Dina mangsa pamaréntahan R. Adipati Kusumahdilaga,rel sepur mimiti diwangun,benerna ping 17 Mei 1884. Kalawan asupna rel sepur ieu puseur dayeuh Bandung beuki rame. Nunyicingan na sanes ngan pribumi,bangsa Eropa,sarta Cina ogé mimiti cicing di puseur dayeuh,akibat na perekonomian Dayeuh Bandung beuki maju. Sanggeus wafat gagantina diangkat R.A.A. Martanegara,bupati inipun kakoncara minangka perencana dayeuh anu jempolan. Martanegara ogé dianggap sanggem ngusikkeun rahayat na kanggo berpartisipasi aktip dina nata wilayah kumuh barobah kaayaan padumukan anu méré nah. Dina mangsa pamaréntahan R.A.A. Martanegara (1893-1918) ieu atawa benerna dina ping 21 Pebruari 1906,Dayeuh Bandung minangka puseur dayeuh Kabupatén Bandung robih statusna barobah jadi Gementee (Kotamadya).