armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Մենակութիւն

Մենակութիւնը բարդ եւ անհաճոյ զգացում մըն է, որ պատասխանն է անձի մը մեկուսացման եւ ընկերային կապակցութիւններու պակասին։ Մենակութիւնը ընդհանրապէս կ'ընդգրկէ անչափ մտահոգութեան ազդեր, որովհետեւ անոնք կը հաւատան, թէ առանձնութիւնն ու մենակութիւնը պիտի ըլլայ ո՛չ միայն իր ներկային մէջ, այլ պիտի շարունակուի իր գալիք ապագային մէջ։ Նաեւ, մենակութիւն կրնայ զգալ անձ մը նոյնիսկ ուրիշ մարդոցմով շրջապատուելով հանդերձ։ Մենակութեան պատճառները տարբեր են եւ կ'ընդգրկեն ընկերային, մտային, հոգեբանական եւ նոյնիսկ ֆիզիքական ազդանշաններ։
Վերլուծումներ ցոյց կու տան, թէ մենակութեան պարագաները ամէնէն շատ են անոնց մօտ, որոնք ամուսնացած են, յարաբերութիւններու մէջ են, ընտանիքի մշտական անդամ են, տարեց են, վեթերան են եւ կամ ունին յաջող գործի ասպարեզ։ Հին օրերէ հետազօտուած նիւթ մըն է մենակութիւնը, միշտ ներարուած գրականութեան տարբեր ժանրերու մէջ։ Մենակութիւնը նաեւ կը բացատրուի իբրեւ «ընկերային ցաւ»՝ հոգեբանական վիճակ մը որ պէտք է մղէ տարապող անձը, որպէսզի ընրկեային կապակցութիւնները ընդանհրապէս աւելցնէ։


== Հետեւանքներ ==


=== Մտային Առողջութիւն ===

Մենակութիւնը միշտ կապուած է ընկճումի եւ վհատումի, ինչ որ կրնայ տանիլ դէպի անձնասպանութիւն: Էմիլ Տիւրխէյմ բացատրած է, թէ մենակութիւնը, հատկապէս այդ տեսակը, որ կը զզուեցնէ տարապող անձը ունենալէ ընկերային կապակցութիւններ, գլխաւոր պատճառն է եսապաշտական անձնասպանութեան: Չափահասներու մօտ, մենակութիւնը մեծ դեր կը խաղայ անոր ընկճումի ու ալքոհոլիզմի հանգրուաններուն վրայ։ Անոնք, որոնք մենակութենէ կը տարապին, նաեւ կը տարապին անքնութենէ, ինչ որ պատճառ կը դառնայ աւելի ցած աշխոյռութեան մակարթակներու տանելով անոր գործի ձախողութեան ճամբան։Փոքրերու մօտ, ընկերային կապակցութիւններու պակասը ամբողջովին կ'ապացուցէ հակա-ընկերային կեցուածքի եւ ինքնա-քանդիչ վարուելակերպի։
Թէ՛ չափահասներու եւ թէ՛ ալ փոքրերու մօտ՝ մենակութիւնը ժխտականօրէն կ'ազդէ սորվելու եւ յիշողութեան կարողութիւններուն վրայ։ Մենակութեան անքնութեան կողէ ամէնէն ժխտական հետեւանքները ունի։
1692 թուական

1692 թուական, նահանջ տարի, 17րդ դարու 92րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1692 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1692 մահեր
Մարաշ (ամսագիր)

«Մարաշ», երկամսեայ տեղեկատու պարբերաթերթ, Մարաշի Հայրենակցական Միութեան պաշտօնաթերթ։ Լոյս տեսած է 1954-1966 թուականներուն, Պույէնոս Այրեսի մէջ, հայերէն եւ սպաներէն։ խմբագիր՝ Ս. Չալեան։ Լուսաբանած է Հարաւային Ամերիկայի երկիրներուն մէջ բնակութիւն հաստատած մարաշցիներու մշակութային, կրթական եւ երիտասարդական կեանքը։ Կոչ ըրած է հանգանակութեամբ կրթական ֆոնտ ստեղծել Մերձաւոր Արեւելքի երկիրներուն մէջ ապրող հայ երիտասարդներու համար։ «Հայրենի աշխարհ» խորագրով ներկայացուցած է Հայաստանի մշակութային ու տնտեսական կեանքը, տպագրած հայրենիք ներգաղթած մարաշցիներու նամակները, հրապարակած Մարաշի անցեալին ու ներկային վերաբերող յուշեր, ականատեսներու նկարագրութիւններ, ուսումնասիրութիւններ։
Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի (Հալէպ)


== Հիմնադրման Պատմութիւն ==
Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի (Հալէպ) հիմնուած է 1930-ին, Նոր Գիւղ հայաւանին մէջ, նախաձեռնութեամբ` Սահակ Բ. Կաթողիկոսի Մեծի Տանն Կիլիկիոյ: Օծումը կատարուած է 26 նոյեմբեր 1933-ին, ձեռամբ` Բաբգէն Ա. Աթոռակից Կաթողիկոսի Մեծի Տանն Կիլիկիոյ: Եկեղեցին ունի մէկ Աւագ Սեղան, մկրտութեան աւազան, վերնատուն, զանգակատուն եւ սիւնազարդ կառոյց մը, ճարտարապետ եղած է Խաչէր Արապեան:


== Հիմնական վերանորոգութիւններ եւ բարեզարդումներ ==
1973-ին, իրականացած են շարք մը նորոգութիւններ: 1984-1987 տարիներուն, իրագործուած են հիմնական վերանորոգութիւններ եւ բարեզարդումներ, բարեկարգուած է վերնատունը եւ օժտուած ձայնային յարմարութիւններով, վերաշինուած է Աւագ Սեղանը (նախագիծ եւ իրագործում` հալէպահայ ճարտարապետ Գեղամ Խրիկեանի), կառուցուած է Ս. Սարգիս Զօրավարի սրբանկարին նուիրուած խորանը (1986):
1984 թուականին, վերանորոգուած են մկրտութեան աւազանը (բարերարութեամբ` Տէր եւ Տիկ. Զoր. Արամ Գարամանուկեանի) եւ շքամուտքը:
10 Դեկտեմբեր 1989-ին, նախաձեռնութեամբ Բալուի Հայրենակցական Միութեան, շրջափակին մէջ կանգնած է Հայաստանի երկրաշարժի զոհերուն նուիրուած Յուշակոթող-Աղբիւրը (նախագիծ եւ իրագործում` հալէպահայ ճարտարապետ Անդրանիկ Միհրանեանի):Շրջափակէն ներս կը գործէր Ազգ. Սահակեան Վարժարանը:
Ամէն տարի, Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչի «Ելն 7 Վիրապն» տօնին, հանդիսաւորապէս կը նշուի եկեղեցւոյ անուանակոչութեան տօնը:
2004-ին հիմնուած է «Գրիգոր Լուսաւորիչ» եկեղեցւոյ հոգեւոր լսարանի «Սաղմոս» երգչախումբը:
2011-ին սկիզբ առած Սուրիոյ պատերազմին պատճառով Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի (Հալէպ) յաճախ հրթիռակոծումներու թիրախ դարձաւ եւ պայթումներու պատճառով կառոյցը միշտ ենթարկուեցաւ քանդումի, հրդեհի եւ աւերի:


== Աղբիւրներ ==
եկեղեցու շրջակայքն է հրթիռակոծվել Հալեպում
Հրթիռակոծություն Հալեպի հայաշատ թաղամասում, զոհեր եւ վիրավորներ չկան
Յաղթանակած Հալէպ


== Ծանոթագրություններ ==
Լաուրա Մաթարելլա

Լաուրա Մաթարելլա (2 Դեկտեմբեր 1968(1968-12-02), Պալերմո, Իտալիա), Իտալիոյ նախագահ Սերճիօ Մաթարելլայի դուստրը, Իտալիոյ առաջին տիկինը:
Նախագահ Սերճիօ Մաթարելլան այրի է. անոր կինը՝ Մարիզա Քիացեզէն, մահացած է 2012-ին: Ներկայացուցչական գործառոյթները կը կատարէ նախագահի աւագ դուստրը՝ Լաուրան, որ հօրը կ՛ուղեկցի բազմաթիւ պետական ուղեւորութիւններու ժամանակ, ինչպէս նաեւ երկրի տարածքը: Վիեթնամ կատարած պետական այցի կապակցութեամբ առաջին անգամ ան ներկայ գտնուած է շարք մը հանդիպումներու առանց հօր, մասնաւոր այցելութիւն ունեցած է Հօ Չի Միհն քաղաքի ամենաաղքատ շրջանին մէջ գտնուող դպրոց:


== Ուղեւորութիւններ ==
Մեքսիքա՝ 4-5 Յուլիս 2016 
 Հայաստան՝ 30-31 Յուլիս 2018
1756 թուական

1756 թուական, նահանջ տարի, 18րդ դարու 56րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1756 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1756 մահեր
Համբարձում Լիմոնճեան

Համբարձում Լիմոնճեան (1768, Կ.Պոլիս – 29 Յունիս, 1839, Կ.Պոլիս) հայ երգահան, երաժշտագէտ, նոր հայկական ձայնագրութեան հիմնադիրը։ Կոչուած է նաեւ Նոթաճի պապա Համբարձում:


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Կ. Պոլիս: Կրթութիւնն ստացած է ծննդավայրի Զենճիրլի խան թաղի հոգեւոր դպրոցին մէջ, ուր աչքի ինկած է որպէս լաւ շարական երգող։ Երաժշտական կրթութիւնը ստացած է յոյն երաժշտագէտ Ոնոփրիոս Թաթաւլեցիին քովը, հմտանալով յունական երաժշտական խաղերուն մէջ։ Ապա աշակերտած է հայ երաժշտագէտ Զեննէ Պաւղոսին: Խորապէս ուսումնասիրած է հայկական, յունական, թրքական եւ արաբական երաժշտութիւնը, ծանօթացած է եւրոպական երաժշտութեանը։ Տիւզյան ամիրաներու նիւթական օժանդակութեամբ ձեռնարկած է հայկական նոտագրութեան ստեղծման, հետեւելով եւրոպական ձայնագրութեան։ 1813-1815 թուականներուն ստեղծած է ձայնագրութեան իր համակարգը, օգտագործելով հայկական խազերու անունները։ Այդ ձայնանիշներով գրի առած է շարք մը շարականներ եւ երաժշտական տարբեր ստեղծագործութիւններ, հիմք դնելով հայկական նոր ձայնագրութեան, որը յետագային շարունակեցին անոր աշակերտները՝ Յովհաննէս Միւհենտիսեանը եւ այլք։
Ունեցած է նաեւ ինքնուրոյն վոկալ ստեղծագործութիւններ, որոնցմէ են՝ «Ով ամենապայծառ», «Համեմատ քեզ ոչ քո նման», «Վեհ Հմայակ», «Գործք քաջուեան», «Զարթիր, զարթիր» եւ այլն, որոնցէն միայն մէկը հասած է մեզ։


== Նոր Հայկական Ձայնագրութիւն ==
Լիմոնճեանը նոր հայկական ձայնագրութիւնը ստեղծած է 1813-15 թուականներուն, փոխարինելով խազագրությանը: Նոր նշաններու օգնութեամբ 19-րդ դարուն ձայնագրուած են երեք մատեաններ՝ Շարակնոցը, Ժամագիրքը եւ Պատարագամատույցը: Անոր ստեղծած ձայնագրութիւնը օգտագործուած է ոչ միայն հայկական, այլեւ թրքական եւ ընդհանրապէս մերձարեւելյան երաժշտութեան մէջ։


== Աղբիւրներ ==


== Արտաքին յղումներ ==
Համբարձում Լեմոնճեանին նուիրուած կայք թրք.՝ {{{1}}}
1911 թուական

1911 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 11րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1911 ծնունդներ

Յուլիս 5՝ Ժորժ Փոմփիտու (ֆրանսերէն՝ Georges Pompidou, մ.1974), Ֆրանսայի նախագահը 1969-74 թուականներուն
2 Նոյեմբեր՝  Օտիսէաս Էլիթիս (մ․1996) Գրականութեան Նոպելեան մրցանակի դափնեկիր նշանաւոր յոյն բանաստեղծ եւ արձակագիր


==== Անստոյգ ամսաթիւով՝ ====
Կարօ Փօլատեան (մ.1986, Մարսէյ), ֆրանսահայ գրող
Սիմոն Շահրիկեան (մ.1989), եգիպտահայ նկարիչ
Արամայիս Ն․ Մնացականեան (մ.1984), խմբագիր
Գէորգ Սարաֆեան (մ.2002), սփիւռքահայ թարգմանիչ եւ հանրային գործիչ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1911 մահեր

Ապրիլ 19՝ Ալեքսանտր Մանթաշեանց (ռուս.՝ Александр Иванович Манташев, ծն.1842), գործարար եւ բարերար
Դեկտեմբեր 16՝ Աբրահամ փաշա Բարթող (ծն.1850), եգիպտահայ հասարակական գործիչ
Յունիս 20՝ Ղազարոս Աղայեան (ծն.1840), գրող


== Նոպէլեան Մրցանակի Շնորհում ==
Ալվար Կուլսթրանտ՝ շուէտացի ակնաբան
Երուանդ Սարաֆեան

Երուանդ Սարաֆեան (Արուանդ, 1888, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1917, Դամասկոս, Օսմանեան Կայսրութիւն), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1888 թուականին, Կ. Պոլսոյ Միջագիւղ թաղամասին մէջ։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է ծննդավայրի վարժարանին մէջ։
1914 թուականին աւարտած է Կ. Պոլսոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը։ Մի քանի ամիս բժիշկ աշխատած է։
1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ, եւ ղրկուելով Սուրիոյ ռազմաճակատ, ծառայած է որպէս զինուորական բժիշկ։
1917 թուականին՝ Պաղեստինի ռազմաճակատին վրայ կատարած գործողութիւններուն ժամանակ, ոտքէն վիրաւորուած ու Դամասկոսի զինուորական հիւանդանոց տեղափոխուած է։ 1917 թուականին ստացած վերքին պատճառով եւ թուրք բժիշկներուն կողմէ դիտաւորեալ բուժում եւ խնամք չստանալուն հետեւանքով՝ քանի մը ամիս, հիւանդանոցին մէջ տառապալի շրջան մը անցուցած է։
Մահացած է 1917 թուականի ամրան, Դամասկոսի զինուորական հիւանդանոցին մէջ, արեան վարակումէն՝ 29 տարեկան հասակին։
Աւելորդ չէ ըսել, որ այդ ժամանակ Դամասկոսի մէջ կար Օսմանեան բժշկական համալսարան, ուր եւրոպական բժշկական եւ վիրաբուժական համալսարաններն աւարտած բարձրակարգ բժիշկներ կ՛աշխատէին, ինչպէս նաեւ կար ֆրանսացի Գթութեան քոյրերու լաւ կազմակերպուած հիւանդանոց, որ զինուորական իշխանութիւնը գրաւած էր։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթըն, 1957։
Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Սուլթան Համիտի Մահափորձ

Սուլթան Համիտի Մահափորձը, Հ. Յ. Դաշնակցութեան Գ. Ընդհանուր Ժողովին, որ 1904-ին գումարուեցաւ Պուլկարիոյ մայրաքաղաք Սոֆիայի մէջ ունեցաւ ծանրակշիռ որոշում մը. վերսկսելու ցուցական գործունէութեան Պոլսոյ եւ Իզմիրի մէջ։
Պոլիսը մայրաքաղաքն էր Օսմանեան կայսրութեան. հոն կային բազմաթիւ օտար դեսպանատուներ։ Իզմիր իր կարգին մեծ քաղաք մըն էր, ուր կային Եւրոպական արեւտրական կեդրոններ։ Ուրեմն, այս ձեւով պիտի ցնցուէին թէ՛ սուլթանը եւ թէ Եւրոպացիները որոնք պիտի ստիպուէին հաշուի առնել հայերու ուժը եւ յեղափոխական վճռակամութիւնը։
Այս պայմաններուն մէջ, Հ.Յ. Դաշնակցութիւնը կու տար իր պատմութեան ամէնէն ծանրակշիռ որոշումներէն մէկ՝ ահաբեկել հայ ժողովուրդի գլխաւոր դահիճ Սուլթան Համիտը։ Ասոր համար կը կազմուէր յատուկ մարմին մը, որ կը կոչուէր Ցուցական Մարմին։ Անոր անդամներն էին Քրիստափոր, Սաֆօ (Մարտիրոս Մարգարեան), Թորգոմ (Պոլսոյ գործիչ), Յովնան եւ Աշոտ Եղիկեան:
Քրիստափոր՝ Սամուէլ Ֆայն անունով օտար անցագիրով մը կու գայ Պոլիս։ Շնորհիւ այս օտար անցագիրին ներկայ կ'ըլլայ սուլթանին «սելամլըք»ի արարողութեան, երբ սուլթանը Եըլտըզ պալատէն կ'ելլէ, կ'ողջունէ զինք դիտելու եկած օտար դեսպանատուներու պաշտօնեաները, կ'ուղղուի մզկիթ եւ աղօթքէն ետք նոյն արարողութիւնը կը կրկնէ։ Քրիստափոր կը հաշուէ, թէ որքա՛ն կը տեւէ այս արարողութիւնը։
Անկէ ետք կ'անցնի Պուլկարիա։ 1905 14 Մարտին գործակից ընկերներուն հետ միասին կը մեկնի Սոֆիայի մօտ գտնուող Վիտոշ լեռը՝ փորձելու համար Վռամշապուհ Քենտիրճեանի պատրաստած ռումբերը։ Առաջին փորձին ռումբը կը պայթի Քրիստափորի ձեռքին մէջ, կը նահատակուի նաեւ Վռամշապուհը։ Յաջորդ օր տեղի կ'ունենայ երկու անձնուրաց յեղափոխականներու թաղումը Սոֆիայի մէջ։
Չորս ամիս ետք, 1905 21 Յուլիսին կը կատարուի մահափորձը, Քրիստափորի գործակիցներուն՝ Ռուբինայի, Սաֆոյի եւ Զարեհի (Պանք Օթոմանի հերոսներէն) կողմէ։ Եըլտըզ պալատի պարիսպներէն ներս կը պայթի կառքը, կը նահատակուի Զարեհը, բայց սուլթանը կը փրկուի մզկիթէն ելած ժամանակ շէյխի մը հետ խօսքի բռնուած ըլլալուն պատճառաւ։
Թէեւ մահափորձը չի յաջողիր, սակայն սուլթանը այլեւս նոր ջարդի հրամաններ չ'արձակեր, որովհետեւ կը զգայ, որ իր կեանքը հեռու չէ հայ յեղափոխականներու ռումբերուն կամ փամփուշտներուն հասողութենէն։


== Աղբիւրներ ==
«Հայ Պատանիի Գիրք».Կաղապար:Հայ ազատագրական շարժում
Խանասորայ Վարդան

Խանասորայ Վարդան (Սարգիս Մեհրապեան) (1870 – 1943), հայ քաղաքական, ռազմական գործիչ։
Խանասորի արշաւանքին հրամանատար, Ղարաբաղի 1905-ի ինքնապաշտպանութեան վարիչ եւ կամաւորական գունդերու հրամանատար Խանասորայ Վարդան, բուն անունով Սարգիս Մեհրապեան, ծնած է Ղարաբաղ 1870-ին։ Եղած է ռուսական բանակի զինուոր։ Կանուխէն միացած է Դաշնակցութեան՝ մօտիկ գործակիցը ըլլալով Քրիստափորի, Ռոստոմի, Զաւարեանի եւ ուրիշներու։
Վանի եւ Կովկասի մէջ կը տանի կազմակերպչական աշխատանք. երիտասարդութիւնը կը հրաւիրէ յեղափոխական գործունէութեան, կը կազմակերպէ հայ գիւղացիութիւնը եւ կը մղէ զայն 
ինքնապաշտպանութեան։
1896–ի ամառը Վասպուրականի մէջ տեղի ունեցած ջարդերէն ետք, 1897–ին կը կազմակերպուի Խանասորի արշաւանքը, որուն ընդհանուր ղեկավարը ինք կը նշանակուի։ Խանասորի արշաւանքը քիւրտ Մազրիկ ցեղին դէմ մղուելով կրցաւ վերջ տալ քիւրտերուն անսահման գոռոզութեան եւ ճզմել անոնց բազուկը։
1904-ին կ'անցնի Պէյրութ ընկերակցելով Սիմոն Զաւարեանին՝ Կիլիկիա անոր ուղեւորութեան ընթացքին։
1905-1906–ի հայ-թաթարական կռիւներուն Վարդան կը ստանձնէ Ղարաբաղի ինքնապաշտպանութիւնը, իր հետ ունենալով Խեչօն, Սեւքարեցի Սագօն եւ ուրիշներ, ուր արիւնալի կռիւներ կը մղեն, եւ թաթարները կը ստանան ուժգին հակահարուած։
Օսմանեան սահմանադրութեան ժամանակ Վարդան կը մնայ Մաղնիսա (Իզմիրի շրջան)։ 1915–ի 
գարնան Քեռիի, Դրոյի եւ Համազասպի կամաւորական գունդերը կը միացուին Արարատեան գունդին, 
որուն ընդհանուր հրամանատարութիւնը կը ստանձնէ Վարդան։
Հայաստանի Հանրապետութեան շրջանին կը քաշուի հանրային գործերէ։ Խորհրդայնացումէն ետք 
ոչ ոք լուր կ'ունենայ իրմէ։ 1943 Յունուար 2-ին կը մահանայ Երեւանի մէջ։


== Աղբիւրներ ==
Խանասորա Վարդան, Յիշատակարան, Հիշատակարանը մշակումը եւ աոաջաբանը Սիմոն Վրացյանի, Պէյրութ, 1990, Երեւան, 1992։
Լազեան Գաբրիել, Դէմքեր հայ ազատագրական շարժումէն, Գահիրէ, 1949, 398 էջ։
Համլետ Գևորգյան, Նիկոլ Դուման, Երեւան, 2002:
Անդրէյ Ամուրեան, Հ. Յ. Դաշնակցութիւնը Պարսկաստանում, Թեհրան, 1950, 182 էջ։
Միքայէլ Վարանդեան, Հ. Յ. Դաշնակցութեան պատմութիւն, Երեւան, 1992:
Ռուբէն, Հայ յեղափոխականի մը յիշատակները, Բ. հատ., Թեհրան, 1982, Երեւան, 1990:
Յուղարկաւորութիւն

Յուղարկաւորութիւն կամ թաղում, հանգուցեալը թաղելու (հողը հնձելու) կարգն ու նա հետ կապուած, ինչպէս նաեւ մահուան հանդէպ մարդկանց վերաբերմունքն թաղումները կապուած եղած են կրօնական պատկերացումներու հետ եւ կատարուած է քարայրերուն ու բնական փոսերուն։ Հանդերձեալ կեանքի վերաբերեալ հաւատը մարդկանց ստիպուած է մեռածին զարդարել, լաւ հագցնել, դամբարանումը դնել ուտելիք, զենքեր, աշխանտանքային գործինքներ եւ այլն, միւս կողմից, վախնալով անոնց, զանազան ծեսերի միջոցով «խանգարել» ան «վերադարձը»։ Ի պատիւ հանգուցեալի, գերեզմանի վրայ ստեղծած են բլուրներ (տես Դամբարանաբլուր), կառուցած տարաձն դամբարաններ (բուրգ, աշտարակ, մատուռ եւ այլն), դրած է խաչքարերու ու տառապանքներ։ Հայկական լեռնաշխարհում պրոզնի ու երկաթի դարերուն թաղած է տարբեր ձներով պպզած ու թեւերը կծկած, կողքի պառկեցրած՝ գլխի տակ ձեռքերը, գետաքար կամ կաւաման դրած, գլուխն ու մարմինը իրարմէ անջատ՝ միեւնոյն կամ առանձին դամբարաններով, դիակառքի ֆրայ՝ խսիրով փաթաթած, մէկ կողմ կամ երկու կարասոմ, խմբով՝ 3-45 դիակ մէկ դամբարան (Լճաշեն, Աստղաձոր, Կարճաղբոյր եւ այլն)։ Հանգուցեալի հոգիին հանգստութեան համար հատարուած է մէկ շարք արարողութիւններ՝ հոգեհանգիստ, հոգեհաց, յոթ, քառասունք, տարի եւ այլն մեզմով պահպանուած են առ այսօր։
Զապէլ Պոյաճեան

Զապէլ Թովմաս Պոյաճեան, (1873, Ամիդ - 26 Յունուար 1957, Լոնտոն), հայ նկարիչ, գրող, թարգմանիչ։


== Կենսագրութիւն ==
ԶապԷլ Պոյաճեանը ծնած է 1873 թուականին, Տիարպեքիր նահանգի Ամիդ քաղաքին մէջ, Տիրապէքիրի մէջ բրիտանացի փոխ-հիւպատոս Թոմաս Պոյաճեանի եւ Քաթերին Ռոճըրզի (անգլիացի գրող Սամուէլ Ռոճըրզի ժառանգ) ընտանիքին մէջ։ Համիտեան ջարդերու ժամանակ հօր սպանութենէն յետոյ, 1895 թուականին մօր եւ եղբօր՝ Հենրիի հետ տեղափոխուած են Լոնտոն, ուր սորված է Սլէյտ գեղարուեստի դպրոցին մէջ։ Տիրապետած է անգլերէն, հայերէն, ֆրանսերէն, իտալերէն, գերմաներէն, ռուսերէն, շուէտերէն, էսպերանտօ լեզուներուն։ Պոյաճեանը եղած է էսպերանտոյի միջազգային ընկերակցութեան Լոնտոնի մասնաճիւղի հիմնադիրներէն: 1907 թուականին իբրեւ դերասանուհի մասնակցած է Քեմպրիճի մէջ կազմակերպուած էսպերանտոյով թատերական մէկ ներկայացման։


== Գրական Գործունէութիւն ==
Պոյաճեանը նաեւ ստեղծագործած էր։ Առաջին նորավէպը՝ «Եսթեր. կեանքի մը սիրավէպը», ուր նկարագրուած են Սասունի ջարդերը, հրատարակուած է 1901 թուականին։ Գիրքը հրատարակած է «Վարդենի» գրչանունով։ Մօտ եղած է վիպասան Րաֆֆիի կնոջ՝ Աննա Րաֆֆիի եւ անոր որդիներուն՝ Արամի եւ Արշակի հետ, որոնք Լոնտոն տեղափոխուած էին Րաֆֆիի մահէն յետոյ։ «Արարատ» ամսագրին մէջ Պոյաճեանը Րաֆֆիի վէպերէն թարգմանութիւններ հրատարակած է։
Անգլերէն թարգմանած է եւ առանձին գրքով հրատարակած է Աւետիք Իսահակեանի «Աբու Լալա Մահարի» վիպերգը, որ ունեցած է երեք տպագրութիւն։ Պոյաճեանն իր ամենամեծ գրական յաջողութիւններէն համարած «Շէյքսփիրին ի պատիւ գիրք» ծավալուն հատորին մէջ ընդգրկուիլը։ Այդ ժողովածուին մէջ զետեղուած են տարբեր ազգերու հեղինակներու հոդուածներ կամ բանաստեղծութիւներ։
Պոյաճեանը մահացած է Անգլիոյ Սիֆըրտ բնակավայրին մէջ, 1957 թուականին։


== Նկարչութիւն ==
Զապէլ Պոյաճեանը ստեղծած է բազմաթիւ նկարչական աշխատանքներ՝ դիմանկարներ եւ բնանկարներ, որոնց շարքին՝ Րաֆֆիի եւ զօրավար Անդրանիկի իւղաներկ դիմապատկերները։


== Երկեր ==
* Armenian Legends and Poems. Trans. Z. C. Boyajian. New York։ Columbia University Press, 1st ed., 1916.
* Gilgamesh։ A Dream of the Eternal Quest. London։ George W. Jones, 1924.
* In Greece with Pen and Palette. London։ J.M. Dent & Sons, 1938.
Հրաչ Տարօնեան

Հրաչ Տարօնեան (1917, Արևմտյան Թրակիա, Քսանթի, Արեւելեան Մակետոնիա եւ Թրակիա, Յունաստանի՝ Մակետոնիոյ եւ Թրակիոյ Ապակեդրոնացած վարչատարածք․, Յունաստան - 1990), ֆրանսահայ թատերագիր։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Տէտէաղաճ (Թրակիա, Յունաստան), ուր «Տարօնեան» վարժարանին մէջ աշակերտած էր բանաստեղծ Գէորգ Կառվարենցին:Ապա  յաճախած է Մխիթարեաններու Սեւրի Սամուէլ Մուրատեան վարժարանը:
Վկայեալ ատամնաբուժ մը ըլլալու կողքին, սիրած է մասնաւորաբար թատրերգրութիւնը ու քսան տարեկանէն սկսեալ ֆրանսահայ բեմին համար հեղինակած է տասի չափ թատերախաղեր:
1961-ի վերջերը Փարիզի մէջ սկսած է հրատարակել «Բիւրակն» անունով գրական-ազգային ամսաթերթ մը, երեք տարի շարունակաբար: Յետոյ թերթը յանձներ է այլ գործընկերներու: 
Մահացած է 1990-ին:
Վարուժան Գոճեան

Վարուժան Հայկ Գոճեան 12 Մարտ 1935(1935-03-12), Պէյրութ, Լիբանան - 4 Մարտ 1993(1993-03-04), Սանթա Պարպարա, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ, հայ ջութակահար եւ խմբավար։ Հանրայայտ դաշնակահար, երաժիշտ Ժագ Գոճեանի եղբայրը:
Ջութակահար Միհրան Գոճեանին եղբայրը։


== Կենսագրութիւն ==
Գոճեան ծնած է Պէյրութի։ Նախնական կրթութիւնս ստացած է «Մեսրոպեան» վարժարանին մէջ։ Ութ տարեկանին սկսած է ջութակի դասեր առնել: Առաջին դասատուն եղած է հայրը: Ապա ինը ամիս աշակերտած է Օննիկ Սիւրմէլեանին: Հազիւ 11 տարեկան պատանի, իր վրայ ուշադրութիւն հչարիրած է՝ իբրեւ տաղանդաւոր ջութակահար։
1949 թուականին, «Մեսրոպեան» վաժարանէն թերաւարտ, գացած է Փաիզ եւ յաճախած Մխիթարեաններու «Մուրատ-Ռաֆայէլեան» վարժարանը։ Չորս տարի հետեւեցած է Փարիզի Պետական Երաժշտանոցի դասընդացքներուն։
1952 թուականին ջութակի առաջին մրցանակով աւարտած է Փարիզի երաժշտանոցը, ապա՝ Ֆիլատելֆիոյ երաժշտանոցը։ 1956 թուականին Լոս Անճելըսի Ֆիլհարմոնիքի մէջ եղած է խմբավար։ 1968 թուականին Լոս Անճելըսի մէջ հիմնադրած է Հայ սիմֆոնիք երաժշտութեան ընկերութիւնը, որուն դիրիժորն եղած է։ 
Իբրեւ ջութակահար՝ հանդէս եկած է Միացեալ նահանգներու, Եւրոպա-ի , Միջին Արեւելքի մէջ։ Ղեկավարած է Չիքակո-ի, Նիւ Եորքի, Ֆիլատելֆիոյ սիմֆոնիք նուագախումբերը։ 1973-1980 թուականներուն եղած է Սթոքհոլմի սիմֆոնիք նուագախումբի գլխաւոր դիրիժորը, նոյն ժամանակ՝ Սիէթլի սիմֆոնիք նուագախումբի ղեկավար, 1981-1984 թուականներուն՝ Եութայի սիմֆոնիք նուագախումբի ղեկավար, 1985 թուականէն՝ Սանթա Պարպարայի սիմֆոնիք նուագախումբի անդամ, ետքը՝ ղեկավար:


== Արտաքին յղումներ ==
Varujan Kojian Discography
145 (թիւ)

145 (հարիւր քառասունհինգ)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ մըն է 144-ի եւ 146-ի միջեւ


== Յատկութիւններ ==
յաջորդականութիւններ՝
 A001358  քառասունիններորդ կիսապարզ թիւն է
 A076980  Լէյլանտի թիւ է՝ 145=34+43
երկու ձեւերով երկու քառակուսիներու գումար ներկայացնող չորրորդ թիւն է՝ 145=122+12=82+92
բազմորոշիչներու գումար է՝ 145=1!+4!+5!
կիրառութիւններ՝
145 Ատեօնա աստեղնեակի կարգային թիւն է
Microsoft Windows-ի  Alt + 145 -ի գործադրումով կը ստացուի կիւրեղեան С (էս) տառը
Տարուայ 145րդ օրն է Մայիս 25-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 24-ը)
1944 թուական

1944 թուական, նահանջ տարի, 20րդ դարու 44րդ տարին է


== Դէպքեր ==
4 Մարտ․ կը սկսի Քոքինիոյ Կռիւը գերմանացի զինուորներուն եւ յոյն ընդիմադիր ուժերուն միջեւ (Բ․ Համաշխարհային պատերազմ)
19 Մարտ․ Նացիական Գերմանիան Հունգարիան կը գրաւէ (Բ․ Համաշխարհային պատերազմ)
6 Յունիս․ դաշնակից երկիրներուն 155 000 զինուորներ Ֆրանսայի Նորմանտիի ափերուն ցամաքահանում կը կատարեն
17 Օգոստոս․ Քոքինիոյ պաշարում, գերմանացիները կը գնդակահարեն 75 անմեղ յոյն քաղաքացիներ
12 Հոկտեմբեր․ Աթէնք եւ Փիրէան կ՛ ազատագրուին գերմանական լուծէն․ գերմանացիները մեկնելու ատեն կը ռմբակոծեն Փիրէայի նաւահանգիստը (Բ․ Համաշխարհային պատերազմ)
30 Հոկտեմբեր․ Սելանիկը կ՛ ազատագրուի գերմանական լուծէն (Բ․ Համաշխարհային պատերազմ)


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1944 ծնունդներ


==== Յունուար ====
24 Յունուար՝ Ռոտիոն Նահապետով Родион Рафаилович Нахапетов հայկական ծագումով խորհրդային եւ ամերիկեան դերասան


==== Յունիս ====
01 Յունիս՝ Ռոպերթ Փաուըլ Robert Powell անգլիացի հեռատեսիլի եւ ֆիլմի դերասան
13 Յունիս՝ Պան Քի Մուն 반기문 հարաւքորէացի քաղաքական գործիչ


==== Աւգոստոս ====
12 Օգոստոս՝ Կենատի Մելքոնեան (մ.2002) բեմադրիչ, սենարիստ, դերասան
15 Օգոստոս՝ Սիլվի Վարդան Silvie Vartan հայկական արմատներով ֆրանսացի երգչուհի
17 Օգոստոս՝ Լերի Էլիսըն Lawrence Joseph "Larry" Ellison ամերիկացի գործարար


==== Սեպտեմբեր ====
28 Սեպտեմբեր Միլոշ Զեման Miloš Zeman Չեխիոյ երրորդ եւ ներկայիս նախագահ


==== Նոյեմբեր ====
01 Նոյեմբեր` Ռաֆիք Հարիրի (սպ.2005) լիբանանցի քաղաքական գործիչ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1944 մահեր 


==== Յունուար ====
06 Յունուար` Արսէն Պալեան (ծն.1889) կրթական մշակ, յօդուածագիր, ազգային գործիչ


==== Փետրուար ====
21 Փետրուար՝ Միսաք Մանուշեան Missak Manouchian (ծն.1906) բանաստեղծ


==== Մայիս ====
21 Մայիս՝ Զուրապ Աւալիշվիլի ზურაბ ავალიშვილი (ծն.1876) վրացի պատմաբան, դիւանագէտ եւ իրաւաբան


==== Յուլիս ====
08 Յուլիս` Վարդան Հացունի (ծն.1870) բանասէր, ազգագրագէտ


==== Սեպտեմբեր ====
25 Սեպտեմբեր՝ Մանուկ Աբեղեան (ծն.1865) հայ խորհրդային գրականագէտ, լեզուաբան


==== Հոկտեմբեր ====
07 Հոկտեմբեր` Միքայէլ Մանուէլեան (ծն.1877) հայ դերասան


==== Դեկտեմբեր ====
13 Դեկտեմբեր՝ Վասիլի Քանտինսքի Василий Васильевич Кандинский (ծն.1816), ռուս նկարիչ


===== Անստոյգ օրով =====
Արմենակ Սագըզեան (ծն.1872) արուեստաբան, արեւելագէտ


== Արտաքին յղումներ ==
1944-ը Պատմութեան մէջ(անգլերէն)Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1944(անգլերէն)