armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Եսայեան Շաւարշ

Եսայեան Շաւարշ (Յարութիւն Շաւարշ-Օշին) տնօրէն-ուսուցիչ, ծն. Դալաս 1850-ին, ուսած է Երուսաղէմի Ժառանգաւորաց վարժարանը եւ յետոյ իբրէւ ուսուցիչ տեսուչ պաշտօնավարած է Կ. Պոլիս, Իզմիր, Մանիսա, Հալէպ եւ ի վերջոյ Թալաս, որուն վարդ – Պատրիկն ան վարժարանին տնօրէնը եղած է 1889-1893, Փոքր Հայքի դէպքերուն բերմամբ 1893 Յունուար 1-ին կը ձերբակալուի:


== Կենսագրություն ==
Էնկուրիի Պատերազմական Ատեանէն կը դատապարտուեցաի 7 տարի բէրդալգելութեան եւ կ՛աքսորուի Հռոդոս: Ընդհ ներումէն օգտուէլով կը դարնայ Դալաս եւ կրկին կը պաշտօնավարէ վաժարանին մէջ։ 1896-ին իր Վառիկ կնոջ հետ կրկին բանտարկուեցաւ, վերջինս պէկ տարո ետք ներման արժանացաւ իսկ ինքը մահուան դատապարտուէցաւ, սակայն Օրմանեանի ջանքերով ինքն ալ ներման արժանացաւ: Շ. Եսայեան անկէ ետք սբաղեցաւ գորգի նկարներ շինէլով եւ մեծապես գնահատուեցաւ: Կեսարիոյ կառավարիչ Նազըմ փաշա զինքը քաջալերեց եւ հովանաւորէց: Իր Հսկողուդեան տակ պատրաստուած գորգ մը իբր Կեսարիոյ քաղաքապետուդեան նուերը Սուլթան Համիտի մատուցուեցաւ: Կարմիր Սուլթանը այս առթիւ Նազըմ փաշան հետը տարաւ եւ Տիարպէքիրի Թրք. Արհէստանոցին տնօրէն կարգեց: 1904-ին Նազըմ Փաշայի հետ տէղափոխուեցաւ Հալէպ, ուր կապրի ցարդ նկարշութեամբ զբաղէլով: Օշին ծածկանունով գրութիւննէր գրած է: Ինքը խմբազրած է Բռութեան դէմ Գաղատիայի – դատավարութիւն տետրակը (Թիւ։ Օ հրտ. Հնչ, Կուսակցուդեան Աթէնք, 1894): (Ալպօյանեան « Հայ Կէսարիա» էջ1200):


== Աղբիւրներ ==
Թելենտոս

Թելենտոս (յուն․՝ Τέλενδος), հարաւային Էգէականի կղզիակ, Տոտեքանիսա։    


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==
Թելենտոս կը գտնուի Քալիմնոսին շատ մօտ (անոր բացերը), հազիւ 0,5 ծովային մղոն։ Կ՛ երկարի արեւելքէն - արեւմուտք, 4 քլ․ երկարութեամբ։  Կղզիակը կ՛ իշխէ «Ռահի» լեռնադաշտը (460 մեթր)։ Տարածութիւնն է 4,648 քլ․² եւ ըստ 2011-ի մարդահամարին ունի 94 բնակիչ։  Կը պատկանի Քալիմնոսի քաղաքապետութեան։  Կղզիին բարձրագոյն կէտն է Փափաս (296 մեթր)։
Բնակիչները գլխաւորաբար ձկնորսութեամբ կը զբաղին, ինչպէս նաեւ մեղրաբուծութեամբ եւ խոտերու, բուրաւէտ բոյսերու մշակումով։ 


== Պատմական ակնարկ ==
Հին յոյները կղզիակը Քելորիս կը կոչէին։  Հոմերոս (Օմիրոս) կղզին կը յուշէ «Քալինտոսի կղզիակներ» (νήσους τε Καλύδνας) «Նաւերու ցուցակ»ին (Νεών Κατάλογο) մէջ։  Կղզիակին վրայ յայտնաբերուած են հռոմէական շրջանէն հնագիտական աւերակներ․ լոգարաններ, ձիթենիի ջաղացք, եւայլն։  
Այիոս Քոստանտինոս բարձրութեան վրայ 120 մեթր կը գտնուի բիւզանդական ամրոցը։  Վլիհատա ծովափը գտնուած են հռոմէական շրջանէն խեցեգործութեան գործիքներ։


== Բնապահպանում ==
Կղզիակը յայատարարուած է  NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան․ բազէ (Falco eleonorae տեսակ) եւ Էգէականի ճայ (αιγαιόγλαρος), թռչուններուն համար։  


== Պատկերասրահ ==
Ս. Պօղոս Եկեղեցի (Այնճար)

Ս. Պօղոս Եկեղեցի (Այնճար), Այնճար, Լիբանան:


=== Պատմութիւն ===
Այնճարի մէջ, մուսալեռցիները հաւատարիմ իրենց աննկուն հաւատքին, գլխաւորութեամբ քահանայ հայրերուն, եկեղեցական արարողութիւնները սկզբնաւորութեան կատարեցին սեւ մեծ վրանի մը տակ, ուր նաեւ կատարուեցան ամէնօրեայ դասաւանդութիւններ շրջանի փոքրիկներուն համար:
1942-ին Այնճարի Ազգ. Յառաջ վարժարանին կից սրահի մը մէջ շուրջ 15 տարիներ մատուցուեցան եկեղեցական արարողութիւններ:
1945-ին Տ. Վահան Ա. քհնյ. Քէնտիրճեանի ջանքերով հիմնուեցաւ եկեղեցւոյ Շուշանեան Կիրակնօրեայ դպրոցը:
1958-ին եկեղեցւոյ Թաղական խորհուրդը Մովսէս Տ. Գալուստեանի միջոցաւ դիմեց Ազգային Առաջնորդարանի Գաւառական ժողովին եւ ներկայացուց Այնճարի Ս. Պօղոս եկեղեցւոյ շինութեան ծրագիրը, որ թափ առաւ ու իրականացաւ օրուան  Առաջնորդ ու ապա Կաթողիկոս, Երջանկայիշատակ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Խորէն Ա. Կաթողիկոս Բարոյեանի ջանքերով եւ օրհնութեամբ:
Յաջորդող տարիներուն, Ազգային բարերար Փօլ Մինասեանի եւ ժողովուրդի նուիրատուութեամբ, կազմուեցաւ եկեղեցւոյ շինարարական յանձնախումբ մը, գլխաւորութեամբ Տ. Նարեկ Քհնյ. Շիրիքեանի։ Եկեղեցւոյ հիմնարկէքը կատարուեցաւ 1 Հոկտեմբեր 1960-ին, Երջանկայիշատակ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Զարեհ Կաթողիկոս Փայասլեանի օրով եւ Տ. Խորէն Սրբազան Եպս. Բարոյեանի Առաջնորդութեամբ: Ս. Պօղոս եկեղեցին կառուցուեցաւ ճարտարապետ Գէորգ Էմմիյեանի պատրաստած յատակագիծի հիման վրայ:
1971-ին, Տ. Աշոտ Ա. Քհնյ. Գարագաշեանի ջանքերով հիմնուեցաւ եկեղեցւոյ եկեղեցասէր տիկնանց միութիւնը, որ մնայուն կերպով սատարեց եկեղեցւոյ բարեզարդման աշխատանքներուն:
Եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւներն են՝
Տ. Յարութիւն Քհնյ. Շէրպէթճեան (Խտըր Պէկ)
Տ. Մարկոս Քհնյ. Երէցեան (Քէպուսիէ)
Տ. Մատթէոս քհնյ. Կիւզէլեան (Քէպուսիէ)
Տ. Վահան Ա. Քհնյ. Քէնտիրճեան (Պիթիաս)
Տ. Մովսէս Քհնյ. Շիրիքեան (Եօղուն Օլուք)
Տ. Յակոբ Քհնյ. Քէլէմեան ( Հաճի Հապապլի)
Տ. Վահան Քհնյ. Քէնտիրճեան
Տ. Նարեկ Քհնյ. Շիրիքեան
Տ. Աշոտ Քհնյ. Գարագաշեան (Այժմու Հոգեւոր հովիւ)
Տ․ Միւռոն Քհնյ․ Աւետիսեան (Այժմու Հոգեւոր հովիւ)։


== Տե՛ս նաեւ ==
Ս. Յովհաննու Կարապետ եկեղեցի (Հայաշէն)
Ս. Նշան Մայր Եկեղեցի (Զոքաք Պլաթ)
Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցի (Զահլէ)
Ս. Յակոբ Եկեղեցի (Էշրէֆիէ)
Ս․ Աստուածածին Եկեղեցի, (Նոր Ատանա)
Ս. Վարդանանց Եկեղեցի (Պուրճ Համուտ)
Ս. Յարութիւն Եկեղեցի (Ճիւնի, Լիբանան)
Ս. Քառասնից Մանկանց եկեղեցի (Պուրճ Համուտ, Նոր Մարաշ)
Ս. Սարգիս Եկեղեցի (Նոր Սիս)
Ս. Գէորգ Եկեղեցի (Հաճըն)


== Աղբիւրներ ==
Ս. Պօղոս Եկեղեցի (Այնճար)
Միկէլ Անճէլ Սիլվէսթըր

Միկէլ Անճէլ Սիլվէսթրէ Ռամպլա (անգլերէն՝ Miguel Ángel Silvestre Rambla, ծնած 6 Ապրիլ, 1982, Քասթէօ տը լա Փլանա, Սպանիա) սպանացի դերասան մըն է:


== Կենսագրութիւն ==
Սիլվէսթրէ մտադիր էր դառնալ հմտացած թենիս խաղացող, սակայն կը վիրաւորուի Հունգարական մրցումի մը ընթացքին, որմէ ետք կ'որոշէ մասնագիտանալ բնաբուժութեան (physiotherapy) մէջ, մինչեւ որ իր մօրաքոյրը զինք կը ծանօթացնէ թատերական կեանքին՝ որուն որպէս արդիւնք Սիլվէսթրէ կ'ուղղուի դէպի դերասանական ասպարէզը:
Սիլվէսթրէ կը սորվի թատրերգութիւն, ֆիզիքական թատրոն, արդի պար եւ լարախաղացութիւն: Ան կը յաղթէ Mister Castellón 2002 մրցումին:


=== Դերասանական ասպարէզ ===
Սիլվէսթրէ դեր կ'ունենայ Փէտրոյ Ալմոտովար (սպ.՝ Pedro Almodóvar) բեմադրիչի I'm So Excited ֆիլմին մէջ, ինչպէս նաեւ սպանական սարսափահար եւ զգայացունց Verbo ֆիլմին մէջ: Ան նաեւ գլխաւոր դեր կը խաղայ սպանական «Velvet» հեռուստաշարին մէջ՝ իբրեւ Ալպէրթօ Մարքէզ:
2015-ին, ան կը դառնայ «Netflix»-ի կողմէ թողարկուած ամերիկեան Sense8 հեռուստաշարին մէջ գլխաւոր դերասաններէն մին, որուն մէջ Միկէլը կը խաղայ իբրեւ Մեքսիքացի Լիթո Ռտրիկէզ եւ կ'ապրի ընկերոջ Հերնանտոյի հետ (Ալֆոնզօ Հերերա):


== Դերեր ==


=== Ֆիլմեր ===


=== Հեռուստաշար ===


== Թատրոն ==
Noches de amor efímero, Փալմո Փէտրէրոյի, բեմադրիչ՝ Էտուարտո Ռէքապարէն, 2004
Porno, Մարիո Ֆրէթիի, բեմադրիչ՝ Անճէլա Պոշ, 2003
Verdadero Oeste, Սէմ Շէփըրտի, բեմադրիչ՝ Լուիս Կիլէրա, 2002


== Տե՛ս նաեւ ==
Sense8
Թուփընս Միտլթըն
Պրայըն Ճ. Սմիթ
Տունա Պէյ
Ամըլ Ամին
Մէքս Ռիէմէլթ
Թինա Տէզայ
Ճէյմի Քլէյթըն


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտօնական Կայէջ
Դիմատետրի էջ
Թուիթըրի էջ
IMDb էջ
Մշակ (թերթ, Ֆրեզնօ)

«Մշակ», քաղաքական, գրական թերթ (սկիզբը՝ շաբաթական, այնուհետեւ՝ եռօրեայ)։ Լոյս տեսած է 1925—1957 թուականներուն, Ֆրեզնոյի մէջ։ Հիմնադիր-խմբագիր՝ Լ․ Լիւլէճեան։ Լուսաբանած է ամերիկահայ եւ սփիւռքի այլ գաղթավայրերու ազգային, կրթական, մշակութային կեանքը։ «Հայաստան» խորագրով պատմած է Սովետական Հայաստանի տնտեսական եւ մշակութային կեանքի մասին։ Քաջալերած է ամերիկահայ հայրենակցական եւ ՀԲԸ միութիւններու, ՀՕԿ-երու ձեռնարկները ի նպաստ ՀՍՍՀ-ի։
Կէորկենի

Կէորկենի (ռումաներէն՝ Gheorgheni, հունգ.՝ Gyergyószentmiklós, Ճիերճոսենթմիքլոշ), Ռումանիոյ Հարկիթա գաւառի քաղաք։ Չորս գիւղերու վարչական կեդրոնն է՝ Քովաքսփիթըր, Կիլքոսթօ, Վարկաթակ եւ Վիզսաֆոլիօ։ Ռումանիոյ մէջ հունգարական մշակոյթի կարեւորագոյն կեդրոններէն է։ 


== Տեղեկութիւններ ==


=== Աշխարհակագրական դիրք ===
Կէորկենի կը գտնուի Թրանսիլվանիոյ պատմական շրջանի արեւելեան մասին, Սզիգելի լեռնադաշտին վրայ եւ բարձրութիւնը ծովու մակարդակէն 810 մեթր է։ Անոր մօտերը կը գտնուին Կարմիր Լիճը եւ Պիքազ Կորճ նեղ ձորը (արեւելան Քարփաթեան լեռնաշղթայ)։ 


=== Բնակչութիւն ===
Ըստ 2016-ի մարդահամարին, Կէորկենի բնակչութեան թիւն է 20 022։ 


==== Ազգային կազմ ====
87,54% հունգարացիներ, 
10,8% ռումանացիներ,
1,66% ուրիշ


== Պատմական հակիրճ տեղեկութիւններ ==
Քաղաքին անունը առաջին անգամ տեսնուած է 1332-ին արձանագրութեան մը մէջ։ Կը պատկանէր Հունգարիոյ թագաւորութեան բազմաթիւ ընդմիջումներով՝ Արեւելեան Հունգարիոյ թագաւորութիւն եւ Թրանսիլվանիոյ Իշխանութիւն։
1867-ին եւ 1918-ին Քսիք գաւառին (Հունգարիոյ թագաւորութիւն) մաս կը կազմէ։ Ա․ Համաշխարհային պատերազմէն ետք, Թրիանոնի Դաշինքին հետեւանքով (1920) Ռումանիոյ Չիւք գաւառին մաս կը կազմէ։
1940-էն մինչեւ Բ․ Համաշխարհային Պատերազմի աւարտին Հունգարիոյ կը պատկանի․ Վիեննայի Երկրորդ Իրաւարարութիւն։ Անկէ ետք, Ռումանիոյ մաս կը կազմէ։ Իսկ 1952-էն մինչեւ 1960 Հունգարական Ինքնիշխան Շրջանին (Magyar Autonomous Region) մաս կը կազմէ։


=== Հայերու մասին ===
1654-ին Մոլտովեայէն Թրանսիլվանիա գաղթած հայեր, հիմնած են երկու հայահոծ քաղաքներ։ Կէորկենի անոնցմէ մէկը եղած է։ 
  


== Տե՛ս նաեւ ==
Օգոստինոս Սեքուլեան
Եդուարդ Պօյաճեան

Եդուարդ Պօյաճեան (9 Ապրիլ 1915(1915-04-09) կամ 1915, Խըտըր Պէկ, Հալէպի Վիլայէթ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 13 Հոկտեմբեր 1966(1966-10-13) կամ 1966, Պէյրութ, Լիբանան), հայ բանաստեղծ, արձակագիր, հրապարակագիր, քննադատ, խմբագիր եւ ուսուցիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Մուսա Լերան Խըտըր Պէկ գիւղը։ Ինք նորածին, երեք ամսու երեխայ, ընտանիքը կը բարձրանայ գոյամարտի լեռ, ապա կը փրկուի եւ կը տարուի Եգիպտոս։ Զինադադարին կը վերադառնան Մուսալեռ, ուր կը սկսի ուսանիլ՝ գիւղական նախակրթարաններուն մէջ։ Ուսումնատենչ եւ գրելու շնորհքով օժտուած պատանի՝ ուսմանս երկրորդ շրջանը, տասնհինգ տարեկանէս սկսեալ, կ՛երթայ Պէյրութ, Համազգայինի նորաբաց Հայ Ճեմարանը, բարձրագոյն իր ուսումը ստանալու համար։ Կը մնայ հոն, մինչեւ Ա. լսարանի վերջը՝ հինգ տարի, մինչհւ 1935, յետոյ՝ ուսուցիչ։


== Գրական վաստակ ==
Գրած է կանուխէն, տպուած՝ քիչ մը ուշ, 1932-ին. աւելի կամ նուազ սերտ աշխատակցութիւն բերած է Հայրենիք»ին, «Յառաջ»ին, «Ազդակ»ի գրական «Շաբաթօրեայ» յաւելուածին, «Նայիրի»ին, «Ակօս»ին, «Ազդարար»ին, Բագինին (մաս կազմած է, այս վերջինի՝ հիմնադիր  եւ խմբագրական կազմերուն 1962-էն): Ստորգրած է տարբեր ծածկանուններով՝ Ալպաթրոս, Վազգէն Տիրանեան, Ե. Սարեան եւ Ե. Ծովիկեան։ Իսկ Ճեմարան, Դ. դասարանի մէջ, ձեռնարկած է գրական բովանդակութեամբ խմորատիպ ամսաթերթի մը, «Այգ» անունով։
1944-էն սկսեալ, յաջորդական հատորներով հրատարակած է իր գործերը՝ բանաստեղծութիւն եւ արձակ։ Քերթողական ու արձակ իր էջերը ամփոփուած են վեց հատորներու մէջ.-

«Սէր Եւ Վիշտ» (քերթուածներ՝ 1944)
«Հողը» (1948)
«Թուղթ Զաւակներուս» (1961)
«Տոմար Տարագրի» (1963)
«Երկու Նամակներ» (1964)
«Դէմքեր» (1967)Գրական պարբերականներու եւ օրաթերթերու մէջ ցրուած կը մնան քանակով պատկառելի եւ որակով անզանցառելի իր էջերը, բանաստեղծութիւններ, արձակ, գրադատականներ, վերլուծական սեւերւումներ, օրագրային եւ յուշագրային սեւեռումներ։
Անընդհատ արտադրած է, ուսուցչական սպառիչ գործունէութեան մը զուգահեռ, մինչեւ իր մահը (Պէյրութ):
Իսկ յետ մահու իր գործերէն լոյս տեսած են «Դէմքեր» (1967), «Երկեր Ա. հատոր» (1968), «Ծննդավայր Կորուսեալ» (1984), «Ընտրանի» (Երեւան 1994), «Կեանքի Ափերէն» (1995) , «Դուն» (Երեւան 2005) եւ «Միտք Պահէ»:


== Աղբիւրներ ==
Դար Մը Գրականութիւն, Մինաս Թէօլէօլեան, Բ. հատոր, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ 1977, էջ 353-355:
Մուսալեռցի-Այնճարցի Գրագէտներ։


== Արտաքին յղումներ ==
Մուսալեռցի-ԱյնճարցիԳրագէտներ:
Եդուարդ Պօյաճեան (1915-1966), Հայրենի Կորուսեալ Հողին Ինքնատիպ Երգիչը:
BOOKS «Ընտրանի»:
365 (թիւ)

365 (երեք հարիւր վաթսունհինգ) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 364-ի եւ 366-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 A001358  հարիւրտասնհինգերորդ կիսապարզ թիւն է
երկու քառակուսիներու գումար է՝ 365=132+142
երեք քառակուսիներու գումար է՝ 365=102+112+122
 Alt   365  գործադրելիս կը ստացուի m տողատառը
365-ն են ոչ նահանջ տարուան օրերը (տարուայ օրերու քանակն իրականին 365.2422 է)
տարուայ 365րդ՝ վերջին օրն է, Դեկտեմբեր 31-ը (նահանջ տարիներուն՝ Դեկտեմբեր 30-ը)
365 Կորդուբա աստեղնեակի կարգային թիւն է
Արամեան Ունճեան Վարժարան

Արամեան Ունճեան Վարժարան, Գատըգիւղ, Պոլիս, Թուրքիա մէջ կը գտնուի:
Բաբադալ

Բաբադալ, Պապատաղ (ռում.՝ Babadag), քաղաք Ռումինիայի Թուլչա գավառի մէջ։


== Բնակչութիւն ==


== Հայերը Բաբադալի մէջ ==
Հայերը Բաբադալի մէջ կը հիշվուին XVI դարին սկզբեն։ Այդտեղ կառուցուած է հայկական 2 եկեղեցի (Վարագա Սբ. Խաչ, XVII դարի սկիզբ եւ Սբ․ Աստվածածին, 1899)։ Հայկական դպրոցը գործած է մինչեւ 1902 թուականը։ Հայերը զբաղուած են երկրագործութեամբ, առեւտուրով, ծխախոտագործութեամբ, մեղվապահութեամբ, արհեստներով։ XX դարի սկզբը Բաբադալի մէջ կ՛ապրէին 100, 1932 թուականին՝ 80, 1948 թուականին՝ 31 հայ։
Զապէլ Եսայեանի Յուշարձան

Զապէլ Եսայեանի յուշարձան, յուշարձան նուիրուած հայ նշանաւոր գրող, արձակագիր, թարգմանիչ, հրապարակախօս, գրականագէտ Զապէլ Եսայեանին։ Կը գտնուի Հայաստանի Հանրապետութեան Կոտայքի մարզի Պռոշեան գիւղի, Զապել Եսայեան Ակրոպիզնես կեդրոնի տարածքին մէջ (ZYAC)՝ 5-րդ փողոց 12-րդ նրբանցք 1։
Նախագիծը իրականացուցած է Armenian Artists Project բարեգործական առցանց պատկերասրահը՝ սփիւռքահայեր Վիքթոր Զարուգեանի եւ Ճուտի Սարեանի նախաձեռնութեամբ եւ հովանաւորութեամբ։


== Պատմութիւն ==
2021-ին պոսթընահայ բարերարներ Վիքթոր Զարուգեանը եւ տիկին Ճուտի Սարեանը պատուիրած են հայ արձակագիր, հրապարակախօս եւ քաղաքական գործիչ Զապէլ Եսայեանին նուիրուած ինքնատիպ յուշարձանը։
Յուշարձանի բացման արարողութիւնը տեղի ունեցած է 9 Հոկտեմբեր 2022-ին՝ Զապէլ Եսայեան ակրոպիզնեսի կեդրոնի այգիին մէջ։ Բացման խօսքով հանդէս եկած է Ճուտի Սարեանը, որ ներկայացուցած է Եսայեանի կենսագրութեան կարեւոր դրուագներ՝ շեշտադրելով անոր ունեցած մեծ ներդրումը հայ ժողովուրդի, յատկապէս հայ կանանց իրաւունքներու պաշտպանութեան ոլորտին մէջ։
Բացման արարողութեան ելոյթ ունեցած է Նայիրեան վոկալ անսամբը, որու գեղարուեստական ղեկավար Նայիրա Մուղդուսեանը նախ ներկայացուցած է Զապէլ Եսայեանի նամակը իր դստեր։ Մուղդուսեանը իր խօսքը ուղեկցած է ժեստերու լեզուով։


== Նկարագրութիւն ==
Զապէլ Եսայեանի քանդակը տեղադրուած է կամուրջի վրայ՝ աջ ձեռքին բռնած գիրք, որ կը խորհրդանշէ անորմտաւոր բնաւորութիւնը եւ սէրը գրականութեան հանդէպ։ Ձախ ձեռքը բռունցք է՝ խորհրդանշելով Եսայեանի մարտական ոգին ու անհնազանդ բնաւորութիւնը։ Արձանի կամուրջ-պատուանդանը կը խորհրդանշէ Արեւմտեան եւ Արեւելեան Հայաստանները, որու վրայ որպէս կապող օղակ կանգնած է Եսայեանի կերպարը։
Արձանը պրոնզաձոյլ է, ունի 1 մեթր 80 սմ բարձրութիւն։ Կամուրջի հետ բարձրութիւնը կը կազմէ 2 մեթր 50 սմ։


== Հեղինակներ ==
Քանդակագործ` Նունէ Թումանեան


== Պատկերասրահ ==
1820 թուական

1820 թուական, նահանջ տարի, 19րդ դարու 20րդ տարին


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1820 ծնունդներ

Ապրիլ 4՝ Մկրտիչ Խրիմեան (մ.1907), գրող, մտաւորական եւ կաթողիկոս
Փետրուար 21՝ Զուրապ Անթոնով (վրաց.՝ ზურაბ ანტონოვი, մ.1854), վրացի թատերագիր
Մխիթարեան Միաբանութեան անդամներ՝
Փետրուար 19՝ Յովսէփ Գաթըրճեան (մ.1882), պատմագէտ, բանասէր եւ թարգմանիչ
Յունիս 6՝ Ղեւոնդ Ալիշան (Քերովբէ Ալիշանեան, մ.1901), բանաստեղծ, բանասէր եւ պատմաբան
Անյայտ օրով՝
Ճանիկ Արամեան (մ.1879), գրագէտ եւ տպագրիչ
Յովհաննէս Դաւթեան Լազարեանց (մ.1879), զինուորական


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1820 մահեր
7 Ապրիլ

7 Ապրիլ, տարուայ 97-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 98-րդ) օրն է

Տարուայ աւարտին կը մնայ 268 օր 6 Ապրիլ  7 Ապրիլ  8 Ապրիլ 


== Դէպքեր ==
1946, Սուրիան պաշտօնապէս անկախութիւն ստացաւ Ֆրանսայէն
1989, խորհրդային «Քոմսոմոլեց» սուզանաւի կործանումի զոհ դարձաւ 42 նաւաստի
 սա նաւուն կը պատկանէր սուզանաւերու ընկղմման խորութեան բացարձակ մրցանիշը՝ 1027 մեթր (4 Օգոստոս 1985)
1990, M/S Skandinavian Star լաստանաւին վրայ ծագած հրդեհէն զոհուեց 158 մարդ
2003, ամերիկեան զօրքը կը գրաւէ Պաղտատը երկու օրէ ետք Սատտամ Հիւսէյնի վարչակարգը տապալուեցաւ
2017, Սթոքհոլմի մէջ ուզպեքստանցի մը գողացուած բեռնատարը քշելով մարդոց վրայ, սպաննեցաւ հինգ հոգի


== Ծնունդներ ==
1837. Գէորգ Աբովեան, հայ թատերական գործիչ, երաժշտագետ, մանկավարժ եւ պատմաբան։
1878, Արմենակ Շահմուրատեան (մ.1939, Փարիզ), օփերային երգիչ
1881, Մկրտիչ Պոտուրեան (մ.1959, Վաղարշապատ) հանրագիտակ, հայագէտ, հրապարակագիր
1937, Վարուժան Խտըշեան (մ․2015) հայ դերասան եւ բեմադրիչ
1954, Ճեքի Շան (Jackie Chan, չինարէն՝ 成龍) Հոնկ Քոնկեան եւ ամերիկեան դերասան


== Մահեր ==
1614, Էլ Կրէքո (El Greco, բուն անունով՝ յուն․՝ Δομήνικος Θεοτοκόπουλος, ծն.1541) յոյն ազգութեան սպանացի նկարիչ
1973, Յակոբ Սիրունի (ծն.1890, ՕԿ) բանասէր, հրապարակագիրՊատկեր:Արթուր Թարխանյան.jpg

2006. Արթիւր Թարխանեան (ծն. 1932) ճարտարապետ


== Տօներ ==
Առողջության համաշխարհային օր


===== Ազգային =====
Մայրութեան եւ գեղեցկութեան օր (Հայաստան)
Կանանց օր (Մոզամպիք)


===== Յիշատակի օր =====
Ցեղասպանութեան յիշատակի օր (Ռուանտա)
7 Ապրիլ


== Արտաքին յղումներ ==
BBC: On This Day
[4] (անգլերէն)
Կեսարիա

Կեսարիա (նախկին անուանումը Փոքր Հայքի՝ Մաժաք), քաղաք ժամանակակից Թուրքիոյ մէջ, որ նախապէս կը պատկանէր Բիւզանդական կայսրութեան։
Կեսարիոյ շրջակայքը գտնուող հնագոյն բնակչութեան վայրն է Գանիշ հողաբլուրը, որ կը գտնուի քաղաքէն 20 Քմ. հիւսիս արեւելք հեռաւորութեան վրայ։ Այս հողաբլուրը Ք.ա. 2800-էն մինչեւ Հելլենական շրջան միշտ կարեւոր եղած է եւ հոս գտնուած են հին Անագապղինձեան (Թունչ) շրջանէն, Ասորիներու (Ասուր) առեւտրական խումբերէն եւ Խեթերէն (Հիթիթ) բազմաթիւ վկայագրութիւններ:Ք.ա. 4-րդ դարու առաջին կիսուն, մինչեւ Պապ թագաւոր, հոն կ'օծուէին եւ օրհնութիւն կը ստանային բոլոր հայոց կաթողիկոսները։


== Աղբիւրներ եւ գրականութիւն ==
Հիմնական կանոնք եւ ծրագիր ուսմանց ժառանգաւորաց վարժարանի Ս. Կարապետի վանուց ի Կեսարիա, Գ. տպ., Զմիւռնիա, տպ. Մատթէոս Մամուրեանի, 1897, 44 էջ։
Սենեքերիմ Խըտրեան, Համառօտ պատմութիւն Կեսարիոյ Նիրզէ գիւղի, Ուոթըրթաուն, 1918, 146, 2 էջ։
Արշակ Ալպոյաճեան, Պատմութիւն հայ Կեսարիոյ. Տեղագրական, պատմական եւ ազգագրական ուսումնասիրութիւն, հտ. Ա., Գահիրէ, 1937, ԼԴ+1-1295 էջ։
Արշակ Ալպոյաճեան, Պատմութիւն հայ Կեսարիոյ. Տեղագրական, պատմական եւ ազգագրական ուսումնասիրութիւն, հտ. Բ., Գահիրէ, 1937, 1295-2479 էջ։
Տրդատ եպս. Պալեան, Հայ վանորայք, հրատարակութեան պատրաստեց Կարինէ Աւետեանը, Ս. Էջմիածին, 2008։
Արիս Տ. Կ. Գալֆայեան, Չօմախլու (Կեսարիա), Նիւ Եորք, Տպ. Կոչնակ, 1930, 168 էջ։
Ալեքս Գրիգորեան եւ Սեդրակ Գարակէօզեան, Յիշատակարան Էվէրէկ-Ֆէնէսէի, Փարիզ, տպ. Տէր Յակոբեան, 1963, 967 էջ։
Aleksan Krikorian, Evereg-Fenesse. Its Armenian history and traditions, Detroit, 1990, 186 p..
Garabed Kalfayan, Chomaklou. The history of an Armenian village, trans. Krikor Asadourian, New York, 1982։
Raymond H. Kevorkian, Paul B. Paboudjian, Les Arméniens dans l'Empire ottoman à la veille du génocide, Paris։ Arhis, 1992.


== Արտաքին յղումներ ==
Կեսարիա. Հայրենագիտական կայք։
Արմենակ Խախամեան

Արմենակ Խախամեան (1884, Քըրշեհիր - 1944, Կոստանդնուպոլիս), հայ դեղագործ։


== Կենսագրութիւն ==
Արմենակ Խախամեան ծնած է 1884 թուականին, Անգարայի նահանգի Կեսարիոյ գաւառի Քըրշեհիր քաղաքին մէջ։
Մանկական տարիքին տեղափոխուած է Կեսարիա։ Ուսանած է Կեսարիոյ ազգային վարժարաններէն ներս։
1904 թուականին աւարտած է Կեսարիոյ Սուրբ Կարապետի ժառանգաւորաց բարձրագոյն վարժարանը։
1908 թուականին աւարտած է Պէյրութի Սեն Ժոզեֆ Ֆրանսական համալսարանի բժշկական բաժինը։
Ուսանողական տարիներուն զանազան պարբերականներու աշխատակցած է՝ գիտական, գրական եւ առողջապահական յօդուածներով։ Բժշկութեամբ զբաղուած է Արեւմտեան Հայաստանի քաղաքներու մէջ եւ արժանացած է մեծ համակրանքի։
1914 թուականին աշխատած է Կ. Պոլսոյ Գալեճիք թաղամասին մէջ, եղած Հալք Էվիի (Ժողովրդական տուն) բուժարանի եւ Բերա թաղամասի աղքատախնամ դարմանատան բժիշկ։
Կ. Պոլսոյ մէջ վայելած է մեծ ժողովրդականութիւն։ 1914 թուականին, Առաջին աշխարհամարտի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ որպէս զինուորական բժիշկ ծառայած է՝ հրամանատարի աստիճանով։
Եղած է Սուրիական ռազմաճակատի վրայ, գերի ինկած է անգլիացիներուն եւ որոշ ժամանակ մնացած՝ Եգիպտոս։ Պատերազմի աւարտէն ետք վերադարձած է Կ. Պոլիս։
1915 թուականին Կ. Պոլսոյ Կալաթա թաղամասին մէջ ձերբակալուած եւ աքսորուած է, զոր պատճառ դարձած է, որ անունը յայտնուի տարբեր հեղինակներու (օրինակ Արշակ Ալպօյաճեանի) նշած նահատակուածներու ցուցակներուն մէջ։
Իրականութեան մէջ հրաշքով փրկուելով կոտորածներէն, վերադարձած է Կ. Պոլիս ու շարունակած զբաղիլ բժշկութեամբ։ Կ. Պոլսոյ Պարմաք Գափու Իմամ փողոցի, ապա՝ Բերա թաղամասի Իսթիքլալ պողոտայի մէջ ունեցած է սեփական դարմանատուն կամ հիւանդանոց, որուն ճակատին հայերէն գրուած էր «Խախամեանի Քլինիք»։
1940-ական թթ. սկզբնաւորութեան Երեւանի մէջ բնակող եղբօրորդիին յղած նամակին մէջ գրած է, որ Կ. Պոլսոյ հայերու վրայ դրուած պետական հարկերը այնքան մեծ են, որ ինքը մտածմներէն խցում ստացած է։
Մահացած է 1944 թուականին, Կ. Պոլիս, սրտային հիւանդութիւնէ՝ 60 տարեկան հասակին։
Թաղուած է Կ. Պոլսոյ Շիշլիի ազգային գերեզմանատան մէջ։
Որդին՝ Լեւոն Արմենակ Խախամեան եւս եղած է ներքին հիւանդութիւններու բժիշկ։
Երեւանի մէջ ազգանուանակից ազգականներ ունի։


== Գիտական գործունէութիւն ==
Գիտական պրպտումները վերաբերած են բժշկական բարոյագիտութեան, բժիշկ-գիտութիւն, բժիշկ-ճշմարտութիւն, բժիշկ-հիւանդ, բժիշկ-բժիշկ փոխյարաբերութիւններին։ Հրապարակախօսական ու բժշկական յօդուածներով եւ այլ ստեղծագործութիւններով թղթակցած է Բագարատ Թեւեանի՝ Կ. Պոլսոյ մէջ լոյս տեսնող «Երջանկին Տարեցոյցը» պարբերականին եւ այլ թերթերու։


== Գրականութիւն ==
Ղազարեան Վ․, Բժշկական եւ առողջապահական տարեցոյց, Կ. Պոլիս, 1914։
Ալպօյաճեան Ա., Պատմութիւն հայ Կեսարիոյ, h. Բ., Գահիրէ, 1937։
Շիկահեր Վարդ, Կիսադարեան պատմութիւն թրքահայ բժշկութեան, 1923–1975, Սթանպուլ, 1975։
Զարմիկի՝ երեւանաբնակ Արմենակ Խախամեանի յայտնած տուեալները, 1998։
Մինասեան Հ., Արմենակ Խախամեան-115, «Նարեկ», Ե., 1999, թ. 1։
Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։
Շահբազեան Յ. եւ ուրիշներ, Ցուցակ Հայոց ցեղասպանութեան զոհերի (1915–1923 թթ.), հ. 3, Անդարայի նահանգ, Երեւան, 2006։


== Աղբիւր ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Սուրբ ՅովհաննԷս եկեղեցի (Տող)

Սուրբ ՅովհաննԷս եկեղեցի, Հայ առաքելական եկեղեցւոյ տաճար Արցախի Հանրապետութեան Հադրութի շրջանի Տող գիւղի կեդրոնը։ Ներկայիս կը գտնուի բարւոք վիճակի մէջ։
Իր համաչափութեան եւ ընդհանուր յատկանիշներով նման է Արցախի Հանրապետութեան Ասկերանի շրջանի Աւետարանոց գիւղի 1651 թուականին կառուցուած Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին, սակայն յատակագծային եւ ծաւալատարածական յօրինուածքով աւելի շատ նման է վաղ շրջանի բասիլիկ եկեղեցիներուն։


== Ճարտարապետութիւն ==


=== Եկեղեցի ===
Կառուցուած է խիստ թեքադիր տեղանքի վրայ։ Հիւսիսային պատը իր բարձրութեան կէսի չափով խրուած է ժայռի մէջ, իսկ հարաւային պատը ամբողջութեամբ բաց է՝ կ'երեւին հիմքերը։ Որով պայմանաւորուած է, որ հիւսիսային պատի վրայ բացուածքը մէկն է, իսկ հարաւայինը՝ 3-ը։ Արեւմտեան պատի արտաքինը շարուած է սրբատաշ քարերով, իսկ միւս պատերը՝ կիսամշակ քարերէն։
Եկեղեցւոյ ծածկը յենուած է չորս սիւներու վրայ, որոնք կառուցուած են Կավաքի քարհանքի քարերով։ Այն ունի 12,9 x 21,7 մ չափեր։
Թաղակապ առաստաղը բարձր է, այդ իսկ պատճառով տանիքի թեքութիւնները համեմատաբար մեծ են։ Այդ թեքութեան շնորհիւ կիսակլոր ելուստներով ծածկասալերը մէկը միւսին վրայ նստած են եւ կը կազմեն ընդհանուր անջրանցիկ մակերեւոյթ մը։
Եկեղեցին ունի քարէ խաչկալ, որու վրայ կայ ընդարձակ արձանագրութիւն

Ըստ Մակար եպիսկոպոս Բարխուդարեանի Սուրբ ՅովհաննԷս եկեղեցին կառուցուեր է 13-րդ դարուն։ Տողի Սուրբ ՅովհաննԷս  եւ Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցիներուն շատ աւելի հնագոյն սրբավայրի գոյութիւնը հաստատող իրական ապացոյցներ։ Երկու եկեղեցիներուն մէջ ալ բեմի աջ կողմին, խորանի մուտքի դիմաց, դահլիճի մակարդակէն քիչ բարձր՝ կը նշմարուի հաստահեղոյս սիւնի խարիսխի զանգուած։
Եկեղեցու միակ մուտքը արեւմտյան կողմից է։ Այն բացվում է դեպի պարսպապատ բակ։ Բակի հարավարեւմտյան անկյունում շրջանաձեւ աշտարակն է։ Աշտարակից երեւում է գյուղի համայնապատկերը։


=== Բակ ===
Բակին մէջ պահպանուեր են բազմաթիւ տապանաքարեր, որոնք ունին արժէքաւոր վիմագրութիւններ։ Տապանաքարերու արժէքը ոչ միայն արձանագրութիւններն են, որոնք կը վկայեն պատմական յատկապէս դէմքերու ու դէպքերու մասին, այլեւ բարձրարուեստ քանդակազարդերը, որոնք հնարաւորութիւն կու տան պատկերացնելու երկրամասի բնակիչներու մշակութային-գեղարուեստական պատկերացումներու եւ ազգագրական առանձնայատկութիւններու ընդհանուր պատկերը։


=== Մատուռ ===
Գրականութեան մէջ կը վկայէ, որ եկեղեցւոյ հիւսիս-արեւմտեան պատին կից եղեր է նեղ ու երկար մատուռ։ Այն կը հանդիսանայ դամբարան։ Այնտեղ ամփոփուած են եղեր մելիքներն ու մելիքազուններն, այդ թիւին մէջ եւ Մելիք Եկանն ու անոր որդին Մելիք Եսային։ Ներկայիս մատուռ-դամբարանատունն՝ կարելի է ըսել եկեղեցւոյ գաւիթը, չէ պահպանուեր։


== Արտաքին յղումներ ==
Տող գիւղի պատմական յուշարձաններ