armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
ՄըքՏոնըլտզ

ՄըքՏոնըլտզ ընկերութիւն (անգլերէն՝ McDonald's Corporation), արագ սնունդի ճաշերու համաշխարհային ամենամեծ ցանցն է։ Օրական կը սպասարկէ 64 միլիոն յաճախորդ։ «ՄըքՏոնըլտզի» գլխամասը կը գտնուի ԱՄՆ-ի մէջ, որ պաշտօնապէս ստեղծուած է 1955 թուականին՝ գործարար Ռէյ Քրոքի կողմէ։ Վերջինը ձեռք բերած էր փոքր համպըրկըրային ցանց, որ կը պատկանէր եղբայրներ՝ Ռիչըրտ եւ Մորիս Մըքտօնըլտներուն։


== Ստեղծման պատմութիւն ==

ՄըքՏոնըլտզը աշխարհի համպըրկըրներու ամենամեծ ճաշարանային ցանցն է։ Այն օրական կ'ընդունի 68 միլիոն յաճախորդ աշխարհի 119 երկրներէ։ Կարելի է ըսել, որ այն հիմնադրուած է 1940 թուականին ԱՄՆ-ի մէջ որպէս խորովածի թոնրատուն երկու եղբայրներու կողմէ՝ Ռիչաչդ եւ Մորիս ՄքՏօնալտներու կողմէ։ Աւելի ուշ՝ 1948 թուականին անոնց կը միանայ աշխատաւոր Ռէյ Քրոքը, ով ալ այդ ձեւով կը հիմնէ առաջին համպըրկըրի ճաշարանը՝ Քալիֆորնիա նահանգի Պեռնարտինօ քաղաքին մէջ։ Հետագային ճաշացանկը կը համալրուի նոր ուտեստներով, որոնցմէ էին պանիրէ պըրկըրները, տապկուած գետնախնձորը, տապկուած հաւը, ըմպելիքները, զանազան աղցաններ ու ձկնեղէնը եւ այլ մթերքներ։
Որպէս անուանում «ՄըքՏոնըլտզ»-ը  Ամերիկեան առեւտուրի շուկային մէջ առաջին անգամ յայտնուած է 1961 թուականի Մայիս 6-ին։ Նոյն տարուայ Սեպտեմբեր 13-ին ստեղծուեցաւ նաեւ պատկերանիշը՝ «M»-տառի գծապատկերով եւ 1968 թուականի Սեպտեմբեր 18-ին այն դարձաւ ոսկեձոյլ կամարիկ։ Կը բացուին ֆրէնչայզներ։ Առաջինը կը բացուի Ռէյ Քրոքի կողմէ՝ Իլինոյս նահանգին մէջ։


== Հետաքրքրական Փաստեր ==
Հիմնադիր Ռէյ Քրոքը ստեղծած է հատուկ հիմնադրամ։ Ան կ'աջակցի ալքոհալային կախեալ հիւանդներու, շաքարախտի պայքարի եւ բուժման միջոցներ ձեռք բերելու գործին մէջ։ Ան կից կը գործէ Տորտմունտի բշժկական համալսարանին։
ՄըքՏոնըլտզի ճաշարանները օրական կ'այցելէ 68 միլիոն մարդ, որ աւելի մեծ թիւ կը կազմէ քան Անգլիոյ բնակչութիւնը։
Այն աշխարհին մէջ խաղալիքներու արտադրութեան ամենամեծ տարածող կազմակերպութիւնն է։
Անգլիոյ թագուհին ունի սեփական ՄըքՏոնըլտզ իր Պաքինկհէմ պալատին մէջ։
Տարեկան աւելի քան 80,000 ուսանող կ'աւարտէ ՄըքՏոնըլտզի Համպըրկըր Համալսարանը։
ՄըքՏոնըլտզի ճաշարանը մէկ վայրկեանուան մէջ կը վաճառէ 75 համպըրկըր։
Ամէն 8 ամերիկացիներէ մէկը իր կեանքի ընթացքին աշխատած է ՄըքՏոնըլտզի մէջ։
Ամէն տարուան Հոկտեմբեր 16-ին ՄըքՏոնըլտզի դէմ բողոքի ցոյց կ'իրականացուի Անգլիոյ Կրինփիսի (London Greenpeace) կողմէ։
Երկրի բնակչութեան 50%-ը դէմ է ՄըքՏոնըլտզի աշխատանքին եւ գոյութեան, իսկ միւս 50%-ը հաճելիօրէն համաձայն է համպըրկըրներու գոյութեան։
Շատ մարդիկ կ'ատեն ՄըքՏոնըլտզը, միայն, որովհետեւ այն ամենուր է։


== Արտաքին յղումներ ==
ՄըքՏոնըլտզի պաշտօնական կայք
Կոմիտասի Կիսանդրի (Քեպեք)

Կոմիտասի Կիսանդրի, հայ մեծանուն երգահան Կոմիտասին նուիրուած Յուշարձան Քանատայի Քեպեք քաղաքի «Բանաստեղծներու զբօսայգի»ին մէջ` Քեպեքի Ազգային Ժողովին հարեւանութեամբ:


== Պատմութիւն ==
2006-ին Հայ Դատի Մոնթրէալի կեդրոնական գրասենեակը Քեպեքի քաղաքապետարանին նուիրուած է Կոմիտաս վարդապետի Պրոնզաձոյլ կիսանդրին, որուն բացման արարողութիւնը տեղի ունեցած է 6 Յուլիս 2008-ին: Կիսանդրիին բացման արարողութեան ներկայ գտնուած են Քեպէքի փոխքաղաքապետ Ժագ-Ժոլի Կիոռ,  հայ համայնքի եւ Քանատայի մէջ Հայաստանի դեսպանութեան ներկայացուցիչներ: Կիսանդրին տեղադրուած է Քեպեքի 400 ամեակին  միջոցառումներուն շրջագիծէն ներս:


== Հեղինակ ==
Քանդակագործ՝ Սամուէլ Ղազարեան


== Տե՛ս նաեւ ==
Կոմիտասի Մահարձան
Կոմիտասի Յուշարձան (Երեւան)
Կոմիտասի Յուշարձան (Փարիզ)
Կոմիտասի Յուշարձան (Տիթրոյթ)
Կոմիտասի Յուշարձան (Վաղարշապատ)
Կոմիտասի Յուշարձան (Սեն Փեթերսպուրկ)
Կոմիտասի կիսանդրի (Փարիզ)
Ֆրետերիք Շոփէն

Ֆրետերիք Շոփէն (22 Փետրուար 1810(1810-02-22) կամ 1 Մարտ 1810(1810-03-01), Ժելյազովա Վոլյա, Վարշաւայի դքսութիւն - 17 Հոկտեմբեր 1849(1849-10-17)[…], Փարիզ, Ֆրանսայի երկրորդ հանրապետութիւն), լեհ յօրինող, երգահան։ Աշխարհահռչակ երաժիշտ եւ տաղանդաւոր դաշնակահար էր, սակայն չէր սիրեր համերգներ տալ։
Շոփէն կը համարուի «ռոմանթիք երաժշտութեան» մեծագոյն վարպետներէն մէկը։ Գրած է դաշնամուրային ստեղծագործութիւններ։ Իր մազուրկները, պալատները, վալսերը ճանչցուած են բոլորի կողմէ։ Ընկերը՝ Ռոպերթ Շումանը ըսած է՝ Շոփէնի ստեղծագործութիւնները կը նմանին «ծաղիկներով ծածկուած թնդանօթներու»։
Շոփէնի երաժշտութեան հրաշալի յատկութիւններէն մէկը իր հասանելիութիւնն է, որ օժտուած է բացառիկ մեղեդիութեան զգացումը։ Շոփէն ըսած է, որ իր երաժշտութեան ոգին մէկ բառով կարելի է արտայայտել լեհերէն «ժալ» բառով։


== Կենսագրւթիւն ==


=== Մանկութիւն ===
Շոփէնի հայրը՝ Նիքոլա Շոփէնը, ֆրանսացի էր, որ 1787-ին երբ Շոփէն 16 տարեկան էր, գաղթած է Լոթարինգայէն։ Իսկ մայրը լեհուհի: Շոփէն ծնած  է Żelazowa Wola [ʐɛlaˈzɔva ˈvɔla] Ժելազովա վոլա, Լեհաստան։
1810-ին Շոփէն մկրտուած է այն եկեղեցիին մէջ, ուր իր ծնողքը պսակուած էր։ Նոյն տարուան մէջ, Շոփէնի ընտանիքը տեղափոխուեցաւ Վարշաւա, ուր հայրը պիտի դասաւանդէր ֆրանսերէն։
Շոփէն յաճախած է Վարշաւայի ճեմարանը 1823-1826 թուականներուն։ Շոփէնի ընտանիքի բոլոր անդամները օժտուած էին երաժշտական յատկանիշներով։ Այսպիսով, Շոփէնը, փոքր տարիքէն հմտացած է երաժշտութեան ասպարէզին մէջ։
Շոփէնի առաջին դաշնամուրի ուսուցիչը եղած է Wojciech Zywny-ն։ Սակայն տաղանդաւոր Շոփէնը շատ կարճ ժամանակի մէջ գերազանցեց իր ուսուցիչը։ 7 տարեկան երեխան սկսած էր արդէն մասնակցիլ ելոյթներու եւ ստեղծագործած էր 2 պոլոնեզներ։


=== Պատանեկութիւն ===
Մինչեւ 13 տարեկան Շոփէնը կրթութիւնը ստացած է տունը։ 1823-ին տեղափոխուեցաւ Վարշաւայի Վարժարանը։ 1826-ին Շոփէն հետեւեցաւ եռամսեայ երաժշտական դասընթացքներու։ 1826 թուականին Շոփէն սկսաւ պաշտօնապէս ուսումնասիրել Էսների հետ երաժշտական յօրինումներ։ Այս դասընթացքներու ժամանակ Շոփէն կրկին փաստեց իր տաղանդը։
1828-ին ճամբորդութեան մը ընթացքին Շոփէն մասնակցեցաւ քանի մը համերգներու։ Տարիներու ընթացքին ան շարունակեց յօրինել եւ արժանացաւ մեծ հռչակի ոչ միայն որպէս յօրինող այլ նաեւ՝ նուագող։ Աւելի ուշ 1830-ին Շոփէն զգալով Լեհաստանի ողբալի վիճակը (ապստամբութիւններու պատճառաւ) եւ տեսնելով Ֆրանսայի անհոգութիւնը այս վիճակի նկատմամբ գրեց «Յեղափոխական Էդիւտը Սի մինորի մէջ»։


=== Վերջին տարիներ ===
Շոփէնի փառքը կը նուազէր։ 1848-ին Փարիզի մէջ ան տուաւ իր վերջին համերգը, ապա մեկնեցաւ Լոնտոն, ուր մասնակցեցաւ քանի մը համերգի։ Շոփէն կը տառապէր անբուժելի թոքախտ հիւանդութենէ, եւ այդ պատճառաւ չկրցաւ դասաւանդել։
Աղքատութեան հետեւանքով ան չէր կրնար գոհացնել իր կարիքները։
Մահացաւ 1849-ին 39 տարեկանին։
Ազգանուշ (անձնանուն)

Ազգանուշ, հայկական իգական անուն։ Կազմուած է հայերէն ազգ եւ անոյշ բառերէն։ Յիշատակուած է Խորհրդային Հայաստան թերթի 1935 թուականի Հոկտեմբեր 14-ի թիւին մէջ։
Աբխազիոյ Հայերը

Աբխազի հայերը կամ Աբխազահայերը աբխազներէն յետոյ Աբխազիոյ մէջ երկրորդ ազգային խումբը։ Համաձայն 2003 թուականի տուեալներուն Աբխազիոյ մէջ կը բնակեր աւելի քան 45000 մարդ, որ կը կազմեր երկրի բնակչութեան 20% (215000 մարդ)։ Հայերը հը կազմեն մեծամասնութիւնը Սուխումի շրջանը եւ Գագլայի ու գուլրիփշի շրջանը թիւով խոշորագոյն խումբն են։ Սակայն այդ մարդահամարի տուեալները կը քննարկուին եւ համաձայն հայկական ոչ կառավարական կազմակերպութիւններու տուեալներուն, Աբխազիայի իշխանութիւնները վիճակագրութիւններու ընթացքին կը նուազեցնեն հայերու թիւը եւ իրականին մէջ ան կը կազմէ 67000 մարդ։


=== Ըստ շրջանների ===


== Ծանօթագրութիւններ ==

Կաղապար:Հայկական սփյուռք
Չինարճըգ

Չինարճըգ, Քեսապ աւանի գիւղերէն։ Գիւղը կը գտնուին անտառապատ լանջերու կողին. կազմուած է 2 թաղերէ՝ Աղբիւրին թաղը եւ Գաթապեաններուն թաղը (աղբիւրէն մօտ 500 մեթր վեր բարձունքի մը վրայ)։ Չինարճըգ իր անունը կը պարտի հսկայ սօսի (թրքերէն չինար) ծառին որ աղբիւրին մօտ տնկուած էր 1880-ական թուականներուն։


== Հակիրճ պատմութիւն ==
Գիւղը կը գտնուի Քեսապ աւանէն 3 քմ. հարաւ։ 19րդ դարու սկիզբը գիւղը եղած էր Քեսապի բնակիչներուն կալուածը ուր միայն ամրան ամիսներուն գիւղացիք կը մնային։ Ժամանակ մը ետք, ուրիշ բնակիչներ կուգան նաեւ մօտակայ գիւղերէն եւ կը հասատատուին Չինարճըգ։
1865-ին Անտոնեան Վարդապետի համաձայն հոն կապրէին 40 ընտանիք։ 1911-ի մարդահամարի համաձայն գիւղի բնակչութիւնը կը հասներ 176 անձի այսինքն 38 տուն։
1915-ին տարագրութենէ առաջ գիւղը ուներ 210 բնակիչ։ Տարագրութեան ատեն կը զոհուին մօտաւորապէս բնակչութեան երկու-երրորդը։ 1920-ին գիւղ կը վերադառնան միայն 77 անձ, 31 այլ գիւղացիներ մնալով շրջանէն դուրս (Հալէպ, Պէյրութ)։
1947-ին հայրենիք կը ներգաղթեն 119 անձ, եթէ նկատի առնենք 1955-ի գիւղի բնակչութեան թիւ որ 68 անձ կը համարուի, ուրեմն գիւղի բնակչութեան մօտ երկու երրորդը գաղթած է Հայաստան։
1993-ի տուեալներով գիւղը ուներ 71 անձ հայ բնակիչ կամ 18 տուն։ Կան նաեւ ալեւի ընտանիքներ որ ունին իրենձ տուներն ու կալուածները։


== Բնորոշիչ Կառոյցներ ==
Գիւղին գլխաւոր կառոյցներն են՝

Աղբիւրը իր սօսի ծառով եւ 1920-ական թուականերէ գործող Ճուրեան սրճարանով։
Ունեցած է երկու դպրոց՝ Ազգային (1910-1943) եւ լատինաց (1904-1946)։Սօսի ծառին տակ գիւղացիներուն հետ հանդիպումեր ունեցած են Նիկոլ Աղբալեանը, Համազասպը, Ռուբէնը եւ Սօսէ Մայրիկը։


== Մատենագիտութիւն ==
Յակոբ Չոլաքեան, «Քեսապ», Ա. հատոր, Հալէպ, 1995
Յակոբ Չոլաքեան, «Քեսապ», Գ. հատոր, Հալէպ, 2004
Յակոբ Չոլաքեան, «Քեսապի երեք օրերը», Երեւան, 2014
Սուրիական մարադահամար՝ http://www.cbssyr.org/new%20web%20site/General_census/census_2004/NH/TAB06-6-2004.htm
Լոս Անճըլեսի Քեսապի Ուսումնասիրաց Միութիւն - Կայքէջ www.keaofla.com
Լոս Անճըլէսի Քեսապի Ուսումնասիրաց Միութիւն - տարեկան գրքոյկ 25 թիւ՝1991-2015
Պէյրութի Քեսապի Ուսումնասիրաց Միութիւն - Ալպոմ Քեսապի եւ շրջակայից- Պէյրութ, 1955
Հայկական Սովետական Հանրագիտարան - Հատոր 4, 7, 12 - Երեւան 1974-1986
Լոս Անճըլեսի Քեսապի Ուսումնասիրաց Միութիւն - Քեսապն ու քեսապցին - Լոս Անճըլես 2011


== Ծանօթագրութիւններ ==

Կաղապար:Հայկական սփյուռք
Հայ սիրտ (պարբերաթերթ)

«Հայ սիրտ» (Պոսթոն), գիտական, հասարակական, գրական, առողջապահական եւ մանկական եռամսեայ պարբերաթերթ:
Հրատարակուած է առաջին անգամ 1939-ին Պոսթոն եւ կը շարունակէ հրատարակուիլ մինչեւ օրս: Տարիներու ընթացքին հրատարակուած է տարբեր անունով, ինչպէս՝ «Հայ կարմիր խաչ» (1939-1946 ) եւ «Հայ օգնութեան միութիւն» (1946-1956): Հրատարակուած է հայերէն, անգլերէն եւ ֆրանսերէն լեզուներով:
ՀՕՄ-ի Կեդրոնական վարչութեան պաշտօնաթերթն է: Հոն տեղ գտած են ՀՕՄ-ի տեղեկագիրները, միութեան մասնաճիւղերուն գործունէութեան նիւթեր եւ յօդուածներ, առողջապահական եւ բժշկական գրութիւններ, հայրենասիրական եւ  բարոյագիտական յօդուածներ:
Պուտափեսթ

Պուտափեսթ, Հունգարիոյ մայրաքաղաքն է։ Ունի 1,7 միլիոն բնակիչ, իսկ քաղաքամերձ բնակավայրերուն հետ միասին՝ 2,5 միլիոն բնակիչ։ Պուտափեսթ Հունգարիոյ քաղաքական, առեւտրային, երթեւեկային եւ մշակութային կեդրոնն է։ Դանուբ գետը քաղաքը կը բաժնէ երկու հիմնական մասի. Պուտա (արեւմտեան մաս) եւ Փեսթ (արեւելեան մաս)։ Պուտան լեռնային եւ անտառաշատ է, իսկ Փեսթ մասը կը կազմէ Հունգարիոյ Մեծ Հարթավայր։ Պուտափեսթ Եւրոպական Միութեան իններորդ բազմամարդ քաղաքն է։ 
Պուտայի տարածքին ապրած են Ք.Ա. Ե. դարէն՝ կելտերը։ Հռոմէացիները նուաճած են կելտերու բնակավայրերը եւ ստեղծած Աքուինքըմ (լատիներէն՝ Aquincum) քաղաքը, որ Հռոմէական կայսրութեան կարեւորագոյն քաղաքներէն մէկն է (Ա.- Ե. դարերուն)։ Հունգարները Թ. դարէն հաստատուած են այդ տարածքին։ Պուտայի ամրոցը հիմնուած է Պելա Դ․ թագաւորին կողմէն, իսկ Մաթիաս թագաւորին օրերուն դարձած է միջազգային վերածնունդի կեդրոն։ ԺԶ.- ԺԷ. դարերուն կը գտնուէր թուրքերուն լուծին տակ, ԺԸ.-ԺԹ. դարերուն նորէն ծաղկում կ'ապրէր։ 1873-ին Պուտա, Փեսթ եւ Օպուտա («Հին Պուտա») քաղաքները միացան, այդ ժամանակէն ի վեր ամբողջ բնակավայրը կոչուած է Պուտափեսթ։


== Բնակչութիւն ==


== Արտաքին յումներ ==
ՊուդաՓեսթի հասարակական երթեւեկութեան քարտէսը
Budapest info and Hotel guide (անգլերէն)
Մօրուք Կարօ

Մօրուք Կարօ (աւազանի անունով՝ Կարապետ Աւոյեան, 1875, Կելիէկիւզան, Մուշ - 1949, Համադան, Իրան), ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, ֆետայի։ Հայ յեղափոխական դաշնակցութիւն կուսակցութեան անդամ։


== Կենսագրութիւն ==
Որդին էր իշխան Աւէի։ Նախնական ուսումը ստացած էր Ս. Առաքելոց վանքին մէջ, այնուհետեւ՝ աւարտած էր Մշոյ Կեդրոնական վարժարանը։ Մասնակցած է Սասնոյ 1891-1893 թուականներուն ինքնապաշտպանական կռիւներուն։ Գործած է Սասնոյ մէջ (Սերոբ Աղբիւրի, Անդրանիկի. Գէորգ Չաւուշի, Ռուբէնի խումբերուն հետ)։ Քաջութեամբ աչքի ընկած է յատկապէս Գեւորգ Չաւուշի՝ 1905 թուականին Ապրիլ 25-ի Խարս գիւղի կռիւին։
1912-1914 թուականներուն գործած է Տարօնի մէջ։ Մասնակցած է Սասնոյ 1915 թուականի ինքնապաշտպանութեան։ 1916-ին Մուշի մէջ միացած է Փեթարա Մանուկի զինուորներուն, արշաւած է Խութ, Մոտկան, Բռնաշէն եւ ազատած է 8000 Սասունցիներ, ապա մտած է մշեցիներէն ու սասունցիներէն կազմուած ժողովրդական գունդերու մէջ, որոնք գործած են Տարօնի, Խնուսի, Մանազկերտի եւ Ալաշկերտի մէջ։ 1918-ին Անդրանիկի խումբին հետ անցած է Խոյ։ Մասնակցած է Զանգեզուրի մղուած կռիւներուն։
1919-ին բնակած է Ահագչի գիւղին մէջ (ներկայիս՝ ՀՀ Արագածոտնի մարզի Զովասար գիւղ)։ Մասնակցած է 1921-ի Փետրուարեան ապստամբութեան, որուն պարտութիւնէն ետք անցած է Սուրիա, ապա՝ Յունաստան եւ Պարսկաստան։ Մահացած է Համատանի մէջ, 1949 թուականին, Դեկտեմբեր 6-ին։ Մօրուք Կարոյի կեանքին ու գործունեութեան գեղարուեստական պատկերը արտացոլուած է Աղունիկ Հեբոյեանի «Մօրուք Կարօ» վիպակին մէջ /Երեւան, 1998/։
1908 թուականին երիտթրքական յեղաշրջումէն ետք (Օսմանեան Սահմանադրութեան հռչակումէն ետք) դարձած է փախստական։


== Գրականութիւն ==
Անդրանիկի յուշերը, Պէյրութ, 1935, 448 էջ։
Ռուբէն, Հայ յեղափոխականի մը յիշատակները, հատ. Գ., Դ., Է., Թեհրան, 1982, Երեւան, 1991։
Աւետեան Մ., Հայ ազատագրական ազգային յիսնամեայ (1870–1920) յուշամատեան եւ Զօր. Անդրանիկ (վերլուծական հայեցողութեամբ եւ վաւերական տուեալներով), Փարիզ, 1954, 526 էջ:
Կարօ Սասունի, Պատմութիւն Տարօնի աշխարհի, Պէյրութ, 1957, 1252 էջ։
Բդէեան Սարգիս եւ Միսաք, Հարազատ պատմութիւն Տարօնոյ, խմբ. Աղան Տարօնեցի, Գահիրէ, 1962, 676 էջ:
Աւօ, Գէորգ Չաւուշ, Պէյրութ, 1972, 416 էջ:
Հայկական հարց հանրագիտարան, Երեւան, 1996, էջ 341։
Աղանիկ Հեբոյեան, Մօրուք Կարօ (հայ ընտանիքի իրապատում), Երեւան, 1998, 2-րդ հրտ., Երեւան, 2015, 244 էջ:
Ով ով է (Հայեր): Կենսագրական հանրագիտարան, հատ. 2, Երեւան, 2007, էջ 166։
Խաչմաչ

Խաչմաչ գիւղ՝ Արցախի Ասկերանի շրջանին մէջ։ Տեղաբաշխուած է հանրապետութեան հարաւարեւելեան հատուածին մէջ։ Ասկերան շրջակեդրոնէն 40 քմ. հեռաւորութեան վրայ կը գտնուի, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտէն՝ 25 քմ. հեռաւորութեան վրայ։


== Արտաքին յղումներ ==
Հակոբ Ղահրամանեան, ՏԵՂԵԿԱՏՈւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան վարչատարածքային միաւորներու սոցիալ-տնտեսական բնութագրերու, Երեւան, Ճարտարագէտ, 2015 թ.
Լեւոն Աբրահամեան

Լեւոն Հմայակի Աբրահամեան (1 Փետրուար 1947(1947-02-01), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), հայ ազգագրագէտ, պատմաբան, պատմական գիտութիւններու թեկնածու (1979), ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ (2006), Հայաստանի Հանրապետութեան մշակոյթի վաստակաւոր գործիչ (2009))։


== Կենսագրութիւն ==
1970-ին աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանի բնագիտութեան բաժինը, 1978-ին՝ ԽՍՀՄ ԳԱ Ազգագրութեան հիմնարկի (Մոսկուա) ասպիրանտուրան։ 1978-ին պատրաստած է թեկնածուի թեզ՝ Աւստրալիոյ եւ Օվկիանիայի բնիկներու մշակոյթի վերաբերեալ։
1970-1972-ներուն եղած է ԵՊՀ մասնկային կենսաբանագիտութեան ամպիոնի օգնական, 1973-1974-ններուն` Երեւանի բժիշկներու կատարելագործման պետական հիմնարկի փիլիսոփայութեան ամպիոնի աւագ աշխատողը։ 1978-էն կ՛աշխատի ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտութեան եւ ազգագրութեան հիմնարկին մէջ, 1978-1988-ններուն` ՀՀ ԳԱԱ հնագիտութեան եւ ազգագրութեան հիմնարկի կրտսեր գիտաշխատող, 1988-էն՝ աւագ գիտաշխատող։ 2005-էն՝ արդիականութեան ազգաբանութեան բաժինի վարիչ։ 1990-էն սկսեալ կը դասախօսէ ԵՊՀ-ին մէջ, ինչպէս նաեւ ԱՄՆ-ի Փիթսպուրկի (1994), Քալիֆորնիոյ Պերքլիի (1997) եւ Քոլումպիայի (2001) համալսարաններուն մէջ։
Աշխատութիւնները կը վերաբերին հայոց աւանդական եւ ժամանակակից ազգագրութեան, հայոց ինքնութեան խնդիրներուն, հայոց եւ համեմատական առասպելաբանութեան, արուեստաբանութեան, հին մշակոյթներու եւ արդի ազգաբանութեան ասպարէզներուն, նախնադարեան եւ ժամանակակից ծիսական համակարգին, Աւստրալիոյ եւ Ովկիանիայի բնիկներու մշակոյթին, ազգաբանական միտքի պատմութեան։
57 (թիւ)

57 (յիսունեօթ)՝ կենտ երկնիշ բնական թիւ մըն է 56-ի եւ 58-ի միջեւ


== Յատկութիւններ ==
 A001358  քսաներորդ կիսապարզ թիւն է
 A076980  ab+ba տեսքի (Լէյլանտի) թիւ է՝ 57=25+52
ղանթանիոն քիմիական տարրի (57La) ատոմային թիւն է
Մնեմոսինէ (57 Mnemosyne) աստեղնեակի կարգահամարն է
Microsoft Windows-ի  Alt + 57 -ի գործադրումով կը ստացուի 9 թուանշանը
+57-ը Քոլումպիա զանգելու միջազգային քոտն է
57-ն են ադամանդը մշակելու ժամանակ ստացուող նիստերը
Ֆրանսայի Մոզել տարածքի կարգային թիւն է
տարուայ 57րդ օրն է Փետրուար 26-ը
1927 թուական
Օտարագիր Հայ Գրողներ

Օտարագիր Հայ Գրողներ, սփիւռքի տարածքին հայ գրողներու մէկ մասին ստեղծագործութեան լեզուն օտար է։ Աւանդաբար առաջին օտարագիր հայ գրողը կը նկատուի Խաչատուր Ոսկանը։ Օտարագրութիւնը «մայր» մշակոյթի պատմութեան մէկ մասն է. այն երեւոյթ մըն է, որ արտաքուստ «ուրոյն» չէ, սակայն ունի ազգային արմատներ։ Օտարագիր հայ գրողներուն հետաքրքրած են սեփական ժողովուրդի ճակատագիրը, Մեծ Եղեռնը, ազգային արմատներwu ու դիմագիծի որոնումը։
Անգլերէն ստեղծագործած են Մայքըլ Արլենը («Այս Հմայիչ Մարդիկ», 1924, «Կանաչ Գլխարկը», 1924, «Լէյտի Քրիստին», 1928), մեծանուն գրող Ուիլիըմ Սարոյեանը («Ձեր Կեանքի Ժամանակը», 1939, Պուլիցերեան մրցանակ, «Անունս Արամ Է», 1940, «Կոտորածն Մանկանց», 1952, «Հայրիկ, Դուն Խենթ Ես», 1956, «Մայրիկ, Ես Կը Սիրեմ Քեզ», 1957, «Վայրեր, Ուր Ես Եղած եմ», 1972, «Պատահական Հանդիպումներ», 1977, եւ այլն), Լեւոն Զաւէն Սիւրմէլեանը («Ձեզ եմ դիմում, տիկիններ եւ պարոններ», 1945, «98,6°», 1950), Փիթր Սուրյանը («Միրի», 1957, «Դարպասը», հայերէն թրգմ.՝ 2011), Մայքըլ Արլեն Կրտսերը («Աքսորականներ», 1970, «Հայկական դատավճիռ», 1973, «Ուղեւորութիւն դեպի Արարատ», 1975, «Հայկական օրագրութիւն», 1991, հայերեն հրատարակված՝ «Դեպի Արարատ», 2000), Դայանա Տեր-Հովհաննիսյանը («Ինչպես ընտրես քո անցյալը», 1978, «ժամանակի մասին», 1987, «Հացի երգը, աղի երգը», 1990), Փիթր Բալաքյանը («Պայծառութեան տխուր օրեր», 1983, «ճակատագրի սեւ շունը», 1998), ֆրանս. եւ ռուսումնական՝ Անրի Թրուայան («Սարդը», «Ձկնորսանոց», երկուսն էլ՝ 1938, Գոնկուրյան մրցանակ՝ 1938, «Քանի աշխարհը կա», հ. 1-3, 1947-1950, «Սգավոր ձյունը», 1952, «Արդարների լույսը», հ. 1-5, 1955-1962, «Մոսկվացին», հ. 1-3, 1974-1975), ֆրանս.՝ Ռուբեն Մելիքը («Աշխարհի համերաշխութիւն», 1946, «Հորիզոն անցնողները»;" 1948, Ապոլիների մրցանակ, «Ուր արյուն է հոսել», 1955, «Միացյալ երգը», հ. 1-2, 1960-1967, Ֆրանսիայի ակադեմիայի Մեծ մրցանակ, «Մարմին ինձնով կենդանի», 1976, ֆրանսիական գրողների մրցանակ, «Թափոր», 1984), Վահե Քաչան («Ակն ընդ ական», 1955, «Կարթ», 1957, «Սեղմված բռունցքներ», 1958, «Արարչի ութերորդ օրը», 1960, «Գիշատիչների խնջույքը», 1960, «Գաւազան», 1961, «Հրեայի Մահը», 1968, «Աղմուկ, որ լսվում էր», 1979), բուլղ.՝ Սեւդա Սեւանը («Քար քարի վրա», 1974, «Ռոդոսթո, Ռոդոսթո...», 1983, «Որեւէ տեղ Բալկաններում», 1987, «Տեր-Ձոր», 1996), իսպ., անգլ. եւ հայերեն՝ Ալիսիա Կիրակոսյանը («Մեկ օր, հինգ ձայն», 1966, «էութիւն եւ կետադրութիւն», 1967, «Հակակշիռ», 1972, «Մոխիրներից հետո եւ նամակ առ Հայաստան», 1972, «Անդենական զրույցներ», 1992, «Ամբողջական երկեր», 2005, եւ այլն ), իտալ.՝ Անտոնիա ԱրսլանըՄուտքագրեք չձեւավորված տեքստը այստեղ («Արտույտների ագարակը», 2004) եւ ուրիշներ։
Օտարագիր հայ գրողներուն համար կազմակերպուած են համաժողովներ [1-ին (2005), 2-րդ (2007), 4-րդ (2011), բոլորն ալ՝ Երեւան, 3-րդը՝ Լոս Անճելըս (2009), որոնց մասնակցած են տարբեր երկրներու մէջ ստեղծագործող գրողներ եւ թարգմանիչներ։ Անոնք մեծ ներդրում ունին հայ գրականութիւնն ու հայկական իրողութիւնները օտար երկրներու մէջ ներկայացնելու, ազգային ինքնութեան պահպանման գործ։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
Կատեգորիա:Հայ գրականութիւն
Պետրոս Նախիջեւանցի

Պետրոս արք․ Նախիջեւանցի (Բերդումեան, Աղմալեանց, 1720, Նախիջեւան (քաղաք) - 1787, Վաղարշապատ), բանաստեղծ, աստուածաբան-փիլիսոփայ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Նոր Նախիջեւան։ Միաբան էջմիածնի։


== Աշխատութիւններ ==
«Աղբիւր բացեալ»-ը (Մեկնութիւն աւետարանական առակներու) Պետրոս Նախիջևանցիի ամենայայտնի եւ ամենատարածուած երկն է։ Միայն Մատենադարանին մէջ կան այս գործը պարունակող 60-էն աւելի ձեռագիրներ։ Երկու անգամ հրատարակուած է Էջմիածինի մէջ՝ 1845 եւ 1857,
«Մեկնութիւն Յայտնութեան Ս. Յովհաննու», 1846, Կալկաթա,
«Մեկնութիւն թղթոյն Պօղոսի առ Եփեսացիս», 1850, Երուսաղէմ,
«Մեկնութիւն Գործք առաքելոցի» (չէ պահպանուած)։


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հայր Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, Պուքրէշ, 1938, էջ 94։
Բովուրխանա վանք

Բովուրխանա վանք,  հայ առաքելական միջնադարեան վանական համալիր, Արցախ՝ Կարմիր գիւղ (Ասկերանի շրջան)։
Մեծ հետաքրքրութիւն ներկայացնող ճարտարապետական համալիր է, բաղկացած է եկեղեցական, բնակելի, օժանդակ շէնքերէ եւ պարիսպներէ: Անիկա կառուցուած է խիտ անտառապատ, գեղատեսիլ լերան վրայ: 


== Անուան ծագում ==
Վանքին Բովուրխան անուանումը թոյլ կու տայ ենթադրել, որ անիկա յառաջացած է Վարանդա գաւառի իշխան Մելիք Պատիրի անունէն։ Վերջինս իշխած է 17-րդ դարու առաջին կէսին, մինչու 1646 թուական։ Վանքը հաստատուած է մելիքութեան իշխանանիստ Աւետարանոց գիւղէն հիւսիս, շուրջ 10 քմ հեռու։
Միջազգային Քրէական Դատարան

Միջազգային Քրեական Դատարանը (ֆր. Cour pénale internationale (CPI) անգլ.՝International Criminal Court (ICC)) մնայուն համաշխարհային ադեան է որ կը դատէ այն մարդկանց որոնք ցեղասպանութեամ, մարդկութեան դեմ ոճիրի կամ պատերազմի ոճիրի համար մեղադրված են։
1998-ի Հռոմի Օրէնսդրութիւն միջազգային դաշնագիրը հիմնադրած է այս դատարանը։ Ուժի մտած է 1 հուլիսի 2002-ին, վավերացրել են 60 երկրներ կողմից։
Պաշտոնական աթոռը Հակա, Հոլանդիայում, կը գտնվի բայց դատերը ամեն տեղ կարողեն տեղի ունենալ։
4 Մարտ 2016-ին, 124 երկիր վաւերացրել է դաշնագիրը։ Սակայն 32 երկիր, որոնց մեջ կան Ամերիկայի Միացեալ Նահանգները Ամերիկայի Միացեալ նահանգները եւ Ռուսաստանի  ստորագրած, բայց ոչ վավերացրած։ Չինաստանը
եւ։ Հնդկաստանը չեն ստորագրել։
Միջազգային Քրեական Դատարանը կարող է  ձեռհասություն   դնել երբ որ մեղադրուած անձը անդամ երկիրի քաղաքացի է, կամ ալ ենթադրված ոճիռը այդ երկիրներում հողի վրա պատահել է, նաեւ եթէ ՄԱԿ-ի Անվտանգության Խորհուրդը հարցը փոխանցում է։


== Պատմութիւն ==


== Անդամ Երկիրները ==


== Կառոյց եւ կազմակերպութիւն ==
Հայ Հանդէս

Հայ Հանդէս, գիտական կիսամսեայ հանդէս։ Լոյս տեսած է 1902-1903 թուականներուն, Վենետիկի մէջ։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Արփիար Արփիարեան։ Լուսաբանած է հայ հասարակական-քաղաքական կեանքը։ Յոդուածները հիմնականին գրած է Ա. Արփիարեանը։ Դրական բաժնին մէջ տպագրուած է անոր «Կարմիր ժամուց» վիպակի առաջին մասը։ Արժեքաւոր է հանդէսին մէջ տպագրուած «Նիւթեր Վանի ժամանակակից պատմութեան» ոաումնասիրութիւնը։ Անդրադարձած է Թուրքիոյ դիւանագիտութեան Արեւելեան հարցին մէջ, Եւրոպայի քաղաքական կացութեան, օտար մամուլէն արտատպած հայերուն վերաբերող նիւթեր։ «Հայ Հանդէս»ին աշխատակցած է Լեւոն Բաշալեանը։
Ֆրենք Փիրսըն

Ֆրենք Փիրսըն (անգլերէն՝ Frank Pierson, ամերիկացի շարժապատկերի ղեկավար եւ նկարահանող:


== Կենսագրութիւն ==
Ֆրենք Փիրսըն Բ. համաշխարհային պատերազմի տարիներուն ծառայած է բանակին մէջ, այնուհետեւ աւարտած  Հարվըրտի համալսարանը: Նախքան իր առաջին նախագիծը հեռուստատեսութեան վաճառելը աշխատած է Թայմ եւ Life ամսագիրներուն իբրեւ թղթակից: 1958-էն ան աշխատած է Հոլիուուտի մէջ. նախ` իբրեւ նախագիծերու խմբագիր, ապա սկսած է նախագիծեր գրել հեռուստաշարքերու համար (Naked City, Route 66):  Ան քանի մը յայտնի ֆիլմերու, որոնց շարքին` «Քեթ Պալլու» եւ «Սառնարիւն Լիւքը» ֆիլմերու նախագիծերու համահեղինակ է. նշուած երկու ֆիլմերն ալ առաջադրուած են Օսքար մրցանակի: 1976 -ին «Շուներու կէսօր» ֆիլմը անոր Օսքար պարգեւած է:
Ֆրենք Փիրսըն հեռուստեսիլի համար քանի մը յայտնի ֆիլմեր  նկարահանած է, որոնցմէ` «Կեղտոտ պարգեւներ» եւ «Դաւադրութիւն» ֆիլմերը:
1981-1983 եւ 1993-1995 թուականներուն Փիրսըն եղած է Ամերիկայի նախագծողներու ընկերութեան Արեւմտեան մասնաճիւղի նախագահ, ինչպէս նաեւ` 2001-2005 թուականներուն եղած է Շարշապատկերամատոկրաֆիք արուեստի եւ գիտութեան ակադեմիայի նախագահ:
Ֆրենք Փիրսըն ամուսնացած է երեք անգամ, ունի երկու զաւակ: Մահացած է 22 Յուլիս 2012-ին, Լոս Անճելըսի, իր սեփական տան մէջ, կարճատեւ հիւանդութենէ ետք:


== Մրցանակներ եւ առաջադրումներ ==
Օսքար լաւագոյն ինքնատիպ նախագիծի համար` Շուներու կէսօր (1976)
Austin Շարժանկարի փառատօնի մրցանակ` նախագծողի յատուկ արժանիքներու համար (2003)
Քանպարա մրցանակ` Սան Ֆրանսիսքոյի միջազգային Շարժապատկերի փառատօն (2011)
Առաջադրում Օսքար լաւագոյն յարմարեցուած նախագիծի համար անուանակարգին մէջ` «Քեթ Բալլու» ֆիլմի նախագիծին համար (1966)
Առաջադրում Օսքար լաւագոյն յարմարեցուած նախագիծին  համար անուանակարգին մէջ` «Սառնարիւն Լիւքը» (1968)
«Ոսկեայ երկրագունդ» մրցանակին Շան կէսօր ֆիլմին լաւագոյն նախագիծին համար (1976):


== Ընտրուած ֆիլմոկրաֆիա ==


=== Ղեկավար ===
Հայելային պատերազմ (1969)
Աստղ մը ծնած է(1976)
Գնչուներու թագաւորը (1978)
Քաղաքացի Կոնը (1992)
Թրուման (1995)
Կեղտոտ նկարներ (2000)
Դաւադրութիւն (2001)
Զինուորին աղջիկը (2003)


=== Նախագիծի հեղինակ ===
Անտերսըն մագնիսական ժապաւէնները (1972)
Շուներու կէսօր (1975)
Աստղ մը ծնած է (1976)
Գնչուներու թագաւորը (1978)
Երկիր (1989)
Անմեղութեան կանխավարկած (1990)
Լաւ կինը (2010)
Խելագարները (2012)