ای شهرستُن سابقه ی تاریخی زیادی دره، دیلمان خاستگاه یته از قدرتمند ترین سلسلن ایران به نُم آل بویه ایسه که حتی بتنسن بغداد را نیز تصرف بوکونن. ای سرزمین که پناهگاه شیعیان مشهور بو، دانشمندن زیادی را نیز به جامعه ایران تحویل هده که ذکر ایشُنِ احوال و آثار کتب تاریخی و علمیه زینت ده. ساکنان ای منطقه دیلمه، گالشی هایی ایسن که دلفک دامنن می ین و ییلاقات می ین زندگی کونن و دامداریه مشغول ایسن و از گیلکی و دیلمی فرهنگ برخوردار ایسن و ایشُن لهجه شرق گیلُنیُنه مُنه. زبان بخش مركزي گیلکی و زبان مردوم کوهستُنی دیلمی ایسه که شُنُ امُنِ چندین ساله واسی، شبیه هم ببُ. ای شهرستُنِ اقتصاد متکی بر کشاورزی و دامداری ایسه. البته با گوتن که ای مردم باغداری، زنبور داری، نُقُن داری و ماهی پرورش مشغول ایسن.