د افغان مخور تاريخپوه غلام محمد غبار له خوا په ليکل شوي زمکپوهنيز پېښليک کې داسې راغلي دي چې کله د آريانا سيمه د پردو تر واکمنيو راغلې نو د سيمو تجزيه هم پيل شوې . خو د سياسي مصالحې له کبله ډېری د رازو رازو ولاياتو خپل نومونه په لويو سيمو غوره شوي . همداسې ليکي : داسې گڼل کېږي چې د خراسان نوم د ساسانيانو له پيلنيو پېرونو څخه رامنځته شوی .او مخکې له هغه پېر څخه دا نوم نه موندل کېده . دا خبره د تورکيې لیکوالانو خپلو تاريخونو کې ياده کړې ده . همدا رنگه د ارمنستان تاريخ پوهانو هم پرې ټينگار کړی دی . دخراسان ويېکه د خور يانې ٫٫لمر٬٬ چې د ختيځپوهانو لخوا ورته د ٫٫ ختيځ لور٬٬ وېل شوي او اسان چې ٫٫ځای٬٬ بلل شوی تړنگنوم دی . سترانج يو انگرېز ختيځپوه داسې وايي : خراسان په پخوانۍ پارسي ژبې کې د لمر خاته سیمه چې ختيځ لورې بلل شوې ياده کړېده . همدا رنگه ابوالقدا يو عربی ختيځپوه د اتمې هـجري پېړۍ چې د نهمې زېږدي پېړۍ سره سمون لري داسې ليکلي : خر (خور) د لمر په مانا او اسان (آسان) دځای په مانا راځي، چې مطلع الشمس يا مشرق لورې (ختيځې خوا ) په مانا ياده شوې . همدارنگه ټولو عربي تاريخپوهانو د خراسان همدا ويېکه د پارسي ژبې څخه رااخيستې ده او د افغانستان لورې چې د عربو ختيځې خوا سيمې ته پرته ده په اشارې سره ختيځ ياد شوی دی چې استلاحي ويېکه ده او همداسې ېې د افغانستان سلاطین يا پاچايانو ته د مشرق يا ختيځې سيمې مسلمان پاچايانو خطاب کړی دی . لکه د بېلگې په توگه : ابن خرداد چې ځمکه پوهاند (جغرافيه پوه) و په خپلې لرغونې زمکپوهنې کتاب کې د افغانستان خواته د (خبر المشرق) چې د خراسان نوم هم ورکړل شوی په نوم ياد کړی دی . د سيستان تاريخ يو پخوانی تد تاریخ کتاب دی، د يو نامالوم ليکوال لخوا لیکل شوی اثر دی . په دغه کتاب کې د خراسان سيمه په څلورو وېشل شويو سيمه واکيو ياده شوې ده . د دغه وېش پدې توگه ياد شوی دی : ایران (خاوران) ، نیمروز ، باختر. همداسې ويل شوي چې هره هغه سیمه چې په شمال کې وه باختر يادېده ،او هره هغه سیمه چې په جنوب کې وه نیمروز يادېده، خو ورسره ېې ددې يادونه کړېده چې نيمروز په دوه سيمه واکيو وېشل شوی و چې ختيځه برخه ېې خراسان وه او هره هغه سیمه چې لوېديځې خواته ښکاره شوې ايران بلل شوی . همدا رنگه د افغانستان يو بل نوميالی تاريخپوه پوهاند عبدالشکور رشاد د غبار د آند سره تر ډېره همغږی دی او تر څنگ ېې په بشپړه توگه د (خراسان) وييکه د بېلگو سره داسې شنلې : د خراسان وی يا كلمه، د فخرالدين گرگاني په قول، چې په ويس و رامينکتاب كې يې راوړې ده، پهلوي بلل شوې ده. همدا رنگه زياتوي ! ""خو زما په نظر خراسان كلمه له دريو مورفيمو څخه جوړه ده، يو خور، چې د حور په شكل باندې هم دى او اوس يې مزيد اليه د خورشيد په شكل په پاړسي كې مروج دى، چې د لمر مانا لري او بل آس، چې په پښت كې اوس هم راسه د راختلو او راوتلو په معنى دى او په پهلوي كې د آس كلمه د گرگاني په قول د راختلو معنى لري او د يان جز، چې يې دى هغه د ځاى معنى لري، چې د پښتو په ياڼه كې دغه نفهوم موجود دى٬٬ ""په باميان كلمه كې هم يان راغلى دى، چې باميان يانې نوراني ځاى، نو د دغه درې مورفيمه كلمې مانا دا شوه، چې خور يانې لمر، آس راختل او يان ځاى، دا د عربي مشرق او د پاړسي ""افتاب برامد٬٬ او زموږ په ژبه کې د ختيځ مانا او مفوم وركوي.