ئەمدى 9-ئەسىردىكى «قاشقوۋۇق»نىڭ ئەھۋالىغا كەلسەك، 9– ئەسىرنىڭ باشلىرىدا قاشقوۋۇق جايلاشقان دۇنخۇاڭ ئەتراپى ، تېخمۇ كەڭرەك مەنىدىن ئېيتقاندا خېشى رايونى بەزىدە ئۇرقۇن ئۇيغۇر خانلىقىنىڭ ، بەزىدە تاڭ سۇلالىسىنىڭ، بەزىدە تۈبۈتلەرنىڭ قولىغا ئۆتۈپ تۇرغان. 9-ئەسىرنىڭ ئوتتۇرىلىرىدا تۈبۈتلەر ئۇرقۇن ئۇيغۇر خانلىقى ۋە تاڭ سۇلالىسىنىڭ ئاجىزلاشقانلىقىدىن پايدىلىنىپ خېشى رايونىنى تىزگىنلىۋالغان. شۇچاغدا بۇ رايونغا بۇرۇنلا كۆچۈپ كەلگەن ئۇيغۇرلارنىڭ بىرقىسمى تۈبۈتلەرگە ئىتائەت قىلغان، بىرقىسىمى مۇستەقىل تۇرىۋېرىپ، تۈبۈتلەرنىڭ تېررىتورىيىسىنىڭ ئەڭ ئۈنۈمسىز چۆل ۋە يېرىم چۆل يەرلىرىدە كۆچۈپ يۈرگەن. يەنە «يېڭى بەش دەۋىر تارىخى.تۈبۈتلەر تەزكىرسى »دىكى خاتىرىلەردىن قارىغاندا، تۈبۈتلەر خېشى رايونىغاھۆكۈمرانلىق قىلغان چاغلاردا، «خۇاشيا(خەنزۇ) لاردىن مىليون كىشى تۈبۈتلەر تەرىپىدىن بويسۇندۇرۇلغان»بولۇپ، شاجۇ(دۇنخۇاڭ ئەتراپى)دىمۇ نۇرغۇن خەنزۇلار ئولتۇراقلاشقان. مىلادىيە 840-يىلى ئۇرقۇن ئۇيغۇر خانلىقى يىمىرىلگەندىن كېيىن جەنۇپقا ۋە غەربكە كۆچكەن ئۇيغۇرلارنىڭ بىرقىسمى گەنجۇ( ھازىرقى گەنسۇدىكى جاڭيې ئەتراپى) غىلا ئەمەس، بەلكى چىنجۇ( تيەنشۈي ئەتراپى)، لياڭجۇ ( ۋۇۋېي ئەتراپى) ، لەنجۇ، گۇاجۇ، شاجۇ ( دۇنخۇاڭ ئەتراپى)، سۇجۇ ( ھازىرقى گەنسۇدىكى جيۇچۇەن ئەتراپى) قاتارلىق جايلارغىمۇ كەلگەن. ئۇلار خېشى رايونىغا ماكانلىشىپ تۈبۈتلەرگە بېقىنغاندىن كېيىن ئۇلارنىڭ زۇلمىغا ئۇچراپ كەلگەن. بۇ ھەرقايسى مىللەتلەرنىڭ كۈچلۈك نارازىلىغىنى ۋە قارشلىقىنى قۇزغىغان. نەتىجىدە مىلادىيە 848-يىلى(ياكى 850– يىلى)تاڭ سۇلالىسىنىڭ بۇرۇنقى شاجۇ ئايمىقىنىڭ ھىراۋۇلى جاڭ يىچاۋ بۇ جايدا ياشايدىغان خەنزۇلارغا رەھبەرلىك قىلىپ ۋە ئۇيغۇر قاتارلىق باشقا خەلقلەرنىڭ قوللىشىغا ئېرىشىپ ، تۈبۈت ئاقسۇڭەكلىرىگە قارشى قوزغىلاڭ كۆتۈرگەن ۋە تۈبۈت ئاقسۇڭەكلىرىنى گەنجۇ، لياڭجۇ، شاجۇ، يىجۇ(ئىۋىرغول، يەنى قۇمۇل) رايونلىرىدىن قوغلاپ چىقارغان. دېمەك، يۇقىرىقىلاردىن قارىغاندا، ناۋادا دې گويېنىڭ «قاشقوۋۇق»نى «ئىسكەندەر سېپىلى»شۇ دەپ بېكىتىشىنى مۇئەييەنلەشتۈرگەن تەقدىردە، ئۇ ھالدا 9-ئەسىرنىڭ ئوتتۇرىلىرىدا سالام كۆرگىلى كەلگەن چاغدىكى «ئىسكەندەر سېپىلى»نىڭ، يەنى «قاشقوۋۇق»نىڭ ئەتراپىدىكى ئاھالىلەر خەنزۇ، تۈبۈت ، ئۇيغۇر قاتارلىق خەلقلەر بولغان بولىدۇ. ئۇنداقتا، ئاشۇ سېپىل (ياكى قوۋۇق) تۇسۇپ تۇرغان تاغنىڭ ئىچىدىكى«يەجۈج-مەجۈجلەر»، شۇنداقلا سېپىل ئەتراپىدىكى ھەم «ايكە»دېيىلىدىغان شەھەردىكى ئاھالىلەرنى مۇشۇ خەلقلەرگە باغلاش ئېھتىماللىقى بارمۇ-يوق؟ ياكى بولمىسا ئۇ«يەجۈج-مەجۈجلەر»نىڭ بويىنىڭ ئاران « بىر بېلەكتىن بىر يېرىم بېلەككىچە كېلىدىغان»لىقىنى(يەنى تەخمىنەن 54.04 سانتىمېتىردىن 81.06 سانتىمېتىرغىچە) ھېسابقا ئالغاندا، بۇ مەزگىلدە مۇشۇ جايدا خەنزۇ، تۈبۈت ، ئۇيغۇر قاتارلىق خەلقلەردىن باشقىمۇ «پەۋقۇلئاددە بىر پەتەك قەۋم » ياشىغانمۇ؟مانا بۇلارمۇ ئويلىنىشقا تېگىشلىك مەسىلە ھېسابلىنىدۇ.