armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Մայքըլ Յակոբ Յակոբեան

Յակոբ Մայքլ Յակոբեան (անգլերէն՝ Jacob Michael Hagopian, 20 Հոկտեմբեր 1913 - 10 Դեկտեմբեր 2010) Ամերիկահայ «Էմմի մրցանակ»ի արժանացած որպէս «film» արտադրող։


== Կենսագրութիւն ==
Մայքըլ Յակոբ Յակոբեան ծնած է 20 Հոկտեմբեր 1913-ին, Խարբերդ, Օսմանեան Կայսրութեան մէջ։ 1915-ի Ամրան երբ Օսմանցի թուրքերը Խարբերդի մէջ էին,  Մայքլի մայրը կը պահէ իր զաւակը թթենիի տակ եւ կ'աղօթէ, որպէսզի թուրքերը զինքը չգտնեն։ Երկուքը կը փախինն, եւ կը մեկնին Ֆրեզնօ, Գալիֆորնիայ։ Յակոբեան կը ստանայ գոլէճի վկայական «University of California»ի համալսարանէն, «Պերքլի», եւ ետքը կը մասնագիտանայ «համաշխարհային յարաբերութիւն» ճիւղին մէջ «Harvard University»ի մէջ։ Ան ստեղծած է «Atlantis Films Company», եւ 50 վաւերագրական շարժապատկերներ։ Ան շահած է 2 «Էմմի մրցանակ»ներ իր շարժապատկերուն «The Forgotten Genocide»ը, որ հայոց ցեղասպանութեան մասին է: Այս շարժապատկերը պատրաստելու համար 20 տարի աշխատանք տարուած է:
1979-ին, Յակոբեան ստեղծած է անշահաւէտ հաստատութիւն մը «Armenian Film Foundation»ը նուիրուած Հայ ցեղասպանութեան վկայութիւններուն:


== Պարգեւներ ==
«Arpa Lifetime Achievement Award»,
«Armin T. Wegner Humanitarian Award, 2006»,
«Jewish World Watch's 'I Witness' Award» հայոց ցեղասպանութեան առթիւ.


== Շարժապատկերներ ==
The Witnesses Trilogy
Part 3։The River Ran Red (DVD)։ Armenian Film Foundation։ 2009 
Part 2։Germany and the Secret Genocide (DVD)։ Thousand Oaks, California: Armenian Film Foundation։ 2003։ OCLC 61369507 
Part 1։ Voices from the Lake (DVD)։ Thousand Oaks, CA: Armenian Film Foundation։ 2000։ OCLC 60767918 From Bitlis to Fresno: The Karabians of Fresno (DVD)։ Armenian Film Foundation։ 1997։ OCLC 61832358 Ararat Beckons (Videotape)։ Hollywood Film & Video։ 1991։ OCLC 25074751 
The Armenian Genocide (DVD)։ Thousand Oaks, California: Armenian Film Foundation։ 1991։ OCLC 60768143  (Produced for the Curriculum Development and Supplemental Materials Commission of the State of California.)
Strangers in a Promised Land (DVD)։ Thousand Oaks, California: Armenian Film Foundation։ 1986։ OCLC 180933802 
The Armenian case (DVD)։ Thousand Oaks, California: Atlantis Productions։ 1975։ OCLC 71224858 The Forgotten Genocide (DVD)։ United States: Atlantis Productions։ 1975։ OCLC 60767995 
Cilicia . . . Rebirth in Aleppo (DVD)։ Thousand Oaks, CA: Armenian Film Foundation։ OCLC 181238609 
California Armenians: The First Generation
The Art of Traditional Armenian Cooking
Where Are My People? (DVD)։ Thousand Oaks, CA: Armenian Film Foundation։ OCLC 60768330 
Soviet Boy
Historical Armenia (DVD)։ United States: Atlantis Productions։ 1967։ OCLC 181231956 


== Ծանօթագրութիւններ ==
Armenian Film Foundation (Official Website of the organization founded by Hagopian)
Hagopian the Filmmaker on the website of the Armenian Film Foundation
Մայքըլ Յակոբ Յակոբեան Internet Movie Database կայքէջին վրայ
Hagopian at Armeniapedia
95-year-old Award-Winning Filmmaker Completes 70th Documentary, PRWeb, October 15, 2008
Award-Winning Filmmaker J. Michael Hagopian Dies at 97, Asbarez
Obituary of Michael Hagopian, The Daily Telegraph, 20 December, 2010
Ռուբէն Որբերեան

Ռուբէն Որբերեան (16 Փետրուար 1873, Մալաթիա - 3 Յունուար 1931, Փարիզ), հայ գրագէտ:


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Մալաթիա, եւ կրթութիւնը ստացած՝ Եփրատ քոլէճի մէջ, ուր խորացուց անգլերէնը, եւ այդ ճամբով, նաեւ հաղորդուեցաւ անգլիական գրականութեան ու անոր բոլոր մեծ դէմքերուն։ Իր վրայ ներգործած է մասնաւորաբար Պայրըն, որուն «Չայլտ Հարոլտ»ին հետեւողարար՝ գրած է «Ծփանքներ» խորագրուած դիւցազնաշունչ քերթուածը։
1890ական թուականներու դէպքերէն ետք, անցած է Իզմիր՝ ուր մնացած է մինչեւ 1904։ Իսկ այդ թուականէն ետք՝ Ճիպութի (Ափրիկէ), ուր ապրած է ամրողջ 16 տարի, գրական իր աշխատանքներուն մէջ մխրճուելու եւ ապրելու համար հայրենի գիւղին կարօտով։ Այստեղ գրեց գրեթէ իր բոլոր գործերը, — անհատական ապրումներու եւ դիւցազնաշունչ յածումներու գումարով մը, քերթուած, վիպակ, արձակ էջեր։ Երեք առանձին գործերու վաստակ մը ունի Ոէբերեան, «Ծփանքներ», «Ցիշատակաց Ծաղիկներ» եւ «Ովասիս»: Քերթողական եւ ընդհանրապէս գրական իր վաստակին մէջ, որ մօտ երեսուն տարիներու շրջան մը կամփոփէ, Որբերեանի քերթողութիւնն ու յածումները կը յատկանշուին հոգիով միայն ապրող մարդու մը ապրումներով, — երազական, իրականախոյս, անձնապաւէն։ Մեռած է 1931:


== Երկեր ==
Յիշատակաց ծաղիկներ (չափածո եւ արձակ բանաստեղծությունների ժողովածու), Կ.Պոլիս, 1893, 80 էջ:
Ծփանքներ (հատվածներ պոեմից), Գահիրէ, 1906, 52 էջ:
Ովասիս (հուշերի, խոհերի եւ բանաստեղծությունների ժողովածու), Փարիզ, 1920, 288 էջ:
Երկերի ժողովածու, Երեւան, 1963, 193 էջ:
Ռուբեն Որբերյան, Ռուբեն Սևակ, Վահան Թեքեյան, Մատթեոս Զարիֆյան, Երկեր, Երեւան, 1981, էջ 31-120:


== Աղբիւրներ ==
Մինաս Թէօլէօլեան, Դար մը գրականութիւն, Ա․ հատոր (Բ հրատարակութիւն), Պոսթըն, 1977, էջ 540 - 541։
Մարթին Քարատաղեան

Մարթին Քարատաղեան (սպ.՝ Martín Karadagian, 30 Ապրիլ 1922, Պուէնոս Այրես, Արժանթին - 27 Օգոստոս 1991, Պուէնոս Այրես, Արժանթին), արժանթինհայ արհեստավարժ ըմբշամարտիկ եւ դերասան։


== Կենսագրութիւն ==
Քարատաղեան ծնած է Պուէնոս Այրեսի Սան Տելմօ թաղամասին մէջ՝ հայ հօր եւ սպանացի մօր ընտանիքին մէջ։ Մանկութեան ժամանակ կը սկսի մարզուիլ յունահռոմէական ըմբշամարտով եւ 1947 թուականի ազգային առաջնութիւնում տանում իր առաջին հաղթանակը։։
Դերասանական կարիերայով սկսել է զբաղվել 1957 թուականին՝ նկարահանուելով «Հանդիպում փառքի հետ» (Reencuentro con la gloria) տրամային մէջ, որուն մէջ կը մարմնաւորուի «ռինկ»-ի հակառակորդին պատահաբար սպանած ըմբշամարտիկին։ Աւելի ուշ՝ 1963 թուականին, կը հանդիսանայ Ալպերթօ Օլմետոյի «Քափթըն Փիլուսոյի Որկածները Սարսափի Սմրոցին Մէջ» կատակերգութեան մէջ։
Քարատաղեան յայտնի դարձաւ «Տիտանները Ռինկին Մէջ» (Titanes en el ring) ըմբշամարտի նուիրուած հեռուստատեսային ծրագրին մէջ իր բարձր քանակով մասնակցութեան դերի շնորհիւ, որ ընդմիջումներով հեռարձակուեցան 11962-1983 թուականներուն։ Հեռուստաշարը յայտնի դարձաւ նաեւ ամբողջ Լատինական Ամերիկայի մէջ եւ 1974 թուականին Քոսթա Ռիքայի մէջ նկարահանուած բաժինի մը մէջ Քարատաղեանը սատարեց նախագահի թեկնածու Խերարդո Վենսեսլաո Վիլյալոբոսին, ով հաղթանակ տարաՒ ընտրութիւններուն մէջ։ Հեռուստաշարքին մէջ Քարատաղեան վերջին անգամ մասնակցեցաւ 1984 թուականին, իսկ ավելի ուշ սկսաւ նկարահանուիլ մածունային ապրանքանիշի մի շարք գովազդներու մէջ։
Տառապած է շաքարաղտէ, որուն պատճառաւ ալ անդամահատուած է ոտքը։ Մահացած է 1991 թուականին Պուէնոս Այրեսի մէջ եւ թաղուած է Լա Ռեկոլեթա գերեզմանոցին մէջ։ Յետագային անոր կիսանդրին կանգնեցուած է Փաչեքօ Տէ Մելօ մարզասրահին մէջ։


== Ֆիլմագրութիւն ==
Reencuentro con la gloria (1957)
Las Aventuras del Capitán Piluso en el castillo del terror (1963)
El hombre invisible ataca (1967)
Titanes en el ring (1973)
Los superagentes y la gran aventura de oro (1980)
Titanes en el ring contraataca (1984)


== Արտաքին յղումներ ==
Կաղապար:Imdb name
Գրական երկի վերլուծում

Գրական երկի վերլուծում


== Ներածական ==
Գրական երկերը շօշափելի, «ապրող» արդիւնքն են ստեղծագործութեան ընթացքին։ Միայն անոնցմով է, որ ընթերցող եւ գրադատ, ու աւելի ուշ՝ գրականութեան պատմաբաններ, կապի մէջ կը մտնեն գրական շարժման հետ, գրականութեան հետ։ Իւրաքանչիւր գրական երկ կը կազմէ միաւոր մը՝ ուրոյն ու ամբողջ։ Բայց երկի մը մեթոտիկ ընկալման, հասկացումին համար՝ հարկադրուած ենք զայն վերլուծել, անոր մէջ զանազանել բաղկացուցիչ մակարդակներ կամ տարրեր։ Այս զանազանումը մտաւոր գործողութիւն մըն է, ոչ իրական բաժանում երկի մը այդ տարրերը իր մէջ ձուլուած կը մնան իբրեւ միակ ամբողջի մասեր։ Իսկ ի՞նչ կը հասկնանք «բաղկացուցիչ մակարդակներ կամ տարրեր» արտայայտութեամբ։ Երկի մը մէջ կը զանազանենք առաջնահերթաբար անոր բովանդակութիւնը եւ անոր ձեւը։ Աւելի պարզ ու շօշափելի՝ պիտի ըսէինք անոր մարմին-նիւթը եւ անոր յօրինուածքը, կառոյցը։


== Գրական երկի վերլուծում ==
Բովանդակութեան, մարմին-նիւթին կարեւորագոյն երեսներն են՝

բնաբաններու, գլխաւոր թէ երկրորդական թեմաներու ամբողջութիւնը անոր «նիւթը», «մարմինը»։
գրագէտին մօտեցումը, գլխաւոր գաղափարը կամ կեցուածքը, իր կերպարներու եւ գործողութիւններու։ Կրնանք ըսել, որ բնաբաններու ամբողջութիւնը կը կազմէ երկին բովանդակութեան առարկայական կողմը. իսկ գրագէտին գաղափարական կեցուածքը կը հանդիսանայ երկի բովանդակութեան աւելի ենթակայական, անձնական երեսը։ Թեմաներ եւ կեցուածք- գաղափար սերտօրէն պայմանաւորուած են իրամով։ Գրագէտը իր թեմաները կ'ընտրէ գաղափարական որոշ կեցուածքի խորքին վրայ. ասոնք իրենց կարգին կը նպաստեն կեցուածք-գաղափարի շօշափելի տարազման, մարմին կու տան անոր։
Երկի մը ձեւը, առաջին հերթին, անոր յօրինուածքն է նիւթի ձեւաւորումը։ Նիւթի ձեւաւորումը կը կատարուի գրական զանազան մօտեցում ներկայացումներով։ Յաճախ միասնաբար, կողք-կողքի, կը գործածուին հեղինակային «ձայնը» (պատում, հոգեվիճակներու տեղեկագրում, դիմանկար, բնանկար, ուղղակի դիրքորոշում-արժեւորում) ականատես-պատմողի ձայնը. գլխաւոր հերոսներէն մէկուն ձայնը (պատում, փոխադարձ արժեւորում) հերոսներու խօսքը (մենախօսութիւն, երկխօսոիթիւն) նամակներու կամ օրագիրի միջոցները։ Յատկապէս պատմողական սեռի երկերու մէջ, կարեւոր է նիւթի միութիւնը, կուռ կառոյցը, գլխաւոր գիծի մը շարունակական զարգացումը մինչեւ ծայրը. նոյնիսկ եթէ, յաճախ, անոր կ'ընկերանան երկրորդական, լրացուցիչ նիւթեր՝ իրենց համապատասխան զարգացումներով։ Պատմողական եւ թատերական գործերու պարագային յատկապէս, գրական երկերը յաճախ կ'ընթանան նիւթի հետեւեալ զարգացումով նիւթի ներկայացման գլուխ կամ տեսարան (կերպարներու եւ սկսող գործողութեան ծանօթացում, յետադարձ ակնարկ «նախապատմութեան»), հանգոյց (ճակատումին կամ դրուելիք հարցին սկզբնաւորութիւնը), զարգացում (ճակատումին կամ դրուող հարցին հասունացումը. գագաթնակէտ)։
Պանկլատեշ

Պանկլատեշ, պաշտօնական անունով՝ Պանկլատեշի Ժողովրդական Հանրապետութիւն (պենկալերէն՝ গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ), երկիր մըն է հարաւային Ասիայի մէջ: Ան կը սահմանէ՝ արեւելքէն, հիւսիսէն, եւ արեւմուտքէն՝ Հնդկաստանի. հարաւ-արեւելքէն՝ Միյանմարի. հարաւէն՝ Հնդկական ովկիանոսին: Աշխարհի ութերորդ ամենայ բնակուած երկիրը ըլլալով (167 միլիոն բնակիչներ), ան նաեւ աշխարհի ամենայ խիտ բնակուած երկիրն է՝ 147,570 քմ. ք. տարածութիւնով: Պանկլատեշի մայրաքաղաքը՝ Տաքքան, երկրի ամենամեծ քաղաքն է, ինչպէս նաեւ քաղաքական եւ տնտեսական կենդրոնը: 
Պանկատեշ իր անկախութիւնը առաւ 1971-ին, նոյն տարին պատահած Պանկլատեշի ցեղասպանութենէն ետք: Այսօր երկրի բնակչութիւնը մեծամասնութեամբ Պենկալի Իսլամ են:
Քիրինի, Լիպիա

Քիրինի (հին յուն․՝ Κυρήνη, արաբ․՝ شحات - լատինացուած՝ Shaḥāt)․ հիւսիսային Ափրիկէի հին յունական գաղթօճախ։ Հիմնուած է Ք․Ա․630-ին Թիրիացիներէն (Սանթորինիի բնակիչներէն)։ 1982-ին յայտարարուած է Եունեսքոյի Համաշխարհային ժառանգութեան Յուշարձան։


== Ընդհանուր տեղեկութիւններ ==
Քիրինի կը գտնուի հիւսիսային Ափրիկէ, Լիպիոյ Ճեպել Աքտար (Jebel Akhdar) հովիտին մէջ եւ իր անունով՝ Քիրինայիքի, կը կոչուի Լիպիոյ արեւելեան շրջանը։
Քաղաքը հիմնած են Սանթորինիի բնակիչները՝ Թիրիացիները, որոնց առաջնորդը եղած է Վաթոս Արիսթոթելիս կամ Վաթոս Ա․։ Իսկ անունը առած է Քիրի աղբիւրէն որ Ափոլոնաս աստուծոյ նուիրուած էր։ Քիրինի արագօրէն կը զարգանայ եւ հիւսիսային Ափրիկէի յունական մշակոյթի կեդրոնը կը դառնայ։ Ք․Ա․3-րդ դարուն Սոկրատին աշակերտներէն Արիսթիփոս կը հիմնէ Քիրինիոյ փիլիսոփայութեան դպրոցը։
Եղած է Էրաթոսթենիսի* ծննդավայրը, իսկ քաղաքին հետ կապ ունեցած են հին Յունաստանի փիլիսոբաներ՝ Արիսթիփոս, Քալիմահոս, Քորնէատիս եւ Սինեսիոս, ինչպէս նաեւ Պտողեմէոս արքեպիսքոպոսը։
Էրաթոսթենիս կամ Էրաթոսթենիս Քիրինեցին (Ք․Ա․276 - Ք․Ա․194)․յոյն թուաբանագէտ, աշխարհագէտ, աստղագէտ, երկրաբաշխիչ, երաժիշտ, բանասէր եւ գրագէտ։


== Պատմական ակնարկ ==


=== Յունական ժամանակաշրջան ===
Իրոտոթոս իր «Իսթորիէ» (Պատմութիւն) Դ․ գիրքին մէջ արձանագրած է թէ Քիրինի կը հիմնուի իբրեւ Սանթորինիի գաղթօճախ։

Եղած է հին Լիպիոյ գլխաւոր քաղաքը եւ առեւտրական կապեր պահպանած է յունական քաղաքներու հետ։
Ք․Ա․460-ին Ժողովրդավարական քաղաք-պետութիւն կը դառնայ, իսկ Մեծն Աղեքսանտրի մահէն ետէ մաս կը կազմէ Պտողեմէոսեան Հարստութեան։ Ք․Ա․322-ին Օֆելաս (Մեծն Աղեքսանտրի բանակին զինուորականներէն) քաղաքը Պտողեմէոսէն կը գրաւէ, իսկ անոր մահէն ետք Պտողեմէոսին զաւակը՝ Մաղաս, Ք․Ա․276-ին Քիրինիին կը տիրանայ եւ քաղաքը կ՛անկախացնէ։ Սակայն անոր մահէն ետք, Քիրինի կրկին կը գտնուի Պտողեմէոսեան Հարստութեան հսկողութեան տակ։

Քիրինայիքի Պտողեմէոսեան Կայսրութեան մաս կը կազմէ ունենալով վարչական կեդրոն Աղեքսանտրիան եւ Ք․Ա․74-ին հռոմէական նահանգ կը դառնայ Կրետէի եւ Քիրինիոյ անունով։ Անոր մայրաքաղաքն էր Ղորթինա (Կրետէ)։


=== Հռոմէական ժամանակաշրջան ===
Քիրինիոյ անկումը կը յառաջանայ երբ կը դադրի գլխաւոր առեւտրական կեդրոն ըլլալէ։ Զայն կը մրցակցին Կարթագէնը եւ Աղեքսանտրիան։ 262-ի երկրաշարժը մեծ աւերներ կը գործէ քաղաքի նաւահանգիստին՝ Ափոլոնիա եւ Տիմիթրայի ու Փերսեֆոնիի տաճարներուն։  Քլուտիոս կայրս (Claudius Gothicus) քաղաքը վերաշինել կու տայ սակայն տնտեսական անկումը, իրարայաջորդ բնական աւերներն եւ 365-ի երկրաշարժը չեն օգներ քաղաքի տնտեսութեան վերականգման։ 643-ին արաբները զայն կը գրաւեն։


== Հնաբանական յայտնաբերումներ ==
Քաղաքին մէջ յայտնաբերուած ու պահպանուած են բաւական հին յուշարձաններ՝ Ափոլոնասին տաճարը Ք․Ա․7-րդ դար, Տիմիթրային տաճարը, Էքաթիին եւ Տիոսքուրիներուն տաճարը, ինչպէս նաեւ կարեւոր յուշարձաններով եւ դամբանասիւներով հին գերեզմանատունը։ Զեւսին նուիրուած տաճարին մէկ մասը կը կործանուի Մուամար Քատաֆիի հրամանով 1978-ին։
Քիրինիոյ մօտերը յայտնաբերուած է ծովէն դուրս եկող Աֆրոտիթիին արձանը (կը գտնուի Հռոմի Հնաբանական Թանգարանը։ 2005-ին Իտալիոյ Ուրպինօ համալսարանի հնաբաններ 375-ի երկրաշարժէն տաճարի մը փլած պատին տակէն կը յայտնաբերեն 2-րդ դարու հռոմէական 76 անեղծ արձաններ։


== Պատկերարահ ==
Յակոբ Թէրզեան

Յակոբ Թէրզեան (22 Օգոստոս 1879(1879-08-22), Հաճըն, Ատանայի վիլայէթ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1915, Այաս, Թուրքիա), հայ հրապարակագիր, բանասէր։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==
Ծնած է Հաճըն։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ, այնուհետեւ սորված է Ատանայի Ազգային վարժարանին մէջ եւ աւարտած՝ Յիսուսեաններու Ատանային վարժարանը։
1897-ին մեկնած է Կ. Պոլիս եւ 1900-ին աւարտած՝ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը, դեղագործի վկայական ստանալով։
1908-ին եղած է Ադրիանապոլիս (Էտիրնէ) քաղաքի «Մերքեզի» («Կեդրոնական») դեղատան տնօրէնը։ Եղած է ծանօթ հրապարակագիր ու զբաղած է նաեւ գրական գործունէութեամբ, բանասիրութեամբ ու լուսանկարչությամբ։ Կ. Պոլսոյ հայկական պարբերականներուն մէջ տպուած հրապարակախոսական եւ բանասիրական յօդուածները ստորագրած է Յակթեր, Հմայեակ, Յիթօ, Տաւրոս, Թղթակից ծածկանուններով։
1909 Ապրիլին Կիլիկիոյ մէջ տեղի ունեցած հայկական կոտորածներուն ժամանակ եղած է Ատանայի ինքնապաշտպանութեան ղեկավարներէն մէկը։ Մազապուրծ ըլլալով կոտորածէն, վերադարձած է Կ. Պոլիս, ուր Գում Գափու թաղամասին մէջ ունեցած է «Ատանա» անունով սեփական դեղատունը։ Եղած է հնչակեան գործիչ։


== Հրատարակութիւններ ==
1912-ին հրատարակած է «Կիլիկիոյ աղէտը. ականատեսի նկարագրութիւններ» 5 հատորով ծաւալուն աշխատութիւնը, ուր հանգամանօրէն նկարագրած է Կիլիկիոյ կոտորածը՝ վիճակագրական տուեալներով։ Աշխատութիւնը ներկայացուած է Իզմիրլեան գրական մրցանակին, սակայն օսմանեան կառավարութիւնը ամբողջ տպաքանակը բռնագրաւած է։
Թէրզեան կարողացած է այդ գիրքէն քանի մը հարիւր օրինակ փախցնել եւ թաքցնել իր տան առաստաղը։ 1915-ի Ապրիլին Կ. Պոլսոյ մէջ ձերբակալուած եւ աքսորուած է Այաշ, այնուհետեւ՝ Չանղըրը։ Աքսորի ճանապարհին, Չանղըրըէն դուրս, Անգարայի մօտերը սրախողխող եղած է ընկերոջ՝ բժիշկ Միսքճեանի հետ միասին։


== Աղբիւրներ ==
Յուշարձան Ապրիլ տասնըմէկ Թէոդիկ, Կ.Պոլիս, 1919 «Արզուման» հրատարակութիւն
Միլանոյի եգիպտական թանգարանը

Եգիպտական թանգարան (իտալ.՝ Museo Egizio di Milano), թանգարան Միլանոյի Սֆորցա ամրոցին մէջ:


== Նկարագրութիւն ==
Սֆորցան  Միլանոյի  նշանաւոր ճարտարապետական կառոյցներէն մէկն է: Հոն կը գտնուին շարք մը թանգարաններ, որոնցմէ են՝ Միլանոյի հնագիտական թանգարանին եգիպտական բաժինը, Հին արուեստի թանգարանը, Սֆորցա ամրոցին պատկերասրահը, Երաժշտական գործիքներու թանգարանը (Միլանօ):
Եգիպտական թանգարանը ունի եօթ բաժին`

Հին եգիպտական գիրերու,
Փարաւոններու,
Աստուածութիւններու եւ աղանդներու,
Եգիպտացիներու առօրեայ կեանքին,
Յուղարկաւորութեան ծիսակարգի,
Աքիլլէ Վոլյանոյի կատարած պեղումներու,
Մոմիաներու, եւ յուղարկաւորութեան դիմակներու:Մոմիաներու եւ յուղարկաւորութեան դիմակները բաժնին մէջ կը գտնուի յունա-հռոմէական ժամանակաշրջանին Թեպէէն պեղուած մոմիաներ եւ հին եգիպտական յուղարկաւորութեան ծիսակարգի բաժինին մէջ կան պապիրուսներ Հին եգիպտական Մեռեալներու գիրքէն:


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		


== Գրականութիւն ==
Curto Silvio (1999)։ «I Musei Egizi "minori" in Italia» [The "lesser" Egyptian Museums in Italy]։ Aegyptus: rivista italiana di egittologia e di papirologia (Italian) 79: 33–37
Կապիկներու նպարակի փառատօն

Կապիկներու նպարակի փառատօն․ Կապիկներու կերուխումի փառատօն, որ տեղի կ՛ունենայ ամէն տարի Թայլանտի Լոփպուրի շրջանին մէջ։ Փառատօնը բնիկ կարմրադէմ մակաք կապիկներուն համար է եւ անոնց մօտաւորապէս 3․5 թոն պտուղ կը մեծարուի։  
Լոփպուրի շրջանի մակաք կարմրադէմ կապիկներու կամ երկար պոչով մակաքներու թիւը 2 000 է եւ ամէն տարի Նոյեմբերի վերջին Կիրակին կը կազմակերպուի փառատօն ուր կապիկներուն 3․500 քիլօ պտուղ կը մեծարուի։ 
Լոնտոնի Կարտեան (Guardian) թերթը փառատօնը նկարագրած է որպէս աշխարհի անսովոր փառատօներէն մէկը։
12 Դեկտեմբեր

12 Դեկտեմբեր, տարուան 346-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 347-րդ) օրն է

Տարուան աւարտին կը մնայ 19 օր


== Դէպքեր ==
627, Նինուէի ճակատամարտը Բիւզանդիոյ եւ Պարսկաստանի միջեւ
1911, Հնդկաստանի մայրաքաղաքը Կալկաթայէն տեղափոխուեցաւ Տելհի


== Ծնունդներ ==
1915, Ֆրանք Սինաթրա, ամերիկացի երգիչ, երաժիշտ, դերասան (մահ.՝ 1998)։
1934, Թորոս Ռասթկելենեան (Ծն.Հալէպ, Սուրիա), սփիւռքահայ քանդակագործ
1886, Գրիգոր Դաւիթեան, բժիշկ (Մահ.՝ 1924)։


== Մահեր ==

1799, Ճորճ Ուաշինկթըն (անգլերէն՝ George Washington, Ծն.1732), Միացեալ Նահանգներու առաջին նախագահը


== Տօներ ==
 Սահմանադրութեան օր (Ռուսիոյ Դաշնութիւն)
 Անկախութեան օր (Քենիա)
Աբրահամ Ապրօ

Աբրահամ Ապրօ (1793 - 18 Սեպտեմբեր 1857 թթ.), հայ վաճառական։


== Կենսագրուեիւն ==
Աբրահամ 1814-ին՝ ծնողքին թելադրութեամբ, կը ղրկուի Եուսուֆեան Պետրոս Ամիրայի քով, որ Եգիպտոսի փոխարքայ Մեհմետ Ալի փաշայի սեղանաւորն ու գործակալն էր եւ Թրիէոթէի առաջին վաճառականը։
Աբրահամ՝ վաճառականութեան սիրահար հետզհետէ մեծ յաջողութիւն ցոյց կու տայ, այդպէս որ Պետրոս ամիրայ իր բոլոր գործերուն հոգը անոր կը յանձնէ եւ ամէն անգամ, որ իր եղբօր Պօղոս պէյ Եուսուֆի հետ տեսնուելու պէտք կունենայ, իր տեղը Աբրահամը կը ղրկէ Եգիպտոս։
1847-ին երբ Պետրոս ամիրայ կը մահանայ, իր ամբողջ հարստութիւնը եւ փոխարքային սեղանաւորութենէն Ապրոյիի կը ձգէ, Մեհմետ Ալի փաշա այնչափ գոհ կը մնայ անոր անձուէր ծառայութենէն որ 1846-ին Ապտուլ Ազիզ կայսրէն կը խնդրէ որ իֆթիխարի պատուանշանը շնորհուի Աբրահամ Ապրոյի։
Իր բարձր պաշտօնը մինչեւ 1853 ամենայն գործունէութեամբ կը կատարէ եւ այն տարին իր անձնական գործերուն պատճառով կը քաշուի։ Ճամբորդութիւններ կը կատարէ դէպի Եգիպտոս, Լոնտոն եւ Փարիզ, ուր կը մահուան  18 Սեպտեմբեր 1857-ին՝ չկրնալով տոկալ իր վաղամերիկ զաւկին մահուան պատճառած ցաւին։


== Նուիրատուութիւններ ==
Աբրահամ Ապրօ 10000 Ֆրանք նուիրած է Փարիզի մէջ մատուռ մը կառուցելու համար, բայց զանազան պատճառներով այն ատեն չէ իրագործուած։
Շահնազարեան Կ.Վ-ի հրատարակած «Շտեմարան հայ պատմագրաց»ի նիւթապէս սատարած է հոգալով տպագրական ծախսերը։


== Աղբիւրներ ==
Մասիաց աղաւնի 1857
Յիշատակարան (հեղինակ՝ Վ. Գ. Զարդարեան)
Նան Մատոլ

Նան Մատոլ (անգլ․՝ Nan Madol) հնաբանական վայրը կը գտնուի Միքրոնիզիայի Դաշնակից Նահանգներու Փոնփէյ կղզին, Խաղաղական Ովկիանոս։ Լքուած քաղաք մըն է։ 2016-ին յայտարարուած է Եունեսքոյի Համաշխարհային ժառանգութեան Յուշարձան եւ նոյն տարին ներառնուած է Եունեսքոյի Համաշխարհային ժառանգութեան Վտանգուած Յուշարձաններուն Ցանկին մէջ։ 


== Դիրքը ==
Նան Մատոլ կը գտնուի Խաղաղական Ովկիանոսի Սենիաւեն կղզեխումբի հրաբխային Փոնփէյ կղզիին արեւմտեան ափին։ Քաղաքը կառուցուած է ծովալիճի մէջ, խթոյ բուստի վրայ եւ պարիսպներով ներառեալ մօտաւորապէս 1․5քլ․ երկարութիւն ունի եւ 0․5քլ․ լայնութիւն։ Կ՛ընդգրկէ 100-է աւելի արուեստական կղզիակներ (կառուցուած քարէ եւ բուստէ) որոնք իրարու կապուած են ջրանցքներու օղահիւսքով մը։ Ջրանցքներու օղահիւսքին պատճառով, քաղաքը յաճախ կոչուած է Խաղաղականի Վենետիկը։ 


== Ընդհանուր տեղեկութիւններ ==

1874-ին, լեհ ազգագիր եւ ովկիանոսագիր Ճոն Սթանիսլօ Քուպարի (John Stanislaw Kubary) առաջին այդ անձն է որ քաղաքին մանրամասն յատակագիծը կը գծէ։

58 կղզիակներ կը կազմեն Նան Մատոլի մեռելատունը, քաղաքին հիւսիս-արեւելեան մասին։ Բարձր պատեր կը շրջապատեն դամբաններ, սակայն ամենէն ուշագրաւը Նանտաուաս մեռելատուն-կղզիակին թագաւորական դամբանն է (կառուցուած Սաուտելօ հարստութեան առաին թագաւորի օրով), որ շրջապատուած է 5․5 - 7․5 մեթր բարձրութեամբ պատերով։


== Պատմական ակնարկ ==
Նան Մատոլ մինչեւ 1628-ին եղած է Միքրոնիզիայի Սաուտելօ հարստութեան քաղաքական եւ կրօնական կեդրոնը։ Բնակիչներէն վերջնականապէս կը լքուի ԺԸ․ դարուն։ 
Փոհփէյի ամբողջ բնակչութեան թիւը հասած է մինչեւ 25 000։  Նան Մատոլ վարչական եւ կրօնական կեդրոն ըլլալով, անոր բնակիչները ազնուականներ եղած են։ Բնակչութեան թիւը 500-էն 1 000 եղած է։ Ը․ եւ Թ․ դարերուն սկսած կղզիակին կառուցումը, աւարտած է ԺԲ․ դարավերջին յատկանշական մեծաքարային ճարտարապետութեան կառուցումով։ 
Մօտաւորապէս 1628-ին, Նան Մատոլի անկումը կը սկսի Նանմուաքի դարաշրջանին, երբ Իսոքելեքել կը տապալէ Սաուտելօ հարստութիւնը։


== Պատկերասրահ ==
Ադիբեկեան

Ադիբեկեան, հայկական մականուն։


== Մականունը կրողներ ==
Ահարոն Ադիբեկեան (ծ. 1942), սոցիոլոգ։
Գէորգ Ադիբեկեան (1838-1865), կրթական գործիչ։
Յարութիւն Ադիբեկեան (19-րդ դար), բանաստեղծ։
Յովհաննէս Ալեքսանտրի Ադիբեկեան (ծ. 1937), փիլիսոփայ։
Յովհաննէս Պետրոսի Ադիբեկեան (19-րդ դար), լրագրող։
10 Օգոստոս

10 Օգոստոս, տարուան 222-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 223-րդ) օրն է

Տարուայ աւարտին կը մնայ 143 օր


== Դէպքեր ==

1539՝ Ֆրանսուա I թագաւորը լատիներէնին տեղ պետական լեզու կը դարձնէ է ֆրանսերէնը
1793՝ Փարիզին մէջ տեղի ունեցաւ Լուվրի թանգարանի բացումը
1821՝ Միսսուրին դարձաւ 24-րդ միացեալ նահանգը
1920՝ Սեւրի մէջ (Փարիզ) կը կնքուի Սեւրի Պայմանագիրը
2009՝ Սլովաքիոյ ածխահանքին մէջ տեղի ունեցած պայթիւնէն կը զոհուէ քսան մարդ


== Ծնունդներ ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:10 Օգոստոսի ծնածներ

1862՝ Հրանդ Ասատուր (մ.1928), հայ բանասէր
1897՝ Ռուբէն Գէորգ Նաքեան (Reuben Nakian ծն.1986) ամերիկացի հայազգի քանդակագործ
1916`Էռնեսթ (Երուանդ) Տէրվիշեան (Ernest H.Dervishian, մ.1984), ամերիկեան բանակի սպայ
1924՝ Երուանդ Մանարեան , դերասան, բեմադրիչ
1945՝Ալեքսանդր Ադաբաշեան (Александр Адабашьян), դերասան, նկարիչ
1962՝ Սուզան Քոլինզ (Suzanne Collins, ամերիկացի գրող եւ հեղինակ
1977՝Ռոպեր Քոփթաշ (Rober Koptaş, խմբագիր, հրատարակիչ)


== Մահեր ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:10 Օգոստոսի մահացածներ

1921՝ Տիգրան Եսայեան (ծն.1874), նկարիչ
2014՝ Մետաքսէ (Մետաքսէ Պօղոսեան, ծն.1926), գրող, բանաստեղծ


== Տօներ ==

Անկախութեան օր (Էքուատոր)


== Պատկերասրահ ==
1642 թուական

1642 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 42րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1642 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1642 մահեր
Ամերիկայի Հայ Իրաւանց Խորհուրդ

Ամերիկայի Հայ Իրաւանց Խորհուրդ, նպատակն է քարոզչական, դաստիարակչական, ընկերային միջոցներով Քալիֆոռնիայի պետական շրջանակներուն եւ օտար ազգերուն ծանօթացնել Հայ դատին, բացահայտել Թուրքիոյ հակահայկական գործունէութիւնը, հաւաքելու տարածել Հայոց ցեղասպանութեան վերաբերող փաստաթղթեր, ստեղծել օտար լրագրողներու հետ յարաբերութիւններ, քաջալերել հայանպաստ յօդուածներ եւ այլն։
Մարի Ռոզ Ապուսէֆեան

Մարի Ռոզ Ապուսէֆեանը, հանրածանօթ դերասանուհի, բեմադրիչ, հեղինակաւոր հրապարակագիր, բանաստեղծ, իր տեսակին մէջ եզակի մենաթատրոնի արուեստի հիմնադիր, աշխարհի տարբեր երկիրներու՝ Ամերիկայի, Քանատաji, Միջին Արեւելքի, Եւրոպայի, Աւստրալիոյ, բոլոր հայահոծ գաղութներու բեմերուն վրայ իր իւրայատուկ բարձր արուեստով դարձած է հայ մշակոյթի մեկնաբանն ու հայ արուեստի պատգամախօսը:
Մարի Ռոզը իր թատերական կրթութիւնը ստացած է Երեւանի Գեղարուեստա-Թատերական Ինստիտուտին մէջ, եղած է «Արշալոյս» նորարական Թատրոնի հիմնադիրներէն: Այնուհետեւ երկար տարիներ աշխատած է Երեւանի Տրամադիկական, այժմեան՝ Ղափլանեանի անուան Թատրոնին մէջ, բազմաթիւ դերեր ստանձնած հեռուստատեսային եւ ռատիոյի գրական-թատերական հաղորդումներու մէջ, նկարահանուած Հայֆիլմի մէջ։ 1983-էն ան կ'ապրի Սան Ֆրանսիսքոյի մէջ (ԱՄՆ), ուր եւ իր մասնակցութիւնը կը բերէ սփիւռքի թատերական կեանքի աշխուժացման:
Մարի Ռոզը առաջին դերասանուհին է, որ հայ բեմ բարձրացուց մէկ դերասանուհիի կատարումը, միաժամանակ հեղինակ-մեկնաբան, բեմադրիչն ու կատարողը ըլլալով իր ներկայացուցած գործերուն: Անձամբ կը գրէ ու կը մշակէ իր բոլոր ներկայացումները, երաժշտական ձեւաւորումը, անձամբ ալ կը ներկայացնէ իր ինքնատիպ մեկնաբանութեամբ՝ «Այս Երեկոյ Վ. Տէրեանի հետ», «Կարսից Տրոյա», «Մոռանա՞լ Եղեռնը», «Տատրագոմի Հարսը», «Կոստան Զարեան», «Խենթը», «Ծակ Պտուկը», «Անլռելի Զանգակատուն», «Եւ Այդ Թուին էր», «Ժամադրութիւն սիրոյ հետ», «Սեւակի Մեծ Սէրը», «Մեծն Տիգրան» եւ այլ ներկայացումներ:
Առաջին եւ միակ դերասանուհին է, որ միայնակ 21 տարբեր դերերով 1987-ին ներկայացուց Ֆ. Վերֆելի հռչակաւոր՝ «Մուսա Լերան 40 օրերը» վէպը: Դերասանուհին իր բարեսիրական ելոյթներով կ'օժանդակէ Համազգայինի, ՀՕՄ-ի, Հայ Դատի բարգաւաճմանը: