armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Առնօ Պապաճանեան

Առնօ Պապաճանեան (22 Յունուար 1921(1921-01-22)[…], Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն - 11 Նոյեմբեր 1983(1983-11-11), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային ՄիութիւնՄոսկուա, Խորհրդային Միութիւն),  երգահան եւ դաշնակահար, ԽՍՀՄ ժողովրդական արուեստագէտ։


== Կենսագրութիւն ==
Առնօ Պապաճանեան ծնած է Երեւան։ Առնօ Հինգ տարեկան եղած ատեն, իր յաճախած մանկապարտէզը այցի եկած է Արամ Խաչատուրեան, շնորհալի մանուկներ յայտնաբերելու համար, ան տպաւորուած է Առնոյին դաշնակի կատարողութեամբ եւ թելադրած, որ մանուկը անպայման նուիրուի երաժշտութեան։ 
Ինը տարեկանին ստեղծած է իր առաջին երաժշտական գործը՝ «Պիոներական մարշը», որ ուշադրութիւնը գրաւած է ժամանակի գրականութեան, մշակոյթի եւ արուեստի ականաւոր գործիչներուն եւ քննադատներուն։ 
Չարենց իր հոգածութեան տակ առած է Պապաճանեանին՝ անոր առջեւ բանալով դռները Երեւանի պետական երաժշտանոցին կից երաժշտական դպրոցին։ Այնուհետեւ՝ Պապաճանեան մասնագիտական իր ուսումը ստացած է նախ Երեւանի Պետական Երաժշտանոցին մէջ, ապա՝ 1948-ին ընդունուած է Մոսկուայի Պետական Երաժշտանոցին դաշնամուրի բաժինը, միաժամանակ իր արուեստը կատարելագործելով Մոսկուայի Հայաստանի Կուլտուրայի Տան արուեստանոցին մէջ։ 
Ան 1956-էն սկսեալ վերջնական բնակութիւն հաստատած է Մոսկուայի մէջ, ուր մահացած է 11 Նոյեմբեր 1983-ին՝ գերելով մոսկուացիներու հոգին, իբրեւ Սիրոյ եւ Հայաստանի մեծ երգիչն ու երաժիշտը։ 
Արուեստի քննադատներն ու կենսագիրները կ'ընդգծեն, որ Առնօ Պապաճանեանի երաժշտական կազմաւորման վրայ խոր ազդեցութիւն գործած են Արամ Խաչատուրեան եւ Սերգէյ Ռախմանինով։


== Ստեղծագործութիւններ ==
Ան եղած է մեր ժողովուրդին սիրուած երաժիշտը, որուն Վաղարշապատի պարը, Հերոսական բալլադը, Հայկական ռապսոդիան եւ Դաշնամուրային եռեակը մինչեւ այսօր լայն ժողովրդականութիւն կը վայելեն։ Նոյնպէս եւ Կամուրջներ, Գուշակիր ցանկութիւնս ու Մի շտապիր երգերու օրինակով քնարական գործերը։
Առնօ Պապաճանեան մեծ գործ կատարած է նաեւ թատերական եւ շարժանկարային գլուխգործոցներու երաժշտական դաշնաւորման ասպարէզին մէջ։ Իրենց ժողովրդականութիւնը մինչեւ այսօր կը պահպանեն․

Իմ սիրտը լեռներում է,
Առաջին Սիրոյ երգը,
Երջանկութեան մեխանիկան եւ Հարսնացուն հիւսիսից գործերու բեմականացման համար Պապաճանեանի ստեղծած երաժշտական դաշնաւորումները։Առնօ Բաբաջանեան դաշնակահարը ինքզինք գերազանցած է յատկապէս սեփական երգերու եւ երաժշտական ստեղծագործութեանց մեկնաբանութեան ժամանակ։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		


== Աղբիւրներ ==
Առնօ Պապաճանեանին կենսագրութիւնը


== Արտաքին յղումներ ==
Մոսկուայի ՄԷջ Մեկնարկեց Առնօ Պապաճանեանի 95-Ամեակին Նուիրուած Համերգաշարը
Նշան Գալֆայեան

Նշան Գալֆայեան (16 Ապրիլ 1865(1865-04-16), Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 17 Յունուար 1933(1933-01-17), Թեհրան, Իրան), ճարտարագէտ, երկրագործ, հանրային գործիչ։ 1924-ին տեղափոխուած է Յունաստան, 1927-ին գացած է Իրան որպէս շահի կալուածներու գիտական ճիւղի պետ: Ընտրուած է ֆրանսական ակադեմիայի թղթակից անդամ:


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Պոլիս։Ննախնական կրթութիւնը ստաած է Սկիւտարի ճեմարանին մէջ, ապա յաճախած է Պէրպէրեան վարժարանը, աւարտած 1882 թուականին, մեկնած է Ֆրանսա եւ ուսած Երկրագործական բարձրագոյն ուսումնարանին մէջ։
Վերադառնալով Պոլիս, պաշտօնավարած է երկրագործական վարժարաններու մէջ։ Յօդուածներ տպագրած է թէ՛ եւրոպական, թէ Ճափոնի մէջ հրատարակուող շերամապահական հանդէսներու մէջ։
1904-1906 թուականներուն Պոլսոյ մէջ խմբագրած է «Ռեսիմլի զրաաթ ղազեթասը» պատկերազարդ թրքերէն շաբաթաթերթը։
Աշխատակած է «Արեւելք» թերթին։ Ապա պաշտօնավարած է Կարին քաղաքի Սանասարեան վարժարանին մէջ։ 1910 թուականին թուրք գիւղատնտես Սուլէյման Պէյի հետ հրատարակած է «Զրաաթ թաքվիմի» պարբերականը։
Սերտօրէն կապուած եղած է հայ հասարակական կեանքի հետ։ 1924 թուականին տեղափոխուած է Յունաստան, աշխատած է իր մասնագիտութեամբ։ 1927-ին հրաւիրուած է Իրան իբրեւ շահի կալուածներու գիտական ճիւղի պետ։
Ֆրանսական մամուլին մէջ գրած է շարք մը յօդուածներ։ Ընտրուած է ֆրանսական ակադեմիայի թղթակից անդամ։


== Աղբիւրներ ==
Գառնիկ Ստեփանեան (1973), «Կենսագրական բառարան», Ա․ հատոր, Երեւան, էջ 223։
Հայոց Մայր (յուշարձան)

«Հայոց մայր» յուշարձան (իտալ.՝ La Madre del'Armenia) անագապղինձաձոյլ յուշակոթող, որ տեղադրուած է Ֆլորենսայի Գթասրտութեան եկեղեցական կազմակերպութեան մուտքի մօտ եւ ցուցադրուած է շարք մը եւրոպական քաղաքներու մէջ։


== Պատմութիւն ==
«Հայոց մայր» յուշարձանը նուիրուած է հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակին։ Յուշարձանը ցուցադրուած է Ֆլորենցիոյ, Սիենայի, եւրոպական  շարք մը քաղաքներու մէջ՝ Մարսէլի, Փարիզի, Պրիւքսէլի, Ժընեւի, Կոպենհագենուն մէջ։ 2015 թուականի ապրիլ ամսուն յուշարձանը ցուցադրուած է Վատիկանի մէջ, ուր Հռոմի պապը պատարագ մատուցած է  հայոց ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակին։
«Հայոց մայր» յուշարձանին քանդակագործը ստեղծած է մոր կերպարը, որ կը պաշտպանէ եւ ուղղութիւն ցոյց կու տայ  իր չորս զաւակներուն։ Մոր թիկնոցը կը խորհրդանշէ Արեւմտեան Հայաստանը՝ իր եկեղեցիներով։ Մոր ուսերը նման են Արարատ լերան։


== Հեղինակ ==
Քանդակագործ՝ Վիգէն Աւետիս


== Տուեալներ ==
Նիւթը՝  անագապղինձ
Չափերը՝ 250 X 250 X 100 սմ


== Արտաքին յղումներ ==
Տեսանյութ «Հայոց մայր» հուշարձանի մասին
La Madre dell'Armenia
185 (թիւ)

185 (հարիւր ութսունհինգ)՝ բնական թիւ է 184-ի եւ 186-ի միջեւ


== Յատկութիւններ ==
 A001358  վաթսուներորդ կիսապարզ թիւն է
երկու ձեւով երկու քառակուսիներու գումար է՝ 185=132+42=112+82
երկու քառակուսիներու տարբերութիւն է՝ 185=212-162
կիրառութիւններ
185 Եւնիքէ աստեղնեակի կարգային թիւն է
 Alt + 185 -ի գործադրումով կը ստացուի ╣ նշանը
Տարուայ 185րդ օրն է Յուլիս 4-ը (նահանջ տարիներուն՝ Յուլիս 3-ը)
Ստեփան Սարեան

Ստեփան վարդապետ Սարեան (1865, Կ. Պոլիս - 1915, Տրապիզոն), հայ բնագէտ, մշակութային գործիչ, Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութեան անդամ։
Ծնած է 1865 թուականին, Կ. Պոլսոյ Գաղատիա թաղամասին մէջ։ 1880 թուականին միացած է Մխիթարեան միաբանութեան (Վենետիկի Ս. Ղազար կղզի)։ 1887 թուականին ձեռնադրուած է կուսակրօն քահանայ։ 1890 թուականին աւարտած է Հռոմի համալսարանի աստուածաբանութեան ֆակուլտետը եւ ստացած՝ աստուածաբանութեան ու փիլիսոփայութեան դոկտորի տիտղոս։ 1890 թուականին, վերադարձած է Ս. Ղազարի վանք։ 1891-93 թուականներուն աշխատած է, որպէս՝ Ս. Ղազար վանքի դպրոցի ուսուցիչ եւ տեսուչի օգնական։ 1898-99 թուականներուն, միաժամանակ եղած է Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութեան «Բազմավէպ» հանդէսի խմբագիրը եւ տպարանի տեսուչը, բնագիտական յօդուածներով աշխատակցած՝ հանդէսին։
1899-1901 թուականներուն «Բազմավէպի» թիւերուն մէջ լոյս տեսած են անոր «Մագնիսական քուն» վերնագիրը կրող յօդուածները՝ նուիրուած հիպնոսի առեղծուածներուն։ 1902/05 թուականին գրած է հայ իրականութեան մէջ առաջին երկը տարվինականութեան եւ տեսակներու ծագման մասին։
1902-06 թուականներուն եղած է Մխիթարեաններու՝ Փարիզի, Մուրատ-Ռաֆայէլեան վարժարանի տեսուչ։ 1906-10 թուականներուն, Եղիսաբեթուպոլսոյ մէջ եղած է առաքելական քարոզիչ։ Այնուհետեւ, որոշ ժամանակ, ուսուցչութեան պաշտօն վարած է իր ծննդավայր՝ Կ.Պոլսի Գաղատիա, թաղամասէն ներս։ 1910 թուականին տեղափոխուած է Տրապիզոն եւ վարած՝ տեղի հայ կաթոլիկներու վարժարաններուն տեսուչի, ապա՝ հոգեւոր հովիւի պաշտօնները։
Զոհուած է Մեծ Եղեռնի ժամանակ՝ 1915 թուականին, Տրապիզոնի մէջ՝ 50 տարեկան հասակին։


== Աշխատութիւններ ==
Ընթացք տեսական աստուածաբանութեան, 1894, 825 էջ։
Մագնիսական քուն, Վենետիկ, 1901։ Մինչ այդ լոյս տեսած է «ԲԱզմավէպի» 1899-1901 թթ. թիւերուն մէջ։
Էակներու ծագումը, 1902/1905։


== Գրականութիւն ==
Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
Փաշայան Ասատուր, Տիտղոսակիր հայեր, XV-XIX դարեր, Երեւան, 2001։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Խաչիկ Պարտիզպանեան

Պարտիզպանեան Խաչիկ (Խաչատուր), բժիշկ, հանրային գործիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Կոստանդնուպոլիս, ստաղած է բժշկական կրթութիւն եւ որպէս բժիշկ աշխատուած։
1915 թուականի Ապ­րի­լ 11(24)-ին, ի թիւս 235 անուանի հայ մտաւորականներու, ձերբակալվուած է եւ բանտարկուած՝ Կոնստանդնուպոլսոյ կեդրոնական բանտին մէջ։ 1915 թուականի Ապ­րի­լ 12-ին, ձերբակալուածներու հետ, շոգեկառքով տեղափոխուած է Այաշ աւանի, ծայրմասի բլուրին վրայ գտնուող, Սարը Գըշլա հին զօրանոց-բանտը եւ մի քանի ամիս այնտեղ մնացած։ Այնուհետեւ անոնց, իր կարգին՝ Խաչիկին, խումբ-խումբ ուղարկած են Անատոլիոյ խորքերն ու Անգարայի մօտ գազանաբար սպանած։


== Գրականութիւն ==
Պալաքեան Գրիգորիս, Հայ գողգոթան, Վիեննա, 1922։
Հայրապետեան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործութեան պատմութիւնից, Երեւան, 1990։
Պալաքյան Գրիգորիս, Հայ գողգոթան, Երեւան, 1991։
Աւագեան Կարինէ, Եղեռնահուշ մասունք կամ խոստովանողք եւ վկայք խաչի, Երեւան, 2002։
Աւագեան Կարինէ, «Չան­ղը­րըի 1915 թ. ապ­րի­լի 11, Յի­շա­տակ»… Թանգարանային ցուցանմոյշը, «Հան­դէս Ամ­սօ­րե­այ», 2008, հ. 1-12


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Սարոնիքոս ծոց

Սարոնիքոս ծոց (յուն․՝ Σαρωνικός κόλπος), Յունաստանի Էգէական ծովուն ծոց․ կը տարածուի Ատիկէի եւ Արղոլիտայի թերակղզիներուն միջեւ։  Կը կոչուի նաեւ Սալամինայի ծոց եւ կամ Էղինայի ծոց։ Անոր հիւսիս-արեւելեան մասին, Սալամինայի արեւելքը, տեղի ունեցաւ Սալամինայի նաւամարտը։


== Անուանում ==
Ըստ հին յոյն աշխարհագէտ եւ շրջապտտող Փաֆսանիասիծոցը անունը առած է Թրիզինայի հնադարի թագաւորէն՝ Սարոնաս։  Սարոնաս հմուտ որսորդ էր եւ երբ օր մը էգ եղնիկ մը կը հետապնդէր, վերջինը ծովուն ջուրերը կ՛ իյնայ որպէսզի փրկուի։   Սարոնաս ջուրը կ՛ իյնայ եւ լողալով անոր կը հետապնդէ։  Սակայն ափերէն կը հեռանայ, կը հոգնի ու կը խեղդուի։  Այդ օրէն ծոցը Սարոնիքոս կը կոչուի։


== Աշխարհագրութիւն ==

Բակ ծոց է եւ կը սահմանուի Փորոս -Սունիօ երեւակայական գիծով։  Ամենախորունկ մասը 416 մեթր է եւ կը գտնուի Մեթանա թերակղզի-հրաբուխին արեւմուտքը։  Սարոնիքոս ծոցը կը ճեղքէ Էգէական ծովուն հրաբխային գօտին, որ կ՛ երկարի մինչեւ Կորնթոսի ծոցը։  Հրաբխային կեդրոններ կը գտնուին՝ Սուսաքի, Էղինա, Մեթանա, Փորոս։  
Կորնթոսի ջրանցքը զայն կը բաժնէ Կորնթոսի ծոցէն։  
Կը բաժնուի երկու աւազաններու․ արեւմտեան՝ Մեթանա - Էղինա, Էղինա - Սալամինա եւ արեւելեան՝ Էղինա - Ֆլեվես արտաքին եւ ներքին մասերով։
Ծոցին մէջ կը գտնուին բազմաթիւ կղզիներ եւ կղզիակներ․ ամենամեծ կղզիներն են Սալամինա, Էղինա եւ Փորոս։  Փիրէայի նաւահանգիստը կը գտնուի ծոցին հիւսիս-արեւելեան ափերուն։  
Սարոնիքոս ծոցին ծովեզրերուն կը ստեղծուին բազմաթիւ ծոցիկներ։  Գլխաւորներն են՝ հարաւ-արեւմտուքէն դէպի հիւսիս եւ հարաւ-արեւելք կարգով․ Մեթանայի, Էփիտավրոսի, Սոֆիքոյի, Ֆրակոլիմանոյի, Ալմիրի, Քեհրիեսի, Քալամաքի, Սալամինայի, Էլֆսինայի, Ֆալիրոյի, Վուլիաղմենիի, Վարիի, Անավիսոյի։
Գեղեցիկ ծովափներ կը տարածուին անոր ափերուն։  Հիւսիս-արեւելքէն մինչեւ հարաւ-արեւելք տարածուող ափերը ընդհանրապէս հարթ են։  Իսկ հիւսիս-արեւմուտքէն մինչեւ հարաւ-արեւմուտք տարածուող ափերը դարվար են։ 
Գլխաւոր հրուանդաններն են՝ Փիրէայի (Աքթի) եւ Մեթանայի հրուանդանները։


== Վարչական ==
Արղոլիքոս ծոցին հետ կը կազմեն Արղոսարոնիքոս Շրջանը, որոնց կղզիները վարչականօրէն կը պատկանին Ատիկէի Շրջանի Կղզիներու Շրջանային Միաւորին․-  


=== Կղզիներու Շրջանային Միաւոր ===


==== Սարոնիքոս ծոցի կղզիներ ====
Սալամինա, Էղինա, Ակիսդրի, Փորոս։ Իտրա, Տոքոս եւ Սփեցես կղզիները, հակառակ անոր թէ կը գտնուին Սարոնիքոս եւ Արղոլիքոս ծոցերուն միջեւ՝ Պելոպոնեսի հիւսիս-արեւմտեան ծայրամաս, քանի մը անգամ կ՛ անուանուին Սարոնիքոսի կղզիներ։ 


==== Սարոնիքոս ծոցի կղզիակներ եւ ժայռակղզիակներ ====
Իտրայի Այիոս Եորղոս, Սալամինայի Այիոս Եորղոս, Լաղուսես կղզեխումբ, Տիափորիա կղզեխումբ, Լերոս (Սալամինա), Մաքրոնիսիս (Փիրէա), Մոնի, Ռեվիթուսա, Փսիթալիա, Ֆլեվես, Փահի, Փահաքի, Փլաթիա, Օվրիոս, Իտրուսա, Ֆլեվոփուլա, Քավուրոնիսի, Լաթոնիա, Արտեմիս, Ափոլոն, Քուլուրա, Արսիտա, Փաթրոքլոս, Արհի, Քիրա, Սփաթոնիսի, Մեթոփի, Ափոնիսոս, Տորուսա, Մոտի, Քիվոթոս, Քանաքի կամ Ղայտուրոնիսի, Փերիսթերիա, Փերա, Աթալանտի, Քումունտուրու։


== Պատկերասրահ ==
Համբարձում Առաքելեան

Համբարձում Առաքելեան (Շահրիար, 29 Ապրիլ 1855(1855-04-29), Շուշի, Շամախիի նահանգ, Ռուսական Կայսրութիւն - 6 Յուլիս 1918(1918-07-06), Թիֆլիս, Վրաստանի Դեմոկրատական Հանրապետութիւն), հայազգի լրագրող, գրող, հասարակական գործիչ։ Հայ գաղթականներու օգնութեան կոմիտէի (1915) եւ Հայ Ժողովրդական կուսակցութեան հիմնադիր։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Կրթութիւնն ստացած է Շուշիի, ապա՝ Պաքուի մէջ, այնուհետեւ՝ Մոսկուայի մէջ։ Ետքը տեղափոխուած է Թիֆլիս, ուր խմբագրած է Մշակ թերթը Գրիգոր Արծրունիի հետ։
1872-ին կը սկսի աշխատակցիր «Մեղու Հայաստանի»ի եւ «Մշակ»ի՝ պարսկահայոց կեանքէն թղթակցութիւններ ղրկելով:
Կովկասահայ գործիչներէն առաջինը եղած է, որ մտածած է հայկական հարցը քննութեան առարկայ դարձնել խաղաղութեան համաժողովին:
Ան մասնակցած է Հաագայի Խաղաղութեան համաժողովին, ուր եւ բարձրացած է Օսմանեան Կայսրութեան հայաբնակ տարածքներուն բարեփոխումներ կատարելու անհրաժեշտութեան հարցը։
Մասնակցած է Հոկտեմբերեան Յեղափոխութեան, զոր այդ ժամանակ ալ սպանուած է։


== Աշխատակցած է ==
«Հայկական  Աշխարհ», «Հայրենիք», «Գործ», «Արեւելք»


== Թարգմանած է ==
Առողջապահական ընթերցանութիւն նեղ եւ խոնաւ ընկարաններու մասին Տ․ 1880։
Վիլհելմ Տէլլ Տ․ 1892։
Քսան վէպիկներ եւ զրոյցներ Գի Տը Մօպասնի Տ․ 1897։


== Անտիպ ==
«Քրիստոնէական խարհագրութիւնը»,
«Հայաստանի Աշխարհագրութւն եւ Հայրենագիտութիւն»,
«Պատմութիւն Պարսից»,
«Պատմութիւն Թիւրքիայի» եւ այլն։


== Աղբիւրներ ==
Concise Armenian Encyclopedia, Ed. by acad. K. Khudaverdyan, Yerevan, 1990, Vol. 1, էջ. 145-146.
Հայր Մկրտիչ Վրդ. Պոտուրեան, «Հայ Հանրագիտակ», Պրուքէշ 1938, հատոր Բ., էջ 215:
Ներոնիսի, Աղաթոնիսի

Ներոնիսի կամ Ներա (յուն․՝ Νερονήσι կամ Νερά),  Էգէականի անբնակ ժայռակղզիակ, Աղաթոնիսի,  Տոտեքանիսա,  Յունաստան։


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==
Կը գտնուի Աղաթոնիսիին հիւսիսը, Քաթոլիքու նաւակայքին դիմացը։ Ղլարոս (կամ Քացաղանի) ժայռակղզիակին հետ Աղաթոնիսիին ամենամեծ ժայռակղզիակներն են։   
Յայտարարուած է NATURA 2000 բնապահպանման շրջան (ապաստան վտանգուած թռչուններու համար)․ բազէ (Falco eleonorae տեսակ), Էգէականի ճայ (αιγαιόγλαρος), ջրագռաւ (Phalacrocorax aristotelis) եւ Միջերկրականեան ջրահատ (Puffinus yelkouan)։
Սաֆոնիտի, Քալիմնոս

Սաֆոնիտի (յուն․՝Սաֆոնիտի կամ Այոս Նիքոլաոս), հարաւային Էգէականի ժայռակղզիակ, Տոտեքանիսա։ Կը գտնուի Քալիմնոսի հարաւ-արեւմուտքը։


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==
Սաֆոնիտի ժայռակղզիակը կը գտնուի Քալիմնոսի հարաւ-արեւմուտք, Ներա կղզիակին մօտ։ Տարածութիւնն է 0,155 քլ․²։
Սեւանի իշխան

Սեւանի իշխան (լատ.՝ Salmo ischchan), լոսդի նմաններու ընտանիքի ձուկ, բնիկ (Endemic) տեսակ։ Բացառապէս տարածուած է Սեւանայ լիճի աւազանին մէջ։ Մկանուտ, շարժուն ձուկեր են, որոնք բազմացման շրջանին ծովերն կ՝ անցնին դէպի գետեր, ածելու համար։


== Անուանում ==
Ձուկը ունի տարբեր անուններ. բախտակ, բոջակ, գեղարքունի, Սեւանի իշխան։
Հայ ժողովուրդը այդ ձուկին տուած է «իշխան» հնչեղ անունը. իր վայելուչ արտաքին տեսքով, գրեթէ անփուշ, համեղ միսով եւ կենսապայմաններու նկատմամբ ունեցած բծախնդրութեամբ իշխանը կ՝ արդարացնէ իր ազնիւ տեսակը։


== Արտաքին Կառուցուածք ==
Միջին մեծութեան ձուկ է: Իշխանը սաղմոնաձուկերու ընտանիքի միջին մեծութեան ձուկ է: Մարմինը գլանաձեւ է կամ իլիկաձեւ՝ ամբողջ երկարութեամբ արծաթափայլ թեփուկներով պատուած, խոշոր, սեւ՝ երբեմն ալ նարնջագոյն կամ բաց վարդագոյն պուտերով:
Գեղարքունի սեռին բնորոշ է սուր դունչ եւ իլիկաձեւ մարմին: 3-5 տարեկան ձկան միջին երկարութիւնը կը կազմէ մօտ 40 սմ, եւ քաշը՝ 400-600 կրամ: Գեղարքունիի եւ բախտակի առաւելագոյն չափը կրնայ հասնիլ մինչեւ 90 սմ, քաշը՝ 16 քկ, իսկ պոջակի եւ ալապալախի՝ մինչեւ 35 սմ: Հիմնական իրենց սնունդն են խեցգետնազգիներու որոշ տեսակները, օրինակ՝ Amphipoda:


== Ենթատեսակներ ==

Իշխան տեսակը ընդունուած է բաժնել 4 ցեղերու.

ձմեռնային բախտակ՝ (Salmo danilewskii),
ամառնային բախտակ՝ (Salmo ischchan aestivalis),
գեղարքունի՝ (Salmo ischchan gegarkuni)
բոջակ՝ (Salmo ischchan danilewskii)որոնք միմիայն իրարմէ կը տարբերին ձուադրման տեղերով ու ժամկէտերով:
Երբեմն ատոր կ'աւելցնեն 5րդ սեռը՝

ալաբալախ՝ գետայինը:Ձմեռնային բախտակն ու բոջակը լիճի ձուկեր են, իսկ միւսները՝ անցողիկ:


== Արտաքին Յղումներ ==
«Սեւանի իշխան» լուսանկարներ
Աշոտ Սուքիասեան

Աշոտ Սուքիասեան (18 Օգոստոս 1922(1922-08-18), Թիֆլիս, Անդրկովկասի ԽՖՍՀ - 15 Յունուար 2007(2007-01-15), Երեւան, Հայաստան), լեզուաբան ու բառարանագիր, բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր (1972), փրոֆէսոր (1974), ՀԽՍՀ գիտութեան վաստակաւոր գործիչ (1980)։։ Գլխաւորաբար յայտնի է իր մեծածաւալ հոմանիշներու բառարանով։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Թիֆլիս։ 1940-ին աւարտած է Թիֆլիսի հայկական միջնակարգ դպրոցը, ընդունուելով Երեւանի պետական համալսարանի բանասիրական ճիւղի հայոց լեզուի եւ գրականութեան բաժինը։
1941-1942-ին մասնակցած է Բ. Աշխարհամարտի կովկասեան ռազմաճակատի մարտերուն, եւ Փետրուար 1942-ին ծանրօրէն վիրաւորուելով, բանակէն ազատ արձակուած է իբրեւ հաշմանդամ։ 1945-ին համալսարանական ուսումը շարունակած է, աւարտելով 1948-ին։
Յունիս 14, 1949-ին, Աշոտ Սուքիասեանի ընտանիքը, հազարաւոր հայերու շարքին, աքսորուած է Ալթայի երկրամասի (Կեդրոնական Ասիա) խորերը։ Անոր դիմում-բողոքներուն շնորհիւ, յաջողած է ընտանիքը աքսորէն վերադարձնել քանի մը ամիս ետք։
1950-ին, Սուքիասեան ընդունուած է Հայաստանի Գիտութիւններու Ակադեմիայի լեզուի հիմնարկը իբրեւ հայցորդ (դոկտորականի ուսանող) «Հայ բառարանագրութիւն» մասնագիտութեամբ, աշակերտելով մեծանուն լեզուաբան Հրաչեայ Աճառեանին։
1954-ին, պաշտպանած է թեկնածուական (առաջին դոկտորական) աւարտաճառը՝ «Խորհրդահայ բառարանագրութիւը» նիւթով, իսկ նոյն տարին աշխատանքի անցած է լեզուի հիմնարկին մէջ, ուր աւագ գիտաշխատող եղած է 1954-1966-ին։
1966-ին, դասախօսի պաշտօն ստանձնած է Երեւանի պետական համալսարանին մէջ, ուր 1976-1991ին ժամանակակից հայոց լեզուի ամպիոնի վարիչ եղած է։ «Հոմանիշները ժամանակակից հայերէնում» մեծածաւալ մենագրութեան հիմամբ (Երեւան, 1971), 1972-ին ստացած է բանասիրական գիտութիւններու դոկտորի տիտղոսը։
1974-ին դարձած է փրոֆէսոր, իսկ 1980-ին Հայաստան գիտութեան վաստակաւոր գործիչի տիտղոսին արժանացած է։


== Աշխատութիւններ ==
Ա. Սուքիասեանի աշխատութիւնները հիմնականին նուիրուած են բառագիտութեան։ 1967-ին հրատարակած է «Հայոց լեզուի հոմանիշների բառարան»ը, որ կ՚ընդգրկէ շուրջ 83.000 բառ ու դարձուածք։ Երկրորդ, վերամշակուած հրատարակութիւնը լոյս տեսած է 2003ին (վերատպուած՝ 2009-ին), իսկ յաջորդ տարին արժանացած է Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահի մրցանակին։
Սերգէյ Գալստեանի հեղինակակցութեամբ, կազմած է «Արդի հայերէնի դարձուածաբանական բառարանը» (1975)։ Սուքիասեանի «Ժամանակակից հայոց լեզու (հնչիւնաբանութիւն, բառագիտութիւն, բառակազմութիւն») աշխատութիւնը ունեցած է երեք հրատարակութիւն (1982, 1987 եւ 1989)։
Կազմած է հոմանիշներու բառարան մը դպրոցականներու համար (2000)։


== Երկեր ==
Հայոց լեզուի հոմանիշների բառարան, Երեւան, 1967։
Հոմանիշները ժամանակակից հայերենում, Երեւան, 1971։
Հայոց լեզուի դարձուածաբանական բառարան, Երեւան, 1975 (հեղինակակից Սերգէյ Գալստեան)։
Ժամանակակից հայոց լեզու (հնչիւնաբանութիւն, բառագիտութիւն, բառակազմութիւն, 1982, 1987, 1999), Ե.։
Հայոց լեզուի հոմանիշների դպրոցական-ուսումնական բառարան, Երեւան, 2000։
Հայոց լեզուի հոմանիշների բացատրական բառարան, 2003։
Հայոց լեզուի հոմանիշների բացատրական բառարան, Երեւանի Պետական Համալսարան, Երեւան, 2009։ (Բ. հրատարակութիւն)։
Եուրի Աբովեան

Եուրի Աբովեան (1 Նոյեմբեր 1941(1941-11-01), Կարզախ, Ախալքալաքի քաղաքապետարան, Սամցխէ Ջաւախետի մարզ, Վրացական Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն - 3 Դեկտեմբեր 2005(2005-12-03), Երեւան, Հայաստան), հայ անասնաբոյժ։ 1993՝ կենսաբանական գիտութիւններու դոկտոր (1993), մասնագէտ (1994), ՀԳԳԱ թղթակից անդամ (1998):


== Կենսագրութիւն ==
1965 թուականին աւարտած է Երեւանի անասնաբուծական-անասնաբուժական հիմնարկը: 1965 թուականէն աշխատած է Երեւանի անասնաբուծական-անասնաբուժական հիմնարկին մէջ, 1974-1978 թուականներուն եղած է ԳՀ բաժանմունքի ղեկավար, 1994-2002 թուականներուն՝ ՀԳԱ անասնաբուժական առողջապահական փորձաքննութեան, զոոհիկիենայի եւ անասնաբուժութեան ամպիոնի վարիչ, 2002-2005 թուականներուն՝ անասնաբուժական բժշկագիտութեան եւ անասնաբուծութեան բաժինի վարիչ։
Աշխատանքները կը վերաբերին գիւղատնտեսական կենդանիներու բնական դիմադրողականութեան բարձրացման հարցերուն։ Ուսումնասիրած է միջավայր-ծնատիպ փոխազդեցութեան դերը տաւարի կազմուածքի բնական դիմադրողականութեան վրայ:
Գեղամ Տէր Կարապետեան

Գեղամ Տէր Կարապետեան (1866, Խէյպան, Օսմանեան Կայսրութիւն - 28 Նոյեմբեր 1918(1918-11-28), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն) Տատրակ, Տարօնցի, Ասողիկ, Մշոյ Գեղամ: Ագգային-ագատագրական շարժման գործիչ, գրող, գաւառական գրականութեան ներկայացուցիչներէն, լրագրող եւ քաղաքական գործիչ։
ՀՅԴ կուսակցութեան անդամ։ 1915-ին չէ տարագրուած ծանր հիւանդութեան պատճառով: Մահացած է Կ. Պոլսոյ մէջ։


== Ուսումը ==
Ուսումը ստացած է Մշոյ Ս. Կարապետի ժառանգաւորաց դպրոցին մէջ, 1885-87՝ Էջմիածինի Գէորգեան ճեմարանին մէջ։


== Գործունէութիւնը ==
1888-894 եւ 1896-1908-ին եղած է Մշոյ առաջնորդարանի քարտուղար, սերտ յարաբերութիւններ պահպանած է յեղափոխական գործիչներու եւ հայդուկներու հետ։ Բողոքած է գաւառապետ Մուսա բեկի վարած հակահայկական արարքներուն դէմ, յաջողած է դատավարութեան կանչել զինք, մասնակցած է Կ.Պոլսոյ 1890-ին անոր դատավարութեան։ Յետոյ հեռացած է Տիգրանակերտ եւ 1894-96-ին վարած է տեղի Առաջնորդարանի քարտուղարի պաշտօնը։ 1908-ի երիտթրքական յեղաշրջումէն ետք ընտրուած է օսմանական խորհրդարանի երեսփոխան։
Գեղամ Տէր-Կարապետեանի ջանքերով շատ դպրոցներ բացուած են Տարօնի գիւղերուն մէջ։


== Գործերը ==
Գրած է յօդուածներ (հողային հարցի մասին), վէպեր, բանասիրական ուսումնասիրութիւններ։
1931-ին հրատարակուած է Գեղամ Տէր-Կարապետեանի «Տարօն աշխարհի պատկերները ու պատմուածքները», նաեւ «Ապրիլեան կոտորածը» երկը, ուր դատապարտած է Թալեաթն ու էնվերը։
Քէյթի Ֆինտլէյ

Քէյթի Ֆինտլէյ (28 Օգոստոս 1990(1990-08-28), Ուինծըր, Օնթարիօ, Քանատա, ծնած 28 Օգոստոս, 1990, Ուինտսըր, Օնթարիո, Քանատա)՝ քանատացի դերասանուհի մըն է: Ան ամէնէն շատ ճանչցուած է իր Ռոզի Լարսըն դերով Ամերիկեան ոճրագործական եւ տրամա The Killing հեռուստաշարին մէջէն: 2013էն 2014, Ֆինտլէյ ստանցնեց Մակի Լէնտըրզի դերը The CW ընկերութեան տրամա The Carrie Diaries հեռուստաշարին մէջ: 2014էն 2015, Ֆինտլէյ ստանցնեց Ռէպէքա Սաթըրի դերը ABC կայանի տրամա How to Get Away with Murder հեռուստաշարի առաջին եղանակին մէջ:
Ժաննա Բարսեղեան

Ժաննա Բարսեղեան (ֆր.՝ Jeanne Barseghian), Սթրասպուրկի քաղաքապետ, ֆրանսահայ բնապահպան, քաղաքական գործիչ: 2020 թուականին տեղական բնապահպանական կուսակցութեան կողմից առաջադրուեր է Սթրասպուրկի քաղաքապետի թեկնածու: Նախընտրական քարոզարշաւի առաջնորդերէն է: Բարսեղեանը ընտրութիւններուն կը գլխաւորէ Ֆրանսայի EELV «Եւրոպա, Բնապահութիւն, կանաչներ» կուսակցութեան ցուցակը։ Ժաննա Բարսեղեանը այդ Սթրասպուրկի քաղաքապետի պաշտօնի միակ կին թեկնածուն է:
Բացի ֆրանսերէնէ, ան լաւ կը տիրապետէ գերմաներէնի, անգլերէնի եւ հայերէնի:
28 Յունիս 2020-ին, Ֆրանսայի Կանաչներու կուսակցութեան թեկնածու Ժաննա Բարսեղեան 42,5% ձայներով ընտրուեցաւ Սթրասպուրկի քաղաքապետ: 


== Կենսագրութիւն ==
Ժաննա Բարսեղեանը ծնած է Փարիզեան շրջանի Սիւռէն քաղաքին մէջ, հայ հօրմէ եւ պրըթոն մօրմէ: Ան Հայաստանի առաջին խորհրդարանի անդամ Պերճուհի Պարտիզպանեան-Բարսեղեանի ծոռնուհին է : Ֆրանսահայ Ժաննա Բարսեղեանն ընտրուեցաւ Սթրասպուրկի քաղաքապետ]:  Փափաքած է անասնաբոյժ դառնալ, բայց բնագիտութեան եւ քիմիայի իր նիշերը շատ յաջող չըլլալով ստիպուած եղած է այլ «ուղեգիծի» մը՝ տնտեսութեան եւ ընկերաբանութեան հետքերով յառաջանալու: 2002 թուականին տեղափոխուեր է Սթրազպուրկ, ուր ուսումնասիրեր է ֆրանս-գերմանական օրէնքները եւ դարձեր բնապահպանական իրաւաբան: Որպէս բնապահպան-պաշտպան՝ մասնակցեր է բազմաթիւ բնապահպանական նախագիծերու: Բարսեղեանը կը համագործակցի նաեւ Հայաստանի հետ՝ իրականացնելով նախագիծեր (ecotourism) կենսելորտային զբօսաշրջութեան, շրջակայ միջավայրի պահպանութեան եւ թափոններու վերամշակման ոլորտի մէջ : Ընտրուեր է Սթրասպուրկ քաղաքային խորհուրդի կազմին մէջ 2014 թուականին: Ան քաղաքային խորհուրդի եւ բնապահպաններու խումբի համանախագահն է, միաժամանակ՝ Եւրոմեթրոփոլիս (Eurometropolis) աւագանու խորհրդական:


== Աղբիւրներ ==
French-Armenian Jeanne Barseghian Running For Strasbourg Mayor
Jeanne Barseghian 2020
Écologiste & Citoyenne
French-Armenian Jeanne Barseghian elected Mayor of Strasbourg
Ժաննա Բարսեղեան Ընտրուած Է Սթրասպուրկի Քաղաքապետ


== Ծանօթագրութիւններ ==

[[Ստորոգութիւն: Սթրասպուրկի քաղաքապետ]]
Լիպիա

Լիպիա, պաշտօնապէս՝ Լիպիական Արաբական Հանրապետութիւն, պետութիւն մըն է Հիւսիսային Ափրիկէի կեդրոնական տարածքին մէջ: Սահմանակից է Թունուզի, Ալճերիոյ, Նիճերիոյ, Չատի, Սուտանի, եւ Եգիպտոսի: Հիւսիսէն անոր կը շրջապատէ նաեւ Միջեկրական ծովը: Տարածութիւնը 1759,5 հզ. քմ² է, բնակչութիւնը՝ 7,131,872 միլիոն (2015)։ Մայրաքաղաքը՝ Թրիփոլի։ Երկիրը բաժնուած է 10 նահանգներու:


== Անուանում ==
Հին ժամանակ, Լիպիան  ամբողջ կը կոչուէր Ափրիկէ։ Բառի նշանակութիւնը կը բացատրուի երկու ձեւերով: Ոմանք  կը կարծեն որ բառը յառաջացած է Եգիպտոսի արեւմուտք բնակող «Լիպս» ժողովրդի անունէն: Իսկ երկրորդ տեսակէտը այն է, որ բառը կապ մը ունի հին Յունարէն Լիպա կամ Լիպս կոչուող արեւմտեան խոնաւ քամիին անուան հետ: Այսինքն ըստ երկրորդ տեսակէտի «Լիպիա» անուանումը պարզապէս կը նշանակոէ արեւմտեան երկիր։