മുതലാളിത്ത ഉൽപാദനം വൻകേന്ദ്രങ്ങളിലേയ്ക്ക് ജനങ്ങളെ ഒരുമിച്ച് ചേർക്കുകയും നഗരജനസംഖ്യയിൽ മുമ്പത്തെക്കാളും വർദ്ധനവുണ്ടാവുകയും ചെയ്തു. ഇതിന് രണ്ട് ഫലങ്ങളാണുണ്ടായത്. ഒരുവശത്ത് സമൂഹത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ ചാലകശക്തിയിലേയ്ക്ക് കേന്ദ്രീകരിക്കുകയും മറുവശത്ത് മനുഷ്യനും ഭൂമിയും തമ്മിലുള്ള രാസവിനിമയപരമായ പാരസ്പര്യത്തെ ഇത് തകർക്കുകയും ചെയ്തു. അതായത്, ഭക്ഷണമായും വസ്ത്രമായും മനുഷ്യർ ഉപയോഗിക്കുന്നതൊന്നും തന്നെ മണ്ണിലേയ്ക്ക് തിരികെ കൊടുക്കുന്നില്ല. അതിനാൽ തന്നെ മണ്ണിന്റെ ഫലഭൂയിഷ്ഠത നിലനിർത്തുന്നതിനുള്ള സ്ഥായിയായ പ്രകൃതിദത്ത സാഹചര്യത്തെയാണ് ഇത് തകർക്കുന്നത്... രാസവിനിമയങ്ങളെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള സാഹചര്യങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ ഒരു സാമൂഹ്യ ഉൽപാദനത്തെ നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള നിയമരൂപമെന്ന നിലയ്ക്കും (Regulative law) മനുഷ്യവർഗത്തിന്റെ പൂർണവികാസത്തിന് അനുഗുണമായ ഒരു രൂപമെന്ന നിലയ്ക്കും ഘട്ടംഘട്ടമായ മണ്ണിന്റെ പോഷണങ്ങളുടെ പുനഃസ്ഥാപനം നിർബന്ധിതമാവുകയാണ്. മുതലാളിത്ത കൃഷിയിലെ ഏതൊരു പുരോഗതിയും തൊഴിലാളികളെ മാത്രമല്ല മണ്ണിനെ കൊള്ളയടിക്കാനുള്ള കലയിലെ പുരോഗതികൂടിയാണ്. ഒരു നിശ്ചിത കാലത്തിലേയ്ക്ക് മണ്ണിന്റെ ഫലഭൂയിഷ്ഠത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിലുള്ള പുരോഗതി കൂടുതൽ നീണ്ട കാലത്തേക്ക് നീണ്ടുനിൽക്കേണ്ടുന്ന ഊർവരതയുടെ സ്രോതസ്സുകളെ തകർക്കുന്നതിലേക്കുള്ള പുരോഗതിയാണ്. എല്ലാ സമ്പത്തിന്റെയും യഥാർത്ഥ ഉറവിടങ്ങളെ - മണ്ണിനെയും തൊഴിലാളികളെയും - ഒരേസമയം തകർത്തുകൊണ്ട് സാങ്കേതികവിദ്യകളെയും സാമൂഹ്യോൽപാദന പ്രക്രിയയുടെ ചേരുവകളെയും വികസിപ്പിക്കുകയാണ് മുതലാളിത്ത ഉൽപാദനം ചെയ്യുന്നത്.