Պարգեւներ, մրցանակներ եւ կոչումներ ==
1986-ին պարգեւատրուած է Հայաստանի Հանրապետութեան Պետական մրցանակով,
2005-ին` «Երեւանի պատուաւոր քաղաքացի» կոչումով,*
2008-ին` Հայ եկեղեցւոյ «Սուրբ Սահակ-Սուրբ Մեսրոպ» շքանշանով,
1974-ին արժանացած է Հայաստանի արուեստի վաստակաւոր գործիչի,
2004-ին` ժողովրդական արուեստագէտի կոչման,
2015-ին` Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահի մրցանակին (Տ. Չուխաճեանի «Կարինէ» օփերեթին համար),
2017-ին` Հայաստանի Հանրապետութեան «Հայրենիքին մատուցած ծառայութիւններու համար» առաջին աստիճանի մետալին:Երուանդ Ղազանչեան եղած է նաեւ ՀԲԸՄ-ՀԵԸ-ի Պէյրութի «Վահրամ Փափազեան» թատերախումբին բեմադրիչը:


== Ընտանիք ==
Դերասանուհի Կալիա Նովենցին ամուսինն էր, բեմադրիչ Յակոբ Ղազանչեանին հայրը, դերասանուհի Մարիամ Ղազանչեանին պապը։


== Արտաքին յղումներ ==
«Դերասանութիւնը Անընդհատ Տարերքի Մէջ Ըլլալ Կը Նշանակէ» «Ազդակ»-ին Ըսաւ Երուանդ Ղազանչեան
Ճամայքա

Ճամայքա (անգլերէն՝ Jamaica), կղզի-պետութիւն Կեդրոնական Ամերիկայի մէջ։ Մեծ Բրիտանիայի նախկին գաղութ։ Ընդգրկուած է բրիտանական համընկերութեան մեջ։ Մայրաքաղաքն է Քինկսթընը։


== Անուանում ==
Հնագոյն բնակիչները եղեր են Էրըուաքներու (The Arawak are a group of indigenous peoples) հնդկական ցեղերը։ Անոնց կղզին կ'անուանէին Հայմաքա («Աղբիւրներու կղզի»․ լաւ ջուրի առկայութեան համար)։ 1494 թուականին Քրիստափոր Քոլումպոսը յայտնաբերեց կղզին եւ այն՝ ի պատիւ Սպանիոյ թագաւորական ընտանիքի, անուանեց Ֆերտինանտի եւ Իզապէլայի կղզի։ Բայց այդ անուանումը չարմատաւորուեցաւ եւ պահպանուեցաւ հնդկական անուանումը՝ Ճամայքա ձեւով։


== Պետական կառուցուածք ==
Մինչեւ 1962 թուականը Ճամայքան կը գտնուէր Անգլիայի տիրապետութեան տակ։ 1962 թուականի Օգոստոսի 6-ին ձեռք կը բերէ անկախութիւն։ Կը գործէ Սահմանադրութիւն (1997 թուականի բարեկարգութիւնով եւ փոփոխութիւններով)։ Պետութեան պաշտօնական ղեկավարը կը համարուի բրիտանական միապետը՝ Մեծ Բրիտանիոյ թագուհի Էլիզապեթ II-ը, ներկայացուած զօրավար-նահանգապետի կողմէ, որ կը նշանակուի Ճամայքայի վարչապետի խորհուրդով։ զօրավար-նահանգապետը կը ստորագրէ բոլոր օրէնսդրութիւնները եւ կը նշանակէ վարչապետ։  զօրավար-նահանգապետին կից կը գործէ  խորհրդակցական հիմնարկ՝ բաղկացած 6 հոգիներէ - Գաղտնի խորհուրդ։ Զօրավար-նահանգապետը վարչապետի խորհուրդով կը նշանակէ նաեւ կառավարութեան անդամները։


== Բնակչութիւն ==
Ճամայքայի բնակչութիւնը 2004 թուականի Յուլիսի դրութեամբ կը կազմէր 2 միլիոն 713 հազ. 130 մարդ, բնակչութեան խտութիւնը 1 քառ. քմ. կը կազմէր 243 մարդ։ Ճամայքայի բնակչութեան միջին տարիքը 26,8-ն է, 28,2 %-ը կը կազմեն 14 տարեկանէն ցած, 65 %-ը՝ 14-ից մինչեւ 64 տարեկան, 6,9 %-ը 65 տարեկանէն բարձր բնակիչները։


== Ծանօթագրութիւններ ==

Կաղապար:Հիւսիսային Ամերիկայի երկիրներ
Փաֆոս

Փաֆոս (յուն․՝ Πάφος) Կիպրոսի խոշոր նաւահանգիստներէն մեկն է։ Կը գտնուի համանուն շրջանի վրայ՝ Փաֆոսի շրջանի մէջ։ Այն նաեւ Փաֆոսի շրջանի մայրաքաղաքն է։ Փաֆոսի մէջ կը գտնուի Կիպրոսի երկրորդ ամենախոշոր օդակայանը՝ Փաֆոսի Միջազգային Օդակայանը։


== Կրթութիւն ==

Փաֆոսի քաղաքապետարանը ունի 38 գլխաւոր պետական ​​դպրոցներ,8 միջնակարգ պետական ​​դպրոց (յայտնի է որպէս Gymnasium կրթարան եւ  երկրորդական λύκειο), 4 անհատական անգլիական դպրոցներ եւ մէկ մասնակի գործող ռուսական դպրոց:


=== Բարձրագոյն կրթութիւն ===
Փաֆոս քաղաքին մէջ կայ մէկ բարձրագոյն ուսումնական հիմնարկ, որ սկսաւ ուսանողներ ընդունիլ 2010 թուականի Յունիսին: Համալսարանի մէջ կը գործեն  «Ընթացաւարտ» (undergraduate) եւ «Յետ-ընթացաւարտ» ուսումնառութեան լայն ծրագիրներ, ատենախոսութեան պաշտպանութիւն եւ գիտութիւններու թեկնածուի գիտական աստիճանի շնորհում  եւ բաղկացած է 4 դպրոցներէ:


== Աղբիւրներ ==
Փաֆոսի Քաղաքապետարանի կայքէջը
Փաֆոսի այցելութեան կայքէջը
Փաֆոսի առեւտրական եւ արդիւնաբերական սենեակի կայքէջը Chamber of Commerce and Industry


== Տե՛ս նաեւ ==
Կիպրոս
Ալֆրետ տը Միւսէ

Ալֆրետ տը Միւսէ (ֆրանսերէն՝ Alfred de Musset, 11 Դեկտեմբեր 1810(1810-12-11)[…], Փարիզ - 2 Մայիս 1857(1857-05-02)[…], Փարիզ), ֆրանսացի բանաստեղծ, թատերագիր եւ վիպագիր:


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Փարիզ։ Ընտանիքը ծագումով եղած է ազնուական, բայց աղքատ։ Հայրը աշխատած է կառավարական կարեւորագույն տարբեր պաշտօններու մէջ։ 
Միւսէի տաղանդի դրսեւորումները երեւան եկած են մանկութենէն, երբ իր ընթերցած հին վէպերու դրուագներուն հիման վրայ կատարած է փոքրիկ թատերական յանկարծաբանութիւններ։
Ան սորված է նախ իրաւագիտութիւն, ապա բժշկութիւն, սակայն շուտով լքած է դասերն ու ամբողջութեամբ նուիրուած է գրական գործունէութեան։
Զարեհ Պօղոս Արսլանեան

Զարեհ Պօղոս Արսլանեան (Խար­բեր­դի նա­հան­գ, Խար­բեր­դի գա­ւա­ռ, Մե­զի­րէ - 1915), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Զարեհ Պօղոս Արսլանեան ծնած է Խար­բեր­դի նա­հան­գի Խար­բեր­դի գաւա­ռի Մե­զի­րէ քաղաքին մէջ՝ կաթոլիկ ծնողներու բազմազաւակ ընտանիքի մէջ։ Բժիշկներ՝ Արտաշէս, Լեւոն ու Հրանդ Արսլանեաններու եղբայրն է։
Հալէպի մէջ զբաղած է բժշկութեամբ։ 1915 թուականին, ընդհանուր տեղահանութեան ընթացքին վայրագօրէն սպանուած է եղբօր՝ Արտաշէսի հետ։


== Գրականութիւն ==
Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ։ Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (1688-1940), Սթանպուլ, 1940։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Տունիա Սամիր Ղանէմ

Տունիա Սամիր Ղանէմ (արաբ.՝ دنيا سمير غانم; ծնած է 1 Յունուար 1985-ին), եգիպտացի դերասանուհի եւ երգչուհի։ Ան դերասան Եուսէֆ Սամիր Ղանէմի եւ դերասանուհի Տալալ Ապտուլազիզի դուստրն է, եւ Էմիի (Ամալ) քոյրը։ Տունիաան սկսած է իր դերասանական աշխատանքը 2001-էն, երբ դեռ 16 տարեկան էր։ Առաջին ֆիլմը, որ ան խաղցած է, կոչուած է «Արդարութիւնը շատ դէմքեր ունի» (արաբ․՝ للعدالة وجوه كثيرة‎‎ - Լիլ Ատալայ Ուճուհ Քասիրայ)։


== Դերասանական աշխատանք ==
Տունիան կը մասնակցէր երկու երկու հեռուստատեսային ծրագիրներու, երբ դեռ երեխայ էր։ Ան Եգիպտոսի մէջ ուշադրութեան արժանացաւ «Արդարութիւնը շատ դէմքեր ունի» խաղալու ժամանակ։ Ֆիլմին մէջ իր առաջին ելոյթը տեղի ունեցած է 2005-ին կատակերգու Մուհամէտ Հընետիի հետ։
Տունիայի տաղանդները նկատելի դարձաւ այն ժամանակ, երբ անդեռ երեխայ էր եւ կը մասնակցէր դպրոցական միջոցառումներուն: Անոր հայրը կու լար, երբ առաջին անգամ կը լսէր դստեր կատարմամաբ Ֆէյրուզի երգերէն մէկը, եւ անոր մայրը կը խրախուսէր դստերը իր աշխատանքին համար դեռեւս վաղ տարիքէն:
Եգիպտական տարբեր թոք-շոուերուն մասնակցելու ժամանակ Տունիաան կ՛առանձնանար այլ արաբ երգիչներէն իր նմանակել կարողանալու հմտութեամբ։ Անոր ամենայայտնի նմանումը Ահլամի ձայնով Միրիամ Ֆարէսի երգը կատարելն էր։ Անոր առաջին երգի անունը «Far2 el Sen» է:
Ան Էլիսայի եւ Ռաղէպ Ալամայի հետ արաբական X Factor-ի չորրորդ եթերաշրջանի ժիւրիի անդամ էր։


== Ֆիլմագրութիւն ==
1995-ին որպէս Նատիան (امراة وامراة)
2001-ին որպէս Նատա (للعدلة وجوه كثيرة)
2002-ին որպէս Ֆարտոս (زمن عماد الدين)
2004-ին որպէս Լէյլա (عباس الابيض فى اليوم الاسود)
2004-ին որպէս Տոլլա (احلام البنات)
2005-ին որպէս Նաուալ (يانا ياخالتى)
2007-ին որպէս Հահան (احزان مريم)
2008-ին որպէս Մունա (كباريه)
2008-ին որպէս Հիպա(اتنين فى واحد)
2008-ին որպէս Աիաա (شارع18)
2008-ին որպէս Լէյլա (كافيه تشينو)
2009-ին որպէս Սամիրա (الفرح)
2009-ին որպէս Լէյլա (طير انت)
2009-ին որպէս Մարիմ (عزبة ادم)
2010-ին որպէս Յերմէն (لا ترجع ولا استسلام)
2010-ին որպէս Հատի (الكبير اوى ج1)
2011-ին որպէս Տինա (اكس لارج)
2011-ին որպէս Նիսմա (365 يوم سعادة)
2011-ին որպէս Հատիա (الكبير اوى ج2)
2013-ին որպէս Հատիա (الكبير اوى ج3)
2014-ին որպէս Հատիա (الكبير اوي ج4)
2015-ին որպէս Լահֆա (Lahfa) Ռեմադան շոու
2016-ին որպէս Նելլի (Nelly We Sherihan) Ռեմատան շոու
2017-ին որպէս Էթաապ (Fel La La Land) Ռեմատան շոու
1597 թուական

1597 թուական, ոչ նահանջ տարի, 16րդ դարու 97րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1597 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1597 մահեր
Առեղծեան

Առեղծեան, հայկական մականուն։


== Մակնունը կրողներ ==
Լեւոն Առեղծեան (20-րդ դար), մամուլի աշխատակից։
Վան Կարնոյ

Վան Կարնոյ (ծն․՝ 5 Դեկտեմբեր 1992 , Հարթագիւղ, Լոռի (մարզ)), հայ բանաստեղծ, հայագէտ։


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է Հայաստան՝ Լոռի։ Միջնակարգ կրթութիւնը ստացած է տեղի դպրոցին մէջ: 2010-2012 թուականներուն ծառայած է Արցախի եւ Հայաստանի Հանրապետութեան զինուած ուժերուն մէջ:
2016-ին աւարտած է Գիւմրիի Մ. Նալբանդեանի անուան պետական մանկավարժական հիմնարկի (այժմ ՇՊՀ) պատմաբանասիրական կաճառի պատմութիւն բաժինը:
2014-2018 զբաղած է մանկավարժական գործունէութեամբ հայրենի գիւղին մէջ։
2020-ին գերազանցութեամբ ստացած է  Երեւանի պետական համալսարանի պատմութեան կաճառի հայագիտութիւն մասնագիտութեան մագիստրոսական աստիճան։


== Հրատարակուած գիրքեր ==
«Դողացող ծառը», 2018, Երեւան։


= Ծանօթագրութիւններ =
Հայկական Վարդ

Հայկական Վարդ, Արեւելեան վարդի (Rosa orientalis) եւ բրդոտ վարդի (R. tormenlosa) նմանութեամբ վարդի տեսակ է հայկական վարդը (R. armena), որ կ՛աճի Բաբերդի (Մեծ Հայք), Ասլան Տաղի (Փոքր Հայք), Պոնտոսի եւ Կիլիկիոյ  տարածքներուն մէջ։
Նոր Բայազիտցիները (Հայաստան) իրենց գործածած հայերէն մաքուր բառերուն մէջ ունին հայավարդ բառը, որ հաւանաբար հայկական վարդն է։


== Գրականութիւն ==
Պապէսեան Յովհաննէս (1961), «Հանրագիտակ», Կաթողիկութիւն Հայոց Մեծի Տանն Կիլիկիոյ, Անթիլիաս, Լիբանան, էջ 9։
22 Յուլիս

22 Յուլիս, տարուան 203-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 204-րդ) օրն է։


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==


== Տօներ ==