armvectores/hyw_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Հայաստանի Փայտարուեստի Թանգարան

Հայաստանի փայտարուեստի թանգարան, հիմնադրուած է 1977-ին՝ փայտարդիւնաբերութեան նախարար Ալպերթ Ստեփանեանի նախաձեռնութեամբ, ԽՍՀՄ գեղարուեստի ակադեմիայի իսկական անդամ, ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ Գրիգոր Խանջեանի եւ ՀՀ վաստակաւոր նկարիչ, ՀՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ Յովհաննէս Շարամբէեանի աջակցութեամբ։


== Ցուցադրութիւն ==
Ներսի մասը ձեւաւորուած է Գրիգոր Խանջեանի նախագիծերով, իսկ մետաղեայ ձեւաւորումը՝ նկարիչ-դարբին Վարդան Օհանեանի։
Թանգարանի հաւաքածոն կազմաւորուած է հաւաքիչներու եւ հեղինակներու նուիրատուութիւններէ, յետագային՝ գիտարշաւային նիւթերու ու ձեռքբերումներու շնորհիւ։ Թանգարանի հիմնական խնդիրներէ է հաւաքագրել, պահպանել, ցուցադրել փայտարուեստի նմուշներ եւ նպաստել ազգային փորագրութեան աւանդոյթներու զարգացման, ինչպէս նաեւ նպաստել արհեստներու մշակոյթի, մասնաւորապէս, փայտարուեստի վերականգնման։
Փայտարուեստի թանգարանը, միեւնոյն ժամանակ, իւրօրինակ դպրոց է, ուր մասնագիտական կրթութիւն ստացած են ցուցադրուող հեղինակներէն շատերը։ Անոնց աշխատանքներէն ձեռք բերած են ինչպէս Հայաստանի, այդպէս ալ Մոսկուայի եւ Սեն Փեթերսպուրկի որոշ թանգարաններ։
Ցուցադրութիւնը պայմանականօրէն կը բաժնուի երեք մասի՝

հնագոյն մշակոյթի բաժին
կիրառական արուեստի բաժին
քանդակի բաժինՎերջին երկուքին մէջ ներկայացուած են մասնագիտական քանդակագործներու, նկարիչներու եւ փայտի փորագրութեան վարպետներու ժամանակակից ստեղծագործութիւններ։ Իսկ հնագոյն մշակոյթի բաժնին մէջ, արհեստներու զարգացման պատմութեան եւ անոնց փոխներգործութեան լիարժէք պատկերման նպատակով փայտէ առարկաներու հետ մէկտեղ կը ցուցադրուին նաեւ հարակից արհեստներու նմուշներ։ Ցուցադրութեան մէջ ներկայացուած են ինչպէս հին փայտէ առարկաներ, այդպէս ալ ժամանակակից փորագրութեան եւ քանդակի նմուշներ։


== Միջոցառումներ ==
Թանգարանին մէջ կը կազմակերպուին թեմատիկ եւ հեղինակային ցուցահանդէսներ, մշակութային միջոցառումներ, դասախօսութիւններ։
Կրթական-ուսուցողական ծրագիրներ կ՚իրագործուին ՀՀ մարզերուն եւ Արցախի մէջ։


== Հասցէ ==
Թանգարանը կը գտնուի Երեւանի կեդրոնը՝ Պարոնեան 2 եւ 4 հասցէի վրայ։


== Պատկերասրահ ==
Թանգարանային համալիրի շէնք
		
		
		
Ցուցանմուշներ
		
		
		
		


== Արտաքին յղումներ ==
Հայաստանի փայտարուեստի թանգարան
Նափոլէոն Ամատունի

Նափոլէոն Ամատունի (1835, Թիֆլիս, Վրացական նահանգ, Ռուսական Կայսրութիւն - 13 Փետրուար 1899(1899-02-13), Թիֆլիս, Ռուսական Կայսրութիւն), հայոց թատրոնի ծաղկման եւ զարգացման նուիրուած գործիչ, երդուեալ հաւատարմատար եւ Թիֆլիսի վարկի ընկերութեան նախագահ։
Ամատունի 1879-1881 թուականներուն Թիֆլիս մէջ թատերական խումբեր կազմած է. այդ խումբերուն մաս կազմած են Պետրոս Ադամեան, Աստղիկ, Սիրանոյշ Պետրոսեան եւ ուրիշներ։


== Աղբիւրներ ==
Ով ով է.հայեր(կենսագրական հանրագիտարան։ Երկու հատորով), ՀՀ խմբ. հանձնաժողով՝ Հ. Մ. Այվազեան (գլխ. խմբագիր) եւ ուրիշներ, Երեւան, Հայկական հանրագիտարան հրատ., Հ.1, Աբալեան-Ղուշչեան, 2005:
Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Նիկոսիա)

Հայոց ցեղասպանութեան յուշարձան, յուշարձան Կիպրոսի Նիկոսիա քաղաքի Արտէնիա փողոցի մօտ, տեղադրուած է Հայկական համալիրին մէջ:


== Պատմութիւն ==
Յուշարձանը նուիրուած է 1915-1923 թթ. Օսմանեան կայսրութեան տակ իրականացուած հայերու ցեղասպանութեան զոհերուն եւ վերապրածներուն:
Կը գտնուի Նիկոսիա Ակրոպոլիսի Հայկական փողոցի «հայկական համալիրին մէջ», որ իր մէջ կը ներառէ հայկական թեմի շէնքը, Սուրբ Աստուածածին տաճարը, Նարեկ հայկական դպրոցը, մարմարէ խաչքարը, արքեպիսկոպոս Զարեհ Ազնաւուրեանի կիսանդրին եւ Գրիգոր Նարեկացիին արձանը:

Յուշարձանի ստեղծման նախաձեռնութիւնը կը պատկանի Կիպրոսի հայկական թեմին: Յուշարձանի հիմնարկեքը տեղի ունեցած է 1985 թուականին` հայոց ցեղասպանութեան 70-ամեայ տարելիցին, սակայն յուշարձանը տեղադրուած է աւելի ուշ: 1989 թուականին հայկական թեմն առաջարկուած նախագծերէն ընտրեց ճարտարապետ Ջոն Գեւհերեանին նախագիծը: Կառուցման աշխատանքները սկսան 1990 թուականին: Ան բաղկացած է երեք հոյակերտ կամարներէ, որոնք կը խորհրդանշէն Հայաստանը, Հայկական Սփիւռքն ու Խսհմ-ի մէջ ապրող հայերուն: Յուշարձանի առանցքային մասը` սեւ գրանէտէ պատրաստուած է խաչին հեղինակը քանդակագործ Լեւոն Թոքմաջեանն է: Յուշարձանի բացումը տեղի է ունեցած է 1992 թուականի ապրիլ 24-ին: Բացումը կատարած է աւագ վարդապետ Եղիշէ Մանճիկեանը, ներկայ են կը գտնուի այլ բարձրաստիճան աթորի վրայ:
1996 թուականին Տէր Զօր անապատէն հայ Օգնութեան Միութիւնը պատուիրակութեան մը կողմէ բերին ցեղասպանութեան նահատակներու ոսկորներ եւ ամփոփէցին յուշարձանին մօտ: 2000 թուականին Եղոյեան եւ Թեմբեկիջեան ընտանիքները հովանաւորութեամբ կառուցուած մասունքներու մօտ, որոնք շրջապատուած են խաչքարանման սիւներով (Անահիտ Տէր-մովսիսեանի նուիրատուութիւն) ամփոփուեցին նահատակներուն ոսկորները: 


== Ծանօթագրութիւններ ==

Կաղապար:Քոյրյղումներ
389 (թիւ)

389 (երեք հարիւր ութսունինը) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 388-ի եւ 390-ի միջեւ


== Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ ==
 A000040  եօթանասունեօթներորդ պարզ թիւն է
 A006567  քսաներորդ զրապ թիւն է
 Alt   389  գործադրելիս կը ստացուի կիւրեղեան Е գլխատառը
389 Ինտըսթրիա աստեղնեակի կարգային թիւն է
Պուկանտա թագաւորներու դամբաններ, Քասուպի

Պուկանտա թագաւորներու դամբաններ կամ Քասուպի դամբաններ․ կը գտնուին Ուկանտայի Քամփալա մայրաքաղաքը եւ Պուկանտա ցեղախումբին չորս թագաւորներու թաղման վայրն է։ 2001 Դեկտեմբերին յայտարարուած է Եունեսքոյի Համաշխարհային ժառանգութեան Յուշարձան։


== Դամբաններ ==

Եունեսքոյի Համաշխարհային ժառանգութեան Յուշարձանը Պուկանտա թագաւորութեան* մէջ տարածուած 31 թագաւորական դամբաններէն մէկն է եւ կ՛ընդգրկէ 0.26քլ² մը Քամփալա քաղաքի Քասուպի բլուրին վրայ քաղաքի կեդրոնէն 5քլ․ դէպի հարաւ-արեւմուտք։ Վայրին մէկ մասը կը ներփակէ 1882-ին Մութիսա Ա․-ին (Պուկանտայի 35-րդ թագաւորը) կողմէ կառուցուած արքունիք մը, որ փոխարինած է հօրը՝ Սիունա Բ․-ին արքունիքը կառուցուած 1820-ին։
Պուկանտա թագաւորութիւն․ Ուկանտայի սահմաններուն մէջ Պականտա ցեղախումբին թագաւորութիւն հիմնուած ԺԳ․ դարուն, ուր կը գտնուի նաեւ Քամփալա մայրաքաղաքը։
Քասուպի դամբաններու վայրը կը պարունակէ Պուկանտայի չորս Քապաքասներու թագաւորական դամբաններ (Քապաքաս․ Պուկանտայի թագաւորներ)։
Դամբանները կը գտնուին բոլորաձեւ շինութիւններու մէջ յարդահարկ տանիքով։ Մինչեւ այսօր Պականտա ցեղախումբին համար մշակութային եւ քաղաքական յուշարձան մըն է։ 2001-ին յայտարարուած են Եունեսքոյի Համաշխարհային ժառանգութեան Յուշարձաններ։ Մեծ թիւով զբօսաշրջիկներ կը ներգրաւէ։


== Կործանում ==
16 Մարտ 2010-ին, հրդեհ մը Քասուպի դամբանները կը կործանէ։ Պուկանտայի թագաւորութիւնը երդում տուած է դամբանները վերականգնել, իսկ Ուկանտայի նախագահը խոստովանած է օժանդակել վերակառուցման գործը։


== Պատկերասրահ ==
Հայկ Պալ­եան

Դաշնակցական «խենթ» մը՝ ազգային եւ կուսակցական բազմավաստակ գործիչ Հայկ Պալեան 5 Մարտ 1927-ին հիմը դրաւ սեփական թերթի մը, որ կարճ ժամանակ «Փիւնիկ» անունով լոյս տեսնելէ ետք՝ վերջնականապէս մկրտուեցաւ «Ազդակ» եւ, իբրեւ այդպիսին, փառաւոր իր տեղը գտաւ հայ մամուլի ոսկեմատեանին մէջ։
Երբ Հայկ Պալ­եան կը նա­խա­ձեռ­նէ «Ազ­դակ»-ի հրա­տա­րա­կու­թեան գոր­ծին, իր թի­կուն­քին կ՛ու­նե­նայ քա­ջա­լե­րանքն ու գործ­նա­կան աջակ­ցու­թիւնը ՀՅԴ-ի Լի­բա­նա­նի Կեդ­րո­նա­կան Կո­մի­տէ­ին: Հայկ Պալ­եան կը գնէ «Նոր Փիւ­նիկ»-ին տպագ­րա­կան գոր­ծիք­նե­րը եւ տա­ռե­րը, որոնք հե­տա­գա­յին տա­րի­ներ շա­րու­նակ կը ծա­ռա­յեն «Ազ­դակ»-ին:


== Աղբիւրներ ==
«ԱԶԴԱԿ»-Ի ԳՐԱՇԱՐԱԿԱՆ ԵՒ ՏՊԱԳՐԱԿԱՆ ՈՒՂԻՆ
5 մարտ 1927. Լոյս աշխարհ եկաւ սփիւռքահայ մամուլի դրօշակիրներէն «Ազդակ» օրաթերթը
Հայկական Տոմար

Հայկական տոմար, հայերուն սովորական տոմարն էր եւ «Արեւու Տոմար»էն ազդուած էր։ Տոմարին մէջ մէկ տարին , 12 ամիսէ եւ ամէն մէկ ամիսը 30 օրէ կը բաղկանար։ Աւելցած 5կամ 6 օրը կը սեպուէր «մնացորդ օր» ։Տոմարի ամիսներու անուանումի վրայ ազդեցութիւն ունի Զերտիւշթ տոմարը։


=== Ամիսներ Անուններ ===
Նաւասարդ
Հոռի
Սահմի
Դրէ
Քաղոց
Արաց
Մեհեկան
Արեգ
Ահեկան
Մարերի
Մարգաց
Հրոտից


=== Մնացորդ օր ===
13. Աւելեաց
Ըստ առասպելներու այս տոմարը Հայկին (հայերուն նահահայր) Բէլը յաղթած ժամանակը կը կոչուի Հայկական տոմարի սկզբունքը (Ք. ա. 2492)։ Բայց Ք. վ. 552ին տոմարին մէջ նոր գումարումներ կատարուելու կը սկսուի եւ այս տոմարը Ք. վ. 574ին Հայ Եկեղեցւոյ Պատրիարքը՝ Մովսէսի կողմէ կ՚ընդունուի եւ այս պատճառաւ կը կոչուի նաեւ «Մովսէսի Տոմար» ։


=== Օրերու Անուններ ===
Արեգ
Հրանդ
Արամ
Մարքար
Ահրանք
Մազտեղ
Աստղիք
Միհր
Գոբապէր
Մուրդս
Երեզքան
Անի
Բարքհար
Վանադուր
Արամազտ
Մանի
Ասաք
Մասիս
Անահիդ
Արակադս
Կրկուր
Գորտույք
Դսմաք
Լուսնաք
Դսրոն
Նբադ
Վահակն
Սիմ
Վարակ
Կիշերաւար


== Արտաքին յղումներ ==
http://haytomar.com/calendar.php?l=am
Պեկկէն

Պեկկէն (լիւքս.՝ Beggen), Լիւքսեմպուրկի մեծ դքսութեան համանուն մայրաքաղաքի 24 վարչական շրջաններէն մէկը, որ կը գտնուի քաղաքին Հիւսիսային հատուածին մէջ։ Ըստ 2017-ի մարդահամարի տուեալներուն՝ թաղամասի բնակչութիւնը կը կազմէ 3653 հոգի։
Բնիկ լիւքսեմպուրկցիները կը կազմեն Պեկկէնի բնակչութեան ընդամէնը 30 %-ը։ Աւելի մեծ տոկոս կը կազմեն Եւրոպական Միութեան (յատկապէս՝ Ֆրանսայի, Փորթուկալի, Իտալիոյ, Պելճիքայի, Գերմանիոյ, Յունաստանի, Սպանիոյ) եւ Ռուսաստանի Դաշնութեան քաղաքացիները։

Թաղամասին մէջ կը գտնուի XIX դարուն կառուցուած ռուսական դեսպանատունը, որ կառուցուած է 18-րդ դարու թուղթ ապտադրող գործարանն աւերակներուն վրայ։ 20-րդ դարուն դեսպանատան շէնքը բարեբախտաբար կանգուն կը մնայ՝ ծառայելով որպէս Լիւքսեմպուրկին մէջ պողպատ արդիւնահանող ընկերութեան մը տնօրէնին առանձնատունը։ Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի ընթացքին շէնքը եւ հարակից տարածքները գրաւուած են գերմանական զօրքերու կողմէ։ Ամերիկեան բանակի կողմէ Լիւքսեմպուրկի ազատագրումէն ետք շէնքը սկսած է օգտագործուիլ իբրեւ հիւրանոց եւ ապա վարձով տրուած է Խորհրդային Միութեան դեսպանութեան։ Խորհրդային Միութեան փլուզումէն ետք այն դարձածէ Լիւքսեմպուրի մէջ Ռուսական Դաշնութեան դեսպանատան շէնքը։
Ներսէս Շահպաղլեան

Ներսէս Շահպաղլեան ծնած է (1882, Վան - 5 Սեպտեմբեր, 1915, Մուշ), հայ բժիշկ։


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է 1882 թուականին Վա­նի մէջ։ Ծնողները հաւանաբար եղած են Վանի մերձակայ Շահպաղի գիւղէն, որտեղէն ծագած է ազգանունին։
Նախնական ուսումն ստացած է ծննդավայրի նախակրթարանին մէջ։ Աուարտած է Վանի համբաւաւոր դաստիարակ Համբարձում Երամյանի բարձրագոյն վարժարանը։ 1912 թուականին աուարտած է Կ. Պոլսի Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը։
1914 թուականին` Առաջին համաշխարհային պատերազմը սկսելուն պէս, զորակոչուած է օսմանեան բանակ եւ Մու­շի զինւորական հիւանդանոցին մէջ ծառայած է որպէս զինւորական բժիշկ-վիրաբուժ։ 1915 թուականին միաժամանակ եղած է Մուշի թաղապէտը։
1915 թուականի սեպ­տեմ­բե­ր 5-ին, երբ արդէն կ'ընդանային Մուշի հայերու տեղահանութիւնն ու ջար­դը, աշխատանքային ընկեր, Մուշի քաղաքապետական հայատյաց թուրք բժիշկ Ասաֆը երեկոեան մաուզերը թիկունքին բռնած այցելած է Ներսէսին եւ երբ վերջինս անոր դիմաւորելով պատրաստուաղ է հիւրասիրէլ, Ասաֆը մաուզերով դիմահար կրակած է սանդուղքին կանգնած բժշկին կուրծքին ու սպանած է անոր` 33 տարեկանին։ Այս դեպքին ականատես եղած է Մուշի զինւորական հիւանդանոցի վերատեսուչ, ազգութեամբ հաւանաբար հույն բժիշկ Փեթրաքի Պէյը, որ սակայն որեւէ կերպով չէ արձագանքած տեղի ունեցած դէպքը։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
Կա­րո­յե­ան Գաս­պար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պօսթն, 1957։
Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
Թէ­ո­դիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, ապրիլ 24, 1985։
Հայրապետեան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործութեան պատմութիւնէն, Երեւան, 1990։


== Աղբիւրներ ==
Յարութիւն Մինասեան, Օսմանեան կայսրութիւնում եւ Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
1913 թուական

1913 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 13րդ տարին է


== Դէպքեր ==
Մայիս․ կը վերջանայ Պալքանեան Ա․ Պատերազմը Յունաստան, Սերպիա, Պուլկարիա եւ Մոնթէնեկրօ ընդէմ Օսմանեան Կայսրութեան
1 Դեկտեմբեր․ Կրետէ կղզին պաշտօնապէս Յունաստանին կը միանայ


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1913 ծնունդներ

Փետրուար 4՝ Ռոզա Փարքս (անգլերէն՝ Rosa Lee Parks, մ.2005), ափրիկէամերիկեան հասարակական գործիչ
Մարտ 15՝ Էտուարտ Աղաեան (մ.1991), լեզուաբան
Մարտ 19՝ Մկրտիչ Կորիւն (Մկրտչեան, մ.1984), գրող
Սեպտեմբեր 25՝ Յովհաննէս Ինճիկեան (մ.1990), պատմաբան, արեւելագէտ
Հոկտեմբեր 4՝ Անդրանիկ Ծառուկեան (մ.1989, Փարիզ), սփիւռքահայ բանաստեղծ, արձակագիր
Հոկտեմբեր 20՝ Մայքլ Յակոբ Յակոբեան (անգլերէն՝ J.Michael Hagopian, մ.2010), ամերիկահայ ֆիլմարտադրող
Դեկտեմբեր 13՝ Վլատիմիր Թրեչիքոֆ (անգլերէն՝ Vladimir Tretchikoff, մ.2006), ռուս նկարիչ
Անստոյգ ամսաթիւով՝
Մարի Աթմաճեան (մ.1999, Փարիզ), սփիւռքահայ բանաստեղծուհի
Մինաս Թէօլէօլեան (մ.1997, Պոսթըն), արձակագիր


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1913 մահեր 

Սեպտեմբեր 13՝ Առանձար (Միսաք Գույումճեան, ծն.1877), երգիծաբան
Հոկտեմբեր 27՝ Սիմոն Զաւարեան (ծն.1865), քաղաքական գործիչ
Նոյեմբեր 24՝ Հենրի Ֆինիս Լինչ (անգլերէն՝ H.F.B.Lynch, ծն.1862), անգլիացի հայագէտ
Անստոյգ ամսաթիւով՝
Եզնիկ Ապահունի (ծն.1843), մշակոյթի գործիչ
Արսէն Երկաթ

Արսէն Երկաթ (Շամլեան, 1893 - 1969), հայ բանաստեղծ եւ արձակագիր:


== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Ամասիա եւ նախնական կրթութիւնը ստացած՝ տեղւոյն ազգ. վարժարանին մէջ։ 1907-ին հաստատուած է Եգիպտոս, ուր բժիշկ էր հայրը եւ կեանքին մեծագոյն մասը հոն ապրած է։ Յաճախած է Գահիրէի Գալուստեան նախակրթարանը եւ ֆրանսական երկրորդական վարժարանը։ 1919-1921-ին հետեւած է Փարիզի համալսարանի գրական դասընթացքներուն։
1920-21-ին եղած է Փարիզի դաշնակցական Կոմիտէի գործօն անդամներէն: 
1966-ին հաստատուած է Մոնթրէալ (Քանատա), ուր մինջեւ մահ շարունակած է աշխատակցիլ հայ եւ ֆրանսական թերթերու, քերթողական ու արձակ էջերով։


== Ասպարէզ ==
1922-ին հրատարակած է քերթուածներու հատոր մը Գահիրէի մէջ՝ «Արեւի եւ մահուան երգեր», 1925-ին՝ «Աստուածներու վերջալոյսը», եւ 1945-ին ՝ «Սողաթներ» տաղարանները։ 
Իր մահուան տարին (1969) լոյս տեսած է «Եգիպտականք» արձակ էջերու հաւաքածոն։ Հոս ամփոփուած են նախապէս ֆրանսերէնով հրատարակուած  եւ իր կողմէ հայերէնի թարգմանուած էջերը, զորս հեղինակը կոչած է «Սիրոյ, կեանքի եւ մահուան պատկերներ»:
Վերջին տարիներուն «Յուսաբեր»ի, «Հայրենիք»ի եւ «Յառաջ»ի մէջ հրատարակուեցան «Ընդհատ էջերը»-ը, իմաստասիրական մտածումներ` գեղարուեստական ձեւով ներկայացուած: 


== Մրցանակներ ==
Գահիրէի, ֆրանսայի, Պելժիոյ եւ Մոնթրէալի գրական շրջաններուն մէջ, ֆրանսերէնով իր բանաստեղծութիւնները արժանացած են գնահատանքի։
Գրած է նաեւ ֆրանսերէն լեզուով եւ իր գրութիւնները մրցանակի արժանացած են Եգիպտոսի մէջ:
2005

2002 թուական, ԻԱ․ դարու 5րդ տարին է


== Դէպքեր ==
Կը հիմնուի Element Band հայկական նուագախումբը, (Ա․Մ․Ն․)


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==
Միսթըր Հատսըն

Պէնճըմին Հատսըն Մքելտաուի (26 Յունիս 1979(1979-06-26), Բիրմինգհեմ, Անգլիա, Միացեալ Թագաւորութիւն), բրիտանացի երգիչ, երգերու հեղինակ եւ երաժշտական արտադրող։ 2007 թուականին հրատարակած է իր «A Tale of Two Cities» խտասալիկը, իսկ 2009 թուականին երկրորդ՝ «Straight No Chaser» անունը կրող խտասալիկը, որուն շնորհիւ «Supernova» (Քանիէ Ուէսթ]]ի մասնակցութեամբ) նշանաւոր դարձած է Մեծն Բրիտանիոյի մէջ։ Ան նաեւ յայտնի է ամերիկացի ռէփ երգով Ճէյ Զիի «Young Forever» (2010) առանձնայատուկ, ուրոյն իր մասնակցութիւնը ունեցած է։


== Ծանոթագրութիւններ ==


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտօնական կայք
Ալորա

Ալորա (սպ.՝ Álora), քաղաք եւ համայնք Սպանիոյ մէջ, կը մտնէ Մալակա նահանգի կազմին մէջ, այս ալ իր կարգին կը մտնէ Անտալուսիա ինքնավար համայնքին մէջ։ Համայնքը կը մտնէ Վալտէ-տել-Կուատալորսէ շրջանի կազմին մԷջ։ Տարածքը՝ 169 ք․մ․2։ Բնակչութիւնը՝ 13 382 մարդ (2022)։


== Բնակչութիւն ==
1683 թուական

1683 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 83րդ տարին է


== Դէպքեր ==


== Ծնունդներ ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1683 ծնունդներ

Յունիս 7՝ Պաղտասար Դպիր (Գրիգորեան, Կեսարեան, մ.1788, Կ.Պոլիս), բանաստեղծ, երաժիշտ, հրատարակիչ


== Մահեր ==
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1683 մահեր

Դաւիթ Ջուղայեցի (ծն.1810), եկեղեցական
Հանդէս Հայագիտութեան

«Հանդես Հայագիտութեան» («Zeit-schrift fur armenische Philologie»), գիտական հանդէս։ Հրատարակուած է 1901-1902 թուականներուն, երկու գիրք (տպագրութիւնը Մարպուրկի մէջ՝ Գերմանիա, խմբագրավայրը՝ Թիֆլիս)։ Պատասխանատու խմբագիր՝ Ֆրանց Նիկոլաուս Ֆինկ, ընկերակցութեամբ՝ Ե. Գէանշեցեանի եւ Հ. Մանանդեանի։ Տպագրած է նիւթեր պատմութեան, լեզուաբանութեան, ազգագրութեան վերաբերեալ։
Ուշագրաւ համարուած են հայագէտ խմբագրի «Հայ միջնադարեան մանրապատումներ», Հրաչեայ Աճառեանի «Վանի բարբառի հնչիւնաբանութիւնը» ուսումնասիրութիւնները, Ս. Մալխասեանի մենագրութիւնը Փաւստոս Բուզանդի պատմութեան վերաբերեալ, Ա. Մեյէի, Հ. Գելցերի եւ այլոց գործերը։ Ներկայացուցած է նաեւ գեղարուեստական աշխատանքներ։ Պարբերագիրքի յօդուածներու մէկ մասը գերմաներէն է։
Սիտնիի օփերային թատրոն

Սիտնիի օփերային թատրոն (անգլերէն՝ Sydney Opera House), բազում գործառոյթներու երաժշտական թատրոն Աւստրալիայի Նոր Հարաւային Ուելս նահանգի Սիտնի քաղաքի մէջ։ Աշխարհի ամենայայտնի կոթողներէն է, կը հանդիսանայ Աւստրալիայի խորհրդանիշը։ 2007 թուականի 28 Յունիս-էն Սիտնիի օփերային թատրոնը ընդգրկուեր է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի համաշխարհային ժառանգութեան ցանկին մէջ։


== Ճարտարապետութիւն ==
Նախագծած է դանիացի ճարտարապետ (Jørn Utzon) Ճորն Ութցընի կողմէ, որ յաղթած էր 1950-ականներուն յայտարարուած միջազգային մրցոյթին։ Բացուած է 20 Հոկտեմբեր 1973 թուականին։ Նախագիծի համար (Jørn Utzon) Ճորն Ութցընը 2003 թուականին արժանացեր է  (Pritzker Architecture Prize) Փրիցքերեան Ճարտարապետութիւն մրցանակի (Pritzker Prize)։ Թատրոնը կառուցուեր  է 14 տարուայ մէջ, արժէքը կազմեր է 102 միլլիոն տոլար։

Սիտնիի օփերային թատրոնի շէնքը կառուցուել է էքսփրեսիոնիզմի ոճով՝ միախառնուած արմատական եւ նորարարական տարրերով։ Շինութիւնը կը զբաղեցնէ 2,2 հեքթար տարածք, երկարութիւնը 185 մեթր է, առաւելագոյն լայնութիւնը՝ 120 մեթր։ Շէնքը կը կշռէ 161.000 թոն, յենուած է 580 սիւներու վրայ, որոնք կը գտնուին ջուրի մէջ՝ ծովի մակարդակէն 25 մեթր խորութեան վրայ։ Շինութեան Ուժանիւթի օգտագործումը համարժէք է 25 000 բնակչութիւն ունեցող քաղաքի Ուժանիւթի սպառմանը։ Ուժանիւթը կը բաշխուի 645 քմ մալուխներով։ Շինութեան առագաստանման տանիքը կազմուած է 2 194 պատրաստի հատուածներէն, բարձրութիւնը 67 մեթր է, կը կշռէ աւելի քան 27 թոն, կառոյցը կը պահեն 350 քմ երկարութեամբ պողպատէ ճոպանուղիները։


=== Ներկայացումներու սրահներ ===
Օփերային թատրոնի շէնքին մէջ կան հետեւեալ ներկայացումներու սրահները։

Համերգասրահ, նստատեղ՝ 2,679, կը համարուի Սիտնիի սիմֆոնիք նուագախումբի կեդրոնը, կ'օգտագործուի լնաեւ այլ մեծաթիւ համերգներու ժամանակ
Joan Sutherland թատրոն, նախաբեմային թատրոն 1,507 նստատեղով, Աւստրալիայի օփերայի եւ Պալեթի թատրոնի կեդրոնն է, մինչեւ 2012 թուականի Հոկտեմբեր 16-ը յայտնի էր որպէս Օփերային թատրոն
Թատերական թատրոն։ նախաբեմայի թատրոն 544 նստատեղով,  կ'օգտագործուի Սիտնիի թատրոն կազմակերպութեան կողմէ, ինչպէս նաեւ պարային, թատերական բեմադրիչներու կողմէ
Playhouse, ետնաբեմով թատրոն՝ 398 նստատեղով
Տաղաւար studio Սթուտիօ, 400 հոգի տարողութեամբ տարածք
Utzon Room, փոքրիկ բազմակի օգտագործման վայր, ունի 210 անձ տեղաւորելու հնարաւորութիւն
Ձայնագրման տաղաւար studio
Outdoor Forecourt, բացօթեայ տարածք, բազմակի հնարաւորութիւններով բացօթեայ վայր


== Արտաքին յղումներ ==
sydney opera house website 
World heritage listing for Sydney Opera House At unesco.org, 2007
Photographs of the construction
Competition drawings submitted by Jørn Utzon to the Opera House Committee
Wolanski Foundation's annotated bibliography of sources on Sydney Opera House
Architect Matt Taylor's response to the building
Listen to an excerpt from the 'Sydney Opera House Opening Concert' and read more about it on australianscreen online
The Edge of the Possible Documentary film with Jørn Utzon at filmartmedia.com, 21 September 2011
Autopsy On a Dream – the making of the Sydney Opera House at Australian Broadcasting Corporation 17 October 2013
Timeline: 40 years of the Sydney Opera House at Australian Broadcasting Corporation 22 October 2013
Համպուրկի Ազգագրութեան Թանգարան

Համպուրկի Ազգագրութեան Թանգարան (գերմաներէն՝ Museum für Völkerkunde Hamburg), հիմնադրուած է 1879-ին: Եւրոպայի մէջ ազգագրութեան ամենամեծ թանգարաններէն մէկն է: Թանգարանին հաւաքածոն կը ներառէ շուրջ 350000 նմուշ, տարեկան կ՛ունենայ մօտ 180,000 այցելու, իսկ 2012-ին ունեցած է 130,000 այցելու: Թանգարանը կը գտնուի Համպուրկի Այմսպիւթել շրջանի Ռոթէրպա թաղամասին մէջ:


== Պատմութիւն ==
Թանգարանը կազմուած է 1849-ն գործող քաղաքային գրադարանի փոքրածաւալ ազգագրական հաւաքածոյի հիման վրայ։ Այս հաւաքածոն յետագային դարձաւ Համպուրկի բնական պատմութեան թանգարանի մէկ մասը, իսկ 1867-ին բացուեցաւ հանրութեան համար իբրեւ Համպուրկի «Die Ethnographische oder Sammlung für Völkerkunde im Anschluss an das Naturhistorische Museum»: 645 նմուշէ բաղկացած հաւաքածոն վերահսկուած են Ատոլֆ Օպերտեօրֆերի եւ Ֆերտինանտ Վորլէի կողմէ: 1871-ին հաւաքածոն վերանուանուած է Պատմամշակութային Թանգարան:
29 Ապրիլ 1879-ին հիմնադրուած է Ազգագրութեան Թանգարանը: Մինչեւ 1896 գործարար Քարլ Վ. Լիւտերը ղեկավարած է թանգարանը: 1 Հոկտեմբեր 1904-ին Գէորգ Թիլենիուսը լրիւ դրոյքով զբաղեցուցած է Ազգագրութեան եւ Նախապատմութեան Թանգարանի վարչական տնօրէնի պաշտօնը եւ մեծապէս աջակցած է առանձին թանգարան կառուցելու աշխատանքներուն: Շինարարութեան ծրագիրը հաստատուելէ ետք կառուցումը իրականացած է 1908-1912 տարիներուն, իսկ 1929-ին աւարտած են աշխատանքային հատուածի ընդլայնման աշխատանքները:
1999-էն թանգարանը դարձած է հանրային իրաւունքի տակ գործող հիմնադրամ:


== Հավաքածոյ ==
Թանգարանի հավաքածուն կ՛ընդգրկէ նմուշներ Ափրիկէէն, Ասիայէն, Ճափոնէն, Օվկիանիայէն, Ամերիկայէն եւ Եւրոպայէն։


== Արտաքին յղումներ ==
Պաշտոնական կայք
Museum für Völkerkunde Hamburg, Weltkulturarchiv
Museum of Ethnology Hamburg
Կարմիր Լուրեր

Կարմիր Լուրեր, խորհրդային շրջանի կոմունիստական ամսաթերթ, Պուլկարիոյ կոմունիստական կուսակցութեան (ԲԿԿ) Հայկական խումբի օրգան։ Հրատարակուած է պուլկարահայ «Մամուլի կոմիտէ» կազմակերպութեան կողմէ։ Լոյս տեսած է 1920-1921-ին, Ֆիլիբէի մէջ  (Բլովտիւ)։ Խմբագիր՝ Ս. Շահպազեան։ Եղած է հայալեզու առաջին կոմունիստական թերթը սփիւռքի մէջ։
Պուլկարահայ բնակչութեան փորձած է կողմնորոշել դէպի կոմունիստական կուսակցութիւնն ու Կոմինտէրնը, սոցիալիզմի իրականացումը կապած է այսպէս կոչուող՝ պրոլետարիատի դիկտատուրայի հաստատման հետ։ Աշխոյժ գործունէութիւն ծաւալած յանուն Խորհրդային Հայաստանի մէջ կոմունիստական վարչակարգի ամրապնդման։ Լուսաբանած է պուլկարահայ աշխատաւորական շարժումներն ու ԲԿԿ-ի գործունէութիւնը, արձագանգած սովետական հանրապետութիւններուն օգնող միջոցառումներուն։
«Կարմիր Լուրեր»-ին յաջորդած է «Նոր Աշխարհ» (1922-1923 ) թերթը։
Նորայր Խաչատուրեան

Նորայր Խաչատուրեան (, Երզնկա, Էրզրումի վիլայէթ, Օսմանեան Կայսրութիւն - 1915), հայ դեղագործ։


== Կենսագրութիւն ==
Նորայր Խաչատուրեան ծնած է Կա­րնոյ նահանգի Երզնկայի գաւառի կեդրոն Երզնկա քաղաքին մէջ։ Բարձրագոյն կրթութիւն ստացած է եւ որպէս բժիշկ կամ դեղագործ աշխատած։
Օսմանեան բանակին մէջ եղած է՝ զինուորական ծառայութեան մէջ։
Սպանուած է 1915 թուականին, Թեր­ճանի մէջ։


== Գրականութիւն ==
Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Սթամպուլ, 1919։
Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
Հայրապետեան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործութեան պատմութիւնից, Երեւան, 1990։


== Արտաքին յղումներ ==
Յարութիւն Մինասեան,  Օսմանեան կայսրութիւնում  Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
7 Յունիս

7 Յունիս, տարուան 158-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 159-րդ) օրն է

Տարուան աւարտին կը մնայ 207 օր


== Դէպքեր ==
1724՝ օսմանեան ստուար բանակը կը գրաւէ Երեւանը
1981՝ Իսրայէլի օդուժն կ'աւիրէ (անգլերէն) Իրաքի Օսիրաք ֆրանսական արտադրութեան միջուկային վերարկիչը
2000՝ ՄԱԿ-ը Իսրայէլի եւ Լիբանանի միջեւ կ'անցկացնէ բաժանարար «Կապոյտ գիծը» (անգլերէն)


== Ծնունդներ ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն: 7 Յունիսի ծնածներ

1848՝ Փոլ Կօկէն (ֆրանսերէն՝ Paul Gauguin, մ.1903), ֆրանսացի նկարիչ
1879՝ Արշակ Ալպօյաճեան (մ.1962), բանասէր, գրագէտ
1683՝ Պաղտասար Դպիր (Գրիգորեան, Կեսարեան, մ.1768), բանաստեղծ, երաժիշտ, գիտնական
1938՝ Սամուէլ Գասպարով խորհրդային բեմադրիչ, սենարիստ եւ դերասան


== Մահեր ==
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն: 7 Յունիսի մահացածներ


== Տօներ ==
 Իսպանիա Սպանիա՝ Հանրապետութեան օր
Կաղապար:Country data Մալթա Մալթա՝ Նահատակներու օր
 Նորվեկիա Նորվեկիա՝ Անկախութեան հռչակման օր
Կաղապար:Country data Պերու Փերու՝ Դրաւշի օր
 Դանիա Դանիա՝ Արքայազն Եոաքիմի ծննդեան օրը
Ընդհատուած Մանկութիւն

Ընդհատուած մանկութիւն (անգլ.՝ Broken Childhood), 2013-ի բեմադրիչ Ջիւան Աւետիսեանի նկարահանած ժապաւէնը Ղարաբաղեան ազատամարտի մասին։
2013-ին ժապաւէնը ներկայացուած է Ոսկէ ծիրան ժապաւէնի փառատօնի «Հայկական համայնապատկեր» ծրագրին եւ Քաննի 66-րդ միջազգային շուկային:


== ժապաւէնի մասին ==
Ընդհատուած մանկութիւն ժապաւէնը կը պատմէ ղարաբաղեան պատերազմի ընթացքին Մարաղայի մէջ ազրպէյճանցիներու իրականացուցած ջարդերուն եւ փոքրիկ Լենային մասին, որ 129 օր ապրելով ազրպէյճանցի կնոջ մը տունը, կը վերադարձուի հայկական կողմին:
6-ամեայ Լենային բանտէն կը տանին Ֆաթիմա Խալայի տուն, որպէսզի ան Լենային փոխանակի ռազմաճակատին կորած իր որդիին հետ: Ժամանակի ընթացքին վախն ու թշնամանքը կը վերածուին փոխադարձ կարեկցանքի. չորս ամիս ետք Ֆաթիման աղջկան կը վերադարձնէ ընտանիքին` փոխանակելով իրեն անծանօթ ազրպէյճանցի զինուորին դիակին հետ:
Լենային յուշերուն մէջ Ֆաթիման մինչեւ օրս կը սպասէ իր որդուն:


== Դերեր ==
Գրետա Մեջլումեան
Ալլա Սահակեան
Վրոյր Յարութիւնեան
Յովհաննէս Թեքկէօզեան
Բաբգէն Չոպանեան


== Մրցանակներ ==
Հրանտ Մաթեւոսեանի անուան մրցանակ՝ լաւագոյն սցենարի համար


== Նկարահանող խումբ ==
Աչտադրող՝ Արթուր Աղաբեկեան
Բեմադրիչ՝ Ջիւան Աւետիսեան
Սիւժէի հեղինակ՝ Կարինէ Խոդիկեան
Օպերատոր՝ Նարեկ Մարտիրոսեան
Երաժշտութիւն՝ Արթուր Զաքիեան
Հնչիւն՝ Հայկ Իսրայէլեան
Մոնտաժ՝ Արմէն Վարդանեան


== Արտաքին յղումներ ==
ժապաւէնը youtube.com կայքին վրայ