armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Գրիգոր Ա. Քհնյ. Մինասեան

Աւաղանի անունով՝ Գրիգոր, որդի Խաչտուրի եւ Հռիխսիմէի, ծնած է այնթապցի ծնողքէ, Այնթապ, 1867-ին։
Նախնական կրթութիւնը ստացած է Ազգ. Նէրսէսեան վարժարանի մէկ սենեակին մէջ բացուած վարդանանց Մեսրոպեան Սանուց Վարժարանը, որ հիմնուած է Վարդանեան Ընկերութիւնը նախաձեռնութեամբ։
Ան կրցած է դպրոց յաճախել միայն հինգ տարիներ՝ 1874-1879։ Կեանքը պայմանները առիթ չեն տուած ուսումը շարունակելու։ Բայց հետագային, ինքնաշխատութեամբ եւ գիշերային դպրոց յաճախելու զօրացուցած է Հայերէն եւ Թրքերէն լեզուները։
Ան կը մտնէ ասպարէզ եւ 1883-1893 հետեւած է մանուսայագործութեան(կեսպարագործութիւն)ու հետագային դարձած է լաւ արհեստաւոր։ Այս յաջողութիւնը պատճառ եղած է, որ ան պրն. Կարուճ Սերմէճեանի հետ ընկերովի գործի մը ձեռնարկէ։ Սակայն երկու տարիներ ետքը, բաժնուելով դարձած է գրագիր-հաշուապահ Լէյլէհեան եղբայրներու վաճաոստան, ուր Պաշտոնավարած է մինչեւ 1903 թուական։ Շնորհիւ իր ընթերցանութեան դարձած է իր ժամանակի լուսաորեալներէն մին։ Եւ իբրեւեւ այդպիսի հետաքրքրուած՝ ազգային-եկեղեցական ու կրթական կեանքով։ Իր գաղափարակիցներուն հետ համահորհուրդ, ան հիմնադիրներէն մին եղած է 1858-ի թանգարան Ընկերութեան, որ 1863-ին կը դառնայ Ուսումնասիրաց թանգարան եւ Հուսկ ուրեմն՝ Վարդանեան Ընկերութիւն։ Հետագային, իր հասակակից երիտասարդներուն հետ ան հիմնած է Վարդանանց Սանուց Միութիւնը, որուն գլխաւոր նպատակը կըլլայ ճոխացնել Վրդանեան Մատենադարանը։
Ան իր կեանքի ընկերը ընտրած է այնթապցի Յակոբ Թահթաճեանի դուստրը՝ Սանդուխտ(եզսա), որուն հետ պսակուած է 19 Դեկտ.1893-ին Այնթապի մէջ։ Ունեցաւ եոթ զաւակներ՝ Նորայր, յակոբ, խաչիկ, ադամ-Նորայր, նուպար եւ Հռիփսիմէ։ Մանչերէն երկուքը՝ Նորայր եւ Յակոբ փոքր տարիքէն մահացած են։
Վախճանած է 12 Փետրուա1946-ին հալէպ։
Թաղման կարգ նու վերջին օծումը կատարուած է ձեռամբ՝ Գերպ Տ.Խորէն Ծ.Վրդ.Բարոյեանի (Առաջնորդական Փոխանորդ Ճէզիրէյի եւ ապա Կաթողիկոս Մեծի Տանն Կիլիկոյ), Ս.Աստուածածին Եկեղեցոյ մէջ, 14 Փետրուարին, տեառնըդառաջի օրը։
Մարմինը ամփոփուած է Հայոց Ազգ.Գերեզմանատան մէջ։
1678 թուական

1678 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 78րդ տարին է


== Դէպքեր ==
1678 Էջմիածնի մէջ, Կաթողիկոսին հրաւէրով գաղտնի ժողով կը գումարուի Հայաստանի անկախութեան հարցով։
25 Յունիս․ Վենետիկցի Էլենա Քորնարճ Փիսքոփիա առաջին կինը կը դառնայ որ Փիլիսոբայութեան վկայական կը ստանայ։
Եւրոպայի մէջ առաջին ոսկեծաղիկները կը ցանուին։


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1678 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1678 մահեր
Արգիշտի Բ․

Արգիշտի Բ. (ծ. թ. անյայտ - Ք.Ա. մօտ 680), Վանի թագաւորութեան պետութեան թագաւոր Ք.Ա. 714-էն սկսեալ։ Ռուսա Ա.-ի որդին եւ յաջորդը։
Ամրապնդած է կեդրոնական իշխանութիւնը, վերացուցած է Ասորեստանի Սարգոն Բ. թագաւորի աւերիչ արշաւանքի (Ք.Ա. 714) հետեւանքները, հզօրացուցած է բանակը։ Արգիշտի Բ.-ի օրով տէրութեան արեւելեան սահմանները մինչեւ Կասպից ծով հասած են, որուն վկայութիւնն է Արտաւետ (Արտաբիլ) քաղաքի մօտ, Սաւալան լերան լանջին պահպանուած անոր արձանագրութիւնը։ Վասպուրականի Արճեշ քաղաքին մօտ ձգած արձանագրութեան մէջ Արգիշտի Բ. կը յիշէ քաղաքի, արհեստական լիճի եւ ջրանցքի կառուցման մասին։ Ք.Ա. 681-ին, անոր մօտ ապաստանած են Ասորեստանի Սինախերիբ (Սենեքերիմ) թագաւորի հայրասպան որդիներ Ադրամելիքն ու Շարաշարան (Սանասար)։
Այս ժամանակաշրջանին, Ուրարտու կրկին կը հզօրանար եւ կը սկսէր Ասորեստանի դէմ պայքարիլ։ Սարգոնի որդի Սենաքերիբը (Սենեքերիմ) արշաւաք կը կազմակերպէ Ուրարտուի դէմ, այս մասին մենք կ՛իմանանք անոր ձգած արձանագրութենէն։ Արգիշտի այս ամէնը անպատասխան չի ձգեր, այլ կրկին արշաւանք կը կատարէ, Ասորեստանի մէջ տարածքներ գրաւելով։
Արգիշտի Բ. մարզական խաղեր կազմակերպած է, անձամբ մասնակցած է մրցումներուն։


== Աղբիւրներ ==

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Հաջորդականություն
Work (երգ)

«Work», (հայ.՝ Աշխատանք), պարպատոսացի երգչուհի Ռիհաննայի երգը, անոր Anti սդուտիական ալպոմին (2016) առաջին երգը, ձայնագրուած է Տրէյքի մասնակցութեամբ, թողարկուած է 26 Յունուար 2016-ին։


== Պատմութիւն ==
Երգը գլխաւորած է Billboard Hot 100 հիթ շարքը՝ Ռիհաննայի ասպարէզի 14-րդ անգամը։ Ռիհաննան (14) իր երաժշտական արդիւնքներով կը զիջի միայն ամերիկեան «The Beatles»-ին (20) եւ Մրայա Կերիին (18), իսկ Մայքլ Ճեքսոնրն (13) եւ Մատոննայէն (12) առաջ է: Երգը գլխաւորած է նաեւ Hot R&B/Hip-Hop Songs շարքը։ Ան դարձաւ 50-րդը գրաւելով Hot 100 եւ իր 27-րդ իբր լաւագոյն երգիչ Top-10-ին մէջ:


== Արձագանքներ ==
Երգը ստացած է բազմաթիւ կարծիքներ երաժշտական քննադատներու եւ առցանց հրապարակումներու կողմէ, որոնցմէ են՝ Billboard, Slant Magazine, BET, Spin, Forbes, Idolator, The A.V. Club:


== Կենդանի Կատարումներ ==
«Work» երգը առաջին անգամ Ռիհաննան Տրէյքի մասնակցութեամբ կատարեց 24 Փետրուար 2016-ին, BRIT Awards 2016 հանդիսութեան ժամանակ։


== Դիրքը Շարքերուն մէջ ==


=== Տարեվերջի Միջազգային Շարքեր ===


=== Հաւաստագիրեր ===


== Ծանօթագրութիւններ ==

Կաղապար:Ռիհաննա
Վարդանեան էֆենտի

Վարդանեան էֆենտի, հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ատացած է բժշկական կրթութիւն։ 1914 թուականին, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, հրամանատարի կոչումով զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ 11-րդ զօրաբաժնի 5-րդ շրջիկ հիւանդանոցին մէջ որպէս զինուորական բժիշկ ծառայած է։
Մահացած է 1915 / 1916 թուականի Յունուար 29 (Փետրուար 11)-ին, Կարնոյ հիւանդանոցին մէջ, ժանտախտէ։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Փեփինօ տի Քափրի

Փեփինօ տի Քափրի․ 27 Յուլիս 1939, Քափրի, Իտալիա, աւազանի անունով՝ Ճիւզեփէ Ֆայելա․ իտալացի երգահան, յօրինող, երգիչ եւ դաշնակահար։  Միջազգային համբաւի արժանացած են անոր «Ս. Թրոփէի ոլորը» St. Tropez Twist,  «Տանիելա» Daniela,  «Ետ դարձիր անուշիկս» Torna piccina, «Րոպերդա» Roberta, «Մելամաղձութիւն» Melancolie,  «Ֆրեվա»Freva,  «Բացարձակ ռոմանթիքը» L'ultimo romantico,  «Մեծ սէր մը եւ ուրիշ ոչինչ» Un grande amore e niente piú, «Երբեք ա'յդ պիտի չընեմ» Non lo faccio più,  «Մեղք չէ» Nun è peccato եւ «Շամփայն» Champagne երգերը։


== Կեանքը ==
Փեփինօ տի Քափրի ծնած է Քափրի՝ կղզի Նափոլիի Ծոցին մէջ, 27 Յուլիս 1939-ին։   Չորս տարեկան հասակին կը սկսի երգել․ կը զուարճացնէ Քափրի կանգ առած ամերիկեան ծովուժի զինուորները։   6 տարի դասական երաժշտութիւն ուսանելէ եւ ծնդավայրին զանազան ցայգակումբներու մէջ նուագելէ ետք կը հիմնէ իր նուագախումբը՝ The Rockers։  1958-ին խումբը կը ձայնագրէ իր առաջին երգերը՝  «Հիւանդութիւն» Malattia եւ «Ձկնորսութիւն չէ» Nun è Peccato Նափոլիի լեզուով։  Երգերը յաջողութիւն կ՛արձանագրեն եւ յաջորդ տարին խումբը շրջապտոյտի կը մեկնի։ 

Փեփինօ այնքան հանրածանօթ է արդէն, որ Տինօ Րիսի «Պարծենկոտը» Il sorpasso ժապաւէնին մէջ անոր մասին կ՛ակնարկէ։1965-ին Պիթըլզ The Beatles խումբին Իտալիոյ տարածքին շրջապտոյտներուն ընթացքին, Փեփինօ եւ իր խումբը կը բանան անոնց համերգները։   Այս յաջողութենէն ետք, անոնք կը նետուին եւրոպայի եւ համաշխարհային երաժշտութեան շուկային մէջ։  Անոնց երգերը Պրազիլիոյ մէջ շատ լաւ կ՛ ընդունուին․ հոն կ՛ ապրի իտալական մեծ համայնք մը։
1970-ական թուականներուն, Փեփինօ «Նիու Րոքըրս» New Rockers անունով նոր նուագախումբ մը կը կազմէ։   1973-ին, իտալական երգի փառատօնին՝ «Սան Րեմօ Իտալական Երգի Փառատօն» Festival della canzone italiana di Sanremo  (ստեղծուած 1951-ին ու կը շարունակուի մինչեւ այսօր)  առաջնահերթութիւնը կը շահի «Մեծ սէր մը եւ ուրիշ ոչինչ» Un grande amore e niente piùերգով։  Նոյն տարին կը ձայնագրէ «Շամփայն» Champagne երգը, որ մեծ յաջողութիւն կ՛ արձանագրէ ոչ միայն Իտալիոյ մէջ, այլ նաեւ Եւրոպայի շարք մը երկիրներու եւ Պրազիլիոյ մէջ։
1976-ին կրկին յաղթականն է Սան Րեմօ իտալական երգի փառատօնին «Երբեք այդ պիտի չընեմ» Non lo faccio più երգով։
1980-ին կը փորձէ արդիականացնել երգերուն ոճը եւ «Ուղեղին մէջ տարօրինակ միտքերով» Con in testa strane idee ձայնապնակը կը հրապարակէ Իտալիոյ եւ Ֆրանսայի մէջ։
1991-ին, Եուրոտեսիլի Երգերու Փառատօնին 7-րդ դիրքը կը գրաւէ «Որքան մեղմ է ծովը» Comme è ddoce mare o երգով (երգուած Նափոլիի լեզուով)։
2008-ին կը տօնէ իր երգիչի ասպարէզի 50-ամեակը հրապարակելով տեսերիզ մը Հռոմի մէջ կայացած իր համերգէն։
, 


== Տե՛ս նաեւ ==
Ալ Պանօ
Տեմիս Ռուսոս
Ազգային Կեդրոնական Դպրոց (Նոր Ջուղա)

Ազգային Կեդրոնական Դպրոց, տարրական, ապա միջնակարգ դպրոց։ Հիմնադրուած է 1880 թուականին, Նոր Ջուղայի Չարսու թաղամասին մէջ՝ Իրանա-Հնդկաստանի թեմի առաջնորդ Գրիգորիս արքեպիսկոպոս Յովհաննիսեանի նախաձեռնութեամբ։ Կը միաւորէ, մինչ այդ Նոր Ջուղայի մէջ գործող, երեք դպրոցներ՝ Հ. Աբգարեանի հիմնած Հայկեան հայրենասիրականը, Մարիամ Հայաւթիւնեանի եւ Մարգար Սուքիասեանի հիմնած դպրոցները։ 1892 թուականին ընդգրկած է նաեւ Ս. Կատարինեան իգական դպրոցը՝ կոչուելով Նոր Ջուղայի Ազգային Երկսեռ Դպրոց։ Սակայն Ազգային Կեդրոնականը հիմնականին մէջ եղած է արական տարրական դպրոց։ 1936 թուականին, երբ Ազգային դպրոցները պետականացուած են, վերոյիշեալ դպրոցները սկսած են կոչուիլ «Շահ Աբրաս Մեծ» անունով։ Հետագային կրկին դարձած են ազգային։ 1970-1971 թուականներուն Նոր Ջուղայի բոլոր ազգային դպրոցներուն մէջ աշակերտութեան թիւը հասած է 1454-ի, ոաուցիչներուն թիւը՝ 100-ի (38-ը՝ հայ, 61-ը՝ պարսիկ)։ Մինչեւ 1936 թուականը դասաւանդութիւնները եղած են հայերէն. պետական ծրագիրը որդեգրուելէ ետք մայրենի լեզուի ուսուցումը սահմանափակուած է։ Դասաւանդուած են հայերէն, հայոց պատմութիւն, կրօն, անգլերէն, ֆրանսերէն, պարսկերէն, հանրահաշիւ, երկրաչափութիւն, բնագիտութիւն, քիմիագիտութիւն, ընդհանուր պատմութիւն, աշխարհագրութիւն, երաժշտութիւն, նկարչութիւն եւ այլն։
Մինչեւ 19-րդ դարու վերջը Նոր Ջուղայի ազգային դպրոցները ղեկավարած է առաջնորդը կամ հոգաբարձութիւնը, հետագային՝ ւյատուկ նշանակուած տեսուչները (բոլոր դպրոցները կը ղեկավարուին շէկ տեսուչով):1936 թուականէն ետք տեսուչի պաշտօնը ստանձնած են պարսիկներ, իսկ 1955 թուականէն ետք՝ երբեմն նաեւ հայեր։ Դպրոցը ունեցած է գրադարան, երգչախումբ, պարախումբ, կազմակերպուած են թատերական ներկայացումներ։
Ալեքսանտր Տիւմա (հայր)

Ալեքսանտր Տիւմա (24 Յուլիս 1802(1802-07-24)[…], Վիլլե Կոտրե[…] - 5 Դեկտեմբեր 1870(1870-12-05)[…], Puys, Տիէփ, Ծովամերձ Սեն, Վերին Նորմանդիա), ֆրանսացի գրող, թատերագիր եւ լրագրող։ Աշխարհի ամենաշատ կարդացուող ֆրանսացի հեղինակներէն մէկը։ Անոր ամենայայտնի գիրքերէն են «Կոմս Մոնթէ-Քրիսթօ» եւ «Երեք հրացանակիրները» վէպերը։ Գրած է մօտաւորապէս 300 ստեղծագործութիւն։ Քանի որ անոր տղան եւս կը կրէր Ալեքսանտր անունը եւ գրող էր, չշփոթելու համար անուան մօտ յաճախ կ՚աւելցուի «հայր» բառը։


== Կենաք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Ֆրանսա։ Ան կը համարուէր խառնարիւն, քանի որ հայրական մեծ մայրը սեւամորթ ստրկուհի էր։ Պատերազմի հերոս հայրը կը մահանայ, երբ Ալեքսանտր տակաւին 4 տարեկան էր։
Ալեքսանտր Տիւմա կը փափաքէր դառնալ փաստաբան, սակայն ան Ֆրանսայի թագաւոր Օրլէանսի դուքս Լուի-Ֆիլիփի մօտ աշխատանքի սկսած է։
Մանկութիւնը, պատանեկութիւնը եւ երիտասարդութիւնը անցած են հարազատ քաղաքին մէջ։
Տիւմա որոշած է անպայման դառնալ թատերագիր։ Առանց դրամի եւ կապերու, յոյսը դնելով միայն հօր հին ընկերներու վրայ, ան որոշած է տեղափոխուիլ Փարիզ: 20-ամեայ Ալեքսանտր, որ չքաւորութեան պատճառաւ չունէր կրթութիւն, սկսած է լրացնել իր կրթութեան պակասը։ Անոր ընկերներէն մէկը կազմած է հեղինակներու ցանկը, որոնց գիրքերը պէտք է կարդար Ալեքսանտր։ Ցուցակի մէջ կային դասական, յուշագրական, տարեգրային աշխատութիւններ։

Ալեքսանտր Տիւմա, որ հոգ կը տանէր մօրը, ինչպէս նաեւ ապօրինի տղուն՝ Ալեքսանտրին, գրած է «Հենրի երրորդն ու իր արքունիքը» հատորը, որ ստեղծած է երկու ամսուայ ընթացքին։
Ֆրանսայի հասցուցած ամենակարեւոր գրողներէն մին Ալեքսանտր Տիւմա, Ռուսաստանի մէջ ապրած տարիներուն այդ երկրին մասին գրած է ճանապարհորդութեան գիրք մը։ Իսկ Իտալիոյ մէջ ապրած տարիներուն հրատարակած է «Ինտեփենտընթ» թերթը։
Ալեքսանտր Տիւմայի ստեղծագործութիւնները թարգմանուած են աշխարհի բազմաթիւ լեզուներու եւ բազմաթիւ թատերական ներկայացումներու եւ շարժանկարներու համար նիւթ հանդիսացած են։
Ալեքսանտր Տիւմա (հայր) մահացած է Տիէփի մէջ, Ֆրանսա։ Ան կեանքին աչքերը փակած է չքաւորութեան մէջ, որովհետեւ ապրած է զեխ կեանք մը։


== Ծանօթագրութիւն ==
Գրիգոր Աւետիսեան

Գրիգոր Ավետիսեան (?, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան կայսրութիւն -5 Հոկտեմբեր 1915), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Գրիգոր Աւետիսեան ծնած է Կոստանդուպոլսոյ Բերա թաղամասին մէջ։ 1914 թուականին, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ իբրեւեւ բժիշկ ծառայած է 4-րդ զօրաբանակի զինուորական։ Մահացած է 1915 թուականի Հոկտեմբեր 5-ին, ժանտախտէն։


== Աղիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։


== Գրականութիւն ==
«Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով», Կ. Պոլիս, 1919
Էտկար Ակնունի

Էտկար Ակնունի (Խաչատուր Մալումեան, 1863, Մեղրի - 1915), hայ ազատագրական պայքարի գործիչ։ 


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Մեղրի, Արծրունիի գաղափարներով, կը սկսի գրել «Մշակի» մէջ (հիմնադիրին մահէն ետք, թերթը փոխանցուած է Հ. Առաքելեանի, Քալանթարի յետոյ՝ իրեն): Երկար ժամանակ Փեթերսպուրկ մնալով, կ՚աշխատակցի «Դրօշակ»ի՝ Է. Ակնունի ծածկանունով, գլխաւոր նիւթ ունենալով ռուս կառավարութեան վերաբերումը դէպի Կովկաս եւ կովկասահայերը՝ «Կովկասեան խապրիկներ» խորագրին տակ։
Հայ-թաթարական ընդհարումներէն ետք, կը սկսի գրել «Կովկասեան վէրքեր»ը, ապա առանձին հատոր կազմած եւ ֆրանսերէնի ալ վերածուած։ Անժխտելի են հրապարակագրի եւ բեմբասացի իր արժանիքները։ 1904-ին մասնակցած է Երիտասարդ Թուրքերու եւ հայոց համաժողովին Փարիզի մէջ։
1907-ի Հ.Յ.Դ. Դ. Ընդհանուր ժողովը զինք պատուիրակ կը նշանակէ հայ եւ թուրք դաշնակցութեան խորհուրդին, եւ Ակնունի յաջորդ տարին յաջողութեամբ գլուխ կը հանէ այդ գործը, որուն իբր արդիւնք՝ Օսմանեան Սահմանադրութիւնը կը վերահաստատուի։ Յետոյ, իբր պատասխանատու անդամ իր պատկանած կուսակցութեան՝ կու գայ Պոլիս եւ կը դառնայ ցոյցերու խանդավառող։
1912–ին կը մեկնի Ամերիկա եւ հայ համայնքներու մէջ շրջան մը ընելէ ետք, Պոլիս կը վերադառնայ։
Հրատարակած է ուսումնասիրութիւն մը Գրիգոր Արծրունիի մասին, յետոյ գրած է «Դէպի կռիւ», «Դէպի երկիր» եւ «Մեծ Իտէալիստը»։ Ան կազմած է «Յարգանքի Պսակը» Փորթուգալեանի յոբելեանին եւ «Սգապսակը» գիրքերը։ «Ազատամարտ»ի անստորագիր խմբագրականներէն մէկ մասը Ակնունիի գրիչին կը պատկանին։
Մեծ Եղեռնի զոհերէն եղած է։


== Հ․Օ․Մ․ի հիմնադրութիւն ==
Քսաներորդ դարուն առաջին տասնամեակին, երկու իրերամերժ կայսրութիւններու միջեւ բաժնուած հայութիւնը, Պոլիսէն Թիֆլիս, կ'ապրէր իր ազգային ինքնագիտակցութեան, մշակութային ու քաղաքական զարթօնքի նորագոյն շրջանը։ Գալիք դէպքերու լոյսին տակ, նախախնամական եղաւ երիտասարդ մտաւորական եւ դաշնակցութիւն կուսակցութեան ակնառու գործիչ՝ Խաչատուր Մալումեան «Է. Ակնունիի» կը հասնի Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու նորակազմ համայնքներէն ներս ի մի հաւաքելու եւ կազմակերպելու ազգային վերազարթնումով խանդավառ հայ կանանց անջատաբար գործող զանազան խումբերը։
Միջազգային Կարմիր Խաչի մարդկայնական եւ բարեսիրական սկզբունքներէն ու ծրագիրներէն ներշնչուած, Միացեալ Նահանգներու հայ կանանց փոքրաթիւ այս խումբերը, Ակնունիի խրախուսիչ թելադրանքներով ու ցուցմունքներով, 1910 թուին կը համախմբուէին Նիւ Եորքի մէջ եւ հիմը կը դնէին «Դաշնակցութեան Կարմիր խաչի», որ հետագային, համասփիւռքեան իր տարածուն ցանցով եւ աշխոյժ գործունէութեամբ, ամենուրեք  ճանչցուած է իբրեւ Հայ Օգնութեան Միութիւն։


== Աղբիւր ==
Յուշարձան Ապրիլ տասնըմէկի, Թէոդիկ, Կ. Պոլիս, 1919 «Արզուման» հրատարակչութիւն
Կոտրուած Աթոռ

Կոտրուած աթոռ, զուիցերացի արուեստագէտ Դանիէլ Պերսէի գործը փայտէ մոնումէնտալ քանդակը Ժընեւի մէջ, ատաղձագործ՝ Լուի Ջենեւ: Աթոռը կը բաղկանայ է 5,5 տօննա փայտէ եւ ունի 12 մեթր բարձրութիւն:
Քանդակը կը պատկերէ կոտրուած ոտքով մեծածաւալ աթոռ՝ տեղակայուած Ժընեւի Ազգերու հրապարակին մէջ՝ Ազգերու պալատի մուտքի դիմաց (ՄԱԿ-ի եւրոպական գլխամաս): Տեղադրուածէ Օգոստոս1997-ին: Քանդակը տեղադրուած է իբրեւ համադրութիւն ցամաքային արկերու եւ ռումբերու եւ կը յիշեցնէ Ժընեւ այցելող քաղաքական գործիչներուն եւ այլոց:


== Պատմութիւն ==
«Կոտրուած աթոռը» զուիցերական Handicap Internationa-ի համահիմնադիր եւ տնօրէն Փօլ Վերմէուլենի բնօրինակ նախագիծն է: Հոկտեմբեր1996-ին ան արուեստագէտին պատուիրեց աշխատիլ աւելի քան 10 մեթր բարձրութեամբ յուշարձանային աթոռ՝ կոտրուած ոտքով, որ պէտք է տեղադրուի Ազգերու պալատին մէջ։ Նպատակն էր Դեկտեմբեր1997-ին ունենալ Ականներու մասին Օթաուայի պայմանագիրը ստորագրող հնարաւորինս մեծ թիւով պետութիւններ: Քանդակը Handicap International-ը տեղադրած է 18 Օգոստոս1997-ին Ժընեւի մէջ՝ Ազգերու պալատի գլխաւոր մուտքի դիմաց, ուր կը նախատեսուէր մնալ երեք ամիս՝ մինչեւ Դեկտեմբեր 1997՝ Օթաուայի մէջ Օթաուայի պայմանագրի ստորագրումը: 40 երկիրներւկ կողմէ վաւերացումէն ետք Պայմանագիրը 1 Մարտ1999-ին ուժի մէջ մտաւ իբրեւ միջազգային իրաւունքի փաստաթուղթ:
Քանի որ պայմանագիրը չէին ստորագրած նշանակալի երկիրներ եւ քանդակի համար հասարակական մեծ աջակցութիւնը պատճառ դարձաւ, որ այն մնայ մինչեւ 2005, երբ հեռացուեցաւ Ազգերու պալատի վերափոխման հետ կապուած: Աշխատանքի աւարտէն ետք այն վերատեղադրուածէ նոյն տեղը՝ 26 Փետրուար 2007-ին՝ Ժընեւի մէջ գտնուող ՄԱԿ-ի գրասենեակի դիմաց:
Փետրուար 2007-ին Կոտրուած աթոռի վերատեղադրումը պաշտօնապէս յանձնուեցաւ Handicap International-ին` աջակցելու Քլաստերային ռումբերը արգիլելու միջազգային պայմանագրի ստորագրման, որ տեղի ունեցաւ Օսլոյի մէջ Դեկտեմբեր 2008-ին:
Ստեղծագործութիւնը քանդակագործի սեփականութիւնը եղած է մինչեւ 2004, երբ ան սեփականութեան իրաւունքը փոխանցած է Handicap International-ին:


== Նմանատիպ քանդակներ ==
Մեծածաւալ աթոռի քանդակներ աշխատած են նաեւ այլ արուեստագէտներ, ինչպէս՝ Աթոռի քանդակը ԱՄՆ-ի մէջ, Ջանքառլօ Ներիի ժամանակաւոր «Գրողը» քանդակը Լոնտոնի մէջ:


== Արտաքին յղումներ ==
Կոտրուած աթոռ պաշտօնական կայք
Իլլորա

Իլլորա (սպ.՝ Íllora), քաղաք եւ համայնք Սպանիոյ մէջ,կը մտնէ Անտալուզիա ինքնավար համայնքի Կրանատայ մարզին մէջ։ Համայնքը կը գտնուի Լոխա շրջանին մէջ։ Ունի 197,43 քկմ տարածութիւն։ 2010-ի մարդահամարին տուեալներով բնակչութիւնը կը կազմէ 10,386 հոգի։ Հեռաւորութիւնը մարզին վարչական կեդրոնէն 33 Քմ. է։ Քաղաքին հովանաւորը կը  հանդիսանայ Ս. Ռոխէլիոն։


== Բնակչութիւն ==


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտօնական էջ
Página web del Ayuntamiento de Íllora
Microweb turística de Íllora realizada por el Patronato de Turismo de Granada
Situación de Íllora
Datos Multiterritoriales
Հերաթ

Հերաթ, քաղաք Աֆղանիստանի հիւսիս-արեւմուտքը, Հերաթ նահանգի վարչական կենդրոնը։ Բնակչութիւնը՝ 556 205 մարդ (1 Յունուար 2020)։ Ինքնաշարժային ճանապարհներու հանգոյց է, ունի օդակայան։
Արեւմտեան Աֆղանիստանի տնտեսական կենդրոնն է։ Կան բամպակազտիչ, հիւսուածոյ, սնունդի արդիւնաբերութեան ոչ մեծ ձեռնարկութիւններ։ Զարգացած է տնայնագործական արտադրութիւնը (բուրդէ եւ մետաքսէ կտորներ, գորգեր, կարպետներ), կարակուլի մորթու, հացահատիկի, մրգերի եւ գիւղատնտեսական այլ արտադրանքի առեւտուրը։ Հերաթի հիմնադրումը վերագրվում է Ալեքսանդր Մակեդոնացուն։ Հերաթում պահպանած ճարտսրսպետական հուշարձաններից են՝ միջնաբերդը (XV դար), մզկիթը (1201-XIV դար, վերականգնվել է 1498-1500 թուականներին՝ երկրաշարժին յետոյ, վերակառուցվել է 1936-1944 թուականներին), Մուսսալա անսամբլի Գաուհարշադ դամբարանը եւ մինարեթները (Հերաթից հիւսիս-արեւմուտք), Ապտուլլա Անսարի դամբարանը (բոլորն էլ XV դար, ճարտարապետ Կավամադդին Շիրագի)։ Հերաթը միջնադարյան մանրանկարչութեան եւ դեկորատիվ-կիրառական արվեստի նշանավոր կենդրոն էր։


== Բնակչութիւն ==
Գոյականներու հոլովում

Գոյական անունները նախադասութեան մէջ կը գործածուին տարբեր ձեւերով։ Այսպէս, քար գոյականը կրնայ ունենալ քարի, քարէ, քարով եւ այլ ձեւեր. ինչպէս՝

Քարն ինկած է բակը։
Քարին գոյնը գորշ է։
Քարէն կտոր մը փրթաւ։
Քարով զարկի փայտին։Տրուած նախադասութիւններուն մէջ քար գոյականը ունի «քարը,քարի,քարէ,քարով» ձեւերը ու անոնց համապատասխան ենթակայի, յատկացուցիչի, անուղղակի խնդիրներու պաշտօն։
Գոյականին փոփոխութիւնը նախադասութեան մէջ, այս կամ այն պաշտօնը կատարելու համար, կը կոչուի՝ հոլովում, իսկ փոփոխուած, հոլովուած իւրաքանչիւր ձեւ կը կոչուի՝ հոլով։
Ռուբէն Մաշոյեան

Մաշոյեան Ռուբէն, ծնած է 1928 թուականին եւ մահացած է 1999 թուականին Իսթանպուլ։ 
Նախնական ուսումը ստացած է Էսայեան վարժարանին մէջ, ապա աւարտած է Կեդրոնական վարժարանը։ Կարճ միջոց մը հետեւած է Իսթանպուլի Համալասարանի տնտեսագիտութեան Ֆաքիւլթէի դասերուն։ 
Գրաշարական եւ տպագրական արհեստին նուիուած ըլլալով, 1948 թուականին հիմնած է Դէպի Լոյս Մատնեշարը, որ լոյս ընծայած է Իսթանպուլահայ նոր բանաստեղծներուն հաւաքածոները։
1950 թուականին հրատարակած եւ խմբագրած է «Դէպի Լոյս» շաբաթաթերթը։ Կարճ ժամանակ մը խմբագրած է «Հանդէս Մշակոյթի» պարբերաթերթը։ Պարբերաբար աշխատակցած է ժամանակ օրաթերթին, Նոր Դար, Ակօս շաաբաթաթերթերուն, եւ Թօ եւ Նոր Սան պարբերաթերթերուն։ Որպէս Հայերէնի ուսուցիչ պաշտօնավարած է Գարակէօզեան Որբանոցին մէջ, ուր հիմնած է աշակերտական գրաշարատուն մը, եւ տպած մանկապատանեկան գրքոյկներու շարք մը։ 
Առեւտրական տպագրութեան ասպարէզին զուգահեռ, գրքոյկներու ձեւով թարգմանաբար հրատարակած է դասական մանկական գրականութիւն։ Հրապարակագրական բազմաթիւ էջերու կողքին, հրատարակած է երգիծական տոմսակներ եւ պարագայական պատմուածքներ։ Իր կողմէ խմբագրուած եւ ընդհանուր ուսումնասիրութեան մը տարողութիւնը ունեցող ներածականով մը լոյս տեսած են վաղամեռիկ բանաստեղծ Կարպիս Ճանճիկեանի ամբողջական երկերը, ներառեալ իր կողմէ Հայերէնի թարգմանանուած թրքերէն բանաստեծութիւններ։ 
Նմանապէս թրքերէնի թարգմանած է Ա. Շաւարշի (Արամ Փէհլիվանեան) քաղաքի ժխորին մէջ քերթուածներու հատորը։ 
Գործօն մասնակցութիւն բերած է Էսայեան եւ Կեդրոնական Սանուց Միութիւններու մշակութային գործունէութիւններուն։ 1992 թուականին, Կեդրոնական Սանուց Միութեան կից հիմնած է «Գրական Ակումբ»ը, որ դժբախտաբար երկար կեանք չէ ունեցած։ Իր արխիւին մէջ գտնուած են գրեթէ Թրքերէնէ-Հայերէն բառարան մը, եւ Բանաիթ Սթրաթիէ կատարուծ անտիպ թարգմանութիւններ՝ Գօտին եւ Պերճաղիճը։
Հայ Բնակչութիւններ Ըստ Երկիրներու

Հայ գաղութներ գոյութիւն ունին աշխարհի ամէն կողմ։ Թէեւ սփիւրռքահայութիւնը գոյութիւն ունեցած է հին ժամանակներէ ի վեր, այսօր հայերուն մեծամասնութիւնը որոնք կ՚ապրին Հայաստանէն դուրս ժառանգորդներ են հայոց ցեղասպանութենէն վերապրած հայերու կամ վերջերս Հայաստանէն դուրս գաղթած հայեր են։ Ըստ տարբեր ենթադրութիւններու, աշխարհի վրայ կան 7-էն 9 միլիոն հայեր, որոնցմէ կէսէն նուազը կ՚ապրին Հայաստանի եւ Արցախի Հանրապետութեան (Լեռնային Ղարաբաղ) մէջ։
Ներքեւ գտնուող սիւնակները կը ցանկագրեն երկիրներ ու շրջաններ ուր հայեր կ՚ապրին, ըստ պաշտօնական տուեալներու եւ ենթադրութիւններու տարբեր մարդկանց, կազմակերպութիւններու եւ մամլոյ կողմէ։ Նաեւ տես Պատմական Հայաստանի բնակչութիւնը, հայ բնակչութիւնները ըստ քաղաքային տարածքի, հայախօսներու թիւերը ըստ երկրի, եւ ցեղապէս հայկական ներգաւառներու։
Էվըն Ռէյչըլ Ուուտ

Էվըն Ռէյչըլ Ուուտ (անգլերէն՝ Evan Rachel Wood, ծնած 7 Սեպտեմբեր, 1987, Ռալէյ, Հիւսիսային Քարոլայնա, Միացեալ նահանգներ) Ամերիկացի դերասանուհի մըն է: Ան սկսաւ իր դերասանական ասպարեզը 1990ական թուականներուն, ունենալով տարբեր դերեր քանի մը հեռուստաշարներու մէջ, ինչպէս American Gothic (1995–1996) եւ Once and Again (1999–2002): Էվընի առաջին գլխաւոր դերը ֆիլմի մը մէջ եղաւ երբ ան 9 տարեկան էր Digging to China (1998) ֆիլմին մէջ, որմէ ետք ան նաեւ ստանցնեց գլխաւոր դեր մը երբ ան տարիքով քիչ մը մեծցաւ Thirteen (2003) ֆիլմին մէջ, ինչ որ իրեն Ոսկէ Երկրագունդի պաշտօնակարգում տուաւ եւ հռչակ:
Ուուտ շարունակեց իր դերասանական ասպարեզը բազմաթիւ ֆիլմերու մէջ դերեր ստանցնելով, ինչպէս Pretty Persuasion (2005), Down in the Valley (2006), Running with Scissors (2006), ինչպէս նաեւ մեծ արտադրուած Across the Universe (2007) ֆիլմին մէջ։ 2008էն ի վեր, Ուուտ ստանցնած է տարբեր դերեր բազմաթիւ հռչակաւոր ֆիլմերու մէջ, ինչպէս The Wrestler (2008), Whatever Works (2009) եւ The Ides of March (2011): Ան նաեւ դերեր ունեցած է հեռուստաշարներու մէջ, ինչպէս իր թագուհի Սոֆի Անն դերը True Blood հեռուստաշարին մէջ 2009էն 2011, ինչպէս նաեւ Քէյթ Ոնիզլըթի դուստրին դերը HBO ընկերութեան Mildred Pierce (2011) հեռուստաշարին մէջ, որուն համար Ոսկէ Երկրագունդի մը համար պաշտօնակարգուած էր Golden Globe Award for Best Supporting Actress – Series, Miniseries or Television Film բաժամունքին մէջ, ինչպէս նաեւ Primetime Emmy Award for Outstanding Supporting Actress in a Miniseries or a Movie բաժամունքին մէջ Էմմի մրցանակ մը:
Մամուլը իր անձնական կեանքը միշտ խոշորացոյցի տակ դրած է, հատկապէս իր յարաբերութիւնը Մարիլին Մանսընի հետ, որու հետ նախապէս նշանուած էր: 2012-ին ան ամուսնացաւ անգլիացի Ճէյմի Պէլլ դերասանին հետ, որու հետ տղայ զաւակ մը ունեցաւ: 2014-ին ամուսնալուծուեցան 2 տարուայ ամուսնութենէ ետք: