armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Հռիփսիմեան Օրիորդաց Դպրոց (Պաքու)

Պաքուի հայկական Հռիփսիմեան օրիորդաց միջնակարգ դպրոց, հայ աղջիկներու համար բացուած ամենահին դպրոցներէն է։ Հիմնուած է 14 Յունիս  1869-ին, փաստաթուղթի մը համաձայն 1870-ին։ Պահուած է Պաքուի մարդասիրական ընկերութեան հաշուին։
1872-ին ունեցած է նախապատրաստական եւ առաջին դասարաններ, որոնց մէջ միասին սորված են 36 հայ աղջիկներ։ Նախապատրաստական շրջանին անցած են հայոց լեզուով ընթերցանութիւն եւ վայելչագրութիւն, քրիստոնէական վարդապետութիւն, ռուսաց լեզուի ընթերցանութիւն եւ վայելչագրութիւն, թուաբանութեան առաջին մասը, ձեռագործութիւն եւ երգեցողութիւն։
Առաջին դասարանին մէջ անցած են հայերէնի քերականութիւն, թարգմանութիւն գրաբարէն աշխարհաբար, քրիստոնէական վարդապետութիւն եւ սրբազան պատմութիւն, ազգային պատմութիւն, ռուսաց լեզուի ընթերցանութիւն, թարգմանութիւն եւ վայելչագրութիւն, ռուսաց լեզուով՝ թուաբանութիւն, աշխարհագրութիւն եւ բնական գիտութիւն, ձեռագործութիւն եւ երգեցողութիւն։
1885-ին փակուած է։ Վերաբացուած է 1886 Սեպտեմբերին՝ Պաքուի մարդասիրական ընկերութեան շէնքին մէջ, մնալով երկդասեան իգական դպրոց։
1888-89 ուսանողական տարուան ընթացքին ունեցած է 137 աշակերտուհի։ Ըստ ընկերային դրութեան անոնք բաժնուած են այսպէս. հոգեւորականներուն աղջիկները՝ 6, ազնուականներունը՝ 7, աստիճանաւորներունը՝ 10, վաճառականներունը՝ 73, արհեստաւորներունը՝ 50, երկրագործներունը՝ 3։ Թոշակ վճարած են 89, անվճար սորված են 48 հոգի։ Փոխադրուած են յաջորդ դասարաններ՝ 87, մնացած են 43 հոգի։
1896-ի երկրորդ փակումէն առաջ ունեցած է 250 աշակերտուհի։
Վերաբացուած է 1906-ին։ 1908-09 ուսանողական տարին եղած է իգական երկդասեան դպրոց, ուր սորված են 368 հայ աղջիկներ։ 1911-12 ուսանողական տարին դարձած է եօթնամեայ դպրոց, սակայն աշակերտուհիներուն թիւը նուազած է, իջնելով 287-ի։ 1914-ին, աշակերտուհիներուն թիւը նկատելիօրէն աճած է, հասնելով 399-ի (ուսուցիչներ՝ 14)։ 1917-ին գործած է որպէս իգական միջնակարգ դպրոց։
Դպրոցը ունեցած է մանկավարժական ուղղութիւն։


== Գրականութիւն ==
«Մեղու Հայաստանի», 1869, թիւ 26։
«Մեղու Հայաստանի», 1885, թիւ 20։
«Արարատ», 1876, Ա, էջ 34։
«Արարատ», 1878, ԺԲ, էջ 455։
«Արարատ», 1917, թիւ 2, էջ 92 եւ 620։
Հուելվա

Հուելվա (սպ.՝ Huelva), քաղաք եւ համայնք Սպանիոյ մէջ, կը մտնէ Խայեն նահանգին մէջ, ան ալ իր հերթին կը մտնէ Անտալուսիա ինքնավար համայնքի մէջ։ Համայնքը կը մտնէ Մեծ Խայեն շրջանի կազմի մէջ։ Տարածքը՝ 149 քմ․²։ Բնակչութիւնը՝ 149 310 (ըստ 2010 թուականին կատարուած մարդահամարի տուեալներուն)։
Քաղաքի հովանաւորները կը հանդիսանայ՝ սուրբ Սեպասթիանը։
Քրիստափոր Քոլոմպոս Հուելվայէն  մեկնած է դէպի Ամերիկա։


== Բնակչութիւն ==


== Պատկերասրահ ==
Արա Գեղեցիկ

Արա Գեղեցիկ, Հայկի սերունդէն սերող հայոց արքայ Արամի որդին է։ Կը մարմնաւորէ հեթանոս հայերու հաւատալիքները մեռնող եւ հառնող աստուծոյ, բնութեան զարթօնքի, նաեւ ընտանեկան առաքինութեան եւ ողջամտութեան մասին։ Շարունակած է Ասորեստանի դէմ ուղղուած հօր սկսած հայոց ազատագրական պայքարը։ Արայի պաշտամունքի վերջին եւ զարգացած փուլը տեղ գտած է «Արա Գեղեցիկ եւ Շամիրամ» առասպելին մէջ։ Արային նուիրուած տոնախմբութիւնները կը կատարուէին գարնան եւ կապուած էին բնութեան զարթօնքին հետ։ Արայի պաշտամունքի լայն տարածուածութեան մասին կը վկայեն Այրարատ, Արագած, Արայի լեռ, Արայի դաշտ, Արայի գիւղ եւ բազմաթիւ այլ տեղանուններ։ Արային նուիրուած էր հայոց հեթանոսական տոմարի վեցերորդ ամիսը, որ կը կոչուէր Արաց։
Որոշ ուսումնասիրողներ, ինչպէս Արամը կը նոյնացնեն Արամէ Ուրարտացիի հետ, այնպէս ալ ըհդհանուր պատմական զուգահեռներ կը գտնեն Արա Գեղեցիկի եւ Արգիշտի Ա. Ուրարտացիի միջեւ:


== Արա Գեղեցիկի տեղը Մովսէս Խորենացիի հայ ժողովուրդի ծննդաբանութեան շարքին ==


== Կենսագրութիւն ==
Արա ամուսնացած է հայ կնոջ՝ Նուարդի հետ։ Արայի եւ Նուարդի սիրոյ ու նուիրուածութեան մասին յայտնի էր բոլորին։ Այսինքն՝ Արան իր հայոց երկրի նուիրեալն ու պաշտպանն էր։ Ասորեստանի թագուհի Շամիրամ սիրահարուած էր Արայի։ Սակայն պարզուեցաւ, որ թագուհիի սէրը Արայի հանդէպ խարդաւանք էր՝ Հայաստանին տիրելու համար։
Արա չէր ենթարկուեր Շամիրամի, սակայն այդ մէկը թագուհին չէր ուզեր։ Շամիրամ պատերազմ կը յայտարարէ Հայաստանի դէմ։ Արայի դաշտին վրայ տեղի կ'ունենայ ճակատամարտ մը, որուն ընթացքին, կռուելով իր զորքի առջեւի գիծին վրայ, Արա կը զոհուի։ Բայց Շամիրամի սպասելիքները չեն իրականանայ, որովհետեւ զինուորներուն յանձնարարուած էր պատերազմէն ետք իր մօտ կենդանի հասցնել հայոց թագաւորը։


== Տե՛ս Նաեւ ==
Արա Գեղեցիկ եւ Շամիրամ


== Ծանոթագրութիւններ ==
Եկատերինա Կապաշվիլի

Եկատերինա Ռեւազ Կապաշվիլի, (16 Յունիս 1851(1851-06-16), Կորի, Թիֆլիսի նահանգ, Ռուսական Կայսրութիւն - 7 Օգոստոս 1938(1938-08-07), Ախալքալաքի (Կասպի շրջան), Վրացական Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն), վրացի գրող եւ հասարակական գործիչ, առաջին ֆեմինիստներէն ու կանանց իրաւունքներու համար պայքարողներէն մէկը:


== Կենսագրութիւն ==
Եկատերինա Կապաշվիլի ծնած է ազնուական ընտանիքի մէջ։ Իշխանական տոհմի ներկայացուցիչ է։
Եկատերինա Կապաշվիլի վրացական քննադատական ռեալիզմի ակնառու ներկայացուցիչներէն է։ Ան առաջիններէն մէկն է, որ սկսած է ստեղծագործել փոքր արձակի ժանրի մէջ՝ գրելով փոքր պատմուածքներ, էսսեներ։ Անոր գրական հայացքները ձեւաւորուած են ռուս յեղափոխական ժողովրդապետութիւններու ու 19-րդ դարու «վաթսունականներու» ազդեցութեամբ։ Անոր ստեղծագործութեան վրայ յատկապէս մեծ ազդեցութիւն ունեցած է Իլեայ Ճաուճաուաձէն:
Մահացած է 1938 թուականին։ Թաղուած է Թիֆլիսի Դիդուբէի գերեզմանատունը։


== Ստեղծագործութիւն ==
Եկատերինա Կապաշվիլիի առաջին արձակ ստեղծագործութիւնները տպագրուած են 1870 թուականին «Դրոեբա» («Ժամանակ») թերթին մէջ։ Հեղինակ է շարք մը սենդիմենդալ վէպերու ու պատմուածքներու, որոնց մէջ պատկերուած է գիւղական ուսուցիչներու դժբախտութիւններն ու գիւղացիներու կեանքը մինչեւ յեղափոխական Վրաստանի օրերը։
Իր ստեղծագործութիւններուն մէջ պատկերած է գիւղացիներու իրաւազրկութիւնը, վրացական գիւղին մէջ տիրող սոցիալական ու տնտեսական անիրաւութիւնները (պատմուածքեր «Սիրավէպ Դիդիխեւի մէջ», 1881, «Կոնա», 1881, «Օրենա ու Կուչէ», 1883), ստեղծած է գիւղական մտաւորականութեան ներկայացուցիչներու կերպարներ, որոնք իրենց կրցած չափով կ'օգնեն աշխատաւոր գիւղացիութեան(վիպակներ «Գիւղական ուսուցիչ», «Գամարջվեբուլի Նիկո» եւ այլն): Անոր շարք մը վէպերուն մէջ պատկերուած է ընկերային անհաւասարութեան պայմաններուն մէջ ապրող կանանց ողբերգական ճակատագիրը («Տարբեր հարսանիքներ», 1881, «Թեւերը կտրածը» — «Պրտեբդագլեջիլի», 1912), վրացական ֆեոդալական ազնուականութեան անկումը («Օթեակ № 3», 1898):
Եկատերինա Կապաշվիլին հեղինակած է նաեւ մանկական պատմուածքներ («Մագդանայի Լուրջան», «Մշիերաձէի ընտանիքը», «Թինաս Լեկուրի», «Չուէնի կակլիս խէ» եւ այլն):
Կեանքի վերջին տարիներուն Եկատերինա Կապաշվիլի, հրատարակած է յուշեր, ընտրեալ երկերու քանի մը ժողովածուներ։
1955 թուականին Կապաշվիլիի պատմուածիքներէն մէկուն հիման վրայ բեմադրիչներ Թենգիզ Աբուլաձէն ու Ռեզօ Չխեիձէն նկարահանած են «Մագդանայի Լուրջան» գեղարուեստական ֆիլմը, որ Կաննի (1956) ու Էտինպուրկի (1956) ֆիլմի փառատոններուն մէջ արժանացած է մրցանակներու։


== Գրականութիւն ==
Хаханов А. С., Очерки по истории грузинской словесности, в. 4, М., 1906.
Барамидзе А., Радиани Ш., Жгенти Б., История грузинской литературы, Тб., 1958.
Զարեհաւան (Այրարատ)

Զարեհաւան, գրաբար` Զարեհաւան, քաղաք Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Ծաղկոտն գաւառին մէջ, Արածանի գետի աջ ափին, Բագաւանի մօտ, Թաւրիզ-Կարին-Տրապիզոն ճանապարհին մօտ: 


== Աշխարհագրութիւն ==
Զարեհաւանը կը գտնուի Դիադինինի ոչ հեռու, Արածանի գետի ակունքի շրջանին, անոր աջ ափին, Բագաւանի (Ուչքիլիսի) մօտ, Թաւրիզ—Կարին—Տրապիզոն քարաւանային բանուկ ճանապարհին վրայ; Նպատ լեռան հիւսիսային ստորոտը: Անոր մօտակայքը կը գտնուեր նաեւ Անգղ բերդը: Մի այլ Զարեհաւանը կը գտնւուէր նոյն Այրարատեան աշխարհի Բասեն գաւառին մէջ: Այս վերջինը նոյնպէս հելլէնիստական քաղաք էր, եւ անունը կապուած էր Արտաշէս թագաւորի հոր` Զարեհի անուան հետ:


== Պատմութիւն ==
Առաջին անգամ կը յիշատակուի մ.թ.այ. 2-րդ դարուն: Փաւստոս Բուզանդի վկայութեամբ Զարեհաւանը 4-րդ դարուն եղած է նշանաւոր քաղաք: Այստեղ հայերէ բացի կը բնակուի հազարաւոր հրէաներ, որոնց տեղափոխած էր Տիգրան Բ Մեծը: Սակայն նոյն տարի 60-ական թուականներուն պարսկական զօրքերը, Մեծ Հայքի մէկ շարքը այլ քաղաքներու հետ միասին, աւերեցին Զարեհաւանը: Այդկէ ետք քաղաքը վերածուած է մէկ սովորական գիւղ:
Զարեհաւանը սերտօրէն կ'առնչուի 450-451 թուականներու Վարդանանց պատերազմի հետ: Սասանեան լուծին դէմ ելած ապստամբներն այստեղ Յովսէփ կաթողիկոսի գլխաւորութեամբ կոտորած են պարսիկ մոգերուն, որոնք կը փորձէին կանգնեցնել զրադաշտական ատրուշաններ: Այնուհետեւ կը յիշատակուի 650-ական թուականներուն տեղի ունեցած քաղաքական իրադարձութիւններու հետ կապուած: Այդ մասին եղած բաւական ընդարձակ վկայութեան մէջ Սեբէոսը կը հաղորդէ, որ արաբները, նեղուելով բիւզանդացիներուն կողմէ, խուսափեցան վերջիններուն հետ ճակատամարտի բռնուելէն, «ելին եանկարծակի եւ գնացին անցին զգետովն, եւ չոգան ամրացան ի Զարեհաւանի»: Իսկ այդ յիշատակութիւնէն ակնյայտ կը դառնայ, որ Զարեհաւանն ամրացուած բնակավայր եղած է:
Յետագայ դարերուն Զարեհաւանը չի յիշատակուիր, բայց իբրեւ հայաբնակ ոչ խոշոր գիւղ գոյութիւն ունէր մինչեւ 19-րդ դար, իսկ այդ հարիւրամեակի երկրորդ կէսէն այն արդէն ամայի էր, եւ բնակիչները գաղթած էին զանազան կողմէր: Զարեհաւանն այժմ աւերակ է:


== Արտաքին յղումներ ==
akunq.net
Կաղապար:Պատմական Հայաստանի քաղաքները

Կ'ատեգորիայ:Այրարատ նահանգի բնակավայրեր
Կ'ատեգորիայ:Մեծ Հայքի քաղաքներ
Վրթանէս Ասկէրեան

Հ. Վրթանէս Ասկէրեան:( Ծնած էր Պոլիս, 1720-ին): Պատանի տարիքէն ղրկուեցաւ Ս.Ղազար, ուսանեցաւ այնտեղ, 23 տարեկանին ալ վարդապետ ձեռնադրուեցաւ: Բախտաւորուեցաւ աշակերտելու Մխիթար աբբահօր, նոյնիսկ գործակցելու անոր հետ:Կանուխէն ձեռնարկեց թարգմանական աշխատանքներու՝ յենելով իր լեզուագիտական կարողութիւններուն ու դասական հայերէնի բացարձակ հմտութեան վրայ: Իր թարգմանութիւններու ամբողջութիւնն է՝ շուրջ 15000 տպագիր էջի ծաւալով գործեր երեք լեզունէրէ՝ լատիներէնէ,յունարէնէ եւ իտալերէնէ: Ճիշտ այս պատճառով ալ, Ասկէրեան վարդապետ կրնայ նկատուիլ ԺԸ. դարու Հայ թարգմանական դպրոցի մեծագոյն ներկայացուցիչներէն մին: Ֆրանսացի աստուածաբան Անտոն Կովդինի (Antonio Goudin, 1640-1695)  «Փիլիսոփայութիւն»ը, որ գրաբար հայերէնով ու չորս հատորանի շարքով (շուրջ 2400 էջ) լոյս տեսաւ Վենետկի մէջ 1750-51, Ասկէրեան վրդ.ի առաջին գործէրէն մին կը նկատուի:


== Աղբիւրներ ==
ԴԵԳԵՐՈՒՄՆԵՐ ՀԱՅ ԳԻՐԻ ԵՒ ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆ ԳԵՏԵԶՐԻՆ, Բ.Հատոր, Լեւոն Շառոյեան, Հալէպ 2018
Մայր Թերեզա

Մայր Թերեզա (լրիւ անունը - Մայր Թերեզայ Գալգաթացի, իսկական անունը - Ակնես Կոնկա Պոյաճիու, ալպ.՝Agneze Gonxhe Bojaxhiu), կաթողիկէ միանձնուհի էր, «գթասրտութեան օրտեն»-ի հիմնադիրը, որ կը ծառայէր հիւանդներուն եւ աղքատներուն: Նոպելեան Մրցանակի դափնեկիր է (1979): Կաթողիկէ եկեղեցին դասած է երանելիներու շարքին:


== Ծագում ==
Որոշ տուեալներով ան ունի Հայկական ծագում, ինչի մասին Վազգէն Առաջինը յայտնած է Մայր Թերեզայի հետ հանդիպումէ մը ետք. «1988 թուականի Սպիտակի երկրաշարժէն ետք, երբ Մայր Թերեզան ժամանած էր Հայաստան, հանդիպեցաւ նաեւ Վազգէն Առաջինի հետ: Հանդիպման ընթացքին Մայր Թերեզան կաթողիկոսին պատմած է իր հայկական ծագման մասին: Անոր իսկական անուն ազգանունը Ակնեսսա Պոյաճեան է, հայրը Արեւմտեան Հայաստանէն է գաղթած է Ալպանիա, մայրն էլ ալպանուհի քրիստոնեայ է


== Անուն ==
Թերեզա անունը ստացած է 1931 թուականին ի պատիւ 1927 թուականին սուրբերու դասին դասուած ֆրանսուհի Թերեզայի (Թերեզայ Լիզյեցի), ով յայտնի էր իր բարութեամբ եւ գթասրտութեամբ:


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած Anjezë Gonxhe Bojaxhiu (gonxhe կը նշանակէ "վարդի բողբոջ" կամ "փոքր ծաղիկ" Ալպաներէնով) 26 Օգոստոս 1910-ին Քոսովար Ալպանեան ընտանիքի մը մէջ: Ան իր կնունքի օրը, 27 Օգոստոսը, կը համարէ իր «իսկական ծննդեան օրը»: Իր ծննդավայր Սքոփյէն, հիմա Մակեդոնիոյ մայրաքաղաք, Օսմանեան Կայսրութեան մէկ մասն էր մինչեւ 1918 երբ եղաւ Իուկոսլավիոյ իշխանութեան տակ:


== Պարգեւներ եւ Մրցանակներ ==
1962 թ. Բատմա Շրի՝ Հնդկաստանի 2-րդ ամենաբարձր մրցանակը
1963 թ. «Լոդոսի Տիրուհի» հնդկական շքանշան
1969 թ. «Ասիայի ամենաարժանի կնոջը` աղքատներու հետ անսահման եւ անդադրուն աշխատանքի համար»
1971 թ. Յովհաննէս 23-րդ պապի անուան խաղաղութեան մրցանակ
1971 թ. Պոստընի «բարի սամարացի» մրցանակ
1972 թ. Նեհրու մրցանակ համաշխարհային գիտակցութեան համար
1973 թ. Լոնտոնի Տեմպլտընի մրցանակ՝ կրօնի մէջ առաջադիմութեան համար
1973 թ. «բոլոր մայրերու մայր» մրցանակ
1974 թ. «տիեզերական մայր» մրցանակ
1974 թ. Եմենի վարչապետի մրցանակ՝ Պատուոյ թուր
1975 թ. հոկտ. 23 Հիւսիսային Գարոլայնա համալսարանի Ալպերթ Շուայցըրի համաշխարհային մրցանակ
1975 թ. Գանատա, Էնդիկոնեշ Նովասգոտիա պատուաւոր անդամի կոչում
1976 թ. Ինտիրա Կանտիի կողմէ Վիսուաբեւարատ համալսարանի բարձրագոյն Տեշիկոտամայ (գրականութեան տոկդոր)
1977 թ. Քեմպրիճ, աստուածաբանութեան պատուաւոր տոկդորի կոչում
(1979) Խաղաղութեան Նոպելեան Մրցանակի դափնեկիր
1980 թ. Ինտիրա Կանդիի կողմից, Պհարադ Ռանտա՝ «հնդկաստանի գոհարէ մրցանակ
1981 թ. Հռոմի Սուրբ Սիրտ բժշկական համալսարանը բժշկութեան եւ վիրաբուժութեան երախտապարտութեան պատուաւոր վկայական
1983 թ. նոյ. 24 Եղիսաբեթ Բ-ի կողմէ Տելիի նախագահական պալատին մէջ Արժանասիրութեան Պատուաւոր շքանշան
(1985) «ազատութեան շքանշան» - ստացած է ԱՄՆ նախագահ Ռոնըլտ Ռեյկընէն
1988 թ. Խաղաղութեան մրցանակ Մոսկուայի Խաղաղութեան կոմիտէի կողմէ
1989 թ. Աշխարհի կանանց մրցանակ՝ Լէյտի Տիանայի կողմէ
1992 թ. ՄԱԿ-ի մշակոյթի բաժնի խաղաղութեան, կրթութեան, աղքատին նուիրաբերուած կեանքի մրցանակ
1994 թ. Իւ Տենդ խաղաղութեան մրցանակ՝ մարդկութեան համար անդուլ աշխատանքի համար
1996 թ. օգոստ. ԱՄՆ Պատուաւոր քաղաքացի պարգեւ (մինչ այդ տրուել է 2 անգամ)
1997 թ. մայիս ԱՄՆ Գոնկրէսի ոսկէ մետալ


== Տե՛ս նաեւ ==
Մահաթմա Կանտի


== Արտաքին յղումներ ==
Կաղապար:Քոյրյղումներ

Մայր Թերեզայ, Կեանքի պատմութիւնը
Մայր Թերեզայի խօսքերը
Մայր Թերեզայ, Քիչ յայտնի փաստեր
Ֆարիտ Պուճելլալ

Ֆարիտ Պուճելլալ (12 Մարտ 1953(1953-03-12), Թուլոն), ֆրանսացի գծագրող։


== Կենսագրութիւն ==
Ֆրանսացի գծագրող Պուճելլալ ծնած է 1953-ին։ Ան զաւակն է հայ-ալճերացի գաղթականներու։
Աշխատանքային կենսագրութեան 1978-ին սկսած է “L’Oud”, “Le Gourbi”, “Ramadan”, “Abdullah” գծավէպերով՝ ապահովելով մեծ յաջողութիւն։ 
Աշխատակցած է ֆրանսական բազմաթիւ թերթերու եւ հանդէսներու։ Պուճելլալ, ներշնչուած իր անցեալէն, ուր ի մի ձուլուած են ալճերիացիի, հայու ու ֆրանսացիի ինքնութիւնները։
Ան արտադրած է եւ կը շարունակէ արտադրել գծավէպեր, որոնք կը պաշտպանեն միասնական կեանքը՝ ընդդէմ Եւրոպայի ցեղապաշտութեան։ Պուճելլալ արուեստագէտի իր արդիւնաւէտ կեանքը կը շարունակէ իբրեւ իր երկրի յառաջատար մտաւորականներէն մէկը։


== Պարգեւներ ==
1999,  Էքումենիկ ժիւրիի մրցանակ կատակերգութեան ժանրի։
Քինարոս (Տոտեքանիսա)

Քինարոս (յուն․՝ Κίναρος), հարաւային Էգէականի կղզիակ, Տոտեքանիսա։    


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==
Քինարոս կը գտնուի Քալիմնոս եւ Լերոս կղզիներուն արեւմուտքը եւ Ամորղոսին (Քիքլատես) արեւելքը։  Տարածութիւնն է 4,577 քլ․² եւ ըստ 2011-ի մարդահամարին ունի 1 բնակիչ։  Կը պատկանի Լերոսի քաղաքապետութեան։  Կղզիին բարձրագոյն կէտն է Փափաս (296 մեթր)։
Կղզիին գագաթին վրայ յայտնաբերուած է հնավայրի մը աւերակները։


== Բնապահպանում ==
Կղզիակը (ինչպէս Ամորղոսին հիւսիսային մասը եւ դրացի Լեվիթա կղզիակը) յայատարարուած է  NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան․ բազէ (Falco eleonorae տեսակ), Էգէականի ճայ (αιγαιόγλαρος), թռչուններուն համար։
Սիամանթօ

Սիամանթօ (Ատոմ Եարճանեան), (1878 - 1915), նշանաւոր բանաստեղծ եւ դիւցազներգակ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Ակն, ուր աւարտած է նախակրթարանը՝ աշակերտելով Գարեգին Եպիսկոպոս Սրուանձտեանցի։ Ընտանեօք կը տեղափոխուին Պոլիս, ուր կը յաճախէ Պէրպէրեան Վարժարանը։ Ապա կ'անցնի Փարիզ, ուր կը հետեւի Սորպոնի գրական դասընթացքներուն։ Կը վարակուի թոքախտով եւ կը դարմանուի Զուիցերիոյ բուժարաններէն մէկուն մէջ։ Շնորհիւ՝ զօրաւոր կամքին եւ ապրելու բուռն փափաքին, կ'ապաքինի 1908-ին։ Երբ կը հաստատուի Օսմանեան սահմանադրութիւնը, բազմաթիւ մտաւորականներու հետ, կը վերադառնայ Պոլիս։ 1909–ին տեղի կ'ունենեայ Ատանայի կոտորածը, որուն ազդեցութեան տակ կը գրէ «Կարմիր Լուրեր Բարեկամէս» հատորը։ 1913-ին՝ հայ գիրերու գիւտի 1500 ամեակին առիթով, կը գրէ «Սուրբ Մեսրոպը»։ Կը նահատակուի 1915-ի Մեծ Եղեռնին։


== Գործերը ==

«Դիւցազնօրէն», «Հայորդիներ», «Կարմիր Լուրեր Բարեկամէս», «Հայրենի Հրաւէր» եւ «Սուրբ Մեսրոպ»։ Սիամանթօ երգած է հայուն տառապանքը, նկարագրած է ջարդի արիւնոտ տեսարաններ, այդ վիթխարի վիշտէն կը ծնի ըմբոստութեան երգը։
Սիամանթօ իր բանաստեղծութիւնները գրած է ազատ չափով, որովհետեւ իր հզօր երեւակայութիւնը, փոթորկալի զգացումներն ու միտքի թռիչքները, չէին կրնար կաշկանդուիլ բանաստեղծական օրէնքներուն նեղ սահմաններուն մէջ։


== Երկեր ==
«Հայորդիները», շարք Ա., Ժընեւ, 1905, 48 էջ:
«Հայորդիները», շարք Բ., Ժընեւ, 1906, 32 էջ:
«Հոգեւարքի եւ յոյսի ջահեր», Փարիզ, 1907, 64 էջ:
«Հայորդիները», շարք Ա. եւ Բ., Կ. Պոլիս, 1908, 68 էջ:
«Հայորդիները», շարք Գ., Փարիզ, 1908, 52 էջ:
«Կարմիր լուրեր բարեկամէս», Կ. Պոլիս, 1909, 56 էջ:
«Ամբողջական գործեր», հատ. Ա. Դիւցազնօրէն, «Հոգեւարքի եւ յոյսի ջահեր», «Կարմիր լուրեր բարեկամէս», «Հայրենի հրաւէր», Պոսթըն, 1910, 248 էջ:
«Հոգեւարքի եւ յոյսի ջահեր», «Կարմիր լուրեր բարեկամէս», Պէյրութ, 1951, 84 էջ:
«Ամբողջական գործեր», Պէյրութ, 1954, 504 էջ:
«Հոգեւարքի եւ յոյսի ջահեր», Պէյրութ, 1955, 184 էջ:
«Ընտիր երկեր», Երեւան, 1957, 252 էջ:
«Ամբողջական գործեր» («Դիւզազնօրէն», «Հայորդիներ», «Հոգեւարքի եւ յոյսի ջահեր», Գահիրէ, 1960, 504 էջ:
«Ամբողջական երկեր», Պէյրութ, 1974, 464 էջ:
Սիամանթօ, Վարուժան Դանիէլ, Երկեր, Երեւան, 1979, էջ 21–196:
«Ընտիր երկեր», Թեհրան, 1983, 232 էջ:
«Ամբողջական երկեր» («Դիւզազնօրէն», «Հայորդիներ»,« Հոգեւարքի եւ յոյսի ջահեր», Անթիլիաս, 1989, 232 էջ:
«Բանաստեղծութիւններ», Վենետիկ, 1993, 124 էջ:
«Անտիպ երկերի ժողովածու», Երեւան, 2002, 520 էջ:
«Հայրենի հրաւէր» (բանաստեղծութիւններ), Երեւան, 2003, 108 էջ:
«Ընտրանի», Երեւան, 2003, 112 էջ:
«Ստեղծագործութիւնների ժողովածու», Երեւան, 2012, 152 էջ:
«Սուրբ Մեսրոպ պոեմ եւ այլ բանաստեղծութիւններ», Երեւան, 2012, 80 էջ:


== Գրականութիւն ==
Ատոմ Եարճանեան (Սիամանթօ), Գրական ասուլիսներ, գիրք 6, ԿՊ, 1913։
Թամրազեան Հ., Սիամանթօ, Ե․, 1964։
Ռշտունի, Սիամանթօ, 1970։


== Աղբիւր ==
Հայ Կեանք եւ Գրականութիւն, Յարութիւն Քիւրքճեան, երկրորդական բաժին Ա. տարի, էջ 144:
Սերկէյ Կալիցքի

Սէրկէյ Նիքոլայէվիչ Կալիցքի (ռուս.՝ Серге́й Николаевич Галицкий, անգլ.՝ Sergey Nikolayevich Galitsky, ծնած Սէրկէյ Նիքոլայէվիչ Յարութիւնեան) Ռուս միլիարատէր, հիմնադիր եւ համա-տէր Magnit ընկերութեան (Ռուսիոյ ամէնէն մեծ փոքրաքանակ վաճառական ընկերութիւնը), եւ FC Krasnodar ոտնագնդակի խումբի նախագահ:


== Վաղ կեանք ==
Սէրկէյ Յարութիւնեան ծնած է 14 Օգոստոս, 1967 թուականին, Լազարեւսքոյէ շրջանին մէջ, Սոչի, Հարաւային Ռուսիա: Մայրը ռուս է, հայրը՝ հայ: Ան այժմ կը գործածէ մօր մականունը: 


== Կենսագրութիւն ==
1993 թուականին ան աւարտեց Քուպան Պետական Համալսարանի Տնստեսագիտութեան բաժանմունքէն: Տարի մը ետք, ան հիմնեց «Tander» ընկերութիւնը, որ մեծաքանակ անուշահոտներ եւ շպարատեսակ կը ծախէր: 1998 թուականին հիմնեց իր առաջին կեդրոոնը, եւ 1998 թուականի Ռուսական տնտեսական տագնապէն անմիջապէս ետք բացաւ առաջին նպարավաճառական «Magnit» խանութը, Քրասնօտարի մէջ: 2000 թուականին, դարձաւ փոքրաքանակ առուծախի եւ հիմնեց ամէնամեծ ցանցը նվարավաճարական խանութներու Ռուսիոյ մէջ: 2006 թուականին ընկերութեան արժէքն էր $1.9 միլիար ԱՄՆ:
Կալիցքին «ռուս օլիկարքներէն» մէկն է յուշուած Հակահարուածել Ամերիկայի Հակառակորդները Պատժամիջոցներով Վաւերացում  (անգլ.՝ Countering America's Adversaries Through Sanctions Act կամ պարզապէս՝ CAATSA) ԱՄՆ խորհրդարանի որոշման մէջ, դարձած օրէնք ԱՄՆի նախկին նախագահ Տոնըլտ Թրամփի կողմէ 2017 թուականին:


== Անձնական կեանք ==
Ան ամուսնացած է Վիքթորիա Կալիցքայայի հետ եւ անոնք ունին մէկ դուստր՝ Փոլինա Կալիցքայա:
15 Մարտ

15 Մարտ, տարուան 74-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 75-րդ) օրն է

Տարուայ աւարտին կը մնայ 291 օր


== Դէպքեր ==

1820՝ Մէնը (անգլերէն՝ Maine) դարձաւ ԱՄՆ 23-րդ նահանգը
1880՝ լոյս տեսաւ «Պսակ» թերթը՝ Երեւանի առաջին պարբերականը
1892՝ հիմնուեցաւ «Լիւրփուլ» ֆուսպոլային ակումբը (անգլերէն՝ Liverpool FC)
1924՝ կը գործարկուի Երեւանի բամպակազտիչ գործարանը


== Ծնունդներ ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:15 Մարտի ծնածներ

1862՝ Սմբատ Բիւրատ (մ.1915), արձակագիր, հրապարակախօս
1910՝ Կրիկոլ (Կրիկորի) Չիքովանի (վրաց.՝ გრიგოლ ჩიქოვანი, մ.1981), վրացի խորհրդային գրող
1912(Փարիզ)՝ Էրազմ Քարամեան (Մելիք-Քարամեան, մ.1985, խորհրդային հայ ֆիլմի բեմադրիչ)
1935՝Լէոնիդ Ենգիբարեան (մ.1972), կրկեսի հայ դերասան
Արցախի պատերազմի մասնակիցներ՝
1969` Վիգէն Զաքարեան (զ․1992)


== Մահեր ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:15 Մարտի մահացածներ

1907՝ Համբարձում Ալաճաճեան (ծն․1840), տաճկահայ հրապարակախօս
1915՝ Յովհաննէս Գազանճեան (ծն․1870), լեզուաբան, գրականագէտ
1917՝ Ստեփան Յակոբեան (ծն․1851), հայ բժիշկ
1921՝ Թալէաթ Մեհմեթ Փաշա (թրք.՝ Mehmed Talat Paşa, ծն.1874), թուրք պետական գործիչ
2014՝ Արտաշէս Յովհաննիսեան (ծն․1939), խորհրդային հայ թատերական բեմադրիչ


== Տօներ ==
Սպառողներու իրաւունքներու պաշտպանութեան օր
Հարուստ տարուայ տօն (Ճափոն)
Յակոբ Աշըգեան

Աշըգեան Հակոբ, Ազգային բարերար (1819-1889), ծնած ի Թալաս 1819-ին, փոքր հասակին իր հօր հետ Աղեքսանդրիա կը փոխադրուի ու կառավարական դպրոց կը յաճախէ: 16 տարու էր երբ հայրը վախճանեցաւ ու ինքն ստիպուեցաւ անոր փայտի վաճառականութեան գործին գլուխն անցնիլ. Այս գործը ձգելով՝ սեղանաւորութեանմբ եւ հողատիրութեամբ զբաղած է եւ յետոյ դարձած է հողատէր: Ապուհօմօսի մէջ ան ունէր ագարակ մը եւ Աղեքսանդրիոյ մէջ ազդեցիկ դիրք: Աշըգեան կենդանութեան միջոցին իր սեփական 7 կալուածոց տարեկան մօտ 2000 լիրա հասոյթին 100-ին 58 մասը կտակած է ազգային այլ եւայլ հաստատութեանց: Երուսաղէմայ ժառանգաւորաց վարժարանին, Ս. Փրկչեան Հիւանդանոցին, Թալասի Աչըդեան վարժարանին, Կեսարիոյ Ս. Կարապէտ վանքի վարժարանին, Աղեքսանդրիոյ Հայոց վարժարանին ազքատ ուսանողաց, կալուածոց գնման Հայաստան մէջ արուեստից վարժարանի մը հիմնարկութեան, Հայաստանի մէջ եկեղեցական հիմնարկութեան մը համար: Յ. Աշըգեան բազ միցս այցելած է Երուսաղէմի Ս. Յակոբի վանքը. 1866-ին տպարանին երկաթէ մեծ մամուլ մը նուիրած է ու հոն վախճանելով՝ թաղուած է Ս. Փրկիչ վանքի մէջ:


== Աղբիւրներ ==
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Ա, էջ 184
Սարգիս Աշճեան

Սարգիս Աշճեան (1948-1976), ծնած է Իսթանպուլ։


== Կենսագրութիւն ==
Յաճախած է Կեդրոնական վարժարան, եւ ապա Ֆրանսական Սէն Պէնուա վարժարանը։ Բարձրագոյն ուսումը ստացած է Ռապըրթ Գոլէճի եւ Պէյրութի ամերիկեան համալսարանին մէջ։ Ուսուցչագործած է Պէյրութի վարժարաններուն մէջ։ 1943-ին հաստատուած է Պէյրութ։
Աշխատակցած է Լիբանանահայ մամուլին բանաստեղծութիւններով, պատմուածքներով եւ թարգմանութիւններով։ Ունի անտիպ թարգմանութիւններ Լիբանանեան եւ համաշխարհային գրականութենէ։


== Հրատարակչական Գործեր ==
Համաշխարհային Գրականութիւն (ժողովածու), (թարգմանութիւն)- Պէյրութ, 1946։
Կէօթէէն ի Վեր. Քերթուածներու Ծաղկաքաղ (թարգմանութիւն)- Պէյրութ, 1948։
Պատմուածքներ Միջազգային Գրականութենէն (թարգմանութիւն)- Պէյրութ, 1957 (մատենաշար Այգի, թիւ 16)։
Յուշաբաժակ (բանաստեղծութիւններ)- Պէյրութ, 1958։
Բարոյալից Պատմուածքներ (թարգմանութիւն)- Անթիլիաս, 1958։
Ցայգամարտ (բանաստեղծութիւններ), Պէյրութ, 1958։
Սամըրսէթ Մոամի Ստրկութիւն Մարդկային, 3 հատոր (թարգմանութիւն)- Պէյրութ, 1959։
Միխայիլ Նայիմիի Հանդիպումը (թարգմանութիւն)- Պէյրութ, 1959։
Classical Armenia Short Stories ( թարգմանութիւն)- Պէյրութ, 1959։
Հոգեկանչ (քերթուածներ)- Պէյրութ, 1961։
Նիքոս Քազանծաքիսի Քրիստոս Վերախաչուած (թարգմանութիւն)- Պէյրութ, 1962 (մատենաշար Այգի, թիւ 36)։
Ա. Ճ. Քրոնիկի Յուդայածառը (թարգմանութիւն)- Պէյրութ, 62 մատենաշար, Ազդակի, թիւ 92)։
Էռնեսթ Հէմինկուէի Արիւնոտ Այգաբաց (թարգմանութիւն)- Պէյրութ, (մատենաշար Ազդակի, թիւ 93)։


== Ծանօդագրութիններ ==