armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Գուրգէն Մխիթարեան

Գուրգէն Մխիթարեան (16 Ապրիլ 1919(1919-04-16), Թթուջուր, Հայաստան - 26 Ապրիլ 1999(1999-04-26)), հայ փիլիսոփայ։ Փիլիսոփայական գիտութիւններու դոկտոր (1972), փրոֆէսոր (1974)։ 


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Շապին Գարահիսար, եւ նախնական կրթութիւնը ստացած է հոն։ 1907-1908՝ ուսուցչական պաշտօն վարելէ ետք ծննդավայրին մէջ, Սահմանադրութեան հոչակումէն ետք անցած է Պոլիս եւ հետեւած՝ Ագգ. Կեդրոնական վարժարանի դասընթացքներուն։
1912-ին աւարտած է Կեդրոնականը, ու մինչեւ Համաշխարհային Ա. պատերազմ ուսուցչական պաշտօն վարած՝ Հայրիկեան վարժարանի մէջ։ Զօրակոչի կ՝ ենթարկուի իբրեւեւ սպայ, թրքական բանակի մէջ։ Կը յաջողի, փախստական, տարի մը պաշտօնավարել Սկիւտարի «Քարէ Դպրոց»ին մէջ՝ իրրեւ տեսուչ եւ դասաւանդ ուսուցիչ. քանի մը ամիս ալ Կեդրոնականի մէջ՝ իրրեւ հսկիչ եւ դասախօս։ Կը գտնեն իր հետքը. ու, դարձեալ բանակ...
Զինադադարին՝ խմբագիր «ճակատամարտ»ի ու, միաժամանակ,
այցելու ուսուցիչ Հինդլեանի Նոր Դպրոցին եւ Դպրոցասէր Տիկնանց Աղջկանց վարժարանին՝ ուր աւանդած է գրականութիւն, ազգային պատմութիւն եւ աշխարհագրութիւն։


== Մասնագիտութիւն եւ Գործեր ==
1922-ի փոթորկայոյզ օրերուն՝ կ'անցնի Եգիպտոս, ուր կը ձեոնարկէ «Նոր Շարժում» գրական ամսագրի հրատարակութեան՝ 1923-ին։ Յետոյ՝ խմբագիր «Յուսարեր»ի, մինչեւ 1947-ի վերջ։ Համաշխարհային Բ. Պատերազմի ընթացքին հրատարակեց «Յուսաբեր» ամսագիրը՝ համանուն օրաթերթի պատասխանատու խմրագրի իր պաշտօնին կից։ 1948-ին եկաւ Մ. Նահանգներ, իբրեւեւ հանրային գործիչ, եւ 1952-1962՝ խմբագիր «Հայրենիք» թերթի։
Թուականներու սա պատկերէն ալ կը պարգուի, որ Մխիթարեանի քառորդ դարու գրական գործունէութեան կեդրոն կը հանդիսանայ Գահիրէն։ 1946-ին լոյս ընծայեց «Քառորդ դար գրականութիւն» ընդհանուր խորագրին տակ ամփոփուած վերլուծական իր էջերը՝ զանազան շրջաններէ գրական տիրական դէմքերու կեանքին ու գործերուն մասին։
Խմբագրական աշխատանքը կլանեց նաեւ տաղանդաւոր այս գրագէտն ու քննադատը, հանրային մեր կեանքին համար բարիքի մը վերածելով անոր խոնջէնքն ու սպառումը, ու մեր գրականութեան համար՝ աւաղելի կորուստ հոչակելով մեկուսացումը կոչումով արուեստագէտ-վերլուծողին։ Ըսինք տեղ մը, թէ ճակատագրական մեր ողբերգութիւններէն մէկն ալ ա'յս եղաւ, Եղեոնէն ու 1921-ի փլուզումէն ետք։ Բենիամին Թաշեան, Շաւարշ Միսաքեան..., ո՞ր մէկը յիշել։


== Մահը ==
Մահէն ետք, 1966-ին, իր այրիին նախաձեռնութեամբ, «Հայրենիք» հրատարակչականը համադրարար լոյս ընծայեց գրական, մշակութային, հանրային եւ ուղեւորական նկարագրով ցիրուցան էջերուն մէկ մասը, «Հերկ ու Ցան» անունին տակ։
Թարգմանական մեր գրականութեան եւս բերած է իր նպաստը, Զուտերմանի, Զոլայի եւ Կուպրինի կարգ մը գործերուն հայացումով:
Քալի

Քալի (սպ.՝ Santiago de Cali sanˈtjaɣo ðe ˈkali), քաղաք Քոլոմպիոյ արեւմուտքը, Վալյէ Տել Քաուքա գաւառի վարչական կեդրոնը։ Կը գտնուի Արեւմտեան Քորտիլներու ստորոտը (1000 մ․ բարձրութեան վրայ), Քաուքայ գետի հովիտին մէջ։


== Բնակչութիւն ==
Աբովեան Պուրակ (Երեւան)

Խաչատուր Աբովեանի հրապարակ, հրապարակ Երեւանի Կեդրոն վարչական շրջանին մէջ։


== Պատմութչւն ==
Աբովեան պուրակը ձեւավորուած է 1950 թուականին, կտ գտնուի Աբովեան փողոցի հիւսիս-արեւելքը՝ սկզբնամասը։ Փողոցը եզրափակող բոլորաձեւ հրապարակ է, որուն կեդրոնը տեղադրուած է Խաչատուր Աբովեանի յուշարձանը (1947 թուական, քանդակագործ՝ Սուրէն Ստեփանեան, ճարտարապետ՝ Գէորգ Թամանեան)։ Պրոնզէ արձանը կանգնած է գորշ, յղկուած կրանիտէ պատուանդանին։


== Պատկերասրահ ==
Եդուարդ Սիմքէշեան

Էտուարտ Սիմպէշեան (1906-1979) Ծնած է Պոլիս և նախակրդութիւնը ստացած է Մայր վարժարանի մէջ՝ ուր իր առաջին ուսուցիչը եղած է Մելգոն կիւրճեան, ապա Պէզազեան լեկէոնի մէջ՝ ուր իր ուսուցիթները եղած են Յակոբ Օշական, Եղիշէ արք. Դուրեան, Տիրան Չրաքեան և Արմէն Տորեան:
Պատանի տարիքէն՝ գրականութիւնը կիրք մը եղած է իրեն համար։ Հազիւ տասնհինք տարու, իր առջինեկ փորձերը հրատարկուած են Պոլսոյ «Ոստան» ամսագրին մէջ ու գրաւած են ուշադրութիւնը վահան թէքէեանի, Շաւարշ Միսաքեանի և Միքայէլ Շամտանեանի:
Յամառ ընթերցող՝ պատանութեան տարիներուն իսկ ընտանի դարձած է նաև տիրացած էր Ֆրանսական գրականութեան (մայրենի լեզուին չափ նաե՜ւ տիրացած էր ֆրանսերէնին.1921-ին, տակաւին 15 տարու, առաջնութիւն շահած է Ֆրանսական կառավարութեան կողմէ կազմակերպուած գրական մրցումի մը մէջ)՝ որուն բոլոր տիրական դէմքերը համապարփակ աշխատասիրութիւններով ներկայացուցած է Պոլսոյ 1930-1970ական տարիներու պարբերականներուն մէջ։
1927-ին վկայուելով իբրեւ բժիշկ -ատամնաբոյժ, իր ասպարէզին զուգահեր փարած է գրական -հրապարակագրային կեանքի՝ աշխատակցելով սփիւրքեան մեր բոլոր կարեւոր թերթերուն, ինչպէս նաև Պոլսոյ և արտասահմանի ֆրանսական կարգ մը հանդէսներու, որոնց կարգին «Լա Նուվէլ Ռըվիւ Ֆրանսէզ»ի: 1944-1975 եղած է նաև  խմբագիրներէն «Մարմարա» օրաթերթի:
Գրական մարզի մէջ մշական է արձակ և քերդուած բանաստեղծութիւնը, գրադատութիւն և քննադատութիւն: Ինջպէս նկատել տուինք, 15է աւելի իր գործերը կը մնան անտիպ, կամ մասամբ միայն հրատարակուած՝ մամուլի մէջ։ 1975-ին, Թրքահայ Ուսուցչաց Հիմնարկի նախանձեռնութեամբ հրատարակուեցաւ « Ջահակիրները » անունին տակ խմբուած մենեգրային -վերլուծական իր աշխատասիրութիւններէն մաս մը միայն ,-ալիշանի, Գր. Օտեանի, Մ. Պէշիկթաշլեանի, Պ. Դուրեանի, Ռ. Պէրպէրեանի, Մ. Կիւրճեանի, Մ. Ձերազի, Խրիմեանի, Օրմանեանի , Եղիշէ արք. Դուրեանի, Եղեայի, Արփիարեանի, Թլկատինցինի, Զապէլ Ասատուրի, Չոպանեանի և Տիրան Չրաքեանի մասին:
1977-ինհրատարակեց նաև «Գարնանացան» անունին տակ մէկ տեղուած քերթուածներու շարք մը։
Անտիպ կը մնան արձակ տաղերու, վերլուծական և փորձագրային աշխատասիրութիւններու, թատերաքրային և վիպերգային իր վաստակին կարեւոր մէկ մասը, ինչպէս նաև Ֆրանսերէնով երեք գործեր:
Պսակ Ծ. Վրդ. Տէր Խորէնեան

Պսակ Ծ. Վրդ. Տէր Խորէնեան (1882 - 1915) Արմաշական, վարդապետ, դասախօս:


== Կենսագրութիւն ==
Վարդապետ ձեռնադրուեցաւ 1905-ին եւ Դպրեվանքը դասախօսած: Պահ մը Պէօյիւքտէրէի քարոզիչ:
Պոլիս մնալէ ետք՝ մեկնած է գաւառ, իբր տեղապահ եւ առաջնորդ 1907էն 9 Քղիի, եւ 1911էն 15 Խարբերդի:
Երկերը՝ Սեբեոս եպսկ. պատմիչ (3 հատոր), Խորձեան գաւառ ( 4 հատոր), Գըզըլշպաշութեան ծագումը եւլն., բոլորն ալ անտիպ՝ պատմական եւ ազգագրական ուսումնասիրութիւններ:


== Աղբիւրներ ==
Յուշարձան Տասնըմէկ Ապրիլ 1919, էջ 85
Հայաստանի Կենսաբանական Հանդէս

Հայաստանի Կենսաբանական Հանդէս, ամսագրին մէջ հրատարակուող յօդուածները կը վերաբերին կենսաբանական բոլոր գիտութիւններուն, ինչպէս նաեւ բժշկագիտութեան եւ գիւղատնտեսութեան առնչուող կենսաբանական հիմնահարցերուն։


== Աղբիւր ==
Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ
Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ Կաթողիկոսներու ցանկ

Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ Կաթողիկոսներու ցանկ

Աբրահամ Պետրոս Ա. Արծիւեան - Abraham Petros I Ardzivian (1737–1749)
Յակոբ Պետրոս Բ. Յովսէփեան - Hagop Petros II Hovsepian (1749–1753)
Միքայէլ Պետրոս Գ. Գասպարեան - Michael Petros III Kasparian (1753–1780)
Բարսեղ Պետրոս Դ. Աւգատեան - Parsegh Petros IV Avkadian (1780–1788)
Գրիգոր Պետրոս Ե. Քիւբելեան - Gregory Petros V Kupelian (1788–1812)
Գրիգոր Պետրոս Զ. Ճերանեան - Gregory Petros VI Djeranian (1815–1841)
Յակոբ Պետրոս Է. Հոլասեան - Jacob Petros VII Holassian (1841–1843)
Գրիգոր Պետրոս Ը. Տէր Աստուածատուրեան - Gregory Petros VIII Derasdvazadourian (1844–1866)
Անտոն Պետրոս Թ. Հասունեան - Anthony Petros IX Hassun (1866–1881)
Ստեփանոս Պետրոս Ժ. Ազարեան - Stephen Petros X Azarian (1881–1899)
Պօղոս Պետրոս ԺԱ Էմմանուէլեան - Paul Petros XI Emmanuelian (1899–1904)
Պօղոս Պետրոս ԺԲ. Սապպաղեան - Paul Petros XII Sabbaghian (1904–1910)
Պօղոս Պետրոս ԺԳ. Թերզեան - Paul Petros XIII Terzian (1910–1931)
Աւետիս Պետրոս ԺԴ. Արփիարեան - Avedis Petros XIV Arpiarian (1931–1937)
Գրիգոր Պետրոս ԺԵ. Աղաճանեան - Gregory Petros XV Agagianian (1937–1962)
Իգնատիոս Պետրոս ԺԶ Պաթանեան - Ignatius Petros XVI Batanian (1962–1976)
Հմայեակ Պետրոս ԺԷ. Կետիկեան - Hemaiag Petros XVII Ghedighian (1976–1982)
Յովաննէս Պետրոս ԺԸ. Գասպարեան - John Petros XVIII Kasparian (1982–1999)
Ներսէս Պետրոս ԺԹ. Թարմունի - Nerses Petros XIX Tarmouni (1999–2015)
Գրիգոր Պետրոս Ի. Կապրոյեան - Krikor Bedros XX Gabroyan (2015- )
Իսիս

Իսիս (հին յուն․՝ Ἶσις, լատ.՝ Isis), Հին Եգիպտոսի մեծագոյն աստուածուհիներէն մին, որ կանացիութեան եւ մայրութեան եգիպտական ընկալման կատարելատիպ դարձած է։ Ան Օսիրիսի քոյրը եւ կինն էր, Հորի եւ, համապատասխանաբար նաեւ՝ եգիպտական փարաւոններու մայրը, որ կը համարուէին բազէագլուխ աստծոյ երկրային մարմնաւորումը։ Իսիսը հուանաւորն էր ստրուկներու, մեղսագործներու, արհեստաւորներ եւ ճնշուածներ, կրնար անսալ նաեւ հարուստներու, կիներու, ազնուականներու եւ իշխանաւորներու աղօթքները։ Նէ յայտնի է նաեւ որպէս մեռեալներու եւ երեխաներու հովանաւոր աստուածուհի մը։
Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Լաս Վեկաս)

Հայոց Ցեղասպանութեան յուշարձան, յուշարձան ԱՄՆ Նեւատա նահանգի Քլարք վարչական շրջանի «Մայրամուտ» զբօսայգիին մէջ: Յուշարձանը ամերիկահայ համայնքի նուէրն է Հարաւային Նեւատայի բնակիչներուն։


== Պատմութիւն ==
Յուշակոթողը կառուցուած է Հայ­-ամերիկեան ընկերակցութեան (Armenian American Society) աջակցոթեամբ:  Յուշարձանի կառուցման բոլոր ծախսերը կազմած է մօտ 120 հազար ԱՄՆ տոլար։ Այն Ծիծեռնակաբերդի յուշարձանի նմանօրինակն է, փոքր չափերով։ Յուշարձանը բաղկացած է 12 քարէ սալերէ, որոնք կը խորհրդանշեն Ցեղասպանութեան ժամանակ տեղահանուած 12 հայաբնակ բնակավայրերը:
Յուշարձանի բացման արարողութեան մասնակցած են արքեպիսկոպոս Հովնան Տէրտէրեանը, արքեպիսկոպոս Մուշեղ Մովսիսեանը, Լաս Վեկասի հայ-ամերիկեան միութեան խորհուրդի անդամ Էնտի Արմէնեան, Լաս Վեկասի եւ Նեւատա նահանգի իշխանութիւններու ներկայացուցիչներ:


== Արտաքին յղումներ ==
Las Vegas to Inaugurate Armenian Genocide Memorial
Armenian Genocide Monument Inaugurated In Las Vegas
Գեղամ Աթմաճեան

Գեղամ Միհրան Աթմաճեան (գրական անուանումով՝ Սեմա, 18 Նոյեմբեր 1910(1910-11-18), Պրաֆա, Տրապիզոնի վիլայեթ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 18 Մայիս 1940(1940-05-18), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի երկրորդ ճակատ), հայ գրող, բանաստեղծ, թարգմանիչ, խմբագիր։ Բանաստեղծուհի Մարի Աթմաճեանի եղբայրը։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1910 թուականին Արեւմտեան Հայաստանի Պաֆրա քաղաքը։ Մեծ Եղեռնէն յետոյ ապաստանած է Կոստանդնուպոլիսի եւ Կարֆայի որբանոցներուն մէջ։ Ապրած է Հալէպ։ 1929 թուականին տեղափոխուած է Փարիզ։ Յաճախած է Սորպոնի Համալսարանի գրական եւ ընկերաբանական (sociological) դասընթացքներուն։ Զոհուած է 1940 թուականի 19 Մայիսին, մարտի դաշտի վրայ (Ֆրանսա) երկրորդ աշխարհամարտի ժամանակ։


== Խմբագրական գործունէութիւն ==
1933-ին Փարիզի մէջ Միսաք Մանուշեանի հետ կը հրատարակէ «Ջանք» ամսաթերթը, իսկ 1935-1937 թուականներուն՝ մինակ, «Մշակոյթ» գրական պարբերականը, որ կը շարունակուի, ուր եւ կը տպագրէ իր բանաստեղծութիւնները, պատմուածքները, թարգմանութիւնները եւ հրապարակախօսական յօդուածները։
Աշխատակցած է «Անահիտ»-ին, «Ապագայ»-ին, «Արաքս»-ին, «Վերածունդ»-ին, «Ազդարար»-ին եւ այլ թերթերու ու հանդէսներու:


== Ստեղծագործութիւնները ==
«Զրահաւոր գարուն» բանաստեղծութիւններու ժողովածու 1936 Փարիզ
«Պարոն Կալունի» թատերական երկ 1937 Փարիզ
«Շամիրամ» թատերական երկ 1938 Փարիզ
«Ողջ մը մեռեալներու մէջ» (Ճ. Ռ. Քիփլինկի) թարգմանութիւն 1937 Փարիզ


== Գրականութիւն ==
Լուսամատեան բանաստեղծ Ա. Սեմայի (Գեղամ Աթմաճեան, 1910-1940) յիշատակին, կազմ. Մարի Աթմաճեան, Փարիզ, 1970։
Աթմաճեան Մ., Անտոնեան Ա., Գեղամ Աթմաճեան (Ա. Սեմա), Փարիզ, 1984։


== Երկեր ==
Երկեր, Ե., 1966:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիսատ, Հ. Մկրտիչ Վրդ. Պոտուրեան, Տպ. Պուքրէշ, 1938, Էջ 50։
70 (թիւ)

70 (եօթանասուն)՝ զոյգ երկնիշ բնական թիւ մըն է 69-ի եւ 71-ի միջեւ


== Յատկութիւններ ==
 A005349  բերկրալի թիւ է
70-ն են ութէն չորս տարրերու ընտրոյթները
իթերպիոն քիմիական տարրի 70Yb ատոմային թիւն է
Պանոպայեա (70 Panopaea) աստեղնեակի կարգահամարն է
Microsoft Windows-ի  Alt   70 -ի գործադրումով կը ստացուի F տառը
70 տարին այն ժամանակահատուածն է, որը հեղինակի մահէն անցնելէն ետք նրա ստեղծագործութեան վրայէն կը վերանայ հեղինակային իրաւունքը եւ անիկա կը դառնայ հանրային սեպհականութիւն
ամուսնութեան 70րդ տարեդարձը կը նշուի որպէս «պղատինեայ հարսանիք»
ֆրանսերէնով «եօթանասունը» կ'ըսուէ՝ soixante-dix (60+10)
վրացերէնով կ'ըսուէ՝ სამოცდაათი (3×20+10)
70-ը Ֆրանսայի Վերին Սոն տարածքի կարգային թիւն է
տարուայ 70րդ օրն է Մարտ 11-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մարտ 10-ը)
1970 թուական
Շիրակ (հանդէս)

Շիրակ (հանդէս), գրական, քաղաքական եւ հասարակական հանդէս (կիսամսեայ, ամէնամսեայ, շաբաթական)։ Լոյս տեսած է 1905—1907, 1909 թուականներուն, Աղեքսանտրիայի մէջ (1905—1906), Գահիրէի մէջ (1906—1907), Կոստանդնուպոլսոյ մէջ (1909)։ Խմբագիր-տնօրէններ՝ Վահան Թէքէեան, Միքայէլ Կիւրճեան, խմբագիր՝ Արփիար Արփիարեան։
Նիւթեր տպագրած է համիտեան կոտորածներու հետեւանքներու, հայութեան, անոր գրականութեան ու մշակոյթի վիճակի, Թուրքիոյ ներքին կացութեան, հայ-ռուսական յարաբերութիւններու եւ այլ հարցերու մասին։ Յիշարժան են Վ․ Թէքէեանի «Թուրքիան կրնայ՝ բարեկարգուիլ», Ա․ Արփիարեանի Հայաստան եւ Ռուսիա» (1905), «Ռուսիոյ հետ» (1906) յօդուածները։ Գրական բաժնին մէջ տեղ գտած են արեւմտահայ, արեւելահայ, ռուս եւ եւրոպական գրողներու ստեղծագործութիւններ, գրախօսական-քննադատական յօդուածներ, մամուլի տեսութիւններ։ Աշխատակցած են Գրիգոր Զօհրապը, Երուանդ Օտեանը, Դանիէլ Վարուժանը, Լեւոն Բաշալեանը, Մ․ Տամատեանը, Ա. Ալպոյաճեանը, Ա․ Ղազիկեանը, Պ․ Հինդլեանը եւ ուրիշներ։
Ադելեան

Ադելեան, (17 Յունիս 1871(1871-06-17), Մեղրի - 9 Նոյեմբեր 1903(1903-11-09), Նախիջեւան (քաղաք), Երեւանի նահանգ, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն)։
կեղծանունն էր Ազարիա Դանիէլեանի։ Հին Նախիջեւանցի։ Աւարտած է Ռիկայի «Պոլիտեխնիկ ինստիտուտը» ոսկէ մետալով, ապա ուսուչութիւն ըրած է Երեւանի Թիմ դպրոցին մէջ։ Ուսանողական կեանքին մէջ իսկ՝ չարքաշ եւ չքաւոր կեանք վարելու հետեւանքով, թոքախտով հիւանդացած ու վերադարձած է Կովկաս։ Մահացած է 10 Նոյեմբեր 1903–ին, 30 տարեկանին, Հին Նախիջեւանի մէջ։
Ադելեանը նախկին «Մուրճ» թերթի գլխաւոր աշխատակիցներէն մէկն ըլլալով, տպած է փոքր վէպեր եւ պատկերներ «Ադելեան» կեղծանունի տակ։ Աշխատակցած է նաեւ հայալեզու այլ պարբերականներու հետ։
Գրած է «Սկեսուրը» 1899–ին։
Վարդան Կոմիկեան

Վարդան Կոմիկեան (9 Յունուար 1915(1915-01-09), Ատապազար, Թուրքիա - 13 Յունիս 1998(1998-06-13), Պոլիս, Թուրքիա), հայ գրող։


== Կենսագրութիւն ==
Վ. Կոմիկեան ծնած է Ատաբազար: Փոքր տարիքին հաստատուած է Գատըգիւղ, Պոլիս: 
Իր նախակրթութիւնը ստացած է Արամեան եւ Թորոսեան վարժարաններուն մէջ։ Ապա յաճախած է Կեդրոնական լիսէ, զոր աւարտած է 1923-ին։ Վկայուած է Իսթանպուլի համալսարանի Ատամնաբուժական ճիւղէն։
1949-էն սկսեալ, իր ասպարէզին առընթեր, վարած է հայերէնի ուսուցչութեան պաշտօններ՝ Կեդրոնական, Էսաեան լիսէներու, Դպրեվանքի մէջ եւ Ֆէրիգիւղի վարժարանը։
Վ. Կոմիկեան նպաստած է Պոլսահայ գրականութեան յառաջապահ շարժումին, նուաճելով նորավիպագրութեան արուեստը, իր բարձր թէքնիքով եւ հաղորդական գրաւիչ ոճով։
Յաճախ սրտմտութիւններով կը համեմէ իր նիւթերը, զորս կ'ընտրէ իր շրջապատէն, տալով առօրեայ կեանքէն իրական պատկերներ. գիտէ պարզ նիւթ մը սիրելի դարձնել ընթերցողներուն։
Սկսած է գրել դպրոցական շրջանէն։ Իր գրութիւնները առաջին անգամ լոյս տեսած են 1932-ին «Զարթօնք» ամսագրի մէջ, Վ. սկզբնատառով. աւելի վերջը հրատարակուած են «Արեւելք»ի յաւելուածներուն մէջ, Վ. Հազանդ գրչանունով: 
Աշխատակցած է Պոլսահայ գրեթէ բոլոր օրաթերթ եւ հանդէսներուն: Տուած է թարգմանութիւններ, գրադատումներ, քերթուածներ ու մասնաւորաբար պատմուածք եւ վիպակներ Խաչիկ Արմիրեանի «Ճառագայթ» շաբաթաթերթին մէջ:
Հրատարակած է «Համրիչի Հատիկներ» պատմուածքներու շարքը։


== Ծանօթագրութիւններ ==
 
Սփիւռքահայ արդի գրականութիւն (խմբ. խմբագրող և համադրող՝ Սեդա Ծաղիկեան-Տէմիրճեան), Միշիկըն էջ 30։
1626 թուական

1626 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 26րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1626 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1626 մահեր
Գէորգ Խատիսեան

Գէորգ Խատիսեան (Գիգա, 1876, Թիֆլիս, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն - 1932, Մոսկուա, Խորհրդային Միութիւն), իրաւաբան, փաստաբան, քաղաքական եւ պետական գործիչ, Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան խորհրդարանի 2-րդ գումարման պատգամաւոր: Ալեքսանդր Խատիսեանի եւ Կոստանդին Խատիսեանի կրտսեր եղբայրը:


== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է 1876-ին (որոշ տուեալներով 1879), Թիֆլիս: Աւարտած է Մոսկուայի համալսարանը: 
Թիֆլիսի մէջ աշխատած է իբրեւ փաստաբան, զբաղած է հասարակական-քաղաքական գործունէութեամբ: Իբրեւ հմուտ փաստաբան` մասնակցած է դաշնակցական դատերու պաշտպանութեան:


== Գործունէութիւն ==
1912-ին եղած է Թիֆլիսի Քաղաքային խորհուրդի պատգամաւոր: 1916-1918 թուականներուն մասնակցած է Անդրկովկասի վարչական վերաբաժանման յանձնաժողովի աշխատանքներուն, հեղինակած է առաջարկուող նախագիծի մը ու քարտէսի։
Ա. Համաշխարհային պատերազմի (1914-1918 ) օրերուն եղած է կամաւորական շարժումի գործուն կազմակերպիչներէն մէկը:
1917-ին` իբրեւ ՀՅԴ կուսակցութեան ներկայացուցիչ, մասնակցած է կովկասեան պետական-յեղափոխական մարմիններու: Իսկ նոյն թուականի Սեպտեմբեր-Հոկտեմբերին մասնակցած է Արեւելահայերու ազգային համախորհրդակցութեան:


== Վարած պաշտօններ ==
Հայաստանի Հանրապետութեան պաշտօնեայ` կառավարութեան գործերու կառավարիչ (1919-1920), Կարսի մարզի Պետական գոյքերու վարչութեան լիազօր (1920), խորհրդարանի պատգամաւոր (1919):
1919-ին նշանակուած է Հայաստանի Հանրապետութեան (1918-1920) նախարարաց խորհուրդի գործերու կառավարիչ, ընտրուած է Հայաստանի Հանրապետութեան խորհրդարանի 2-րդ գումարման պատգամաւոր: Խորհրդարանին հաստատած օրէնքներու մեծ մասին նախագիծերը կը պատկանին Գէորգ Խատիսեանին:
Հայաստանի խորհրդայնացումէն ետք` Թիֆլիսի համալսարանի իրաւագիտութեան դասախօս եւ առեւտրական իրաւունքի ամպիոնի վարիչ:


== Ընտանիք ==
Ամուսնացած է Յովհաննէս Թումանեանի Աշխէն դստեր հետ: Թումանեանը Գէորգ Խատիսեանին ընտանեվարի անուանած է Գիգա:
Խատիսեան մահացած  է երկաթուղիի արկածի պատճառով, 1932-ին:


== Աղբիւրներ ==
Անցեալք, էջ 99-101։
Միհրան էֆենտի (բժիշկ)

Միհրան էֆենտի (անյայտ - 24 Հոկ­տեմ­բե­ր 1916), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ստացած է բժշկական կրթութիւն։ 1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ որպէս զինուորական բժիշկ ծառայած է Տիգ­րա­նա­կեր­տի (Տիարպեքիր) «մեն­զի­լում» (Թուրգերէն՝ «մեն­զիլ»` հիւանդանոց)` հրամանատարի աստիճանով։
Մահացած է 1916 թուականի Հոկտեմբեր 24-ին, Տիգրանակերտի հիւանդանոցին մէջ, ծառայութեան ընթացքին։


== Գրականութիւն ==
Ատաշ Ատնան, 20-րդ դարու նահատակ եղած բժիշկները (թուրքերէն), Թուրքիա, 1997։
Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։


== Աղբիւր ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Կարապետ Պետիկեան

Պետիկեան Կարապետ (1887,Նիկոմիդիա - 10 Մարտ 1915), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է մօտ 1887 թուականին, Պրուսայի նահանգի, Նիկոմիդիայի գաւառակի կեդրոն՝ Նիկոմիդիա քաղաքին մէջ։ 1912 թուականին աւարտած է Կոստանդնուպոլսոլ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը։ Տրա­պի­զո­նի շրջիկ հիւանդանոցին մէջ աշխատած է որպէս բժիշկ։ 1915 թուականի Մարտ 10-ին մահացած է ժանտախտէ՝ մօտ 28 տարեկան հասակին։


== Աղբիւր ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուժած զոհեր, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կոստանդնուպոլիս, 1919։
Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ։ Այբուբենական համառօտ անունացանկ (1688-1940), Սթանպուլ, 1940։
Յարման Արսէն, Հա­յե­րը օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մեջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։
Վոլիպոլ (Արկագունդ)

Վոլիպոլը (Արկագունդ), գնդակի մարզախաղ մը, որ կ'ունենայ երկու մրցակից խումբեր, վեցական մարզիկներէ կազմուած։


== Պատմական Ակնարկ ==
Սկիզբ առած է 1890-ական թուականներուն՝ ԱՄՆ-ի մէջ։ Հետագային անցած  է Ճափոն, Չինաստան եւ Ֆիլիփին։ Հոլոքէյ, Մասաչուսեցի մէջ, մարզանքի ուսուցիչ Ուիլիըմ  Կ. Մորկըն հնարած է այս խաղը, որովհետեւ ան կողովագնդակի խաղը շատ վայրագ նկատած է:
Սկզբնական շրջանին,  Մորկըն այս խաղը «Mintonette» կոչած է, զորս փակ սրահներու մէջ, իբրեւ ժամանց կը խաղցուէր, սակայն մասնակցող մարզիկներուն թիւը յաճախ կը փոխուէր:
Խաղին սկզբունքները առնուած էին Կողովագնդակէն եւ Թենիսէն:

Խաղին Օրէնքները

Խաղին  բուն օրէնքները գրի կ'առնուին Մորկընի կողմէ, որոնք կը տպուին 1897-ին:
Այս խաղին հանդէպ հետաքրքրութիւն կը ցուցաբերեն արական թէ իգական սեռերու մարզիկներ, ինչպէս նաեւ՝ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու զինուած ուժերէն մարզիկներ:
1916-ին խաղին օրէնքները որոշ չափով փոփոխութեան կ'ենթարկուին:
1922-ին ազգային առաջին մրցաշարքը տեղի կ'ունենայ Միացեալ Նահանգներուն մէջ:
1928-ին կը հիմնուի ԱՄՆ-ի արկագունդի առաջին խումբը:
Բացի 1944 եւ 1945 տարիներէն, մինչեւ 1949, արկագունդի մրցումները տեղի կ'ունենան միայն տղոց միջեւ:
1949-ին կը սկսին իգական սեռի մրցաշարքերը, իսկ 30 տարիքը բոլորած աղջիկներունը՝ 1977-ին:
Համաշխարհային Ա. պատերազմին, շնորհիւ ամերիկացի զինուորներուն, խաղը մուտք կը գործէ Եւրոպական երկիրներ:
1947-ին Արկագունդի յանձնախումբը կը կազմուի Փարիզի մէջ, ապա կը հաստատուի Զուիցերիոյ մէջ՝ 1984-ին:
Միջազգային արկագունդի մրցաշարքերը սկիզբ կ'առնեն 1913-ին, Մանիլայի մէջ:
1900-ի սկիզբէն մինչեւ յետ համաշխարհային երկրորդ պատերազմ, Ասիոյ մէջ, արկագունդի խաղերը տեղի կ'ունենան ներկայ դաշտերէն աւելի ընդարձակ դաշտերու մէջ, բայց աւելի ցած ցանցով եւ իւրաքանչիւր խումբէ՝ ինն մարզիկ:
Արկագունդի յանձնախումբը կը կազմակերպէ բազմաթիւ մրցաշարքեր (1949-ին միայն տղոց, 1952-ին՝ աղջիկները եւս մասնակցելու իրաւունք կը ստանան):
1964-ին խաղը կը ներառուի Ողիմպիական խաղերուն մէջ, Թոքիօ:


== Ծանօթագրութիւններ ==

[[Ստորոգութիւն:Մարզաձեւեր]
Կաղապար:Stub
Էմիլի Կուրտ

Էմիլի Կուրտ (19 Դեկտեմբեր 1879(1879-12-19), Ժընեւ, Զուիցերիա - 4 Դեկտեմբեր 1946(1946-12-04), Ժընեւ, Զուիցերիա), զզուիցերացի ֆեմինիստ, լրագրող։ Ան իր ուրոյն դերըէ ունեցած է Զուիցերիոյ կանանց ընտրական իրաւունքի հաստատման գործին մէջ։ 1914-1928 Զուիցերիոյ մէջ գործող երկու Ընտրական իրաւունքներու միութիւններէն մէկու՝ Զուիցերական ընկերակցութեան նախագահն էր։


== Կենսագրութիւն եւ գործունէութիւն ==
Կուրտը XX դարու Զուիցերիոյ մէջ ֆեմինիստական շարժման ականաւոր ներկայացուցիչներէն մէկն էր։ Ան երեսուն տարեկանին դարձած է շարժման անդամ, ապա իր կեանքը նուիրած է խաղաղապահական գործունէութեան։ Ան աշխոյժ էր Ժընեւի մէջ, ուր ծնած էր, սակայն կանանց իրաւունքներու բարձրացման համար աշխոյժ գործունէութիւն կը ծաւալէ նաեւ Զուիցերիոյ մէ։ Յատուկ շարժառիթներով ան կը նախընտրէր արշաւներ կազմակերպել կանանց կրթութեան, հաւասար աշխատավարձի, մայրութեան նպաստներու, հաշմանդամութեան նպաստներու եւ կանանց զբաղուածութեան հնարաւորութիւններու ընդլայնման համար։

1912-ին, Էմիլի Կուրտդը հիմնադրեց Le mouvement féministe (Ֆեմինիստական շարժում) պարբերականը, որ առաջ կը քաշէր կանանց ընտրութեան, կրթութեան եւ իրաւական իրաւունքներու ոտնահարման խնդիրները։ Մինչ մահանալը ան թերթի գլխաւոր խմբագիրն էր։ 2001-ին Էմիլիի պատուին թերթը վերանուանուեցաւ L'emiliE։ Առերեսուելով ֆինանսական դժուարութիւններու՝ թուղթէ պարբերականը ունեցաւ իր առցանց տարբերակը։ Այսպիսով, աս Եւրոպայի մէջ դարձաւ ամենահին ֆեմինիստական պարբերականը։ Կուրտը բազմաթիւ ֆեմինիստական կազմակերպութիւններու եւ ակումբներու նախագահն էր, ներառեալ՝ Schweizerischer Verband für Frauenstimmrecht-ը (հայ․՝ Զուիցերիացի կանանց ասոցացիայ), ուր ան 1914-1928-ականներուն կը պայքարէր կանանց ընտրելու իրաւունքի համար։ 1923-ին ան ընտրուեցաւ Կանանց միջազգային միութեան նախագահ։ Էմիլին հրապարակած է ամերիկացի սուֆրաժիստ Սուսան Բ․ Էնթօնի կենսագրութիւնը եւ խմբագրած է զուիցերացի կանանց մասին պատմող տարեգիրքը։
Կուրտը մահացած է 1946-ին Ժընեւի մէջ՝ կանանց ընտրելու իրաւունքի հաստատումէն տասնչորս տարի առաջ։
Ֆեմինիստական «l'émiliE» պարբերականը ներկայիս ունի միայն առցանց տարբերակ։ 2012-էն Emilie Gourd հիմնադրամը ստեղծած էր «Actuelles.ch» առցանց հարթակը, որ Զուիցերիոյ մետիաներուն կը տրամադրէր ֆեմինիստական նորութիւններ եւ յօդուածներ։


== Emilie Gourd հիմնադրամ ==
Ժաքլին Պերէնշթէյն-Վաւրը 1894-ին հիմնադրած է «Էմիլի Կուրտի հիմնադրամը»՝ նպատակ ունենալով շարունակել Կուրտի ժառանգութիւնը եւ աջակցած Զուիցերիոյ մէջ առկայ ֆեմինսիտական բանավէճերու լուծմանը։
Մարտինէ Շապոննիերը 2013-էն հիմնադրամի նախագահն է, իսկ Սապինէ Էսթիէր Թեւենոզը փոխնախագահն է։


== Արտաքին յղումներ ==
L'emiliE the feminist newspaper created by Emilie Gourd in its actual online version
The Emilie Gourd Foundation
Actuelles.ch
Le Mouvement Féministe online archives 1912 to 1960
Femmes Suisses onlines archives 1961 - 2001
L'émiliE online archives 2001 to 2009
Սոթք

Սոթք (նախկին անուանումը` Զոդ), գիւղ Հայաստանի Հանրապետութեան Գեղարքունիքի մարզիՎարդենիսիտարածաշրջման։ Գիւղը կայ երկաթէ կայարան, եկեղեցի։ Անուանուած է Սոթք 1991 թուականին երեք Ապրիլ-ին։


== Բնակչութիւն ==
Ըստ 2011 թուականին մարդահամարի արդիւնքներու` Սոթքի մշտական բնակչութիւնը կազմեր է 824, բուն բնակչութիւնը` 811 մարդ։ Մինչեւ 1989 թուականի սկիզբը հիմնականած  բնակեցված է ատրպեճանցիներով, այնուհետ` Ատրպեճանի Խանլարի շրջանի Ոսկանապատ գիւղին բռնագաղթած հայերով։
Սոթքի բնակչութեան փոփոխութիւնը ժամանակի ընթացքին նուազած է։


== Տնտեսութիւն ==
Բնակչութիւնը կը զբաղի անասնապահութեամբ, կերային և հողկիթի մշակութեամբ։ Գիւղին մօտ կըպգտնուի Սոթքի ոսկիի հանքավայրը։


== Աղբիւրներ ==
Հայաստանի եւ հարակից շրաջանների տեղանունների բառարան հտ. 2, էջ 225