Իլիական

Իլիական (հին յուն․՝ Ἰλιάς), Հոմերոսին վերագրուող վիպերգ (էպիկական պոէմ), հին յունական գրականութեան հնագոյն յուշարձաններէն մէկը։ «Իլիականի» նիւթը շարադրուած է 15,700 տողով, որոնք դեռ վաղեմի գիտնականները, ըստ հին յունական այբուբենի տառերու թիւին, բաժնած են 24 գիրքի կամ երգի։
Աշխարհաբար հայերէնը թարգմանուած է երեք անգամ՝ (գրաբարէն) Մկրտիչ Խերանեանի եւ (յունարենէն) Հ. Արսէն Ղազիկեանի եւ Համազասպ Համբարձումեանի կողմէ։


== Իլիականի սկիզբը ==


== «Իլիականի» եւ «Ոդիսականի» հիմքը ինկած յունական առասպելի համառօտ թեման ==
Տրովադա քաղաք-պետութեան արքայազն Ալեքսանդրը (Պարիս) կը փախցնէ յոյներու Սպարտայի թագաւոր Մենելայոսի կնոջը՝ Հեղինէին։ Հեղինէն Զեւսի դուստրն էր, որ ունէր առասպելական գեղեցկութիւն։ Ահա այս գեղեցկուհուն կ՛առեւանգէ տրոյացի արքայազն Պարիսը, եւ այս հանգամանքը կը դառնայ տրոյական պատերազմի պատճառը (իսկ աւելի շուտ՝ պատրուակը)։ Յոյներու (աքայացիներու) զօրքերու հրամանատարը Ագամեմնոնն է։ Անոնց կողմէեն հերոսներ Աքիլլէսը, Պատրոկլեսը, հնարամիտ Ոդիսեւսը եւ ուրիշներ։ Պատերազմը կը ձգձգուի, եւ տասը տարի ետք հակամարտութեան վերջը չերեւար։ Սակայն Ոդիսեւսը իր հնարամտութեամբ վերջ կը դնէ պատերազմին։ Անոր խորհուրդով կը կառուցուի փայտէ մեծ ձի մը, որուն մէջ կը թաքնուին քանի մը յոյն հերոսներ՝ Ոդիսեւսը անոնցմէ։ Ձին կը ձգէ քաղաքի դարպասներուն առաջ, իսկ յունական զօրքը կը թաքնուի հարեւան կղզիներուն մէջ, այդպիսով ձգելով տպաւորութիւն, որ յոյները ընդունած են իրենց պարտութիւնը եւ վերադարձած տուն։ Տրոյացիները փայտէ ձին ներս կը տանին, եւ կը տօնեն իրենց «յաղթանակը»։ Գիշերով, երբ խրախճանքէն հարբած տրոյացիները քնացած են, յոյն հերոսները դուրս կու գան ձիէն, կը կոտորեն քաղաքի պահակազօրը, եւ կը բանան դարպասները։ Յունական զօրքը կը ներխուժէ Տրովադա, որու բնակչութիւնը կամ սուրի կը քաշուի, կամ կը գերուի։ Հինաւուրց քաղաքը կրակի կը մատնուի եւ կ՛աւերուի։ Հեղինէն կը վերադարձուի ամուսնուն, իսկ յոյները տուն կը մեկնին հսկայական աւարով։


== Գրականութիւն ==
Budimir Milan (1940)։ On the Iliad and Its Poet 
Herodotus (1975) [first published 1954]։  Burn A. R., de Sélincourt Aubrey, խմբգրնր․։ The Histories։ London: Penguin Books։ ISBN 0-14-051260-8 
Mueller Martin (1984)։ The Iliad։ London: Allen & Unwin։ ISBN 0-04-800027-2 
Nagy Gregory (1979)։ The Best of the Achaeans։ Baltimore: The Johns Hopkins University Press։ ISBN 0-8018-2388-9 
Powell Barry B. (2004)։ Homer։ Malden, Mass.: Blackwell։ ISBN 978-1-4051-5325-6 
Seaford, Richard (1994)։ Reciprocity and Ritual։ Oxford: Oxford University Press։ ISBN 0-19-815036-9 
West, Martin (1997)։ The East Face of Helicon։ Oxford: Oxford University Press։ ISBN 0-19-815221-3 
Fox Robin Lane (2008)։ Travelling Heroes: Greeks and their myths in the epic age of Homer։ Allen Lane։ ISBN 978-0-7139-9980-8 
De Jong, Irene Iliad. Book XXII, Cambridge University Press, 2012. 9780521709774
Edwards, Mark W.; Janko, Richard; Kirk, G.S., The Iliad: A Commentary: Volume IV, Books 13–16, Cambridge University Press, 1992. 0-521-28171-7
Martin Litchfield West; Geoffrey Kirk, The Iliad: A Commentary: Volume V, Books 17–20, Cambridge University Press, 1991. 0-521-30959-X
Barbara Graziosi; Haubold, Johannes, Iliad: Book VI, Cambridge University Press, 2010. 9780521878845
Hainsworth, Bryan; Geoffrey Kirk, The Iliad: A Commentary: Volume III, Books 9–12, Cambridge University Press, 1993. 0-521-23711-4]
Geoffrey Kirk, The Iliad: A Commentary: Volume I, Books 1–4, Cambridge University Press, 1985. 0-521-23709-2
Geoffrey Kirk, The Iliad: A Commentary: Volume II, Books 5–8, Cambridge University Press, 1990. 0-521-23710-6
Murray, A.T.; Wyatt, William F., Homer: The Iliad, Books I–XII, Loeb Classical Library, Harvard University Press, 1999, 978-0-674-99579-6
Nicholas Richardson; Geoffrey Kirk, The Iliad: A Commentary: Volume VI, Books 21–24, Cambridge University Press, 1993. 0-521-30960-3
Martin Litchfield West, Studies in the text and transmission of the Iliad, München։ K.G. Saur, 2001. 3-598-73005-5
Тронский И. Илиада // Литературная энциклопедия. Т. 4. — 1930


== Արտաքին յղումներ ==
D. B. Monro, Homer: Iliad, Books I–XII, with an Introduction, a Brief Homeric Grammar, and Notes (3rd ed., 1890)
D. B. Monro, Homer: Iliad, Books XIII–XXIV, with Notes (4th ed., 1903)
D. B. Monro, A Grammar of the Homeric Dialect (2nd ed., 1891)
Iliad։ from the Perseus Project (PP), with the Murray and Butler translations and hyperlinks to mythological and grammatical commentary
Gods, Achaeans and Troyans. An interactive visualization of The Iliads characters flow and relations.
The Iliad: A Study Guide
Comments on background, plot, themes, authorship, and translation issues by 2008 translator Herbert Jordan.
Flaxman illustrations of the Iliad
The Iliad study guide, themes, quotes, teacher resources
The Iliad of Homer, Books I–XXIV, Translated into English Blank Verse by William Cowper, edition c.1860. Online at Project Gutenberg.
The Iliad of Homer, done into English prose by Andrew Lang, Walter Leaf and Ernest Myers. Revised edition, 1892. (25MB PDF at Archive.org)
The Opening to the Iliad (Proem), Read in Ancient Greek with a simultaneous translation.
The Iliad Map, map of locations in The Iliad
Published English translations of Homer, with samples and some reviews by translator and scholar Ian Johnston
Digital facsimile  of the first printed publication (editio princeps) of the Iliad in Homeric Greek  by Demetrios Chalkokondyles,  Bayerische Staatsbibliothek
«Илиада» в переводе Н. И. Гнедича с параллельным греч. текстом
Греческий текст в Викитеке
Греческий текст с инструментами по переводу
«Илиада» Песнь 1, с комментариями перевод Шуйский;