armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Լեւոն Մանուէլեան

Լեւոն Մանուէլեան (Մանուէլեանց, 15 Դեկտեմբեր 1864(1864-12-15), Ներքին Ագուլիս, Օրդուբադի գավառ, Երեւանի նահանգ, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն - 21 Փետրուար 1919(1919-02-21), Թիֆլիս, Վրաստանի Դեմոկրատական Հանրապետութիւն), հայ բանասէր, թատերագիր, բանաստեղծ, գրող։


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է ծնած է Ներքին Ագուլիս (Նախիջեւան)։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է գիւղի դպրոցին մէջ՝ աշակերտելով Րաֆֆիին:
1886-ին, Թիֆլիսի Գիմնազիոնը աւարտելէ ետք, Մանուէլեան ընդունուած էւ Մոսկուայի Համալսարանը, ուր չորս տարի հմտացած է ռուսական եւ եւրոպական գրականութեանց պատմութեան մէջ, միաժամանակ արդիական շարժումներու լոյսին տակ ուսումնասիրելով հայ գրականութեան զարթօնքի շրջանը։


== Գործունէութիւն ==
1890-ականներու սկզբնաւորութեան վերադարձած է Հայաստան եւ ուսուցչական պաշտօնի կոչուած՝ Ս. Էջմիածնի Գէորգեան Ճեմարանին ու Թիֆլիսի Ներսիսեան վարժարանին մէջ։ Ուսուցչական կողքին, ան նուիրուած է գեղարուեստական ստեղծագործութեանց եւ գրականագիտական ուսումնասիրութեանց մշակումին։
1897-ին գրադարանապետի պաշտօնին կոչուած է Պաքուի Հայ Բարեսիրական Ընկերակցութեան մօտ։ Այնտեղ աւելի քան վեց տարի աշխատելով՝ Լեւոն Մանուէլեան հարուստ պաշար հաւաքած է՝ խորազնին ուսումնասիրելու եւ պատրաստելու համար հայ գրականութեան նուիրուած եռահատոր իր աշխատասիրութիւնը։ «Ռուսահայ գրականութեան պատմութիւն» խորագրով կոթողական այդ աշխատասիրութեան երեք հատորներուն վրայ ան աշխատած է տարիներով եւ 1912-ին աւարտած է անոնց հրատարակութիւնը։
Վերադառնալով ուսուցչութեան՝ Լեւոն Մանուէլեան ստանձնած է Ալեքսանդրապոլի Առեւտուրի Վարժարանին մէջ հայ գրականութեան դասաւանդութիւնը եւ այդ պաշտօնին վրայ մնացած է մինչեւ իր մահը։


== Գրական-գեղարուեստական աշխատութիւններ ==
Գրական-գեղարուեստական իր ժառանգութիւնը բազմաճիւղ եղած է։ 1909-ին լոյս տեսած «Բանաստեղծութիւններ եւ պոեմաներ» խորագրով հաւաքածոյին մէջ մէկտեղած է Վահան Մանուէլեանի քերթողական վաստակը


=== Բանաստեղծութիւններ ===
Հռչակաւոր բանաստեղծութիւններէն են՝

«Սասունցի Դաւիթ եւ Մսրայ Մելիք»,
«Սողոմոնի Աղբիւրը»«Փոթորիկ»,
«Իմ Թշնամիներին»,
«Ցանկալի Երգ»,
«Դէպի Վեր» (նուիրուած Խաչատուր Աբովեանի անհետացումին՝ դէպի Արարատ լեռը բարձրանալու ժամանակ) խորագրով իր պատմական խորքով երկարաշունչ բանաստեղծութիւնները,Ինրպէս նաեւ՝ «Տիգրանուհի» խորագրով ողբերգական պոեման։


=== Թատերգութիւններ ===
Լեւոն Մանուէլեան ստեղծագործած է նաեւ թատրերգութեան մարզին մէջ՝ իրապաշտ եւ հոգեվերլուծական գործեր կտակելով հայ գրականութեան․ 

«Տոքթոր Երուանդ Բալայեան»,
«Նկարիչ Թաշճեան»,
«Վերածնուածը»,
«Մայտա»։


=== Վէպեր ===
Արձակ ստեղծագործութեանց բնագաւառին մէջ Լեւոն Մանուէլեանի անունը կապուեցաւ «Խորտակուած կեանք» խորագրուած ծաւալուն վէպին, որ կը ներկայացնէ քաղքենի կարգերու անիրաւութեանց դէմ պայքարող արուեստագէտի մը ներաշխարհը՝ արծարծելով ընկերային արդիական տագնապներ։
Նուպարեան Ազգային Վարժարան (Եգիպտոս)

Նուպարեան ազգային վարժարան, ամենօրեայ վարժարան։ Հիմնուած է 1925 թուականին, Գահիրէի Հելիոպոլիս արուարձանի մէջ, ազգային բարերար Պողոս Նուպար փաշայի նուիրատուութեամբ։ Կը կոչուի անոր անունով։ Ունի մանկապարտէզի, նախակրթարանի եւ բարձրագոյն նախակրթարանի բաժիններ։ Նպատակն է սաներու նախապատրաստումը բարձրագոյն դպրոց ընդունուելու համար։ Կը դասաւանդուին հայոց լեզու եւ գրականութիւն, հայոց պատմութիւն, մատենագիտութիւն, ֆրանսերէն, անգլերէն, արաբերէն, կրօնի պատմութիւն, բնական գիտութիւններ, արուեստի առարկաներ։ Վարժարանը 1926 թուականին ունեցած է 138, 1937 թուականին՝ 247, 1949 թուականին՝ 313, 1996 թուականին՝ 110 աշակերտ, 23 ուսուցիչ։ Կան գրադարան, մատենադարան։ Հրապարակուած է «Արեգ» պարբերաթերթը։ Հովանաւորներն են թեմի առաջնորդարանը, Գահիրէի ազգային իշխանութիւնը։
Սիմոն Գոյունեան

Սիմոն Գոյունեան (Խարբերդ, Խարբերդի նահանգ - 1915, Մուշ), հայ դեղագործ։
Ծնած է Խարբերդի նահանգի կեդրոն՝ Խարբերդ քաղաքն մէջ։ Ստացած է դեղագործական կրթութիւն եւ աշխատած է որպէս դեղագործ։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1914 թուականին, զոօրակոչուած է Օսմանեան զօրաբանակ ու ծառայած՝ որպէս զինուորական դեղագործ։ Սպաննուած է 1915 թուականին Մուշ քաղաքի Խոփ (Քոբ) լեռան վրայ։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Սթամպուլ, 1919։
Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
Հայրապետեան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործութեան պատմութիւնից, Երեւան, 1990։
Խաչատրեան Լուսինէ եւ Բաբլումյան Արփինէ (կազմողներ), Ցուցակ Հայոց ցեղասպանութեան զոհերի (1915-1923 թթ.), հ. 2, Խարբերդի նահանգ, Երեւան, 2004։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
2 Սեպտեմբեր

2 Սեպտեմբեր, տարուան 245-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 246-րդ) օրն է

Տարուայ աւարտին կը մնայ 120 օր


== Դէպքեր ==
1988. Լոնտոնի Ուէմպլէյ մարզադաշտին մէջ տեղի կ՛ ունենայ Մարդու Իրաւունքներ, Հի՛մա շարժումին նուիրուած համաշխարհային շրջապտոյտին ա․ համերգը


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==
2021․ Միքիս Թէոտորաքիս․ յոյն բանահիւս, յօրինող, երգահան, խմբավար եւ քաղաքագէտ,  դափնեկիր՝ «Լենին Խաղաղութեան մրցանակ» եւ «Բրիտանական Ժապաւէնի Ակատեմիոյ Մրցանակներ» (BAFTA) պարգեւներու


== Տօներ ==
Թէոդորոս Ռշտունի

Թէոդորոս Ռշտունի (590 - 656, Դամասկոս, Ուղղահավատ խալիֆների պետություն), մարզպան եւ Հայոց իշխան՝ 639-654 թուականներուն, ընդհատումներով եւ զօրավար։
Սասանեան արքունիքին համաձայնութեամբ 628-ին նշանակուած է Մարզպանական Հայաստանի սպարապետ։ 634-էն վարած է նաեւ Հայոց մարզպանի պաշտօնը։ Եղած է Հայաստանի մարզպանը Արաբական առաջին արշաւանքներուն ատեն։ Սասանեան Պարսկաստանի՝ արաբներուն կողմէ գրաւուելէն եւ անոր հետեւանքով Մարզպանական Հայաստանի փաստացի անկախութիւն ձեռք բերելէն ետք Թէոդորոս Ռշտունի անձամբ ստանձնած է երկրին պաշտպանութիւնը։
Լարուած յարաբերութիւններ ունեցած է Բիւզանդական Հայաստանի կառավարիչ Մժեժ Գնունիին հետ։ Հայ նախարարներուն եւ կաթողիկոս Ներսէս Գ. Տայեցիին աջակցութեամբ միաւորած է նաեւ Բիւզանդական կայսրութեան ենթակայ Հայաստանը։ 639-ին միաւորուած Հայաստանը վարած է ինքնուրույն քաղաքականութիւն մը՝ Թէոդորոս Ռշտունիի գլխաւորութեամբ։ Ան ամրացուցած է Հայաստանի բերդերը, հզօրացուցած հայոց այրուձին եւ յաջողութեամբ դիմադրած թշնամիին։
Վալապպհաի Փաթել

Վալապպհաի Փաթել (անգլերէն՝ Vallabhbhai  Patel, կուճարաթերէն՝ વલ્લભભાઈ પટેલ  Վիլապպհաի Փաթել, 31 Հոկտեմբեր 1875 - 15 Դեկտեմբեր 1950), ճանչուած է որպէս Սարտար Փաթել, հնդիկ քաղաքական գործիչ, Հնդկաստանի առաջին փոխվարչապետը եղած է եւ Հնդկաստանի հանրապետութեան հիմնադիր հայրերէն մին: Ինք առաջնորդծ է  երկրի անկախութեան պայքարի գործը եւ ղեկավարած է միացեալ, անկախ ազգի ձեւաւորումը:


== Կենսագրութիւն ==
Փաթելը Կուճարաթ երկրամասը ծնած եւ մեծցած է Պոմպաէյ 1875ին: 1900-էն մինչեւ 1910 թուականը որպէս քրէական գործերու փաստաբան: 1910 թուականին Լոնտոն մեկնած է Միտլ Թեմփլ իրաւաբանական ընկերութիւն մտած է: 1913-ին Հնդկաստան վերադարձած է: 
Քաղաքականութեան մէջ Մահաթմա Կանտիի համախոհը եւ Հնդկաստանի անկախութեան պայքարի գործին մէջ անոր հաւատարիմը եղած է:
Անկախութիւն ստանալէն ետք Վալապպհաի Փաթելը մեծ ջանք թափած է  Հնդկաստանը որպէս ամբողջական երկիր պահպանելու եւ բազմաթիւ մանր պետութիւններու չբաժնուելու համար:


== Յիշատակ ==
Կաղապար:Գլխաւոր Յօդուած
1950-ի Դեկտեմբեր 20-ին վախճանելէն ետք անոր մարմինը կիզուած է:
2013 թուականին Հնդկաստանի վարչապետ Նարենտրա Մոտիի նախաձեռնութեամբ Կուճարաթ նահանգի Նարպատա գետի ափին սկսած է Վալապպհաի Փաթելի կերպարանքով Միասնութեան արձանի (անգլերէն՝ Statue of Unity) կառուցումը: Արձանի բացումը տեղի ունեցաւ 2018-ի Հոկտեմբեր 31-ին: Իր 182 մ բարձրութեամբ (պատուանդանով՝ 240 մ) արձանն աշխարհի ամենաբարձրն է: Կառուցումը արժեց $ 600 միլիոնէն աւելի::


== Արտաքին Յղումներ ==
Աւետիք Տիգրանակերտցի

Աւետիք Տիգրանակերտցի (Աւետիք Ամդեցի, Աւետիք Պաղտասարեան, անհայտ, Տիարպեքիր - անհայտ), 17-18-րդ դարերու հայ մշակութային գործիչ, մաթեմադիկոս, աստղագէտ, տոմարագէտ, պատմիչ եւ գրիչ։ Տիրապետած է արաբերէնին, պարսկերէնին, ասորերէնին, վրացերէնին, եբրայերէնին, ղպտերէնին, թրքերէնին, յունարէնին, լատիներէնին եւ ֆրանսերէնին։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Տիգրանակերտ։ Երկար տարիներ ապրած, սովորած ու ստեղծագործած է Արեւմտեան Հայաստանի մշակութային աչքի զարկած կենդրոններուն մէջ՝ Էրզրումի, Վանի, Բաղէշի, Սեբաստիոյ եւ Թոքատի։
Ուսումնառութեան նպատակով եղած է Պարսկաստանի, Արաբիայի մէջ։ Առանձնակի հետաքրքրութիւն ցուցաբերած է դէպի բնական գիտութիւնները, զբաղած է նաեւ պատմագրութեամբ եւ աշխարհագրութեամբ։ Գիտութեան անկաշառ նուիրուածութեան պատճառով բոլորը ենթարկուած է ժամանակի «որոուայնամոլ եւ արբշիռ, ուսումնատեաց եկեղեցականաց» նախատինքներուն եւ հալածանքներուն։


== Գործունէութիւն ==

Օգտուելով հայ եւ օտար աղբիւրներէ՝ մշակած ու կազմած է աստղաբաշխութեան, տոմարագիտութեան, աշխարհագրութեան, երաժշտութեան վերաբերեալ գործեր։ Ձեռագիր վիճակով մեզի հասած են 1684-1709 թուականներուն գրած աստղագիտական-տոմարագիտական ստուարածաւալ «Տեֆթեր գիրք»ը, 1695-1709 թուականներուն կազմած «Ըստուռլապ»ը, որուն մէջ նկարագրուած են աստղաբաշխական զանազան գործիքներ, 1700 թուականին գրած «Ոսկեփորիկ»ը, 1719 թուականին կազմած «Զիճ գիրք»ը, ապա «Ախտարացոյց»ը, «Աշխարհացոյց»ը։
1701-1712 թուականներուն, օտար եւ հայ պատմիչերու երկերուն հիման վրայ, շարադրած է խիստ կարեւոր ժամանակագրութիւն մը՝ «Աղի սակապատմագիր», սկսելով աշխարհի արարչագործութենէն, հասցնելով մինչեւ Աստուածատուր Համատանցի կաթողիկոսին գահ բարձրանալու թուականը՝ 1714 թուականը։
Հայ պատմագրութեան համար որոշակի արժէք ունին աշխատութեան վերջին մասերը, որ կը վերաբերին Հայաստանի 16-17-րդ դարերու քաղաքական անցուդարձերուն։ Ուշագրաւ են նաեւ «Աշխարհացոյց»ի մէջ Աւետիք Տիգրանակերտցիի, իբրեւ ականատեսի, Փոքր Ասիայի եւ Կիլիկիայի հայաբնակ վայրերու մասին հաղորդած տեղեկութիւնները եւ, յատկապէս, Հապէշստանին վերաբերող «Վասն որ կամի Հէպէշին երկիրն գնալ, այսպէս է» խորագրով հատուածը։


== Աշխատութիւններ ==
Աւետիք Տիգրանակերտցիի աշխատութիւններու ձեռագրերը մեծ մասամբ գտնուած են Վենետիկի Մխիթարեաններու մատենադարանին մէջ։ Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Մատենադարանի մէջ պահպանուած են անոր ժամանակագրութեան երեք օրինակներ (ձեռագիր №1492, 7424, 6243)։
Ձեռագիր №1492-ը Աւետիք Տիգրանակերտցիի ինքնագիրն է՝ արտագրուած իր իսկ սղագիր օրինակին, 1712-1714-ին, Աստուածատուր Համատանցիի համար։
Հատած տասներկուսանիստ

Երկրաչափութեան մէջ հատած տասներկուսանիստը ուռուցիկ բազմանիստ է:


== Նկարագրութիւն ==
Հատած տասներկուսանիստն ունի 12 ուղղաձեւ տասնանկիւնի նիստ, 20 հաւասարակողմ եռանկիւնի նիստ, 60 գագաթ եւ 90 կող:


== Ստացում ==
Սա բազմանիստը կրնայ ստացուիլ տասներկուսանիստէն հատելով անկիւններն անանկ, որ հինգանկիւնի նիստերը դառնան տասնանկիւնիներ եւ գագաթները դառնան եռանկիւնիներ:


== Մակերես Եւ Ծաւալ ==
Կողի 
  
    
      
        a
      
    
    {\displaystyle a}
   մեծութեան պարագային մակերեսը եւ ծաւալը հաւասար են՝

  
    
      
        
          
            
              
                A
              
              
                
                =
                5
                
                  (
                  
                    
                      
                        3
                      
                    
                    +
                    6
                    
                      
                        5
                        +
                        2
                        
                          
                            5
                          
                        
                      
                    
                  
                  )
                
                
                  a
                  
                    2
                  
                
              
              
              
                
                ≈
                100.990
                
                76
                
                  a
                  
                    2
                  
                
              
            
            
              
                V
              
              
                
                =
                
                  
                    
                      5
                      12
                    
                  
                
                
                  (
                  
                    99
                    +
                    47
                    
                      
                        5
                      
                    
                  
                  )
                
                
                  a
                  
                    3
                  
                
              
              
              
                
                ≈
                85.039
                
                6646
                
                  a
                  
                    3
                  
                
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\begin{aligned}A&=5\left({\sqrt {3}}+6{\sqrt {5+2{\sqrt {5}}}}\right)a^{2}&&\approx 100.990\,76a^{2}\\V&={\tfrac {5}{12}}\left(99+47{\sqrt {5}}\right)a^{3}&&\approx 85.039\,6646a^{3}\end{aligned}}}
1659 թուական

1659 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 59րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1659 ծնունդներ

Իսրայէլ Օրի (մ.1711), ազգային-ազատագրական գործիչ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1659 մահեր
Մարդաբանութիւն

Մարդաբանութիւն, մարդ արարածը ուսումնասիրող գիտակարգ։ Բառին լայն իմաստով, մինչեւ 19-րդ կէսերը, նիւթ առած է գլխաւորաբար մարդ արարածի ֆիզիքական կազմութիւնը։ Ընկերաբանութեան, տնտեսագիտութեան եւ կենդանաբանութեան զարգացումով, մարդաբանութիւնը կը կորսնցնէ իր ուսումնասիրութեան ասպարէզները, իսկ 20-րդ դարու ծինաբանական գիտութիւններու զարգացումէն ետք, նաեւ կը կորսնցնէ ֆիզիքական կազմութեան ուսումնասիրութեան խնդիրը։ Մարդաբանութեան բուն նպատակն է, հասկնալ թէ որո՞նք են մարդ արարածին բնորոշ յատկանիշները։Մարդաբանութեան խնդիրներէն է հասկնալ թէ ինչպէս իրարմէ կը տարբերին մարդկային խմբաւորումները։ Օրինակ, բոլոր մարդիկ պէտք ունին ուտելու, սակայն մարդիկ իրարմէ տարբեր ձեւերով կը գոհացնեն այս մարդկային կարիքը։ Ուրեմն մարդաբանները կ՚ուսումնասիրեն թէ ինչպէս զանազան մարդկային խմբաւորումներ կը գտնեն, կը պատրաստեն եւ կը բաժնեկցին իրենց ուտելիքը։Արդի մարդաբանութեան ենթա-գիտակարգերը կը նկատուին մշակութային մարդաբանութիւնը, հնագիտութիւնը, կենսաբանական մարդաբանութիւնը եւ լեզուաբանութիւնը։ Կան նաեւ աւելի փոքր ենթա-գիտակարգեր, օրինակ արուեստի մարդաբանութիւն, հետախուզական մարդաբանութիւն, տեսողական մարդաբանութիւն, բժշկագիտական մարդաբանութիւն, եւ շատ աւելի այլ տեսակներ։
Մշակութային մարդաբանութիւնը կ՚ուսումնասիրէ մարդ արարածին զանազան մշակութային երեսակները, եւ ընդհանրապէս մարդկային մշակոյթի զանազանութիւնը։ Այս ուղղութեամբ, մարդաբանութիւնը թէ՛ կ՚ուսումնասիրէ նախնական ընկերութիւնները եւ անոնց անհատները եւ թէ՛ զարգացած ընկերութիւնները եւ անոնց անհատները։
Դեղին (գոյն)

Դեղին, արեւին, ոսկիի գոյնն է։ Դեղինը կազմուի երկու գոյներէ՝ կարմիր եւ կանանչ։
Դեղինին ալիքները կը սկսին 570-նանոմեթրէ եւ կը վերջանան 580-ով։ Գոյներու սփեքթրին մէջ դեղինը կը գտնուի կանանչին եւ նարնջագոյնին միջեւ:


== Դեղինի Նշանակութիւնները ==
Նոր-Եորքին մէջ դեղինը թաքսիներու աւանդական գոյնն է
Արեւմուտքի մէջ դեղինը կը նշանակէ հարստութիւն, քանի որ ոսկիի եւ արեւին գոյնն է
Կը նշանակէ գողութիւն եւ խաբեբայութիւն
Գայթակղութեան նուիրուած թերթերը կը կոչուին դեղին մամուլ
Սուտ ժպիտը կը կոչուի դեղին ժպիտ
Չինացիներուն քով կը նշանակէ կայսրութիւն ունի հաջողութեան, փառքի եւ ներդաշնակութեան իմաստ
Օրհնուած գոյն է դեղինը Հինտոսներու քով։ Հինտոսներու կրօնական մարդիկը կը հագնուին դեղին կամ ճերմակ հագուստներ
Հին եգիպտացիները օգտագործած են դեղինը՝ որպէս աստուածութեան նշան։


== Մեր Շուրջի Դեղինը ==

		
		
		


== Մշակոյթի մեջ ==
Beatles խումբին ամենէն յայտնի երգերէն մէկն է «Դեղին Սուզանաւը» (անգլերէն՝ Yellow submarine)
Tour de France-ին առաջատար հեծանիւ վարողները դեղին շապիկ կը հագնին
Ոտնախաղին մէջ մրցավարը որպէս զգուշացում խաղացողին «դեղին քարտ» ցոյց կուտայ
Շինարարութեան մէջ աշխատող մեքենաներու շարժուող մասերը կը ներկուին դեղին գոյնի, յաճախ սեւ շեղ շերտերով՝ աշխատողներուն զգուշացնելու նպատակով
Նազիական Գերմանիոյ մէջ (1939÷45) հրեաներու կուրծքներին կը փակցնեին դեղին գոյնի Դաւիթի աստղի ձեւով նշան
Դեղին մամուլ՝ պարզունակ լրագրողական լեզուով, անստոյգ եւ աղմուկ յարուցանող, մակերեսային մեկնաբանութիւններով մամուլ
Դեղին էջեր՝ որոշակի աշխարհագրական շրջանի կազմակերպութիւններուն հասցէներու եւ հեռախօսահամարներու տեղեկագիրք
Դեղին տենդ՝ սուր տարփոխիկ վիրուսային հիւանդութիւն մը


=== Անուններ ===
Դեղին գետ՝ Աղստեւին ձախակողմեան վտակներէն մին
Դեղին սար՝ գագաթ մը Նախիջեւանի տարածքին մէջ նախկինին հայաբնակ գիւղին մը մօտ
Դեղին ծով` չինարէն՝ 黄海 [հուան-հայ], քորէայերէն՝ 황해 [հուանգհէ] Խաղաղական Ովկիանոսին պատկանող ներփակեալ ծով մըն է։


== Բնութեան մէջ ==

Բնութեան մէջ ամենատարածուած գոյներէն է: Ծաղիկներու գոյներու մէջ գերակշիռը դեղինն է՝ արեւածաղիկ, կուժկոտրուկ, հիրիկ եւ այլն: Նոյնը կրնայ ըսւի թռչուններու վերաբերեալ: Կենդանիներու(մողէսներ, օձեր, գորտեր), նաեւ՝ սունկերու դեղին գոյնը ցոյց կուտայ անոնց թունաւորութիւնը:


=== Երկիրներու դրօշակներ ===
Քանի մը երկիրներու դրօշակներու դեղինը կը նշանակէ բարեբեր դաշտերը՝ Ուքրանիա, Լիթուանիա
Աղաւնի (անձնանուն)

Աղաւնի, հայկական իգական անուն։ Վերցուած է թռչունի համանուն անունէն, որ Սուրբ Հոգիի խորհրդանշանն է։ Իտալացիները եւս ունին Colomba անունը, որ կը նշանակէ «աղաւնի»։ Առաջին անգամ յիշատակուած է 17-րդ դարու վերջաւորութեան։ Արեւմտահայերէնի մէջ տարածուած անուն է, ուր կը գործածուի նաեւ անուան կարճ տարբերակը՝ Աղաւ։ Կը կիրառուի նաեւ պարսկահայերու մէջ, ուր ստացած է փաղաքշական Աղունիկ ձեւը:


== Գործածութիւններ ==
Աղաւնի դուստր, նահատակ Կոմիտաս քահանայի:
Տուէյն Ճոնսոն

Տուէյն Տուկլաս Ճոնսոն (անգլերէն՝ Dwayne Johnson, 2 Մայիս 1972(1972-05-02)[…], Հեյվորդ, Ալամետա, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), հռչակաւոր է իր ծաղրանունով՝ «Վէմը»։ «Վէմը» յայտնի ամերիկացի դերասան, արտադրող, եւ վարպետ «WWF»ի ըմբշամարտիկ է։ 


== Կենսագրութիւն ==
«Վէմը» Քալիֆորնիա ծնած է բայց յետոյ շատ անգամ փոխադրուած է ծնողքին հետ։ «Վէմին» ծնողները՝ Ադա Ճոնսոն եւ Րոքի Ճոնսոն են։ Նախ ան հազիւ սկսած է նախակրթարան յաճախել կը փոխադրուի Հիւսիսային Քարոլինա։ Յետոյ կը փոխադրուի Քոնեդիքոդ, ուր իր նախնական ուսումը կը ստանայ։ Երկրորդական ուսում ստանալու համար կը սկսի յաճախել Հաուայիի դպրոցը ապա Դենեսիի մէջ կ'աւարտէ։
«Վէմը» ոճրագործ էր երբ երկրորդական վարժարանի աշակերտ էր եւ յաճախ կը բռնուէր ոստիկանութեան կողմէ։ Ամէն ինչ կը փոխուի երբ կը սկսի ֆութպոլ խաղալ։ Իր եկրորդականի վերջին տարին, ֆութպոլ խաղալու ուսումնաթոշակ մը կը շահի։ Համալսարանի կողքին ֆութպոլ կը խաղար, «Վէմը» կը սկսի իր ուսումը ոճրաբանութեան եւ բնախօսութեան ճիւղերուն մէջ։ 
Համալսարանէն ետք «Վէմը» կը դառնայ ըմբշամարտիկ եւ կարգ մը ընդմիջումներով, 1996-էն մինչեւ 2019 թուական կը մնայ այդ մարզին մէջ։ «Վէմը» «WWFի առաջամարտիկ»ի մրցանակին ութ անգամ կը տիրանայ։ Իր հմայիչ եւ յատուկ արտաքինին պատճառով՝ 2010 թուականին «Վէմը» ըմբշամարտը կը ձգէ եւ կը հետեւի դերասանութեան։ Ան կը սկսի երեւիլ հեռատեսիլի վրայ nրպէս համբաւաւոր հիւր։
«Fast and Furious»ի «Fast Five» շարժանկարին մէջ դեր խաղալէն ետք, «Վէմը» շատ աւելի հանրածանօթ կը դառնայ։ Այժմ, «Վէմը» հռչակաւոր է իր «Moana»ի եւ «Jumanji»ի մէջ խաղացած դերով։
«Վէմը» իր հանրաճանաչ ըլլալը կ՚օգտագործէ, որպէսզի ունենայ պատանիներու քուէները։
2020 թուականի նախագահական ընտրութեան համար «Վէմը» նեցուկ կարողը կը կանգնի Ճօ Պայտենին։ «Վէմը» հիմնած է «Տուէյն Ճոնսոն Վէմ» հիմնարկը՝ հիւանդ մանուկներու համար։ «Վէմը» հրատարակած է գիրք մը ։ Այս գիրքը ինքնակենսագրութիւն մըն է «Վէմը Կ'ըսէ» վերնագիրով։


== Ընտանիքի մասին ==
Համալսարանի օրերուն, «Վէմը» կը ծանօթանայ Տանի Կարսիային։ Անոնք կ՚ամուսնանան Մայիսի 3-ին, 1997 թուականին։ Իրենց աղջիկը՝ Սիմոն ծնած է Օգոստոսի 14-ին 2001 թուականին։Անոնք կը բաժնուին Մայիս 2008 թուականին։Ետքը 2007 թուականին, «Վէմը» յարաբերութիւն կ՚ունենայ Լորեն Հաշեանի հետ։ Անոնք կ՚ամուսնանան Օգոստոսի 18-ին, 2019 թուականին։ Միասին ունին երկու դուստր՝ Դինա եւ Ճասմին։


== Աղբիւրներ ==
Dwayne Johnson at IMDb
The Rock on WWE.com
Dwayne Johnson's profile at Cagematch.net, Wrestlingdata.com, Internet Wrestling Database
Dwayne Johnson profile at Miami Hurricanes football
1807 թուական

1807 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու եոթներորդ տարին


== Դէպքեր ==
Ռոպերթ Ֆուլթընը ստեղծեց առաջին շոգենաւը


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1807 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1807 մահեր
5 Օգոստոս, Ժան Պառէ՝ Ֆրանսացի հետախուզուհի, շրջանաւորդ եւ բուսաբան։
Հայ Կեանք

«Հայ Կեանք» (անգլ.՝ Armenian Life), ամերիկահայ անկախ շաբաթաթերթ։ Լոյս կը տեսնէ 1985 թուականէն, Կլենտելի մէջ՝ հայերէն եւ անգլերէն։ Խմբագիր՝ Մ. Մատէնճեան։ Կը լուսաբանէ ամերիկահայութեան կեանքին մէջ, Հայաստանի ու Արցախի մէջ տեղի ունեցող իրադարձութիւնները, կը հրատարակէ լուրեր, բանասիրական, կրօնական, գրական, տնտեսական, մարզական յօդուածներ։
Հարուածային գործիքներ

Հարուածային գործիքներ, առանձին կամ մի քանի երաժշտական գործիքներու հաւաքածու, որ կ՛օգտագործուին երաժշտական բոլոր ոճերուն մէջ՝ ժողովրդականէն մինչեւ դասական երաժշտութիւն։ Իւրաքանչիւր հարուածային գործիք ունի նուագելու իւրայատուկ ձեւ։


== Բնութագրութիւն ==
Գոյութիւն ունին բազմաթիւ հարուածային գործիքներ։ Այս գործիքները կը նկատուին ամենահիներէն։ Սկզբնական շրջանին պատրաստուած են տարբեր տեսակի փայտերէ, զոր նուագելը դիւրին եւ հաճելի եղած է։ Հին ժողովուրդներու նկարներուն եւ պատկերներուն մէջ, կարելի է հանդիպիլ բազմաթիւ հնադարեան հարուածային գործիքներու։


== Տեսակները ==
Այս գործիքները կը բաժնուին երկու հիմնական մասի՝ «մեմպրանոֆոն» հարուածային գործիքներ եւ «իտիոֆոն» հարուածային գործիքներ։ «Իտիոֆոն» կը նկատուին այն գործիքները, որոնք բնականէն իսկ կը հանեն տարբեր ձայներ, օրինակ՝ քսիլոֆոնը կամ զանգակը։ Այս գործիքնեը կը նուագուին յատուկ փայտիկներու օգնութեամբ։ Փայտիկը, հարուածելով գործիքի ստեղներուն, կը ստեղծէ տուեալ գործիքին ձայնը։ Իսկ «մեմպրանոֆոն» կը նկատուին՝ հարուածային խուլ գործիքները, ինչպիսին են մեծ եւ փոքր թմբուկները։ Այս գործիքներուն շատ ուժեղ հարուածելով՝ կարելի է լսել անոնց հնչողութիւնը։ Մեմպրանոֆոնները՝ նոյնպէս, կը նուագուին փայտիկներու օգնութեամբ։


== Կիրառումը ==
Դասական երաժշտութեան մէջ միշտ կիրառած են տարբեր տեսակի հարուածային գործիքներ։ Վաղ դասականները կը կիրառէին չափաւոր քանակով կամ ընդամէնը մէկ գործիք։ Հարուածային գործիքներուն կարեւոր տեղ տուած է Պելա Պարթոկ՝ իր «Երաժշտութիւն Լարայինների, Հարուածայինների Եւ Չելեսթայի Համար» ստեղծագործութեան մէջ։
Հարուածային գործիքները՝ շատ հազուադէպ կը ներկայանան, որպէս մենակատար գործիք։ Դասական երաժշտութեան մէջ այս գործիքները, երբեմն, կը նուագեն դաշնամուրի ընկերակցութեամբ։ Գործիքը կարելի է նուագել ե՛ւ նստած, եւ կանգնած։ Այս գործիքներուն փայտիկները տարբեր տեսակի կրնան ըլլալ։ Յաճախ երաժիշտը դադարի ժամանակ կը փոխէ իր փայտիկները՝ գործիքի ուժգնութիւնը կամ արագութիւնը փոխելու նպատակով։
Ռաֆֆի Փորթագալ

Ռաֆֆի Փորթագալ (1946, Պոլիս) անուանի հնագէտ, աճուրդախօս։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1946 թուականին Պոլսոյ Օրթագիւղ թաղամասին մէջ, որպէս զաւակը Արէտ ու Մաննիկ Փորթագալ ամոլի։ Լիսէի ուսումը ստացած է Փանկալթը թաղի Վիեննական Մխիթարեան վարժարանին մէջ եւ այդ միջոցին դերեր ստանձնած է Մխիթարեան սանուց միութեան թատերախումբին մէջ, նոյնիսկ միջոց մը դառնալով բեմադրիչի օգնականը:
1964-ին ընդունուեցաւ Իսթանպուլի համալսարանի հոգեբանութեան բաժինը, բայց նոյն տարին իսկ թողեց համալսարանի ուսումը եւ սկսաւ աշխատիլ հօրը քով: Բաւական սիրեց այս աշխատանքը եւ 1973 թուականին Նշանթաշի Միմ Քեմալ Էօքէ պողոտային վրայ բացաւ իր առաջին դիտասրահը, որ իր գոյութիւնը կը շարունակէ մինչեւ այսօր:
1974-ին ամուսնացաւ Զիւհալ Փորթագալի (ծնեալ՝ Ավունսուք) հետ: 1981-ին, Զիւհալ եւ Ռաֆֆի բախտաւորուեցան դուստրով մը, զոր անուանեցին Մայա:
Ռաֆֆի Փորթաքալ, բացի աճուրդախօսութենէ, կը կատարէ նաեւ խորհդատուութիւն՝ ուղղեալ թանգարաններու, հաւաքորդներու եւլն.: Ան եղած է մեծահարուստ գործարար Սաքըփ Սապանճըի յատուկ հաւաքածոյին խորհրդատուն: Հայթայթած է Սաքըփ Սապանճըի օսմանեան գեղագրութեան եւ գծագրութեան հաւաքածոն: 1998-ին այս հաւաքածոյին ամենայատուկ նմոյշները ցուցադրուեցան Նիւ Եորքի «Մեթրոփոլիթան», Փարիզի «Լուվր», Լոս Անճելըսի ԼԱՔՄԱ, Հարվըրտի համալսարանի «Արթիւր Մ․ Սաքլըր», Պերլինի «Տէօյչէ Կուկենհայմ» թանգարաններուն մէջ՝ «Ոսկեայ տառեր» անունով:
Ռաֆֆի Փորթաքալ, հիմնադիրներէն մէկն է Պոլսոյ «Սաքըփ Սապանճը» թանգարանի:
Ան է որ Թուրքիոյ մէջ առաջին անգամ սկսած է աճուրդներու ժամանակ գրքոյկ հրատարակելու սովորոյթը։ «Փորթագալ» հաստատութիւնը, Ռաֆֆի Փորթագալի առաջնորդութեամբ, 1996-էն մինչեւ 2010 երեք ամիսը մէկ սկսաւ հրատարակել «P» համաշխարհային արուեստի հանդէսը:
Աւելի քան 100-ամեայ անցեալի մը տէր «Փորթագալ» ընտանեկան հաստատութեան սեփականատէրն է։ Հաստատութեան 100-ամեակին առթիւ յայտնի գրող Էնիս Պաթուր հրատարակած է հատոր մը՝ Փորթագալի հետ կատարած հարցազրոյցի հիման վրայ պատկերելով Օսմանեան կայսրութեան անկման ու Թուրքիոյ Հանրապետութեան ստեղծման շրջանի մէկ պատկերը՝ արուեստներու, արհեստներու, դրամագլուխի ձեռք փոխելու նիւթերուն վերաբերեալ։
«Փորթագալ» հաստատութիւնը Թուրքիոյ մէջ արուեստի բնագաւառին մէջ ունի հեղինակաւոր անուն մը։ Կազմակերպած է ոչ միայն թուրքիացի արուեստագէտներու, այլ նաեւ համաշխարհային արուեստի մեծերու, ինչպէս՝ Փիքասսօ, Տալի, գործերուն աճուրդները։ Ան՝ հաստատութիւնը այժմ փոխանցած է իր դստեր՝ Մայա Փորթագալին։