ئەم زانایە زۆر بە وردی ھێڵەکانی جیۆگرافی پانی و درێژی زەوی لەسەر خەریتەکە داناوە ئەمەش زۆر سەرسووڕھێنەرە و چۆنێتی ئەم وردەکارییە تا ئێستا سەری لێ دەرناکرێت چۆن ئەمە کراوە ؟! چونکە لە ساڵی ١٧٦١ ئامێری کێشانی ھێڵەکانی پانی و درێژی زەوی دۆزرایەوە کە ئەویش بە نزیکەییە لەلایەن زانای بەریتانی (John Harrison) ھەر لەبەرئەوەیە کە خەریتەکەی (پیری ڕیس) ھەتا ئەمڕۆ جێی سەرسووڕمانە چونکە زانیاری موستەحیل و شوێنی نەزانراوی وەھای تێدایە کە تەنھا لەو خەریتەدا بوونی ھەیە بۆ نموونە لە کتێبەکەیدا لە ساڵی ١٥٥٩ خەریتەی خاکێکی تێدایە پانتاییەکەی ١٦٠٠ کم ھەردوو ئالاسکا و سیبیریا وەک پردێک بە یەک دەگەیەنێت بەڵام بەھۆی تواناوەی بەفری قوطبی باکوور و بەرز بوونەوەی ئاستی ئاوی دەریا ئەو پردی بەیەکبەستنە دیار نەماوە لە ئێستادا