Mesopotamiýa medeniýeti b.e.öň IV müňýyllykda şäherler döräp başlanda emele gelip başlaýar.Şol wagtlar özboluşly ýazuw ýüze çykyp,soňra ol şina şekilli ýazga-klinopise öwrülýär.Klinopis derýaaralygynyň medeniýetiniň özeni bolupdyr.Ilkinji ýazuwyň döremegi Günorta Derýaaralygynda şumerler gelmezden öňki ýaşan ilat bilen baglanyşyklydyr.Şumerlileriň ýazuwy ilki piktografik-suratlar görnüşinde bolupdyr.Olaryň iň gadymylary b.e.öň 3200-nji ýyllar töweregine degişlidir.Şumer hatynda 600 belgi bolupdyr.Her belgi birnäçe many aňladypdyr.Şumer hatyny elamlylar,hurritler,hettler soňrak urartlar hem kabul edipdir. B.e.öň II müňýyllygyň ortalarynda bütin Alynky-Aziýa şumer-akkad ýazuwyndan peýdalanypdyr.Klinopisiň ýaýramagy bilen akkad dili halkara diline öwrülýär.