Дыйкандар реформасынан (1861) кийин пайда болгон. 19-кылымдын 60—90-жылдарында Киев, Харьков, Полтава ж. б. шаарларда иштеген. Украин элинин социалдык жана улуттук өзүүгө карты күрөшүн либералдык-бурж. мүнөздөгү маданий иштер менен алмаштырууга аракеттенген. Көрүнүктүү ишмерлери В. Б. Антонович, М. П. Драгоманов ж. б. болгон. Падыша өкмөтү Громадаларга 1876-ж. тыюу салган.