armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
1963 թուական

1963 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 63րդ տարին է


== Դէպքեր ==


==== Հոկտեմբեր ====
18 Հոկտեմբեր՝  Եորղոս Սեֆերիս «Նոպել Գրականութեան Մրցանակ»ին կ՛արժանանայ


== Ծնունդներ ==

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1963 ծնունդներ


==== Յունուար ====
01 Յունուար Համբիկ Սասունեան Hampig "Harry" Sassounian


==== Փետրուար ====
17 Փետրուար Մայքըլ Ճորտըն Michael Jeffrey Jordan ամերիկացի նախկին պասքեթպոլիստ


==== Մարտ ====
27 Մարտ Քուենթին Թարանթինօ Quentin Jerome Tarantino ամերիկացի դերասան եւ արտադրող


==== Ապրիլ ====
13 Ապրիլ Յարութիւն Սելիմեան եկեղեցական գործիչ


==== Մայիս ====
31 Մայիս Վիքթոր Օրպան Orbán Viktor հունկար իրաւաբան եւ քաղաքական գործիչ: Հունկարիոյ ներկայիս վարչապետ


==== Յունիս ====
25 Յունիս Ճորճ Մայքըլ George Michael (մ.2016) պրիթանացի երգիչ
30 Յունիս Լիսա Քուտրոու Lisa Valerie Kudrow ամերիկացի դերասանուհի


==== Յուլիս ====
08 Յուլիս Արա Քըրճըլեան (մ.1983, Լիզպոն, Փորթուկալ) «Նեմեսիս» գործողութիւնն իրականացնող
13 Յուլիս Կրէկ Պենտեան Gregg Bendian ամերիկահայ երաժիշտ


==== Օգոստոս ====
03 Օգոստոս Իսայահ Ուաշինկթըն Isaiah Washington IV ամերիկացի դերասան
14 Օգոստոս Կարէն Կարապետեան Հայաստանի վարչապետ 13 Սեպտեմբեր 2016-էն


==== Նոյեմբեր ====
02 Նոյեմբեր Պորութ Փահոր Borut Pahor 2012 թուականի Դեկտեմբեր 22-էն Սլովէնիոյ նախագահ
27 Նոյեմբեր Մարք Հոփլամազեան Mark Hoplamazian ամերիկացի հայազգի գործարար


==== Անստոյգ օրով՝ ====
Գարիկ Իսրայէլեան հայ աստղաֆիզիքագէտ
Մայքլ Արամ Michael Aram Wolojian հայազգի տիզայներ


== Մահեր ==

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1963 մահեր 


==== Մարտ ====
25 Մարտ․ Տիրան Երկանեան (ծն.1891, Կարին) ճարտարապետ
14 Ապրիլ․ Գրիգոր Գարաճեան, (ծ․1895)․ ջութակահար, մանկավարժ, խմբավար


==== Նոյեմբեր ====
22 Նոյեմբեր Ճոն Քենետի John Fitzgerald Kennedy "JFK" (ծն.1917) Միացեալ նահանգներու 35րդ նախագահը
28 Նոյեմբեր Յարութիւն (Արիէլ) Ստեփան Աճէմեան Ariel Pascale Agemian (ծն.1905) ամերիկացի հայազգի նկարիչ


== Արտաքին յղումներ ==
1963-ը Պատմութեան մէջ(անգլերէն)Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1963(անգլերէն)
Ճեննիֆըր Լօրենս

Ճեննիֆըր Լօրենս, (ծնած է 15 Օգոստոս, 1990 թուականին, Քենթաքի, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ): Ան ամերիկացի դերասանուհի մըն է, եւ իր ֆիլմերը շահած են աւելի քան 5 երկիլիոն տոլար: Ճեննիֆըր եղած է միակ երիտասարդ դերասանուհին, որ պաշտօնակարգուած է 4 ակադեմիկ մրցանակներու:
Ճեննիֆըր Լօրենս իր մանկութեան ընթացքին մասնակցած է բազմաթիւ դպրոցի թատրոններու ու ինչպէս նաեւ մասնակցութիւնը բերած է եկեղեցիի երգչախումբին: 14 տարեկանին Լօրենս կը տեղափոխուի Լոս Անճելըս, ուր կը սկսի իր դերասանութեան գործընթացքն ու մասնագիտութիւնը: Ճեննիֆըրին առաջին գլխաւոր դերը եղաւ The Bill Engvall Show (2007 – 2009) ցուցադրութեան մէջ:
Ճեննիֆըր մեծապէս ճանչցուած է իր գլխաւոր դերով The Hunger Games (2015 - 2016) վիպաշարի ֆիլմերուն մէջ, որպէս Քաթնիս Էվըրտինը:


== Դերեր ==


=== Ֆիլմեր ===


=== Հեռուստաշարեր ===


=== Տեսաերիզի ցուցադրութիւններ ===


== Արտաքին յղումներ ==
Ճեննիֆըր Լօրենս Internet Movie Database կայքէջին վրայ
Ռիշար Ժերանեան

Ռիշար (Խաչատուր) Անդրանիկի Ժերանեան (ֆրանսերէն՝ Richard Jeranian, 17 Յուլիս 1921(1921-07-17) կամ 17 Յուլիս 1923(1923-07-17), Սեբաստիա - 10 Հոկտեմբեր 2019(2019-10-10), Փարիզի 13-րդ շրջան, Փարիզ), հայ նկարիչ։


== Կենսագրութիւն ==
Ռիշար (Խաչատուր) Անդրանիկի Ժերանեանը ծնած է Սեբաստիա 17 Յուլիս 1921 1921-ին, 7 տարեկանէն ապրած է Ֆրանսա։
1938-1942 թուականներուն ուսանած է Մարսէյլի գեղարուեստի դպրոցին մէջ, 1946-1948 թուականներուն` Փարիզի Գրան-Շոմիեր եւ Ժիւլեան ակադեմիաներուն մէջ։


== Ստեղծագործական գործունէութիւն ==

Ժերանեանը ստեղծեր է հիմնականօրէն ռիալիստական բնապատկերներ, նաթիւրմորներ, Կրաֆիք կառուցուածքներ composition, կանանց մարմնապատկերներ։

Ինքնադիմանկար, 73x60 սմ, 1953 թ.
Ընկերները, 100x81 սմ, 1967 թ.
Մարմարաշէնի վանքը, 92x73 սմ, 1992 թ.
Քրիստոսի մուտքը Անի, 92x73 սմ, 1973 թ.
Ախթամար, 60x50, 2003 թ.
Տաթեւի վանքը, 60x55 սմ, 2002 թ.
Հաղպատի վանքը, 60x55, 2001 թ.
Անիի աւերակները, 60x55 սմ, 1965 թ.
Նորավանք, 60x55 սմ, 1995 թ.
Լենինականի երկրաշարժը, 1988 թ.
Տրոյական ձի, 60x55 սմ, 2002 թ.Բնապատկերներ

«Օնֆլեորի նաւահանգիստը», 1958 թ., ՀԱՊ
«Փարիզի կամուրջները», 1963 թ.
«Տաթեւի վանքը», 1967 թ.
«Անիի ավերակները», 1968 թ.
«Նորմանդական բնապատկեր», 1982 թ.
Աշնանային բնապատկեր, 81x65 սմ, 1958 թ.
Նոտր-Դամի կամուրջները, 92x73 սմ, 1963 թ.
Փարիզի Նոթր-Տամը ձմռանը, 92x73 սմ, 1956 թ.Նատյուրմորտներ՝

«Արեւելեան ծաղկեփունջ», 1966 թ.
«Սպանական նաթիւրմոր», 1972 թ.Ժերանեանի արուեստի մէջ  որոշակի տեղ ունին հայրենի բնութիւնն ու յուշարձանները։ Յաճախ այցելեր Է Հայաստան։


== Անհատական ցուցահանդէսներ ==
Ցուցադրուեր է Փարիզի Անկախներու, Աշնանային եւ այլ սալոններուն, «Արուեստները Եւրոպայի մէջ»  Պրիւքսէլ, «Եւրոպայի Կրաֆիքան» Մօնաքո եւ այլ ցուցահանդէսներուն։ Ունեցեր է շուրջ 50 անհատական ցուցահանդէսներ (Ֆրանսա, ԱՄՆ, Զուիցերիա, Իտալիա, Իրան, Լիբանան, Մոսկուա]], Նովոսիբիրսկ, Երևան (1964, 1969, 1979), Գյումրի, Դիլիջան, արժանացեր  շարք մը միջազգային մրցանակներու։ Երիտասարդութեան եւ ուսանողներու համաշխարհային I (1947, Բրակ եւ VI (1957, Մոսկուա փառատօներու դափնեկիր է։

1953 թ. Փարիզ, Ռոմէո Ժուլիէլթ պատկերասրահ
1957 թ. Փարիզ, Ror Vomar պատկերասրահ
1958 թ. Պէյրութ, Arcades պատկերասրահ
1958 թ. Մարսէյլ, Ժուվեն պատկերասրահ
1959 թ. Մարսէյլ, Ռեպուլ պատկերասրահ
1959 թ. Փարիզ, Gerard Mourgue պատկերասրահ
1960 թ. Թեհրան, Ակումբ պատկերասրահ
1960 թ. Պէյրութ, Des Arcades պատկերասրահ
1961 թ. Ժընեւ, Գանզոնի պատկերասրահ
1961 թ. Փարիզ, Framond պատկերասրահ
1963 թ. Ժընեւ, Գանզոնի պատկերասրահ
1963 թ. Փարիզ, Մոնթէ Գառլօ պատկերասրահ
1964 թ. Պէյրութ, Պատկերասրահ Մէկ
1964 թ. Երեւան, Հայաստանի նկարիչներու միություն
1964 թ. Լենինական
1965 թ. Վաշինկթոն, Ճէյսօն պատկերասրահ
1965 թ. Պէյրութ, Կասիա պատկերասրահ
1966 թ. Դեպ
1967 թ. Ռեն, Ռատիոտուն
1967 թ. Միւնիխ
1967 թ. Պէյրութ, Կասիա պատկերասրահ
1968 թ. Դիլիջան


== Մրցանակներ ==
Մովսես Խորենացու մեդալ (2011)
Եւրոպայի 1-ին մրցանակ, Մոնաքո (196))
Հայաստանի նկարիչներու միութեան Մարտիրոս Սարեանի անուան մրցանակ (1987)


== Երկեր ==
Jeranian, Paris, 1983


== Գրականութիւն ==
Խաչատրեան Շահեն, Ֆրանսահայ կերպարուեստ, Ե., 1981, Էջ 102-103։
Richard Jeranian, 60 ans de peinture ecolutive


== Արտաքին յղումներ ==
Ռիշար Ժերանեանի պաշտօնական կայքը
Վաթսուն տարի գոյներու աշխարհի մէջ
Ռիշար Ժերանեան
ՄԱՀ՝ ՆԿԱՐԻՉ ՌԻՇԱՐ ԺԵՐԱՆԵԱՆԻ
Էտուառ Պէյազեան

Էտուառ Պէյազեան (8 Փետրուար 1873, Սկիւտար - 1915) փոխ-տնօրէն, քննիչ:


== Կենսագրութիւն ==
Պէրպէրեանի սան: Դեղագործութեան վկայական ստացած 1893-ին: Յետոյ շերամաբուծութիւն սորվելով փոխժտնօրէն կարգուած Պրուսայի Վարչութեան: Պաշտօնով քանիցս ուղեւորած Իզմիր, Ատանա, Խարբերդ, Մալաթիա, Արաբկիր եւ այդ առթիւ շերամաբուծական բանախօսութիւններ ըրած, նաեւ գործօն դեր մը կատարած իր պատկանած Դաշնակց. Կուսակցութեան մէջ։ Գանձապետ «Աշխատանքի Տան»: Երբեմն կը գրէր «Ազատամարտ»ի մէջ.- Մօրաքեռորդի Տօքթ. Վ. Թորգոմեանի:


== Աղբիւրներ ==
Յուշարձան Տասնըմէկ Ապրիլ 1919, էջ 35:
30 Օգոստոս

30 Օգոստոս, տարուան 242-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 243-րդ) օրն է։

Տարուան աւարտին կը մնայ 123 օր


== Դէպքեր ==
1968՝ ելաւ The Beatles խումբի Hey Jude սինկըլը
1991՝ Ազրպէյճանը յայտարարեցաւ անկախութիւն


== Ծնունդներ ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն: 30 Օգոստոսի ծնածներ

1876՝ Շուշանիկ Կուրղինեան (Փոփոլճեան, մ.1927, Երեւան), արեւելահայ առաջին կին բանաստեղծուհին
1927՝ Մարգարիտա Իսահակ Միքայէլեան (Սերգէյ Միքայէլեանի կինը, մ.2004, Մոսքուա) թատրոնի եւ ֆիլմի բեմադրիչ


== Մահեր ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն: 30 Օգոստոսի մահացածներ

1908՝ Մուրացան (ծն.1854, Շուշի) արեւելահայ գրող
2011՝ Նիկողոս Թահմիզեան (ծն.1926, Աթէնք) երաժշտագէտ, պատմաբան


== Տօներ ==

Բռնի զոհերու միջազգային օր
61 (թիւ)

61 (վաթսունմեկ)՝ կենտ երկնիշ բնական թիւ մըն է 60-ի եւ 62-ի միջեւ


== Յատկութիւններ ==
 A000040  տասնութերորդ պարզ թիւն է, նախորդ պարզ թիւի՝ 59-ի հարազատն է
 A000043  Մերսէնի պարզ թիւի աստիճանացոյց է՝ 261-1=2 305 843 009 213 693 951
երկու քառակուսիներու գումար է՝ 61=52+62
պրոմեթիոն քիմիական տարրի 61Pt ատոմային թիւն է
Տանաէ 61 Danae աստեղնեակի կարգահամարն է
Microsoft Windows-ի  Alt   61 -ի գործադրումով կը ստացուի հաւասարման = նշանը
+61-ը Աւստրալիա զանգելու միջազգային քոտն է
61-ը Ֆրանսայի Աւրն տարածքի կարգային թիւն է
տարուայ 61րդ օրն է Մարտ 2-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մարտ 1-ը)
1961 թուական՝ մարդու առաջին թռիչքը տիեզերք
Կապրիելլա Կունցիքովա

Կապրիելլա Կունցիքովա (Gabriela Gunčíková) ծնած է 27 Յունիս 1993-ին, չեխ երգչուհի: Երկրորդ հանդիսացող երգչուհին էր՝ «is a Česko Slovenská Super Star» երգի մրցոյթի երկրորդ հաղորդաշարին: Ան 2011-ի Նոր Երգիչ «Չիխի Սլաւիք» (Český slavík) մրցանակաբաշխման առաջին կը հանդիսանայ։ Իր ժամանակը կը բաժնէ թէ՛ Պրաթիսլավիոյ եւ թէ Փրակի մէջ։ Կունցիքովա Միջ-Սիպերիական Նուագախումբին վոքալիսթն էր 2014- 2015 թուականներուն: Չեխիոյ Հանրապետութիւնը Եւրոտեսիլի Երգի Մրցոյթին 2016-ին Շուէտ, Սթոքհոլմի մէջ «I Stand» իր երգով։


== Տե՛ս նաեւ ==
Իվեթա Մուկուչեան
Տաուը Պոպ
Սերկէյ Լազարեւ
Գողթն

Գողթն, Գաղթական, Գաղթան, Գոլթանց գաւառ, Գողթնաստան, Գողթնաց գաւառ, Կոլթենէ, գաւառ կը գտնուի Մեծ Հայքի Վասպուրական աշխարհի հիւսիս-արեւելեան կողմը, Արաքս գետին ձախ կողմը։


== Աշխարհագրութիւն ==
Գողթնը հին ու միջին դարերուն կը կազմէր առանձին նախարարութիւն, որ երբեմն կը մտնէր Սիւնիք աշխարհի կազմին մէջ։ Տարածքով կը համապատասխանէ այժմեան Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութեան Օրդուբադի, մասամբ նաեւ Գանձակի շրջաններուն։ Հարաւէն կը սահմանէր Արաքս գետը, արեւելքէն՝ Արեւիք եւ Ձորք, հիւսիսէն՝ Ծղուկք գաւառներուն։ Ունէր լեռնային ռէլիէֆ։
Սիւնեաց լեռնաշղթայէն եկող լեռնային գիւղերը գաւառը կը բաժնէին 10 առանձին ձորահովիտներու։ Գաւառի մէկ մասը՝ Բստաձորի մէկ հատուածը, անտառապատ էր, հարաւը՝ չոր ու տափաստանային։


== Պատմութիւն ==
Գաւառը կը յիշատակուի Պտղոմէոսի «Աշխարհագրութեան» մէջ։ Գողթնի բնիկ տէրերը Հայկ նահապետի կազմած Ողթնեցի իշխանական տոհմն էր, որ կազմած էր առանձին նախարարութիւն. Հայոց արքունիքի մէջ գրաւած է 16-րդ գահը, եւ ըստ Զօրանամակի տուած է 500 հեծեալ։ Դ. դարուն Մեսրոպ Մաշտոց ծաւալած է Գողթնի քարոզչական գործունէութիւնը, որ ըստ աւանդութեան հաստատուած է Մրսվանիս գիւղին մէջ։ Գողթնի բնակչութիւնը զբաղած է այգեգործութեամբ, գինեգործութեամբ եւ շերամապահութեամբ։
Հինէն ի վեր Գողթն գաւառը հռչակուած է իր ժողովրդական երգիչներով՝ գուսաններով։ 641-ին արաբները գրաւած են Գողթնը։ Զ․ դարուն Գողթնի մէջ ստեղուած է եկեղեցական առանձին թեմ։
Թ․ դարուն Գողթնը կը մտնէ Սիւնիքի կազմին մէջ։ Ժ․ դարուն արաբ ամիրան բռնի ուժով տիրացած է Գողթնը, որուն հովանաւորած էին Ատրպատականի Սաջեան ամիրաները։ 913-ին Եուսուֆ Սաջեանը Սիւնիքի տէրերուն խլած է Երնջակ գաւառը եւ դրած է Գողթնի ամիրայի իրաւասութեան տակ։ 990-ական թուականներուն հայոց թագաւոր՝ Գագիկ Ա. գրաւած է Գողթն գաւառը։
ԺԱ. դարու կէսին Գողթնը կ'իյնայ սելճուկներու, ապա մոնղոլներու գերիշխանութեան տակ։ԺԶ. դարու սկիզբին Գողթնը անցած է Սեֆեան Պարսկաստանի կազմին մէջ։ Որպէս առանձին միաւոր, «Ազատ Չիրան» անունով մտած էր Նախիջեւանի խանութեան մէջ եւ բաժնուած էր 5 մահալի՝ Օրդուբադ, Ագուլիս, Դաշտ, Բելեւ, Չանանաբ։ Հայկական գիւղերը կը կառավարէին մելիքները։ 1604-ին Գողթնի բնակչութիւնը բռնի գաղթըցուած են դէպի Պարսկաստան։
1752-ին Գողթնը ենթարկուած է Գողթնը ենթարկուած է Ատրպատականի Ազատ խանի հերոսախումբի շահատակութեան։ ԺԹ․ դարուն մէկ քառորդին Գողթն գաւառը կ'ընդգրկէ հայ ազատագրական շարժում. Գողթնի մելիքները կը գործակցին Դաւիթ Բէկին:
Գողթնի եկեղեցիներէն նշանաւոր էին Շոռոթի Սուրբ Յակոբ գմբէթավոր բազիլիկը, Վերին Ագուլիսի Սուրբ Թովմա Առաքեալի վանքը, Ցղնայի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին եւ նաեւ Մսրվանիս գիւղի Ս. Մեսրոպ Վանքը։


== Արտաքին յղումներ ==
Մեծ Հայքի վարչական բաժանումը
Ժան-Փոլ Կիրակոսեան

Ժան-Փոլ Կիրակոսեան (20 Մարտ 1967(1967-03-20), Պէյրութ, Լիբանան), լիբանանահյ գեղանկարիչ, արուեստագէտ Փոլ Կիրակոսեանին զաւակը։


== Կենսագրութիւն ==
Քանատացի՝ ծագումով լիբանանցի, գեղանկարիչը ծնած է Պէյրութ։ Ան անուանի գեղանկարիչ Փոլ Կիրակոսեանին երկրորդ զաւակն է։ 
Կիրակոսեան հասակ առած է իր հօր արուեստանոցին մէջ, ուր փոքր տարիքին ի յայտ եկած է անոր ստեղծագործական տաղանդը՝ երբ ան կանուխէն սկսած է իւղէ դիմանկարներ պատրաստել: 
Ան ազդուած է արուեստի եւ գեղանկարչութեան գրեթէ բոլոր դպրոցներէն, որոնք իրենց ազդեցութիւնը ձգած են արտայայտչական ոճի ստեղծագործութիւններուն վրայ: Ազդուած է քարանձաւային նկարչութենէն` Լասքօ կամ Ալթամիրա, ինչպէս նաեւ Վան Կոկէն, տա Վինչիէն, Քարապաճիոյէն եւ Ճիոթթոյէն: 
1979-1980 յաճախած է Աւստրիոյ Վիեննա քաղաքի սիրողական նկարիչներու արուեստի դպրոցը:
1983-ին Ժան-Փոլ անցած է Թորոնթօ, Քանատա․ իսկ 1984-87-ը յաճախած՝ Օնթարիոյի համալսարանի գեղարուեստի բաժինը (O.C.A.):
1989-1996 թուականներուն, ապրած է Փարիզ, Ֆրանսա․ ապա Գերմանիա:
1999-2007 թուականները անցուցած է Պէյրութի եւ Պերլինի միջեւ:
2008-2009 թուականներուն, անցած է Լոս Անճելըս, Քալիֆորնիա։
2011-2013, 2 տարի Ասիոյ տարեբեր երկիրները այցելելէ ետք, Չինաստանի Փեքին քաղաքին մէջ արուեստանոց մը հիմնած է:
2015-ին  տեղափոխուած է Նիւ Եորք, Ամերիկա։


== Ցուցահանդէսներ ==
Աշխարհի տարբեր երկիրներու մէջ ունեցած է քանի մը տասնեակ ցուցահանդէսներ․

1972-ին՝ Հաւաքական ցուցահանդէս հինգ տարեկան փոքրիկներու համար,
1980-էն 1989՝ Եւրոպա եւ Հիւսիսային Ամերիկա,
1990՝ Ամերիկա,
1991՝ Գերմանիա,
1992՝ Գերմանաիոյ մշակութային կեդրոն, Պէյրութ,
1993՝ Պէյրութ,
1994՝ Փարիզ, Ֆրանսա,
1995՝ Գերմանիա,
1996՝ Քանատա,
1997՝ Գերմանիա,
1999՝ Հռոմ, Իտալիա,
2000՝ Քուէյթ,
2003՝ Տուպայ, Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններ (ԱՄԷ),
2004՝ Ռիօ տէ Ժաներօ, Պրազիլ,
2006՝ Պէյրութ,
2009՝ Գերմանիա,
2011՝ Պերլին եւ Տուպայ,
2012՝ Պէյրութ, Շանկհայ,
2013՝ Քաթար, Պէյրութ, Սինկափուր եւ Հնդկաստան,
2014՝ Պէյրութ եւ այլ ցուցահանդէսներ։
Կովկասեան Էսպերանտիստ

«Կովկասեան էսպերանտիստ» (էսպերանտօ՝ Kaukaza esperantisto), բազմալեզու կիսամսեայ գրական հանդէս։ Կովկասեան էսպերանտիստներու խումբի հրատարակութիւն։ Լոյս տեսած է 1910— 1914-ին, Թիֆլիսի մէջ, էսպերանտոյ, հայերէն, վրացերէն եւ ռուսերէն լեզուներով։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Հ. Տէր-Աստուածատրեան։ Նպատակն էր թարգմանաբար ներկայացնել հայ, ռուս եւ վրաց գրականութեան նմուշներ, գովազդել էսպերանտօ արհեստական լեզուն կովկասեան միջավայրին մէջմ։ 
Ծանօթացուցած է էսպերանտօ լեզուի ծագման պատմութեան, զարգացման ուղիներուն եւ այդ լեզուով հրատարակուող գրականութեան։ Տպագրած է Սմբատ Շահազիզի, Վահրամ Փափազեանի, Ալեքսանդր Ծատուրեանի, Աւետիք Իսահակեանի արձակ եւ չափածոյ գործերը, ինչպէս նաեւ ռուս եւ եւրոպացի հեղինակներու (Ալեքսանդր Պուշկին, Անթոն Չեխով, Ա. Կուպրին, Վիքթոր Հիւկօ, Գի տը Մոպասան) ստեղծագործութիւնները։ 
Հանդէսին ինքնուրոյն եւ թարգմանական գործերով աշխատակցած են Ա. Դոստեանը (Շռինդ), Վ. Սիրունեանը, Վ. Գոգիսփձէն, Վ. Ախվլեդիանին, Վ. Պաւլովան եւ ուրիշներ։ «Կովկասեան էսպերանտիստ»ին մէջ գործած է էսպերանտօ լեզուի ուսուցման լրիւ դասընթաց, ինչպէս նաեւ երգիծանքի բաժին։ Տարածուած է Մոսկուայի, Վարշաւայի, Փարիզի, Թաւրիզի  մէջ եւ այլուր։
Եալի

Եալի (յուն․՝  Γυαλί), հրաբխային կղզեակ, Նիսիրոս, Տոտեքանիսա, Էգէական ծով, Յունաստան։ Նիսիրոսին փարոսը։


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==


=== Նկարագրութիւն ===
Տարածութիւնն է 4,6 քլ․²։  Եալի կղզեակը կազմուած է երկու բլուրներէ որոնք իրարու միացած են նեղ հողատարածքով մը։  Հիւսիսէն հարաւ երկարութիւնն է 5 քլ․։  Կղզիին ամենալայն մասը 2,1 քլ․ է, իսկ ամենանեղ մասը՝ 500 մեթր։


=== Բնապահպանում ===
Ամբողջ կղզին յայտարարուած է Բնական Գեղեցկութեան Վայր։  Ունի երկրաբոյսի եւ անհարթ շոճիի անտառներ եւ կաթնուկներ։  Ծովեզերեայ մասին կ՛ աճին գիի ծառեր։


=== Աշխարհագրութիւն ===
Կը գտնուի Նիսիրոս եւ Քոս կղզիներուն միջեւ եւ մաս կը կազմէ Նիսիրոսի քաղաքապետութեան։  Բնակչութեան թիւն է 21։  Կղզին մաս կը կազմէ հարաւային Յունաստանի հրաբխային գօտիին։  Չեչաքարի (հիւսիսային բլուր) եւ որսիդի (հարաւային բլուր) քարահանքերը փոքրաթիւ բնակչութեան եկամուտի աղբիւրն են։  Հնադարին հանքային ոբսիդաքարը կը գործածուէր գործիքներու կառուցման համար։


== Պատմական ==

Եալի հնագիտական պեղումները յայտնաբերած են հին գերեզման մը։  Գտնուած են Նոր Քարէ Դարաշրջանի բնակավայրի աւերակներ (Ք․Ա․ 4-րդ հազարամեակ) եւ պղինձի հալոցներ (Ք․Ա․ 6000 - 5300)։  Վերջինները կը վկայեն մետաղագործութեան վաղահաս գործածութիւն։  Հնագիտական պեղումները կը վկայեն նաեւ թէ կղզիին վրայ բնակութիւնը եղանակային էր, ինչպէս նաեւ թէ անոր հիւսիսային կողմի հանքերէն ոբսիդ կ՛ արդադրուէր։


== Հրաբուխը ==
Եալի կղզին մեռած հրաբուխ է եւ կը գտնուի Նիսիրոսէն 7 քլ․ հիւսիս։  Հրաբուխը կազմուած է երկու հրաբխային խանձաքարերէ՝ հիւսիս-արեւելեան եւ հարաւ-արեւմտեան։  Անոնք իրարու կապուած են նեղուցով մը։
  


== Արտաքին յղումներ ==
Յունաստանի հրաբուխներ(անգլերէն)
Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Ստեփանակերտ)

Հայոց ցեղասպանութեան յուշարձան, «Զանգակատուն», Հայոց ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակին նուիրուած զանգակատուն-յուշարձան՝ ԼՂՀ Ստեփանակերտի Հայրենական մեծ պատերազմի եւ Արցախեան ազատամարտի զոհերու յիշատակը յաւերժացնող յուշահամալիրին մէջ։


== Պատմութիւն ==
Յուշարձանը նուիրուած է 1915-ի Հայոց ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակին։ Տեղադրուած է 2015-ին Ստեփանակերտ քաղաքին մէջ։
«Զանգակատուն»ը կառուցուած է Սզնէքի սպիտակ մարմարով։ Հայկական աւանդական ճարտարապետական լուծումներով կառուցուած երկաստիճան գմբէթով զանգակատունը ունի 18 մեթր բարձրութիւն եւ պսակուած է 9 մեթր բարձրութեամբ խաչով։
«Զանգակատուն» կառուցելու գաղափարը խորհրդանշական է։ Գաղափարը ներկայացնելուն յուշարձանի ճարտարապետ Վլատիմիր Սարգսեանը ոգէշնչուած է Պարոյր Սեւակի «Անլռելի զանգակատուն» պոէմէն, վերընթերցել քանի մը անգամ ու հասկցած, որ Հայոց ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակը յարգելու համար պէտք է կառուցել «անլռելի» զանգակատուն։
Զանգակատան հիմքին մէջ Արցախի թեմակալ առաջնորդ Պարգեւ արքեպիսկոպոս Մարտիրոսեանը Ցեղասպանութեան նահատակներու մասունքներու զետեղման կարգ կատարած է։ Մասունքները բերուած են Տէր Զօրէն։


== Հեղինակներ ==
Ճարտարապետներ՝ Վլատմիր եւ Միքայէլ Սարգսեաններ
Նախագիծի համահեղինակ՝ Միքայէլ Սարգսեան
Քեռի (ֆետայի)

Քեռի, բուն անունով՝ Արշակ Գաւաֆեան (1858, Էրզրում – 15 Մայիս 1916, Ռեւանտուզ), հայ ֆետայի եւ անդամ Հ. Յ. Դաշնակցութեան։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Էրզրում 1858-ին։ Յաճախած է շրջանի հայկական վարժարանը։
Գաւաֆեան մաս կազմած է հայ յեղափոխական շարժման։ 1895-ին, Էրզրումի մէջ կատարուող Համիտեան կոտորածներու շրջանին, ան գլխաւորած է զինուած ջոկատ մը՝ հայ բնակչութիւնը պաշտպանելու համար։
1903-ին, Քեռի փոխադրուած է Սասուն եւ մասնակցած՝ Սասնոյ Բ. Ապստամբութեան (1904)։ Ապա անցած է Վասպուրական։ Հայ-թաթարական կռիւներու ժամանակ, եղած է Զանգեզուրի ինքնապաշտպանութեան կազմակերպիչներէն մէկը։ Յաջորդող տարիներուն մասնակցած է Իրանական Յեղափոխութեան (1908-1912) եւ ընկերակցած՝ Եփրեմ Խանի։ Խանի մահէն ետք, Քեռի իր ընկերոջ վրէժը լուծած է։
Ա. Համաշխարհային Պատերազմին, Քեռի դարձած է հայկական Դ. կամաւորական գունդին հրամանատար՝ ռուսական բանակին մէջ։ Ան առաջնորդած է Սարգամիշի կռիւին Պարտուզի անցքը, որուն յաղթանակը փրկած է ռուսական եւ հայկական ջոկատները։։

1916-ին, Մուսուլի ճամբուն վրայ, Քեռի եւ իր ընկերները շրջապատուած են, փախուստի տալ փորձած, սակայն Քեռի նահատակուած է։ Իր նսհատակութենէն ետք, դիակը փոխադրուած է Թիֆլիս եւ թաղուած՝ Խոջեվանքի հայկական գերեզմանատան մէջ։


== Գրականութիւն ==
Գաբրիել Լազյան, Դէմքեր հայ ազատագրական շարժումէն, Գահիրէ, 1949:
Աւետեան Մ., Հայ ազատագրական ազգային յիսնամեայ (1870–1920) յուշամատեան եւ Զօր. Անդրանիկ, Փարիզ, 1954:
Ղազար Չարգ, Հուշամատեան Բարձր Հայքի. Կարինապատում, Պէյրութ, 1957։
Վալադեան Վ., Քեռին, Հայրենիք ամսագիր, Պոսթըն, 1959, թիւ 11, էջ 24-35, թիւ 12, էջ 52-63, 1960, թիւ 1, էջ 45-53, թիւ 2, էջ 49-58, թիւ 3, էջ 80-89, թիւ 4, էջ 61-72։
Չորմիսեան Լեւոն, Համապատկեր արեւմտահայոց մէկ դարու պատմութեան, Բ. հատ. (1878–1908 թթ.), Պէյրութ, 1974:
Ռուբէն, Հայ յեղափոխականի մը յիշատակները, հատ. Ա., Երեւան, 1990, հատ. Գ., Երեւան, 1991։
Իգնատ Մամյան, Ֆիդայիներ, Երեւան, 1990։
1760 թուական

1760 թուական, նահանջ տարի, 18րդ դարու 60րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1760 ծնունդներ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1760 մահեր
Սերպիա

Սերպիա () կամ Սերպիոյ Հանրապետութիւն հարաւ-արեւելեան Եւրոպայի մէջ երկիր մըն է: Ան կը գտնուի Պալքան թերակղզիի մէջտեղը եւ անոր կը սահմանէ հիւսիսէն՝ Հունկարիան, արեւելքէն՝ Ռումանիան եւ Պուլկարիան, հարաւէն՝ Հիւսիսային Մաքետոնիան եւ Ալպանիան կամ Քոսովոն, հարաւ-արեւմուտքէն՝ Մոնդենեկրոն եւ արեւմուտքէն՝ Պոզնիա եւ Հերցեկովինան եւ Քրուադիան:
Սերպիա կը բնակին 7,1 միլիոն մարդիկ:
Ազատ (անձնանուն)

Ազատ, տղամարդու տարածուած հայկական անուն։ Առաջացած է հայերէն «ազատ» բառէն։ Իրանական ծագում ունի (զենդական azata բառէն), որմէ առաջացած է Ազատեան ազգանունը։


== Յայտնի կրողներ ==
Ազատ Գասպարեան
Ազատ Շերենց
Ազատ Վշտունի
97 (թիւ)

97 (իննսունեօթ), բնական թիւ է


== Թուագիտութիւն ==
 A006567  ութերորդ զրապ թիւն է
քսանհինգերորդ պարզ թիւն է
 ամենամեծ երկնիշ պարզ թիւն է, կը յաջորդէ 89-ին եւ կը նախորդէ 101-ին
97-ը, 907-ը, 9007-ը, 90007-ը եւ 900007-ը ուրախ պարզ թիւեր են
 միեւնոյն ատենը 9000007-ը (ինը միլիոն եօթ) 277×32491 տեսքով բաղադրեալ է


== Օրացոյց ==
Տարուայ 97րդ օրը Ապրիլ 7-ն է (նահանջ տարիներին՝ Ապրիլ 6-ը)
97-ն են Գրիգորեան օրացոյցով չորս հարյուր տարուան ավելացուող օրերը
1997 թուական


== Այլ ==
եունիքոտի 97 համարով կը ներկայացուի տողային a տառը
Երանեակ (անձնանուն)

Երանեակ, հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է հայերէն երանի, երանիկ՝ «երջանիկ» բառէն։ Համազօր անձնանուններն են՝ Երանուհի, Երջանիկ, Macarius, Բարխուդար, Խութլու, Ֆելիքս, Պեաթրիս կամ Պեաթրիչէ, Fortunatus։ Հայկական ամենահին անուններէն մեկն է։ Յիշատակուած է 2-րդ դարուն:


== Գործածութիւններ ==
Երանեակ, դուստր Տիրան Ա.-ի, զոր 149 թուականին ամուսնացաւ Տրդատ Բագրատունիի հետ:
Մկրտիչ Պոտուրեան

Պոտուրեան Մկրտիչ (7 Ապրիլ 1881(1881-04-07), Պարտիզակ - 8 Դեկտեմբեր 1959(1959-12-08), Վաղարշապատ, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), հայ հանրագիտակ, հայագէտ, հրապարակագիր, գրող։


== Կենսագրութիւն ==
Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի Ներսէսեան եւ Մխիթարեան վարժարաններէն ներս։ 1897 թուականին, Հ․ Սերոբէ վ․ Ապտուլլահեանի հետ, մեկնած է Վենետիկ, ուսանած հայագէտներ Յովհաննէս Թորոսեանի, Վարդան Հացունիի, Արսէն Ղազիկեանի մօտ, 1902 թուականին դարձած է Մխիթարեան միաբանութեան անդամ։
1902-ին Գեր․ Իգնատիոս Կիւրեղեան Արքեպիսկոպոս աբբայէն վարդապետ կը ձեռնադրուի։
1903 թուականին դասաւանդած է Վենետիկի Մուրատ Ռափայէլեան վարժարանին մէջ, ուր անոր աշակերտած են Դանիէլ Վարուժանը, Վահրամ Փափազեանը եւ ուրիշներ։
1909ին եղած է «Բազմավէպ»-ի խմբագիրը, 1909-1912ին՝ մատենադարանապետ։ Այնուհետեւ Եղիսաբէթուպոլսոյ մէջ զբաղած է գիտական, լրագրական, մանկավարժական աշխատանքով։
1929-1959 թուականներուն եղած է Թրանսիլվանիոյ Ֆրումոասա աւանի հունգարացած հայեու հոգեւոր առաջնորդը, այնտեղ հիմնած է տպարան, ծաւալած հրատարակչական, մանկավարժական բուռն գործունէութիւն։ 1959 թուականին տեղափոխուած է Խորհրդային Հայաստան։


== Աշխատութիւններ ==
Պոտուրեանը լոյս ընծայած է «Զարդանկարք Ավետարանի Մլքե թագուհւոյ» (1902)։ Հրատարակած է «Կոստանդին Երզնկացի ԺԴ. դարու ժողովրդական բանաստեղծ եւ իւր քերթուածները» (1905), «Ադամգիրք Առաքել Սիւնեցւոյ» (1907), «Առաքել Սիւնեցի եւ իր քերթուածները» (1914), «Մարտիրոս Ղրիմեցի եւ իր քերթուածները» (1924-1930) եւ այլ գիրքեր։
Պոտուրեանի գրիչին կը պատկանին Հովհաննես Երզնկացիի, Ֆրիկի, Յովհաննէս Թլկուրանցիի, Գրիգորիս Աղթամարցիի, Պաղտասար Դպիրի եւ միջնադարեան այլ բանաստեղծներու մասին ուսումնասիրութիւններ։
Գրած է նաեւ բանասիրութեան («Սրբազան Հայկազունք», 1902, «Մխիթար եւ Մխիթարեանք», 1922), մամուլի պատմութեան («Հայ մամուլը տասնհինգ տարու մէջ․ 1894-1910 թուականներ») վերաբերող գործեր։


== Պարբերականներ ==
Պուխարեստի մէջ Պոտուրեան հրատարակած է «Մասիս» (1920-1922), «Գաղութի Ձայն» (1923, 5 թիւ միայն), «Նաւասարդ» (1923-1924 թուականին, Հ․ Սիրունիի եւ Հ․ Աթանասեանի հետ), «Փարոս» (1924, Վ․ Մեշտուճեանի հետ), նոյն տարին (1924) «Դիցաւան» գրական ամսագիրը, «Երկիր» (1925-1929), «Հայ Մամուլ» (1934-1942, Հ․ Աթանասեանի հետ) պարբերականները, տարեցոյցներ («Գաղութահայ Տարեգիրք», 1939-1941 թուականներուն, «Ռումինահայ Տարեցոյց», 1935, Հ․ Աթանասեանի հետ)։ Հայ ժողովուրդի տառապանքները արտացոլուած են Պոտուրեանի «Սեւ Էջը» (1910), «Արմենակին Յոյսերը» (1923), «Կարմիր լուսին» (1927) նորավէպերուն մէջ։
Պոտուրեանը ստեղծագործած է նաեւ մանուկներու համար («Վէպիկներ», 1930, «Հեքիաթներ», 1930, թարգմանած է հունգարերենէ)։ Անոր որոշ երկերը թարգմանուած են ռումաներէն եւ հունգարերէն։ Կատարած է թարգմանութիւններ իտալերէնէ եւ հունգարերէնէ։ Պոտուրեան հայ հանրագիտական գրականութեան հիմնադիրներէն է։


== Աղբիւրներ ==
«Հայ Հանրագիտակ», Հ․ Մկրտիչ Վարդ․ Պոտուրեան, 1938 Պուքրէշ, Հատոր Ա․, էջ 5-7։
Գրիգորի Սարգիսով

Գրիգորի Ալեքսէյ Սարգիսով (Սարգսեան, 9 Յուլիս 1902(1902-07-09), Փեաթիկորսք, Թերեքի մարզ, Ռուսական Կայսրութիւն - 1964, Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), խորհրդային հայ բեմադրիչ, դերասան, սենարիստ։


== Կենսագրութիւն ==
Գրիգորի Սարգիսով, ծնած է 1902 թուականին Պյատիգորսկ քաղաքին մէջ։ 1926 թուականին աւարտաղ է Լենինգրադի համալսարանի հասարակագիտութեան բաժինը։ Աշխատած է «Սովկինո» կինոստուդիայի մէջ որպէս բեմադրիչ-պրակտիկանտ։ Տարբեր տարիներ եղած է Հայֆիլմի, Լենֆիլմի, Գորկի անուան ստուդիայի եւ Մոսֆիլմի բեմադրիչը:


== Ֆիլմագրութիւն ==


=== Բեմադրիչ ===


=== Դերերը ===


=== Սենարիստ ===
9 Մայիս

9 Մայիս, տարուան 129-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 130-րդ) օրն է։

 8 Մայիս  9 Մայիս  10 Մայիս 


== Դէպքեր ==
1992, հայկական զօրքը կ'ազատագէ Շուշին, որն Արցախի պատերազմի ընթացքին հանդիսացաւ շրջադարձային իրադարձութիւն։


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==


== Տօներ ==
314 (թիւ)

314 (երեք հարիւր տասնչորս) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 313-ի եւ 315-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 A001358  հարիւրերորդ կիսապարզ թիւն է
 A003072  երեք խորաններու գումար է՝ 314=43+53+53
 Alt   314  գործադրելիս կը ստացուի : նշանը
տարուայ 314րդ օրն է Նոյեմբեր 11-ը (նահանջ տարիներուն՝ Նոյեմբեր 10-ը)
314 Ռոսալիա աստեղնեակի կարգային թիւն է