ग्वाँसी भनेको भगवतीको रुप हो । भने समैजी भनेको शम्भूजी शंकर मानवरुपमा हुन् । यी देवता कश्यप गोत्रका दियाकोटी वोहरा र कश्यप गोत्रकै वगिस्ता भट्ट ब्राह्मणसँग कुमाऊँ गढवालको जोगेश्वर र वागेश्वरबाट आएकाहुन् । ग्वाँसी समैजी देवता वोहरा र भट्टको डोकोमा आएपछि वोहरा र भट्टको बास कुम्भीभ्mयाल (वड्डी मछेली)मा भएछ । यहाँ बासभएको राती सपनाहुँदा तिमिहरुको डोकोमा आएको ढुङ्गारुपी पत्तथर म शालीग्रामरुपी ग्वाँसी समैजी देवता हुँ । म अव यही कुम्भी भ्mयाल (वड्डी मछेली)मा बस्छु तिमिहरुले मलाई यही पूजा गर्नु भनेर राती सपनामा भनेको कारण वोहरा र भट्टका पूर्खाले पनि सल्लाह गरी अव हामी पनि यतै बसौ भनेर वोहराहरु मौरी (वुडेतोला देखि पश्चिम) र वगिस्ता भट्ट कुँणी(सहजपुरदेखि तल) बसेकाहुँन । ग्वाँसी समैजीको कार्तिक शुक्लपक्ष दशमीमा जाँत भएर ढृङ्गयानी,मस्से,जोरायलको दियाकोट, दोकोटमा पूजिन्छ । भाद्रशुक्ल पक्षको दशमीमा मौरीमा पूजिन्छ । मालिकाको घाँट भाद्रशुक्लपक्ष पुर्णिमा(जनैपुणर््िामा) को दिन समैजीले आप्mना टाउकोमा राख्छ । माघ शुक्लपक्ष दशमीमा कुम्भीभ्mयाल मछेलीमा ग्वाँसी समैजी पुजिन्छ । कुम्भीभ्mयालमा ग्वाँसी समैजी पुजिने समयमा वगिस्ता भट्टका पूर्वजले समैजीलाई भनेछन् त अवतार हुन्छस तर ग्वाँसी अवतार हुँदैन् ग्वाँसीको पनि अवतार हुनु पर्यो भनेपछि त्यसो हुँदैन् भनेर समैजीले भनेछन तर वगिस्ता भट्ट ब्राह्मणले मानेनन् जिद्दी गरे यसबाट दिग्दार भएका समैजीले हे वैना –वहिनी भनेर पुकार गर्दा त्यहाँ बाघ आयो र ठूलो ढुङ्गामा उभिएर खोस्र्यो पुजारीले बाघलाई टिका लगाउँन सकेनन् । त्यो बाघले पूजारीलाई आप्mनो पिठ्यूमा राखेर गायव भएछ । त्यसपछि पूजारीका अन्य सन्तानले हाम्रो पुजारी गायव गर्ने भनेर यी देवतालाई नपूज्ने निर्णय गरेपछि वुँडरका ओझा ब्राह्मण वगिस्ता भट्टका भान्जा खलक भएकाले तिनलाई पूज्न दिएकाहुन् । समैजी भित्र वेताल, पासो, भगवती सहितका देवता हुन्छन् । ढुङ्गयानीमा कश्यप गोत्रका साउँदहरु मस्सेमा क्षेत्री भण्डारी,दोमा छेडाल र अलडे सिह, वैतडी पुर्चडीका बम र क्षेत्री भण्डारीहरु,डोटी बोगटान को घाङल गाविस अन्तरगतको जमनचौकामा वोगटानी मल्ल पनि समैजी पूज्ने गर्दछन् । बझाङ्गमा मालको समैजी भनिन्छ । मौरीरुप धारण गरेर मुसलमानको राजा नवावलाई मार्न पनि समैजीले सघाएको वताईन्छ ।