armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Չարլզ Տիքընզ

Չարլզ Տիքընզ (անգլերէն՝ Charles Dickens,7 Փետրուար 1812(1812-02-07)[…], Landport, City of Portsmouth, Հեմփշիր, Միացեալ ԹագաւորութիւնՊորտսմութ, Հեմփշիր, Միացեալ Թագաւորութիւն - 9 Յունիս 1870(1870-06-09), Գեդս Հիլ Պլեյս, Higham, Gravesham, Քենթ, Քենթ, Անգլիա, Մեծն Բրիտանիոյ եւ Իրլանտայի Միացեալ ԹագաւորութիւնHigham, Gravesham, Քենթ, Քենթ, Անգլիա, Մեծն Բրիտանիոյ եւ Իրլանտայի Միացեալ Թագաւորութիւն), անգլիացի նշանաւոր գրող, վիպասան: 19-րդ դարու մեծ արձակագիրներէն մին։


== Կենսագրական գիծեր ==
Տիքընզ ծնած է Փորթսմուտի մէջ։ Ան Ճոն Տիքընզի եւ Էլիզապէթ Տիքընզի 8 զաւակներէն երկրորդն է։ Ընտանիքը 1815-ին տեղափոխուած է Լոնտոն, իսկ 1817-ին՝ Չեթհըմ։ Այստեղ Չարլզ ուսում առած է Պափթիստ Փասթէօր Ուիլիան Ժիլիայի դպրոցին մէջ։ Մայրաքաղաքի կեանքը զգալի ծախսեր կը պահանջէր, իսկ ընտանիքը բաւարար միջոցներ չունէր, հայրը 1824-ին իր պարտքերու պատճառով բանտ ինկաւ։
Չարլզի մեծ քոյրը շարունակած է ուսում առնել Թագաւորական երաժշտական ակադեմիոյ մէջ մինչեւ 1827-ը։ Այդ ժամանակ Չարլզ աշխատած է գործարանի մը մէջ։
Տիքընզի մեծ մօր մահէն քանի մը ամիս վերջ, ստացած ժառանգութեան շնորհիւ, Ճոն Տիքընզ ազատ արձակուած է բանտէն։
1827-ին աշխատանքի ընդունուած է «Էլլիս եւ Պլեքմոր» փաստաբանական գրասենեակ։ Հոն աշխատած է մինչեւ 1828-ը։ Մինչ այդ, սղագրութիւն սորվելով սկսած է աշխատիլ իբրեւ ազատ լրագրող իր հեռաւոր ազգական Թոմաս Շարլթոնի հետ։
1830-ին «Morning Chronicle» թերթի հրաւէրով հոն աշխատանքի սկսած է: 1837-ին ամուսնացած է Քեթրին Հոկարթի հետ։


== Գրական գործունէութիւն ==
1838-ին լոյս տեսած է «Օլիվըր Թուիստ» վէպը, որու ընթերցողները կը տեղափոխէ Լոնտոնի մէջ ապրող թշուառներու աշխարհը։ Փոքրիկ Օլիվըրի հետ ընթերցողը կը տխրի ու տառապի անոր կրած տանջանքներուն համար։ 
19 Դեկտեմբեր 1843-ին լոյս տեսած է «Քրիսմըս Քարոլ»ը, որ ան այս գիրքը նկարագրած է իբրեւ «փոքրիկ Սուրբ Ծննդեան գիրք»։ Մէկ շաբթուան ընթացքին վաճառուած է վեց հազար օրինակ: Գիրքը կը պատմէ, թէ յամառ, ագահ եւ տհաճ ծերուկ մը (Էպինէյզըր Սքրուչ) ինչպէս փոխուած է մէկ գիշերուան մէջ: Երեք հոգի կը տեսնէ Ծննդեան տօնի երազին մէջ. անոնք անցեալի, ներկայի եւ ապագայի հոգիներն են: Իրենց հետ կարճ ճանապարհորդութիւններ կ՚ընէ (մէկ առ մէկ)։ Վերջապէս ան կը դառնայ լաւ եւ օգտակար անձնաւորութիւն մը:
Իսկ «Տէյվիտ Քափփըրֆիլտ» վէպը լոյս տեսած է 1850-ին։ Գիրքը ինքնակենսագրական տարրեր ունի, կեանքի պատմութիւն մըն է, ուր գլխաւոր հերոսը կը պայքարի անարդարութեան եւ անիրաւութեան դէմ։ Մարդիկ այսօր ալ սիրով կ՚ընթերցեն պատմութիւնները Տիքընզի հերոսներու, որոնք կ՚անցնին ծանր ու դժուար փորձութիւններու մէջէն՝ յանուն արդար կեանքի եւ արժանապատուութեան։
Չարլզ Տիքընզ գրած է նաեւ «Պարոն Փիքուիքի յուշերը» (1837),  «Նիքոլաս Նիքելպի» (1839), «Հնավաճառի խանութ» (1841), «Տոմպի եւ որդին» (1848), «Տխրութեան տունը» (1853), «Երկու քաղաքի պատմութիւն» (1859), «Էտուին Տրուտի գաղտնիքը» (1870) եւ այլն։ 
Անոր շարք մը գործերու հիման վրայ նկարահանուած են գեղարուեստական շարժանկարներ. «Օլիվըր Թուիստ» 1969 թուականին, արժանացած է Օսքար մրցանակի։
Տիքընզի ստեղծագործութիւնները առաջին անգամ հայերէնի թարգմանուեցան 1882 թուականին։
Չարլզ Տիքընզ իր համբաւի գագաթնակէտին 9 Յունիս 1870 թուականին, մահացած է Լոնտոնի մէջ: Գերեզմանը կը գտնուի Լոնտոնի Ուեսթմինսթըր եկեղեցիին մէջ։
Բժիշկ (ամսաթերթ)

«Բժիշկ» (Տրապիզոն), բժշկական-առողջապահական հայերէն 16-24 էջերով ամսաթերթ:
Հրատարակուած է Տրապիզոն 1911-ին եւ Պոլիս 1912-14, տնօրէնութեամբ Վահան Ղազարեանի: Բովանդակութիւնը յատկանշուած է բժշկական զրոյցներով, ազգային հիւանդանոցի լուրերով, հայ բժիշկներու պաշտպանողական եւ թրքական հակահայ խտրականութեան դէմ գրութիւններով:
Տպուած է Սեռար եղբայրներու, Օննիկ Արզումանեանի Արաքս եւ Շանթ տպարաններուն մէջ։


== Ծանօթգրութիւններ ==
Քարականտա

Գարականտա կամ ար․ Կարագանդա (ղազ.՝ Қарағанды), քաղաք Ղազախստանի մէջ, Կարագանդաի մարզի վարչական կէտրոնը։ Երկաթուղաին կայարան է Պետրոպավլովսկ-Չու երկաթուղու վրա։ Ունի 480 հազար բնակիչ (2013)։
Արդյունաբերութեան գլխավոր ճիւղը ածխարդիւնահանութիւնն է։ Ունի համալսարան, պոլիտեխնիկական, բժշկական, մանկավարժական, ֆիզիկական դաստիարակութեան ինստիտուտներ, դրամատիկական թատրոն, հայրենագիտական թանգարան, բուսաբանական այգի։ Հիմնադրուել է Կարագանդայի ածխավազանի կէտրոնի մէջ գտնուած հանքափորներու ավանի տեղը։ Քաղաք է 1934 թուականէն։


== Բնակչութիւն ==
Նեքրոթիքի, Քալիմնոս

Նեքրոթիքի (յուն․՝Νεκροθήκη Καλύμνου), հարաւային Էգէականի  ժայռակղզիակ, Տոտեքանիսա։ Փլաթի կղզիակին դէպի հիւսիս շարունակութիւնն է։ 


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==
Նեքրոթիքի Փսերիմոսի ժայռակղզիակն է եւ կը պատկանի Քալիմնոսի քաղաքապետութեան։ Տարածութիւնն է 0,01 քլ․²։ Փլաթի կղզիակին դէպի հիւսիս շարունակութիւնն է եւ կը գտնուի անոր Քորաքա հրուանդանի արեւմտեան կողմը։
Սամարա

Սամարա (ռուս.՝ Самара), քաղաք Ռուսաստանի մէջ։ Սամարայի մարզի վարչական կէնտրոնն է։ Բնակչությունը՝ 1 169 719 մարդ (2017)։ 1935 թվականէն մինչեւ 1991 թվականը կոչուել է Կույբիշեւ։ Տեղակայված է Վոլգայ գետի ձախ ափին՝ այն հատվածին մէջ որտեղ Վոլգա է կը լցուի Սամարա գետը, որից էլ կուգայ քաղաքի անվանումը։


== Բնակչութիւն ==
Ֆրանչիսկոս Աղաճանեան

Ֆրանչիսկոս Աղաճանեան, (1894, Ախալցխա), եպիսկոպոս, ծնած Ախալցխա (Վրաստան) 1894, ծննդավայրին մէջ նախնական ուսումը ստանալէ ետք՝ փոքր հասակին Հռոմի Ուրբանեան վարճաանը կը ղրկուի, ուր փայլուն շրջան մը բոլորելէ ետք՝ համալսարանական ընթացքը կ՚աւարտէ ստանալով փիլիսոփայութեան, աստուածաբանութեան եւ Երկուց իրաւանց վարդապետական աստիճանը։ 1917-ին Ռուսիոյ թեմին վրայ քահանայ կը ձերնադրուի, համաշխարհային պատերազմէն ետք կրցած է երդալ Թիֆլիս, ուր ժողովրրդական պաշտօն վարելով՝ կարճ ժամանակի մէջ ամբողջ ժողովրդեան համակրանքը վայելած է։ Յետոյ 1920-ին Հռոմ կանչուած է Ուրբանեան համալսարանին մէջ փիլիսոփայութեան դասատուի պաշտօնով եւ միեւնոյն ատեն կը վարէ Լեւոնեան դպրեվանքի (ուր միայն հայ կղերականներ կը պատրաստուին) Փոխան-Մեծաւորի պաշտօնը։ Գեր. Աղաճանեան փիլիսոփայական շրջանէն անցած է Աստուածաբանութեան կաճարի դասատուութեան, որով մինչեւ օրս (1937) կ՚ուսուցանէ հոն ամէն ազգի համալսարանականնէրուն՝ Յաղագս խորհրդոյ մասնաճիւղը։ 1932-ին Արհ. Տէր Աբրահամեանի կը յաջորդէ Լեւոնեան դպրեվանքի մեծաւորութեան պաշտօնով զոր կը վարէ ցայսօր (1937)։ Տեղեակ է լատիերէն, իտալերէն, անգլիերէն, ֆրանսերէն, ռուսերէն եւ վրացերէն լեզուներու։
Ս. Աթորը իբրեւ գնահատանքի ցոյց այս կարող հայազգի հոգեւորականը բարձրացուցած է եպիսկոպոսութեան՝ իբրեւ տիտղոսաւոր Կոմոնայի Հայոց եւ 1935 Յուլիս 21-ին տեղի ունեցած է եպիսկոպոսական ձեռնադրութիւնը։ Գեր. Ֆր. Աղաճանեան 1929-ին Տէր Կոմիտաս Քէօմիւրճեանի Երանուցման առթիւ իր աշխատանքի մեծ բաժինը բերած է։


== Աղբիւրներ ==
Հայ հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938 Պուքրէշ, էջ 93-94։
12 Յունիս

12 Յունիս, տարուան 163-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 164-րդ) օրն է։

Տարուան աւարտին կը մնայ 202 օր


== Դէպքեր ==
1867՝ կազմաւորուեցաւ Աւստրիա-Հունկարական կայսրութիւնը
1990՝ Ռուսիոյ անկախութեան հռչակումը
1991՝ Պորիս Ելցինը կ'ընտրուէ Ռուսիոյ Դաշնութեան նախագահ


== Ծնունդներ ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:12 Յունիսի ծնածներ

1881` Մաքս Մաքսուտեան (ֆրանսերէն՝ Max Maxudian, մ.1976), ֆրանսահայ դերասան
1930՝ Սեպուհ Աբգարեան (մ.2014), երգահան, երգիչ, խմբավար
1941՝ Չիկ Կորէա (մ․2021), Ճազի աշխարհահռչակ դաշնակահար եւ երգահան
1985` Տէյվ Ֆրանքոյ (անգլերէն՝ David John "Dave" Franco), ամերիկացի դերասան


== Մահեր ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:12 Յունիսի մահացածներ

1915՝ Ոսկան Թոփալեան (ծն.1878, Մարաշ)
1934՝ Վահան Գարտաշեան (անգլերէն՝ Vahan Cardashian, ծն.1883), փաստաբան
1935՝ Երուանդ Աղաթոն (ծն.1860, Կ.Պոլիս), երկրագործ
1993՝ Մոնթէ Մելքոնեան (ծն.1957), արցախեան պատերազմի հրամանատար


== Տօներ ==
Անկախութեան օր (Փիլիփիններ, Սպանիայէն, 1898)
Հելսինքիի օր Ֆինլանտա
Ռուսիոյ օր (Ռուսիոյ Դաշնութիւն)
Գրական Սեռեր

Գրական Սեռեր, գրաւոր ստեղծագործութեան տեսակներ։ Գրական սեռերը իրենց կարգին կը բաժնուին ենթասեռերու կամ Տեսակներու։ Գրական տեսակները կազմուած են աստիճանաբար՝ պատմական հոլովոյթով, նախ՝ ժողովրդական բանահիւսութեան, ապա գրաւոր-գեղարուեստական գրականութիւն։ Անոնք բոլորն ալ, ունենալով յանդերձ տուեալ սեռի՝ արդէն նշուած ընդհանուր յատկանիշները, իւրաքանչիւրը տէր է իր մասնայատկութիւններուն, որոնք կը վերաբերին երկերու թեմային, կառուցուածքին եւ այլն։ Այսպէս․
Ա. Պատմողական սեռի ներկայ գլխաւոր տեսակներէն են՝ պատմուածքը կամ նորավէպը եւ վէպը. իսկ անոր անցեալ, պատմական տեսակներէն յիշենք՝ առասպելը, հեքիաթը, վիպերգութիւնը, դիւցազներգութիւնը (այս վերջինները՝ առաւելաբար գրականութիւններու հոլովոյթին բերանացի-բանահիւսական ժամանակաշրջաններուն կը պատկանին)։
Բ. Քնարերգական սեռի տեսակներէն են՝ եղեռերգութիւնը, ներբողը եւ այլն։ Բոլորն ալ կը պատկանին անցեալին (թէեւ աւելի նոր՝ գրաւոր գրականութեան ժամանակաշրջանի յատուկ)։
Այսօր, քնարերգական սեռի երկերը արդէն այլեւս չեն հետեւիր կայուն ձեւերու, ունին աւելի ազատ ձեւաւորում։
Գ. Թատերգական սեռի տեսակներէն են՝ ողբերգութիւնը, կատակերգութիւնը, տռաման։
Ներկայիս արտադրուող թատերգական երկերը ասոնցմէ կը պարփակեն զանազան տարրեր, բայց կը յիշեցնեն մանաւանդ երրորդը՝ տռաման, որ արդէն ծնունդ է աւելի նոր ժամանակաշրջանի։
Տարեգրութիւն (տարեթերթ)

Տարեգրութիւն (1800 - 1802), աշխարհաբար տարեթերթ։
Ազդարարի լռելէն ետք, Վենետիկի միաբանութիւնը կը ձեռնարկէ սոյն աշխատութեան։ Այն իր բովանդակութեամբ լրագրոյ պաշտօն կը վարէր, հետեւաբար կարելի է նաեւ լրագիր անուանել։ Ի տարբելութիւն միայն՝ որ փոխանակ կարճ շչջանի մը մէջ հրատակուելու, տաւոյն վերջաւութեան կը հրատարակուէր։ Այնտեղ կը հրապարակուէր տարուան երեւելի քաղաքական, գիտական, եկեղեցական դէպքերու մանրամասն տեղեկութիւններ։
Տարեգրութեան դիրքը եղած է փոքր ութածաւալ, ըստ ժամանակին, տպագրութիւնն ու թուղթը՝ մաքուր, իսկ լեզուն՝ աշխարհաբար։ Ա․ հատորը
կը հրատարակուի 1800-ին, ուր կը պատմուի 1799-ի դէպքերը։ Միեւնոյն ձեւով եւս կը հրատարակուին յաջորդները (մինչեւ 1803)։
Լրագրութեան մանկութեան հասակին ՝ Տարեգրութիւնը, աշխարհի տարբեր կողմերէ գիտական եւ այլ նիւթեր հաղորդելով, մեր առջեւ կը դնէր ժամանակին աշխարհիկ լեզուն։


== Աղբիւրներ ==
Պատմութիւն Հայ Լրագրութեան, Հ․ Գրիգորիս Վ․ Գալէմքեարեան, Վիեննա, Մխիթարեան տպարան, 1893, էջ 25-27։
Օսմիոն

Ոսմիոն՝ քիմիական տարր է, որուն նշանն է Os (լատ.՝ Osmium-էն), կարգահամարը՝ 76, ատոմական զանգուածը՝ 190,2։ Արծաթափայլ կապտավուն մետաղ է։


== Պատմութիւն ==
Ոսմիոնը յայտնաբերած են իրիտիւմին հետ միաժամանակ Լոնտոն տեղ 1803 թուականին անգլիացի քիմիագէտներ Սմիթսըն Թենանթը (անգլերէն՝ Smithson Tennant) եւ Ուիլիըմ Ուոլասթընը (անգլերէն՝ William Hyde Wollaston)՝ արքայաջուրին մէջ բնածին սպիտակ ոսկին լուծելէն հետո մնացած սեւ փոշիին մէջ։
Յայտնաբերուած նոր տարրը փաստագրուած եղած է Թենանթի Լոնտոնի թագաւորական հասարակութեան նամակին մէջ, Յունիս 21-ին, 1804 թուական:


== Անուանում ==
Անուանումն ստացած է քառօքսիտի՝ OsO4 սուր հոտի պատճառաւ՝ հին յուն․՝ ὀσμή՝ «հոտ» բառէն։ Պատճառը ոսմիոնի ցնդող OsO4 օքսիտի՝ օզոնի սուր հոտ հիշեցնող հոտն է։


== Բնութեան մեջ ==
Երկրակեղեւին քիչ տարածուած տարր է (5•10−6 զանգուած %)։ Կը հանդիպէ ոսմիոնիրիտիւմային հանքանիւթերու ձեով։


== Բնագիտական Յատկութիւններ ==

Բոլոր նիւթերու մէջ ունի ամէնամեծ խտութիւնը՝ 22.59 կ/սմ3։ Այդ ցուցանիշով անոր հետ կրնայ համեմատուիլ միայն իրիտիւմը։


== Քիմիական Յատկութիւններ ==
Տարրերի պարբերական համակարգի VI պարբերութեան, VIII խումբի քիմիական տարր է, d-տարր է, կը պատկանի պղատինային մետաղներու շարքին։ Աթոմի արտաքին ելեքտրոնային թաղանթներու կառուցուածքն է 5s2 5p6 5d6 6s2։ К, L, M եւ N թաղանթները լրացուած են։
Հայ Բոյժ (ամսագիր)

Հայ Բոյժ, բժշկական առողջապահական ամսաթերթ-պարբերաթերթ: Շաւարշ Նարդունի իր անձնական միջոցներով եւ նախաձեռնութեամբ հրատարակած է «Հայ բուժ»-ը` 1934 հոկտեմբերէն սկսեալ, որպէս բժշկական ամսագիր: Ամսագիրը իր գոյութիւնը պահպանած ու պատնէշի վրայ մնացած է շուրջ 30 տարի, որոշ ընդհատումներով ու կաղացումներով:


== Պատմութիւն ==
1934-ին Փարիզի մէջ Շաւարշ Նարդունիի նախաձեռնութեամբ սկսած է հրատարակուիլւ Հայ Բոյժ  բժշկական-առողջապահական ամսաթերթը, որ շարունակուած է հրատարակուելու մինչեւ 1968:
Եղած է ամսաթերթ, պարբերաթերթ, տարեգիրք եւ նոյնիսկ դադրած է հրատարակուելէ քանի մը տարի:
Ամսագիրը վերջին տարիներուն մատնուած է նիւթական-հրատարակչական դժուարութիւններու եւ Շաւարշ Նարդունին իր անձնական միջոցներով կրցած է պատնէշի վրայ պահել «Հայ բուժ»-ը մինչեւ 1968՝ իր մահը:


== Բովանդակութիւն ==
Նարդունին «Հայ բուժ»-ի հրատարակութեան առաջին օրերէն իր շուրջ  համախմբած է արտասահման ապրող հանրածանօթ հայ բժիշկներու խումբ մը: Ան գրած է` հմտութեամբ, հաղորդականութեամբ, զուարթաբանութեամբ, կատակներով, մաքուր գեղեցիկ  հայերէնով եւ ճոխ հայերէն բժշկական բառամթերքով: Ան ճոխացուցած է «Հայ բուժ»-ը նաեւ առողջապահական նիւթերու ֆրանսերէնէ-հայերէն թարգմանութիւններով:
նարդունի անդրադարձած է ֆիզիկական դաստիարակութեան, առողջապահութեան հարցերուն, աջակցելով սփիւռքի հայութեան գոյապահպանման ջանքերուն։ Ան տպագրած է տեղեկութիւններ առողջապահութեան ու բժշկութեան մասին, ծանօթացնելով հիվանդութիւններու ախտանշաններուն, պայքարելով ծխելու դէմ։
Հայ Բոյժի շիջումէն 13 տարի առաջ, 1955-ին, Պէյրութի մէջ ծնունդ առած է Հայ Բոյժի նման «Բժիշկ» ամսաթերթը՝ իբրեւ բժշկագիտական եւ առողջապահական ամսագիր:


== Աղբիւրներ ==
Պէյրութի «Բժիշկ» Ամսաթերթը Եւ Տոքթ. Գեղարդը
Ո՞ւր Է Սփիւռքահայ Բժշկական Գրականութիւնը
Ալ Ախպար (Լիբանան)

«Ալ Ախպար» (արաբերէն االأخبار , լատինատառ Al Akhbar‎ որ կը նշանակէ լուրերը), Լիբանանի տարածուած արաբերէն լեզուով օրաթերթերէն մէկը: Հիմնուած է 1938-ին: Երկար ընդհատումէ ետք վերադարձաւ յանրութեան 2006-ին Ժօզէֆ Սամահայի եւ Իպրահիմ Ալ Ամինի գլխաւորութեամբ: Կը հակի Հեզպօլլահի եւ Մարտ 8 Լիբանանեան քաղաքական շարժման:


== Արտագին յղումներ ==
«Ալ Ախպար»ի պաշտօնական կայքէջ
Նապաստակ

Նապաստակներ (լատիներէն՝ Leporidae), կաթնասուն անասունններ։ ՀՀ տարածքին կը հանդիպինք՝ մէկ տեսակին, գորշ կամ եւրոպական նապաստակներու։ Տարածուած են դաշտերու, թփուտներու, տափաստաններու եւ այլ վայրերու մէջ։


== Կենսաբանական Նկարագիր ==
Մարմինին երկայնքը՝ 50-60 ս․մ․ է, կը կշռեն՝ 4-5, երբեմն՝ մինչեւ 7 ք․կ․։ Ականջները երկար են, պոչը՝ կարճ։ Կ'ըլլան մոխրագոյն կամ սպիտակ։
Մթնշաղին, մասամբ՝ գիշերը, արագաւազ են։ Կը սնանին բոյսերով։ Թէ՛ գորշ, թէ՛ սպիտակ նապաստակները կ'ունենան 3-6 ձագ, որոնք կը ծնին բաց աչքերով, աղուամազով ծածկուած, շարժելու ունակ եւ քանի մը օր անց պատրաստ՝ ինքնուրոյն սնուելու։ Նապաստակի կաթը շատ սննդարար է՝ 6 անգամ աւելի իւղոտ, քան կովու կաթը, այնպէս որ 1 անգամ կերակրուելէ ետք, 3-է 4 օր կուշտ կը պահէ (ձագերու պարագային)։ Կ'ապրին 10-12 տարի։ Միսը համեղ է։ Երբեմն կը վնասեն պտղատու այգիներն ու նորատունկ ծառերը։

Նապաստակները ուտելիք կը հանդիսանան գիշատիչներուն համար, որոնք են՝ գայլերը, աղուէսները, առիւծները, օձերը, կզաքիսները, նաեւ՝ բուերը, արծիւներն ու բազէները:


== Ճագարներու Եւ Նապաստակներու Տարբերութիւնները ==
Նապաստակները[] ճագարներու համեմատ ունին աւելի մեծ չափեր աւելի ծանր են: Նապաստակներու մորթին աւելի հաստ է եւ մազերը աւելի երկար են։
Ճագարներու ձագերը կը ծնին անմազ, կոյր, խուլ եւ առաջին 10-15 օրերու ընթացքին նոր անասունը կը նմանի է իր իրական տեսքին, իսկ նապաստակներու ձագերը կը ծնին լայն բացած աչքերով եւ արդէն քանի մը վայրկեաններու ընթացքին կրնան արագ վազել։
Նապաստակներու ականջները աւելի լայն են եւ աւելի երկար։ Անոնք կ'ապրին բնութեան մէջ եւ վայրենի են, իսկ ճագարները սովոր են մարդու ներկայութեան եւ կը գտնուին անոր հսկողութեան տակ։


=== Վերարտադրութիւնը ===
Նապաստակները կը բազմանան տարին մէկէն երեք անգամ եւ սովորաբար կը ծնին 3-7 ձագեր։ Յղութիւնը կը տեւէ 30-50 օր։


== Տեսակները ==

Pentalagus ցեղ
Ամամիի ճագար (Pentalagus furnessi)
Bunolagus ցեղ
Պուշմենեան ճագար (Bunolagus monticularis)
Nesolagus ցեղ
Սումաթրայի զօլաւոր ճագար (Nesolagus netscheri)
Անամիթեան զօլաւոր ճագար (Nesolagus timminsi)
Romerolagus ցեղ
Հրաբխային ճագար (Romerolagus diazi)
Brachylagus ցեղ
Փիկմի ճագար (Brachylagus idahoensis)
Sylvilagus ցեղ
Tapeti ենթացեղ
Ջուրի ճագար (Sylvilagus aquaticus)
Պրազիլական ճագար (Sylvilagus brasiliensis)
Փանամայի ճագար (Sylvilagus dicei)
Կերերոյի ճագար (Sylvilagus insonus)
Ճահճային ճագար (Sylvilagus palustris)
Վենեզուելական ճագար (Sylvilagus varynaensis)
Sylvilagus ենթացեղ
Անապատի ճագար (Sylvilagus audubonii)
Մանզանոյի ճագար (Sylvilagus cognatus)
Մեքսիքական ճագար (Sylvilagus cunicularis)
Արեւելեան ճագար (Sylvilagus floridanus)
Թրես Մարիայի ճագար (Sylvilagus graysoni)
Սարերու ճագար (Sylvilagus nuttallii)
Ափալաչներու ճագար (Sylvilagus obscurus)
Ամրակազմ ճագար (Sylvilagus robustus)
Նոր անգլիական ճագար (Sylvilagus transitionalis)
Microlagus ենթացեղ
Մացառներու ճագար (Sylvilagus bachmani)
Սան Խոսէի ճագար (Sylvilagus mansuetus)
Night Ark

Night Ark. Հայ-ամերիկեան ճազ երաժշտական քառեակ։  Հիմնուած է 1986-ին։


== Կազմը ==
Արա Տինկճեան
Արմէն Տօնելեան
Արթօ Թունճպոյաճեան
Մարք Ճոնսըն


== Ձայնագրութիւն ==
  


== Տե՛ս նաեւ ==
Armenian Navy Band
Element Band
System of a Down


== Արտաքին յղումներ ==
Ճազը Հայաստանի մէջ
Ալէք Ենիգոմշեան

Ալէքսանդր Ենիգոմշեան (յայտնի նաեւ Ալէք Ենիգոմշեան, 6 Փետրուար 1955(1955-02-06), Պէյրութ, Լիբանան), հայ քաղաքական գործիչ, «Միացում» նախաձեռնութեան հիմնադիր, «Մոնթէ Մելքոնեան» հասարակական կազմակերպութեան տնօրէն, Հայաստանի ազատագրման հայ գաղտնի բանակի նախկին անդամ։


== Կենսագրութիւն ==
Առաւել յայտնի է 3 Հոկտեմբեր 1980-ին Ժնէւի հուրանոցի ռմբակոծմանը իր մասնակցութեամբ, երբ նռնակը, որ ան պատրաստած էր Սուզի Մահսերեճեանի հետ ժամանակէն շուտ պայթեցաւ, անիկա դարձնելով կոյր եւ կտրելով անոր ձախ ձեռքը։ Ենիգոմշեանը եւ ԱՄՆ քաղաքացի Մահսերեճեանը բռնուեցան։ Ենիգոմշեանը մեղադրուած է անօրինական պայթուցիկ սարք պահելու համար, դատապարտուած է պայմանական 18 ամսուայ ազատագրկման եւ Շվեյցարիայի վտարման։ Այս բանտարկութիւններէն ետք ԱՍԱԼԱ-ն աշխուժացուց իր գործողութիւնները՝ պահանջելով բանտարկեալներէն ազատ արձակում, որ շուտով իրականութիւն դարձաւ։ Ալէք Ենիգոմշեանը նախախորհրդարանի անդամ է, իր ելոյթներուն կը հորդորէ դուրսի հայութեան վերադառնալ Հայրենիք։
Առիւծ (այլ կիրառումներ)

Առիւծ՝ կատուազգիներու ընտանիքէն վայրի կաթնասուն կենդանի
Առիւծ (կենդանակերպ)՝ կենդանակերպի նշան
Առիւծ (համաստեղութիւն)՝ համաստեղութիւն
Պելֆորի առիւծ՝ առիւծի արձան Ֆրանսայի մէջ
238 Հիփաթիա աստղակերպ

238 Հիփաթիա աստղակերպ. մութ գոյնով մեծ աստղակերպ մը, կը պատկանի Աստղակերպերու Գլխաւոր Գօտիին։ Բացարձակ մեծութեամբ աստղակերպ է, այդպէս ինչպէս հաստատուած է Արեգակնային Դրութեան համար։ 


== Տեղեկութիւններ ==
Աստղակերպը կը յայտնաբերուի 1884-ին, գերմանառուս աստղաբան Վիքթոր Քնորէյին կողմէն, երբ Պերլինի Աստղադիտարանէն կը դիտարկէր։ Ան կու տայ Աղեքսանտրիա ծնած ու մեծցած յոյն թուանաբան Հիփաթիային անունը։ 
Աստղակերպին միջին տրամագիծը մօտաւորապէս 149 քլ․ է, իսկ ալպետոն (albedo)՝ 0,042։ Հիփասթիա աստղակերպը ինքնիրվրայ կը թաւալի ամէն 8 ժամ եւ 52 վայրկեան։


== Տե՛ս նաեւ ==
3092 Իրոտոթոս աստղակերպ
132 Էթրա աստղակերպ
659 Նեսթոր աստղակերպ
1647 Մենելաոս աստղակերպ
911 Աղամեմնոն աստղակերպ
Պերճ Մոմճեան

Պերճ Մոմճեան, ծ. 1920-ին Աքսար Աւանի մէջ: 
«Յառաջդիմասէր» ակումբի «ընտանիքի»ին մաս կազմած է երեսունական թուականերուն սկիզբները:
«Կամք» մարմնամարզական ակումբի աթլեթի եւ սկաուտական շարժումներուն առընթեր մասնակցութիւն բերած է «Յառաջդիմասէր»ի ընկերային ու մշակութային գործունէութեան։
Ծնած է Իզմիրէն ոչ շատ հեռու Աքսար աւանը։ Իզմիրի աղէտին, յունական նաւերու օգնութեամբ կ'ապաստանի Յունաստան, ապա տարի մը ետքը կ'անցնի Աղեքսանտրիա, մօրեղբօրը քով։
Յաճախած է Աղեքսանդրիոյ Պօղոսեան Ազգ. վարժարանը։ 1960-1965 եղած է օգնական այցելու խմբագիր «Յուսաբեր»ի, Բենեամին Թաշեանի կողքին: Անցնելով Մոնթրէալ, 1965-էն սկսեալ կ'աշխատակցի «Հորիզոն»ի, «Հայրենիք»ի եւ «Լրաքաղ»ի:
Գրիգոր Ամիրեանի Բնակելի Տուն

Գրիգոր Ամիրեանի բնակելի տուն, տեղական նշանակութեան պատմամշակութային յուշարձան Երեւանի Կեդրոն վարչական շրջանին մէջ՝ Աբովեան փողոցին վրայ։


== Պատմութիւն ==

Շէնքը կառուցուած է 19-րդ դարու վերջերուն՝ 1870-ականներուն։ Պատկանած է մեծահարուստ առեւտրական Գրիգոր Ամիրեանին։ Անոր կը պատկանէր նաեւ Աբովեան 10 հասցէին վրայ գտնուող շէնքը, ուր այժմ կը գտնուի Երկրաբանութեան պետական թանգարանը։
1884-1888 եւ 1898-1907  այստեղ տեղակայուած եղած է Երեւանի քաղաքային դուման եւ վարչութիւնը, որ 1907-ին  տեղափոխուեցաւ Տէր-Ղուկասովսկիի փողոցի վրայ կառուցուած շէնք (գտնուածէ «Կոնգրես» հիւրանոցի տեղը, քանդուած է 1999-2000-ականներուն)։
1910-1911  ծառայած է իբրեւ ակնաբուժարան։
1911-1915  շէնքին մէջ եղած բժիշկ Յովհաննէս Յովհաննիսեանի մասնաւոր բուժարանը։
Շէնքին վրայ կայ յուշաքար, համաձայն որուն 1928-ին  այդ շէնքին մէջ իջեւանած ռուս բանաստեղծ Մաքսիմ Կորքին։


== Ոճ ==
Շէնքը կառուցուած է բարեկեցութեան ժամանակաշրջանի (Belle Époque) ոճով։


== Վարպետ Օնիկի լուսանկարչատունը ==

Աբովեան փողոցին վրայ գտնուող այս շէնքին մէջ գործած է Երեւանի ամենահին լուսանկարչատներէն մէկը։ Անոր պատմութիւնը կը սկսի դեռեւս 1927-ին, երբ ծագումով վանեցի Գաբրիէլ Խանոյեանը կը գաղթէ Երեւան։ Որոշ ժամանակ ետք ան կը մեկնի Կիսլովոդսկ՝ ուսանելու լուսանկարչական արուեստ։
1917-ին կը վերադառնայ Հայաստան եւ 1922-ին  Աստաֆեան 22 հասցէին վրայ կը բանայ իր լուսանկարչատունը։
Օնիկ Յարութիւնեանը կը սկսի ուսանել քեռիի՝ Գաբրիէլ Խանոյեանի մօտ եւ շուտով կը սկսի օգնել անոր։
Օնիկ Յովհաննիսեանը կամ, ինչպէս ժողովուրդը անոր կ՚անուանէր, վարպետ Օնիկը 55 տարի զբաղուած է լուսանկորչութեամբ եւ ստեղծած բազմաթիւ լուսանկարներ։ Լուսանկարած է այնպիսի նշանաւոր մարդոց, ինչպիսին են Աւետիք Իսահակեանը, Պարոյր Սեւակը, Յովհաննէս Շիրազը, Արամ Խաչատրեանը, Շարլ Ազնաւուրը, Մարտիրոս Սարեանը, Յովհաննէս Բաղրամեանը եւ այլք։
Այսօր վարպետ Օնիկի լուսանկարչատունը կ՚աշխատեցնէ անոր տղան՝ Արմէն Խանոյեանը։
2009-ին  Երեւանի քաղաքապետարանը յայտարարեց տենդեր: Շահող ընկերութիւնը որոշեց չքանդել շէնքը եւ տարածք յատկացուց լուսանկարչատան։
2010-ին  լուսանկարչատունը տեղափոխուեցաւ Պուշկինի փողոցի նորակառոյց շէնքերէն մէկուն մէջ։
2011-էն այստեղ կը գործէ «Դալան» պատկերասրահը։


== Պատկերասրահ ==

		
		


== Տես նաեւ ==
Կեդրոն վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկ (Երեւան)


== Արտաքին յղումներ ==
Ֆոտոկամարի ուրուականը
Երեւանի պատմութիւնը` ամենահին լուսանկարչատանը
Ա. Խանոյեան. Իսկական լուսանկարիչը իրեն երբեք պրոֆեսիոնալ չի համարում
«Այլ Երեւան» նախագիծ
Շրջայց Երեւանով:Հին Աբովեան փողոց` Պուշկինի փողոցէն Թումանեան փողոց
199 (թիւ)

199 (հարիւր իննսունինը) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 198-ի եւ 200-ի միջեւ


== Յատկութիւններ ==
 A000040  քառասունվեցերորդ պարզ թիւն է
 A006567  տասնհինգերորդ զրապ թիւն է
երեք յաջորդական պարզ թիւերու գումար է՝ 199=61+67+71
հինգ հաջորդական պարզ թիւերու գումար է՝ 199=31+37+41+43+47
կիրառութիւններ
199 Պիպլիս աստեղնեակի կարգային թիւն է
 Alt + 199 -ի գործադրումով կը ստացուի ╟ նշանը
Տարուայ 199րդ օրն է Յուլիս 18-ը (նահանջ տարիներուն՝ Յուլիս 17-ը)
1613 թուական

1613 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 13րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1613 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1613 մահեր
Պարոյր Սեւակ

Պարոյր Սեւակ (Պարոյր Ղազարեան) (24 Յունուար 1924, Զանգակատուն - 17 Յունիս 1971, Երեւան), հայ մեծատաղանդ բանաստեղծ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Արարատեան դաշտի գիւղերէն՝ Զանգակատունի մէջ (նախկին Չանախչի)։
Երեւանի պետական համալսարանի բանասիրական բաժանմունքը աւարտած է 1945-ին։ Թեկնածուականը պաշտպանելէ ետք, 1951-ին Սեւակ ընդունուած է Մոսկուայի Մաքսիմ Կորքիի անուան համաշխարհային գրականութեան բաժանմունքը, ուրկէ վկայուելով՝ միեւնոյն հաստատութեան մէջ պաշտօնավարած իբրեւ դասախօս:
Սկսած է գրել ուսանողական տարիներուն։ Իր առաջին բանաստեղծութիւնները հրատարակուած են 1942-ին, իսկ առաջին ժողովածուն՝ 1948-ին։ Գործած է մամլոյ մէջ՝ իբր անդամ խմբագրութիւններու։
1915–էն շարունակած է բարձրագոյն ուսումը Մոսկուայի Մաքսիմ Կորքիի անուան համաշխարհային գրականութեան հիմնարկին մէջ, ուրկէ վկայուած է, այնուհետեւ իբրեւ դասախօս պաշտօնավարելով միեւնոյն հաստատութեան մէջ։ Այս շրջանին սկսած էր դառնալ հայ գրականութեան տիրական անուններէն՝ իբրեւ ինքնատիպ բանաստեղծ եւ ուժեղ խառնուածքով մտաւորական։ Այսպէս, իր «Անլռելի զանգակատուն» վիպերգը՝ նուիրուած Կոմիտասի (1959), պիտի ունենար զանազան հրատարակութիւններ Հայաստանի ու Սփիւռքի մէջ (Պէյրութ եւ Թեհրան): Աւելի ուշ, նոյնպիսի ընդունելութիւն պիտի գտնէր «եղիցի լոյսը» (1971) ։
1963–ին Երեւանի մէջ աշխատանքի անցած է ՀՍՍՀ Գիտութիւններու Ակադեմիայի Մանուկ Աբեղեանի անուան գրականութեան հիմնարկին մէջ, իբրեւ աւագ գիտաշխատող։ 1966–ին պաշտպանած իր թեկնածուական աւարտաճառը՝ Սայեաթ-Նովայի մասին, կը դառնայ կարեւոր ներդրում իր մարզին մէջ, ու անոր որակը պատճառ կը դառնայ, որ Սեւակը ստանայ բանասիրական գիտութիւններու դոկտորի աստիճանը։ 1966–էն Գրողներու Միութեան վարչութեան քարտուղար կ՚ըլլայ։
Կը մահանայ ինքնաշարժի անհեթեթ արկածով մը, Արատատի շրջանէն դէպի Երեւան ճամբուն վրայ։
Յետագայ տարիներուն, Պարոյր Սեւակի երկերը կ՛ունենան ամբողջական քանի մը հրատարականութիւններ։


== Գործերէն ==
«Անմահները հրամայում են» (1948)
«Անհաշտ մտերմութիւն» (1953)
«Սիրոյ ճանապարհ» (1954)
«Նորից քեզ հետ» (1957)
«Անլռելի զանգակատուն» (1959)
«Մարդը ափի Մէջ» (1963)
«Սայեաթ-Նովա» (1969)
«Եղիցի լոյս» (1971)
«Ձեր ծանօթները» (1971)


=== Յայտնի բանաստեղծութիւններ ===
Մօր ձեռքերը
Անքնութիւն
Մարդ էլ կայ, մարդ էլ
Մենք քիչ ենք, սակայն մեզ հայ են ասում
Ծերանում ենք
Հայաստան
Էրեբունի-Երեւան
Բարեւ
Անկեղծ ասած
Նորօրեայ աղօթք
Ապրել
Ուզում եմ
Գժւում եմ
Իմ հայ ժողովուրդ
Խօսք հավաստիքի
Որդուս
Վարք մեծաց
Միանգամից
Խոստովանում եմ
Խոստանում եմ
Դարակէսի հիմնը
Աշխարհ... աշխարհ
Պարապութիւն


== Աղբիւր ==
Հայ Կեանք եւ Գրականութիւն, Յարութիւն Քիւրքճեան, երկրորդական բաժին Ա. տարի, էջ 240:


== Արտաքին յղումներ ==
Պարոյր Սեւակ
Պարոյր Սեւակին նեւիրուած կայք
Սեւակի բանաստեղծութիւնները ձայնային տարբերակով
Պարոյր Սեւակի բանաստեղծութիւնները
«Սեւակի սրտի պահապան» - ԱրմենիաՆաու
«Պարոյր Սեւակ. Զուտ սովետական սպանութիւն» Ս. Գալոյեան
Յովիկ Չարխչեան, Սեւակ եւ 
Պարոյր Սեւակ