Tonga woort doezende jaore trök gekoloniseerd door de Austronesiërs, en taolkundeg en archeologisch bewies liek denao te wieze tot de Polynesische taole en cultuur hei vaandan kaome. 't Mote koloniste vaan Tonga zien gewees die de Marquesas-eilen en Tahiti bezeilde, vaan woe-oet Hawaiï, Nui-Zieland en de res vaan Polynesië weer in bezit genome woort. 't Volk stoont bekind es Lapita. In de twelfden iew waore de Tongane present in e gebeed vaan Niue tot Tikopia; me sprik hei wel vaan 't Imperium vaan Tu'i Tonga, allewel tot door de enorm aofstande tösse de eilen neet spraoke kin zien gewees vaan echte oonderhuregheid. In de vieftienden en zeventienden iew verzwaakde dit nètwerk vaan eilanderiekskes door versjèllende börgeroorloge. In deen tied kaome de ierste Europeane 't gebeed in, en wel Hollenders wie Willem Schouten, Jacob le Maire en Abel Tasman (d'n oontdèkker vaan Australië). In de late achtienden iew bezoch Kapitein Cook d'n arsjipel; in zie spoor kaome protestantse zendelinge die de bevolking tot 't christendom bekierde. 't Waor in 1845 tot Tonga (weer) tot ei keuninkriek vereineg woort, door kriegshier Taufa'ahau, nao zien kroening bekind es George Topou I. In 1875 woort de constitutie ingestèld. Vaan 1900 tot 1970 waor 't land e Brits protectoraot. Pas in 1999 trooj 't land tot de Vereinegde Naties touw. Zörg veur de touwkoms is de ummer stijgende ziespiegel; de bevolking vaan Tonga heet collectief asiel aongevraog in Australië veur es 't groondgebeed oonderlöp.