armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
30 Մարտ

30 Մարտ, տարուայ 89-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 90-րդ) օրն է

Տարուայ աւարտին կը մնայ 276 օր 29 Մարտ  30 Մարտ  31 Մարտ 


== Դէպքեր ==

1856. Փարիզի պայմանագրով կ'աւարտուի Խրիմի պատերազմը
Ռուսիան ստացաւ Սեւաստոպոլը, որուն դիմաց Օսմանեան կայսրութեանը յանձնելով Կարս քաղաքը
1863. Դանիոյ արքայազն Վիլհեմ Գէորգը Յունաստանին մէջ կը թագադրուի որպես Գէորգիոս I թագաւոր
1867. Միացեալ Նահանգները 7.2 միլիոն տոլլարով Ռուսիայէն կը գնեն Ալեասքան
1918. Պաքուին մէջ տեղի ունեցան բախումներ հայերու եւ տեղացի թաթար թուրքերու միջեւ
1945.
խորհրդային Կարմիր բանակի մուտքը Վիեննա, Աւստրիա
նոյն օրը խորհրդային եւ լեհական զօրքերը կը գրաւեն Տանզիկը
1987. լոնտոնեան աճուրդին ≈40 միլիոն տոլլարով կը վաճառուի Վան Կոկի «Արեւածաղիկները»


== Ծնունդներ ==
 Տես նաեւ՝ 30 Մարտի ծնածներ

1948. Զաւէն Պարտաքճեան, ճարտարագէտ, արուեստագէտ
1968. Սելին Տիոն (անգլերէն՝ Celine Dion) քանատացի երգչուհի


== Մահեր ==
 Տես նաեւ՝ 30 Մարտի մահացածներ

1935. Ռոմանոս Մելիքեան (ծն.1883, Թիփղիս) հայ երգահան, երաժշտագէտ եւ խմբավար
2010. Արամ Քալանթարեան (ծն.1937, Սուխում) հայագէտ, հասարակագէտ
2012. Զարեհ Մելքոնեան (ծն.1922, Հալէպ) բանաստեղծ


== Տօներ ==
Բժիշկներու օր՝ Միացեալ նահանգներ
Ծաղկի օր՝ Սպանիա


== Արտաքին յղումներ ==
BBC: On This Day
  [1] (անգլերէն)


== Ծանօթագրութիւններ ==

30 Մարտ
160 (թիւ)

160 (հարիւր վաթսուն)՝ զոյգ եռանիշ բնական թիւ մըն է 159-ի եւ 161-ի միջեւ


== Յատկութիւններ ==
 A007504   A127338  առաջին տասնմեկ պարզ թիւերու գումարն է՝ 160=2+3+5+7+11+13+17+19+23+29+31
 A098999  առաջին երեք պարզ թիւերու խորանարդներու գումարն է՝ 160=23+33+53
 A067662  1602+1-ը եւ 1604+1-ը պարզ թիւեր են
կիրառութիւններ՝
160 Ունա աստեղնեակի կարգային թիւն է
Microsoft Windows-ի  Alt + 160 -ի գործադրումով կը ստացուի կիւրեղեան а (ա) տողատառը
Տարուայ 160րդ օրն է Յունիս 9-ը (նահանջ տարիներուն՝ Յունիս 8-ը)
Սանդրամետ

Սանդարամետ կամ Սպանդարամետ, երկրի չաստուածը: Կը հայթայթէր երկրի ամէնէն լաւ արտադրութիւնը` գինին: Հաւանաբար, միաւորման եղելոյթին պատճառով։
Ըստ Թովմա Արծրունիի, երկիրը երբեմն նկատուած է Սանդարամետի իջեւանը։ Սանդարամետ եղած է նաեւ մահուան չաստուածը եւ թաղուած` երկրի մէջ:
Saturday Night Live

«Շաբաթ Երեկոյեան Ուղիղ Եթերով» (անգլ.՝Saturday Night Live), ամերիկեան երաժշտական եւ ծիծաղեցնող պատկերասփիւռային յայտագիր, որ կը հեռարձակուի NBC պատկերասփիւռի ընկերութեամբ: Այն ստեղծուած է Լորըն Մայքըլզի կողմէ եւ առաջին անգամ հեռարձակուած է 1975 թուականի 11 Հոկտեմբերին: Իւրաքանչիւր թողարկում կը վարէ մէկ հիւր աստղ (զոր սովորաբար հանդէս կու գայ ծիծաղային համարներով), ինչպէս նաեւ կ'ունենայ հիւր երաժիշտ, զոր կը կատարէ երգեր:
Պատկերասփիւռային յայտագիրը ստացած է բազմաթիւ մրցանակներ, որոնցմէ՝ 36 Primetime Emmy Award: «TV Guide» ամսագիրի կազմած «Բոլոր Ժամանակներու 50 Ամենահեղինակաւոր Պատկերասփիւռային Յայտագիրներ»-ու վարկանշային աղիւսակին մէջ այն գրաւած է 10-րդ դիրքը: Պատկերասփիւռային յայտագիրը նաեւ գրաւած է «Time» ամսագիրի «Բոլոր Ժամանակներու 100 Լաւագոյն Պատկերասփիւռային Յայտագիրներ»-ու ցանկին վրայ:


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտօնական կայք
Յովհաննէս Հինդլեան

Յովհաննէս Հինդլեան ՀՄԸՄ-ի հիմնադիր սերունդի այս ականաւորգործիչը մեծ աւանդ ունի քսաներորդ դարասկիզբին արեւմտահայութեան ապրած զարթօնքի մէջ սերնդակերտումի եւ հայակերտումի իր առաքելութիւնը հունաւորելով ազատ մարդու եւ ազատագրեալ հայու մշակման տեսականով։ Ծնածէ1866-ին նախնական ուսումը ստացածէ ներսէսեան վարժարան ապա Պէրէրեան վարժարան ։ Կը դասաւանդէ զանազան վարժարաններու մէջ որպէս մանկավարժ ըլլալով հմուտ դաստիարակ մը։
Ինքնէ որ Շաւարշ Քրիսեանի մարմնամարզ թերթին մէջ սկաուտութեան էութիւնը կը պարզէ եւ կ՛ըլլայ անոր գաղաբարախօսը։ 1913-ին դպրոցին մէջ կը կազմէ սկաուտական առաջին խումբը։Յինդիլեան արդարօրէն ուսուցչապետ հռչակուեցաւ իր ժամանակակիցներուն կողմէ։ եւ պատահական չէ, որՀՄԸՄ-ի հիմնադրութեան իր յառաջատար մասնակցութիւնը բերելով Հինդլեան ներդրումը մեծ եղաւ նորաստեղծ կազմակերպութիւնը <<Բարձրացիր Բարձրացուր>>նշանաբանով զինելու գործին մէջ։ Հ․Մ․Ը․Մ-ի հիմնադրութենէն ետք  ան  գլխաւոր զօրավիգ կը հանդիսանայ միութեան։ նոր սերունդի Հայակերտման  Հիմնադիր Հինդլեան կը մահանայ16 Փետրուար 1950թուականին։
Սուրէն Սպանդարեան

Սուրէն Սպանդարի Սպանդարեան (3 (15) Դեկտեմբեր 1882, Թիֆլիս, Ռուսական Կայսրութիւն - 24 Սեպտեմբեր 1916(1916-09-24), Կրասնոյարսկ, Ենիսեյսկի նահանգ, Ռուսական Կայսրութիւն), հայ հասարակական-քաղաքական գործիչ, լրագրող, գրաքննադատ։ Սպանդար Սպանդարեանի որդին, Ստեփան Սպանդարեանի հայրը։ ՌՍԴԲԿ անդամ 1901-էն։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Թիֆլիսի մէջ։ Աւարտած է Թիֆլիսի արական մարզարանը (1902)։ Սորված է Մոսկուայի պետական համալսարանի պատմաբանասիրական (1902-03), ապա՝ իրաւաբանական ճիւղը, յաճախած է Հայդելբերգի (Գերմանիա) համալսարանի պարապմունքներուն։ Տիրապետած է հայերէն, ռուսերէն, վրացերէն, Ազրպէյճաներէն, գերմաներէն եւ այլ լեզուներու։ Եղած է ՌՍԴԲԿ Կովկասեան միութեան կոմիտէի կազմին մէջ։ Սպանդարեանը 1906-ի օգոստոսին Ստեփան Շահումեանի հետ ղեկավարած է Ալավերդի պղնձահանքերու բանուորներու գործադուլը։
Սպանդարեանը ղեկավար մասնակցութիւն ունեցած է Անդրկովկասի պոլշեւիկեան մամուլի ստեղծման ու զարգացման գործին մէջ։ Ստեփան Շահումեանի եւ Սարգիս Կասեանի հետ խմբագրած է «Կայծ», «Նոր խօսք», «Օրեր» հայկական պոլշեւիկեան թերթերը եւ գրած է բազմաթիւ յօդուածներ։
1907-ի սկզբը Սպանդարեան ուղարկուած է կուսակցական աշխատանքի՝ Պաքու. ընտրուած է Պաքուի կոմիտէի անդամ եւ քաղաքական կուսակցական կազմակերպիչ։ Մասնակցած է «Բակինսկի ռաբոչի», «Գուդոկ» (երկուքն ալ՝ ռուսերէն) եւ այլ թերթերու հրատարակութիւնը։ Քանիցս ձերբակալուած է, իսկ 1909-ի օգոստոսին աքսորուած Պաքուի նահանգէն։ 1910-ի յունուարէն սկսեալ գործած է Թիֆլիսի մէջ, ղեկավարած «Կուրյեր կոպեյկա», «Լիստոկ կոպեյկա» (երկուսքն ալ՝ ռուսերէն) եւ այլ վաւերական թերթեր, աշխատակցած է պոլշեւիկեան «Զվեզդա» (ռուսերէն) լրագիրին։ 1912-ի յունուարին, որպէս Պաքուի կազմակերպութեան պատգամավոր, մասնակցած է ՌՍԴԲ(բ) կ VI (Պրահայի) համաժողովին։ Ընտրուած է ՌՍԴԲ(բ) կ կեդրոնական խնամակալութեան եւ անոր ռուսաստանեան պիւրոյի անդամ։ Համաժողովէն ետք մեկնած է Լայպցիգ, մասնակցած ՌՍԴԲ(բ) կ կեդրոնական խնամակալութեան ու Պետական Խորհրդարանի սոցիալ-դեմոկրատ խմբակցութեան ներկայացուցիչներու խորհրդակցութեանը։
1912-ին վերադարձած է արտասահմանէն, մասնակցած է IV Պետական խորհրդարանի պոլշեւիկեան նախընտրական քարոզարշաւին, Թիֆլիսի մէջ կազմակերպած է տպարան։ 1912-ի մայիսին ձերբակալուած եւ բանտարկուած է Թիֆլիսի Մետեխի բանտին մէջ։ 1913-ի մայիսին դատապարտուած է ցմահ աքսորի՝ Սիպիր, ուր (Կրասնոյարսկ) ալ մահացած է։
Յովհաննէս Պարսկունի

Յովհաննէս Պարսկունի, (1923, Վառնա, Պուլկարիա), հայ գրագետ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Պուլկարիոյ Վառնա քաղաքին մէջ, եղեռնէն փրկուած ծնոզներէ։
Իր նախակրթութիւնը ստացած է Ռուսէի Մեսրոպեան վարժարանին մէջ։ Բարձրագոյն ուսման հետեւած՝ եւ աւարտած է Ավիշտով քաղաքի Տիմիդր Ա Ցենովի անուան Տնտեսական եւ Ընկերային Գիտութիւններու ինստիտուտը, 1949-ին։
Մասնակցած է Հայրենական պատերազմին, 1944, 1945 թուականներուն, պուլկարական բանակի շարքերուն մէջ եւ պարգեւատրուած՝ մետալներով։
Առաջին բանաստեզծութիւնը լոյս տեսած է 1936-ին Ռուսէի Մեսրոպեան վարժարանի Սանուց Միութեան օրկան «Փեթակ» խմորատիպ ամսաթերթին մէջ,
«Հայրենիքիս» խորագրով։
1951-ին կ՚ամուսնանայ Մանուշակ Մեթոյեանի հետ եւ կը բախտաւորուին մանչ զաւակով մը։ 1968-ին անժամանակ կերպով կը մահանայ իր կինը։
Յ. Պարսկունի աշխատակցած է արտասահմանի հայ մամուլին, քնարական եւ հայրենասիրական քերթուածներով, գրական յօդուածներով եւ պուլկար բանաստեզծներու գործերէ թարգմանութիւններով։
Հրատարակած է բանաստեզծութեանց եւ աշխատասիրութեանց բազմաթիւ հատորներ։
Սերտ կապեր հաստատած է Հայաստանի հետ. բազմաթիւ անգամներ այցելած է Հայրենիք եւ բացառիկ գնահատանքի արժանացած։ Անդամ է Հայ գրողներու
Միութեան։ 1977-ին Սովետական գրող հրատակչութեան կողմէ լոյս տեսած է իր Հայրենի Հող բանաստեղծութեանց հատորը։
Յ. Պարսկունի պարգեւատրուած է «Պատւոյ Գիր»ով, պուլկարահայ «Երեւան» կազմակերպութեան կեդրոնական վարչութեան կողմէ, սոյն կազմակերպութեան հիմնադրութեանը եւ թերթին առաջին համարի հրատարակութեան 25-ամեակին առթիւ, իր սիրայօժար կատարած՝ աւելի րան 45 դասախօսութիւններուն, եւ թերթին մէջ լոյս տեսած 172 ինքնագիր եւ թարգմանական գործերուն համար։
1980-ին կը հիմնուի «Յովհաննէս Պարսկունիի ֆոնտ» Հայաստանի Ե. Չարենցի անուան Գրականութեան եւ Արուեստի թանգարանին մէջ։ Այնուհետեւ ան կ՚ըլլայ Պարսկաստանի լիազօր ներկայացուցիչը Չարենցի անուան թանգարանին, պուլկարահայ գրողներու եւ մշակութային գործիչներու արխիւները Հայաստան փոխադրելու կապակցութեամբ։
Սեկովիա

Սեկովիա (սպ.՝ Segovia), քաղաք Սպանիոյ կեդրոնական մասին մէջ, Քասթիլիա եւ Լէոն երկրամասին մէջ։ Բնակչութիւնը մօտ 55000 մարդ կը հաշուէ (ըստ 2010 թուականին տեղի ունեցած տուեալներուն)։ Քաղաքը կը գտնուի Մատրիտէն 90 քմ դէպի հիւսիս-արեւմուտք։ 1985 թուականին քաղաքը դասուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան շարքին մէջ։
28 Յուլիս 2015-ն Սեկովիայի թեմի վաստակաւոր առաջնորդ՝ գերապայծառ «Luis Gutiérrez Martín» պատարագ մատոյց Ս. Անտոնի նուիրուած եկեղեցւոյ մէջ, մեծ հայրերու ու մեծ մայրերու տօնին առթիւ։


== Բնակչութիւն ==


== Արտաքին յղումներ ==
Քաղաքի պաշտօնական կայք
Ագարակաւան

Ագարակաւան (մինչեւ 2006 Ագարակ), Հայաստանի տարածաշրջանին մէջ գիւղ Արագածոտի մարզի Թալինի տարածաշրջանին մէջ, մարզի կեդրոնէն 32 քմ հիւսիս-արեւմուտք, բարձրութիւնը ծովու մակերեւոյթէն՝ 1450 մ։ Բնակչութիւնը՝ 881 մարդ (2011)։ Ագարակաւանը վերանուանուած է 4 Յուլիս 2006-ին։ Գիւղին մէջ կը գործէ միջնակարգ 12 ամեայ դպրոց: Դպրոցը ունի 124 աշակերտ 2017-ի դրութեամբ:


== Բնակչութիւն ==
Գիւղի նախնիները Մուշէն, Սասունէն եւ Տարօնէն գաղթած են։
Ագարակաւանի ազգաբնակչութեան փոփոխութիւնը.


== Տնտեսութիւն ==
Բնակաչութիւնը անասնապահութեամբ, պտղաբուծութեամբ եւ հողագործութեամբ կը զբաղի։ Գիւղատնտեսական հողահանդակներու հիմնական մասը որպէս վարելահողեր եւ արօտավայրեր կ՛օգտագործուի:
Այստեղ տարբեր մշակաբոյսեր կաճին: Հացահատիկային մշակաբոյսերէն  ցորեն եւ գարի կ'աճեցնեն: Կերային մշակաբոյսերէն կորնգան եւ առւոյտ կ'աճեցնեն: Տնամերձ հողերուն վրայ այգիներ եւ բանջարաբոստանայիներ կը մշակեն: Այգիներուն մէջ կը գերակշռեն ծիրանենին, խնձորենին, ընկուզենին, կեռասենին, տանձենին, նաեւ կը մշակեն նուշ, թութ, սերկեւիլ, թուզ եւ կաղին: Հատապտուղներէն կ'աճեցնեն մոշ, ելակ, մորի, հաղարջ, մասուր: Բանջարաբոստանային հողագործութեան մէջ կ'աճեցնեն գետնախնձոր, լոբի, լոլիկ, վարունգ, դդում, սիսեռ, սմբուկ, կաղամբ, տաքդեղ, սոխ, սխտոր, կանաչիներու տարբեր տեսակներ եւ այլն:


== Հարեւան գիւղատեղիներ ==
Գիւղէն դէպի հիւսիս կը գտնուի Դիան գիւղը, արեւմուտքին Ներքին Բազմաբերդ գիւղն է: Հիւսիս-արեւմուտքին Կաքաւաձոր գիւղն է:


== Աշխարհագրութիւն ==
Գիւղի կլիման չոր է: Ամառները տաք են եւ չոր, միջին ջերմաստիճանը կը սահմանուի +22 եւ +34 աստիճաններու միջեւ, ամառուան ընթացքին քիչ են մթնոլորտային տեղումները, որոնց բացակայութիւնը մեծ վնաս կը հասցնէ արօտավայրերուն եւ վարելահողերուն: Գիւղը ունի ոռոգման եւ խմելիք ջուրի խնդիր, ոռոգումը կը կատարուի արհեստականօրէն ամբարուած ջուրի շնորհիւ, իսկ խմելիք ջուրը քիչ է: Ձմրան ջերմաստիճանը կը սահմանուի -3 -15 աստիճաններու միջեւ, վերջին 3 տարիներու ընթացքին ջերմաստիճանը ընդհուպ մինչեւ -23 աստիճան կը նուազի: Հաստատուն ձիւնածածկոյթ չի ձեւաւորուիր: Գիւղը բնական կազի մատակարարում չունի, գիւղացիներուն մեծ մասը տուները վառարաններով կը տաքցնեն: Գիւղը գիշերային լուսարձակներ ունի: Գիւղին մէջ կայ Հայրենական Մեծ պատերազմի ժամանակ զոհուածներու յուշարձան: Գիւղին մէջ չկայ եկեղեցի, սակայն կայ մատուռ, որ գիւղացիներու սրբատեղին է:


== Ծանօթագրութիւններ ==

Կաղապար:Արագածոտնի մարզ
Տիր

Տիր, հին հայկական դիցաբանութեան մէջ՝ դպրութեան, պերճախօսութեան, գիտութիւններու ու արուեստներու աստուածը։
Ան եղած է Հայկ Աղեղնաւորի ուստրը, եւ նկատուած է Արամազդ աստուածահօր ատենադպիրն ու սուրհանդակը, մարդոց ճակատագիրի գուշակն ու երազներու մեկնիչը, անոնց չար ու բարի գործերը գրանցողը, ննջեցեալներու հոգիները «անդրշիրիմեան աշխարհ» ուղեկցողը։ Ան ամբողջ ամիս մը կը զբաղէր մարդոց ծնունդներն ու մահերը իր մատեանին մէջ գրանցելով, մնացած տասնմէկ ամիսները արարչագործութեան աւիշ կը ներարկէր՝ գրողներուն, երաժիշտներուն, պատկերահաններուն եւ քարագործ-ճարտարապետներուն։Տիրին նուիրուած գլխաւոր տաճարը կոչուած է Երազամոյն, տօնահանդէսը՝ Տիրական։ Հայոց հին տոմարի 4-րդ ամիսը, Տիրի անունով, կոչուած է «Տրէ» կամ «Տրի», ծիածանը՝ Տիրական կամ Տրական գոտի։ Անոր անունով կոչուած են՝ Տիրինկատար լեռը, Տիրակատար քաղաքը, Տրէ եւ Տիրառիճ գիւղերը, ինչպէս նաեւ շարք մը անձնանուններ (Տիրան, Տիրոց, Տրդատ)։ Հելլենիստական դարաշրջանին հայերը Տիրը նոյնացուցած են Ապոլլոնին եւ Հերմեսին։


== Տիրի մշակութային նշանակութիւնը ==
Տեառնընդառաջ տօնը հեթանոս շրջանին նուիրուած եղած է Տիր աստուծոյ եւ կոչուած է Տրնտես (Տիրին տեսութեան)։ Անոր անուան հետ կապուած է՝ «Գրողի տարած», «գրողի ծոցը» արտայայտութիւնները։


== Աղբիւրներ ==
«Նուպար Տիճիթըլ» տպարան

«Նուպար Տիճիթըլ» տպարան, Եգիպտոսի տպարաններէն մին, որ հիմնուած է Գագիրէի մէջ 13 Նոյեմբեր 1939-ին, թիւ 14, Ղէյթ էլ նուպի փողոց հասցէին։ Հիմնադիր-սեփականատէրը եղած է Պօղոս Սիմոնեան:


== Տպարանին պատմութիւնը ==
Հիմնադրութենէն ետք, յետագային, տպարանին գործունէութեան հասցէները  յաջորդաբար եղած են․

թիւ 56, Խալլաթ Փողոց, Շուպրա,
Ապտ Էլ Ազիզ փողոց,
Թէրաա Էլ Պուլաքէյա,
Շուպրա (Մարտ 1959)
թիւ 6ա, Մատրասէթ էլ Մոալլիմին փողոց, Ռօտ Էլ Ֆարակ, Գահիրէ:«Նուպար» Տպարանը սկզբնական շրջաններուն գործած է իր ժամանակի կապառէ տառերու գործածութեան դրութեամբ, որուն հետեւած է վիմատպագրութեան կիրարկումը Խալլաթ եւ Ապտ Էլ Ազիզ փողոցներու իր վայրերուն մէջ:
1959-էն սկսեալ, Նուպար եւ Հրաչ Սիմոնեան եղբայրները իրենց հօրենական տպարանը օժտած են արդիական Ֆօթօ-Լիթո-Օֆսէթ կազմածներով եւ նորագոյն տպագրական դրութեամբ:
1974-էն սկսեալ, տպարանին մէջ գործած են Հայտէլպըրկ մակնիշով գունաւոր տպագրութեան արդիական կազմածները: Տպարան «Նուպար»ի արդիական սարքաւորումներով նոր կառոյցը հաստատուած է 2001-ին Գահիրէի մերձակայ Էլ Ուպուր քաղաքին մէջ, Էլ Մանթէքա Էլ Սէնաէյա, թիւ 13 փողոց, թիւ 13 շէնքի հասցէին, «Էլ Նուպար» տպարաններ վերանուանումով եւ սեփականատիրութեամբ՝ Նուպար եւ Հրաչ Սիմոնեան Եղբայրներու: 
Միւս կողմէ, Շուպրայի նախորդ վայրին մէջ, 2013-էն ի վեր կը գործէ «Նուպար Տիճիթըլ» (NUBAR DIGITAL) անունով եւ թուայնացումի նորագոյն դրութիւններով գործող տպարանը, «Նուպար Սիմոնեանի եւ Որդիք»ի սեփականատիրութեամբ:


== Հրատարակութիւնները ==
«Նուպար» տպարանի աւելի քան 75-ամեայ տարեգրութեան ընթացքին լոյս տեսած են եգիպտահայ մամուլի աւելի քան քսան պարբերականներ, իրենց շաբաթական, ամսական, եռամսեայ, կիսամեայ եւ տարեկան բնոյթներով:
Հրատարակուած են շուրջ 150 հատորներ եւ գրքոյկներ, ինչպէս նաեւ միութենական ձեռնարկ-հանդիսութիւն-ոգեկոչումներու բազմատասնեակ պրակներ եւ յայտագիրներ:
Տպարանը իր հիմնադրութեան օրերէն խրախուսողը եղած է հայատառ հատորներու եւ պարբերականներու տպագրական նախաձեռնութիւններուն, զուգահեռ՝ օտարալեզու հրատարակութիւններու, բացիկներու, ծանուցումներու եւ յայտագիրներու: Ներկայիս, իր ունեցած տպագրական գործունէութիւնը ընդգրկած է եգիպտական շուկայէն դուրս արաբական, եւրոպական եւ ամերիկեան ցամաքամասի երկիրներ:


== Աղբիւրներ ==
Հայկական Համայնքային Կառոյցները Եգիպտոսի Մէջ , Տոքթ. Սուրէն Ն. Պայրամեան, Գահիրէ, 2017,  էջ 238-239։
Կնեդլիկ

Կնդելիկ, Տաք ուտեստեղենի տեսակ է կը պատրաստուի խմորէ կամ գետնախնցորէ։ Կնդելիկը կրնանք եփել ջուրով կամ շոգիով, ան ունի գնդացեւ կամ երկարաձեւ տեսք, կրնանք պատրաստել որեւէ խյուսի հետ կամ առանցին։ Կնդելիկը կը պատկանի չեխական եւ սլովակական խոհանոցին։ Չնայած անունը առաջացած է գերմաներէն լեզուով, ան արմատացած է չեխերուն մօտ դեռևս XIX դարի սկզբներեն։ Կնդելիկի դասական բաղադրատոմսը կը պատկանի վիեննական խոհանոցին, սակայն ան իր տեղը գտաւ չեխական բաղադրատոմսերու մեջ։ հին ժամանակներուն կնդելիկը կը մատուցուէր որպէս առանձին ճաշի տեսակ։ Գոյութիւն ունի կնդելիկի մի քնի տեսակներ, օրինակ բանջարեղենով, մրգերով, խմորով եւ այլ։
Գարեգին Զարբհանալեան

Հայր Գարեգին Վրդ․ Զարբհանալեան (4 Դեկտեմբեր 1827(1827-12-04), Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 13 Փետրուար 1901(1901-02-13), Վեդի, Երեւանի նահանգ, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն), բանասէր-մատենագէտ, գրականագէտ, պատմաբան, թարգմանիչ։ Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութեան անդամ։


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է Կ. Պոլիս։ Փոքր հասակէն տեղափոխուած է Վենետիկի Մխիթարեաններու Սուրբ Ղազար վանքը, ուր ստացած է կրթութիւնը, հմտացած է անտիկ լեզուներու մէջ, խորապէս ուսումնասիրած է հայ հին գրականութիւնը։ Եղած է ուսուցիչ (1850-1856), տպարանապետ (1856 եւ 1872), Միաբանութեան Քարտուղար (1876-1894): 1858-1868 թուականներուն ուսուցիչ եղած է Բերայի Մխիթարեան վարժարանին մէջ: Պատրաստած է ուսումնական շարք մը ձեռնարկներ։


== Աշխատութիւններ ==
«Բազմավէպ»ի մէջ տպագրուած բազում յօդուածներէ զատ, ուշագրաւ են անոր հետեւեալ աշխատութիւնները.

«Պատմութիւն մատենագրութեան Յունաց, Հռովմայեցւոց եւ հարց Եկեղեցւոյ. ի պէտս ուսման ազգային վարժարանաց» (Վենետիկ, 1856),
«Պատմութիւն հայերէն դպրութեանց. ի պէտս ազգային վարժարանաց, մաս Ա - Հին մատենագրութիւն» (Վենետիկ, 1865),
«Պատմութիւն մատենագրութեան միջին եւ նոր դարուց յԱրեւմուտս», հտ. Ա եւ Բ (Վենետիկ, 1874),
«Պատմութիւն հայերէն դպրութեանց. ի պէտս ազգային վարժարանաց, մաս Բ - Նոր մատենագրութիւն» (Վենետիկ, 1878),
«Հայկական մատենագիտութիւն. այբուբենական ցուցակ տպագրութեան գիւտէն մինչեւ առ մեզ եղած հայերէն հրատարակութեանց» (Վենետիկ, 1883),
«Հայկական հին դպրութեան պատմութիւն (Դ-ԺԳ դար). բարձրագոյն դպրոցաց համար ․ Բ տպագր. յաւելուածօք եւ փոփոխութեամբք» (Վենետիկ, 1886),
«Մատենադարան հայկական թարգմանութեանց նախնեաց (Դար Դ-ԺԳ)» (Վենետիկ, 1889),
«Պատմութիւն հայկական տպագրութեան սկզբնաւորութենէն մինչ առ մեզ (1513-1895)» (Վենետիկ, 1895),
«Ուսումնասիրութիւնք հայ լեզուի եւ մատենագրութեան յԱրեւմուտս (ԺԴ - ԺԹ դար), [ հեղինակ՝ Շրումպֆ Կ. Ա/ Schrumpf G. A., թարգմ. եւ խմբագր. ՝ Զարբհանալեան ] (Վենետիկ, 1895),
«Հայկական հին դպրութեան պատմութիւն (Դ-ԺԳ դար). բարձրագոյն դպրոցաց համար ․ Գ տպագր. յաւելուածօք եւ փոփոխութեամբք» (Վենետիկ, 1897):
Ամիր Վարդ (անձնանուն)

Ամիր Վարդ, հայկական արական անուն։ Կազմուած է արաբերէն أمير, amīr՝ իշխան եւ հայերէն վարդ բառերէն։ Գործածուած է 16-րդ դարուն։


== Գործածութիւններ ==
Ամիր Վարդ, Մկրտիչի որդին եւ եղբայրը Մարգարէ երեցի, որ Տանձիկավանքի մէջ օրինակեց Ձեռնադրութեան Մաշտոցը։
Ամիր Վարդ, յիշատակված է Վենետիկի ձեռագիրներէն թուականը այայտ յիշատակարանի մը մէջ։
Ղափամայ

Ղափաման Հայաստանի տարբեր շրջաններու աւանդական կերակուր է, որ յաճախ կը պատրաստուի Նոր Տարուան, Զատկուան տօներուն, ինչպէս նաեւ հարսանիքներու ու այլ տօնական առիթներով։
Ղափաման կը պատրաստուի միջին չափի, գլխուն կողմէն փորած եւ կուտերն ու միջուկը մաքրած դդումով, որ կը լեցուի բրինձով, չամիչով, ծիրանի ու սալորի կտրտած չիրերով ու մեղրով պատրաստուած միջուկով։ Բրինփով խառնուրդին վրայ կը դրուին կարագի կտորներ։ Կարագով կամ իւղով կը պատուի նաեւ ամբողջ դդումը։ Դդումին բերանը կը փակուի իր կլոր կտրած գլխիկով ու ղափաման կը զետեղուի տաք փուռը, որպէսզի քանի մը ժամ հանգիստ եփի, մինչեւ դդրումի կակուղնայ։ Եփելէն ետք ղափաման կը շարտուի դդումի բարակ շերտերու։
Միակ հայկական ուտեստն է, որ ունի իր երգը՝ «Հէյ ճան ղափամա, համով հոտով ղափամա․․․»։


== Տեսակները ==
Հայաստանի տարբեր շրջաններու մէջ ղափաման ունէր իր պատրաստութեան իւրայատուկ ձեւը։ Այսպէս, Կիլիկիոյ տարածքին հաերը ղափաման կը պատրաստէին չիր ու չամիչով։ Բրինձի խառնուրդին մէջ կ՛աւելցնէին մանրուած խնձոր, տարչին, ալուչա սալորի տեսակը, շաքար եւ աղ։
Իսկ Գորիսի աւանդական ղափաման ոչ թէ քաղցր, այլ քաղցրաաղի ճաշ է։ Գորիսցիները ղափամայի միջուկին փրինձին վրայ կ՛աւելցնեն մանրուած սոխ եւ կանաչեղէն, կարագ եւ իւղ, իսկ եթէ դդումը բաւական քաղցր չէր, շաքար։


== Աղբիւրներ ==
«Աւանդական Ճաշեր», էջ 45։
168.am
Ազարիա Ա. Ջուղայեցի

Ազարիա Ա. Ջուղայեցի (1563, Շահկերտ - 2 Յունիս 1601(1601-06-02), Սիս), Սիսի կաթողիկոս։
Սիսի կաթողիկոս ընտրուած՝ 1584-ին, սակայն միեւնոյն թուականին եկեղեցւոյ մէջ պատահած խռովութիւններու հետեւանքով, նորընտիր կաթողիկոսը, կը ստիպուի ձգել Սիսը, իր աթոռը զիջելով հակառակորդ՝ Տիրատուր Ա. Սսեցիին։ Ապա կը վերադառնայ Կ. Պոլիս, ուր կ'ընտրուի Հայոց Պատրիարք։
Սակայն 1591-92-ին, հազիւ մէկ տարուան պատրիարք, կը զիջի կիլիկեցիներուն թախանձանքին եւ կը վերադառնայ Սիս, ուր տակաւին կը շարունակուէին խռովութիւնները։ Կը վախճանի  2 Յունիս 1601-ին՝ Սիսի մէջ։
Գրած է «Մեկնութիւն Քերականութեան» աշխատութիւնը։ Կ'ենթադրուի, որ Ազարիա Ջուղայեցին նաեւ ԺԶ.-ԻԲ. դարերու յայտնի տաղերգուն է, որուն առաւել ուշագրաւ գործերէն է «Տաղ Վասն Գինւոյ յԱզւսրիայէ ասացեալ» երկը։


== Ծանօթագրութիւն ==
Քուպա

Քուպա, պաշտօնապէս Քուպայի Հանրապետութիւն (սպ.՝ República de Cuba), պետութիւն տեղակայուած Քուպա կղզիին, ինչպէս նաեւ Խուվենտուտ կղզիին եւ քանի մը փոքր արշիպեղագոսներու վրայ։ Քուպա տեղակայուած է Քարիպեան աւազանին հիւսիսը, ուր կը հանդիպին Քարիպեան ծովը, Մեքսիքական ծոցը եւ Ատլանտեան ովկիանոսը։ Անիկա կը գտնուի ԱՄՆ Ֆլորիտա նահանգէն եւ Պահամեան Կղզիներէն հարաւ, Հայիթիի արեւմուտքը եւ Ճըմէյքայի հիւսիսը։ Երկիրին մայրաքաղաքը եւ մեծագոյն քաղաքը Հաւանան է։ Միւս մեծ քաղաքներն են Սանաթիակօ տէ Քուպան եւ Քամակուէյը։ Քուպան Քարիպեան աւազանին մեծագոյն կղզին է, որուն տարածութիւնն է 109,884 քառակուսի քիլոմեթր, իսկ բնակչութեամբ երկրորդն է Հայիթի կղզիէն ետք, աւելի քան 11 միլիոն բնակչութեամբ։


== Պատկերասրահ ==
Չորեքշաբթի

Չորեքշաբթի, արեւմտեան երկրներու մեծամասնութեան՝ շաբաթուան 3-րդ օրը, իսկ ըստ Յուդա-Քրիստոնէական օրացույցի՝ 4-րդ օրը։ Երկուշաբթիի եւ Երեքշաբթիի օրերուն միջեւ կը գտնուի։
15 Դեկտեմբեր

15 Դեկտեմբեր, տարուան 349-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 350-րդ) օրն է։

Տարուան աւարտին կը մնայ 16 օր


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
1929, Արման Մանարեան (Մահ.2016, Երեւան), խորհրդային շրջանի բեմադրիչ


== Մահեր ==
1675, Եան Վէրմեր (նիտերլանտերէն՝ Jan Vermeer, Joannis ver Meer, Joannis van der Meer, Ծն.1632) հոլանտացի հռչակաւոր գեղանկարիչ


== Տօներ ==
Թէյի միջազգային օր
Էվըն Փիթըրզ

Էվըն Փիթըրզ (անգլերէն՝ Evan Peters, ծնած 20 Յունուար, 1987, Սբ. Լուի, Միսսուրի, ԱՄՆ), ամերիկացի դերասան մըն է: Ան իր առաջին դերը ստացաւ 2004-ի տրամաթիկ Clipping Adam ֆիլմին մէջ, ինչպէս նաեւ ստանձնեց գլխաւոր դեր մը ABC կայանի երեւակայական Invasion հեռուստաշարին մէջ՝ 2005էն 2006:
2004էն 2010, Փիթըրզ գլխաւոր դերեր ստանձնեց տարբեր տեսակի հեռատեսիլի ծանուցումներու մէջ, ինչպէս՝ Kelloggs, Papa John's Pizza եւ Playstation ընկերութիւններուն համար: Նոյն ժամանակաշրջանին մէջ, ան երկրորդական դերեր ստանձնած էր Disney Channel կայանի Phil of the Future հեռուստաշարին եւ The CW կայանին One Tree Hill հեռուստաշարին մէջ։ 2010-ին ան ունէր երկրորդական դեր մը իբրեւ Թոտ Հէյնզ զգայացունց Kick-Ass ֆիլմին մէջ:
Ան ամէնէն շատ ճանչցուած է իր տարբեր դերերով FX կայանի հետեւողական զգայացունց եւ տրամաթիկ American Horror Story հեռուստաշարին մէջ, որուն մէջ գլխաւոր դեր ստանձնած է հեռուստաշարին առաջին թողարկումէն ի վեր, 2011-ին: Ան նաեւ հռչակաւոր է իր Քուիքսիլվըր դերով 2014-ին թողարկուած X-Men: Days of Future Past ֆիլմին մէջ, ինչպէս նաեւ այդ ֆիլմի 2016-ի շարունակութեան՝ X-Men: Apocalypse-ի մէջ:


== Վաղ Կեանք ==
Փիթըրզ ծնած է Սբ. Լուի, Միսսուրի, ԱՄՆ, զաւակն է Ճուլի եւ Ֆիլ Փիթըրզի, ով փոխ նախագահն է Charles Stewart Mott Foundation: Ան յաճախած է կաթողիկէ դպրոց մը: Ունի մէկ եղբայր՝ Անտրու, եւ մէկ քոյր՝ Միշէլ: 2001-ին Փիթըրզին ընտանիքը կը փոխադրուի Կրանտ Պլանք, Միչիկըն, ԱՄՆ, ուր ան սկսաւ արտադպրոցային դասերու հետեւիլ դերասանական ծիրէն ներս: Ան յաճախած է Grand Blanc Community High School, նախքան փոխադրուիլը Լոս Անճելըս մօրը հետ, երբ 15 տարեկան էր, որպեսզի դերասանական ուսումի հետեւի: Ան յաճախած է Burbank High School ուսումնարանը:


== Դերեր ==


=== Ֆիլմ ===


=== Հեռուստաշարներ ===


=== Ծանուցումներ ===


== Մրցանակներ եւ Պաշտօնակարգումներ ==
Գոհար Գասպարեան (բանաստեղծուհի)

Գոհար Գասպարեան (Երեւան): Գիտական աշխատող, ռատիոկայանի թղթակից եւ բանաստեղծուհի։


== Կեանքը ==
Յաճախած է Երեւանի անգլիական թեքումով միջնակարգ վարժարան մը, զոր աւարտած է 1973-ին։ Միաժամանակ հետեւած է Սայեաթ-Նովայի անուան երաժշտական ուսումնարանի ջութակի ճիւղին։ 1978-ին վկայուած է Երեւանի Պետական Համալսարանի Ռոմանօ-Գերմանական մասնաճիւղի անգլերէն լեզուի բաժինէն։
Պաշտօնավարած է նոյն համալսարանի օտար լեզուներու աշխատանոցին մէջ, իբրեւ գիտական աշխատող։
1980-1990 գիտական աշխատանք կատարած է Հայաստանի Գիտութիւններու Ակադեմիոյ մէջ, նախ Սփիւռքահայ Մշակոյթի եւ Պատմութեան, ապա Մ. Աբեղեանի անուան Գրականութեան հիմնարկներուն մէջ։ Տոքթորական աւարտաճարն է «Ամերիկահայ Արձակի Հոգեբանական եւ Ընկերվարական Արժէքը»:
1990-ին ընտանեօք տեղափոխուած է ԱՄՆ: Երկու տարի աշխատած է Նիւ Ճըրզիի Հայկական Բարեգործական Ընդհ. Միութեան մէջ։ 1992-էն ի վեր կ'աշխատի Միւնիխի Ամերիկեան ռատիոկայանին մէջ իբրեւ թղթակից։
Աշխատակցած է Հայաստանի գիտական պարբերաթերթերուն, ստորագրելով շարք մը գիտական-գրական յօդուածներ նուիրուած ամերիկահայ գրական դէմքերու ստեղծագործական որոնումներուն ու նուաճումներուն (Յակոբ Կարապենց, Պօղոս Գուբէլեան, Նուպար Ակիշեան, Վահէ Օշական, Վեհանոյշ Թէքեան, եւ այլն):
Իր բանաստեղծութիւնները լոյս տեսած են Հայաստանի «Գարուն», «Աւանագարդ», «Երեւան», «Նորք» եւ այլ թերթերու մէջ։
Իր բանաստեղծութիւններուն առաջին ժողովածուն է «Հրկիզուող Բացատը», որ լոյս տեսած է 1993-ին Երեւանի «Նայիրի» հրատարակչութեան կողմէ։
Տաղանդաւոր բանաստեղծուհին տուած է ինքնատիպ եւ գողտրիկ քերթուածներ, պատկերալից ոճով։ Իր խոհերը համամարդկային են, շաղախուած ցաւի, ափսոսանքի, սիրոյ, դրժումի, յոյսի եւ իղձերու ապրումներով։
Սփիւռքահայ արդի գրականութիւն (խմբ. խմբագրող և համադրող՝ Սեդա Ծաղիկեան-Տէմիրճեան), Միշիկըն էջ 74։