Удачнайга, Айхалга, Накыыҥҥа халыыс хостонуҕуттан Марха өрүс уута киртийбитэ биллибитэ. Маны таһынан 1974 с. Удачнайга “Кристалл”, 1976 с. Марха биэрэгэр “Кратон - 3” диэн сир аннынааҕы дэлби тэптэриилэр ыытыллыыбыттара кэлин биллибитэ. Онон Марха уута киртийэн дьон туругар дьайара биллэн турар. Ол иһин олохтоохтор айылҕабытын харыстыыр, чөлүгэр түһэрэр туһунан куруук туруорсаллар. 1980 с. медицина билимин дуоктара Кривошапкин В.Г, 2001-2003 с.с. СГУ мединститутун учуонайдара, 1995 с. Москубатааҕы Бүтүн Арассыыйатааҕы эндокринология институтун учуонайдара Ньурба улууһун, ордук Марха сүнньүгэр сытар нэһилиэктэр дьоннорун чинчийбиттэрэ. Ол чинчийиилэр түмүктэрэ ыарахан. Маалыкай, Дьаархан олохтоохторун уҥуох-сүһүөх, араак ыарыылара өрөспүүбүлүкэ орто көрдөрүүтүттэн 8-9 төгүл элбэҕэ быһаарыллыбыта. Оттон мединститут чинчийбитин кэннэ Маалыкай олохтоохторун эндэкриннэй ситимнэрэ уонна бүөр ыарыылара 10 төгүл өрөспүүбүлүкэ орто көрдөрүүтүттэн үрдүгүн быһаарбыттара. Кэлин үчүгэй-киэҥ чинчийии ыытылла илик. Ол туһунан туруорсуу ыытыллар да кыаллыбакка турар. Киэҥ дириҥ чинчийии ыытыллан баран, дьон доруобуйатын чөлүгэр түһэрэргэ улахан дьаһаллар олохтонуохтаах этилэр. Марха уутун ыраастыыр кыра станция 2014 с. ыам ыйыгар үлэҕэ киирбитэ. Ону Лазарев Николай Егорович 1914-2015 с. үлэлэппитэ. Онтон ол станциябыт алдьанан үлэлээбэтэҕэ.1916 с. улахан станция үлэҕэ киирбитэ, ону Торохов Анатолий Васильевич үлэлэтэ сылдьар. 19 л бытыылка сыаната 130 солк. Ол биһиэхэ, тыа дьонугар ыарахан. Ыал үксэ муус уутун сайыннары, кыһыннары иһэр.