Колумбҡа тиклемге Яңы Донъяның үҙенә бер башҡа интеллектуаль ҡаҙанышы булып майя халҡы тыуҙырған яҙыу һәм ваҡытты иҫәпләү системаһы тора. Майя иероглифтары идеографик яҙмаға ла, фонетик яҙма өсөн дә хеҙмәт иткән. Уларҙы ташҡа киртеп яҙғандар, керамикаға төшөргәндәр, улар ярҙамында урындағы ҡағыҙҙан эшләнгән кодекс тип аталған яйлы китаптар яҙылған. Был кодекстар майя яҙмаһы буйынса тикшеренеү өсөн мөһим сығанаҡ булып тора. 1880-се йылдарҙа уларҙы тәү тапҡыр немец ғалимы Э. Ферсман тәржемә иткән. Ваҡытты билдәләү фиксация яҙма менән нигеҙле астрономик белемде тура килтереү ярҙамында мөмкин булған. Өҫтәүенә майялар «цолкин» йәки «тоналаматль» — 20 һәм 13 һандарына нигеҙләнгән иҫәп системаһын ҡулланған. Үҙәк Америкала таралған цолкин системаһы бик боронғо һәм мотлаҡ майя халҡы ғына уйлап сығарған тип раҫлап булмай. Форматив заман ольмектарында һәм сапотектар мәҙәниәтендә шуға оҡшаған һәм етерлек үҫешкән ваҡыт иҫәпләүе хатта майяларҙан да иртәрәк осорҙа барлыҡҡа килгән. Әммә майялар һан системаһын һәм астрономик күҙәтеүҙәрҙе камиллаштырыуҙа Үҙәк Американың башҡа төп халыҡтарынан күпкә алға киткән була.