გჷნოჩამათ ოფუტეშ ცენტრიშე ბჟაეიოლშა ჸოფე უგშურთუმუ ტყა, მუთ უგურკვიებუ ბაძაძით გორჩქინელი დაჩხირიშ გეშა გეგნოჭველე, მუდგაშ უკულით თე აბანც ოფუტე კახათიშე გოშხვენერაფილო ქიგედვალუ ,,ნაჭვი"" კახათი. თე ტერიტორია ორხველუდ თრუმე მანუჩარ ანჩაბაძეს, ათეშენ თე აბანც მანჩაშ (მანუჩარიშ) კახათისჷთ უძახჷნა. უკულნეშის თე აბანც ქიგიადუ ახალკახათიქ. ახალკახათიშ ტერიტორიაშ გოფართანაფაქ მოხვადჷ 1919 წანას მეძობელი ოფუტეეფიშ (დარჩელი, ოქტომბერი, კოკი, კახათი) ნორთეფიშ მეძინათ. ოფუტე დუდშენო ორხველუდჷ კოკიშ ოფუტური სხუნუს. 1971 წანას დენტკიცჷ ახალკახათიშ ოფუტური სხუნუშ აღმასკომქ. 1920-1921 წანეფს დირსხუ ახალკახათიშ დოჭყაფურ სკოლაქ, 1954 წანას გეგნიკეთჷ 7 წანამი სკოლათ, ოდო 1968 წანაშე ოშქაშე სკოლათ. 1941-1945 წანეფს მოსოფელიშ ლჷმაშა გჷშაჭანაფილქ იჸუ 193 ახალკახათარქ, ნამუეფშეთ 103-ს ვა დართინჷ, ნამუეფიშ ჯოხოშ მაშინაფალო ოფუტეს გოკიდილიე უკახლე ვა დორთელეფიშ პარკი სტენდით. ახალკახათარეფი საქორთუოშ ტერიტორიული ედომუშამობაშო ლჷმას ოკათუდეს.