armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Կեչառիսի Խաչքարեր

Կեչառիսի վանքին մէջ կան Ժբ.-Ժգ. դարերէն մնացած բազմաթիւ խաչքարեր, որոնք գունագեղութիւն կը  հաղորդեն վանքային համալիրին՝ դառնալով անոր բաղկացուցիչ տարրերը։ Համալիրին կարեւոր կառոյցներէն է Վեցիկ ճարտարապետին մահարձան-խաչքարը (Ժգ. դար), զոր կանգնեցուցած են անոր ճարտարապետ եղբայրները։ 
Խաչքար մըն ալ պահպանուած է վանական համալիրին հարաւային մասին մէջ գտնուող Կաթողիկէ եկեղեցւոյ մէջ (1203-1214),որ եկեղեցիներէն ամենաշքեղն է:
Ժբ. դարէն սկսեալ հանդէս եկած են խմբական խաչքարերը։ Անոնք երբեմն կանգնեցուած են մէկ ընդհանուր կամ քով-քովի դրուած պատուանդաններու վրայ։ Կարգ մը պարագաներու խաչքարերը կանգնեցուած են հանգուցեալներու յիշատակին խումբ մը մարդոց կողմէ, ինչպէս է պարագան Հաւուց Թառի եւ Կեչառիսի մէջ: 


== Կեչառիսի խաչքարերով յուշադրամ ==
Յուշադրամին մէկ կողմի կեդրոնը կը գտնուի Կեչառիսի վանական համալիրին մէջ գտնուող խաչքարերէն մէկուն մանրակերտը: Մանրակերտին շուրջ պատկերուած են խաչեր եւ Կեչառիսի վանական համալիրը: Ձախ եզրագիծով «ԿԵՉԱՌԻՍԻ ՎԱՆՔ Ժբ.» եւ աջ եզրագիծով` «KECHARIS MONASTERY XII CENTURY» մակագրութիւններն են, իսկ վարը՝ յուշադրամին հրատարակման տարին`«2011»:


== Պատկերասրահ ==
396 (թիւ)

396 (երեք հարիւր իննսունվեց) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 395-ի եւ 397-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 A005349  բերկրալի թիւ է
 A005514  3962+1-ը պարզ թիւ է
 A001043  հարեւան պարզերու գումար է՝ 395=197+199
 Alt   396  գործադրելիս կը ստացուի կիւրեղեան М գլխատառը
396 Այոլիա աստեղնեակի կարգային թիւն է
Շամսուտտին Մոհամետ Հաֆեզ

Շամսուտտին Մոհամետ Հաֆեզ (պարս․՝ خواجه شمس‌‌الدین محمد حافظ شیرازی,1325, Շիրազ, Muzaffarids of Iran - ոչ վաղ քան 1389 եւ ոչ ուշ քան 1390, Շիրազ, Թիմուրեաններու պետութիւն), պարսիկ բանաստեղծ:


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Իրանի Շիրազ քաղաքը: Անոր ծննդեան ստոյգ թուականը յայտնի չէ: Այդ մասին ուսումնասիրողները տարբեր կարծիքներ յայտնած են:
Հաֆեզ ամուսնացած է եւ ունեցած` երկու որդիներ, որոնցմէ մէկը մահացած է 24  Դեկտեմբերի 1362-ին:
Հաֆեզը կեանքին մէջ միայն մէկ անգամ դուրս եկած է Շիրազէն եւ գացած է Եազտ քաղաք, բայց շատ կարճ ժամանակ ետք վերադարձած է Շիրազ:
Անգամ մըն ալ հրաւիրուած է Հնդկաստանի թագաւորին կողմէ, բայց հրաժարած է, որովհետեւ ճանապարհորդութիւնը ծովով պիտի ըլլար: Այս առիթներով Հաֆեզը գրած է ղազալներ, որոնք հետագային հիմք հանդիսացան անոր կենսագրութեան վերաբերող աւանդապատումներու:
Ըստ այդ աւանդապատումներէն մէկուն, Հաֆեզի հայրը` Պահաաուտտինը, իսկ, այլոց ըսածին համաձայն, Շամսուտտին, սպահանցի էր, երիտասարդ ժամանակ տեղափոխուած է Շիրազ եւ զբաղած` առեւտուրով:
Մահանալէն ետք ժառանգ ձգած է բաւական մեծ հարստութիւն, բայց աւագ որդիները ամբողջը վատնելով` Հաֆեզն ու իրենց մայրը կը ձգեն աղքատութեան մէջ:
Հօրը մահէն ետք Հաֆեզի մտած է փուռ` աշխատանքի: Ըստ աւանդութեան, փուռ մտնելով` ան իր ձեռք բերած դրամը բաժնած է երեք մասի. մէկ մասը տուած է մօրը, մէկ մասը իր ուսուցիչին` իբրեւ ուսման վարձ, իսկ երրորդ մասը` աղքատներուն:
Փուռին մէջ Հաֆեզը ստացած է նախնական կրթութիւն, ուր գոց սորված է «Ղուրան»ը եւ ժամանակակիցներուն կողմէն ստացած է «Հաֆեզ» (սորված) անունը։
Այն փուռը, ուր աշխատած է Հաֆեզ, եղած է Շիրազի բանաստեղծներու հաւաքատեղին: Այդտեղ բանաստեղծները կը վիճէին գրականութեան զանազան հարցերու շուրջ եւ կը կարդային իրենց ստեղծագործութիւնները:
Երիտասարդ Հաֆեզը այս «ակումբ»-ին մէջ կարդաղած է իր անդրանիկ ստեղծագործութիւնները, որոնք չափի եւ կշռոյթի տեսակետէն տակաւին թոյլ էին, ուստի բանաստեղծներուն կողմէ ենթարկուած են սուր ծաղրի:
Ան բանաստեղծի համբաւ ձեռք բերած է միայն 14-րդ դարու քառասունական թուականներէն ետք` շէյխ Ապու Իսհաքի թագաւորութեան ժամանակաշրջանին, մոնկոլական բռնատիրապետութեան ատեն:


== Հաֆեզի եւ Լենկ Թիմուրի աւանդապատումը ==
Աւանդապատուը կը խօսի մեծ բանաստեղծին կեանքին վերջին տարիներուն պատահած դէպքերէն մէկուն մասին` կապուած Լենկ Թիմուրի հետ:
1387 թուականին Կաղ Թիմուրը արշաւած է Շիրազի վրայ ու գրաւած է զայն: Երբ բռնակալը քաղաք կը մտած է, անոր մօտ բերած են աղքատի  հագուստներ հագած ծերունի Հաֆեզը, անոնց խօսակցութեան ժամանակ Հաֆեզը իր ղազալներէն երկտող մը արտասանած է։ Լենկ Թիմուր հաւնած է Հաֆեզին սրամտութիւնը եւ ներած է զինք: 


== Թաղումը ==
Կրօնաւորները Հաֆեզը անհաւատ կը համարէին, որովհետեւ անիկա իր ստեղծագործութիւններուն մէջ ծաղրանքի ենթարկած է զիրենք, ուստի զայն կարելի չէր թաղել մահմետականներուն հետ նոյն գերեզմանոցին մէջ:
Այդ պատճառով ժամանակակիցները առաջարկած են միջնադարեան սովորութիւն մը` վիճակ քաշել:
Հաֆեզի ղազալներէն կը քաղեն առանձին կտորներ եւ կը նետէն սափորի մէջ: Փոքրիկ մը սափորին մէջէն կը հանէ հետեւեալ տունը/ պէյթը.
Հաֆեզը կը թաղեն Ռուքնապատ (Մուսալլայի) գետի ափին վարդերու պարտէզին մէջ։
Զէնտէյա

Զէնտէյա Մարի Սթորմըր Քոլմըն (անգլ.՝ Zendaya Maree Stoermer Coleman, 1 Սեպտեմբեր 1996(1996-09-01), Օքլենդ, Քալիֆորնիա), ճանչցուած իբր Զէնտէյա (անգլ.՝ Zendaya), Ամերիկացի դերասան եւ երգիչ: Ան արժանացած է շատ մը մրցանակներու, ինչպէս Էմմի Մրցանակի, Սէթըլայթ Մրցանակի, եւ Սէթըրն Մրցանակի:
Հարվըրտի համալսարան

Հարվըրտի Համալսարան, անձնական հետազօտական «Այվի» միութեան անդամ համալսարան մըն է, Մասսաչուսէթս նահանգի Քէմպրիճ շրջանին մէջ։ Ունի մօտաւոր 6700 պսակաւորի աշակերտներ եւ 13,100 մագիստրոսականի եւ դոկտորականի աշակերտներ: Հիմնուած է 1636-ին. անուանումը ստացած է իր առաջին բարերարի՝ կղերական Ճոն Հարվըրտի անունով: Հարվըրտը Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու ամենահին համալսարանն է: Անոր պատմութիւնը, ազդեցութիւնը, հարստութիւնը եւ ակադեմական համբաւը Հարվըրտը դարձուցած է աշխարհի ամենահռչակաւոր համալսարաններէն մէկը: Նշուած է որպէս աշխարհի ամենալաւ համալսարանը բազմաթիւ հրատարակիչներու կողմէ:


== Կառուցուածք ==
Արուեստներու եւ գիտութիւններու կաճառ (հիմն. 1890թ-ին, խոշորագոյն համալսարանական ստորաբաժանում),որուն մէջ կը մտնեն․
Հարվըրտի քոլէճ պսակաւոր աստիճան ունեցող ուսանողներու համար (1636թ),
Արուեստներու եւ գիտութիւններու  բարձրագոյն դպրոց (1872թ),
Ճարտարագիտական եւ կիրառական գիտութիւններու դպրոց (2007թ),
Անընդհատ կրթութեան բաժին,որուն մէջ կը մտնեն․
Հարվըրտի ամառային դպրոց (1871թ),
Ընդլայնուած կրթութեան դպրոց (1910թ),
Հարվըրտի բժշկական դպրոց (1782թ),
Հարվըրտի ատամնաբուժութեան դպրոց (1867թ),
Հարվըրտի աստուածաբանութեան դպրոց (1816թ),
Հարվըրտի իրաւունքի դպրոց (1817թ
Հարվըրտի առեւտրական business դպրոց (1908թ),
Տիզայնի բարձրագոյն դպրոց (1914թ),
Մանկավարժական գիտութիւններու  Հարվըրտի բարձրագոյն դպրոց (1920թ),
Հասարակութեան առողջապահութեան հիմնարկ (1922թ),
Ճոն Քենետիի անուան պետական կառավարման Հարվըրտի հիմնարկ (1936թ)։


=== Շրջանաւարտներ ===
ԱՄՆ-ի նախագահներէն եօթը Հարվըրտի շրջանաւարտներ են։ Համալսարանի հետ առնչութիւն  ունեցած են նաեւ 75 Նոպէլեան մրցանակակիրներ, որոնք եղեր են կա՛մ ուսանողներ, կա՛մ դասախօսներ, կա՛մ ալ այլ աշխատակիցներ։ Ընդհանուր առմամբ, համալսարանը միլիառատէր (billionaire) շրջանաւարտներու թուաքանակով կը զբաղեցնէ առաջին տեղը։
Քաղաքավարական օդանաւորդութեան հանրային տնօրէնութիւն

Քաղաքավարական Օդանաւորդութեան Գլխավոր Տնօրէնութիւնը (Direction Générale de l'Aviation Civile - DGAC) Ֆրանսական վարչութիւնն է որ կը կանոնավորէ ու ապահովէ օդային անվանգութիւն փոխադրամիջոցներ՝ ու ընդհանուրօրէն հանրային տնօրէնութիւնը: Կապուած է Շրջակա Միջավայրի, Ուժի ու Ծովու նախարարութեան։ Կը ղեկավարէ քաղաքավարական օդանաւորդութեան տարբեր հանձնարարութիւնները, ինչպէս՝

օդային վերահսկում,
օգնել սաւառնագիտութեան շինութեան որոնումը,
օդանաւները որակավորել,
հետագննել օդային վտանքները ու մարդոց բարեկեցութիւնը իսկ պաշտպանել շրջակա միջավայրը աղմուկի վնասութիւններէն։


== Պատմութիւն ==
Քաղաքավարական Օդանաւորդութեան Գլխավոր Քարտուղարութիւնը (Secrétariat Général à l'Aviation Civile et Commerciale - SGACC) ստեղծուած է 12 Սեպդեթբեր 1946, Հասարակական Աշխատանքներու եւ Փոխադրութիւններու Նախարարութեան մէջ։ 18 Թեկտեմբեր 1945-ին Մաքս Հիմանսն (1900-1961) կոչուած էր քաղաքավարական ու առեւտրական օդանաւորդութեան գլխավոր քաղտուղար - ըսելէ թէ 9 ամիս SGACC-ին ստեղծումէն առաջ. Օդի Նախարարութեան քաղաքավարական օդանաւորդութեան մասի պարտականութիւնները տրուած էին Հասարակական Աշխատանքներու եւ Փոխադրութիւններու Նախարարութեան։ Ֆրանսային ազատութենէն ատեն, Մաքս Հիմանս օդային փոխադրութիւններու տնօրենն էր. Ուստի արած էր Օդի Նախարարութեան Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմէն ատենէն հանձնարարութիւնները։
SGACC-ին մէջ Թեթեւ Օդանաւորդութեան Մխրմինը (Service de l’aviation légère et sportive - SALS) տրամադրեց օդանաւներ ու հրահանգիչներ։
1955-ին SALS-ը դարցաւ Սաւառնագիտութեան Կրթութեան ու Օդային Մարզանքնըրու Մարմինը (Service de la formation aéronautique et des sports aériens - SFASA)։
1976-ին, երբ գլխավոր քարտուղարութիւնը անհայտացան ֆրանսական գերատեսչութենէն, Քաղաքավարական Օդանաւորդութեան Գլխավոր Քարտուղարութիւնը (SGAC) կը դառնայ Քաղաքավարական Օդանաւորդութեան Գլխավոր Տնօրէնութիւնը (Direction générale de l'Aviation civile DGAC)։ 1946էն 1993, SGAC-ին -ու հետոյ DGAC-ին - նստավայրե կը գտնուի 93, Boulevard du Montparnasse։
29 Օգոստոս 2005-ին, առաջին անգամ ըլլալով DGAC-ն իր կայքէջին վրայ կը հրատարակ, Ֆրանսայի մէջ արգիլուած օդային ընկերություննըրու ցանկ մը, Ադ ցանկը կարելի է փոխուի։


== Տնտեսում ==
DGAC-ին  տնտեսական կազմակերպութիւնը բացառիկ է՝ որովհետեւ դրամական հասոյթներն ու ծախսները մխսխմբ կապուած էն Կարաւարութեան ընդհանուր տարեհաշիւին՝ «Օդային Հսկումի ու Գործածում Օժանդակ Տարեհաշիւին» (Budget Annexe "Contrôle et Exploitation Aériens" - BACEA)։ Ուստի օդային ընկերությունները կը վճարեն օդային նաւարկութեան պարտքերը ու հսկումի պարտքերը (ապահովութիւն), եւ դիմացէն կը ստանան օդային նաւարկութեան ծառայութիւններ։Օժանդակ տարեհաշիւին կարողութիւնները կը ներառկեն թագաւորական (2011-ի ու 2012-ի տնտեսական օրենգներ)։
Վարդան Ա․Պարսամեան

Վարդան Ա. Պարսամեան (15 Հոկտեմբեր 1909, Արզական – 1990, Երեւան) Հայ պատմաբան:


== Կենսագրութիւն ==
1931-ին կ’աւարտէ Երեւանի Պետական Համալսարանի Պատմագրական բաժանմունքի ընթացքը: 1947-ին կը ստանայ Պատմական Գիտութիւններու Դոկտորի աստիճան: Նոյն թուականին կ’արժանանայ Փրոֆեսորի կոչումին:
1932-1936, կը ստանցնէ ՀՍՍՀ Պետական Կեդրոնական Արխիւի գիտահետազոտական բաժնի վարիչի եւ տնօրէնի գիտական գծով տեղակալի պաշտօնները:
1937-1942, ՍՍՀՄ Գիտութիւններու Ակադեմիայի Հայկական մասնաճիւղին մէջ պաշտօնի կը կոչուի իբրեւ աւագ գիտաշխատող:
1943-1954, կը վարէ ՀՍՍՀ Գիտութիւններու Ակադեմիայի Պատմութեան Ինստիտուտի նոր պատմութեան բաժնի վարիչի պաշտօնը, միաժամանակ, 1942-1954, ստանձնելով Երեւանի Խաչատուր Աբովեանի անուան Մանկավարժա-Ինստիտուտի ՍՍՀՄ Պատմութեան Ամբիոնի վարիչի պաշտօնը:
1954-1976, կը նշանակուի Երեւանի Պետական Համալսարանի Հայ Ժողովուրդի Պատմութեան Ամբիոնի վարիչ:
1977էն՝ Վ. Պարսամեան պաշտօնի կը կոչուի իբրեւ աւագ գիտաշխատող ՀՍՍՀ Գիտութիւններու Ակադեմիայի Պատմութեան Ինստիտուտին մէջ:
Հասարակական եւ գիտական իր ծառայութիւններուն համար Վ. Պարսամեան կը պարգեւատրուի «Աշխատանքային Կարմիր Դրօշ»ի շքանշանով, Խաչատուր Աբովեանի եւ Ս. Ի. Վավիլովի անուան մետալներով:
Վարդան Ա. Պարսամեան պատմաբանը իր ուշադրութիւնը կեդրոնացուց հայ ազատագրական յեղափոխական շարժումներու, հասարակական-քաղաքական հոսանքներու, հայ-ռուսական յարաբերութիւններու ուսումնասիրութեան վրայ:
Վ. Պարսամեան ծաւալուն մասնակցութիւն բերած է բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւններու եւ դպրոցական «Հայ Ժողովրդի Պատմութիւն» դասագիրքերու, փաստաթուղթերու ժողովածուներու կազմակերպման եւ հրատարակութեան գործին մէջ։ Ունի նաեւ փոքրածաւալ ուսումնասիրութիւններ, որոնք կը մնան հայագիտական մամուլի էջերուն մէջ:
Վ. Պարսամեան կը մահանայ 1990-ին, Երեւան:


== Գործեր ==
Առանձին հատորներով լոյս տեսած են.

«Ցարիզմի Գաղութային Քաղաքականութիւնը Հայաստանում» (Երեւան, 1940),
«Ա. Ս. Գրիբռեդովը եւ Հայ Ռուսական Յարաբերութիւնները» (Երեւան, 1947),
«Ռեւոլիւցիոն Շարժումները Հայաստանում, 1905-1907 Թ.» (Երեւան, 1955),
«Հայ Ազատագրական Շարժումների Պատմութիւնից» (Երեւան, 1959),
«Դիկաբրիստները Հայաստանում» (Երեւան, 1959),
«Հայաստանը 19րդ դարի առաջին կէսին» (Երեւան, 1960),
«Լեհահայերի մասնակցութիւնը Դաւիթ-Բէկի ապստամբութեան» (Երեւան, 1962),
«Հայ Ժողովրդի պատմութիւն. 1801-1900 Թ.» (Ռուսիա, Ա. հատոր, Երեւան, 1972):


== Աղբիւրներ ==
Ա. Հ. Թոփալեան, Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Հատոր ԺԱ., Պէյրութ, 1991, էջ 311-312
405 (թիւ)

405 (չորս հարիւր հինգ) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 404-ի եւ 406-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
405 (կամ՝ 406) թուականին է Մեսրոպ Մաշտոցը ստեղծել հայկական գրերը
 A005349  բերկրալի թիւ է
 Alt   405  գործադրելիս կը ստացուի կիւրեղեան Х գլխատառը
405 Թիա աստեղնեակի կարգային թիւն է
Լեւոն Ն. Զէնեան

Լեւոն Ն. Զէնեան (1895, Այնթապ - ․․․), քահանայ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնածէ Այնթապ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է իր ծննդավայրի ազգային դպրոցներուն մէջ: 1913-ին մուտք գործած է Այնթապի Ամերիկեան գոլէճ եւ երկու տարի ուսանած է մինչեւ գոլէճի փակումը Համաշխարհային Ա. Պատերազմին պատճառով:
Գոլէճէն ներս իր դասերուն մէջ յառաջդիմութիւն ցոյց տալով, յատկապէս ատենախօսութեան դասին մէջ, ան արժանացած է սքալըրշիբի, բարձրագոյն ուսումը շարունակելով Միացեալ Նահանգներու Ֆիլատէլֆիոյ Թէմբըլ, Բէնսիլվանիոյ եւ Պոսթոնի համալսարաններուն մէջ:
1929-ին Պոսթոնի համալսարանի կրօնական ճիւղէն ստացած է (Պէչըլըր աֆ րիլիճըս էճուքէյշըն) տիտղոսը։
1923-ին իբրեւ գործիչ ծառայած է եկեղեցիներու եւ դպրոցներու մէջ դասախօսութիւններ տալով:
1 Յունիս 1941-ին վարիչ տնօրէնի պաշտօնը ընդունած է Հ.Բ.Ը Միութեան եւ Ամերիկայի մէջ պաշտօնավարած է շուրջ վեց տարիներ: Ծառայած է նաեւ Բարեգործականի Նիու Եորքի շրջանակին մէջ, իբր շրջուն գործիչ ու կազմակերպիչ։ Սուրիա եղած միջոցին, Հ.Բ.Ը.Միութեան ծառայած է իբրեւ պատուակալ քննիչ վարժարաններու:


== Հայց. առաքելական կիրակնօրեայ դպրոցի հիմնադրութիւն ==
Որպէս հասարակական գործիչ, Կիրակնօրեայ Դպրոցի գոյութեան կարիք կը զգայ եւ Կիրակնօրեայ Դպրոցի առաջին գործը կը սկսի Այնթապի մէջ, 1919-ին: Այս առթիւ իր ծննդավայրին մէջ կը կազմակերպէ հայ Առաքելական ժողովուրդին համար կիրակնօրեայ դպրոց մը, իր տեսչութեան տակ ունենալով 750 ուսանողներ եւ 35 ուսուցիչներ:
Կիրակնօրեայ դպրոցի գործունէութիւնը կը սկսի 1929-ին: Այս գործին յաջողութեան համար Ամերիկայի մէջ իր բարեկամներէն կ&#39;ապահովէ նիւթական ու բարոյական օժանդակութիւն եւ որով կրնայ շարունակել այդ մեծ գործը տարիներով: Ան, շուրջ քառորդ դար, իբրեւ Կիլիկիոյ Կաթողիկոսարանի Կիրակնօրեայ Դպրոցներու հիմնադիր ու վերատեսուչ՝ ունեցած է օգտաշատ գործունէութիւն: Իր ազատ ժամերուն դասաւանդած է նաեւ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Դպրեվանքէն ներս: Այդ տարիներուն, իր նախաձեռնութեամբ Կիրակնօրեայ Դպրոցին համար տարեկան խորհրդակցական համաժողովներ տեղի կ&#39;ունենան։ Իր տեսչութեան ներքոյ, Կիլիկիոյ Կաթողիկոսարանի թեմերուն մէջ 38 կիրակնօրեայ դպրոցներ կը գործեն, որոնք ունէին 4500 երկսեռ հայ ուսանողներ եւ 300 ուսուցիչներ եւ ուսուցչուհիներ։ Նաեւ կիրակնօրեայ դպրոցներ կային Եգիպտոսի, Պաղեստինի, Իրաքի, Իրանի եւ այլ տեղեր, որոնց բոլորին յաջողութիւնները արդիւնքն են իր եւ իր տիկնոջ Արաքսիի անխոնջ աշխատանքին:
Լեւոն Զէնեան իբրեւ քարտուղարը Պէյրութի Այնթապի Պատմութեան Գրքի ենթայանձնախումբին, ձիրաբար աշխատած է եւ իր թանկագին աջակցութիւնը նուիրած է գիրքի լիազօր խմբագրապետին ու աշխատասիրողին։


== Աղբիւրներ ==
«Պատմութիւն Այնթէպի Հայոց», Բ. Հատոր, Լոս Անճելըս, Քալիֆոռնիա, 1953։
Թոմաս տը Ուաալ

Թոմաս Փաթրիք Լոնծ տը Ուաալ (անգլ.՝ Thomas Patrick Lowndes de Waal, 7 Դեկտեմբեր 1966(1966-12-07), Նոթինգհեմ, Նոթթինգեմշիր, Անգլիա, Միացեալ Թագաւորութիւն) Բրիտանացի լրագրող եւ Կովկասի քաղաքական կեանքի մասին գրող: Ան ճանչցուած է իր 2003 թուականին հրատարակուած գիրքին՝ Black Garden: Armenia and Azerbaijan Through Peace and War համար:


== Գիրքեր ==
Great Catastrophe: Armenians and Turks in the Shadow of Genocide։ Oxford University Press։ 2015։ ISBN 978-0199350698 
The Caucasus: An Introduction։ Oxford University Press։ 2010։ ISBN 978-0195399769 
Chechnya: Calamity in the Caucasus։ NYU Press։ 1999։ ISBN 0814731325 
Black Garden: Armenia and Azerbaijan Through Peace and War։ New York University Press։ 2003։ ISBN 0814719449
Ժոզէֆ Ժիրաքօ

Ժոզէֆ Ժիրաքօ (4 Հոկտեմբեր 1930(1930-10-04), Պէյրութ, Լիբանան - 24 Դեկտեմբեր 2016(2016-12-24) ), լիբանանահայ նկարիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Պէյրութ: Իր ծնողները եղած են Մեծ Եղեռնէն վերապրողներ այնթապցի Արթին եւ Մարի Ժիրագօ: 1960-ին Ժոզէֆ մեկնած է Փարիզ, շարունակելու համար իր ուսումը գեղարուեստի մէջ: Ան Փարիզի մէջ աւարտած է Ֆրանսայի «էքօլ Տէ Պօզար» դպրոցը:
Լիբանան վերադառնալէն վեց տարի ետք 20 Նոյեմբեր 1966-ին, Պէյրութի մէջ կ’ամուսնանայ Շնորհիկ Պապուչաքեանի հետ: Կարճ ժամանակ մը Փարիզ բնակելէ ետք 1967 Օգոստոսին կը վերառանան Պէյրութ:
1967-ին կը ծնի իրենց միակ զաւակը Արթուրը: Ընտանիքը վերջնականօրէն կը հաստատուի Միացեալ Նահանգներու մէջ 1976-ին, միանալու համար նախապէս Լոս Անճելըս հաստատուած Ժիրագոյի երկու եղբայրներուն։
Լիբանանահայ նկարիչ՝ Ժոզէֆ Ժիրաքօ, մասնակցելով Սանդր Քիւլթիւրէլ Էնթերնասիոնալի (Փարիզ) կազմակերպած տարեկան մրցումին, արժանացաւ Բ. մրցանակի։
Ժիրագօ մասնակցած է բազմաթիւ ցուցահանդէսներու Պէյրութի, Փարիզի, Լոս Անճելըսի, Միլանոյի եւ Երեւանի պատկերասրահներուն մէջ, արժանանալով տեղական մամուլի եւ արուեստագէտներու բարձր գնահատականներուն: Իր գործերը կը գտնուին նաեւ Միջին Արեւելքի, Եւրոպայի եւ Միացեալ Նահանգներու մասնաւոր հաւաքածոներու մէջ:
Նկարիչ Ժիրաքօ անծանօթ չէ Լիբանանի արուեստասէր շրջանակներուն։ Բազմաթիւ խմբական ցուցադրութեանց մասնակցելէ ետք, Դեկտեմբեր 1964-ին, «Օթէլ Ֆինիսիայ»ի մէջ կազմակերպեց իր առաջին ցուցահանդէսը եւ արուեստի քննադատներուն կողմէ ողջունուեցաւ համակրանքով։


== Գործերը ==
Իր գործերը ունին իւրայատուկ նկարագիր, կը ներկայացնեն հոգեկան վիճակներ։ Նկարիչը հարազատ արտայայտչականութեան կը հասնի գլխաւորաբար ջրաներկի գործածութեամբ, ընդծովեայ աշխարհն է անոր ներշնչման աղբիւրը եւ իր ներաշխարհը արտայայտելու միջոցը, որուն կը հասնէր թափանցիկ գոյներու գործածութեամբ:
Թրիզինա

Թրիզինա (յուն․՝ Τροιζήνα, Τροιζήν)․ Ատիկէ նահանգ, հիւսիս-արեւելեան Պելոպոնես, Յունաստան։ Եղած է հնադարեան քաղաք, այժմ՝ գիւղ, վարչականօրէն կը պատկանի Թրիզինիա-Մեթանա քաղաքապետութեան Թրիզինա համայնքին։ Կը հաշուէ 673 բնակիչ, ըստ 2011-ի մարդահամարի։


== Հակիրճ պատմական ակնարկ ==


=== Միկինեան ժամանակաշրջան ===
Թրիզինա եղած է հնադարեան քաղաք։ Իբրեւ առաջին թագաւոր կը նշուի Օրոս։ Ըստ առասպելին, անունը առած է Փելոփասի 25 զաւակներէն մէկուն անունէն՝ Թրիզինայէն, երբ Փիթէաս (Փելոփասին զաւակներէն) կը թագաւորէր։ Փիթէասի դուստրը Էթրան էր, Թիսէասին մայրը։


=== Հնադար ===
Թրիզինա եւ մնացեալ Արղոլիքի թերակղզին կ՛իշխեն Դորեացիները։ Բնակիչներէն շատեր կ՛արտագաղթեն եւ կը հիմնեն Ալիքարնասոս (Փոքր Ասիոյ արեւմտեան ծովափներ) եւ Քալաւրիայի Դաշնաժողովին պատկանող Թրիզինա գաղթօճախները (Իտալիոյ հարաւը, Մեծ Յունաստան Magna Graecia)։


=== Մինչեւ Յունական Ապստամբութեան շրջան ===
Թրիզինա Պելոպոնեսի առաջին քաղաքներէն եղած է որ Խաչակիրները կը գրաւեն։ ԺԳ․ դարուն Բիւզանդացիներուն ձեռքը կ՛անցնի, իսկ 1484 - 1715 Վենետիկցիները կ՛իշխեն։   


=== Նորագոյն շրջան ===
Յունական 1821-ի Ապստամբութեան շրջանին, Թրիզինա տեղի կ՛ունենայ Գ․ Ազգային ժողովը (1827), ուր Իոանիս Քափոտիսթրիաս կ՛ընտրուի Յունաստանի կառավարիչ։ 


=== Ժամանակակից շրջան ===
ԻԱ․ դարուն, Թրիզինա բարգաւաճ գիւղ մըն է՝ կապ-կանաչ բլուր մը անհամար լիմոնի եւ նարինջի ծառերով եւ բազմաթիւ հնաբանական վայրերով, իսկ անոր ծովեզերեայ շրջանը, որ նաեւ կեդրոնն է Թրիզինա քաղաքապետութեան՝ Ղալաթաս (2 195 բնակիչ), կը գտնուի Փորոս կղզիին դիմացը, հազիւ 400 մ․ հեռու։


== Պատկերասրահ ==
1958 թուական

1958 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 58րդ տարին է

1955 • 1956 • 1957 • 1958 • 1959 • 1960 • 1961


== Դէպքեր ==


==== Յունուար ====
01 Յունուար՝ Անսիին մէջ բացուեցաւ առաջին Քարֆուր խանութը
28 Յունուար՝ Կոթֆրիտ Քիրք Քրիսթիանսէնը արտոնագրեց Լեկոյ աղիւսիկները


==== Փետրուար ====
01 Փետրուար՝ Եգիպտոսը եւ Սուրիան միաւորուելով կազմաւորեցին Միացեալ Արաբական Հանրապետութիւնը
 Փետրուար 5-ին նախագահ դարձաւ Ճամալ Ապտել Նասրը


==== Մարտ ====
01 Մարտ՝ թրքական ուղեւորային նաւի մը խորտակուելու զոհ դարձաւ 300 մարդ


==== Յունիս ====
04 Յունիս՝ Ֆրանսայի նախագահ Շարլ տը Կոլը այցելեց Ալճերիա
 Դեկտեմբեր 21-ին Շարլ տը Կոլը քուէներու 78.5%-ով ընտրուեցաւ Ֆրանսայի նախագահ


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1958 ծնունդներ


==== Ապրիլ ====
04 Ապրիլ Վիչայ Շրիվատհանափրապհա วิชัย ศรีวัฒนประภา Vichai Srivaddhanaprabha (զոհուած է 2018) թայ մեծահարոււստ գործարար
27 Ապրիլ Վարդան Աճեմեան երգահան


==== Աւգոստոս ====
18 Օգոստոս Մատըլայն Սթօ Madeleine Marie Stow ամերիկացի դերասանուհի
25 Օգոստոս Թիմ Պըրթըն Timothy "Tim" Walter Burton ամերիկացի բեմադրիչ
29 Օգոստոս Մայքըլ Ճեքսըն Mighael Joseph Jackson ամերիկացի երգիչ, պարող եւ գործարար


==== Սեպտեմբեր ====
14 Սեպտեմբեր Արա Աւետիսեան հայ գիտնական
18 Սեպտեմբեր Ռաշիտ Թահա Rashid Taha ալճերիացի ծագումով ֆրանսացի երգիչ


==== Հոկտեմբեր ====
13 Հոկտեմբեր Ճամալ Խաշըքճի (անհետ կորած՝ Իսթանպուլին մէջ 2018-ին) սէուտացի լրագրող եւ գրագէտ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1958 մահեր 


==== Ապրիլ ====
19 Ապրիլ Հայկանուշ Դանիէլեան (ծն.1893, Թիֆլիս) ովփերայի սոփրանոյ երգչուհի


==== Անստոյգ օրով ====
Յովհաննէս Ալխազեան (ծն.1881, Վան) նկարիչ


== Արտաքին յղումներ ==
1958-ը Պատմութեան մէջ(անգլերէն)Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1958(անգլերէն)
Արտաշէս Յարութիւնեան

Արտաշէս Յարութիւնեան, (3 Հոկտեմբեր 1873, Մալքարա- 1915, Մեծ Եղեռնի զոհ), արձակագիր եւ գրագէտ։


== Կենսագրութիւն ==
Ուսումը աւարտած է անկանոն ձեւով ծննդավայրի նախակրթարանին մէջ առանց զայն բոլորելու։ Դպրոցէն դուրս գալէն անմիջապէս ետք մտած է հօրը խանութը։ Ամբողջ բռնապետութեան շրջանին ան դուրս չէ ելած Մալկարայէն ու չէ ճամբորդած։ Սիրողաբար գրականութիւն մշակած է։ «Կարծեմ գրած եմ, որովհետեւ չէի կրնար չգրել, բայց ըրածիս վրայ հաւատք չունիմ».- ըսած է ան։


== Գրական կեանք ==
Քերթողական իր էջերը ամփոփուած են երեք հատորներու մէջ՝ «Լքուած քնար»(1902), «Երկունք»(1906) եւ «Նոր քնար» (1912)։ Երկարօրէն աշխատած է «Նոր քնար» հատորին վրայ, որ կը նկատէ լաւագոյն աշխատութիւնը։
Տաղանդաւոր գրագէտը կանուխէն աշխատակցած է թրքահայ մամուլին՝ քերթուածներով, գեղեցիկ արձակներով եւ քննադատականներով, որոնք յայտնի անուն ապահոված են իրեն։ Գրականութեան մէջ մուտք գործած է Կարօ ծածկանունով։ Որպէս արձակագիր եւ գեղագէտ-քննադատ անժխտելի կարողութիւն ցոյց տուած է իր գրական վերլուծական յօդուածերով։


== Երկեր ==
Լքուած քնար, Կ. Պոլիս, 1902, 84 էջ:
Երկունք, Կ. Պոլիս, 1906, 80 էջ:
Նոր քնար, Կ. Պոլիս, 1912, 148 էջ:
Արձակ էջեր եւ քերթուածներ, Փարիզ, 1937, 192 էջ:
Գիշերուան ճամբորդը, Երեւան, 1968, 378 էջ:
Քառեակներ, Երեւան, 1993, 125 էջ:
Քառեակներ – 2, Երեւան, 1996, 114 էջ:
Ընտրանի, Երեւան, 2016, 328 էջ:


== Աղբիւրներ ==
Դար Մը Գրականութիւն, Մինաս Թէօլէօլեան, Ա. հատոր, Պոսթըն 1970, էջ 534-535:


== Արտաքին յղումներ ==
Յուշարձան, Կ.Պոլոս, 1919, էջ 23:
Արտաշէս Յարութիւնեան (1873-1915). Գեղապաշտ հայ գրողը, որ զոհ գնաց թրքական եղեռնագործութեան:
Արտաշէս Յարութիւնեան (1873-1915). Հայ գրականութեան գեղապաշտ ձայնը, որ խեղդուեցաւ ցեղասպան թուրքին կողմէ:
Ալեքսանտր Արզումանեան

Ալեքսանտր Ռոպերթ Արզումանեան (24 Դեկտեմբեր 1959(1959-12-24), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), պետական, քաղաքական գործիչ, դիւանագէտ։ Աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանը (1984)։


== Գործունէութիւնը ==
1984-1990 թուականներուն աշխատած է Երեւան քաղաքի կառավարման ինքնամատուցուած համակարգերու գիտահետազօտական-նախագիծային հիմնարկին մէջ, միաժամանակ, 1989-1990 թուականներուն՝ ՀՀՇ լրատուական կեդրոնի տնօրէն, 1990-1991 թուականներուն՝ ՀՀ ԳԽ նախագահի օգնական, 1991-1992 թուականներուն՝ ՀՀ լիազօր ներկայացուցիչ Հիւսիսային Ամերիկայի մէջ, 1992-1993 թուականներուն՝ ՀՀ արտակարգ եւ լիազօր դեսպան ԱՄՆ-ի մէջ, 1992-1996 թուականներուն՝ ՀՀ մշտական ներկայացուցիչը ՄԱԿ-ի մէջ։
1996-1998 թուականներուն՝ ՀՀ արտաքին գործերու նախարար։ 4 փետրուար 1998-ին հրաժարական տուած է Լեւոն Տէր-Պետրոսեանի հետ։
Հայ-թրքական հաշտեցման հանձնաժողովի հիմնադիր-անդամ (2001)։ Արզումանեան ՄԱԿ-ի մէջ ներկայացուցած է ԼՂ հիմնահարցի կարգաւորման, արցախահայութեան ինքնորոշման եւ անոր անվտանգութեան ապահովման վերաբերեալ ՀՀ դիրքորոշումը։ 1996-1998 թուականներուն ղեկավարած եւ համակարգած է ՄԱԿ-ի մէջ, ԵԱՀԿ-ի եւ միջազգային այլ կազմակերպութիւններուն մէջ ՀՀ պատուիրակութիւններու աշխատանքները, ԼՂ հիմնահարցի շուրջ տարուող բանակցութիւնները, ձգտած է գրանցում ապահովել ԼՂ-ի մասնակցութիւնը, որպէս իրավահաւասար կողմ։
4 դեկտեմբեր 2014-ին Արզումանեան այն եօթը պատգամաւորներէն մէկն էր, որոնք Հայաստանի ԵՏՄ անդամակցութեան պայմանագրին դէմ քուէարկեցին:
Ունի ՀՀ արտակարգ եւ լիազօր դեսպանի դիւանագիտական աստիճան (26 մայիս 1992 թ.)։
Կաղապար:ՀՀ Ազգային ժողովի 5-րդ գումարման «Ժառանգություն» խմբակցություն
Կաղապար:ՄԱԿ-ում ՀՀ մշտական ներկայացուցիչներ
Գազանճեան

Գազանճեան, հայկական մականուն։


== Մականունը կրողներ ==
Ատրինէ Գազանճեան (1904-?), դերասանուհի, մամուլի թղթակից։
Արլէն Գազանճեան (1907-2001), երգչուհի։
Արշակ Աւետիսի Գազանճեան (1935), գրող։
Գառնիկ Գազանճեան (1886-1915), անասնաբոյժ։
Գարեգին Գազանճեան (20-րդ դար), հոգեւոր գործիչ։
Գէորգ Ն. Գազանճեան, թղթակից։
Եղիա Գազանճեան (1909-1950-ական թթ.), դերասան, կինոռեժիսոր։
Զուլալ Գազանճեան (1936-2009), գրականագէտ։
Լեւոն Ա. Գազանճեան (?-20-րդ դար), գրող։
Յարութիւն Գառնիկի Գազանճեան (20-րդ դար), գրող։
Յովհաննէս Գազանճեան (1870-1915), լեզուաբան, գրականագէտ, բժշկական գիտելիքների քարոզիչ։
Հրանդ Գազանճեան, նկարիչ, ճարտարապետ։
Մ. Ս. Գազանճեան (19-րդ դար-?), թղթակից։
Նորմա Ռուելի Գազանճեան (1928), երգչուհի։
Վ. Գազանճեան (20-րդ դար), երաժշտագէտ։
Վահէ Գազանճեան (1912), նկարիչ։
Վարուժան Գազանճեան (20-րդ դար), մշակութային գործիչ։
Տրդատ Գազանճեան (1892-1966), լրագրող։
Փառէն Գազանճեան (20-րդ դար), բանաստեղծ։