armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ջրաբերդ

Ջրաբերդ, գիւղ Մարտակերտի մէջ՝ կեդրոնէն 6 քմ հիւսիս-արեւմուտք՝ 450 մ բարձրութեան վրայ՝ Թարթառ գետի աջ ափին։ Շրջակայքը Երիցմանկանց վանքն է (Ժէ. դար)։
Ջրաբերդ ( բառացի «Ջրային Բերդ»), այլ անուանումներ՝ Ջերմուկ, Ջարոբերտ, Ջարապերթ, Ջարիպերթ, միջնադարեան հայկական ամրոց, որ կը գտնուի Թրղի եւ Թարթառ գետերու բարձրադիր լեռներուն վրայ։ Ըստ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան վարչատարածքային բաժանման ամրոցը կը գտնուի Մարտակերտի մէջ եւ կը հովանաւորուի ԼՂՀ կողմէ։ Ըստ Ազրպէյճանի վարչատարածքային բաժանման՝ Թերտերեան շրջանին մէջ։
Ըստ Րաֆֆիի՝ Ջրաբերդ ամրոցը «կանգնած» է ճիշդ ջուրին վրայ, որու գագաթը հսկայական ժայռաբեկոր մըն է եւ որ վարէն կ'ողողուի մոլեգնած Թարթառին եւ անոր Թրղի վտակին ջուրերով: Այս երկու գետերը իրարու մէջ թափելով, ամրոցին թերակղզիի տեսք մը կու տան։ Զառիթափ լանջերով հսկայածաւալ ժայռազանգուածը շրջապատուած է անտառախիտ լեռնակոյտերով:
Րաֆֆի, համեմատելով Ջրաբերդը ղարաբաղցիներու ըմբոստ էութեան ու աննկուն կամքին հետ, գրած է.

Ջրաբերդ Հիւսիս-արեւելեան Հայաստանի պատմական ամրոցներէն մէկն է։ Ղարաբաղի ամենայայտնի բերդերէն մէկը, որ իր անունը ստացած է այն պատճառով, որ երեք կողմէն շրջապատուած է ջուրով: Անիկա կանգուն է Արշակունեաց թագաւորութեան ժամանակաշրջանէն։ Առաջին անգամ Ջրաբերդի մասին խօսած է վաղ միջնադարեան նշանաւոր հայ պատմաբան Մովսէս Կաղանկատուացին։ Ամրոցը վաղ միջնադարէն ի վեր կառուցուած է եւ դարձած Արցախ-Խաչէն-Ղարաբաղի անառիկ ու նշանաւոր պաշտպանական յենակէտերէն մէկը: Ջրաբերդ տարբեր ժամանակաշրջաններու ընթացքին եղած է հայ մելիքներու հովանաւորութեան տակ, որոնց ծնունդներն են՝ Վախթանգեանները, Հասան Ջալալեանները, Մելիք -Իսրայէլեանը, Մելիք-Ալավերդեանը եւ Աթաբեկեանները։
Ամրոցին աւերակները պահպանուած են մինչեւ մեր օրերը։ Բացի պարիսպներէն ու բազմաթիւ այլ շինութիւններու աւերակներէն՝ պահպանուած են նաեւ դէպի գետ իջնող թաղածածկ գետնուղիներն ու հարաւարեւմտեան՝ գետամերձ ստորոտին հարող կամարական դարպասը: Տեսանելի են ռազմական եւ տնտեսական կառոյցները եւ ամրոցը։ Ջրաբերդին աւերակներէն փապուղի մը փորուած էր։ Բերդէն ոչ հեռու կը գտնուի հայկական Երեք Մանկուկ եկեղեցին, որ կառուցուած է ԺԷ.-ԺԸ. դարերուն։ Հոս պահպանուած են հայկական խաչքարեր, նկարներ եւ այլն։
Բերդին տարածքը բաւական ընդարձակ է: Ժայռերուն վրայ փորուած են դէպի գետը տանող աստիճաններ: Ջրաբերդը Ղարաբաղի լաւ պահպանուած բերդերէն մէկն է: 
Աւանդութեան մը համաձայն՝ Ժամանակին հոն  բնակած են քաջ, համարձակ, հաւասարակշռուած, հնարամիտ ու դիմացկուն մարդիկ: Կը պատմուի, թէ թշնամին կու գայ նուաճելու Ջրաբերդը եւ չկարենալով գրաւել զայն՝ կը պաշարէ: Պաշարումը կը տեւէ երկար: Թշնամին կը յուսայ, որ բերդին մէջ հացի պաշարը շուտով կը վերջանայ, եւ սովի վտանգէն վախցած մարդիկ անձնատուր կ'ըլլան: Սակայն Ջրաբերդին հնարամիտ մարդիկը չեն ձգեր, որ սովը գերութեան դուռը հասցնէ զիրենք: Բերդին պատերէն անոնք դուրս կը բերեն հոն գտնուած կիրը ու կը սկսին մաղել՝ ի ցոյց թշնամիին: Պաշարողները կը մնան զարմացած. ինչք՜ան հարուստ են այս բերդին բնակիչները, որ երկար պաշարումէ ետք ալ ալիւր կը մաղեն պարիսպներուն վրայ: Թշնամին, որ արդէն սպառած էր իր բոլոր ուժերը ու համբերութիւնը, կը կարծէ, որ դեռ շատ ալիւր կայ բերդին մէջ, յուսահատ եւ ձեռնունայն կը հեռանայ Ջրաբերդէն:
Ալեքսանդր Միասնիկեանի յուշարձան (Երեւան)

Ալեքսանդր Միասնիկեանի յուշարձան, կը գտնուի Երեւան, տեղադրուած է 1980-ին, ի պատիւ հայ կուսակցական, քաղաքական, հասարակական գործիչ Ալեքսանդր Միասնիկեանի։ Ընդգրկուած է Երեւանի Կեդրոն վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ։


== Հեղինակներ ==
Ճարտարապետ՝ ակադեմիկոս Ճիմ Թորոսեան
Քանդակագործ՝ ՀՀ վաստակաւոր նկարիչ Արա Շիրազ


== Տուեալներ ==
Յուշարձանը կառուցուած է կրանիտէ ու պազալտէ, բարձրութիւնը 8,6 մեթր է։
Արձանի յետնամասը գտնուող պատերէն մէկուն վրայ փորագրուած է Եղիշէ Չարենցի Միասնիկեանի յիշատակին 16 Ապրիլ 1936-ին գրուած քառատողի առաջին տողը. «Նայիրեան արեւն էր քո մէջ՝ լենինեան հրով ճառագած»։


== Պատմութիւն ==
10 Փետրուար 1976-ին Երեւանի մէջ տեղադրուեցաւ Ալեքսանդր Միասնիկեանի յուշարձանը կառուցելու մասին յուշաքար։
Յուշարձանի բացումը կայացաւ 25 Նոյեմբեր 1980-ին ՀԽՍՀ 60-ամեակի տօնակատարութեան օրերուն, Կարմիր բանակի (այժմ՝ Գրիգոր Լուսաւորչի) փողոցին մէջ։


== Պատկերասրահ ==

		
		


== Արտաքին յղումներ ==
ՀՀ յուշարձաններու տեղեկատուական շտեմարան
Վահրամ Փոթուգեան

Վահրամ Փոթուգեան (1895, Սեբաստիա - 13 Յունուար 1938, Պէյրութ), հայ բժիշկ:


== Կենսագրութիւն ==
Փոթուգեան ծնած է 1895-ին, Սեբաստիա։ Նախնական ուսումը ստացած է ծննդավայրին Արամեան ազգ. վարժարանը, զոր վերջացուցած է 1911-ին։ 1913-ին շրջանաւարտ Թոքատի Յիսուսեան Հայրերու դպրոցէն եւ նոյն տարին իսկ անցած է Պէյրութ ու մտած Ֆրանսական Բժշկական Համալսարանը։ Առաջին Ընդհ. Պատերազմին Թրք. բանակ կ'առնուի որպէս բժիշկ սպայ, նախ քան այս Թրք. կառավարութեան կողմէ երեք ամիս կը բանտարկուի Պէյրութ։ Ապա կը ղրկուի Դամասկոս զինուորական բժիշկի պաշտօնով։
Զինադադարին կու վերադառնայ Պէյրութ, ուր կը շարունակէ իր ուսումը, եւ 1922-ին շրջանաւարտ կ'ըլլայ որպէս ներքին հիւանդութեանց մասնագէտ։ Կը մահանայ Պէյրութ, 13 Յունուար 1938-ին։


== Գործունէութիւն ==
Ան ունեցած է հանրային գործունէութիւն, մաս կազմելով բազմաթիւ մարմիններու։ Եղած է հոգաբարձու, Գաւառականի անդամ, Պէյրութի Քաղաքապետարանի անդամ, գործունեայ կուսակցական (Դաշնակցական), Սեբաստիոյ Հայրենակցական Միութեան վարչական, եւ վերջապէս Հայ Ճեմարանի արտօնատէր-տնօրէն մինչեւ իր մահը։
Իր հանրային ու ազգային օգտաշատ գործունէութեան ընթացքին, ըլլա՛յ Դամասկոսի մէջ՝ տարագրութենէն վերջ եւ ըլլայ Պէյրութի մէջ, հանգուցեալը որպէս բժիշկ, կուսակցական եւ հանրային մարդ՝ ամէնուն կողմէ սիրուած ու յարգուած, գործունեայ, համեստ ու բացառիկ կարողութիւններով անձ մը կը ճանչցուի թէ՛ ազգային եւ թէ օտար շրջանակներու կողմէ:


== Աղբիւրներ ==
Սիսակ Վարժապետեան, Հայերը Լիբանանի մէջ, «Հանրագիտարան Լիբանանահայ գաղութի», Պէյրութ, «Լիբանահայ նախապատերազմեան (1914) գաղութի հրատարակչական յանձնախումբ», 1981, էջ 563։
Ֆոքիոնիսիա

Ֆոքիոնիսիա (յուն․՝ Φωκιονήσια)․  Ասթիփալէայի անբնակ կղզիակներու համալիր, Ասթիփալէա, Տոտեքանիսա, Իքարիօ ծով, Էգէական ծով, Յունաստան։


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==
Ֆոքիոնիիա Ասթիփալէա քաղաքապետութեան մաս կը կազմեն։  Կը գտնուին Ասթիփալէայի հիւսիսային ծոցին մէջ՝ Այիոս Անտրէաս նոր նաւահանգիստին դիմացը, Իքարիօ ծով։
Գրիգոր Փիտէճեան

Գրիգոր Փիտէճեան (17 Օգոստոս 1935(1935-08-17), Աղեքսանդրիա, Եգիպտոս - 31 Յուլիս 2019(2019-07-31), ): Երաժիշտ, երգահան, դաստիարակ, երաժշտագէտ, հայ երգի մեկնաբան եւ պատմագէտ, «Համազգային»-ի երգչախումբի ղեկավար:


== Կենսագրութիւն ==
Գրիգոր Փիտէճեան ծնած է երաժշտական հակումներով ընտանիքի մը մէջ։ Ուսումը ստացած է Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան դպրեվանքին մէջ, միաժամանակ ուսման հետեւելով Պէյրութի Ղեւոնդ Տէր Մինասեան երաժշտանոցին մէջ։ Դպրեվանքին մէջ, երաժշտական կրթութիւնը ստացած է աշակերտելով ծանօթ երաժշտագէտ՝ Համբարձում Պէրպէրեանին՝ խորանալով ազգային ու կրօնական երաժշտութեան մէջ։
Շրջանաւարտ ըլլալէ ետք, ստանձնած է Անթիլիասի Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Մայր Տաճարի դպրապետի պաշտօնը։
Իր մասնագիտական ուսումը շարունակած է Նիւ Եորքի «Ման» դպրոցին եւ «Հանթըր» գոլէճին մէջ, ուր ստացած է մագիստրոսական աստիճանը։ Խմբավարական իր գործունէութեան առընթեր, նաեւ բեղուն ուսումնասիրող մը եղած է պարոն Փիտէճեան։
Գրիգոր Փիտէճեանը միջազգային ճանաչում ստացած էր իբրեւ տաղանդաւոր երաժշտագէտ, որուն գիրքերն ու յօդուածները գիտական կարեւոր նպաստ բերած են հայ ազգային ու կրօնական երաժշտութեան ուսումնասիրութեան, եւ իբրեւ դպրաց դասերու եւ երգչախումբերու հիմնադիր ու խմբավար՝ տարբեր երկիրներու մէջ։


== Ուսումնասիրական գործերէն ==
Գրիգոր Փիտէճեանի ուսումնասիրական գործերէն են՝ «Անձինք նուիրեալք»,
«Հայ յեղափոխական երգերուն տեղը հայ երաժշտութեան մէջ»,
«Հայ Եկեղեցւոյ երգերը»,
«Գրիգոր Նարեկացի՝ շարականագի՞ր» եւ «Քրիստափոր Կարա-Մուրզա»։


== Երպապսակ Ապրիլեան Նահատակներուն» անունով գործին ձայնապնակը ==
Ի շարս այլոց, ԱՄՆ արեւելեան շրջանի առաջնորդարանի հովանաւորութեամբ հրատարակուած է «Երպապսակ Ապրիլեան Նահատակներուն» անունով գործին ձայնապնակը, զոր կը կատարեն Երեւանի Կամերային Երգչախումբն ու Ալան Յովհաննէս սենեկային նուագախումբը՝ Գրիգոր Փիտէճեանի խմբավարութեամբ։


== «Քրիստափոր Կարա-Մուրզա» մեծածաւալ ու արժէքաւոր աշխատութեան շնորհանդէս ==
Նոյեմբեր 2013-ին, Եղիշէ Չարենցի Անուան Գրականութեան Եւ Արուեստի Թանգարանի սրահին մէջ տեղի ունեցաւ Գրիգոր Փիտէճեանի «Քրիստափոր Կարա-Մուրզա» մեծածաւալ ու արժէքաւոր աշխատութեան շնորհանդէսը: Գիրքի ստեղծման, երգահան, խմբավար, հայ երգահաններու դպրոցի առաջին ներկայացուցիչներէն մէկուն` Քրիստափոր Կարա-Մուրզայի անյայտ ստեղծագործութիւններու ու հայ երաժշտութեան մասին է:


== Աղբիւրներ ==
Ոչ Եւս Է Գրիգոր Փիտէճեան
Ոչ Եւս Է Գրիգոր Փիտէճեան
ԿՐԿԻՆ ՄԵՐ ՀԱՅՐԵՆԻՔ ՀԻՄՆԻ ՄԱՍԻՆ
Գրիգոր Փիտէճեան. « «Մեր Հայրենիք» Երաժշտութեան Առաջին Մշակողը Կարա-Մուրզան է…»
Գրիգոր Փիտէճեան Author of ՀԱՅ ՅԵԱՓՈԽԱԿԱՆ ԵՐԳԵՐՈՒՆ ՏԵՂԸ ՀԱՅ ԵՐԱԺՇՏՈՒԹԵԱՆ ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆ ՄԷՋ
Փիտէճեան, «Գրիգոր Նարեկացի Շարականագի՞ր»
Միրզոյեան Եւ Իր Երաժշտութիւնը
Նիւ Եորքի Համազգայինի Քառասնամեակը՝ Հայ Մշակոյթի Յարատեւութեան Օղակ Մը…
Վարդգէս Համազասպեան

Վարդգէս Համազասպեան (ծն. 1 Մայիս 1911, Էջմիածին - 9 Փետրուար 1992, Երեւան), պետական, կուսակցական, կրթական գործիչ:  


== Կենսագրութիւն ==
1930-ին աւարտած է Էջմիածնի միջնակարգ դպրոցը, 1940-ին` Երեւանի պետական համալսարանի պատմութեան ճիւղը: 1933-1935-ին ծառայած է Կարմիր Բանակին մէջ: 1930-1948  կոմերիտական - կուսակցական աշխատանք  կատարած է: Պատմական գիտութիւններու թեկնածու 1948-ին: 1948-1951-ին  եղած  է Հայաստանի Գրողներու Միութեան պատասխանատու քարտուղար, 1951-1964 թուականներուն` Խաչատուր Աբովեանի անուան հայկական պետական մանկավարժական հիմնարկի տեսուչ, 1964-1985 տարիներուն` ՀԽՍՀ կառավարութեան առընթեր Սփիւռքահայութեան հետ մշակութային կապի կոմիտէի նախագահ: 1943 թուականէն դասաւանդած է Խաչատուր Աբովեանի անուան հայկական պետական մանկավարժական հիմնարկին մէջ: 
Հրատարակած է «Սովետական Հայաստանը եւ Սփիւռքը» (1980) , «Հայրենիքի պարգեւները սփիւռքահայ գործիչներին»- (1984): «Սփիւռքահայ նոր դափնեկիրները» (1985), «Ալեք Մանուկեան» (1994) գիրքերը: Պարգեւատրուած է Աշխատանքային կարմիր դրօշի, Պատուոյ նշան շքանշաններով:


== Աղբիւրներ ==
Հայկական Բարեգործական Ընդ Միութիւնը Հայաստանը ARMENIAN General Benevolent Union
Նշան Յ. Մուրատեան

նշան Յակոբի Մուրատեան( 1 Մայիս 1908, Մարգարա (ՀՍՍՀ-ի Հոկտեմբերեանի շրջան, 27 Յուլիս 1982, Սեւան), հայ գրականագէտ, քննադատ, բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր, ԽՍՀՄ գրողներու միութեան անդամ 1943 թուականէն։


== Կեսագրութիւն ==
Մուրատեան իր միջնակարգի ուսումը կ'աւարտէ 1932-ին երեւանի Կրուպսկայի անուան դպրոցէն։ Այնույետեւ 1929-1932 իբրեւ հայերէնի ուսուցիչ կը պաշտօնավարէ Վարդենիսի Կամոյի շրջաններու դպրոցներուն մէջ։
1933-1945 իբրեւ գիտաշխատող պաշտօն կը ստանձնէ Երեւանի գրականութեան թանգարանին մէջ։ 1944 հեռակայ կարգով կ'աւարտէ Երեւանի Խաչատուր Աբովեանի անուան մանկավարժական համալսարանը։
1947-1953 կը վարէ Երեւանի Գաբրիէլ Սունդուկեանի անուան թատրոնի գրական բաժինի վարիչի պաշտօնը, ապա «Հայֆիլմ» հիմնարկի մէջ կը ստանձնէ խմբխգրի աշխատանք։
1965 «Յովհաննէս Յովհաննիսեանի Արուեստը» խորագրով իր թեզի պաշտպանութենէն ետք կը ստանայ բանասիրական գիտութիւններու թեկնածուի աստիճանը։
1967-ին կը սկսի իբրեւ աւագ գիտաշխատող եւ կը պաշտօնավարէ ՀՍՍՀ գիտութիւններու ակադեմիայի արուեստի համալսարանի մէջ։
1976-ին կը պաշտպանէ «Աբովեանի Պոէտիկան» վերնագրով իր աւարտաճառը ու կ'արժանանայ պատմական գիտութիւններու դոկտոր աստիճանին։
Գիտական-ստեղծագործական աշխատանքին զուգահեռ, Նշան Մուրատեան 1940-1947 կը մասնակցի Միքայէլ նալպանտեանի երկերու լիակատար ժողովածուի եւ 1964-1968 Յովհաննէս Յովհաննիսեանի երկերու լիակատար ժողովածուի ակադեմական հրատարակութիւններուն։ Ան նաեւ իր մասնակցութիւնը կը բերէ Շէյքսպիրի ու անոր մասին՝ Հայաստանի մէջ հրատարակութեան պատրաստուած բոլոր հատորներու խմբագրութեան ու հրատարակութեան աշխատանքներուն։


== Երկեր ==
Նշան Մուրատեանի աշխատասիրութիւններէն առանձին հատորով Լոյս տեսած են.

Միքայէլ Նալպանտեան (Երեւան, 1954),
Արմէն Արմէնեան (Երեւան, 1959),
Յովհաննէս Յովհաննիսեանի Արուեստը (Երեւան, 1964),
Աբովեանի Պոէտիկան (Երեւան, 1979) Նալպանտեան,
կեանքը եւ գործը (Երեւան, 1980)։Իրմէ անտիպ կը մնան Շէյքսպիրական երկու հատորներ՝ «Շէյքսպիրի կեանքն ու գործը» եւ Շէյքսպիրի Տիպերի հանրագիտարանը»։


== Աղբիւրներ ==
«Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս» Հատոր Ժ, խմբագիր Երուանդ Քասունի, Պէյրութ 1982-1984
Տայանա Տէր Յովհաննէսեան

Տայանա Տէր Յովհաննէսեան (21 Մայիս 1934(1934-05-21), Վուստեր, Մասսաչուսէթս, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ - 1 Մարտ 2018(2018-03-01), Քեմբրիջ, Մասսաչուսէթս, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ)՝ ամերիկահայ անգլեագիր բանաստեղծուհի, թարգմանչուհի, լրագրող:


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Պոսթընի մէջ, խարբէրդցի ծնողնէրէ։ Աւարտած է Պոսթընի համալսարանի ամերիկեան գրականութեան ճիւղը։ Հարվըրտ Համալսարանի քէրթողական արուեստի նշանաւոր բանաստեղծ Ռապըրթ Լոուէլի (անգլերէն՝ Robert Lowell) առաջնորդութեամբ՝ հմտացած է բանաստեղծութեան արուեստին մէջ։ Դպրոցական գրասեղաններէն սկսեալ բանաստեղծութիւններ գրած է թերթերու եւ հանդէսներու մէջ, յէտոյ աշխատած է որպէս խմբագիր, եւ երկար տարիներ վարած է բանաստեղծութեան դասընթացքներ Պոսթընի ուսումնական հաստատութիւններէն ներս։
Եղած է Նոր-Անգլիոյ բանաստեղծութեան ակումբին նախագահը եւ «Պոսթըն Կլոպ» թերթի փառատօն»ի պատասխանատու վարիչը։ Որպէս դասախօս՝ դասաւանդած է ամերիկեան զանազան համալսարաններու մէջ։
Շահած է շարք մը մրցանակներ, ի միջի այլոց Ամերիկեան պոէզիայի ընկերութեան եւ նշնաւոր Պրն Քլապ-ի մրցանակները։
1991-ին Հայաստանի գրողներու միութեան կողմէ արժանացաւ Յովհաննէս Թումանեան մրցանակի, Հայ բանաստեղծներու գործերուն անգլերէնի թարգմանութեան համար։ Այս մարզին մէջ Տ. Տէր Յովհաննէսեան հոյակապ գործ մը կը կատարէ։ Կը կազմակերպէ նաեւ Հայ բանաստեղծներու նուիրուած երեկոներ, դասընթացքներ եւ ձայնասփիւռի ու հեռատեսիլի հաղորդումներ։ 1978-ին Մարզպետ Մարկոսեանի հետ միասին կազմեց, թարգմանեց եւ անգլերէն լեզուով հրատարակեց Հայ բազմադարեան քերթողութենէն ընտիր նմոյշներ, սկսեալ հեթանոսական շրջանի երգերէն մինչեւ ժամանակակից հայ բանաստեղծութեան գիրքեր։ Իր բանաստեղծութիւնները թարգմանուած են եօթը լեզուներու։


=== Գործեր ===
Իր Հրատարակուած գործերն են՝ How To Choose Your Past (1978), Սեւ աչքեր կանաչ աչքերի խորքում (Երեւան 1985), About Time (Նիւ Եորք. 1987) եւ Songs Of Bread, Songs Of Salt (Նիւ Եորք. 1990): Տ. Տէր Յովհաննէսեան 1994-ի գարնան Հայաստան այցելեց նախաձեռնութեամբ ամերիկեան «Ֆուլպրայթ» կազմակերպութեան։ Շարք մը դասախօսութիւններ տուաւ Երեւանի Պետական եւ Ամէրիկեան Համալսարաններուն մէջ, ամերիկեան գրականութեան մասին։ Տայանայի պոէզիային հիմնական տարրը կը կազմէ ազգային արմատներու որոնումը։ Իր ամերիկեան ու համամարդկային նիւթերուն կարգին կու տայ զուտ Հայկական։ Պարզ եւ ինքնատիպ է իր ոճը։ Սրտագրաւ են իր տաղերը եւ հաղորդական:
Ըրվինկ Թալպըրկ

Իրվինկ Կրէնթ Թալպըրկ (անգլ.՝ Irving Grant Thalberg 30 Մայիս, 1899 – 14 Սեպտեմբեր, 1936) Ամերիկացի ֆիլմի արտադրիչ մըն էր վաղ ֆիլմի օրերուն: Ան կոչուած էր «Հրաշալի Տղան» (անգլ.՝ "The Boy Wonder") իր երիտասարդ տարիքին համար, ինչպէս նաեւ իր կարողութեան զատելու լաւ թատերագիրներ, դերասաններ, ֆիլմի պատրաստութեան կազմ մը եւ պատրաստելու հասութաբեր ֆիլմեր, ինչպէս Grand Hotel, China Seas, Camille, Mutiny on the Bounty, եւ The Good Earth: Անոր ֆիլմերը միշտ կը համեմատէին համաշխարհային ֆիլմի պահանջքներու, ցուցադրելով «երանելի պատկեր մը Ամերիկեան կեանքի որ կը դառնար անձնական ազատութեան ու ռամկավարութեան շուրջ», կ'ըսէ կենսագրագիր Ռոլընտ Ֆլամինի:Կաղապար:Rp
Ծնած է Պրուքլին, Նիւ Եորք: Փոքր տարիքէ ան կը տարապէր սրտի հիւանդութենէ մը որուն պատճառաւ բժիշկները կը կարծէին, թէ ան պիտի մահանայ երբ 30 տարեկան դառնայ: Երկրորդական դպրոց աւարտելէ ետք ան աշխատեցաւ խանութպանի մը քով արտուայ ընթացքին, եւ առաւ տպագրութեան/լեզուական դասեր գիշերուան ընթացքին: Ժամանակ մը ետք, ան գործ գտաւ հաշուապահութեան Universal Studios ընկերութեան Նիւ Եորքի գրասենեակին մէջ, որմէ ետք ստանցնեց սթուտիոյի մը վարելը ընկերութեան Լոս Անճելըսի բաժամունքին մէջ: Այդ գործի 3 տարուայ ժամանակայատուածին ընթացքին առիթը կ'ունենայ շուրջ 100 ֆիլմի պատրաստութիւններու ականատես դառնալ:
Լոս Անճելըսի մէջ ան կը համագործակցի Լուի Պ. Մէյըրի հետ եւ միասին կը հիմնեն Metro-Goldwyn-Mayer (MGM) ընկերութիւն: Ան կը դառնայ արտադրական գլուխ պատասխանատուն 1925-ին երբ ան միայն 26 տարեկան էր, օգնելով MGM դառնայ ամէնէն յաջող ֆիլմի ընկերութիւնը Հոլիուուտի մէջ: Իր 12 տարիներու ընթացքին ընֆերութեան մէջ մինչեւ իր վաղ մահը 37 տարեկանին, ան օգնած է արտադրելու շուրջ 400 ֆիլմ: Առաւելաբար, ան ծանօթացուց նոր ժանր մը ֆիլմերու որ ահն էր, ինչպէս «Production Code»: 1920ական եւ 1930ական թուականներուն ան նաեւ առաջին անձը եղաւ ծանօթացնելու գրական քլասիք գիրքերու ֆիլմի տարբերակները պատրաստելով:
Թալպըրկ «ստեղծեց» մեծ թիւով դերասաններ եւ անոնց պաստարային մակարդակը բարելաւեց տարիներու ընթացքին: Անոնցմէ են՝ Լոն Չէյնի, Ռամոն Նովարո, Ճոն Կիլպըրթ, Ճոն Քրոֆըրտ, Քլարք Կէյպըլ, Ճին Հարլո, Ուալըս Պիրի, Լուիզ Ռէյնըր, Կրէթա Կարպո, Լայնըլ Պէրիմոր, եւ Նորմա Շիրըր (ով իր առաջին կինը դարձաւ): Ան կարողութիւնը ունէր մակարդակը եւ ընդհանրական յաջողութիւնը միացնելու ու արուեստական լաւ գործը համապատասխանելու ժողովուրդի ֆիլմի պահանջքին: Անոր մահէն ետք, արտադրիչներ կ'ըսէին, թէ անոր գործերը այժմէական ֆիլմի պատմութեան մէջ ամէնէ լաւերէն են: ԱՄՆ-ի նախագահ Թիոտոր Ռուզվըլթ ըսած է, «Արուեստի աշխարհը ախքատացաւ Իրվինկ Թալպըրկի մահուամբ: Իր բարձրորակ իտէալները եւ երեւակայութիւնը պատճառն էին իր ֆիլմի արտադրութիւններուն»: Irving G. Thalberg Memorial Award մրցանակը, երբեմն կը տրուի Ֆիլմի Ակադեմիային (Academy of Motion Picture Arts and Sciences) կողմէ 1937էն ի վեր արտադրիչներու որոնք արժանի են:
Աւստրիոյ ընկերվար ուսանողներու միութիւն

Աւստրիոյ ընկերվար ուսանողներու միութիւնը (ԱԸՈւՄ, գերմ.՝ Verband Sozialistischer Student_innen in Österreich (VSStÖ)) Աւստրիոյ ուսանողական միութեան մէջ գործող ուսանողներու քաղաքական միութիւն մըն է: Անոր գաղափարը կը հետեւի Աւստրիոյ Սոցիալ-Դեմոկրատական կուսակցութեան՝ ռամկավարական ընկերվարութիւն: Ներկայիս ատենապետը Տօրա Յանտլն է:
ԱԸՈւՄ 2021-ին Աւստրիոյ ուսանողական միութեան ընտրութիւնները յաղթեց (24.6%):
Յովհաննէս Ա. Քհնյ. Էթմէքճեան

Յովհաննէս Ա. Քհնյ. Էթմէքճեան  (1875, Այնթապ-1950, Երուսաղէմ), Քահանայ ապա Վարդապետ։


== Կենսագրութիւն ==
Աւազանի անունով՝ Յարութիւն, ծնած է այնթապցի ծնողքէ, Այնթապի մէջ, 1875-ին։ Իր նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի Վարդանեան վարժարանը, զոր աւարտելէ ետք չէ կրցած բարձրագոյն ուսում ստանալ նիւթական դժուարութեանց պատճառով։ Փոքր հասակէն հետեւած է արհեստի դառնալով հացագործ։ Ան մաս կազմած է եկեղեցւոյ դպրաց դասին եւ ծառայած անոր։
Ինքնաշխատութեամբ կր սորվի հայկական նօթաները եւ կը նուագէ հարմոնիք։ Կը ձեռնադրուի քահանայ։ Երեսուն տարիներ Հալէպի մէջ որպէս քահանայ ծառայելէ ետք Տէր Յովհաննէս կ՛որոշէ քահանայութենէն հրաժարիլ ու նուիրուիլ վանական կեանքին։ 1939-ին քոյր ու եղրայր, որոնք միասին կ՛ապրէին, իրենց որոշումը կր գործադրեն։ Բոլոր պատրաստութիւնները կ՛ընեն ու Վերջնականապէս կը տեղափոխուին Երուսաղէմի Սրբոց Յակոբեանց վանք, ինք վարդապետանալու եւ քոյրն ալ սպասարկող մայրապետ դառնալու։
Տէր Յովհաննէս կ՛ըլլայ շուշտակ վարդապետ ու կր կոչուի Տէր Յովհաննէս վրդ. էթմէքճեան։ Ան կը դառնայ Երուսաղէմի միաբանութեան անդամ ու մինչեւ իր վախճանումը, իբրեւ վարդապետ կր ծառայէ վանքին։ Կը մահուան  7 Մարտ 1950-ինէ։ Իր մարմինը կ՛ամփոփուի տեղւոյն միաբաններու դամբարանը։
Ժուրնալ Ազիաթիք

Ժուրնալ Ազիաթիք (ֆրանսերէն՝ Journal Asiatique), ակադեմական հրատարակութիւն ֆրանսական Ասիական ընկերակցութեան (Société Asiatique) 1822 թուականէն սկսած մինչեւ այսօր։ Լայն տեղ տրամադրած է տարիներու ընթացքին հայերէնին եւ հայագիտական նիւթերուն։


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտօնական կայքէջ
22 Յունուար

22 Յունուար, տարուան 22-րդ օրն է։

 21 Յունուար  22 Յունուար  23 Յունուար 


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==
1979, Երուանդ Քոչար, հայ խորհրդային նկարիչ-արձանագործ (ծն․՝ 1899, Թիֆլիս)։


== Տօներ ==
Միկէլ Փրիմօ տէ Ռիվերա

Միկէլ Փրիմօ տէ Ռիվերա (8 Յունուար 1870(1870-01-08)[…], Խարես դե լա Ֆրոնտերա - 16 Մարտ 1930(1930-03-16)[…], Փարիզ),  սպանացի պետական գործիչ, զօրավար։


== Կեանք եւ գործունէութիւն ==

Ռիվերա՝ 1915-1917 թուականներուն եղած է Քատիսի զինուորական նահանգապետ, այնուհետեւ՝ Վալենսիոյ, Մատրիտի, Քաթալոնիոյ հրամանատար զօրավար։ 
13 սեպտեմբեր 1923-ին Պարսելոնայի մէջ պետական հարուած կազմակերպելով տիրացած է իշխանութեան եւ ցրած խորհրդարանը: Իսկ Սեպտեմբեր 15-ին թագաւորը զինք վարչապետ նշանակած է:
Փրիմօ տէ Ռիվերա ստիպողական վիճակ հռչակած, սահմանադրութիւնը առկախած եւ նահանգներուն մէջ զինուորական կառավարիչներ նշանակած է: Անջատողականները չէզոքացնելու առաջադրանքով Պասք երկրամասին եւ Քաթալոնիոյ մէջ հալածանքներ սկսած են:
Փրիմօ տէ Ռիվերա, Ռիֆի մէջ սպանական բանակներուն հսկայական կորուստներուն ի տես որոշած է վերջ տալ գաղութային քաղաքականութեան եւ քաշել սպանական զօրքերը: Բայց երբ մարոքցիք 1925-ին յարձակման անցած են ֆրանսական զօրքերուն վրայ, ան Ափրիկէ մեկնելով ղեկավարած է կռիւները: Ֆրանսական եւ սպանական զօրքերը 1927-ին նուաճած են Ռիֆի ցեղախումբերը:
Երկրին տնտեսութիւնը վերականգնելու առաջադրանքով Փրիմօ տէ Ռիվերա առաջին հերթին ձեռնարկած է ճամբաներու կառուցման: 1924-ին բացուած է Պարսելոնայի մեթրոն: Տուէրօ եւ Էպրօ գետերուն վրայ ամբարտակներ կառուցուած են եւ առաջին անգամ ըլլալով գիւղական կարգ մը շրջաններու ելեկտրականութիւն տրուած:
Սպանիոյ մէջ 1929-ին հունձքը տկար եղած է եւ գիւղական շրջաններուն մէջ թշուառութիւնը ծայր աստիճանի հասաւ: Թագաւորը եւ բանակը հեռացած ոն Փրիմօ տէ Ռիվերայէն, եւ անոնց նեցուկը կորսնցնելէ ետք ան հրաժարած է՝ 28 Յունուար 1928-ին:
Վարդան Ասլանեան Քահանայ

Վարդան Ասլանեան (1863, Սեբաստիա - 1915, Մեզիրէ, Օսմանեան Կայսրութիւն), հայ բժիշկ, մշակութային գործիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Վարդան Ասլանեան Քահանան ծնած է 1863 թուականին, Սեբաստիոյ նահանգի Սե­բաս­տի­ա­յի գա­վա­ռի, Ակն գաւառակի Բինկեան աւանին մէջ։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է ծննդավայրին մէջ։ Այնուհետեւ Կ. Պոլսոյ մէջ, 3 տարի, ուսանած է դեղագործութււն։ 1884 թուականին, Կ. Պոլսոյ մէջ գրատուն հիմնած է։ 1889 թուականին, շրջած է Եւրոպայի շարք մը երկիրներ եւ այցելածէ Փարիզի արուեստահանդէսը։ Կ. Պոլսոյ մէջ հիմնադած է հիւսուածքեղէնի գործարան, որուն համար պատուանշան ստացելած է։ 1892-1897 թթ. Բինկեանի մէջ ուսուցչութեամբ զբաղած է։ 1897 թուականին քահանայ ձեռնադրուած է։ 1897-1909 թթ. պաշտօնավարած է՝ Սեբաստիոյ գաւառի Տիվրիկի գաւառակի Զմառա աւանին մէջ։ Այնուհետեւ վարած է Խարբերդի սուրբ Կարապետ թաղի քարոզիչ քահանայի պաշտօնը։ Միաժամանակ, աշ­խար­հագ­րու­թիւն եւ կրօն դասաւանդած՝ Թլկատենցիի դպրոցէն ու աղջկանց Սմբատեան ճեմարանէն ներս։ Պատմաբանասիրական, կրօնա-բարոյական եւ այլ բնոյթի յօդուածներով աշխատակցած է «Հայ­րե­նիք», «Արե­ւելք», «Բիւ­զան­դի­ոն» (Կ. Պոլիս) եւ «Արե­ւե­լե­ան մա­մուլ» (Զմիւռնիա) օրաթերթերուն։ Հրատարակած է Հին եւ Նոր Ուխտի դասագիրքեր, պատմական անտիպ երկեր։
1915 թուականին, սարսափի օրերուն իբրեւ յեղափոխական դէմք, բանտարկուած է Խարբերդի բանտին մէջ, եղած՝ Թլկատենցիի խցակիցը եւ երկու գործ գրած։ 1915 թուականին, Խարբերդի բանտին մէջ նահատակուած է ուրիշ հայ մտաւորականներու եւ հոգեւորականներու հետ միասին՝ շէնքի հրկիզումով՝ 52 տարեկան հասակին։


== Գրականութիւն ==
Ստեփանեան Գառնիկ, Կենսագրական բառարան, հ. Ա., Երեւան, 1973։
Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։