അതേസമയം, അങ്ങേയറ്റം സങ്കീർണ്ണമായ വ്യക്തിത്വമായിരുന്നു റുസ്സോയുടേത്. തത്ത്വചിന്തയിലേയും വ്യക്തിജീവിതത്തിലേയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിലപാടുകൾ മനസ്സിലാക്കാൻ ശ്രമിച്ചവരെ വിഷമിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ജ്ഞാനോദയചിന്തകന്മാരിൽ വിശകലനത്തിന് തീരെ വഴങ്ങാത്തവൻ എന്ന് റുസ്സോ വിശേഷിക്കപ്പെടുന്നു. ഒരേകാര്യത്തിൽ തന്നെ പരസ്പരവിരുദ്ധമായ അഭിപ്രായങ്ങളും പെരുമാറ്റവും അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്നു വരുന്നത് ആരേയും അമ്പരപ്പിക്കും. തനിക്കു ജനിച്ച അഞ്ചു കുട്ടികളെ അമ്മത്തൊട്ടിലുകളിൽ ഉപേക്ഷിച്ച റുസ്സോ തന്നെ പിന്നീട് കുട്ടികളുടെ വിദ്യാഭാസത്തെക്കുറിച്ച് എഴുതപ്പെട്ട കൃതികളിൽ എല്ലാക്കാലത്തേയും ക്ലാസ്സിക്കായ എമിലിൽ ഇങ്ങനെ എഴുതി:-