Single periodic block يواځينی دوراني بلاک پدې ډول بلاکونوکې دComportment او Sub comportmentکوم چې په يوه دنبات دژونددوران کې بيانوي کېدلو ته اړتيالري . يو دوراني بلاک اوپاتې Comportment بغيرد دوراني بلاک دتعينولوڅخه ساتل کيږی. Clone کلون ديوه نبات څخه د نمويي تکثيررامنځته شوي اولادونه فردي کلون بلل کيږي. که چيرې مونږدولې اوسفيدارديووالدڅخه جداجداقلموڅخه دتکثيرلپاره کاراخلوهم دنوموړي نبات کلون بلل کيدايشي .د دې طريقي پوسيله تکثيرهم ګټې اوهم تاوانونه لري. ګټې يې دادي چې دقلمې پواسطه تکثيرکوونکی نبات چټکه وده کوي، ښه اقتصادي طريقه ده اوهم دهرزه ګياوودودې چانس راکموي. همدارازښايي دطبعي اغيزپواسطه ډيرکم متضررشي اوخپلواولادونود Off Springs جنيټکي جوړښت يې هم دمورنۍ نبات سره يوشان وي. چې له کبله يې دجنيټيکي تغيراتو درامنځته کيدوچانس هم کم وي. Seed orchards دښه تخم لپاره دباغ جوړول له ډيرپخواڅخه داسې ګڼل کيږي چې ديوراتلونکي نبات کيفيت دتخم په کيفيت پورې تړلی دی چې له همدې کبله دښه کيفيت لرونکوتخمونوتوليدته ډيره پاملرنه کيږي. چې پدې اړه کرنه نن ورځ ډيره مخکښه ده خوسلويکلچرتراوسه پورې داسې کومې پايلې ندي ترلاسه کړي خوپدې اړه يې هڅې روانې دي په خاص ډول پدې وروستيولسيزوکې ، ترڅوغوره نتايج ترلاسه کړي. Forest management دځنګلونوتنظيم ديوځانګړي هدف لپاره دځنګل درياست دټولواجرايوي، ساينسي، اقتصادي اوټولنيزاصولو عملي تطبيق دځنګل تنظيم بلل کيږي. ۱ – زمونږدځنګل دپاليسۍ مطابق بايدځنګلونه دتجارتي مقاصدوپه اساس تنظيم شي. ۲ – بايدزيات موثرعملي کيدونکي تخنيکونه استعمال شي. ۳ – يوباثباته تجارت دوامداره ګټې ورکولوته اړتيالري که چيرته دموقعيت کيفيت يې زيان رسونکی نه وي. ۴ – په ځنګلدارۍ کې جدي پرېکړوته اړتياليدل کيږي ځکه بايددډيرواستفادولومړيتوبونه وټاکل شي. کوم چې دمنجمنټ داهدافودترلاسه کولولپاره ترټولوغوره وړانديزته لارهواروي نوځکه بايدمنجمنټ د ملي ځنګلدارۍ پاليسي مطابق جوړشي . ۵ – ادراوي پرېکړې بايديواځې دساحې داقتصاديت په اساس ترسره نشي بلکې فزيکي ،ټولنيزاوسياسي وضعيت ته هم پکې پاملرنه وشي ترڅوددغې ساحې توليدپه خپل حال وساتل شی. ۶ – دلرګي دتوليدله نظره دځنګل دساحې په خواکې اودGrowing stock په هکله خبرتياهم ډيره مهمه ده کوم چې ددغې ساحې په توليدباندې ډيرتاثيرلري. ۷ – دبيلابيلوساحوياموقعيتونوپه هکله خبرتياځکه ډيره مهمه ده چې ددې پواسطه مونږمعلومولی شوچې په څومره کلونوکې څه شی ، چيرته اوڅومره توليدکړو. چې پدې توګه دماشين الاتواستعمال هم تنظيميدلی شي چې هرکال يې يويوواحددپوخوالي په توګه قطعه کيږي. ۸ - Growing stock ديوځنګل دManufacturing plant وړاند ې کوونکي وي. چې بايدوخت په وخت تازه وساتل شي. مثلاً د stock بيلابيلې نوعې ، ترکيب، مختلف العمره اوهم عمره طبعي اوهم دسايزپه لحاظ بيلابيل نباتات. Stocking په يوايکړځنګل کې دلرګيوياونودتعدادښکارندوۍ وي چې له کبله يې دتجارتي استفادې لپاره اقتصادي موثريت رامنځته کيږي. ۹ - په پاکستان کې په ټولوځنګلي ساحوکې دخلکواوسيدل يونه حل کيدونکې ستونزه ده نوبايدپلان په جوړولوکې دډيروخلکويوځاې کيدنه په نظرکې ونيول شي. ځنګلونه عموماً دنباتي ټولنوڅخه رامنځته شوي کوم چې دلرګينې ودې درلودنکي دي. ځنګلي سيمه طبعاًدځنګلونودقوانينولاندې رامنځته کيږي. عموماًځنګلونه دنباتاتواوحيواناتودبيلابيلو ډولونودرلودونکي وي. کوم چې يوله بل سره اړيکې لري. اودځمکې يوه برخه يې احتواکړې وي. ځنګلونوموجوديت انسانانوته دډيروګټوبښونکی دی که څه هم هغه يواځې دچارتراشوتوليدپه خاطروي. اوکه دنوررواړخونولکه حفاظت له پلوه دځنګلونوپه تنظيم کې دځنګلونوډېره استفاده يوعمومي هدف دی خصوصاً په Public owned forestry system کې دځنګدارۍ هربخش لکه وحشي ژوند، دڅړځايونواداره اوتنظيم ، داوبودذخيرې تنظيم يوبله سره ډېرې نږدې اړيکې لري اوهريويې دجلاجلاخصوصياتودرلودونکي وي.هريوځنګل ښايي يوله بل سره خپل موقعيت ، هدف، خاورې، ترکيبي اجزاوواوياهم دچارچاپيره خواصوله نظره فرق کوي يعنې په يوه ساحه دوه يوشان ځنګلونه شتون نه لري. دابه هم يوه ستره غلطي وي چې په يوه عين ساحه کې ددوه ځنګلونودتنظيم لپاره عين عملي کاراوترتيب وټاکل شي . Forest resource :-ديوې ځنګلي سيمې ټولوهغه خواصوته شامليږي کوم چې انسانانوته دارزښت درلودونکي وي . چې دغه ټولې منابع دانسانانوپوسيله تنظيميږي.يعنې دانسانانودغوښتنوپه اساس رامنځته کيږي. دForest resource management داهدافواومفاهيموبدلول ديوځنګل څخه دخلکوپه غوښتنوپورې اړه لري. عموماً دځنګلونوتنظيم دلاندې اهدافودرلودونکی وي. ۱ – دGrowing stock د Composition اوجوړښت کنترول. ۲ – دځنګلي توليداتومارکيټنګ اوحاصل راټولول . ۳ – دځنګل ددارايي اوفرسونل تنظيم . په پاکستان کې دځنګلدارۍ چاپيريال دفزيکي ، اجتماعي اوکلتوري فکتورونوتراغېزې لاندې واقع دی. کوم چې دځنګلونوشتون اوشرايط تراغيزې لاندې راولي . که له يوې خوادځنګلونه دباارزښته ،طبيعي اوبيانوي کيدنکي منابعوپه حيث ګڼل کيږي. خوله بلې خوادځينو عواملوله کبله يې په دوامداره توګه سوئ استفاده کيږي. داهيوادنړۍ په کچه غوره دځنګلونوملي پاليسي خورياستونه يې دځنګلونودهراړخيزومقاصدولپاره استعمالوي . په زياته پيمانه ځنګلي ساحې دNon forest داستفادې په خاطرخصوصاً دزراعت لپاره تراستفادې لاندې راوستل کيږي. دانسانانواوحيواناتومخ پرزياتيدونکی شميريې دموجوده ودې پرمخ ترټولوزيات دزيان ورادوونکی دی په زياته پيمانه په کليوالي ساحوکې اوسيدونکي خلک، که څه هم په ځنګلونوپورې دهغوۍ ژوندتړلی خودځنګلونواهميت يې ترسترګوغورځولی دی. په سياسي توګه هم دځنګلونولپاره هيڅ سياسي حمايه نده ترلاسه شوې خوپه ځينواړخونوکې لکه دوحشي ژوندساتلوکې ځينې کليوالی نهادونه کارکوي اويوڅه ويښتيايې رامنځ ته کړې ده. ځنګلونه دتيروڅوکلونوڅخه زياته پاملرنه ترلاسه کړې چې لاملونه يې پرلپسې طبي افات لکه دځمکې ښوييدنې ، سيلابونواووچکالۍ دچارتراش اوسوخت دلرګيوکمبودهم نن ورځ دځنګلونوپروړاندې توجه زياته کړې ده . خصوصاً په کليوالي ساحوکې چېرته چې لرګی دانرژۍ يوه مهمه منبع ده . Scope of forest management دځنګل دتنظيم ساحه منجمنټ هغه پروسه ده کومه چې دخلکوداهدافواوارزوګانوته درسيدولپاره دپرېکړودتصميم نيوونکي وي. دمنجمنټ هره پروسه ديوطرزالعمل اويايوي لارې غوره کول دي .ترڅوهدف ته رسيدل ترلاسه شي. دمنجمنټ هدف اصلاً دځنګل دپاليسۍ Owner دغوښتنوپه اساس ټاکل کيږي. Owner خپل ټول اهداف ديوطرزالعمل په ترتيبولوسره ترلاسه کوي. کوم چې هغوۍ دهدف دترلاسه کولولپاره ټاکي. پرېکړې عموماً ددرې ډوله معلوماتوپربناترسره کيږي. چې په لاندې ډول دي. ۱ – Ends ۲- Means ۳ – Valueless چې Ends يې دهغه مجموعي اهدافوڅخه عبارت دی کوم چې ددغه Enterprise څخه ترلاسه کيږي. Means يې هغه ټول فزيکي ،مالي، اوماشيني منابعوڅخه عبارت دی. او Valuelessيې هغه ګټې دي کومې چې ترلاسه کيږي. پاليسي ديوې کارخانې داهدافوښکارندوۍ وي کوم چې عموماً هغه اړخونوته کومه چې ډيره پاملرنه غواړي ځانګړي دمنجمنټ اصول په نظرکې نيسي . پاليسي عموماً دمشراوغړوپواسطه اوهم دخارجي ايجنسيوپواسطه ټاکل کيږي. همدارازښايي دپالسي په جوړولوکې اقتصادي اواجتماعي قواوې هم برخه اخلي . پلان کوونه هم پخپله ددرې فعاليتونودرلودونکي دي چې عبارت دي له دارقاموراټولول ، تجزيه اوتخنيکي اړتياوې داهدافوټاکل اودفعاليتونوترسره کول په موثرډول عموماً پلان نيونه په يوه اداره کې په بيلابيلوسطحوکې دبيلابيلواداره کوونکودنده ده . چې دپلانونواجرايې بيادټيټې سطحې دنده ده همداراز دهرEmployee په کارګمارلوکې يې روش تګ په هکله معلومات ترلاسه کول لازمي دي. هر يوګماريدونکی بايدداهدافودترلاسه کولولپار ه ښکاره فکرولري. اوداهدافو دترلاسه کولولپاره په خپل مسوليت باندې پوهه شي . چې دالامل ددې سبب ګرځي چې ترديدله منځه ولاړشي اوښه همکاري رامنځته شي . Production in forest is along time process دونووده تراستفادې وړشکل پورې رسيدل يوه څه وخت نيسي چې دغه وخت کيدايشي دڅوکلونو په منځ کې وي ياهم کيدايشي دځينوحاصلاتولپاره دوخت په نظرکې نيول هيڅ مهم نه وي لکه دچارتراش لپاره . دځنګلي ونوودده يزه موده دځنګل دونوپه نوعوپورې اړه لري دخپلې ودې په مرحله کې ونې بيلابيل داستفادې وړحاصلات ورکولی شي. مثلاً که يوه ونه دخپلې ودې په اولووختونوکې قطعه شي ښايي يوه ستن (Pole)ورکړي. اوکه چيرته دخپلې ودې لپاره په اخرووختونوکې قطعه شي ښايي چارتراش اوسوخت لرګي ورکړي. ديوه ځنګل اداره کوونکی دځنګل دتنظيم په هکله بيلابيلې نظريي لري . دونودکينولوپواسطه په بيلابيلووختونوکې بيلابيل محصولات ترلاسه کيږي. دځينوونودبعضواويا ټولومحصولاتوترلاسه کولوپه خاطردوخت دوران دکينولوپه کرلوپه هکله ، يوه بله ډيره مهمه نظريه ده کومه چې په وخت پورې تړلې ده . چې دغه تغيرات ښايي دټکنالوژۍ داستعمال دحاصلاتوراټولودغوره ميتودونواوياځينونوروعواملوپواسطه ترلاسه شي. مثلاًهغه ونې چې حاصل راټول يې غيراقتصادي وي اوپه خپل ځاې پرېښودل شوی وي کيدايشي چې دخاموموادو ديوې مهمې منبع په حيث ترې استفاده وشي خصوصاً دکاغذپه جوړونه کې. دونودقطه کوونې پواسطه ښايي چې ديرمحصولات لکه چارتراش اودسوخت لرګي لاسته راشي څومره ونې چې وده کوي چارتراش توليدوي ديوه محصول په توګه چاتراش هغه وخت ترلاسه کيږي کله چې دونې څخه قطعه کړل شي. ولاړې ونې Growing stock جوړوي کوم چې په ځنګل کې داچول شوې پانګې ښکارندوۍ وي. Forest provide multiple Benefits که څه هم ځنګل يواځې دچارتراشوپه هدف کرل شوی اوکه دبل هدف لپاره خوډيروتقاضاووته ځواب ويونکی دی دخلکوډېرې اوګڼې غوښتنې دځنګلونوپواسطه پوره کيږي. دځنګلونوپواسطه محصوصه اوغيرمحصوصه محصولات ترلاسه کيږي. چارتراش ، دسوخت لرګی، پوستکی،دوايانې، ميوې،ګلان ،ژاولې اونورمحصولات ځنګلي محصولا ت دي. که يوځنګل کينول کيږي اوځانګړی هدف ترې ترلاسه کيږي يعنې که چارتراشوتوليديادغرونو دساتنې په منظوروي په عين وخت کې نورې ګټې هم لري. ځنګلونه په مشکل سره په ضعيفه اوناهمواره ځمکوکې جوړيږي ځنګلونه په مشبوع خاوروکې چې ځمکه دکرکيلې لپاره استعماليږي نه حاصليږي. دادزراعت نتيجه ده چې په ښاري کيدنه ولاړ دی .چيرته ترټولوښه دځمکې لاس رسی موجوددی. په عمومي توګه دقلبوپوسيله ايښودل کيږي. دنفوسوزياتوالی اودغذاغوښتنه ټولومناسبوځمکوته انتقال شوې ده .دځنګلونوڅخه دټولونوموړواستعمالاتوته . انکشافي فعاليتونه لکه دطاقت توليداوداوبوحاصلخيزي کول هم په ځنګلي ځمکوکې موجوده نه وي. داسې کيدايشي چې وويل شي. چې هغه ځمکه چې دزراعت لپاره مناسبه نه وي اويانورواقتصادي استعمال لپاره اوس دځنګلونودتاسيس لپاره پريښودل کيږي. چې دادځنګل په اداره تاثيرکوي. ځکه تقاضاوي دحفاظت اوحاصل ټولونه ترلاسه کول ستونزمنه وي په قيمتي توګه اودادارې په ګټه اخستنه کې غيرمکمل اوپه خپل وخت کې بې فايدې وي. دځنګلونوپه تنظيم کې دځنګل يومدير کولی شي دځنګل دکرلولپاره کاروکړي چې محصوله مقاصدترې ترلاسه شي. ددغه کارپه اجراکې بايدڅلورومهموسوالوونوته ځواب ووايي . ۱ – ددې بايدڅومره ځاې پرې کړی شي. ۲ – کله پرې کړی شی ۳ – چېرته پرې کړی شي. ۴ – اوڅنګه پرې کړی شي. ۱ – په يوتنظيم شوي ځنګل کې څومره ځاې داستعمال لپاره پرې کړی شي. دايواځې دمارکيټ په کتنه کې دتقاضالپاره نه زياتيږي. دځنګلي توليداتولپاره مګردپرېکوونې په لور چې پکې انکشافي اصطلاحات رامنځته شي په کرل کيدونکي Stock کې ترڅوپه اينده کې باکيفيته اومناسبه ګټه ترلاسه شي. ۲ – څه وخت دپرې کوونکې څخه ويستل شي دابايدفيصله شوي وي دکرل کيدنکوشرايطوپه ذريعه دتوليداتولپاره دمارکيټ اوغرضې په اړه اودسيلويکلچر اوRegeneration دغوښتنوپذريعه وي.عمراودپرې کوونکې وخت يوه مهمه پاملرنه ده . ۳ – چېرته پرې شوي ويستل شي؟ دمارکيټ دپوښښونوپذريعه دافيصله شوې وي چې چېرته انتقال شي. په ساده طريقه ورڅخه حاصل ټول کړی شي.په عملياتوکې اقتصاد، دکاريګرلاسرسی، دځمکې حفاظت دخاورې دحاصلخيزۍ ثبات دبلانس جوړول اوداسې نور . ۴ – څنګه بايدپرې کوونه اجراشي؟ دپرې کوونکې درجه دځنګل دونوپرځاې دنوونيالګيوکينولوپورې تړاولري. اوداړينوحالاتوايجادول يعنې کم ترکمه مناسب وخت ورته دنوې Stock دکينولولپاره موجودوي. بايدداهم روښانه وي چې دځنګل دکرل کيدونکي Stock ځاې پرځاې کوونه موجودوي. اودځنګل پوهنې داساساتوپرمنجمنټ بوټي پرې کړی شي.اودسهمي بلانس داجراکولولپا ره اودونوپه جوړښت کې دعمرتقاضاموجودوي. اوڅرګنده وي چې په اينده کې يوه معلومه فيصله شوې ګټه اخستنه ورکړي. ديوکال وروسته بل کال دځنګل په تنظيم کې دقطعه کوونې هد ف دی. اوياهمدارنګه حاصلاتوکې چټک عايدات لري. دادعلمي ځنګل پوهنې مجموعه اوتفريق دی . دځنګل دتنظيم هد ف په ګډون دمختلفوفعاليتونوپه لاندې ډول دي. 1 – دکرل کيدونکي Stockکنټرول چې دابي ساختما ن اوتشکيل دی. a – دساحې مقبوليت. b - دانواعوانتخاب اوټاکنه. c – ځنګل دپرې کوونې په ذريعه برابرول. d – دتوليدراټولول. e – Regeneration f – دامراضواوافاتوڅخه حفاظت. 2 – دځنګل دتوليد توزيع اومارکيټنګ. a– انتقال اوارتباط b – دLoggingپلان c – دبازارموندنې معلومات d – دتوليدخرڅلاو. e – تجديدنظر. 3– دځنګل دجايداد څخه حفظ مراقبت. a – دځنګل سازمان. b – داوس اواينده لپاره دريکارډاخستل . c – دځنګل پوهنې دپرسونل اداره اوتنظيم. d – نظرکتنه اوکنترول. e – دکاريګلوتنظيم اواماده کول . f – وروستی کنټرول اواقتصاد. g – دټولنيزوټولنوهڅول. - hداوس اواينده لپاره دريکارډاخيستل. دکرنې ميتودونه ياطريقې(Methods of planting) 1 – دلوڅوريښوسره دبوټوکرل(planting with Naked Roots) : داميتودهغه وخت وړانديزکيږي کله چې انواع زياتې متضرره شوي اوکوچني بوټي وي. په رمبي يوه کنده کيندل کيږي اوبوټي (Seedling)يې په منځ کې کرل کيږي. کنده بايددريښوداوږدوالي داندازې څخه لږه زياته ژوره وي. دسرخاوره دکندې لومړی اچول کيږي اوکنده ډکيږي اوپ مناسب ډول چسپيږي.