armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
1936 թուական

1936 թուական, նահանջ տարի, 20րդ դարու 36րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1936 ծնունդներ

Յունուար 26՝ Գէորգ Պաղտասարեան , մեքենագէտ
Մարտ 5՝ Քանաան Պանանա (անգլերէն՝  Canaan Sodindo Banana, մ.2003), 1980-87 Զիմպապուէի առաջին նախագահը եղած է
Մարտ 17 (Երեւան)՝ Կարէն Ա. Սիմոնեան , արձակագիր
Մարտ 27 (Թաշքենդ)՝ Էդուարդ Խաչատուրով , բեմադրիչ, դերասան, սենարիստ
Մարտ 31 (Գահիրէ)՝ Զաւէն Կիրակոսեան , ֆիզիքագէտ
7 Յուլիս․ Նիքոս Քսիլուրիս, յոյն երաժիշտ եւ ժողովրդական, արուեստական ու հասարակական երգերու մեկնաբանող
Յուլիս (Արժանթին)՝ Ալիսիա Կիրակոսեան (սպ.՝ Alicia Giragossian, մ.2014, Լոս Անճելըս), բանաստեղծուհի
Հոկտեմբեր 10՝ Զուլալ Գազանճեան (մ.2009), սփիւռքահայ բանաստեղծ
Նոյեմբեր 10 (Պէյրութ)՝ Ալեքսան Մնակեան (մ.1986), սփիւռքահայ երաժիշտ, խմբավար
Դեկտեմբեր 5 Վացլաւ Հաւել (չեխ․՝ Václav Havel, մ.2011), չեխ թատերագիր, ակնարկագիր, բանաստեղծ, այլախոհ եւ քաղաքական գործիչ
Դեկտեմբեր 10 (Աթէնք)՝ Արա Պալիոզեան (անգլերէն՝ Ara Beliozian), հեղինակ եւ թարգմանիչ
Դեկտեմբեր 14 (Պէյրութ)՝ Տիգրան Լեւոնեան (մ.2004), օփերայի երգիչ


===== Անստոյգ ամսաթիւով =====
Լեւոն Օսիպով (Թպիլիսի)՝ , նկարիչ, խեցեգործ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1936 մահեր 

Յունուար 22 (Թիֆլիս)՝ Եղիշէ Թադեւոսեան (ծն.1870, Վաղարշապատ), նկարիչ
Օգոստոս 1 (Երեւան)՝ Յովհաննէս Աբէլեան (ծն.1865, Շամախի), դերասան
Հոկտեմբեր 8՝ Ստեփան Կանայեան (ծն.1860), բանասէր, պատմաբան


===== Անստոյգ ամսաթիւով =====
Քարլ Գալուստ (ծն.1872), նկարիչ
Սիմոն Երեմեան (ծն.1871, Տրապիզոն), բնագէտ, գրող, բանասէր
Պէթ Էլ Պայէ

Պէթ Էլ Պայէ, Հիւսիսային լեռնալիբանանի հայկական գիւղն է, որ կը թարգմանուի «Վաճառականին տունը»: Շուրջ 200 տարի առաջ Հաննա Ղատատիէ անուն հալէպցի հայ մը՝ կը փախչի եւ Լիբանան կը հաստատուի։ Զմմառի վանքը, աւելը ճիշդը՝ Անտոնեան միաբանութիւնը, զայն կը ղրկէ Զղարթա՝ իր կալուածները հսկելու համար։
Հոն Ղատատիէ կը զբաղի նաեւ՝ փերեզակութեամբ, որմէ յառաջ կու գայ գիւղին այժմու անունը՝ Պէթ էլ Պայէ, որ ինչպէս ըսինք կը թարգմանուի «վաճառականին տունը»:
Ղատատիէ կ'ամուսնանայ եւ ժամանակի ընթացքին իր գերդաստանը կը բազմանայ, եւ այժմ Պէթ էլ Պայէ 200 հոգինոց զուտ հայկական արաբախօս գիւղ մըն է։
Ղատատիյէի գերդաստանը կը կոչուի Պայեան։ Այս գերդաստանէն յառաջ կու գան  չորս կաթողիկէ քահանաներ։ Ռափայէլ՝ կը մեռնի Մէրսին, Սիմոն՝ 1915-ի տեղահանութեան կը ջարդուի, Օհաննէս՝ կը մեռնի Զղարթա, իսկ երիտասարդ Ռաֆայէլ Պայեան՝ ժամանակին կը գտնուէր Պէյրութ։ Ինչպէս ըսինք, Պայեանի գերդաստանը աճած է, բոլորն ալ քաջ եւ յաղթանդամ են, մեր հին լեռնականները յիշեցնող տիպարներ։


== Աղբիւրներ ==
Խոսրովի Դղեակ

Խոսրովի Դղեակ, միջնադարեան իշխանական դղեակ Մեծ Հայքի Գողթն գաւառի Սմբատան Դիզա գիւղի մօտ, բարձրագագաթ եւ բնական յարմարաւէտ լերան վրայ։
Կառուցած են Գողթնի իշխանները 5-րդ դարուն։ 7-րդ դարին դղեակը վերակառուցած է Գողթնի Խոսրով իշխանը։ Կառուցուած է մշակուած եւ կիսամշակ քարերէ։ Միջնաբերդը իշխանական դղեակի համալիրով գտնուած է լեռնագագաթի յարմարաւէտ վայրին մէջ։ Պարիսպները քարաշէն են, մի քանի շարքերով, այժմ՝ աւերակ։ Համալիրի աւերակները գտնուած են լեռնագագաթի լանջերուն, միջնաբերդի տարածքին։
Երգեհոն

Երգեհոնը (իւնարէն՝ ὄργανον organon) երաժշտական ստեղնաշարային գործիք։ Կազմուած է քանի մը ստեղնաշարերէ։  
Երգեհոն կը նուագեն ոտքերով եւ ձեռքերով։ Երգեհոնը աշխարհի ամէնէն հին երաժշտական գործիքներէն մէկն է, որ յառաջացած է Արեւմտեան Եւրոպայի մէջ։ Կ'ենթադրուի, որ զայն ստեղծած է (կամ մասնակցութիւն ունեցած է ստեղծման) յոյն Կտեսիբիոս՝ Եգիպտոսի Ալեքսանդրիա քաղաքէն: Երգեհոնը կարեւոր նշանակութիւն ունի կաթոլիկ եկեղեցւոյ ժամերգութեան մէջ։


== Ընդհանուր ակնարկ ==
Խողովակաւոր երգեհոնները ձայնը կը տարածեն գործիքին վերին մասին գտնուող խողովակներուն միջոցով։ ԺԶ. դարէն սկսեալ, երգեհոններ պատրաստելու ատեն կը սկսին օգտագործել տարբեր խողովակներ, որոնք հնարաւորութիւն կու տան փոխել ձայնին որակը։ Ընդհանրապէս, երգեհոնը ամենամեծ չափեր ունեցող երաժշտական գործիքն է։ Անիկա կը համարուէր մարդկութեան ամենամեծ յայտնագործութիւններէն մէկը։ Ուոլֆկանկ Ամադեուս Մոցարտ երգեհոնը կ'անուանէր «երաժշտական գործիքներու թագուհի»ն։


== Պատմութիւն ==

Երգեհոնը ամենահին երաժշտական գործիքներէն է։ Կ'ենթադրուի, որ երգեհոնը ստեղծած է յոյն յայտնագործող Ցտետիպուս՝ Ք.Ա. 290-280-ական թուականներուն։ Մեծ չափեր ունեցող երգեհոններ սկսած են ստեղծուիլ Դ. դարուն, աւելի կատարելագործուած ձեւերը՝ Է.-Ը. դարերուն։

Երգեհոններ ստեղծելու մշակոյթը սկիզբ առած է Իտալիոյ մէջ, ուրկէ ալ Թ. դարուն տարածուած է Ֆրանսայի մէջ։ Աւելի ուշ այս մշակոյթը տարածուած է նաեւ Գերմանիոյ մէջ։ Ամբողջ Եւրոպայի տարածքին երգեհոնը տարածուած է ԺԴ. դարէն։ Միջնադարեան երգեհոնի ամենահին օրինակը յայտնաբերուած է Նոր Զելանտայի մէջ (վանական համալիր Նիտըրլենտի մէջ), 1370-1400 թուականներուն։ Անիկա ներկայիս կը պահուի Սթոքհոլմի պատմութեան ազգային թանգարանին մէջ։


== Պատկերասրահ ==

		
		


== Աղբիւրներ ==
Barnes, William Harrison (2007). The Contemporary American Organ - Its Evolution, Design And Construction. Barnes Press. p. 376. ISBN 978-1-4067-6023․
Hunt, Henry George Bonavia (2008). A Concise History of Music. BiblioLife. p. 137. ISBN 0554753871.
Ալեքսանտր Միասնիկեանի Հրապարակ (Երեւան)

Ալեքսանտր Միասնիկեանի հրապարակ, կը գտնուի Երեւանի Կեդրոն վարչական շրջանը:


== Պատմութիւն ==
Ալեքսանտր Միասնիկեանի անուան հրապարակը Երեւանի բոլոր յատակագծերով` սկսած դեռեւս ակադէմիկոս Ալեքսանտր Թամանեանէն, նախատեսուած է ըլլալ իբրեւ հրապարակ, սակայն ձեւաւորուած է աւելի ուշ։ 2004-ին աւարտած է Երեւանի քաղաքապետարանի շէնքի շինարարութիւնը, որմէ ետք հաստատուած է հրապարակի քաղաքաշինական համակցութիւնը: Վերջինիս հիմնական սկզբունքը այն է, որ հրապարակին յարող քաղաքաշինական կառոյցը պէտք է ըլլայ Երեւանի քաղաքապետարանի շէնքը։ Այնուհետեւ քաղաքապետարանի շէնքի դիմաց կառուցուած է Մոսկուայի տունը (2005), եւ Միասնիկեանի հրապարակի կառուցապատմամբ Երեւանը ունեցած է ոչ միայն ժամանակակից հրապարակ, այլ նաեւ նոր փողոցային ցանց` Արգիշտիի եւ Իտալիայի փողոցներով։
Միասնիկեանի հրապարակի քաղաքաշինական համակցութեան հեղինակը ճարտարապետ Լեւոն Վարդանեանն է, որ նաեւ Մոսկուայի տան ճարտարապետն է։ Հրապարակը կը յարի Երեւանի բերդի նախկին տարածքին։
Հրապարակը կ'ամբողջացնէ ուղղանկիւն պատուանդանի վրայ ողջ հասակով կանգնած խորհրդային պետական, կուսակցական եւ ռազմական գործիչ, գրականագէտ Ալեքսանտր Միասնիկեանի վարդագոյն կրանիտէ կերտուած արձանը: Յուշարձանի հեղինակներն են ճարտարապետ Ճիմ Թորոսեանը եւ քանդակագործ Արա Շիրազը (1980)։ Յուշարձանի հետեւամասը գտնուող այգին Երեւանի՝ 2800-ամեակի առթիւ բարեկարգուած է «Վարդանեան ընտանիք» բարեգործական հիմնադրամի կողմէ:

1 Մարտ 2008-ի իրադարձութիւններէն ետք քաղաքացիները, քաղաքական ուժերը Մարտի 1-ին կ'այցելեն Միասնիկեանի արձանի տարածք՝ յարգանքի տուրք մատուցելու նոյն վայրին մէջ զոհուածներու յիշատակին:


== Տես նաեւ ==
Ալեքսանտր Միասնիկեանի Յուշարձան (Երեւան)
Մարտ 1-ի Իրադարձութիւններ
Գրիգոր Փափազեան

Գրիգոր Փափազեան (նաեւ՝ Գրիգոր Տուտի, Գրիգոր Տուտի Փափազեան, 1893, Պանտրմա-20 դեկտեմբերի, 1965, Ալճերիա), հայ բժիշկ, հասարակական եւ ազգային գործիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1893-ին Մարմարա ծովուն ասիական ափին գտնուող՝ Պանտրմա քաղաքին մէջ։ Արձանագրուած է Գրիգոր Տուտի կամ Գրիգոր Տուտի Փափազեան։ Աւարտած է Կ. Պոլսոյ՝ Գատըգիւղ թաղամասի, Մխիթարեան վարժարանը։ 1917-ին աւարտած է Կ. Պոլսոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը։
1917-ին զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ զինուորական բժիշկի հանգամանքով մասնակցած՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմին։ Գերի ինկած է անգլիական բանակին եւ տարուած է Եգիպտոս։ Պատերազմի աւարտէն ետք ազատած է գերութենէն եւ վերադարձած՝ ծննդավայրը, որ գրաւուած էր Յունաստանի կողմէ։ Քեմալական արշաւանքին սկզբնական շրջանին, շատերու հետ ինքն ալ ապաստանած է Յունաստան։ Հաստատուած է Թրակիոյ՝ Ալեքսանդրապոլիս (Տէտէ Աղաճ) քաղաքին մէջ, ուր երկար տարիներ մասնակցած է հայ համայնքի ազգային, կրթական, հասարակական եւ կուսակցական (ՀՅԴ) կեանքին։ Եղած է սիրուած եւ յարգուած անձնաւորութիւն։
1945-ին ընտանիքով գաղթած է Փարիզ, ուր սակայն, իբրեւեւ բժիշկ աշխատելու իրաւունք չէ ունեցած։ 1960-ական թուականներու սկիզբներուն տեղափոխուած է Ալճելիա։ Ալճելիա մայրաքաղաքին մէջ իբրեւ քաղաքապետական բժիշկ աշխատած է։
Մահացած է 20 Դեկտեմբեր 1965-ին Ալճերիոյ մէջ՝ 72 տարեկան հասակին։


== Գրականութիւն ==
Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ։ Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (1688-1940), Սթանպուլ, 1940։
Գէորգեան Կարօ, Ամէնուն տարեգիրքը, ԺԳ. տարի, 1966, Պէյրութ, 1967։


== Աղբիւր ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Արմէն Տորեան

Արմէն Տորեան (Հրաչեայ Սուրէնեան) (28 Յունուար 1892(1892-01-28), Սինոպ, Թուրքիա - 1915, Անգարա, Անգարայի Վիլայէթ, Օսմանեան Կայսրութիւն), հայ գրող։
1911-ին կը մեկնի Փարիզ։ Սորպոնէն կը ստանայ համալսարանական իր վկայականը։ Փարիզի մէջ լոյս կ'ընծայէ գրական հանդէս մը, նաեւ Վիքթոր Հիւկոյի եւ ուրիշներու անունին նուիրուած գրքոյկներ։ Ան ձերբակալուած է Արդի վարժարանէն եւ զոհ գացած Եղեռնին։


== Աղբիւրներ ==
Յուշարձան Ապրիլ տասնըմէկի
Իոանէ Փեթրիցի

Իոանէ Փեթրիցի (վրաց.՝ იოანე პეტრიწი), XI—XII դարերին վրացի փիլիսոփա։ յայտնի է Պրոկլի երկերուն թարգմանութեամբ ու անոնց ընդարձակ մեկնութիւններով։ Աւելի ուշ շրջանի աղբիւրներուն մէջ կը յիշատակուի նաեւ Իոանէ Չիմչիմելի (იოანე ჭიმჭიმელი) անուամբ։
Իոանէ Փեթրիցիի կեանքին վերաբերիալ հստակ տուիալներ չկան։ Որոշ տեղեկութիւններ կը պահուին իր երկերուն մէջ, իսկ որոշ մանրամասնութիւններ ալ կը հաղորդուին XVIII դարու վրացական աղբիւրներուն մէջ։ Ամենայն հաւանականութեամբ, ան կը սիրէր Սամցխէի մէջ բնակուած ազնուականական տոհմի մէջ, փիլիսոփայութիւն կ'ուսումնասիրէ Կոստանդնուպոլսի մէջ՝ Յոհան Իտալիուսի ու Միքայէլ Պսելուսի մօտ։ Իտալիուսի բանադրելէն ետք, Իոանէ Փեթրիցին, ինչպէս կ'ենթադրուի, կը հերանայ ներկայի Բուլղարիոյ տարածքին մէջ գտնուող վրացական Փեթրիցոնի վանք (ներկայիս՝ Բրաչկովի վանք): Կեանքին վերջին տարիներուն հոգեւորականներուն հետ ունեցած վէճի պատճառով կը վերադարնայ հայրենիք, ուր կը վայելէ Դաւիթ Շինարար թագաւորի հովանաւորութիւնն ու կը մասնակցի Գելաթի ակադեմիոյ գործունէութեան, որ այն ժամանակ կ'ըլլայ Վրաստանի մէջ նեոպլատոնական փիլիսոփայութեան կեդրոն։
Իոանէ Փեթրիցիի փիլիսոփայական հայացքները կը ձեւաւորուին Պրոկլի ազդեցութեամբ, ուր գաղափարները ան կը փորձէ համատեղել քրիստոնեական աշխարհընկալման հետ։ Որոշ ուսումնասիրողներ անոր հայացքներուն մէջ կ'առանցնաձնեն պանթեիզմին բնորոշ գծեր։ Իոանէ Փեթրիցին վրացերէն կը թարգմանէ ու կը մեկնաբանէ ոչ միայն Պրոկլի, այլեւ Արիստոտելի, Հովսեփոս Փլաւիոսի երկերներուն մէջ, հատուածներ Աստվածաշունչինմէջ, վարքագրուդիւններ եւ այլն։ Անոր ինքնուրոյն ստեղծագործութիւններուն մէջ առաւել կարեւոր են Պրոկլի երկերու մեկնութիւններ, թէեւ ան կը գրէ նաեւ չափածոյ ստեղծագործութիւններ ու հիմներ։ Իոանէ Փեթրիցին մեծ ազդեցութիւն կը թողէ վրացական փիլիսոփայութեան ու բանահիւսութեան հետագայ զարգացման ու մասնաւորապէս Շոթա Ռուսթաւելի ստեղծագործութեան վրայ։


== Հրատարակութիւններ ==
Рассмотрение платоновской философии и Прокла Диадоха. Пер. и исследование И. Д. Панцхава. — Тб., 1942.
Рассмотрение платоновской философии и Прокла Диадоха. — М., 1984. («Философское наследие»)


== Գրականութիւն ==
Панцхава И. Д. Петрици. — М.: Мысль, 1982. — 128 с. («Мыслители прошлого»).
Апостолов М., Шипочлиева В., Манойлова О. Иоанн Петриций и болгаро-грузинские медицинские связи // ИАН ГССР. Сер. истории, археологии, этнографии и истории искусства. — 1984. — № 2. — С. 123—128.
Тевзадзе Г. В. Учение Аристотеля о времени и его рецепция в философии И. Петрици // ТГбГУ. — 1984. — Т. 249. — С. 405—422.
Гвахария В. Пифагорова «гармония сфер» в интерпретации Иоанна Петрици и вопросы структуры древнегрузинской музыки // Кавказ и Средиземноморье. — Тбилиси: изд-во Тбилисского университета, 1980. — с. 225—239.


== Արտաքին յղումներ ==
Статья в Философском словаре (ռուս.)
Շարլ Ազնաւուրի արձան

Շարլ Ազնաւուրի արձան, յուշարձան Կիւմրիի Շարլ Ազնաւուրի հրապարակին մէջ։ Տեղադրուած է 22 Սեպտեմբեր 2001-ին։ Արձանը ընդգրկուած է Կիւմրիի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ։ Արձանին բացման անձամբ ներկայ գտնուած է Շարլ Ազնաւուրը:


== Պատմութիւն ==
Արձանին տեղադրման նախաձեռնութիւնը եղած է 1996-ին, 1997-ին մեկնարկած են աշխատանքները, իսկ 2001-ին տեղի ունեցած է արձանին հանդիսաւոր բացումը: Բացման արարողութեան ժամանակ Շիրակի մարզպետ Ֆելիքս Փիրումեան բարձր գնահատած է 1988-ի երկրաշարժի հետեւանքներու վերացման համար եւ հայ ժողովուրին դժուար պահուն անոր սատարելու Ազնաւուրի ծառայութիւնը: Ապա յայտարարուած է Կիւմրիի աւագանիի որոշումը՝ Աստղի հրապարակը Շարլ Ազնաւուր վերանուանելու եւ անոր՝ Կիւմրիի պատուաւոր քաղաքացիի կոչում շնորհելու մասին:Ազնաւուրի արձանը կանգնած է կրանիթէ պատուանդանի վրայ։ Անոր թիկունքին կառուցուած է կամար մը, որուն ճարտարապետը Արթիւր Թարխանեանն է, որ նոյնպէս ներկայ գտնուած է արձանին բացման հանդիսութեան:
Արձանին ընդհանուր բարձրութիւնը պատուանդանի հետ միասին կը կազմէ 6 մեթր 70 սմ: Արձանը պրոնզաձոյլ է, իսկ պատուանդանը՝ կրանիթ:


== Հեղինակ ==
Քանդակագործ`ՀՀ վաստակաւոր նկարիչ Սամուէլ Պետրոսեան:
Ճարտարապետ` ՀՀ ժողովրդական ճարտարապետ, ակադեմիկոս Արթիւր Թարխանեան:


== Պատկերասրահ ==
318 (թիւ)

318 (երեք հարիւր տասնութ) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 317-ի եւ 319-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 A127339  տասներկու յաջորդական պարզ թիւերու գումարն է՝ 311=7+11+13+17+19+23+29+31+37+41+43+47
 Alt   318  գործադրելիս կը ստացուի > նշանը
տարուայ 318րդ օրն է Նոյեմբեր 15-ը (նահանջ տարիներուն՝ Նոյեմբեր 14-ը)
318 Մակտալենէ աստեղնեակի կարգային թիւն է
Գոյականի առումներ

Գոյականի առումները, Խօսքի մէջ գոյական անունները կը գործածուին երկու առումով՝ անորոշ եւ որոշյալ։ Գոյականը անորոշ առումով կը դրուի այն ատեն, երբ ան նախապէս յայտնի չէ խօսողին կամ խօսակիցին։ Օրինակ՝ Հոս տուն մը կայ։ Տունը մարդ չկայ։ Անիկա եղբայր մը ունի։ Այս նախադասութեանց մէջ տուն, մարդ, եղբայր ըսելով կը հասկնանք անորոշ, ոչ յայտնի իրեր եւ անձեր (տուն, մարդ, եղբայր)։
Անորոշ առումով դրուած գոյականները կրնան ունենալ նաեւ «մը» (մըն) յօդը, որ ցոյց կու տայ առարկայի մը անորոշ կամ մէկ հատ ըլլալը. օրինակ՝ տղայ մը, գիրք մը։ «Մը» (մըն) յօդը կը գործածուի գոյականէն անջատ։ Օրինակ՝ կառք մը կ'անցնէր։ Հեղեղ մը սեւ դէպի հարաւ կը քալէր։ Մարդ մըն էր որ անցաւ։ Գոյականը որոշեալ առումով կը դրուի, երբ կը ցուցնէ խօսողին եւ խօսակիցին յայտնի առարկայ։
Որոշեալ առում ունեցող գոյականներուն բոլոր հոլովաձեւերուն վրայ կը դրուի «ը» կամ «ն» որոշիչ յօդը։ «Ը» յօդը կը դրուի բաղաձայնէն յետոյ (քաղաքը, գիւղը, ճանապարհը, արտը), «ն» յօդը ձայնաւորէն յետոյ (ձին, գարին, գօտին, ոսկին, կատուն, առուն)։ Բառին վերջը գտնուող «յ»-ն կ'իյնայ, երբ բառը որոշիչ յօդ կ'առնէ, տղայ,-տղան, ճամբայ-ճամբան (կամ ճամբէն), հսկայ-հսկան։ Եթէ յաջորդ բառը ձայնաւորով սկսի, «ը»-ի փոխարէն կրնայ ն յօդը դրուելով։ գործն է արդար։ Ուսուցիչն ըսաւ։
դիմորոշ, ցուցական եւ ստացական ս, դ, ն յօդերը եւս որոշեալ առման նշանակութիւն ունին։ Օրինակ՝ տունս, որդիս, փեսան։
Շապանա Ազմի

Շապանա Ազմի (18 Սեպտեմբեր 1950(1950-09-18), Ազամգարհ, Ուտար Պրադեշ, Հնդկաստան), հնդիկ դերասանուհի, երգչուհի եւ հասարակական գործիչ։ Պոլիվուտի դերասանուհի, որ դերեր ստանձնած է աւելի քան 100 շարժապատկերներու մէջ: «Filmfare Awards»-ի քառակի մրցանակակիր` կին լաւագոյն դերի համար։։
Շապանա Ազմի անդամ է Հնդկաստանի Ազգային համարկման խորհուրդին եւ 1998-ին ՄԱԿ-ի Բարի կամեցողութեան դեսպան նշանակուած է:
Հարվի Ուայնսթին

Հարվի Ուայնսթին (անգլերէն՝ Harvey Weinstein, ծն. 19 Մարտ 1952, Քուինս, Նիւ Եորք, ԱՄՆ)՝ ամերիկացի ֆիլմարտադրող, Miramax Films ընկերութեան նախկին կառավարմնա անդամը համահիմնադիրը, նաեւ իր եղբօր՝ Պոպ Ուայսթինին հետ միասին The Weinstein Company համասեպհականատէրն է: «Սիրահարուած Շէյքսփիրը» ֆիլմին համար Օսքար մրցանակ ստացած է: Մինչեւ Հոկտեմբեր 2017-սեռական ոտնձգութիւններու մեղադրանքներուն արժանանալը Հոլիուուտի ամենաազդեցիկ ֆիլմարտադրողներէն եղած է:


== Կենսագրութիւն ==
Հարվի Ուայնսթինը ծնած եւ մեծցած է Նիւ Եորքի հրէական ընտանիքին մէջ։ John Bowne High School դպրոցն աւարտելէն ետք ընդունուեցաւ Պաֆալոյի համալսարանը::
Կարէն Սարգսեան

Կարէն Սարգսեան (12 Սեպտեմբեր 1952(1952-09-12), Կապան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), հայ խմբավար։ ՀՀ վաստակաւոր արուեստագէտ (2006)։


== Կենսագրութիւն ==
Պարոն Սարգսեանը 1972-1980 թուականներուն ղեկավարած է Երեւանի պետական համալսարանի երգչախումբը, որուն հետ համերգներով շրջած է Խորհրդային Միութեան մէջ, նաեւ՝ Պալթիկ պետութիւններուն մէջ, Մոսկուայի եւ Սան Փեթերզպուրքի մէջ։ Միաժամանակ ղեկավարած է նաեւ Էջմիածին եկեղեցւոյ երգչախումբը:
1989 թուականին հիմնած է «Տղամարդկանց երգչախումբը» եւ համերգներով բազմիցս շրջագայած Արեւմտեան Գերմանիայի մէջ։ 1993 թուականին Սիտնիյ քաղաքի հայ համայնքը Սարգսեանին հրաւիրած է աշխատելու «Կոմիտաս» երգչախումբի եւ Սիտնիյի սիմֆոնիկ նուագախումբի հետ:
1994 թուականէն ի վեր՝ Ա․ Սպենդիարեանի անուան օփերայի եւ պալէի ազգային ակադեմական թատրոնի խմբավար: Անոր ղեկավարութեամբ երգչախումբը հանդէս եկած է Մոսկուայի մէջ (1995), ԱՄՆ-ի (1999), Սպանիայի (1999, 2000), Լիբանանի (2001) եւ այլն:
1995 թուականէն սկսեալ պարբերաբար ելոյթներ ունեցած է Սուրիայի Հալէպ քաղաքին մէջ, Համազգայինի հրաւէրով, ուր ձայնագրած է Հայկական Սուրբ մեսսայի ամբողջական տարբերակը:
2014 թուականէն ի վեր, ընդհատելով իր գործունէութիւնը օփերային թատրոնին մէջ, Ամենայն Հայոց Գարեգին Բ. կաթողիկոսի հրամանով սկսած է ղեկավարել Երեւանի Գրիգոր Լուսաւորիչ մայր եկեղեցիի եւ հոգեւոր ճեմարանի երգչախումբը:
2017 թուականի Յունիսէն՝ Ա. Սպենդիարեանի անուան օփերայի եւ պալէի ազգային ակադեմական թատրոնի տնօրէն եւ գեղարուեստական ղեկավար Կոստանդին Օրբելեանի հրաւէրով կը վերադառնայ օփերային թատրոն, ուր կը շարունակէ ղեկավարել թատրոնի երգչախումբը:


== Խաղացանկ ==


== Մրցանակներ եւ պարգեւներ ==
ՀՀ վաստակաւոր արուեստագէտ (2006)
ՀՀ մշակոյթի նախարարութեան ոսկէ մետալ (2012)
Hey Mama (երգ)

Hey Mama, ֆրանսացի DJ եւ երգիչ Դաւիթ Կեդդայի երգերէն մէկն է, թողարկուած է 16 Մարտ 2015-ին։ Երգը ձայնագրուած է Նիքի Մինաժի, Պիպի Ռիքսայի եւ հոլանտացի արտադրիչ Աֆրոճեքի մասնակցութեամբ։ Դաւիդ Կեդդայի վեցերորդ Listen սդուտիական ալպոմի՝ չորրորդ երգը։


== Պատմութիւն ==
Երգը ստացած է դրական կարծիքներ երաժշտական քննադատներու եւ առցանց քննարկումներու կողմերէ՝ Idolator, «Popology Now», Billboard, Associated Press, Newsday, The Guardian:
«Hey Mama» երգին պաշտօնական տեսահոլովակը նկարահանած է ամերիկացի երաժշիտ եւ արտադրիչ «Hannah Lux Davis»-ը եւ թողարկուած է 19 Մայիս 2015-ին։


== Մասնակիցներ ==
Նիքի Մինաժ - vocal
Պիպի Ռեքսա - vocal


== Շարքեր ==


=== Տարեվերջի Շարքեր ===


== Արտաքին յղումներ ==
Hey Mama Եություպի վրայ
Перевод текста песни «Hey Mama». — amalgama-lab.com
127 Ժամ

«127 Ժամ» (անգլերէն՝ 127 Hours)` Արոն Ռալսթընի «Քարի եւ զնդանի արանքին» (անգլերէն՝ Between a Rock and a Hard Place) գիրքի հիման վրայ նկարահանուած ֆիլմ։ Նկարահանած են նախկինին «Միլիոնատերը Ետնախորշէն» ֆիլմի վրայ համատեղ աշխատած բեմադրիչ Տէնի Պոիլն ու գրագէտ Սայմըն Պիւֆոյը։ Միացեալ Նահանգներուն մէջ ցուցադրութիւնը 2010 թուականի Նոյեմբեր 5-ին սկսած է։


== Նիւթ ==

Ֆիլմին մէջ կը պատմուի 2003 թուականի Ապրիլ 25-ի ուրբաթ օրուան տեղի ունեցած իրական դէպքի մասին, երբ լեռնագնաց եւ քանիոններ նուաճողԱրոն Ռալսթընը (Ճէյմզ Ֆրանքօ) վճռած է այցելել Եութայ նահանգի Քանիոնլէնտ ազգային զբոսայգիին մէջ։ Աւելի քան 300 քիլոկրամանոց քարի եւ ժայռի արանքին անոր ձեռքը սեղմուած մնալու հետեւանքով ան հոն գերուած կը մնայ համարյեայ վեց օր։ Մինչեւ իր երթալը ան ոչ մեկն ըսած էր, թէ ուր կ'երթայ։ Իր հետ առած փոքր քանակի ջուրն ու ուտելիքը սպառելէն ետք ան կը հատէ իր դաստակը, ինչի շնորհիւ կը կարենայ դուրս ելլել քանիոնէն եւ գտնել նէտերլանտացի զբօսաշրջիկներու, որ կը կանչեն փրկարար ծառայութեան ուղղաթիռ։
1696 թուական

1696 թուական, նահանջ տարի, 17րդ դարու 96րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1696 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1696 մահեր
Դափնի (հանդէս)

«Դափնի», կիսամսեայ, ապա ամսօրեայ կրօնական հանդէս։ Լոյս տեսած է 1921-1922 թուականներուն, Զմիւռնիոյ մէջ։ Արտօնատէր եւ տնօրէն՝ Տ․ Զուանշիր։ Յետամտած է կրօնի եւ գիտութեան հաշտեցման, տպագրած կրօնա-բարոյական բովանդակութեամբ յօդուածներ, եկեղեցական տօները, արարողութիւններն ու ծէսերը մեկնաբանող ճառեր ու քարոզներ, բարոյախօսական առածներ։ Լուսաբանած է դպրեվանքերու ուսումնակրթական վիճակը, զմիւռնահայ համայնքի կեանքը, տպագրած նշանաւոր մտաւորական գործիչներուն նուիրուած նիւթեր։
Աշխատակցել են Ղ․ Դուրեանը, Տ․ Պալեանը, Ս․ Պալապանեանը, Ալփասլանը (Ս․ Փանոսեան) եւ ուրիշներ։
Յովհաննէս Քեաթիպեան

Յովհաննէս Քեաթիպեան (նաեւ՝ Մարգար Յովհաննէս, 1821, Ատրիանապոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 21 Հոկտեմբեր 1882(1882-10-21), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն), հայ բժիշկ, հասարակական եւ քաղաքական գործիչ, հրապարակախոս։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Անդրիանապոլսոյ մէջ 1821 թուականին եւ զաւակն է Մարգար Քեաթիպեանի, իր նախնական կրթութիւնը տեղւոյն Ազգ. վարժարանին եւ ապա Պոլսոյ մէջ ստանալէն ետք Փարիզ կ՝ուղեւորի, ուր բժշկական համալսարանէն կը ստանայ վկայագիրը։ 1861-ին Պոլիս կը վերադառնայ որով իր համբաւը հետզհետէ կը տարածուի։ Հմուտ եւ հանրածանօթ Տօքթէօրը առաջնակարգ գիրք մը ունեցաւ բժշկական դասուն եւ Ազգային շրջանակի մէջ, 1867-ին երեսփոխան նտրուած է ազգային ժողովի եւ 1867 Նոյեմբեր 8-ին անգամ եղած է Կայս. բժշկական ընկերութեան։ Ազքատասէր ու ողորմած Քեաթիպեան՝ միշտ չքաւոր ու Թշուառ հիւանդաց նախախնամութիւնն էր եւ անոնց դարմանումէն զատ շատ անգամներ դեղը եւ սնունդնին կը հոգար, եւ ատոր համար էր որ հարստութեան հետամուտ չեղաւ։ 1882 Հոկտեմբեր 21-ին մեռած գտնուեցաւ Գատըգիւղի ծովեզերքը։ Սպանման պարաաներու մասին Թէեւ զանազան զրոյցներ խօսուած են, բայց ամէնէն ստոյգ սա է թէ՝ այս ականաւոր եւ ճարտարուեստ բժիշկը անգութ դաւադրութեան մը զոհ դարցած է։ Ահաւասիկ Բժիշկներու քննութեան արդիւնքը, գլխուն վրայ կը տեսնուին մէկ երկու վէրքեր, ուղեցին մէջ արիւն լցուած, ակռաներէն մէկ երկուքը կոտրած, գանկին ետեւը սեւցած, Տր. Միւլիւք կը յայտարարէ թէ «Տքթ. Քետթիպեան սպաննուեր է չնչառութեան արզիլմամբ, հետեւարար սխալ ՝ըսել թէ անձնասպան եղած է։» Նոյնը հաստատեր է նաեւ Բերայի ընդհանուր դատախաղ Միխայիլաքի։ Ուղեղը կչռուելով 1730 կրամ եկեր է, ու բժշկական օրէնքով հազուագիւտ է։ Նոյն ժամանակուան Թերթերը կը գրեն աւելի վերջը թէ քեաթիպեան ոչ Թէ սպաննուած այլ վերջը թէ քեաթիպեան ոչ թէ սպաննուած այլ անձնապան եղած է, ամէն պարագայի մէջ կարժէ որ այդ խորհրդաւոր դէպքը՝ իր բացատրութիւնը ունենայ այս սահմանադրական ժամանակին։ Յուղարկաւորութիւնը շքով տեղի կունենայ 1882 հոկտ. 29-ին խուռն համազգային բազմութեան մը ներկայութեան, որոնց մէջ կ՝ երեւէին ամէն հասարակութիւններէ եկեղեցականներ եւ պետական անձնաւորութիւններ։ Տօքթէօր քիրեաքօ եւ Ռ. Պէրպէրեան դամբանականներ խօսեցան եւ ապա մարմինը ամփոփուեցաւ Շիշլիի գերազմանատունը։ Գրիգոր Օտեանի «Ողբ ի վերայ բարեկամին» եւ Ռ.Պէրպէրեանի դամբանականները կը զետեղենք հոս որոնցմով այնքան ճշգրտապէս ներկայացուած է Քեաթիպեան։


== Գրականութիւն ==
Մազմանեան Գ., Դոկտոր Քեաթիպեան, «Անա­հիտ», Փարիզ, Յունուար-Ապրիլ։
Զարդարեան Վ., Յիշատակարան (1512-1933), հ. 3, Գահիրէ, 1933։
Զարդարեան Վ., Յիշատակարան (1512-1933), հ. 4, Գահիրէ, 1939 (կենսագրականը, մահվան վարկածը)։
Մեզպուրեան Ա., Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ, Իսթանպուլ, 1950։
Ստեփանեան Գ., Յակոբ Պարոնեան, Ե., 1964։
Հայկական սովետական հանրագիտարան, հ. 12, Երեւան, 1986։
Նալբանդեան Մ., Երկերի լիակատար ժողովածու, հ. 6, Ե., 1997։
Եարման Արսէն, Հայերը օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Ստամպուլ, 2001։
Փաշայեան Ա.,, Տիտղոսակիր հայեր XV-XIX դարեր, Ե., 2001։
Փամուքջեան Գէորգ, Հայերը իրենց կենսագրականներով (թուրքերէն), Ստամպուլ, 2003։
Ով ով է։ Հայեր։ Կենսագրական հանրագիտարան, հ. 2, Ե., 2007։


== Աղբիւրներ ==
Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում եւ Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Ժիրայր (անձնանուն)

Ժիրայր, հայկական արական տարածուած անուն։ «Ժիր» եւ «այր» բառերէն կազմուած նորայայտ անուն մըն է, ինչպէս Նորայր, Զարմայր, Հրայր անուններն են:

Լատինագիր ձեւը՝  ZHIRAYR 
Սակաւ անուններէն է, որով մականուն չէ կազմուած:


== Անունը Կրողներ ==
Ժիրայր Ապիկեան (ծն.1889 Կոստանդնուպոլիս-) ելեկտրա-ճարտարագէտ
Ժիրայր Դանիէլեան (ծն.1941 Լիբանան) հայագէտ, բանասէր
Ժիրայր Զորթեան (Jirayr Zorthian, ծն.1911 ՕԿ-2004 ԱՄՆ) գեղանկարիչ, քանդակագործ
Ժիրայր Լիպարիտեան (ծն.1945 Պէյրութ) պատմաբան
Ժիրայր Սէֆիլեան (ծն.1967 Պէյրութ) հանրային գործիչ
Ժիրայր Փանոսեան (ծն.1968 Պէյրութ) գծագրիչ, արուեստագէտ