ʻI he aʻu ko ē ki he senituli 12, na'e 'iloa e Tu'i Tonga he loto Pasifiki- mei Niuē, Haʻamoa, vahe hahake ʻo Fisi, Lotuma, ʻUvea mo Futuna, Niu Kaletōnia ki Tikopia; ʻo talanoa ai e kau fakatotolo 'e ni'ihi ki ha 'Emipaea Tonga. 'I he teautaʻu 15 ki he 17, na'e lahi hake ai e ngaahi tau fakalotofonua 'i he fonua. Ko e vaha'a taimi 'eni na'e lahi ai e 'a'ahi 'a e kau papālangi ʻo kamata meí he ongo folau mei Holani ko William Schouten mo Jacob Le Maire (naʻá na 'a'ahi ki Niuatoputapu) he 1616, Abel Jaszoon Tasman 'i he 1643 (na'á ne 'a'ahi ki Tongatapu mo Haʻapai). Na'e toki hoko ki ai ha kau kaivai 'iloa mei ʻEulope 'o hangē ko Kapiteni Semisi Kuki (tautahi ʻa Pilitānia) he ta'u 1773, 1774 mo e 1777; Alessandro Malaspina (tautahi 'a Sepeni) he ta'u 1793; fuofua ha'u 'a e kakai fakamafola lotu mei Lonitoni he ta'u 1797, pea mo e tangata fakamafola lotu mei he Siasi Metotisi Faka-Uēsiliana ko Rev. Walter Lawry ʻi he taʻu 1822.1826 hake mai ai misinale ko misa Tomasi 'i Hihifo mo hono kaunga fononga ko hutchinson.