armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Աղասի Այվազեան

Աղասի Այվազեան (7 Սեպտեմբեր 1925(1925-09-07)[…], Աբասթուման, Ախալցխայի գավառ, Թիֆլիսի նահանգ - 21 Նոյեմբեր 2007(2007-11-21), Երեւան, Հայաստան), հայ ար­ձա­կա­գիր թատերագիր, հրապարակախօս, բեմադրիչ, բեմագիր, խմբագիր եւ գեղանկարիչ, ՀԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1982)։


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է Խորհրդային Վրաստանի Աբասթուման աւանին մէջ, հայոց պատմական Կարին քաղաքէն գաղթած հայ ընտանիքի յարկին տակ։
Տիրացած է գեղարուեստական հիմնաւոր պատրաստութեան եւ մասնագիտական հմտութեան, աւարտած է Թիֆլիսի գեղարուեստական ակադեմիան (1942-ին), Թիֆլիսի պետական համալսարանի բանասիրական բաժինը, Երեւանի գեղարուեստաթատերական եւ բնագիտական կուլտուրայի հիմնարկները (1945-48)։


== Գործունէութիւն ==
Երիտասարդ տարիքէն ստեղծագործական ասպարէզ նետուելով՝ աշխատած է իբրեւ նկարիչ-մուլտիպլիկատոր, գծագրող, կոնստրուկտոր (վերականգնող) եւ լրագրող։
1963-ին եղած է Հայաստանի Գրողներու Միութեան անդամ, 1965-էն 1973 թուականներուն եղած է Հ. Գ. Միութեան պաշտօնաթերթ «Գրական Թերթ»ի արձակի բաժինի վարիչը։
1973-81 ստանձնած է «Էկրան» ամսագիրի գլխաւոր խմբագիրի պատասխանատուութիւնը։ Տասնամեակներ, իբրեւ բեմադրիչ, աշխատեցած է «Հայֆիլմ» շարժապատկերի սթիւտիոներուն մէջ, ուր 1967-ին, հեղինակի մշակած բեմագրութեամբ, նկարահանուած է «Եռանկիւնին» շարժանկարը, որ երկրորդ մրցանակը շահած է 1968-ի լենինկրատեան համամիութենական փառատօնին։
1990ականներու սկզբնաւորութեան, Արցախեան Շարժման շրջանին, Այվազեան խմբագրած է «Հայութիւն» շաբաթաթերթը:
Ռուսերէն լոյս տեսած են անոր՝

«Ընտանիքի հայրը» (Մոսկուա, 1975),
«Փառահամար» (Երեւան, 1976), «Սինիոր Մարտիրոսի արկածները» (Երեւան, 1981),
«Թիֆլիսի ցուցանակները» (Երեւան, 1981),
«Եռանկիւնին» (Մոսկուա, 1983),
«Աղի կոմսը» (Երեւան, 1985),
«Մեր տխրութիւնը Կեժոյի շուրջ» (Երեւան, 1986) գիրքերը։Լիթուաներէն լոյս տեսած է՝ «Վիպակների ժողովածու» (Վիլնյուս, 1979), պուլկարերէն՝ «Սինիոր Մարտիրոսի արկածները» (Վառնա, 1981) գիրքերը։


== Աղասի Այվազեանի պատգամկտակը ==
Սամուէլ Սրապեան

Սամուէլ Սրապեան (անյայտ, Հիւսէյնիկ, Խարբերդի գաւառ, Խարբերդի նահանգ- անյայտ), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Խարբերդի նահանգի, Խարբերդի գաւառի՝ իր ծննդավայր, Հիւսէյնիկ գիւղին մէջ եղած է ուսուցիչ։ 1918 թուականին աւարտած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական բաժինը։ 1918 թուականին զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ որպէս զինուորական բժիշկ ծառայած է։ 1918 թուականին՝ զինադադարէն առաջ, Պաղեստինի մէջ անգլիացիներուն գերի ինկած է։ Ծառայութիւնը շարունակած է անգլիական բանակի առողջապահական բաժինէն ներս։ Յետագային վերադարձած է Պէյրութ։


== Գրականութիւն ==
Հիւսէյնիկ, խմբագիր՝ Կ. Ահարոնեան, Պոսթըն, 1965։


== Աղբիւր ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Յովսէփ (անձնանուն)

Յովսէփ` աստուածաշնչային ծագումով հայկական անուն։ Հրէական Եոսեֆ անունն է (եբր.՝ יוֹסֵף‎), բառացի կը թարգմանուէ՝ «պիտի աւելացուի»։ Տարածուած է նաեւ իսլամ դաւանող ժողովուրդերու մէջ՝ Եուսուֆ ձեւով։ 

Լատինագիր ձեը՝  HOVSEP 
Անունով ստեղծուած է Յովսէփեան ազգանունը։


== Անունը կրողները ==
Յովսէփ Ազնաւոր (1854 Լոնտոն-1935 Գահիրէ)
Յովսէփ Աղեքսանդրեան (անյայտ-1832) թուաբանագէտ
Յովսէփ Աղթամարցի (մ. 1544) ծաղկող եւ բանաստեղծ
Յովսէփ Արղութեան (Երկայնաբազուկ, 1743 Սանահին-1801) ազգային-ազատագրական գործիչ
Յովսէփ Աւգուստովիչ (Józef Augustynowicz, ծն.1687) լեհահայ իրաւաբան եւ իրաւագէտ
Յովսէփ Գաթըրճեան (1820-82)` բանասէր, պատմագէտ, թարգմանիչ
Յովսէփ Էմին (Էմին Յովսէփ Էմինեան 1726 Պարսկաստան-1809, Կալկաթա) հայ ազատագրական գործիչ
Յովսէփ Կարալեան (1897 Թիփղիս-1981)` հայ խորհրդային նկարիչ
Յովսէփ Շիշմանեան (Ծերենց, 1822-1888) հայ գրող եւ հրապարակախօս
Յովսէփ Վարդանեան (1815-79 Կ.Պոլիս) հայ գրող եւ պատմաբան
Յովսէփ Փուշման (Hovsep Pushman, 1877-1966, Նիւ Եորք) հայ գեղանկարիչ
Հովսեփ Քարշ (Yusuf Karsh 1908-2002) քանատահայ լուսանկարիչ
Յովսէփ Օրպելի (1881-1961) գիտնական, արեւելագետ եւ հասարակական գործիչ


==== Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսներ ====
Հովսեփ Ա (440-452)
Հովսեփ Բ (795-806)


== Այլ լեզուներով ==
անգլերէն՝ Joseph, Joe Ճոզէֆ, Ճոյ
արաբերէն՝ يوسُف‎ Եուսուֆ
եբր.՝ יוסף‎ Եոսէֆ
թրք.՝ Yusuf Եուսուֆ
սպ.՝ José Խոսէ
իտալ.՝ Giuseppe Ճուզէփէ
լատ.՝ Josephus, Iosephus Եոսէֆուս
լեհ.՝ Józef Եուզէֆ
քորէայերէն՝ 요셉 Եոզէպ
յուն․՝ Ιώσηπος Իոսէփոս
հունգարերէն՝ József Եոժէֆ
վրաց.՝ Жүсіп Ժուսիփ
պարս․՝ يوسف Ասաֆ
փորթ.՝ José Ժուզէ
ռուս.՝ Иосиф Իոսիֆ
վրաց.՝ იოსებ Իոսէպ
ֆրանսերէն՝ Joseph Ժոզէֆ
Վարոշա (Կիպրոս)

Վարոշա (յուն․՝ Βαρώσια, թրք.՝ Maraş [maˈɾaʃ] or Kapalı Maraş), ուրուական քաղաք, Կիպրոս կղզիի հիւսիս արեւելեան շրջանին մէջ, Միջերկրական ծովու ափին, Վարոշան` Ֆամակուսթայի մէկ մասը:
1974 թուականէն ի վեր բնակեցուած չէ, երբ թրքական բանակը ներխուժած է այս շրջանը եւ բռնագրաւած: Անիկա համարժէք եղած է իտալական Սեհք Թերին։
Բազմաթիւ զբօսաշրջիկներ այցելած են Վարոշա՝ իր բարձրայարկ շէնքերը, պանդոկները, ճաշարանները, գիշերային զբօսավայրերը եւ լողափները: Աշխարահռչակ դերասաններ Ռիչըրտ Պըրթըն եւ Էլիզապէթ Թէյլըր այնտեղ հանգստանալու գացած են:
Ռուբէն Նաքեան

Ռուբէն Գէորգ Նաքեան (անգլերէն՝ Reuben Nakian, 10 Օգոստոս, 1897, Նիւ Եորք, Ամերիկայի Միացեալ Մահանգներ – 4 Դեկտեմբեր, 1986, Սթամֆորտ, Քնեքթիքութ), հայ քանդակագործ։


== Կենսագրութիւն ==
1912-1915-ին` սորված է Նիւ Եորքի Ազատ արուեստներու դպրոցին մէջ, Գեղեցիկ արուեստներու ակադեմիոյ մէջ։


== Ստեղծագործական Գործունէութիւն ==
Սկզբնական շրջանին ստեղծած է անիմալիստական գործեր`

«Ցուլը եւ կովը»
«Հորթը»
«Փոկը»1930 թուականին մասնակցած է «33 մոդեռնիստներ» ցուցահանդեսին։ Մէկ տարի ետք հանդիպած է Արշիլ Կորքիին, որ մեծ ազդեցութիւն ձգած է Նաքեանի գեղագիտական սկզբունքներու կողմնորոշման եւ հաստատման վրայ։
Ստեղծած է անուանի արուեստագետներու եւ քաղաքական գործիչներու դիմաքանդակներ, Աստուածաշունչի եւ դիցաբանական թեմաներով հորինուածքներ՝

«Վեներայի ծնունդը»
«Լեդան եւ կարապը»
«Սալոմէի պարը»
«Նիմփէն եւ դելֆինները»
«Պարուհի»
«Սատիրիկոն» (քանդակաշար)
«Աստուածներու պարտէզը» (քանդակաշար)Անոր «Խաչէն իջեցնելը» մոնումենտալ քանդակը՝ Մեծ եղեռնին նուիրուած յուշակոթողը (պրոնզափառ գիպս, 1972), դրուած է Նիւ Եորքի Սուրբ Վարդան եկեղեցիին մէջ։
Նաքեանի աշխատանքներուն (առաւելապէս պրոնզափառ թրծակաւով) բնորոշ է դասական աւանդոյթներու, էքսպրեսիոնիզմի եւ սիւրռեալիզմի տարրերու ազատ համադրումը։
1972 թուականին ընտրուած է «Արուեստի եւ գրականութեան Ազգային ակադեմիոյ» անդամ, իսկ 1973-ին Պրիճփորթի համալսարանը (Քնեքթիքութ) անոր շնորհուած է պատուաւոր տոքթորի կոչումը։ Գործերը կը պահուին ԱՄՆ-ի թանգարաններուն մէջ:


== Ցուցահանդեսներ ==
1920-ականներէն Նաքեանի ստեղծագործութիւնները ներկայացուած են ցուցահանդեսներուն մէջ։ Առաջին անհատականը տեղի ունեցած է 1926-ին Նիւ Եորքի «Ուիթնի Սթուտիո-Քլապի մէջ», «Տաունթաուն» եւ «Կրանտ Սենթրալ» պատկերասրահներուն մէջ։ Ցուցադրուած է Շիքակոյի «Արուեստի հիմնարկին» եւ Նիւ Եորքի «Արդի արուեստի» եւ «Ուիթնի» թանգարաններուն մէջ։ Քանդակագործութեան ասպարէզին մէջ Միացեալ Նահանգները ներկայացուցած էն 1961 թուականին Սան Փաուլույի (Պրազիլ) 6-րդ պիէնալէի մէջ, իսկ 1968-ին՝ Վենետիկի 34-րդ պիենալեի մէջ։
Ցուցահանդէսներ ունեցած են Լոս Անճելըսի (Քալիֆորնիա), Ուաշինկթընի, Սթամֆորտի եւ Կրինիչի (Քնեքթիքութ), Ֆիլատելֆիոյ (Փենսիլուանիա), Չիքակոի (Իլինոյս), Հիւսթընի (Թեքսաս), Միլուոքիի (Վիսքոնսին), Փարիզի, Լիզպոնի, Տրեզտէնի եւ Շաումպերկի մէջ։


== Արտաքին Յղումներ ==
Հարցազրոյց Ռուբէն Նակեանի հետ
Գարիկ Իսրայէլեան

Գարիկ Իսրայէլեան (1963, Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), հայ աստղագէտ, Instituto de Astrofisica de Canarias (IAC)` Կանարեան կղզիներու աստղագէտներու հիմնարկի աշխատակից, բնագիտական եւ թուաբանութեան գիտութիւններու մասնագէտ:


== Գործունէութիւն ==

Գարիկ Իսրայէլեան ծնած է 1963-ին Երեւանի մէջ։ Մայրը եղած է հայոց լեզուի եւ գրականութեան ուսուցչուհի, հայրը մասնակցած է Հայրենական մեծ պատերազմին, իսկ պատերազմէն ետք աւարտած է Մոսկուայի կուսակցական դպրոցը եւ ինքզինք նուիրած է կուսակցական աշխատանքներուն:
Գարիկ Իսրայէլեան, 1987-ին աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանի բնագիտական հիմնարկը: Սորված եւ աշխատել է Հայաստանի մէջ, Նիտերլանդներու, Աւստրալիոյ, Պելճիքայի մէջ, իսկ այնուհետեւ աշխատանքը շարունաած է Քանարեան կղզիներու ասղագէտներու կեդրոնին մէջ:
2011-ին Գարիկ Իսրայէլեանի նախաձեռնութեամբ Կանարեան կղզիներուն մէջ կայացած է «STARMUS» միջազգային առաջին փառատոնը, որ նուիրուած եղաղ է Իւրի Գագարինի՝ տիեզերք կատարած թռիչքի 50-ամեակին։ Փառատոնին մասնակցած են տիեզերագնացներ Ալեքսէյ Լեոնովը, Վալենթինա Տերեշկովան, Վիքթոր Գորբատկոն, Սերգէյ Կրիկալյովը, Նիլ Արմսթրոնկը, Բազզ Օլդրինը եւ այլ յայտնի մարդիկ։ «STARMUS» միջազգային երկրորդ փառատոնը կայացած է 2014-ին եւ կրած է «Սկիզբը. ժամանակակից տիեզերքի ձևաւորումը» խորագիրը։ «STARMUS» միջազգային երրորդ փառատոնը տեղի ունեցած է 27 յունիս 2016-էն 2 յուլիս 2016։ Այս անգամ փառատոնը նուիրուած էր Անգիոյ բնագէտ-տեսաբան, տիեզերագէտ Սթիվեն Հոքինգին։ Փառատոնի ժամանակ Գարիկ Իսրայէլեանի անունով աստեղատիպ կոչուած է։ Փառատոնին մասնակցած են երաժիշտներ Բրաեան Մէյը, Սառա Պրայթմանը, Բրաեան Ինոն, «Անաթեմա» ռոք խումբը եւ ուրիշներ։


== Մրցանակներ ==
Վիքթոր Յամբարձումեանի անուան միջազգային գիտական մրցանակ (2010)


== Աղբիւրներ ==
Գարիկ Իսրայելյանի նախաձեռնությամբ կայանալիք “STARMUS-2016″ միջազգային փառատոնը նվիրված կլինի Սթիվեն Հոքինգին
Գարիկ Իսրաելյանի անունով աստերոիդ է կոչվել
Յուլիս

Յուլիս, տարուան եօթներորդ ամիսն է, ունի 31 օր։ Յուլիսը ամռան հրաշագեղ ամիսն է։ Այս ամսուան ընթացքին օդը կ՛ունենայ բարենպաստ ջերմաստիճան։ Յուլիս (լատիներէն՝ Julius)։ Անունը ստացած է ի պատիւ Յուլիոս Կեսարին, որ ծնած է այդ ամսուն։

Ըատ հայկական տոմարին, Յուլիսը կը համապատասխանէ «Հրոտից» ամսուան։

Յուլիս ամսուայ կենդանաշրջանի նշաններն են՝
Քաղցկեղը՝ մինչեւ 22-ը
Առիւծը՝ 23-էն ետք


== Վարդաւառի Օրերը ==
Յուլիս ամսուան կը տօնուէ Վարդաւառը՝ Աստղիկ աստուածուհիին նուիրւած Տօնը:
Անոր տօնակատարութիւնը կը համընկնէ Զատիկէն 14 շաբաթ յետոյ՝

2016-ին՝ Յուլիս 03
2017-ին՝ Յուլիս 23
2018-ին՝ Յուլիս 01
2019-ին՝ Յուլիս 28
2020-ին՝ Յուլիս 19:


== Անունը Այլ Լեզուներով ==
Եւրոպական որոշ լեզուներու մէջ, Յուլիս ամիսը ունի՝ լատինական աւանդոյթէն տարբերուող անուն։ Ֆիններէն կը կոչուի «heinäkuu», այսինքն՝ խոտի ամիս, խրուաթերէն՝ srpanj, մանգաղ բառէն։ Լիթուաներէնի եւ սլավոնական որոշ լեզուներու մէջ, Յուլիսն իր անունը ստացած է այդ ամսուն ծաղկող լորենիի անունէն՝ ուքրաներէն՝ липень, պելառուսերէն՝ ліпень, լեհերէն՝ lipiec, լիթվաներէն՝ liepa։


== Յուլիս Ամսուայ Տօնական Օրերը ==

Յուլիս 1՝
Գանատա՝ Գանատայի Օր
Անկախութեան Օր՝
Պուրունտի
Րուանտա
Սոմալիա
Յուլիս 2՝
ՉԹՎ-ներու Համաշխարհային Օր
Յուլիս 3՝
Պելարուս՝ Անկախութեան Օր
Յուլիս 4՝
Անկախութեան Օր
Ապխազիա
ԱՄՆ
Յուլիս 5՝
Ալժիր՝ Անկախութեան օր
Յուլիս 6՝
Թիպեթական սփիւռք՝ 14րդ Տալայ Լամայի Ծննդեան Օր
Ղազախստան՝ Մայրաքաղաքի Օր
Անկախութեան Օր՝
Քոմորոներ
Մալաուի
Լիթուանիա՝ Պետականութեան Օր
Յուլիս 7՝
Չոքլըթի Համաշխարհային Օր
Յուլիս 9՝
Անկախութեան օր՝
Արժանթին
Հարաւային Սուտան
Յուլիս 10՝
Պահամներ՝ Անկախութեան Օր
Նիքոլա Թեսլայի Օր
Յուլիս 12՝
Անկախութեան Օր՝
Քիրիպաթի
Սան Թոմէ Եւ Փրինսիփ
Յուլիս 14՝
Ֆրանսա՝ Պասթիլի Օր
Շուէտ՝ Շուէտի Արքայադստեր Ծննդեան Օր, Դրօշակի Պաշտօնական Օր
Յուլիս 20՝
Քլամպիա՝ Անկախութեան Օր
Րաստաֆարիներ՝ Հայլէ Սելասիէի Ծննդեան Օր
Ապխազիա՝ Դրօշակի Օր
Եգիպտոս՝ Յեղափոխութեան Օր
Յուլիս 29՝
Վագրերու Միջազգային Օր
Թայլընտ՝ Թայիերէնի Օր
Յուլիս 29՝
Վանուաթու՝ Անկախութեան Օր
Ընձառիւծ

Ընձառիւծ կամ յովազ կամ ինձ (լատ.՝ Panthere pardus), կատուազգիներու ընտանիքի գիշատիչ կաթնասուն։


== Արտաքին Յատկանիշներ ==
Մարմինը համաչափ է, գեղակազմ, երկարութիւնը՝ մինչեւ 165 սմ., պոչիկը՝ 75–110 սմ., քաշը՝ 60 քկ.։ Էգերը աւելի փոքր են։ Մարմինը երկարաւուն է, մկանոտ, ոտքերը՝ համեմատաբար կարճ են։ Մէջքը դեղին է կամ դեղնակարմրաւուն՝ մոխրագոյն երանգով, համաչափ ցրուած վարդանախշաձեւ սեւ բիծերով, կան նաեւ լրիւ սեւ մորթիով հովազներ (կը հանդիպի Ճաւա կղզիին վրայ)։ Ոտքերն ամուր են, թաթերը՝ լայն ու սուր ճանկերով։ Ականջները կարճ են եւ կլորաւուն։
Կ'ապրի անտառներուն մէջ, սարերուն վրայ։ Լաւ կը մագլցին ծառերը։ Ունի սուր տեսողութիւն, լաւ լսողութիւն, հոտառութիւնը թոյլ է։

 

Հարաւային Ամերիկայի հիւսիսային կէսին մէջ եւ Ասիոյ որոշ շրջաններուն մէջ տարածուած է։ ՀՀ կ'անցնի Թուրքիայէն եւ Իրանէն։ Կը հանդիպի Սիւնիքի մարզէն Արարատի մարզ ինկած գոտիին, երբեմն՝ նաեւ հիւսիսային մարզերու անտառներուն մէջ։ Որջը կը սարքի քարանձաւներուն, ժայռաճեղքերուն, հաստաբուն ծառերու փչակներուն, երբեմն՝ մացառախոզերու հին բոյներուն մէջ։ Սնունդ կ'առնէ եղջերուներով, այծեամներով, վայրի խոզերով, նապաստակներով, մկնանման կրծողներով, նաեւ՝ ձուկերով ու լեշերով։ Ուժեղ եւ ճարպիկ կենդանի է, որսի վրայ կը յարձակի գաղտագողի՝ դարանակալելով։


== Բազմացումը ==
Կ'ունենան 1–4 (երբեմն՝ 6) ձագ, որոնք կաթով կը կերարկուին 3 (երբեմն՝ 6–8) ամիս։ Ձագերը 5 ամսուան մէջ կրնան որսալ մանր կենդանիներ, 1–1,5 տարեկանին՝ կ'ապրին ինքնուրոյն։ Անազատ պայմաններուն մէջ՝ յովազը կ'ապրի 21 տարի։


== Տարածումը ==
Ընձառիւծները ամենատարածուած վայրի կատուազգիներն են, բնակելով արեւելեան եւ կեդրոնական Ափրիկէի մէջ, որոշ խումբեր կան մերձ-սահարեան Ափրիկէի, Հնդկաստանի, Ինտոնեզիոյ, Արաբական թերակղզիի, Ռուսիոյ, Քորիայի, Չինաստանի, Կովկասի, Թուրքմենստանի, Իրանի, Հնդկաչին թերակղզիի, Ցէյլոն կամ Սրի-Լանքա կղզիին մէջ։ Անոնք անհետացած են մայրցամաքային Եւրոպայէն։
Գրանցուած է՝ բնութեան պահպանութեան միջազգային միութեան եւ ՀՀ Կարմիր գիրքերուն մէջ։


== Հայաստանի Մէջ ==
Հայաստանի մէջ, մարդիկ եւ ընձառիւծները կ'ապրին կողք-կողքի վաղ Հոլոցէնէն։ 20-րդ դարու կէսերուն, ընձառիւծները տարածուած էին ողջ երկրի տարածքով։: Սակայն տարածքի կրճատումը, որսը իջեցուցած են ընձառիւծներու թուաքանակը մինչեւ՝ 10-13 անհատներու։ Ներկայիս՝ ընձառիւծը տարածուած է Խոսրովի անտառ արգելոցի մէջ, որ կը գտնուի Երեւանէն հարաւ-արեւելք, Գեղամա լեռնաշղթայի հարաւ-արեւմուտքին, ուր 2000-ի Հոկտեմբերէն մինչեւ 10 Յուլիս-2002  ընձառիւծ նկատուած է։: Ընձառիւծները տարածուած են նաեւ Մեղրիի լեռնաշղթայի մօտակայքին, Հայաստանի ծայր հարաւ մասին, ուր սակայն Օգոստոս 2006-էն մինչեւ՝ Ապրիլ 2007, միայն մէկ ընձառիւծ նկատուած է ներկայիս:


== Պատկերներ ==

		
		
		
		
		
		


== Տե՛ս նաեւ ==
Ձիւնայովազ
Ներսէս Գասապեան

Ներսէս Գասապեան, ծնած է Կ. Պոլիս 1904-ին։ Կրթութիւնը ստացած է Խորենեան, ապա Կեդրոնական վարժարաններու մէջ։ 1922-ին գաղթած է Պուլկարիա, հաստատուած է Պլովտիւ քաղաքը։ Աշխատած է «Հայ մամուլ», «Մասիս», «Արեւելք», «Բազմավէպ»,պարբերականևերու եւ շարք մը տարեգիրքերու։ Գրած է «Պուլկարահայ գաղութի ընդարձակ պատմութիւնը»։ Կազմած է Պուլկարիոյ մէջ գտնուող հայերէն ձեռագրերու ցուցակը՝ «Ցուցակ հայերէն ձեռագրաց ի Պուլկարիա» վերնագիրով, որոնք լոյս տեսած են «Հանդէս ամսօրեայի» 1941-47-ի թիւերուն մէջ։
Մեռած է 1985 թուականին Պուլկարիոյ Պլովտիւ քաղաքին մէջ։
137 (թիւ)

137 (հարիւր երեսունեօթ)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ է 136-ի եւ 138-ի միջեւ


== Յատկութիւններ ==
յաջորդականութիւններ
 A000040  երեսուներեքերորդ պարզ թիւն է
 A002144  Պիւթագորասի պարզ թիւ է
137 Մելիպոյեա աստեղնեակի կարգային թիւն է
Microsoft Windows-ի  Alt + 137 -ի գործադրումով կը ստացուի կիւրեղեան Й (կարճ ի) տառը
Տարուայ 137րդ օրն է Մայիս 17-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 16-ը)
Տաշիր

Տաշիր (մինչեւ 1991՝ Կալինինօ), քաղաք Հայաստանի Լոռիի մարզին մէջ։ Մարզկեդրոնէն կը գտնուի 42 քմ հեռաւորութեան վրայ։


== Բնակչութիւն ==
Բնակչութիւն՝ 7856 հոգի։ Քաղաքային համայնք Տաշիրի տարածաշրջանին մէջ, նախկին Կալինինոյի շրջանի վարչական կեդրոնը։
Մինչեւ 1988-1989  քաղաքին մէջ բնակած են նաեւ ազրպէյճանցիներ, որոնք հայ-ազրպէյճանական հակամարտութեան տարիներուն տեղափոխուած են Ազրպէյճանի Հանրապետութիւն։ Ըստ Ազգային վիճակագրական ծառայութեան տուեալներուն՝ 1 Յունուար 2005-ին քաղաքի բնակչութիւնը կազմած է 9,1 հազ. հոգի։ Սեռային կազմին մէջ տղամարդիկ կը կազմեն 43%, կանայք՝ 57%։ Տարիքային խումբերը բաշխուած են հետեւեալ ձեւով. մինչաշխատունակներ՝ 25%, աշխատունակները 60%, յետաշխատունակները 15%։


== Պատմութիւն ==
Հիմնադրուածէ 1844-ին Ռուսական Կայսրութեան կառավարութեան կարգադրութեամբ Սարատովի մարզէն այստեղ տեղափոխուած ռուսերու կողմէ եւ Կովկասի փոխարքայի անունով կոչուած է Վորոնցովկա։ 1935-ին այն վերանուանուածլ է յեղափոխական գործիչ Կալինինի անունով եւ կոչուել Կալինինօ։ 1961-ին դարձած է քաղաքատիպ աւան, իսկ 1983-ին դասուած է Հայաստանի քաղաքներու շարքին։ Տաշիր վերանուանուած 1991-ին Տաշիր գավառի անունով։


== Երթեւեկութիւն ==
Քաղաքը տեղակայուած է Երեւան - Թիֆլիս ճանապարհին վրայ՝ հարթավայրին մէջ, ծովու մակարդակէն 1500 մ բարձրութեան վրայ։ Համայնքի հիմնախնդիրներուն մէջ կը կարեւորուի ներքաղաքային ճանապարհներու վերանորոգումը, դպրոցի եւ դպրոցական գոյքի վերանորոգումը, ոռոգման եւ խմելու ջուրի ջրագիծերու, փողոցներու գիշերային լուսաւորութեան հարցը։ Առաջնային կը համարուին նաեւ մշակութային կոթողներու վերանորոգումը։


== Կլիմա ==
Կլիման բարեխառն է, օդի յունուարեան միջին ջերմաստիճանը - 4,9 °C, յուլիսինը՝ 18-20 °C։ Տարեկան կը թափին 420 մմ մթնոլորտային տեղումներ։


== Աշխարհագրութիւն ==
Բնական դաշտանկարները սեւահողային տափաստաններն են եւ ալպեան մարգագետինները։ Շրջակայքին մէջ կան ճահճուտներ։ Մակերես՝ 79,5 կմ2։


== Կրթութիւն ==
Համայնքին մէջ կան հանրակրթական 3 դպրոցներ, մշակոյթի տուն, գրադարաններ, մանկապարտէզներ, մարզադաշտ, մարզադպրոց, երաժշտական դպրոց, պոլիկլինիկայ, հիւանդանոց, ծննդատուն, կապի հանգոյց։


== Տնտեսութիւն ==
Քաղաքի տնտեսութեան մասնագիտացման ճիւղը արդիւնաբերութիւնն է, որու մէջ մեծ տեսակարար կշիռ ունի սնունդի արդիւնաբերութիւնը։ Այստեղ կառուցուած է զուեցարական պանիրի գործարանը, որ կ՚արտադրէ Լոռի, Չանախ տեսակի պանիրներ։ Ունի հացի գործարան, կաթի եւ կաթնամթերքի արտադրութիւն։ Կան թեթեւ արդիւնաբերութեան արտադրամասէր։ Համայնքին մէջ կը զբաղուին գիւղատնտեսութեամբ։ Հողային ֆոնտի 32% կազմին մէջ քաղաքացիներու սեփականութիւնը, որոնց 71% վարելահողերն են, 29% խոտհարքերը։ Պետական նշանակութեան հողերու շուրջ կէսը արօտավայրերն են՝ զբաղեցնելով 1660 հա։ Անոնք կ՚օգտագործուին նաեւ որպէս վարելահողեր եւ խոտհարքեր՝ կազմելով համապատասխանաբար 951 եւ 581 հա։ Կը զբաղուին հացահատիկային, կերային, բանջարաբոստանային կուլտուրաներու, գետնախնձորի մշակութեամբ, պտղաբուծութեամբ։ Կը զբաղուին խոշոր եղջերաւոր անասնապահութեամբ՝ կաթնամսատու ուղղութեամբ, խոզաբուծութեամբ, թռչնաբուծութեամբ, մեղուապահութեամբ։


== Յայտնի բնակիչներ ==
Սամուէլ Կարապետեան - խոշոր ձեռնարկատէր


== Տես նաեւ ==
Տաշիրի Պատմութեան Եւ Մշակոյթի Անշարժ Յուշարձաններու Ցանկ (Լոռիի մարզ)


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		


== Աղբիւրներ ==
Սպի (ֆիլմ, 2014)

Սպի (անգլերէն՝ The Cut), յայտնի գերմանաբնակ թուրք ռեժիսոր Ֆաթիհ Աքընի ֆիլմ, նուիրուած է Հայոց Ցեղասպանութեան, նկարահանուած է 2014 թուականին։


== Սիւժէ ==
Այս ֆիլմը հայկական Ցեղասպանութեան մասին է։
1915 թուականին Մարտինի մէջ կը սկսին դէպքերը։ Գիշեր մը օսմանեան զինուորներ քաղաքի բոլոր հայ այրերը կը հաւաքեն ու անոնց հետ միասին իր ընտանիքէն կը փրցնեն նաեւ դարբին Նազարէթ Մանուկեան անունով գլխաւոր հերոսը, որուն ոդիսականը կը սկսի գաղթի ճամբուն վրայ։ Նազարէթ երկուորեակ երկու աղջիկներու՝ Արսինէի ու Լուսինէի, հայրն էր. կինը՝ Ռաքէլ ու աղջիկները, ամբողջ ընտանիքին հետ միասին կը քշուին դէպի Տէր Զօրի անապատը, հազարաւոր տեղահանուածներու հետ միասին։ Ժապաւէնին առաջին հատուածը շատ ազդու տեսարաններ ունի. գլխաւոր հերոսին անոր հետ միասին ձերբակալուած մարտինցիներու տառապալից օրերու ծանր ապրումները, սպանութեան դրուագը, երբ իր բոլոր ընկերները վայրագօրէն կը գլխատուին, սակայն իր ոճրագործին ձեռքը չ՛երթար սպաննելու զինք։ Նազարէթ Մանուկեան ծանրօրէն կը վիրաւորուի, բայց կը փրկուի իր դահիճին՝ Մեհմետի կողմէ, որ մարդասիրական մօտեցումով զինք կը հանէ այդ վայրէն։ Մանուկեանին ձայնալարերը կը վնասուին ու այլեւս չի կրնար խօսիլ, բայց ան ապրելու եւ ընտանիքը գտնելու մեծ վճռակամութեամբ կը բռնէ տարագրութեան ու որոնումի ճամբան։:


== Դերակատարներ ==
Կաղապար:Multicol

Կաղապար:Multicol-break

Կաղապար:Multicol-end


== Նկարահանումներ ==
Ֆիլմի նկարահնման վայրերն են՝ Յորդանան, Քուպա, Քանատա, Մալթա եւ Գերմանիա:


== Մրցանակներ եւ առաջադրումներ ==
Համպուրկի ֆիլմերու փառատօն
Առաջադրուած - Art Cinema Award
Վենետիկի ֆիլմերու փառատօն
Յաղթած - Յատուկ յիշատակութիւն
Առաջադրուած - Ոսկէ առիւծ


== Ֆիլմի փրեմիերան (առաջին ներկայացումը) տարբեր երկիրներու մէջ ==
«Սպի» ֆիլմի առաջին փրեմիերան տեղի ունեցած է 2014 թուականի Օգոստոս 31-ին, Իտալիոյ Վենետիկի ֆիլմերու փառատօնի ընթացքին։

Իտալիա, 31 Օգոստոս 2014
Գերմանիա, 27 Սեպտեմբեր 2014
Շուէտ, 2 Հոկտեմբեր 2014
Հարաւային Քորիա, 3 Հոկտեմբեր 2014
Մեծ Բրիտանիա, 10 Հոկտեմբեր 2014
Իսրայէլ, 10 Հոկտեմբեր 2014
Գերմանիա, 16 Հոկտեմբեր 2014
Շուէտ, 16 Հոկտեմբեր 2014
Յունաստան, 2 Նոյեմբեր 2014
Եգիպտոս, 9 Նոյեմբեր 2014
Մակեդոնիա, 16 Նոյեմբեր 2014
Սպանիա, 22 Նոյեմբեր 2014
Թուրքիա, 5 Դեկտեմբեր 2014
ԱՄՆ, 31 Դեկտեմբեր 2014
Ֆրանսա, 14 Յունուար 2015
Շուէտ, 14 Յունուար 2015
Հայաստան, 19 Փետրուար 2015
Ռուսաստան, 19 Փետրուար 2015
Ուքրանիա, 19 Փետրուար 2015
Մեծ Բրիտանիա, 27 Փետրուար 2015
Ռումինիա, 27 Փետրուար 2015
Սերպիա, 2 Մարտ 2015
Յունաստան, 5 Մարտ 2015
Նիտերլանտներ, 19 Մարտ 2015


== Արտաքին յղումներ ==
«Սպի» ֆիլմի պաշտոնական կայք:(գերմաներէն)
«Սպի» IMDb կայքէջին վրայ(անգլերէն)
Կաղապար:Kinopoisk(ռուսերէն)
Էտկար Ալլան Փօ

Էտկար Ալլան Փօ (19 Յունուար 1809(1809-01-19)[…], Պոսթըն, Մասսաչուսէթս, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ - 7 Հոկտեմբեր 1849(1849-10-07)[…], ), ամերիկացի գրող, բանաստեղծ, էսսէիստ, գրական քննադատ եւ խմբագիր, ամերիկեան ռոմանթիզմի ներկայացուցիչ, ժամանակակից տեթեքթիւի ձեւի եւ հոգեբանական արձակի ժանրի ստեղծողը:


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1809 թուականի Յունուար 19-ին, Պոսթըն՝ Միացեալ Նահանգներ։ Ան գրած ու հրատարակած է կարճ պատմութիւններ։
Էտկարի «Ագռաւը» (The Raven) բանաստեղծութիւնը, զոր գրած է 1845 թուականին, եղած է համաշխարհային գրականութեան ամենանշանաւոր գիրքերէն մէկը, եւ իր գրութիւնները աշխարհի բոլոր կողմերէն ուշադրութիւն գրաւած են։
Էտկարի հայրն իր ծնունդին ընտանիքէն հեռացած է եւ Էտկար անոր երբեք չէ ծանօթացած։ Իսկ իր մայրը մահացաւ, երբ ան 3 տարեկան էր։ Էտկար ապրած է նշանաւոր վաճառական Ճոն Ալլանի հետ, բայց խումար խաղալով պարտքեր կ՛ունենայ։ Տեսնելով, որ իր սիրարահարուհին կ՛ամուսնանայ ուրիշի մը հետ, Ալլան ընտանիքէն կը հեռանայ 1830-ական թուականներուն, կը հրատարակէ «Կրոթէսքի պատուածքներ եւ Արապէսք» (Tales Of The Grotesque and Arabesque):


== Ստեղծագործութիւններ ==
1841 թուականին կը հրատարակէ «Սպաննութիւն Մորկ փողոցին մէջ» (The Murders In The Rue Morgue) ու 1943 թուականին կը շահի գրականութեան նոպելեան մրցանակը «Ոսկէ բզէզ» (The Golden Rug) գրութեան համար։


== Մահ ==
1849 թուականին կը մահանայ առողջութեան եւ նիւթական պատճառներով։ Իր վերջին խօսքերն էին. «Աստուած, օգնէ իմ յոգնած հոգիս»։


== Գրականութիւն ==
Անգլերէն լեզուովDeas, Michael J. The Portraits and Daguerreotypes of Edgar Allan Poe. — Charlottesville: University of Virginia, 1989. — 189 p.
Dwight R. Thomas and David K. Jackson. The Poe Log. A Documentary Life of Edgar Allan Poe, 1809-1849. — Boston: G. K. Hall & Co, 1987. — 900 p. — ISBN 0-8161-8734-7
Hoffman, Daniel. Poe Poe Poe Poe Poe Poe Poe. — Baton Rouge: Louisiana State University Press, 1972. — ISBN 978-0807123218
Ingram, John Henry. Edgar Allan Poe: his life, letters, and opinions. — London: W. H. Allen, 1886. — 488 p.
Meyers, Jeffrey. Edgar Allan Poe: His Life and Legacy. — New York: Cooper Square Press, 1992. — ISBN 0-8154-1038-7
Phillips, Mary E. Edgar Allan Poe: The Man. — Chicago: The John C. Winston Company, 1926.
Poe, Harry Lee. Edgar Allan Poe: An Illustrated Companion to His Tell-Tale Stories. — New York: Metro Books, 2008. — 160 p. — ISBN 978-1-4351-0469-3
Quinn, Arthur Hobson. Edgar Allan Poe: A Critical Biography. — Baltimore: Johns Hopkins University Press, 1998. — 770 p. — ISBN 978-0-8018-5730-0
Silverman, Kenneth. Edgar A. Poe: Mournful and Never-ending Remembrance. — New York: Harper Perennial, 1991. — ISBN 0-06-092331-8
Sova, Dawn B. Edgar Allan Poe A to Z: The Essential Reference to His Life and Work. — New York: Checkmark Books, 2001. — ISBN 978-0816041619
Woodberry G. The Life of Edgar Allan Poe. — Boston: Houghton, Mifflin and Co, 1885.
Լուսաղբիւր (Յուշարձան, Երեւան)

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Երեւանի Յուշարձան
Լուսաղբիւր, աղբիւր-յուշարձան Երեւանի Էրեբունի վարչական շրջանի Նուպարաշէն խճուղիին վրայ՝ Մեծ Եղեռնի ռումտիկինցի զոհերու յիշատակին։ Յուշարձանը ընդգրկուած է Էրեբունի վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ:


== Պատմութիւն ==
1975-ին՝ Մեծ Եղեռնի 60-ամեակի կապակցութեամբ, Երեւանի Էրեբունի համայնքի Նուպարաշէն խճուղիին վրայ կանգնեցուած է «Լուսաղբիւր» յուշարձանը ի յիշատակ Կեսարիոյ նահանգի Ռումտիկին գիւղի նահատակուած բնակիչներուն։ Նշանաւոր եղած է Ռումտիկինի Լուսաղբիւր սրբավայրը Հալիս գետի ափին, ուր, ըստ աւանդութեան, մարմարէ աւազանին մէջ մկրտուած է Գրիգոր Լուսաւորիչը։ 1915-ին գիւղի բնակիչներուն մեծ մասը նահատակուած է, իսկ փրկուածները յետագային ապաստանած են Հայաստան։
Յուշարձանը կարմիր տուֆէ կերտուած ուղղանկիւն կտրուածքով քիվազարդ սիւնակոթող է, որու ստորոտին կառուցուած աղբիւրէն ջուրը կը թափի առջեւը տեղադրուած փոքր աւազանի մէջ։


== Տուեալներ ==
Արծուի թեւի վրայ բարձրացող յուշակոթողի վրայ մակագրուած է.


== Հեղինակ ==
Ճարտարապետ՝ Ռաֆայէլ Իսրայէլեան


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Մայրաքաղաքին մէջ կը  բարեկարգուին Եղեռնի զոհերու յիշատակին նուիրուած յուշարձանները
Իններորդ Ալիք

«Իններորդ ալիք», ՅովհաննԷս Այվազովսկիի ամէնէն յայտնի նկարներէն մէկը։ Ստեղծուած՝ 1850-ին։
Գեղանկարիչը պատկերած է նաւաբեկեալներու կենաց մահու պայքարը փոթորկալից ծովու դէմ։ Ամէնէն ուժեղ իններորդ ալիքը թէեւ կը խուժէ փշրուած նաւու կայմին կառչած նաւաբեկեալներու վրայ, սակայն արեւը իր փառահեղ գեղեցկութեամբ յոյս կը ներշնչէ։


== Ծանօթագրութիւներ ==