زانایەکی مسوڵمانی کوردە و شارەزا بووە لە جیۆگرافیا و ئەندازیاری نەخشەکێشی بەتایبەتی زۆر شارەزا و تێگەیشتوو بووە لە نەخشە دێرینەکاندا ھۆکاری ناسرانی بە (پیری ڕەئیس) ئەوەیە وشەی (پیری) بۆ ئەو شوێنە دەگەڕێتەوە کە لێی لەدایک بووە کەواتە ئەم زانایە خەڵکی ناوچەی پیران لە کوردستانی باکوور ئەو شوێنەی کە {شێخ سەعیدی پیران}ی پێ ناسراوە نووسەر (ماکوان کەریم) دەڵێ : لە تورکیا تورکەکان بردیانم بۆ سەر گۆڕی ئەم زانایە پێیان وتم ئەمە زانایەکی گەورەی کوردە و ئەدمیراڵ بووە لە سووپای گەلە کەشتی عوسمانییەکان و نەخشەی ھەموو زەوی کێشاوە ! ھەروەھا وشەی (ڕەئیس) دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی سەرۆک بووە لە سوپای گەلە کەشتی عوسمانییەکان و سەرکردایەتی زۆربەی شەڕەکانی کردووە دژ بە ھێرشی پرتوگالییەکان بۆسەر خاکی مسوڵمانان ئەم زانایە لەگەڵ گەلە کەشتی عوسمانییەکاندا زۆر شوێنی جیھان گەڕاوە تا زانیاری لەسەر جوگرافیای زەوی کۆ بکاتەوە لەگەڵ ھەموو ئەو نەخشە کۆنانەی ھەبوون و دەستی کەوتووە تا بیانکاتە نەخشەیەکی تەواو ھەربۆیە سووپای دەریایی عوسمانی ڕێیان پێدابوو سوود لە کتێبخانەی (قوسطەنطەنییە) وەربگرێت وەک سەرچاوەیەک بۆ کارەکەی لە کۆشکی (تۆپکای) لە شاری (ئەستەنبوڵ) لە ساڵی ١٩٢٩ نەخشەکانی ئەم زانایە دۆزرا‌یەوە لەگەڵ کتێبەکەیدا بە ناوی (الکتاب البحریة) کە باسی وردەکاری نەخشەکەی تێدایە وەک وردەکاری سەبارەت بە دەریای ناوەڕاست و دەریای سوور و دەریای ڕەش و زەریای ئەتڵەنتیک و قاڕەکان و کەنداوەکان ڕووبارەکان و کەش و ھەوا و بەرز و نزمی ڕووی زەوی و زنجیرە شاخەکان ... ھتد ئەم زانایە توانیوییەتی ھەموو نەخشەی جیھان زۆر بە وردی لەسەر پێستی ئاسک بکێشێت بەسوود بینین لە توانای خۆی و نەخشە دێرینەکان کە دەستی کەوتوون کە شارەزاییەکی زۆری پێویستە تێگەیشتن لەو نەخشانە کە ھەندێکیان ھی (ئەلیکسەندەری گەورە) و زۆر پێش ئەویشە وەک لە کتێبەکەیدا ئاماژەی پێداوە