armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ոսկեդար

Հայ գրականութեան ոսկեդար, 405 -ին Հայ գիրերու գիւտին յաջորդող ժամանակաշրջանն է, որ ընդգրկած է գրեթէ ողջ Ե. դարը, որուն ընթացքին կը ստեղծուին ժողովուրդին կողմէ կարեւոր գրական յուշարձաններ։ Քրիստոնէութիւնը կը տարածուի Թադէոս եւ Բարդողիմէոս առաքեալներուն միջոցով, որմէ ետք հայ հեղինակներուն գրած աշխատութիւնները կամ յունարէն կամ ասորերէն էին։ Ոսկեդարը կը սկսի Սահակ-Մեսրոպի առաջին աշակերտներէն, որոնք բացի թարգմանութիւններէն կը գրեն նաեւ իրենց անձնական գործերը։ 
Հայ առաջին պատմիչներն էին Ագաթանգեղոս, Փաւստոս Բիւզանդ, Եղիշէ, Ղազար Փարպեցի եւ Մովսէս Խորենացի։Հայ առաջին թարգմանիչներն էին Մեսրոպ Մաշտոց, Սահակ Պարթեւը, Եկեղիացի, Յովսէփ Պաղնացի եւ Վանանդեցի։Հայ առաջին փիլիսոփաներն էին Եզնիկ Կողբացի եւ Դաւիթ Անյաղթ (Դաւիթ Արմենիոս)։


== Պատմական Ակնարկ ==
Արշակունեաց հարստութեան անկման շրջանին, երբ հայ պետութիւնը երկուքի բաժնուած էր յունական եւ պարսկական տիրապետութեան ներքեւ, երբ վտանգի տակ էր հայ ժողովուրդին ազգային գոյատեւումը, երեւան կու գայ հայ մտաւորականութիւնը, որ նոր յենարանով կ'օժտէ Հայաստանը, գիրը եւ գրականութիւնը: Այնուհետեւ լեզուն, եկեղեցին եւ դպրոցը կը դառնան հայ ժողովուրդին ինքնաճանաչման եւ ինքնապաշտպանութեան ամուր բերդերը, որոնց շուրջ կը համախմբուի քաղաքականօրէն տկարացած հայ ժողովուրդը:
Ս. Մեսրոպ հնարելով հայերէն տառերը, հիմնովին կը փոխէ հայոց ազգային դիմագիծը: Եւ իր ստեղծագործ միտքին շնորհիւ, Իր աշակերտներուն հետ հայ եկեղեցւոյ լեզուն կը դարձնէ գրական լեզու եւ կը դառնայ առաջին ուսուցիչը եւ իր աշակերտները կ'որակէ իբրեւ առաջին թարգմանիչներ:
Երէց եւ կրտսեր թարգմանիչները կարճ ատենուան մը ընթացքին հայութեան առջեւ կը բանան յոյն եւ ասորի դպրութեանց ամբողջ գանձարանը:
Առաջին անգամ կը թարգմանուի Աստուածաշունչը Ս. Մեսրոպի եւ Սահակի ձեռքով: Աստուածաշունչին թարգմանութիւնը նոր դարագլուխ մը կը բանայ հայ մշակոյթին զարգացման համար: Մեծ թիւով գիտնականներ կը պնդեն, որ անով կը սկսի բուն հայ մշակոյթը: Ան ոչ միայն հայ լեզուին յաղթանակն էր` թագուհի թարգմանութեանց, այլ նոր աշխարհի մը յայտնագործումը հայութեան առջեւ: Սրբազան այդ մատեանին մէջ մեր ժողովուրդը կը գտնէր իմաստասիրական, բանաստեղծական, պատմական, բարոյախօսական, յեղափոխական եւ կրօնական բազմաթիւ գիրքեր: Կորիւն անդրադառնալով Աստուածաշունչի թարգմանութեան արժէքին` կը գրէ.

Կորիւն եւ իր վկայութիւնը կը պատկանին հինգերորդ դարուն:Նիկողայոս Ադոնց այս մասին կը գրէ.

Աստուածաշունչին հետ հետզհետէ կը թարգմանուին այդ օրերու ամէնէն հռչակաւոր հեղինակներու գործերը, մեծ մասամբ` կրօնական, դաւանաբանական, վկայաբանական եւ իմաստասիրական բովանդակութեամբ:
Շնորհիւ Թարգմանչաց առաքելական գործին` քրիստոնէութիւնը արմատ կը նետէ հայ կեանքի բոլոր խաւերէն ներս եւ մասնայատուկ նկարագիր կու տայ նաեւ մշակութային ստեղծագործութիւններուն:
Սիրնա

Սիրնա  (յուն․՝ Σύρνα)․  Ասթիփալէայի քաղաքապետութեան պատկանող անբնակ կղզի, Տոտեքանիսա, Քարփաթիօ ծով, Էգէական ծով, Յունաստան։


== Հակիրճ տեղեկութիւններ ==
Տարածութիւնն է 7,9 քլ․²։  Ասթիփալէան շրջապատող կղզիակներու համալիրին ամենամեծ կղզին է եւ կը գտնուի անոր հարաւը։  Կղզիակները կը պատկանին Ասթիփալէա քաղաքապետութեան եւ անոնց հողատարածքները կը վարձուին մասնաւորաբար անասնաբուծական գործունէութեան համար։  Ամրան, Ասթիփալէայի Անալիփսի (կամ Մալթեզանա) ծովափէն զբօսանաւերով զբօսաշրջիկներ կղզիակ կը հասնին զուլալ ջուրերուն մէջ լողալու համար։


== Բնապահպանում ==
Կղզին  յայատարարուած է  NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան․ բազէ (Falco eleonorae տեսակ), Էգէականի ճայ (αιγαιόγλαρος), ջրահատ (shearwater) թռչուններուն համար։
2003-ին կղզին շրջապատող ջուրերը (500 մեթր տրամագիծ) յայտարարուած են ծովային հնագիտական վայր․ ջուրին մէջ սուղուած գտնուած հնութիւններուն պահպանման պատճառով։


== Պատմական ակնարկ ==
Կղզիին խորունկ խորշին թիկունքը գտնուող բարձրութեան վրայ յայտնաբերուած են հնադարեան բերդի աւերակներ, որոնց շուրջը ցիր ու ցան կան նախապատմական եւ հելենիստական շրջաններուն պատկանող անօթներու կտորներ։  Իսկ կղզիին բացերուն հռոմէական նաւաբէկութենէն գտնուած մեծ գանձը՝ հռոմէական դրամներ, կը պատկանին Թիթոս Ֆլավիոս Տոմիթեանոս Titus Flavius Domitianus կայսրին իշխանութեան շրջանին (51 - 96)։
     


== Արտաքին յղումներ ==
Ապաճեան

Ապաճեան, հայկական մականուն։


== Մականունը կրողներ ==
Ալեքսանդր Ապաճեան (19-20-րդ դարեր), բժիշկ։
Յակոբ Ապաճեան (1894-1983), մտաւորական։
Հրանդ Հ. Ապաճեան (?-1960-ական թթ. ետք), բանաստեղծ, մանկավարժ։
Սեդրակ Ապաճեան (1907-1968), հրապարակագիր, խմբագիր, հասարակական գործիչ։
Ստեփան Ապաճեան (19-րդ դար), մշակութային գործիչ։
Համբարձում Ապաճեան, (1851, Կեսարիա — 1906, Իսթանպուլ), փաստաբան։
Ռոպերթ Ալեքսանտր Ապաճեան (16 Նոյեմբեր 1996, Երեւան - 2 Ապրիլ 2016, Արցախ), Հայաստանի Հանրապետութեան զինուած ուժերու ծառայող, ՀՀ ԶՈՒ կրտսեր քսանապետ, Արցախի հերոս (յետմահու)։
Երիտասարդ հայ

«Երիտասարդ հայ», գրական, հասարակական պատկերազարդ երկշաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1969-1975 թուականներուն, Պէյրութի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Պետրոս Թէրզեան, Անդրանիկ Կռանեան, Ժիրայր Դանիէլեան, Յովսէփ Մելքոնեան, Լութֆի Թապաքեան, Օշին Գրգեաշարեան, Լեւոն Թորոսեան եւ այլք։
Միջազգային կեանքի ու արուեստի հարցերու մասին յաճախ հանդէս կու գայ մակերեսային յօդուածներով։ Կը տպագրէ գրականագիտական, արուեստաբանական նիւթեր, արձակ ու չափածոյ գործեր, թարգմանութիւններ արաբական, եւ եւրոպական գրականութիւններէն, կինոյի տեսութիւններ, մարզական լուրեր։ Հետաքրքրական են թերթի հարցազրոյցները արուեստի ու գիտութեան բնագաւառի սովետական եւ սփիւռքի հայ գործիչներու հետ։
Կ՚աշխատակցին հիմնականին լիբանանահայ երիտասարդ մտաւորականները (Վահէ Օշական, Ալեքսան Պերեճիքլեան, Յակոբ Պեքեարեան)։ 1973 թուականին հրատարակած է մարզական յաւելուած։
Էռնեստ Դուլգարեան

Էռնեստ Դուլգարեան (ծնած՝ 11 Ապրիլ 1988, Պաքու), հայ երգահան:


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1988-ին, Պաքու: 1989-ին ընտանիքին հետ տեղափոխուած է Հայաստան: 2004-ին աւարտած է Ալավերդիի Ռոմանոս Մելիքեանի անուան երաժշտական դպրոցի դաշնամուրի դասարանը: 2008-ին, Վանաձորի Միքայէլ Թաւրիզեանի անուան երաժշտական ուսումնարանի երաժշտութեան տեսութիւն բաժինը:
2012-ին, Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական երաժշտանոցի երգահաններու բաժինի Էդուարդ Միրզոյեանի ստեղծագործական դասարանը` ըլլալով անոր վերջին ուսանողը:
Ուսումը շարունակած է նաեւ երաժշտանոցի մագիստրոսի աստիճանի` Վարդան Աճեմեանի ստեղծագործական դասարանէն ներս:


== Մրցանակներ ==
2012-ին Ս. Փեթերսպուրկի մէջ կայացած Եուրի Ֆալիքի անուան երգահաններու միջազգային մրցումին արժանացած է առաջին մրցանակին: Նոյն թուականին ան դարձած է Փարիզի մէջ կայացած Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան եւ ԵՈՒՆԵՍՔՕի կազմակերպած «Սայեաթ-Նովա» երգահաններու միջազգային երկրորդ մրցումի մրցանակակիր: Յաղթած է նաեւ միջազգային շարք մը մրցումներ։
2014-ի 27 Յուլիսէն 5 Օգոստոսին Չեխիոյ մայրաքաղաք Փրակի մէջ կայացող «Անթոնին Տվորժաք» երգահաններու միջազգային 5-րդ մրցումին գրաւած է երկրորդ հորիզոնականը։ Համաձայն մրցումի կանոններուն՝ Դուլգարեան հինգ օրուան ընթացքին գրած է երկու նոր ստեղծագործութիւն՝ մասնակիցներուն առաջարկուած երաժշտական նիւթերու հիման վրայ։ Երգահանը գրած է կրկնակի խուսափերգ (ֆիուկ) լարային քառեակի համար եւ «Էքսփրոմ»չ լարային նուագախումբի եւ հարուածայիններու համար՝ արժանանալով դատական կազմի բարձր գնահատականին:
Արմէն Աթայեան

Արմէն Աթայեան (21 Մայիս 1922(1922-05-21), Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Անդրկովկասի ԽՖՍՀ - 8 Ապրիլ 2021(2021-04-08)), հայ նկարիչ։
Հայ բանաստեղծի, արձակագիրի, թարգմանիչի, հասարակական գործիչի՝ Արշակ Աթայեանի որդին է, Ռաֆայէլ եւ Ռոպէրթ Աթայեաններու եղբայրը։


== Կենսագրութիւն ==
1941 թուականին աւարտած է Երեւանի գեղարուեստի ուսումնարանը, իսկ 1952 թուականին՝ Երեւանի գեղարուեստի պետական երաժշտանոցը։ 1954 թուականէն սկսեալ, իր ստեղծագործութիւնները կատարած է Քիեւի մէջ, իսկ 1965 թուականէն ետք՝ դասաւանդած է Երեւանի գեղարուեստի պետական երաժշտանոցին մէջ։


== Ստեղծագործութիւններ ==
Հեղինակ է բնանկարներու, դիմանկարներու եւ նատիւրմորթերու, որոնք յատուկ են քնարական պայծառ երփնագիրով։
Արմէնի գործերէն են՝

«Ամպամած օր. Սեւան» (1953):
«Աշունը Հայաստանի լեռներուն վրայ» (1956):
«Առագաստներ» (1963)
«Ամառային հովիկ» (1965, մասնաւոր հաւաքածոյ, Լոնտոն)
«Ձեռագործ հիւսող կինը» (1972):
«Ձեռագործուհին» (1973, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ)
«Ձմեռ» (2003)


== Ցուցահանդէսներ ==
Անհատական ցուցահանդէսներ ունեցած Ուքրանիոյ մէջ (1963, 1964, 1965 թուականներուն) եւ Երեւանի մէջ (1968 թուականին)։


== Արտաքին յղումներ ==
Կտավ.Արմեն Աթայան
Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Պրիւքսէլ)

Կաղապար:Տեղեկաքարտ հուշարձան
Հայոց ցեղասպանութեան յուշարձան, խաչքար-յուշակոթող Պէլճիքայի Պրիւքսէլ քաղաքի Անրի Միշոյ հրապարակին վրայ։


== Պատմութիւն ==
Խաչքար-յուշակոթողը տեղադրուած է 1990-ական թուականներուն` ի յիշատակ 1915-1923 թուականներու հայոց ցեղասպանութեան զոհերուն։ Խաչքարի քարէ պատուանդանի վրայ ֆրանսերէն ու հոլանտերէն գրուած է.

Խաչքարը տուֆ է, բերուած է Հայաստանէն, հեղինակը անյայտ է:
1998 թուականին Պէլճիքայի խորհրդարանը ճանաչցած է հայերուն ցեղասպանութեան փաստը:


== Պատկերասրահ ==
Սուրէն Ծ.Վրդ.Գալէմեան

Սուրէն Ծ.Վրդ.Գալէմեան, (Քուշնա (Արաբկիր))
Աշակերտած է Պորսայի շերամա, ուծական վարժարանի (Արմաշական), 1909-ին Վարդապետ ձեռնադրուեցաւ:
Քարոզիչ Սկիւտարի Ս.Կարապետ եկեղեցւոյ եւ կրօնուսոյց Կեդրոնականի (1910), Առաջնորդ Բաղէշի (1911-1915):
Հրանդ Ֆալեան

Հրանդ Ֆալեան (ծննդեան անուն՝ Մելքոն Ղարիպեան, 1884, Ռաշթ, Իրան - 1966, Թեհրան, Իրան), իրանահայ բանաստեղծ։
Հրանտ Ֆալեան եղած է «Նոր Էջ» գրական խմբակցութեան հիմնանդամներէն, այս խումբը 1935 թուականին հրատարակեց իր առաջին հատորը «Նոր Էջ» անունով, իբրեւ «ժողովածու Իրանահայ երիտասարդ գրողների»։
Ֆալեան մահացած է Թեհրան։
Գարա Տէրվիշ

Գարա Տէրվիշ (Յակոբ Գենջեան, 1872, Ստավրոպոլ, Ռուսական Կայսրութիւն - 16 Դեկտեմբեր 1932(1932-12-16), Թիֆլիս, Խորհրդային Միութիւն), բանաստեղծ, արձակագիր:


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Ստավրոպոլ: 1893-ին աւարտած է Նոր Նախիջեւանի թեմական դպրոցը: Եղած է գրագիր եւ ուսուցիչ: Գրած է բանաստեղծութիւններ, պատմուածքներ եւ վիպակներ: 1910-ական թուականներուն տարուած է ապագայապաշտութեամբ (futurism), փորձած է այդ ուղղութիւնը արմատաւորել հայ քնարերգութեան մէջ: «Երուանդ Գոշ» (1911) վիպակին մէջ համատեղած է լուսաւորականութիւնն ու քրիստոնէութիւնը, տուրք տալով ժամանակի անհատապաշտական ու յուսահատական տրամադրութիւններուն: Գրողին «Կեանքի ջութակը» (1917) վիպակին մէջ կը գերիշխեն բնապաշտական տեսարանները: «Օրերից առաջ» (1928) երկը փորձ մըն է` իմաստաւորելու նախայեղափոխական մտաւորականութեան կեանքը: Թարգմանութիւններ ըրած է Ուոլթ Ուիթմենէն: Հայերէնէ ռուսերէնի թարգմանած է Ալեքսանդր Շիրվանզադէի, Լեւոն Շանթի եւ Աւետիս Ահարոնեանի առանձին ստեղծագործութիւնները։
Գարան` հիւթեղ շապիկներով խիզախ «թափառականը», որ գրականութիւնը սենեակէն փողոց կը հանէ, կը ծախէր իր բացիկները, կը զարմացնէր, կը զայրացնէր ու կը զմայլեցնէր մարդիկը:

Անոր «Ինչ է ֆութուրիզմը» գրքոյկին մէջ այսպիսի տողեր կան.Եւ զարմանալի է` մենք էլ ունենք գրականութիւն եւ գեղարուեստ իբր թէ, բայց նա միշտ հնաւանդների եւ փոշակալածների կողմից պահպանուել է արտաքին «վնասակար» ազդեցութիւններից:Մահացած է Թիֆլիս, 16 Դեկտեմբեր 1932-ին:


== «Կեանքի ջութակը» վիպակին մէջ նշուող գլխաւոր միտքերէն ==
«Ես ֆութուրիստ եմ- հպարտ ու գոռոզ կուռքերու փշրողն եմ, հաստատուն պատուանդանների գլորողը, նուիրական արձաններու ջարդող վանդալը:
Ես խելառ սիրահար եմ- բոցավառ համբոյրներ եմ դրոշմում գեղեցկուհու կուրծքին եւ կատաղի թեւերով սեղմում բուռն, փոթորկոտ եւ տարփալից գրկումս:
Ես ամէն ինչ եմ եւ ոչինչ եմ:
Ես Գարա-Տէրվիշն եմ»:
Ազատ Խօսք (ամսագիր)

Ազատ խօսք, ամսագիր, ապա շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած 1901-ին, Փարիզ, 1902-1903, 1906-1908-ին՝ Ալեքսանտրիա։ Խմբագիր՝ Երուանդ Օտեան։ Քննադատած է եգիպտահայ կեանքի ստուերոտ կողմերը, խարազնած «ազգային ջոջերուն»։ Տպագրած է նաեւ արտասահմանեան լուրեր, տեղեկութիւններ Թուրքիոյ մէջ տիրող իրաւիճակին շուրջ։ Աշխատակցած են Արփիար Արփիարեանը, Մելքոն Կիւրճեանը, Վահան Թէքէեանը, Բ. Շահպազը եւ այլք։
1902-ին  լոյս տեսած են 5-9 տետրերը, 1903-ին՝ 10-րդը, 1906 -ին՝ 13-րդը, որմով եւ աւարտած է թերթի հին շրջանը։ 1906-էն վերածուած է երգիծական շաբաթաթերթի՝ նախկին ծաւալով։ 1908-ին հրատարակուած են վերջին 3 տետրերը։ Թերթի էջերուն մէջ Ե. Օտեանը խարազանած է եգիպտահայ ջոջերու քաղաքական դիմազրկութիւնը, դատապարտած այն ամէնը, որ հակասեր է հայ ժողովուրդին եւ ժողովրդավարութեան շահերուն։


== Տես նաեւ ==
Ազատ Խօսք (օրաթերթ)
Անդրանիկ Ծառուկեան

Անդրանիկ Ծառուկեան  (4 Հոկտեմբեր 1913(1913-10-04), Կիւրին, Սեբաստիոյ նահանգ, Թուրքիա - 23 Մայիս 1989(1989-05-23), Փարիզ), սփիւռքահայ բանաստեղծ, արձակագիր, լրագրող։ Հիմնադիրն է Նայիրի գրական հանդէսին։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1913-ին Կիւրին, Արեւմտեան Հայաստան։ Մանկութիւնը անցուցած է որբանոցներու մէջ, Եղեռնի եւ աքսորի տարիներուն։ 1920-ականներու սկիզբը մայրը կը գտնէ զինք եւ նախնական ուսումը կը ստանայ Հալէպի Հայկազեան Վարժարանին մէջ։ Ապա կ'անցնի Պէյրութ եւ կ'աւարտէ տեղւոյն Համազգայինի Ճեմարանը։«Մանկութիւն Չունեցող Մարդիկ», «Երազային Հալէպը», «Թուղթ Առ Երեւան»։
Երկար տարիներ խմբագրած է Նայիրի գրական հանդէսը։
Խօսելով ինքն իր մասին, Ծառուկեան կ'ըսէ, թէ՛ իր բանաստեղծութիւնները ազդուած են Դանիէլ Վարուժանէն եւ Սիամանթոյէն։Ծառուկեանի արձակ գործերը ընդհանրապէս ինքնակենսագրական կամ յուշագրական են, ինչպէս՝ «Մանկութիւն Չունեցող Մարդիկ»ը եւ «Երազային Հալէպը»։


== Ստեղծագործութիւններ ==


=== Գրական-վերլուծական ===
«Եղերաբախտ Քերթողներ» (1939)


=== Բանաստեղծական երկեր ===
«Առագաստներ» (1939)
«Թուղթ Առ Երեւան» (1946)


=== Վէպ /արձակ գրութիւններ ===
«Մոխրամանը» (1939)
«Մանկութիւն Չունեցող Մարդիկ» (1955)
«Երազային Հալէպը» (1979)
«Երազային Հալէպը»- Բ. Շարք (1996)
«Վերջին Անմեղը» (1980)
«Սէրը Եղեռնին Մէջ»
«Հին Երազներ Նոր Ճամբաներ»


== Երկերու մատենագիտութիւն ==
Մոխրաման, Պէյրութ, 1935, 64 էջ:
Առագաստներ, Հալէպ, 1939, 80 էջ:
Հէ՛յ, ջան Երեւան…, Գահիրէ, 1945, 64 էջ:
Մանկութիւն չունեցող մարդիկ, Պէյրութ, 1955, 244 էջ:
Մանկություն չունեցող մարդիկ, Երեւան, 1959, 180 էջ:
Հին երազներ, նոր ճամբաներ, Պէյրութ, 1960, 336 էջ:
Մանկություն չունեցող մարդիկ, Երեւան, 1963, 188 էջ:
Երազային Հալէպը, Պէյրութ, 1980, 281 էջ:
Մանկութիւն չունեցող մարդիկ, Պէյրութ, 1980, 240 էջ:
Վերջին անմեղը, Պէյրութ, 1980, 312 էջ:
Հին երազներ, նոր ճամբաներ, Պէյրութ, 1982, 334 էջ:
Նոր Հայաստան, նոր հայեր, Պէյրութ, 1983, 289 էջ:
Մանկություն չունեցող մարդիկ: Երազային Հալեպը, Երեւան, 1985, 304 էջ:
Սէրը եղեռնին մէջ, Պէյրութ, 1987, 269 էջ:
Մեծերը եւ միւսները, Պէյրութ, 1992, 352 էջ:
Երազային Հալէպը: Նոր բովանդակութիւն, Պէյրութ, 1996, 204 էջ:
Մանկութիւն չունեցող մարդիկ, Հալէպ, 1996, 254 էջ:
Մանկութիւն չունեցող մարդիկ, Վենետիկ, 1998, 111 էջ:
Առկայծող հայեր Եւրոպայի լոյսերուն մէջ, Պէյրութ, 1999, 222 էջ:
Սփիւռքի տասնամեակները: 60 ամեայ սփիւռքը: Անհետացած դէմքեր, Հալէպ, 2000, 173 էջ:
Սէրը եղեռնին մէջ, Երեւան, 2004, 236 էջ:
Մանկություն չունեցող մարդիկ, Երեւան, 2011, 240 էջ:
Letter to Yerevan, («Թուղթ առ Երեւան», անգլերէն թարգ.), Ուաթըրթաուն ԱՄՆ, 2018, 119 էջ:


== Աղբիւր ==
Հայ Կեանք եւ Գրականութիւն, Յարութիւն Քիւրքճեան, երկրորդական բաժին Ա. տարի, էջ 238:


== Արտաքին յղումներ ==
http://www.acam-france.org/bibliographie/auteur.php?cle=zaroukian-antranik
Կարմրաւոր Սուրբ Աստուածածնի Վանք

Կարմրաւորը, կամ Սուրբ Աստուածածին եկեղեցի, կառուցուած է 7-րդ դարուն Գրիգոր եւ Մանաս քահանաներու կողմէ: Կը գտնուի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ քաղաքին մէջ, ան ընդգրկուած է Աշտարակի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ:


== Նկարագրութիւն ==
Այս խաչաձեւ կեդրոնագմբեթ փոքր եկեղեցւոյ արտաքին չափերն են 5,9 x 7,4 մեթր։ Կարմրաւորը Հայաստանի միակ եկեղեցին է, որուն կարմիր կղմինտրէ տանիքը մինչեւ օրս պահպանուած է։ Ութանիստ թմբուկը պսակուած է կղմինտրածածկ կորագիծ վեղարով, որը նոյնանիւթ եւ նմանաձեւ տարրի պահպանուած հնագոյն օրինակն է։ Կարմրաւորը արտաքուստ եւ  ներքուստ խաչաձեւ գմբեթաւոր եկեղեցի է։ Եկեղեցւոյ արտաքին պատերուն վրայ պահպանուած են արձանագրութիւններ, ուր նշուած է գիւղի այն բնակիչներուն մասին, որոնց միջոցներով կառուցուած է եկեղեցին:
Կարմրաւորի շուրջը կան շատ հետաքրքիր խաչքարեր, որոնցմէ ամենայայտնին է Ծակ-Քարը, որ իր անունը ստացած է պատուանդանի ծակի պատճառով (1268)։ Հին ժամանակ Կարմրաւորը եղած է կուսանաց վանք։ Այնտեղ մինչեւ այսօր պահուած են ուշադրութեան արժանի երկու հնութիւններ։ Առաջինը հնդկական նկարազարդ վարագոյր մըն է, որ բերուած էր 1798-1799 թուականներուն Կալկաթայէն, իսկ միւսը՝ Շուխոնց աւետարանն է: Ան ձեռագիր աւետարան է, որ 1873 թուակիանին նուիրուած է աշտարակցի Շուխեանց ընտանիքին կողմէն։
Եկեղեցւոյ փայտէ դուռը որ զարդարուած է փորագրութիւններով ու երգող հրեշտակներով՝ պատրաստուած է ազգային վարպետ Սարգիս Պողոսեանի կողմէն 1983 թուականին: Կարմրաւորի կողքին՝ գողտրիկ անկիւն մը կը գտնուի նաեւ հայ մեծ բանաստեղծ Գէորգ Էմինի գերեզմանը։


== Անուան Ծագումը ==
Ըստ աւանդութեան, Աշտարակի մէջ ապրող երեք քոյրեր կը սիրահարուին Սարգիս անունով երիտասարդի մը։ Աւագ երկու քոյրերը կ'որոշեն  զոհաբերուիլ՝ կրտսերուն երջանկութիւն պարգեւելու համար եւ  ծիրանագոյն ու կարմիր զգեստ հագնելով կը նետուին անդնդախոր ձորը։ Այս լուրը իմանալով, փոքր քոյրը սպիտակ զգեստ կը հագուի եւ նոյնպէս ինքզինք ձոր կը նետէ, իսկ Սարգիս վշտացած՝ կը դառնայ ճգնաւոր։ Հետագային ձորի եզրին երեք եկեղեցիներ կը յայտնուին՝ Կարմրաւորը, Ծիրանաւորը եւ  Սպիտակաւորը:
Սպիտակաւոր եկեղեցւոյ Սուրբ Մարիամ Աստվածածնայ որմնանկարի գլխանոցը սպիտակ է, իսկ Կարմրաւոր եւ  Ծիրանաւոր եկեղեցիներունը՝ համապատասխանաբար կարմիր եւ  ծիրանագոյն։
Նահանջ Տարի

Նահանջ տարի, այն տարին է, որ կը պարունակէ լրացուցիչ օր (կամ այլ օրացուցային կամ ժամային միաւոր) օրացուցային տարին պահպանելու համար։ Այսպէս, նահանջ տարիի  Փետրուար ամիսն ունի 29 օր, եւ ոչ՝ 28, ինչպէս սովորական տարիներուն: Այդպիսի տարիները կը կրկնուին չորս տարին անգամ մը։


== Անուան Ստուգաբանութիւն ==
Հայերէնի մէջ անունը սերած է նահանջել (ընկրկել, ետ քաշուիլ) բայէն: Ռոմանական լեզուները կը բնորոշէն լատիներէն bis sextus-էն (երկրորդ վեցերորդ): Այսպէս, ֆրանսերէն (նաեւ անգլերէն՝ bissextile, իտալ.՝ bisestile, սպաներէն՝ bisiesto, փորթուկալերէն՝ bissexto: Նոյն ծագումն ունի նաեւ ռուս.՝ високосный (վիսոքոսնի) ձեւը:


== Պատմութիւն ==
Գրիգորեան օրացոյցին մէջ, որն ընդունուած է ամբաղջ աշխարհին վրայ, նահանջ են 4-ին վրայ բաժնուող տարիներու մեծ մասը: Նահանջ տարուայ Փետրուարն ունի 29 օր սովորականի 28-ի փոխարէն: Չորս տարին մեկ մեկ օրուան աւելացումը կը հատուցէ այն իրողութիւնը, որ 365 օրերու պարբերութիւնը արեւադարձային տարիէն կարճ է մօտաւորապէս 6 ժամով։ Սա հիմնական կանոնէն որոշ բացառութիւններ պայմանաւորուած են այն հանգամանքով, որ արեւադարծային տարուայ ճշգրիտ տեւողութիւնը 365.25 օրերէ պակաս է: Գրիգորեան օրացոյցը հետեւեալ կերպ ձեւափոխած է Յուլիոսեան օրացոյցի նահանջ տարուայ կարգը՝ 

Չորսի բաժնուող իւրաքանչիւր տարին նահանջ տարի է, բացառութեամբ ճշդօրէն 100-ի բաժնուող այն տարիներէն, որոնք 400-ի չեն բաժնուեր: Զորօրինակ, 1700, 1800 եւ 1900 թուականները նահանջ չէին, սակայն 1600-ը եւ 2000-ը նահանջ էին:
Իւրաքանչիւր չորս հարիւրամեակներուն, չորս տարին մեկ նահանջ օրուայ աւելացումէն կուտակուած սխալը կը պարունակէ երեք լրացուցիչ օր: Գրիգորեան օրացոյցը, հետեւաբար, կ'աւելցնէ երեք նահանջ օրեր 400 տարուան մեկ: Ասիկա կ'ըրուէ Փետրուար 29-ը հանելով դարագլխի թուականներէն (100-ի բաժնուող), որոնք 400-ի չեն բաժնուեր 1600, 2000 եւ 2400 թուականները նահանջ են, երբ 1700, 1800, 1900, 2100, 2200 եւ 2300 թուականները սովորական են Սա կանոնով, տարուան մէջ աւելացուող օրերու քանակն է 365 + Կաղապար:Frac − Կաղապար:Frac + Կաղապար:Frac = 365.2425.։ Կանոնը կրնայ կիրառուել Գրիգորեան բարեփոխումներէն առաջուայ թուականներուն համար։
Ըստ Գրիգորեան օրացոյցի նահանջ տարիներու տեւողութիւնը կը կրճատէր այնպէս, որ անիկա դառնայ 365.2425 օր (յուլիոսեան տարիէն 10.8 վայրկեանով պակաս պակաս), որը կը համապատասխաներ տարուայ իրական տեւողութեանը, այնպէս որ արդէն հազարամեակներու ընթացքին որեւէ փոփոխութեան կարիք չըլլար։ Ատիկա իրականացնելու համար առաջարկուեցաւ ամեն 400 տարուան մէջ ունենալ ոչ թէ 100, այլ՝ 97 նահանջ տարի։ Այսպիսով, 1700, 1800 եւ 1900 թուականները նահանջ տարիներ չէին, իսկ 1600-ը եւ 2000-ը նահանջ էին։ Նահանջ տարիներ պիտի չըլլան նաեւ 2100, 2200 եւ 2300 թուականները:


== Ժողովրդական Աւանդոյթներ ==
Իռլանտայի եւ Բրիտանիոյ մէջ կայ աւանդոյթ, ըստ որու կինը կրնայ ամուսնութեան առաջարկ ընել միայն նահանջ տարիներուն։ Ենթադրաբար, Սկովտիոյ թագուհի Մարկրեթի 1288 օրենքով առաջարկը մերժող տղամարդու փոխհատուցումը կը կազմէ մեկ զոյգ ձեռնոց, մեկ հատիկ վարդ եւ մեկ համբոյր։ 
Ֆինլանտային մէջ, եթէ նահանջ տարուան տղամարդը մերժէ կնոջ առաջարկը, ան պարտաւոր է գնել զգեստի կտոր:Յունաստանին մէջ նահանջ տարուան ամուսնութիւնը կը համարուի անյաջող:
108 (թիւ)

108 (հարիւր ութ), եռանիշ, զոյգ բնական թիւ է, 107 եւ 109 պարզ թիւերու միջեւ


== Թուագիտութիւն ==
 A005349  բերկրալի թիւ է
 A052486  երկրորդ Աքիղեւսի թիւն է
3 թիւի գերբազմորոշիչն է՝ 108=11×22×33


== Գիտութիւն ==
Հասիւմ քիմիական տարրի (108Hs) ատոմային թիւն է
108 Հեքուպա աստեղնեակի կարգային թիւն է


== Օրացոյց ==
Տարվա 108րդ օրը Ապրիլ 18-ն է (նահանջ տարիներուն՝ Ապրիլ 17-ը)


== Գրականութիւն ==
108-ն էին Պենելոպէի ձեռքը խնդրելու եկած փեսացուները
Յակոբ Բագրատունի

Յակոբ Բագրատունի (կամ Բագրատունեան, Յուլիս 1956, Պէյրութ, Լիբանան) Լիբանանահայ խորհրդարանի երեսփոխան մըն է:
Ծնած է Պէյրութ 1956 թուականին: Բագրատունի, որ քաղաքագիտութեան ուսում ստացած է, այժմ Լիբանանի երեսփոխանական նիստին մէջ կը ներկայացնէ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն կուսակցութիւնը, Մէթնի շրջանէն:
Անուշեղէն, տուրմ եւ խմորեղէն

Անուշեղէն, տուրմ եւ խմորեղէն, Անուշեղէնները, տուրմը եւ խմորեղէնները բարձր ջերմուժ պարունակող սնունդներ են: Տուրմը ամէնէն շատ ջերմուժ ունի. ասոր համար է, որ բազմաթիւ մարզիկներ տուրմ կ'ուտեն, երբ երկար ատեն վազքի մէջ ըլլան:


== Շաքար ==
Շաքարը իր բնական վիճակին մէջ կը գտնուի գրեթէ բոլոր բոյսերուն մէջ. իբրեւ սաքքարոզ (ճակնդեղ եւ շաքարեղէգ) կամ Ֆրուքթոզ եւ կլուքոզ (պտուղներ): Մեր գործածած շաքարը ընդհանրապէս շաքարեղէգէն կը ստանանք: Շաքարի գործարաններու մէջ շաքարեղէգը կը ճզմուի մասնաւոր ջաղացքներով: Յառաջացած հիւթը կ'եռացուի եւ կը քամուի, որպէսզի անկէ ջուրը դուրս գայ: Զուտ շաքար ունենալու համար՝ սրճագոյն շաքարը գործողութիւններու շարքի մը կ'ենթարկուի, կը լուացուի եւ քիմիականօրէն կը ճերմկցուի: Ապա, ջուրի մէջ կը լուծեն, կը զատեն եւ ետ կը բիւրեղացնեն:


== Շաքարահատիկներ ==
Շաքարահատիկները կը շինուին շաքարէ: Շաքարը կ'եռացնեն ջուրով: Ապա, հոտեր եւ գոյներ կ'աւելցնեն: Վերջապէս, այս թանձր օշարակը կը պարպեն կաղապարներու մէջ, ուր կը պաղի: Քարամէլները պատրաստուած են եռացուած շաքարով եւ կաթով: Երբ խառնուրդը սրճագոյն կը դառնայ, վրան քիչ մը կարագ կ'աւելցնեն, որպէսզի աւելի համ տայ այս կակուղ շաքարահատիկներուն:


== Խմորեղէններ ==
Խմորեղէնները կը պատրաստուին ջուրի հետ խառնուած ալիւրով: Սփակեթի ունենալու համար՝ խմորը կ'անցուի կաղապարէ մը, որուն վրայ պզտիկ ծակեր կան: Այսպէս, սփակեթինները յարմար չափերով կը կտրուին եւ կը չորցուին:


== Տուրմ ==
Քաքաոյի ծառը կը բուսնի Հարաւային Ամերիկայի եւ Ափրիկէի մէջ: Տուրմը կը պատրաստուի քաքաոյով, որ պտուղին հատիկներէն կը ստացուի: Հատիկները կը բուսնին պարկուճներու մէջ: Հունձքէն ետք, հատիկները կը խանձուին, կը մանրուին եւ կը խառնուին շաքարի, իւղի եւ կաթի հետ: Յառաջացած խառնուրդը կը տաքցուի ջրեփոցով եւ կաղապարներու մէջ կը շարուի, որ իրեն սալիկի ձեւ մը տայ: Պաղելէն յետոյ, տուրմի սալիկները կը ծրարուին ալիւմինիոմէ թուղթի մէջ:


== Աղբիւրներ ==
ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ԻՄ ԱՌԱՋԻՆ ՀԱՆՐԱԳԻՏԱԿՍ 2001-2002 ԻՆՉՊԷ՞Ս ՇԻՆՈՒԱԾ Է ՀՐԱՏԱՐԱԿՈՒԹԻՒՆ CCM