ဘာသာစကားရပ် ပညာအလိုအားဖြင့် ဂျာမန်ဘာသာသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ၊ စကန်ဒီနေဗေးယန်းဘာသာ၊ ဂရိဘာသာ၊ အိုင်ရေးနီယန်ဘာသာ၊ သက္ကဋဘာသာ စသည်တို့၏ အရင်းခံ ဖြစ်သော အင်ဒိုယူရိုပီယန် ဘာသာမျိုးရင်းတွင် အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ အချို့ဘာသာ စကားရပ်ပညာရှင်တို့က အင်ဒိုယူရို ပီယန် ဘာသာမျိုးရင်းကိုပင် အာရိယန်ဘာသာမျိုးရင်းဟု ယနေ့ တိုင် ခေါ်ဆိုလျက် ရှိကြသည်။ ထိုဘာသာမျိုးရင်းမှခွဲလာသော ရှေးဟောင်းဂျာမန်ဘာသာကို လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂ဝဝဝ ခန့်က စကန်ဒီနေးဗီးယား တောင်ပိုင်းနှင့် ဒိန်းမတ်နယ်တို့တွင် ပြောဆိုကြသည်။ ထို့နောက်၌ကား ယင်းရှေးဟောင်း ဂျာမန် ဘာသာသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားပြန်ရာ အထက်ပိုင်း ဂျာမန် ဘာသာနှင့် အောက်ပိုင်း ဂျာမန်ဘာသာဟူ၍ ဖြစ်လာပြန်သည်။ အထက်ပိုင်း ဂျာမန်ဘာသာကို ဂျာမနီအလယ်ပိုင်းနှင့် တောင် ပိုင်း ကုန်းမြင့်ဒေသများ၌ ပြောဆိုကြသည်။ အောက်ပိုင်းဂျာမန် ဘာသာကိုမူ ဂျာမနီမြောက်ပိုင်း အနိမ့်ဒေသများ၌ ပြောဆိုကြ သည်။ ယခုခေတ် ဂျာမနီနိုင်ငံ အနှံ့အပြား၌ အထက်ပိုင်း ဂျာမန်ဘာသာလျှင် လွှမ်းမိုး၍ နေလေသည်။