armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ռազան ալ Նաճար

Ռազան Ապտուլ Քատիր ալ-Նաճար (Razan Ashraf Abdul Qadir al-Najjar, 1997 – 1 Յունիս 2018), պաղեստինցի բուժքոյր, ով սպանուած է Իսրայէլի պաշտպանութեան բանակի կողմէն 2018-ին Ղազայի սահմանի ցոյցերու ընթացքին կամաւոր աշխատանքի ժամանակ: Իսրայէլցի զինուորը մահացու կրակած է անոր կրծքավանդակին, երբ ան ձեռքերը վեր բարձրացուցած է՝ ցոյց տալու, որ զինուած չէ եւ կը փորձէ օգնութեան հասնիլ Իսրայէլի սահմանին մօտ Ղազայի հատուածին մէջ գտնուող վիրաւորներուն[5]:: Իսրայէլ սկիզբը հերքեց Ռազան ալ Նաճարի ուղղակի թիրախ եղած ըլլալը եւ մինչեւ այսօր չէ հրաժարած պաշտպանելէ այն փաստարկը, որ ան զոհուած է անուղղակի կրակոցէ: Իսրայէլի մէջ տեղակայուած B'Tselem իրաւապաշտպան խումբը կը նշէ, որ Ալ-Նաճար սպանուած է միտումնաւոր կերպով:
Ռազան ալ Նաճար ծնած է 1997-ին Աշրաֆ ալ-Նաճարի (ծն. 1974): Եղած է ընտանիքի 6 երեխաներէն առաջինը: Բնակած է Իսրայէլի սահմանին մօտ գտնուող պաղեստինեան Քուզա գիւղը:
Իսրայէլի պաշտպանութեան ուժերը հրապարակած են տեսանիւթ, ուր ան համաձայնած է մասնակցելու բողոքի հաւաքներուն որպէս կենդանի վահան, ենթադրաբար, Համասի պահանջով: Յետագային պարզուած է, որ տեսանիւթը լիբանանեան հեռուստաընկերութեան հետ հարցազրոյցէ հատուած մըն է, իսկ IDF բնագիրէն դուրս խմբագրած է ալ-Նաճարի մեկնաբանութիւնը՝ մոլորութիւն առաջացնելու համար: Իրական, չխմբագրուած տեսանիւթին մէջ ան Համասի մասին ոչ մէկ նշում կատարած է եւ կամ ինքնզինք անուանած՝ «փրկարար կենդանի վահան պաշտպանելու եւ փրկելու առաջնաճակատի վիրաւորներուն»: IDF-ը լայնօրէն քննադատութեան ենթարկուած է տեսանիւթին կեղծման համար[9][10]::
Վկաներու ցուցմունքներու համաձայն, ալ-Նաճարի վրայ կրակ բացած են, երբ միւս բժիշկներու հետ միասին ձեռքերը վեր բարձրացուցած սպիտակ շապիկներով քալելով մօտեցելած է սահմանի պարիսպին՝ վիրաւոր ցուցարարին բուժելու համար:


== Վաղ կեանք ==
Նաճարի հայրը Իսրայէլի մէջ աշխատած է մետաղի գործարանի մէջ, մինչեւ սահմանափակումներու ու պատժամիջոցներու գործադրութեան պատճառով պաղեստինցիներուն արգիլուեցաւ դէպի սահման ճամբփորդել: Այնուհետեւ ան աշխատած է որպէս հեծանիւի արհեստաւոր, սակայն դստեր մահուան ժամանակ գործազուրկ էր։ Ընտանիքը կ՛ապրի Քուզայի մէջ հարազատներու կողմէ տրամադրուած բնակարանի մը մէջ՝ սահմանի վրայ տեղակայուած իսրայէլական զինուորներու տեսադաշտին մէջ։ Անոնց տարածքը տարանջատուած է 4 մեթր բարձրութեամբ պեթոնէ պատով՝ պաղեստինցի բնակիչները իսրայէլական կրակոցներէն պաշտպանելու համար:
Ութ անդամներէ բաղկացած ընտանիքին մէջ մեծնալով՝ ալ-Նաճարը ականատես եղած է երեք պատերազմներու՝ 2008-2009 թթ. Ղազայի պատերազմ, Ամպամած Սիւն ռազմական գործողութիւն, երբ ան 16 տարեկան էր եւ 7 շաբաթեայ Անխորտակելի ժայռ պատերազմական գործողութիւնը: Չկարողանալով համալսարանական կրթութիւն ստանալ, սորված է վայելչագրութիւն, ինչպէս նաեւ հետեւած է բուժքոյրական դասընթացքներու:
Զէյթունի Աւետարան

Զէյթունի Աւետարան, հայկական ձեռագիր մատեան՝ ընդօրինակուած Հռոմկլայի մէջ, 1256-ին։ Գրած ու նկարազարդած է Թորոս Ռոսլին՝ կաթողիկոս Կոստանդին Ա. Բարձրբերդցիի պատուերով։


== Պատմութիւն ==
«Զէյթունի Աւետարանը» պահուած է Զէյթունի մէջ, իսկ այժմ կը գտնուի Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Մատենադարանին մէջ (ձեռ․ № 10450)։ Մատեանին յիշատակարաններուն մէջ կը նշեն թէ նկարիչի եղբօր՝ Անտոնի, պատուիրատուի հարազատներու անունները, Հեթում Ա. արքայի ճամբորդութիւնը դէպի Կարակորում եւ կ՛ակնակրուի կաթողիկոսի հանդիպումները Հուլավու խանի ու սուլթաններ Մելիք Քեմլի եւ Մելիք Աշրաֆի հետ։
«Զէյթունի Աւետարանին» մէջ կան 4 զոյգ խորաններ, 4 աւետարանիչներու պատկերներ, 4 անուանաթերթեր, լուսանցազարդներ եւ զարդագրեր։ Անօրինակ է «Դէիսուսի» (խնդրարկու) թեմային՝ Մարկոսի անուանաթերուն մէջ գտնուիլը, մանաւանդ պատանի անմորուս Էմանուէլ Քրիստոսի կերպարի ներգրաւումը։ Պատկերագրութեամբ անոր նման այնքան խոհական, փիլիսոփայական արժէքը չունի «Յովհաննէս Աւետարանիչ»ը։


== Գրականութիւն ==
Տէր-Ներսեսեան Ս․, Թորոս Ռոսլինը եւ Զէյթունի Աւետարանը, «Շողակաթ», Կ․ Պոլիս, 1952, էջ 139―141։
Չուգասզեան Լ․, Թորոս Ռոսլինի արուեստը, «ԲԵՀ», 1987, № 3։
Օհանաւան

Օհանավան, գիւղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզին մէջ, Քասախ գետի բարձրադիր ափին։ Հեռաւորութիւնը մարզկեդրոնէն՝ 3 քմ հիւսիս-արեւելք, ծովու մակերեւոյթէն՝ 1330 մեթր։
Օհանաւան համայնքը հիմնադրուած է 1828-ին։ Գիւղը հիմնած են Պարսկաստանի Մակու Գաւառէն, 1826-1828 թուականներուն, ռուս-պարսկական պատերազմէն ետք կազմակերպուած ընդհանուր գաղթին ապաստան գտած գաղթեալները։


== Բնակչութիւն ==
Օհանաւանի ազգաբնակչութեան փոփոխութիւնը
.


== Պատմական վայրեր ==
Գիւղին արեւելեան մասին մէջ կը գտնուի Յովհանավանքին վանական համալիրը (Դ.- ԺԳ. դարեր), «Սերկեւիլի Կալեր» բնակատեղին (Ք.Ա. Առաջին հզմ.), «Վասակամուտ» ամրոցը (Ք.ա. 2-րդ-1-ին հզմ.), Կաթողիկէ (Ս. Կարապետ) (1216) եւ Դ. դարու Ս. Կարապետ եկեղեցիները։
Օհանաւանէն 1 քմ հիւսիս կը գտնուին Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ անապատը (Անապատ հրեշտակաբնակ) (Ժ.- ԺԳ. դարեր) եւ «Աղկունծ» (ԺԳ. դար) եկեղեցին, Ժ.- ԺԳ. դարերու «Այծանոց» քարայր-կացարանը, իսկ 2 քմ հիւսիս՝ Սերկեւիլի գիւղատեղին (Ժ.- ԺԵ. դարեր), ԺԱ.- ԺԳ. դարերու ամրոցը, Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ (Ժ.- ԺԳ. դարեր), Ս. Աստուածածին (Կարմիր վանքեր) (Ժ.- ԺԳ. դարեր) եկեղեցիները եւ Ք.Ա. Առաջին հազարամեակին «Ապարանի առու» ջրանցքը։
Սեւ Աղբիւր

Սեւ Աղբիւրը Քեսապ աւանէն մօտաւորապէս 2 Քմ. արեւելք գտնուող գիւղ մըն է Թուրքիոյ սահմանին շատ մօտ (200 մեթր)։ Սեւ Աղբիւրը կազմուած է 4 թաղերէ՝ հիւսիսային, կեդրոնական, հարաւային եւ մարտիկի բլուրին ետեւ գտնուող Տեսթուր թաղերէ։


== Հակիրճ պատմութիւն ==
Գիւղը սկիզբը եղած է քեսապցիներու կալուածը ուր միայն ցանքի եւ հունձքի ատեն գիւղացին արժամեայ կայք կը հաստատեր ցմռան վերադարնալով Քեսապ։
1909-ի Ատանայի ջարդի ատեն գիւղ կը ներխուժեն թուրքեր ու կ՚այրէն բոլոր տուները։ 1911-ի մարդահամարի համաձայն Սեւ Աղբիւրի բնակչութիւնը կը հասներ 435 անձի այսինքն 71 տուն։
1915-ին գիւղացիները կը տարագրուին դէպի Տէր Զօր եւ Դամասկոս։ 1920-ին գիւղ կը վերադառնան միայն 94 անձ, 8 այլ գիւղացիներ մնալով շրջանէն դուրս։ Այսպէս գիւղի բնակչութեան մօտ 75 տոկոսը զոհուեցաւ տարագրութեան ժամանակ։
1939-ի սահմանը կ՚անցնի հիւսիսային եւ Տեսթուր թաղերու քովէն, այսպիսով գիւղի մէկ մասը կը մնայ Սուրիոյ մէջ սակայն ոմանց արտերուն եւ պարտէզներուն ամբողջութիւնը կ՛ըլլայ թրքական կալուած։ Սահմանը կը դառնայ անապահով։
1947-ին հայրենիք կը ներգաղթեն 225 անձ, եթէ նկատի առնենք որ 1955-ի գիւղի բնակչութեան թիւը 44 անձ կը համարուի, ուրեմն գիւղի մօտ 90 տոկոսը գաղթած է Հայաստան։
1960-ական թուականներուն ալեւի պարտիզագործեր կամաց-կամաց կը գնեն հողամասեր եւ բնակութիւն կը հաստատեն գիւղի բարձր եւ թուրքիոյ սահմանին մօտ գտնուող թաղերուն մէջ։
1993-ի տուեալներով գիւղը ուներ 46 անձ բնակիչ այսինքն 9 տուն։


== Բնորոշիչ Կառոյցներ ==
1990-էն իվեր Ասորի օրթոտոքս համայնքի վանքը որ նախկին բնակավայրն էր հայ ընտանիքի մը։
Սանտիկ լերան վրայ կան գերեզմանի հետքեր։
Նախկին Աւետարանական դպրոցը (գործած ընդհատաբար 1856-1942 թուականներուն) որուն պատերը դեռ կանգուն են։


== Մատենագիտութիւն ==
Յակոբ Չոլաքեան, «Քեսապ», Ա. հատոր, Հալէպ, 1995
Յակոբ Չոլաքեան, «Քեսապ», Բ. հատոր, Հալէպ, 1998
Յակոբ Չոլաքեան, «Քեսապ», Գ. հատոր, Հալէպ, 2004
Յակոբ Չոլաքեան, «Քեսապի երեք օրերը», Երեւան, 2014
Սուրիական մարադահամար՝ http://www.cbssyr.org/new%20web%20site/General_census/census_2004/NH/TAB06-6-2004.htm
Լոս Անճըլեսի Քեսապի Ուսումնասիրաց Միութիւն - Կայքէջ www.keaofla.com
Լոս Անճըլէսի Քեսապի Ուսումնասիրաց Միութիւն - տարեկան գրքոյկ 25 թիւ՝1991-2015
Պէյրութի Քեսապի Ուսումնասիրաց Միութիւն - Ալպոմ Քեսապի եւ շրջակայից- Պէյրութ, 1955
Հայկական Սովետական Հանրագիտարան - Հատոր 4, 7, 12 - Երեւան 1974-1986
Լոս Անճըլեսի Քեսապի Ուսումնասիրաց Միութիւն - Քեսապն ու քեսապցին - Լոս Անճըլես 2011Կաղապար:Հայկական սփյուռք
Խունկ (անձնանուն)

Խունկ, հայկական արական անուն։ Յառաջացած է հայերէն խունկ՝ «կնդրուկ» բառէն։ Յիշատակուած է 15-16-րդ դարերուն։


== Գործածութիւններ ==
Խունկ, հայրը Թադէոս քահանային, որ Արճէշի Մեծոփայ վանքին մէջ 1412 թուականին գրել տուաւ Աւետարան մը։
Խունկ քահանայ, գրիչ, զոր ընդօրինակած է Աւետարանը 1483 թուականին։
Խնկայ ձեւով յիշատակուած է 1505 թուականին։
Ռոալտ Ամունտսըն

Ռոալտ Ամունտսըն (16 Յուլիս 1872(1872-07-16)[…], Բորգե, Էստֆոլդ, Նորվեկիա - 18 Յունիս 1928(1928-06-18)[…], Պարենցի Ծով), Նորվեկիացի ճանապարհորդ, հետախոյզ, ըստ Ռ. Հանթֆորտի՝ «Բեւեռային երկրներու Նափոլէոն», բեւեռային հետազոտութիւններու ամէնանշանաւոր դէմքերէն մեկը։ Առաջին ճանապարհորդն է, որ կատարած է ծովային անցում հիւսիս-արեւմտեան անցումով (Քանատական Արշիպելի Archibelle նեղուցներով), իսկ աւելի ուշ հիւսիս-արեւելեան ճանապարհով (ընդհուպ Սիպիրիոյ ափերը)՝ առաջին անգամ փակելով Բեւեռային շրջանի շուրջերկրեայ տարածութիւնը։ Հիւսիսային Սառուցեալ Ովկիանոս ճանապարհորդութեանց համար օդանաւային ջրասաւառնակները եւ ղեկավարելի օդապարիկները (ֆրանսերէն՝ Dirigeable, անգլերէն՝ Airships), օգտագործման առաջիններէն էր։ 1903-ին ան կը կազմակերպէ իր առաջին արշաւախումբը, որ բաղկացած էր 7 անդամներէն։ Գիտարշաւը կը տեւէ 3 տարի 1906-ին ճանապարհորդները գիտական հարուստ պաշարով կը վերադառնան։ Այնուհետեւ 1910-ին Ամունտսըն կ՛ուղեւորուի Հիւսիսային բեւեռ, բայց այնտեղ իրմէ առաջ արդէն եղած էր Ամերիկացի Ռոպերթ Փիրը (Robert Pear)։
Ամունտսըն «Ֆրամ» նաւով ճանապարհորդեց դէպի Հարաւային Բեւեռ (Antarctic) «Անթարքթիք», 1911-ի Դեկտեմբեր 14-ին առաջին մարդն էր, որ հասաւ Հարաւային Բեւեռ, Օսքար Վիսթինկի հետ եղած է երկրի երկու աշխարհագրական բեւեռներուն վրայ։ 1926-ին «Նորվեկիա» օդապարիկով Սփիտսպերկեն կղզիով առաջինը Հիւսիսային բեւեռի վրայով անցաւ մինչեւ Ալասքա՝ ուսումնասիրելով Հիւսիսային Սառուցեալ Ովկիանոսի (Arctic) օդային ուղիները։ 1928-ին Հիւսիսային Սառուցեալ Ովկիանոսի աղէտին կ՝ նթարկուի Ումպերթօ Նոփիլէի «Իտալիա» օդապարիկները։ Օգնութեան շտապողներու մեջ էր նաեւ Ամունտսընը, ան օդանաւով կը թռչի սակայն առանց ուղեկցորդի եւ այդպէս ալ չի վերադառնար։
Ամունտսընն ունէր աշխարհի տարբեր երկրներու պարգեւներ՝ ԱՄՆ-ի բարձրագոյն պարգեւը՝ կոնգրէսի Ոսկէ մետալը։ Ամունտսընի անունով կոչուած են ծով՝ Հարաւային Բեւեռի ափին, լեռ՝ Հարաւային Բեւեռի ափին, ծոց ու գոգահովիտ՝ համապատասխանաբար՝ Հիւսիսային Սառուցեալ Ովկիանոսը եւ յատակը։


== Ծանօթագրութիւններ ==

]
Սուրէն Ասատրեան

Սուրէն Ասատրեան, ծնած է Հայաստանի Գառնի գիւղը։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ։ Զաւակն էր Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան նուիրեալ մարտիկներէն խմբապետ Խնկոյի: Ասատրեան ընտանիքը կ'ենթարկուի դժուար պայմաններու։
Սուրէն ուսումը կը շարունակէ Մարաղայի ազգային դպրոցին մէջ. ապա կ'աւարտէ Թաւրիզի թեմական կեդրոնական միջնակարգ դպրոցը։ Այնուհետեւ կը սորվի քիմագիտութիւն եւ իր կաերւոր մասնակցութիւնը կը բերէ Իրանի արդիւնաբերական աշխատանքներուն։
Սկսած է գրել 1932-ին։ Իր առաջին գրութիւնը լոյս տեսած է Թեհրանի «Արմենուհի» ամսագրին մէջ։ Աշխատակցած է «Ալիք» օրաթերթին, պատմուածքներով։ Գործածած է «Ասուր» ծածկանունը։
Հրատարակած են իր պատմուածքներու երկու հատորնհերը. «Մօրս Արցունքները» (1984) եւ «Ապրող Կակաչներ» (1985. արժանացած է Անթիլիասի Գէորգ Մելիտինեցի գրական մրցանակին): Երրորդ հատորը մամուլի տակ է։
Իր պատմուածքներուն կարեւոր մէկ մասը լոյս տեսած է «Մայր Հայրենիք»ի եւ ուրիշ սփիւռքի թերթերուն մէջ:
Սուրէն Ասատրեան ցոյց տուած է նաեւ ազգային բեղուն գործունէութիւն մը, որպէս նախագահ Իրանահայ Գրողներու Միութեան եւ «Ներսէս Շնորհալի» գրական ֆոնտի դատական կազմին։ 1985-ին Թեհրանին մեջ մէծ շուքով տօնուած է իր գրական գործունէութեան իր 40 ամեակը։
Իր մահէն երկու ամիս առաջ կրցաւ իրականացնել իր ամենամէծ երազը, այցելելով ծննդավայրը՝ Գառնին։
1992 Նոյեմբերին Գառնիի մէջ, յետ հոգահանգստեան պաշտոնին, բացումը կատարուեցաւ Սուրէնի յուշարցանին, իր հօր խմբապետ Խնկոյի յուշարձանին կողքին, ներկայութեամբ հոծ բազմութեան, պետական մարդոց, մտաւորականներու եւ գրողներու։
Սուրէն Ասատրեան իր պատմուածքներուն հերոսները կ'ընտրէ իր հարազատներէն եւ շրջապատի մարդոցմէն։ Առ հասարակ անոնք չքաւորութեան մէջ հասակ նետած պարզ եւ բարեմիտ մարդիկ են, որոնք իրենց վեհանձն կեցուածքով մեր համակրանքը կը գրաւեն։ Կարելի չէ Ասատրեանի գործերը կարդալ եւ չյուզուիլ։ Հեղինակը իր նիւթերը կը քաղէ անմիջական շրջանակէն, եւ զանոնք կը համադրէ իր ընդոծին հիւմըրով եւ պարզ ու հաղորդական ոճով, խորապէս տպաւորելով ընթերցողը։


== Ծանօթագրութիւններ ==
 
Սփիւռքահայ արդի գրականութիւն (խմբ. խմբագրող և համադրող՝ Սեդա Ծաղիկեան-Տէմիրճեան), Միշիկըն էջ 702։
Մովսէս Գորգիսեան

Մովսէս Գորգիսեան (3 Դեկտեմբեր 1961(1961-12-03), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն - 19 Յունուար 1990(1990-01-19), Երասխ, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Արարատի շրջան, Խորհրդային Միութիւն), հայ քաղաքական գործիչ, հրապարակախօս, Արցախեան շարժման առաջնորդներէն մին։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
1979-ին աւարտած է թիւ 158 միջնակարգ դպրոցը: 1980-ին ընդունուած է Խաչատուր Աբովեանի անուան մանկավարժական հիմնարկ:
1984-ին աւարտած է Երեւանի մանկավարժական հիմնարկի մշակոյթի բաժնի բեմադրութեան ճիւղը:
1984-1986 թուականներուն ծառայած է խորհրդային բանակի մէջ:
1987 թուականէն մասնակցած է ազգային ազատագրական պայքարին` հանրահաւաքներ, ելոյթներ, ցոյցեր, երթեր:
Ազգային զարթոնքի շրջան՝ 1988-90 թուականներուն, Գորգիսեան խմբագրած է «Հրապարակայնութիւն», այնուհետեւ` «Հայրենիք» քաղաքական ամսագրերը, հրատարակած` «Մեղադրուում են» եւ «Ազատութեան ասպետը» ժողովածուները:
Առաջիններէն եղած է, որ պայքարով դուրս եկած է  Խորհրդային Միութեան դէմ։ Պարոյր Հայրիկեանի, Անդրանիկ Մարգարեանի, Աշոտ Նաւասարդեանի հետ միասին եղած է 1967 թուականին. Հայկազ Խաչատրեանի ստեղծած Ազգային Միացեալ Կուսակցութեան (ԱՄԿ) գաղտնի կազմակերպութեան անդամ։ 
1986-1987 թուականէն աշխատած է Գորիսի դրամատիկական թատրոնին։ 1987 թուականին սեպտեմբերին ԽԸՀՄ տարածքին մէջ առաջին բացայայտ գործող քաղաքական այլընտրանքային կազմակերպութեան՝ Հայրիկեանի ստեղծած Ազգային ինքնորոշման միավորման (ԱԻՄ) վարչութեան անդամ էր։ 
Արցախեան շարժման առաջնամարտիկներէն էր։ Առաջինն էր, որ 1988 թուականին Մայիս 28-ին Ազատութեան հրապարակին եռագոյնը ծածանեց։ Ստեղծած է «Անկախութեան բանակ» ջոկատը որպէս ապագայ ազգային բանակի հիմք։ 
1990 թուականին զոհուած է Երասխի պաշտպանութեան ժամանակ։ 
1996 , Սեպտեմբեր 20-ին ՀՀ նախագահ Լեւոն Տէր-Պետրոսեանի հրամանով արժանացած է Ազգային հերոսի կոչման։ Թաղուած է Ծիծեռնակաբերդ:
Մովսէս Գորգիսեանի կնքահայրը եւ գաղափարական կերտողն էր Յակոբ Թաեւոսեան:


== Պարգեւներ ==
1996-ին Սեպտեմբեր 20-ին, Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահի հրամանագրով հետմահու արժանացած է «Հայաստանի ազգային հերոսի բարձրագոյն կոչման՝ «Հայրենիք» շքանշանին:


== Պատկերասրահ ==
13 Դեկտեմբեր

13 Դեկտեմբեր, տարուան 347-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 348-րդ) օրն է։


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
1858, Տիգրան Թապիպեան, հայ բժիշկ (մահ.՝ անյայտ)։


== Մահեր ==
1820, Զուրապ Նազար Անթոնով, վրացի թատերագիր (մահ.՝  1854)
1885, Եզնիկ Քհնյ. Տէր Յակոբեան, հայ քահանայ (մահ.՝ 1974)։
1932, Եորղոս Եաքովիտիս, յոյն գեղանկարիչ


== Տօներ ==
Ալեքսանտր Ռոտինեան

Ալեքսանտր Ռոտինեան (անգլերէն՝ Alexander Rotinoff, ռուս.՝ Александр Ротинов, 20 Մարտ 1875 - 26 Ապրիլ 1934)՝ եղած է 19րդ դարու վերջի եւ 20րդ դարու սկիզբի հայազգի ճարտարագետ եւ ճարտարապետ:


== Կենսագրութիւն ==
Ալեքսանտր Ռոտինեանը գործած է Կովկասին մէջ:Գաբրիէլ Տէր-Միքելեանի հետ միասին 1901-ին ձեռնարկած է Պաքուին մէջ հայկական եկեղեցիի շինարարութիւնը:20րդ դարու սկիզբին Ալեքսանտր Ռոտինեանն իր ընտանիքին եւ որդիին՝ Միքայէլ Ռոթինոֆի հետ միասին անցած է Մեծն Բրիտանիա: Միքայէլին զաւակը՝ Գէորգ Ռոթինոֆը (անգլերէն՝ Alexander Rotinoff 1952-ին հիմնած է Rotinoff Motors Ltd. ընկերութիւնը:
Ալեքսանտր Ռոտինեանը թաղուած է Լոնտոնի Պրոմփթընի Գերեզմանատունին մէջ:
Բմբրնիքել

Բմբրնիքել գերմաներէն՝ Pumpernickel՝ հացի տեսակ մըն է որ ծագած է Գերմանիոյ մէջ: Ան պատրաստուած է հաճարի ալիւրով կամ հատիկով բայց նաեւ կարելի է գտնել շինուած երկուքին խառնուրդով: Շատ խիտ հաց մըն է որուն գոյնը թուխ է:
Բմբրնիքէլին մասին լսուած է առաջին անգամ 1450-ին՝ այդ թուականներուն, սով մը տեղի ունեցաւ Գերմանիոյ Օսնապրիւք գերմաներէն՝ Osnabrück քաղաքին մէջ եւ այս հացը ծառայեց պայքարելու սովին դէմ: Նախ օգտագործուած անհրաժեշտութեան տակ եւ ստիպողութեամբ վերապրելու համար, ան քիչ քիչ դարձաւ հաճոյք մը քաղաքացիներուն համար:
Ֆրանսական ժողովրդական ստուգաբանութիւն մը կը գերմանացնէ այս բառը հետեւեալ ձեւով՝ « bon pour Nickel» (լաւ Նիքելին համար) Նաբոլիոն առաջինի ձիերուն անունով, սակայն այս մտածումը միայն առասպել մըն է քանի Դենի Դիդրո-ին համայնագիտարանին մէջ կը գտնուի բմբրնիքելին մասին:


== Գերմանական Բաղադրութիւն ==

Սկիզբը բաղադրութիւնը բաղկացած է միայն ջուրէ եւ հաճարէ, ըլլայ ալիւրով կամ հատիկով: Այս հացին գոյնը որ կ'ըլլայ սեւ կամ գոց սրճագոյն կու գայ Մայար հակազդեցութեան տակ 16-էն 24 ժամ եփելէ ետք 120 °C աստիճանով: Այս քիմիագիտական հակազդեցութիւնը նաեւ կու տայ այս հացին սեւ տուրմի եւ սուրճի հոտ մը, որ դարձած է յատկանիշ մը բմբրնիքել գնողներուն համար:


== Ամերիկեան Բաղադրութիւն ==
Գոյութիւն ունի նաեւ ամերիկեան ձեւի պատրաստուած բմբրնիքելը որ, տարբեր բաղադրութեամբ կը փորձէ նմանիլ բուն հացին, գոյնով, համով եւ հոտով: Նպատակն է կարենալ նոյն հացը ունենալ աւելի արագ ձեւով, աւելցնելով նաեւ բուն բաղադրութեան վրայ ջուր եւ ալիւր: Նոյն հոտը եւ գոյնը ունենալու համար կը գործածուին տարբեր տեսակի նիւթեր ինչպէս սուրճը բայց նաեւ քաքաոյի փոշին եւ շաքարէ շինուած հիւթ մը: Նոյնպէս, քարամելը եւ չամանը կը գործածուին համի մօտեցման համար: Պատահական է որ այս ամերիկեան բմբրնիքելին անունը ստիպուած փոխուի բուն գերմանական հացին հետ մեծ տարբերութեան պաճառով եւ կը կոչուի « սեւ հաց»:


== Սննդարար Նիւթեր ==
Տարբեր ուսումնասիրութիւններ հացերուն մասին կատարուծ են որոնց արդիւնքները ցոյց տուած են թէ այն հացերը որ ցորենի հատիկով եւ կեղեւով աղած ալիւրէ պատրաստուած են աւելի սննդարար են: Այն հացերը որ բաղկացած են հաճարի ալիւրով ինչպէս բնմբրնիքելը շատ օգտակար են սրտաշրջանառային արկածներուն դէմ: Հաճարի հացը ունի նաեւ մարսողական առաւելութիւններ շնորհիւ նեարդներուն որ կը գտնուին անոր մէջ: Բմբրնիքելը ունի բաւական լաւ կէտեր եւ իր կազմութիւնը ունի շատ մը առաւելութիւններ:
Տարոքա

Տարոքա  (սպ.՝ Daroca), քաղաք եւ համայնք Սպանիոյ մէջ, կը մտնէ Սարակոսա նահանգայի կազմին մէջ, Արակոն։ Համայնքը կը գտնուի Քամփո-տէ-Թարոքա գաւառի կազմին մէջ։ Տարածքը 51,91 քառ.քմ։ Բնակչութիւնը 2300 մարդ (ըստ 2010 թուականի մարդահամարի տուեալներուն)։ Կը գտնուի նահանգի վարչական շրջանէն 80 քմ հեռաւորութեան վրայ։


== Բնակչութիւն ==


== Պատկերասրահ ==
Վանի հերոսամարտ

Վանի հերոսամարտ, Մեծ Եղեռնի օրերուն, ժամանակագրական կարգով, առաջին անգամ Վանի հայութիւնը դիմեց ինքնապաշտպանութեան։
1915 Ապրիլի առաջին օրերուն շրջակայ գաւառներուն մէջ կոտորածներ, իսկ Շատախի մէջ բախումներ ծայր առած էին։ Վան լեցուած էր գաղթականներով։

Վանի կուսակալ Ճեւտէթ առաջին հերթին Ապրիլի առաջին օրերուն կազմակերպեց Վանի հայութեան գլխաւոր ղեկավարներ Վռամեանի եւ Իշխանի դաւադրական սպանութիւնը, ապա Էրզրումէն օգնական ուժեր ստանալով պաշարեց Այգեստանը, ուր կեդրոնացած էր հայութեան մեծամասնութիւնը։ 6 Ապրիլին արդէն Այգեստանի եւ քաղաքամէջի միջեւ կապը խզուած էր։Այս պայմաններուն տակ, Արամ Մանուկեանի գլխաւորութեամբ, Վանի ղեկավարները 5 Ապրիլին ձեռնարկեցին ինքնապաշտպանութեան գործնական աշխատանքներուն. կազմուեցաւ Զինուորական մարմին մը, որ պատրաստեց ինքնապաշտպանութեան ծրագիրը։ 7 Ապրիլի արեւածագին հայկական դիրքերը պատրաստ վիճակի մէջ էին, երբ թուրք զինուորներ առեւանգեցին Շուշանց գիւղէն Այգեստան մտնող խումբ մը հայ կիներ. ասոր յաջորդեցին կրակոցները։ Քանի մը վայրկեան ետք Վանը պաշարող թուրք զինուորները ընդհանուր յարձակման անցան։ Այգեստան սաստկօրէն ռմբակոծուեցաւ եւ զգալիօրէն աւերուեցաւ, բայց հայ կռուողները ոչ միայն մնացին իրենց դիրքերուն վրայ, այլեւ կռուի առաջին օրն իսկ գրաւեցին թրքական հեռագրատունը եւ պաշարեցին հայկական թաղերու կեդրոնը գտնուող Համմուտ աղայի զօրանոցը, զոր հրդեհեցին քանի մը օր ետք։

Այգեստանի վրայ յարձակման հետ միաժամանակ քաղաքամէջին ալ սկսաւ կռիւը։ Հոն եւս կազմուեցաւ Զինուորական մարմին, իսկ ինքնապաշտպանութեան կազմակերպման կեդրոնը դարձաւ հայոց առաջնորդարանը։ 28 Ապրիլին սաստիկ ռմբակոծումները քանդեցին հայկական դիրքերու պատնէշները. տեղի ունեցան բուռն կռիւներ, ինկան մեծ թիւով զոհեր եւ վիրաւորներ։ Յաջորդող օրերուն թրքական յարձակողականի թափը կասեցաւ, որովհետեւ երբ թուրքերը իմացան, որ ռուսական յառաջապահ զօրամասերը եւ հայ կամաւորական գունդերը մօտեցած են Վանին, սկսան փախուստի դիմել։ 3 Մայիսին հայերը գրաւեցին Թոփրագ Գալէի զօրանոցը եւ հրդեհեցին Հաճի Պեքիրի զօրանոցը։
6 Մայիսին հայ կամաւորական գունդերը եւ ռուսական զօրքերը մտան Վան. թուրքերը արդէն խուճապահար փախուստի դիմած էին։ 7 Մայիսին Վանի հերոսամարտի ղեկավար Արամ Մանուկեանը նշանակուեցաւ Վանի նահանգապետ. Վանի նահանգը կը դառնար ինքնավար շրջան։
Վանի ինքնավարութիւնը սակայն հազիւ եօթանասուն օր տեւեց, որովհետեւ Յուլիսին ռուսական բանակի հրամանատարութիւնը երբ ընդհանուր նահանջի հրաման տուաւ, Վանի նահանգի աւելի քան 200 հազար հայութիւնը բռնեց Կովկաս գաղթի ճամբան։
Եկեղեցի Հայաստանեաց

Եկեղեցի Հայաստանեաց, կրօնական եւ աստուածաբանական հանդէս։ Հրատարակուած է 1888 թուականին (Կոստանդնուպոլիս, շաբաթաթերթ) եւ 1900-1901 թուականներուն (Մանչեստր, ամսագիր)։ Խմբագիր՝ Թ․ Զուղայեցի (Իսահակեան)։ Տպագրած է Աստուածաշունչի ուսումնասիրութեան, մեկնաբանութեան եւ ուսուցման նուիրուած նիւթեր, յօդուածներ հայ եկեղեցւոյ պատմութեան, օրէնքներու, ծէսերու եւ արարողութիւններու վերաբերեալ, կենսագրական տուեալներ միջնադարի հայ մատենագիրներու (Յովհաննէս Որոտնեցի, Գրիգոր Տաթեւացի եւ այլն) մասին։ «Եկեղեցի Հայաստանեաց» անդրադարձած է նաեւ հայերէն ձեռագրերու պատմութեան, պատասխանած կրօնական խնդիրներու շուրջ ընթերցողներու հարցերուն։ 1901-ին լոյս տեսած է «Հայ եկեղեցի» անունով։
Քունի Համաշխարհային Օր

Քունի Համաշխարհային Օր (անգլ.՝ World Sleep Day), կը կազմակերպուի 2008-էն սկսած, Քունի Բժշկութեան Համաշխարհային Դաշնութեան (անգլ.՝ World Association of Sleep Medicine), Քունի Համաշխարհային Օրուան միջազգային կոմիտէի (անգլ.՝ World Sleep Day Committee) նախաձեռնութեամբ։ Նպատակը՝ առողջ եւ ճիշտ քունի քարոզումն է, հասարակութեան ուշադրութեան հրաւիրումը քունի բժշկութեան, կրթութեան եւ ընկերային հիմնահարցերու վրայ, ինչպէս նաեւ քունի խանգարումներու կանխարգելումն ու կառավարումը։


= Քունի Համաշխարհային օրուն կարգախօսներ= =
Քունի Համաշխարհային Օրը կը նշուի իւրաքանչիւր տուրուան Մարտի ամբողջական երկրորդ շաբաթուան Ուրբաթ օրը։


== Հայաստանեան աշխուժութիւն ==
2012-էն կը նշուի նաեւ Հայաստանի մէջ Քունի խանգարումներու հայկական դաշնութեան կողմէն, Հայաստանի մէջ Քունի Համաշխարհային Օրուայ պաշտօնական WASM պատուիրակ բժիշկ - Neurologist, սոմնոլոկ Սամսոն Խաչատրեանի ջանքերով։
391 (թիւ)

391 (երեք հարիւր իննսունմեկ) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 390-ի եւ 392-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 A154293  390=(1+2+3+...+68)/6
 A001358  հարիւրքսանմեկերորդ կիսապարզ թիւն է
 Alt   391  գործադրելիս կը ստացուի կիւրեղեան З գլխատառը
391 Ինկեպորկ աստեղնեակի կարգային թիւն է
Ղազարոս Աղայեան

Ղազարոս Աղայեան (4 (16) Ապրիլ 1840, Պոլնիս-Խաչէն, Թիֆլիսի գաւառ, Վրացական նահանգ, Ռուսական Կայսրութիւն - 20 Յունիս (3 Յուլիս) 1911, Թիֆլիս, Ռուսական Կայսրութիւն), հայ գրող։


== Կենսագրութիւն ==
Մանկագիր, բանաստեղծ, վիպասան, մանկավարժ եւ հրապարակախօս։ 
Աղայեանը ամենայայտնի հայ հեքիաթագիրներէն է։ Անոր գրած հեքիաթներէն շատերը հիմնուած են ժողովրդական աւանդութիւններու վրայ։
Ծնած է Վրաստանի մայրաքաղաք Թիֆլիսի մօտ գտնուող Խաչէն գիւղը։ Տասներեք տարեկանին կը յաճախէ Թիֆլիսի Ներսիսեան վարժարանը, բայց նիւթական պատճառներու հետեւանքով կիսատ կը ձգէ։ Կը սորվի գրաշարութիւնը եւ կը մեկնի Ռուսաստան` աշխատելու։ Մոսկուայի մէջ ինքնազարգացումի միջոցով մեծապէս կը հարստացնէ իր գիտելիքները։  
1867-ին կը վերադառնայ Թիֆլիս, նախ կ՛աշխատի որպէս խմբագիր, ապա՝ կը նուիրուի ուսուցչութեան։
Աղայեան գրած «է Արութին Եւ Մանուէլ» եւ «Երեք Քոյր» վէպերը։ Իր գլխաւոր գործերը կը նկատուին իր հեքիաթները, որոնց նիւթը քաղած է մեր ժողովրդական բանահիւսութենէն, ինչպես նաեւ մանուկներու համար գրած իր բանաստեղծութիւնները։ Որպէս մանկավարժ պատրաստած է «Մայրենի Լեզու» դասագիրքերու շարքը։


=== Գործերը ===
«Արութին եւ Մանուէլ» (1867)
«Երկու Քոյր» (1872)
«Քէօրօղլին» (1893)
«Բաժանութիւն» (1890)
«Սէրը Արտաքսուած» (1889)


== Ընտանիք ==
Հայր՝ Ստեփան Աղայեան (1806/1807-4 Հոկտեմբեր 1882)
Մայր՝ Հռիփսիմէ Յովհաննիսեան (1815/1816-1 Յունիս 1876)
Դուստր՝ Լուսիկ Սարեան (Աղայեան) (3 Յունիս 1893-1974), նկարիչ Մարտիրոս Սարեանի (1880-1972) կինը
Որդի՝ Մուշեղ Աղայեան (5 Նոյեմբեր 1883 կամ 1888-11 Սեպտեմբեր 1966), յայտնի երգահան, երգիչ։


== Աղայեանի մասին ==


== Արտաքին յղումներ ==
Ղազարոս Աղայեան (1840¬1911).Հայ ժողովուրդի անզուգական մանկագիրն ու մեծարժէք Ուսուցիչը։
Յիշողութիւն։
ԻՄ ԳՐԱԴԱՐԱՆԸ: ՂԱԶԱՐՈՍ ԱՂԱՅԵԱՆ ԷԼ. ԳԻՐՔ (դասական ուղղագրութիւն)։