armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Անժէլ Էթունտի Էսամպա

Անժէլ Էթունտի Էսամպա (1962, Դուալա, Քամերուն, Տուալա, Քամերուն), քամերունցի ֆոթոլրագրող, ապրած եւ աշխատած է Ամսթերտամի մէջ: Առաւել յայտնի է իր սեւ ու սպիտակ լուսանկարներով: Լուսանկարներուն մէջ հիմնականին կը գերակշռեն ափրիկացի կանայք` որպէս նիւթեր: Էսամպան ունեցած է աւելի քան 200 ցուցահանդէս աշխարհի տարբեր երկիրներու մէջ, ինչպէս նաեւ` անոր աշխատանքները հրատարակուած են տարբեր ամսագրերու եւ թերթերու մէջ:


== Կենսագրութիւն ==
Անժէլ Էթունտի Էսամպան ծնած է 1963-ին եւ մեծցած է Եաունտէի մէջ: Տասը տարեկանին տեղափոխուած է Փարիզ: Դասեր ստացած է Եագայի Հոլանտական մասնագիտական լուսանկարչական դպրոցէն ներս: Յետագային տեղափոխուած է Ամսթերտամ, ուր 1982-ին սկսած է ուսանիլ Nederlandse Fotovak դպրոցէն ներս (Հոլանտական մասնագիտական լուսանկարչական դպրոց) Essamba attended the Lyceum in Paris, where she studied philosophy, dance, and photography.:


== Լուսանկարչական աշխատանք ==
Էսամպայի հիմնական աշխատանքները կեդրոնացած են սեւ ու սպիտակ լուսանկարչութեան վրայ: Անոր առաջին ցուցահանդէսը կազմակերպուած է 1984-ին, Ամսթերտամի Gallerie Art Collective պատկերասրահէն ներս: Անոր սեւ ու սպիտակ լուսանկարներու «Սպիտակ գիծ» շարքը 1996-ին Նանտի մէջ կայացած Festival des Trois Continents փառատօնին արժանացած է Prix Spécial Afrique մրցանակի: Ան կը ցանկանայ, որ իր աշխատանքները քննարկում առաջացնեն մարդոց ու մշակոյթներու միջեւ: Անոր ստեղծագործութիւնները մեծ ազդեցութիւն կրած են իր ափրիկեան ծագումէն, ինչպէս նաեւ` անոր բազմազան մշակութային միջավայրէն: Պատկերելով իր անձնական փորձն ու պատմութիւնը, մշակոյթը, միջավայրի ազդեցութիւնները` Էսամպայի լուսանկարները արուեստի հմտութեան համադրում են մեծ զգացմունքայնութեան հետ: Ան իր աշխատանքները ցուցադրած է Ափրիկէի մէջ, Ասիոյ, Եւրոպայի, Լատինական Ամերիկայի, Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններուն եւ ԱՄՆ-ի մէջ կայացած շարք մը ցուցահանդէսներուն, որոնցմէ են Հաւանայի պիէնալէն (1994), Վենետիկի Պիէնալէն (1994), եոհանեսպուրկի Պիէնալէն (1995), Երեք մայր ցամաքներու փառատօնը (1996). Էսամպան մեծ հետաքրքրութեամբ ներկայացուցած է սեւամորթ կանանց լուսանկարներ, եւ իր մատուցման ձեւով մարդահրաւէր նետած է ափրիկացի կանանց պատկերելու եւրոպակեդրոն մօտեցման: Անոր աշխատանքները կը մարմնաւորեն խորհրդաւորութիւն եւ էրոտիզմ` պատկերելով բարձր զգացմունքայնութեամբ կանանց մարմիններ:


== Արտաքին յղումներ ==
Անժէլ Էթունտի Էսամպայի կայքը
Artículo de El País
Entrevista e información
Խաչիկ Մուրատեան

Խաչիկ Մուրատեան (20-րդ դար) լրագրող, պատմաբան, համալսարանի դասախօս, գրագէտ: Ան այժմ կը վարէ դասախօսի պաշտօն Քըլամպիա Համալսարանէն ներս, միջին արեւելեան, հարաւային Ասիական եւ Ափրիկեան ոլորտին մէջ:
Էն Հեթըուէյ

Էն Ժաքլին Հէթուէյ (12 Նոյեմբեր 1982(1982-11-12)[…], ) Ամերիկացի դերասանուհի մըն է: Ծնած է Պրուքլին, Նիւ Եորք, ԱՄՆ սակայն մեծցած է Միլպըրն, Նիւ Ճըրզի, ԱՄՆ: Իր մայրը զինք քաջալերած է դերասանական ասպարէզին մաս կազմելու: Իր առաջին ստանձնած դերը եղած է Fox կայանի Get Real (1999–2000) հեռուստաշարը, որմէ ետք Միա Թերմոփոլիսի դերը ստանձնած է Տիզնիի կատակերգական The Princess Diaries (2001) ֆիլմին մէջ, որուն շնորհիւ ան ստացած է Teen Choice Award for Choice Movie Actress – Comedy մրցանակ մը: Հէթուէյ դարձած է փոքրերու եւ պատանիներու իտէալ մը տարբեր դերերով հետեւեալ ֆիլմերուն մէջ՝ Nicholas Nickleby (2002), Ella Enchanted (2004), The Princess Diaries 2: Royal Engagement (2004), եւ Hoodwinked! (2005):


== Դերեր ==


=== Ֆիլմ ===


=== Հեռուստաշար ===


== Թատերական Ներկայացումներ ==
1621 թուական

1621 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 21րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1621 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1621 մահեր
113 (թիւ)

113 (հարիւր տասներեք)՝ կէնտ, եռանիշ, բնական թիւ մըն է, 112-ի եւ 114-ի միջեւ


== Թուագիտութիւն ==
 A000040  երեսուներորդ պարզ թիւն է
 A006567  տասներորդ զրապ թիւն է
 A005384  տասնմեկերորդ Սոֆի Ժերմէնի թիւն է (113×2+1=227-ը նոյնպէս պարզ թիւ է)
355/113-ը փի թիւի մօտաւոր արժէքն է


== Գիտութիւն ==
նիհոնիւմ քիմիական տարրի (113Nh) ատոմային թիւն է
113 Ամալթէյեա աստեղնեակի կարգային թիւն է


== Օրացոյց ==
Տարուայ 113րդ օրը Ապրիլ 23-ն է (նահանջ տարիներուն՝ Ապրիլ 22-ը)
Թայլըր Ժոզէֆ

Թայլըր Ժոզէֆ (անգլերէն՝ Tyler Joseph, 1 Դեկտեմբեր 1988(1988-12-01), Քոլոմպոս),  Ամերիկացի երգիչ, երաժիշտ եւ երգեր յօրինող: «Twenty One Pilots» խումբին գլխաւոր երգիչը:


== Կենսագրութիւն ==
Թայլըր ծնած է Քոլոմպուս, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ: Եղբայրներն են՝ Զաքի (երգիչ) եւ Ճէյի, իսկ քոյրը՝ Մատիս: Մայրը՝ Քելլին, թուաբանութեան ուսուցչուհի է, հայրը՝ Քրիսը, մարզանքի ուսուցիչ եղած է 1996-էն մինչեւ 2005, իսկ ներկայիս տնօրէն է: Թայլըր փոքր տարիքէն կը զբաղէր մարզական խաղերով ու իր դպրոցին համար շահած է բազմաթիւ մրցանակներ:
Իր մարզական կարողութիւններուն շնորհիւ, Թայլըր կրթաթոշակի կ'արժանանայ Otterbein համալսարանը յաճախելու համար: Սակայն ան համերգի մը ընթացքին, կը ներշնչուի երգիչէ մը ու կ'որոշէ  երաժիշտ դառնալ :


== Գործընթացք ==


=== Twenty One Pilots ===
Twenty One Pilots խումբը առաջին անգամ կը հիմնուի 2009-ին Քոլոմպուսի մէջ։ Այս երաժշտական խումբին գաղափարը կը յղանայ Թայլըր եւ իր դասընկերներուն՝ Նիք Թոմասին եւ Քրիս Սալիհին հետ կը ստեղծեն այս խումբը: Ժոզէֆ, խումբին անունը կ'որոշէ երբ  թատերգութիւն մը կը կարդար՝ All My Sons անունով, գրուած Արթուր Միլըրի կողմէ: Թատերգութեան նիւթը կը վերաբերի Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմին, ուր կը պատմուի անձի մը մասին, որ իր ընտանիքը փրկելու համար,  21 օդաչուներու մահուան պատճառ կը դառնայ: Ճոշ այս թատերգութենէն ներշնչուելով, Twenty One Pilots կ'անուանէ խումբին անունը: 29 Դեկտեմբեր, 2009-ին անոնք կը հրապարակեն իրենց առաջին ալպոմը եւ կը սկսին շրջապտոյտ մը Օհայոյի մէջ: Իսկ անոնց երկրորդ ալպոմը՝ Regional at Best-ը կը հրապարակուի 2011-ին: Այս ալպոմին դերակատարներն են միայն՝ Թայլըր եւ Ճոշ Տան:
Անոնց երրորդ ալպոմը՝ Vessel-ը կը հրատարակուի 8 Յունուար, 2013-ին։ Իսկ  չորրորդ ալպոմը՝ Blurryface-ը, 17 Մայիս, 2015-ին:
Թայլըր Ժոզէֆ եւ թմբկահար Ճոշ Տան կը սկսին իրենց համաշխարհային շրջապտոյտը 2016-ին, որ կը կոչուի «Emotional Roadshow» աշխարհի շրջապտոյտ:


== Ուրիշ Ծրագիրներ ==

Թայլըր կ'ունենայ նաեւ իր անձնական գործընթացը,  ուր կը  հրատարակէ ալպոմ մը, No Phun Intended անունով: Թայլըր ալպոմը կը պատրաստէ դպրոցը աւարտելու տարուան ընթացքին, 2007-2008 թուականներուն: Քանի մը երգեր, օրինակ՝ Save կամ Whisper ալպոմին հետ տեղ չեն գտներ,  այլ առանձին:


== Անձնական Կեանքը ==
Թայլըր Քրիստոնեայ է եւ իր հաւատքը կը նեշնչէ զայն իր երաժշտութեան մէջ։ Մանկութեան դպրոց չէ յաճախած, այլ ուսանած է իր տան մէջ: Ան ամուսնացած է Ճեննա Պլաքին հետ 28 Մարտ, 2015-ին:
Թայլըր ունի կտած մը, որ կը ներկայացնէ իր կեանքէն բաժին մը, սակայն ան յայտարարած է, թէ չ'ուզեր անոր բուն իմաստը տարածուի:
Թէ՛ Թայլըր եւ թէ Ճոշ ունին կտած մը "X" նշանով, որ կը ներկայացնէ իրենց յարաբերութիւնը եւ կապը Քոլոմպուսին (իրենց հայրենիքին) հետ: Այս կտածը անոնք ստացած են Քոլոմպուսի մէջ, բեմին վրայ, իրենց համերգներէն մէկուն ընթացքին՝ 26 Ապրիլ, 2013-ին:
Սփիւռք (ընդհանուր)

Սփիւռքը ցեղի մը մէկ մասն է, որ կ'ապրի պատմական հայրենիքի սահմաններէն դուրս եւ իր ընդհանրութեան պահպանման եւ զարգացման համար ունի յատուկ ընկերվարական համակարգեր։


== Համատարած Սփիւռք ==
Չինական սփիւռք - աւելի քան 35 միլիոն մարդ
Հնդկական սփիւռք - շուրջ 25 միլիոն մարդ
Ռուսական սփիւռք - շուրջ 25 միլիոն մարդ
Ուքրանական սփիւռք - մօտ 12 միլիոն մարդ
Հայկական սփիւռք - աւելի քան 10 միլիոն մարդ
Հրեական սփիւռք - մօտ 8 միլիոն մարդ
Գնչուեական սփիւռք - մօտ 8 միլիոն մարդ
Յունական սփիւռք - մօտ 8 միլիոն մարդ
Գերմանական սփիւռք - մօտ 3,5 միլիոն մարդ
Տեւրիկ

Տեւրիկ քաղաքը հին հռոմէական քարտէզներուն մէջ նշուած է Տեւկիլա ձեւով, արաբները կոչած են Ապրիկ, թուրքերը՝ Դիւրիկ։ Տեւրիկը կը յիշատակուի իբրեւ ճանապարհային կայան, գիւղաքաղաք, բերդաքաղաք եւ քաղաք։ Կը գտնուէր Զիմարայէն Մալաթիա տանող ճանապարհին, Եփրատի աջակողմեան վտակ՝ Տեւրիկ գետի ստորին հոսանքին վրայ։
Քաղաքին բերդը կը գտնուէր բարձրաւանդակի վրայ։ Տեւրիկի հովիտը ամբողջովին ծածկուած էր այգեստաններով եւ պարտէզներով։ Ունէր ընտիր խաղող եւ գինի։ Շրջակայքը կային երկաթի հանքավայրեր։  Տեւրիկն ունէր հայկական 3 եկեղեցի։ Կը գործէին հայկական երկու վարժարաններ, որոնցմէ մէկը կը կոչուէր Ներսիսեան կամ Ազգային վարժարան եւ 19-րդ դարու 70-ական թ’ուականներուն ունէր երկսեռ 500 աշակերտ ու 14 ուսուցիչ, իսկ միւսն անհամեմատ փոքր էր եւ կը պատկանէր բողոքական հայերուն։
Քաղաքը հիմնադրուած է 855 թուականին՝ Պաւլիկեան շարժման յայտնի առաջնորդ Կարբէասի կողմէ։ Հին ժամանակներուն ունեցած է մօտ 1200 տուն, որոնց կէսէն աւելին հայկական։ Բիւզանդական Բարսեղ կայսրը 873-ին գրաւած եւ քարուքանդ ըրած է պաւլիկեան շարժման այդ հզօր կեդրոնը։
16-րդ դարու սկիզբը Տեւրիկին տիրած են օսմանեան թուրքերը։
19-րդ դարու վերջերը անոր բնակչութիւնը կը հասնէր 10 հազարի, իսկ 1915-ին՝  Ցեղասպանութենէն առաջ՝ 12 հազարի, որմէ 4000-ը հայեր։ Տեւրիկի հայ բնակչութիւնը նոյնպէս ենթարկուած է թուրք ցեղասպաններու արհաւիրքներուն։ Անոր մէկ մասը բնաջնջուած է, իսկ միւս մասը տեղահանուած։ 1955 թուականի տուեալներով այդտեղ կը բնակէր 5 հայ ընտանիք։ Իսկ 1951-ին անոր ամբողջ բնակչութեան թիւը կը հասնէր ընդամէնը 6000-ի։
Սուրբ Աստուածածին վանք (Արաբկիր)

Սուրբ Աստուածածին վանք, հայկական վանական համալիր՝ պատմական Ծոփք նահանգի մէջ։ Պայթեցուցած են ուժանակով։ Կը նկատուէր Արեւմտեան Հայաստանի ամենախոշոր վանքերէն մէկը։
Ալաններ

Ալաններ, սկյուտա–սարմատական ծագմամբ իրանալեզա ցեղեր։


== Պատմութիւն ==
Տարասփռված էին Հիւսիսային Կովկասէն մինչեւ Վոլկա, Տոն եւ Դնեպր գետերու ստորին հոսանքներու հարթավայրերը։
Մեր թուարկումէն առաջին դարին ալանական վաչկատուն եւ ռազմատենչ ցեղերը Հիւսիսային Կովկասին մէջ հիմնած էին հզոր թագաւորութիւն, ուր յաճախ կողոպտչական արշաւանքներ կը կատարէին (մեծ մասամբ այն կիրճով, որ անոնց անունով կը կոչուէր Ալանաց դուռ) դէպի Վիրք, Աղուանք, Մեծ Հայք, Պարթեւաստան, Փոքր Ասիա եւ Հռոմէական կայսրութեան շրջանները։ Անոնց առաջխաղացումը կասեցնելու համար հայկական, վրացական, պարթեւական և հռոմեական ուժերը դաշնակցած են։
Մեծ Հայքի վրայ ալաններու արշաւանքներուն (առաջինէն–երկրորդ դարերուն) մասին տեղեկություններ են հայտնում Յովսէփոս Փլավիոսը, Տիոն Կասսիոսը, Թաքիտոսը, Մովսէս Խորենացին եւ ուրիշ պատմագիրներ։ Հայ Արշակունիներէն ոմանք (Տրդատ Գ., Արշակ Բ.) դաշնակցած են Ալաններու հետ՝ ընդդեմ Սասանեաններու ոտնձգութիւններուն։


== Հայ-ալանական հարաբերութիւններ ==
Հայ-ալանական հարաբերութիւններն արտացոլուած են «Արաաշէս եւ Սաթենիկ» աւանդավեպին մէջ, որտեղ կը գովերգէ Հայոց Արտաշէս թագաւորին եւ ալաններու արքայադուստր Սաթենիկին ամուսնութիւնը։ Տրդատ Գ.-ի կին Աշխէնը նոյնպէս ալան դշխուհի էր։
Ըստ Մովսէս Խորենացիին, Առավեղեաններու տոհմին նախնիները Սաթենիկի մերձաւորներն եղած են։ Հայկական աւանդութեան համաձայն, Սաթենիկին եղբայրը հայրական գահին տիրացած է Հայոց Սմբատ զորաւարի օգնութեամբ։ Վերջինս, իբր, գերեւարելով ալաններէն շատերը, բնակած է Շաւարշական գավառին մէջ (Մասիսէն հարաւ-արեւելք), որ անոնց նախկին բնակավայրի անունով կոչուած է նաեւ Արտազ։
Մարիամ Աւետեան

Մարիամ Աւետեան, դերասանուհի։ 
Ծնած է Տփխիսի (Թիֆլիս), 3 Յունուար 1876 թուականին։
Կրթութիւն ստացած է Սերպէնի աւագ դպրոցին մէջ։ Ան կը սկսի դերասանել ծննդավայրին մէջ։ Օրիորդ ժամանակ կը սկսի մասնակցիլ ընտանեկան ներակայացումներու։ 1893-ի Յունուարին կ՛ամուսնանայ դերասան Գ. Աւետեանի հետ։ Մէկ ամիս ետք՝ դերասանական խումբին հետ Ռուսաստան կ՛երթայ եւ առաջին անգամ Աստրախանի մէջ բեմ կը բարձրանայ Արշակ Բ. ողբերգութեան մէջ, Միհրանի (պատանի) դերով։ Աւելի ետք նոյն ներկայացման մէջ հանդէս կու գայ «Նաթալիայ»ի դերով։ Այդ ժամանակէն սկսեալ, շարունակաբար, կը սկսի դերասանել գլխաւոր խումբին մէջ։
Պրուք Շիլտս

Պրուք Քրիսթա Շիլտս (31 Մայիս 1965(1965-05-31)[…], ), ամերիկացի դերասանուհի եւ մոտել։


== Ասպարէզ ==
Որպէս մոտել Շիլդսը ասպարէզը սկսեր է 1970-ական թուականներու կէսերուն, երբ դեռ երեխայ էր։ Իր առաջին դերասանական աշխատանքը դարձեր է մասնակցութիւնը Ֆրանչեսքո Սկավուլոյի նկարահանած «Փղոսկրը» հաղորդաշարքի մէջ։ Իր գործակալն էր Էյլին Ֆորտը, որը Lifetime Network-ի իր կենսագրութեան մէջ յայտարարեր է, որ ան Պրուք Շիլտսի համար բացեր է մանկական յատուկ բաժին։
1975 թուականին 10 տարեկանին Պրուք Շիլտսը մօր համաձայնութեամբ մասնակցեր է Կարի Կրոսի՝ «Playboy Press» ամսագրի համար տարփական սիրային նկարներու նիստերուն` նկարահանուելով միանգամայն մերկ։ Հետագային շատ տարիներ փորձեր է ամսագրէն դատարանով ետ վերցնել լուսանկարներու եւ լուսանկարներու ժխտական փորձապակի ֆիլմի (negatives) իրաւունքները, բայց պարտուեր է։
1980 թուականի սկիզբե Շիլդսը «Վոկ» («Vogue») ամսագրի շապիկին երբեւիցէ յայտնուած ամենաերիտասարդ մոտելն էր։ նոյն թուականի վերջերը դերասանուհին նկարահանուեր է Քելվին Քլայնի ճինզերու հակասական հեռուստա եւ տպագիր գովազդներու մէջ։ Գովազդային կարգախօսին մէջ Շիլտսը կ'ըսէ․ «Դուք կ'ուզէք իմանալ, թէ ինչ է իմ եւ իմ ճինզերու միջեւ։ Ոչի՛նչ»։
16 տարեկանին Շիլտսը դարձեր է աշխարհի ամէնէն ճանչցուած մոտելներէն մէկը։ «Թայմ» ամսագիրը 1981 թուականի Փետրուարի 9-ին հաղորդեր է, որ անոր օրական աշխատավարձը կը կազմէ 10 000 $։ 
1983 թուականին Շիլտսը յայտնուեր է սեպտեմբերեան «Paris Vogue», հոկտեմբերին եւ նոյեմբերին՝ ամերիկեան «Vogue» ամսագրի, իսկ դեկտեմբերին՝ ամսագրի իտալական տարբերակի շապիկին։


== Անձնական կեանք ==
1997 թուականէն մինչեւ 1999 թուականը ամուսնացած է եղեր յայտնի թենիսիսթ Անտրէ Աղասիի հետ։
2001 թուականից ամուսնացած է ամերիկացի շարժնակարի ուրուագիծ գրող, տնօրէն եւ արտադրիչ Քրիս Հենչիի (անգլերէն՝ Chris Henchy) հետ, որուն հետ ծանօթացեր է 1999 թուականին՝ «Անկախատեսելի Սիւզան» կատակերգական հաղորդաշարքի աշխատանքներու ժամանակ։ Ամուսնութիւնէն լոյս աշխարհ եկած, ծնած են երկու աղջիկ։
Պրուքին ամենէն մեծ ճանաչումը բերած է 1980 թուականի «Երկնագոյն ծովալճակ» ֆիլմը։ Էմէլին դերի համար առաջադրուեր է որպէս «Երիտասարդ դերասան» մրցանակի տարուայ լաւագոյն դերասան։ Այդ նուն դերի համար 1981 թուականին «Վատագոյն կանացի դեր» անուանակարգին մէջ ստացեր է «Ոսկէ ազնուամորի» շարժապատկերը հակամրցանակը։
1990 թուականին «Արագութեան գօտի» ֆիլմի Քամէօ դերի համար «Երկրորդական ծրագրի վատագոյն կանացի դեր» անուանակարգին մէջ երկրորդ անգամ ստացեր է «Ոսկէ ազնուամորի» մրցանակը։
1996-2000 թուականներուն խաղացելր է «Անկախատեսելի Սիւզան» հեռուստահաղորդաշարքի գլխաւոր դերը, որու համար 1997 թուականին «Սիրելի դերասանուհի նոր շոուի մէջ» անուանակարգին մէջ ստացեր է «Ժողովուրդի ընտրութիւն» մրցանակը եւ 1997, 1998 թուականներուն «Որպէս հեռուստատեսութեան լաւագոյն դերասանուհի» եղեր է «Ոսկէ Երկրագունդ» մրցանակի կրկնակի դափնեկիր։


== Ֆիլմագրութիւն ==
Անդրէաս Ակոլութ

Անդրէաս Ակոլութ (16 Մարտ 1654(1654-03-16), 1654 կամ 6 Մարտ 1654(1654-03-06), Բերուտուվ, Oleśnica County, Ներքինսիլեզյան վոյեվոդություն, Լեհաստան - 4 Նոյեմբեր 1704(1704-11-04) կամ 9 Սեպտեմբեր 1704(1704-09-09), Վրոցլավ, Պոհեմիայի թագաւորութիւն, Չեխական թագի հողեր, Սրբազան Հռոմէական կայսրութիւն), Գերմանիոյ մէջ գերման արեւելագէտ եւ հայագէտ։ Սկիզբ դրած՝ հայագիտութեան-հայկաբանութեան, Եւրոպայի մէջ։
Ծնած է Պերնշթատթ (գերմաներէն՝ Bernstadt) քաղաքին մէջ 6 Մարտ, 1654 թուականին։ Տակաւին 6 տարեկան կը սկսիլ սորվիլ եբրայերէն եւ կ'աշակերտէ՝ նշանաւոր արեւելագէտ, Աւգոստոս Ֆայֆերին։ Ակոլութը ժամանակի ընթացքին կը հմտանայ հայ եւ հին եգիպտական լեզուներուն։ Առ հասարակ կը փորձէ ապացուցանել, որ հայ լեզուն եգիպտական ծագում ունի, սակայն այդ կարծիքը կը մնայ անընդունելի։ Հայոց լեզուի վերաբերեալ իր աշխատութիւնը տպելու համար մեծ ծախսով հայերէն նշանագրեր ձուլել կու տայ։
Իր գրական վաստակէն կարելի է յիշել De aquis zelotypiae amaris 1682–ին եւ «Քառալեզու Կուրանք» (Specimen alcorani quadrilinguis) տպուած 1701–ին։ Իսկ իր «Արդի Հայերէն»ի գիրքին մէջ (1675) կը խօսի հայ լեզուի ուսման մասին, մէջբերելով Աբդիու մարգարէութեան հայերէն թարգմանութիւնը, իր կատարած լատին թարգմանութեան հետ։ Բացի այս կու տայ տեղեկութիւններ հայոց լեզուի քերականութեան վերաբերեալ։
Մահկանացուն կնքած է 4 Նոյեմբեր, 1704–ին։
Ժոզեֆ Աբգարիոս

Ժոզեֆ Աբգարիոս, (1872 - Մարտ 1950, Ֆրանսա), Լեզուագէտ, յօդուածագիր, բժիշկ եւ վիրաբոյժ:


== Կեանքը ==
Փոքր տարիքէն իսկ շատ հետաքրքիր եւ ուսումնատենչ տղայ մը եղած է: Իր հօր նման եւ անոր կարգադրութեամբ, Ժոզեֆ եւս իր նախնական ուսումը ստացած է Պէյրութի Անգլիական հիւպատոսի զաւակներուն հետ։ Տասներկու տարեկանին ղրկուած է Անթուրայի Քոլէճը (Լիբանան), ուր ի մէջ այլոց սորված է լաւ Ֆրանսերէն եւ արաբերէն։ Լեզուագէտի  բնածին կարողութիւնը հօրմէն ժառանգած ըլլալով՝ Ժոզեֆ եւս այդ մարզին մէջ փայլուն յաջողութիւն արձանագրած է։ Ուշիմ երիտասարդ մը ըլլալուն, Քոլէճի ութ տարուան դասընթացքը յաջողութեամբ աւարտած է։
Հօր մահէն ետք, Տոքթ. Յովհաննէս Վարդապետի թելադրութեամբ, որ ճան Աբգարիոսի զաւակներուն հոգաբարձու նշանակուած էր, Ժոզեֆ կը յաճախէ Սուրիոյ բողոքական Քոլէճը (այժմու Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարան), որու բարձրագոյն դասընթացքը կ'աւարտէ մէկ տարիէն եւ վիրաբոյժի վկայականը պատուոյ յիշատակութեամբ կը ստանայ երկու տարիէն։ Տոքթ.Փօսթ, համալսարանի տնօրէնը, ամավերջի հանդէսին, վկայկանը յանձնելու ատեն կ'ըսէ. «Վերջին չորս տարիներու ընթացքին այս պատուոյ վկայկանը ոեւէ մէկուն չէ տրուած: Ինծի համար հաճելի պարտականութիւն մըն է այս տարի սոյն վկայկանը տալ ժոզեֆ Աբգարիոսին, որ եզակի կարողութիւն արտաբերած է բժշկական մարզի վիրաբուժական ճիւղին մէջ։ Ես կը ծերանամ, բայց կը զգամ, թէ պիտի ապրիմ շնորհիւ իրեն»:
Ան այն ծանօթ վիրաբոյժ Տօքթ. Փօսթն է, որու անունով փողոց մը կայ ամերիկեան Համալսարանի նախկին ատամնաբուժական բաժնին կից, սանդուխներէն դէպի ծովեզերք իջնող զարիվարին, որ Րիւ Փօսթ կը կոչուի։
ժոզեֆ կը ղրկուի Անգլիա, ուր իր բացառիկ կարողութեան շնորհիւ «The Royal college of surgeons» միութեան անդամ կ'ընդունուի։ Կ'անցնի Պոլիս, ապա աշխատելու արտօնագիր ստանալով կը հաստատուի Պէյրութ: Սակայն իր եռուն կեանքը չ'ուզեր պարփակել սահմանափակ շրջանակի մէջ ու 1899-ին կ'երթայ Եգիպտոս: Հոն իր հանրային գործունէութեան առաջին օգուտը կ'ըլլայ Հէլուանի մէջ մալարիայի հիւանդութեան գիւտը ընելով։
իր ջանքերուն շնորհիւ եւ իր միջոցաւ, կառավարութիւնը խիստ միջոցներու կը դիմէ  հիւանդութիւնը զսպելու համար։ Իր պաշտօնը այնքան եռանդով կը կատարէ, որ ժողովուրդը զինք «Տօքթ. Նամուսա», այսինքն «Մժեղ բժիշկ» կը կոչէ։ Իր 12 տարուան պաշտօնավարութեան ընթացքին մեծապէս կը սիրուի ժողովուրդէն։
Իր եռանդուն եւ հետաքրքիր հոգին դարձեալ չ'ուզեր սահմանափակուիլ Գահիրէի մէջ եւ կը սկսի շրջագայիլ։ Կ'երթայ  Դամասկոս, Պաղտատ, Պոլիս եւ Երոպա ու կը հաստատուի Անգլիա: 1913-1936  մեծ յաջողութիւն կը գտնէ եւ հողատարածք մը կը գնէ վերջնականապէս Անգլիա հաստատուելու նպատակով։ Սակայն բախտը բոլորովին այլ բան տնօրինուած էր իրեն համար. կը  Հանդիպի ֆրանսուհիի մը, որու հետ կ'ամուսնանայ։ Ի վերջոյ կինը զինք կը համոզէ, որ ա՛լ գործէ հրաժարի եւ հաստատուի Ֆրանսա: Այդպէս ալ կ'ըլլայ։ Ժոզեֆ 64 տարեկանին Հանգստեան կը կոչէ ինքզինք։ Երեք տարի ետք, Բ. Համաշխարհային պատերազմին պատճառաւ դարձեալ կը մտնէ անգլիական բանակ։ Կը ճաշակէ (The Blitz ) ի բոլոր դառնութիւնները, որովհետեւ Home Front-ի մէջ էր իբրեւ բժիշկ, եւ պատերազմէն ետք 67 տարեկանին կը վերադառնայ կնոջը եւ զաւկին քով։
Գրական մարզին մէջ Ժոզեֆ Աբգարիոս գրած է բազմաթիւ յօդուածներ։ Իր կարեւորագոյն գործն է հօրը անգլերէն-արաբերէն բառարանին ընդարձակումը, ինչպէս յիշուած է անոր վերջին տպագրութեան յառաջաբանին մէջ։
Կը մահանայ Ֆրանսա, Մարտ 1950-ին։
8 Մարտ

8 Մարտ, տարուան 67-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 68-րդ) օրն է։


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
1930, Ալպերթ Խաչատուրով, խորհրդային, ուզպեք, հայ թատերական բեմադրիչ, կինոբեմադրիչ, սենարիստ, Իւզբէքական ԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1957) (մահ.՝ 1976)։


== Մահեր ==
415, Հիփաթիա՝ յոյն փիլիսոփայ, թուաբանագէտ, աստղագէտ, գիտնական եւ Տնօրէնուհի Աղեքսանտրիոյ Նոր-պղատոնականութեան Դպրոցին․ կը սպաննուի Աղեքսանտրիոյ մէջ մոլեռանդ քրիտոնեայ խուժանէ (ծն․ 370)


== Տօներ ==
Կիներու Միջազգային Օր
Ալի Մուպարաք

Ալի Փաշա Մուպարաք (1823/1239 հիջրա – 1893 / 1311 հիջրա), ամբողջական անուն՝ արաբերէն՝ علي باشا مبارك‎‎, ՛Ալի Մուպարաք փաշա, արաբ գրող եւ թարգմանիչ, եղած է Եգիպտոսի լուսաւորութեան նախարար, նահտայի հիմնադիրներէն։


== Կենսագրութիւն ==
Մուհամմէտ Ալիէն հետոյ Եգիպտոսի իշխանութեան կու գայ Իսմայիլ Փաշան, որուն օրով մղակութային զարգացումիը կը շարունակուի ընդանալ նոյն թափով։ Այդ ժամանակաշրջանին Եգիպտական մշակոյթի ամենաաջքառու ներկայացուցիչներէն մէկն էր փաշա Ալի Մուպարաք փաշան (1823-1893)։ Ան ծնած է քրիստոնիա ընտանիքի մէջ, ստացած է բժշկական կրթութիւն։ Ան այն ուսանողներէն էր, որ 1844 թուականին երկրորդ խումբով մեկնեցաւ Ֆրանսա։ Այնտեղ 4 տարի սովորելով ռազմական գործ, կը վերադառնայ Եգիպտոս եւ 1853-1854 թուականներուն եգտիպտական զորգի կազմին կը մասնակցի Ղրիմի պատերազմին: Իսմայիլին իշխանութեան գալէն հետոյ անոր կը վստահուի բարձր պաշտօն՝ ռազմական նախարարութիւն։ Ալի Մուպարաքի աշխատութիւններէն յայտնի է «Թաուֆիկի նոր նախաձեռնութիւնները» (արաբ․՝ الخطط التوفيقية الجديدة‎‎՝ ալ-խուտատ ալ-թաուֆիկիյա ալ-ջադիդա)։
1865 թուականին, երբ Սուլթան Ապտուլ Ազիզը կ'այցլէ Եգիպտոս, կը նկատէ, որ եգիպտական հին արժէքաւոր ձեռագիրները անուշադրութեան մատնուած են եւ կ'առաջարկէ Իսմայիլին հաւաքել անոնք բոլորը մէկ ընդհանուր գրպահոցին մէջ։ Իսմայիլի նախաձեռնութեամբ կը ստեղծուի «Խեդիվի եգիպտական գրադարանը» (արաբ․՝ الكتبخانة الخديوية المصرية‎‎՝ ալ-Քութուբխանա ալ-խեդիվիյա ալ-մասռիյա)։ Ալի Մուպարաքին կը վստահուի նորաստեղծ գրադարանի կարգավորումը, ով այդ ժամանակ հոգեւոր ունեցվածքներու նախարարն էր։ 1871-1872 թուականներուն Ալի Մուպարաքի կողմէն կը տպագրուին շարք մը աշխարհագրութեան, երկրաչափութեան եւ բժշկութեան դասագիրքեր՝ զինվորական կրթական հաստատուիւններու համար։ Մէկ տարի անցած, զբաղելով ազգային լուսաւորութեան նախարարի պաշտօնով, ան կը ձեռնարկէ եւրոպական օրինակով համալսարանի հիմնադրումը։ Նմանատիպ համալսարանի կառուցման գաղափարը կար դեռեւս Մուհամատ Ալիի ժամանակէն։ Ոգեշնչուելով նոր հիմնադրուած համալսարանի դասախօսներէն մէկուն աշխատանքով, Ալի Մուպարաք կը ստեղծէ նմանատիպ աշխատութիւն՝ Ալամըտտին վերանգրով։ Ան իրենց կը ներկայացնէր 4 հատորանի գիտական աշխատանք, գրուած էր կիսագեղարուեստական ոճով։ Ի տարբերութիւն ալ ալ-Տահտաուիի ստեղծագործութեան, ան նախատեսուած էր տարիքով մեծերու համար, որուն ան կը ձգտէր ծանօթացնել մարդկային գիտելիքներու բոլոր ոլորտներուն։ Անոր միւս ստեղծագործութիւններէն յայտնի է նաեւ Մուհամմատ մարգարէի մասին հանդէսներուն մէկուն մեկնաբանութիւնը։ Ալի Մուպարաքը մեկնաբանելով այն, կոչ ըրած է մուսլիմաներուն չմոռնալով Աստծուոյ ջանասիրաբար աշխատեցաւ ապագայի համար։


== Աղբիւրներ ==
Долинина А.А. Очерки истории арабской литературы нового времени. Египет и Сирия. Публицистика 1870-1914. М., 1968.
Борисов В.М. Современная египетская проза. М„ 1961.
Крымский А.Е. История новой арабской литературы (XIX - начало XX века). М, 1971.
Сафронов В.В. Новая арабская литература. М., 1996.


== Արտաքին յղումներ ==
Ալամ ալ-դին, Ալի Մուբարաքի ստեղծագործությունը, արաբերէն
Բերդախաղ

Բերդախաղը կը խաղան Եոզղատի մէջ, 6-7 հոգիով։ Ընդարձակ տարածքի մը վրայ խաղին մասնակիցները շրջանակաձեւ կը կանգնին իրարմէ մօտ 5 մեթր հեռաւորութեամբ։ Վիճակ կը քաշուի եւ անոնցմէ մէկը շրջանակին կեդրոնը կը կանգնի։ Մնացեալները մնայուն կերպով իրենց տեղերը պիտի փոխեն, այսինքն շրջանակին վրայ կանգնածները մէկը միւսին տեղը պիտի առնէ։ Այս գործողութիւնը շատ արագ պէտք է ըլլայ։ Կեդրոնը կեցողը ուշադիր պէտք է հետեւի այս փոփոխութիւններուն։ Նպատակն է բաց մնացած տեղերէն մէկն ու մէկը ինք առնէ կամ գրաւէ։ Եթէ յաջողի, իր տեղը կորսնցնողը ինք շրջանակին կեդրոնը կ՚անցնի եւ խաղը կը շարունակուի։
Cold Water

Cold Water, ամերիկացի DJ Major Lazer-ի, գանատացի երգիչ Ճասթին Պիպերի եւ MØ-ի համատեղ երգը։ «Cold Water» երգը թողարկուած է 22 Յուլիս 2016-ին, Mad Decent լէյպլով, որպէս Լէյզրի չորրորդ՝ «Music Is the Weapon» (2017) սդուտիական ալպոմի առաջին երգը։ Երգը UK Singles Chart շարքին մէջ կը գլխաւորէ առաջին հորիզոնականը, իսկ ԱՄՆ-ի մէջ երգը կը գլխաւորէ երկրորդ հորիզոնականը (Billboard Hot 100):


== Ստեղծագործութիւն ==
«Cold Water» հանգիստ երգ մըն է, որ կը ներառէ էլեմենդներ (Elements) Eurodance եւ Dancehall ժանրերը, լսողական կիթառը, «կը թռթրէ ելեքտրային ագորտները եւ բարձր ռիթմերուն շնորհիւ երգը հաճելի ազդեցութիւն կ'ունենայ»: Ճեք Աթոլուերը համեմատած է այս երգը Ճասթին Պիպերի մէկ այլ երգին հետ՝ «Love Yourself»ը, որ նոյնպէս գրուած է Էտ Շիրանի եւ Պլենքի կողմէ։


== Երգացանկ ==
Digital download"Cold Water" (featuring Justin Bieber and MØ) – 3:05Digital download – Remixes"Cold Water" (Lost Frequencies Remix) – 3:56
"Cold Water" (Ocular Remix) – 4:31
"Cold Water" (Delirious & Alex K Remix) – 3:19
"Cold Water" (Boombox Cartel Remix) – 3:47
"Cold Water" (Afrojack Remix) – 3:10
"Cold Water" (King Henry & Jr. Blender Remix) – 3:20


== Շարքեր ==


== Հաւաստագիրեր ==


== Թողարկման պատմութիւն ==


== Արտաքին յղումներ ==
"Cold Water" Եություպի վրայ
Սուխում

Սուխում (ապխազերէն՝ Аҟәа /а́куа/, վրաց.՝ სოხუმი /սոխումի/), 1936-էն 1992- անուանած են Սուխում, եւ այս անունով ալ շատ յաճախ հանդէս կու գայ։ Ապխազիոյ մայրաքաղաքը։


== Ստուգաբանութիւն ==
Այս անունը, վրացերէն մատեաններուն մէջ, դեռեւս կը յիշատակուի VIII դարէն։


=== Պատմութիւն ===
Ներկայիս Սուխումի տարածքին մէջ մարդիկ կ՛ապրէին դեռեւս քարի դարէն, մօտաւորապէս 300.000 տարի առաջո։ Սա աշխարհի ամենահին քաղաքներէն մէկն է։


== Բնակչութիւն ==

Ապխազիոյ մէջ, 2011-ին մարդահամարի տուեալներով, քաղաքին մէջ կը բնակի 64,5 հազար մարդ, ուր հայերը կը կազմեն քաղաքի բնակչութեան մօտ 30%-ը։