මේ කියන්ට යන්නෙ අපේ තව ජාතික වීරයෙක් ගැන.. ඒත් කවුරුවත් වැඩිය කතා කරන්නෙ නැති කෙනෙක්.. ඉස්සර.. අපේ ගැමුණු කුමාරයා ඉපදුණු කාලෙදි හරි ආශ්චර්යමත් දේවල් වෙලා තියෙනව කියල ජනකතා වල තියෙනව නෙව.. එහෙම ආශ්චර්යමත් දේවල් ඇත්තටම සිද්ද වෙන්ටත් ඇති.. රට එකසේසත් කරල, ආගමට දහමට සෙත සලසන කුමාරයෙක් උපදිනකොට සොබාව දර්මෙත් සතුටු වෙන්ට ඇතිනෙ.. ඉතින්.. ගැමුණු කුමාරය උපන් දවස් වලම කුරණ ග්‍රාමයේ කඩොල් කැලෑවක පුංචි ඇත් පැටියෙක් තනි වෙලා ඉදල තියෙනව.. මේ ඇත් පැටියව දැකල තියෙන්නෙ කණ්ඩුල කියල බිලී වැද්දෙක්.. කණ්ඩුල බිලි වැද්දා මේ ඇත් පැටියා ගැන විස්තරේ කාවන්තිස්ස රජතුමාට ගිහින් කිව්වා.. ඔය කුරණ කියන නමේ තේරුම “මහ අලි කැලය“ කියන එක කියනව නෙව.. ඉතින් මේ අලි කැලයෙ ඇත් පැටියෙක් තනි වෙලා හිටිය එකත් එක අතකට පුදුම කාරණයක් නෙවෙයි.. ඉතින් මේ ඇත් පැටිය රජවාසලට එක්ක එන්ට කාවන්තිස්ස රජ්ජුරුවො ඇත්ගොව්වන්ව යවල තියෙනව.. මෙහෙම ගියපු ඇත් ගොව්වෝ රැකවල්ලාගෙන හිටපු තැන නිසා ඒ තැන පස්සෙන් පහු “රැකව“ විදිහට නම් කෙරුණලු.. දැන් ඔය රැකව කලපුව කියන්නෙ එතන තමා.. ඉතින් මේ රැකව කලපුවෙ ඉදල එක්කරගෙන ආපු ඇත් පැටියට කාවන්තිස්ස රජ්ජුරුවො නම තිබ්බෙ “කණ්ඩුල“ කියල.. ඇත්පැටියට කණ්ඩුල කියල නම තිබ්බෙ කණ්ඩුල කියන කෙනා මුලින්ම දැකපු හින්දලු.. හැබැයි මහාවංසෙ නං ලියල තියෙන්නෙ ගැමුණු කුමාරයගෙ පින් මහිමයට ගැමුණු කුමාරයා උපන් දවසෙම උපන් කණ්ඩුල ඇත් පැටියාව සද්දන්ත කුලේ නෑයො කුරණ කැලෑවෙ තියල ගියා කියලයි.. ඉතින් මේ සද්දන්ත කුලේ කණ්ඩුල ඇත් පැටියා හරිම බුද්ධිමත්, හොද මතකයක් තියෙන ඇත් පැටියෙක්.. එළාරත් එක්ක යුද්ධ කරන්ට කාවන්තිස්ස රජතුමා සූදානං වුණේ නැතත්.. ගැමුණු කුමාරයගෙ උපන් නැකතෙදි දෛවඥයො කියන්ට ඇතිනෙ මේ කුමාරයා මතු අනාගතේදි යුද්දයෙන් දිනල රට එක සේසත් කරනව කියල.. ඒ හින්දා ගැමුණු කුමාරයගෙ සටනට උවමනා විදිහට කාවන්තිස්ස රජ්ජුරුවො ඇතුන් අසුන් පුහුණු කරවලා තියන්ටත් ඇති.. කොහොමින් හරි මේ කණ්ඩුල ඇත් පැටියත් යුද්දෙකට ඕන කරන හරඹ හොද හැටි ඉගෙනගත්තා.. මේ කණ්ඩුල ඇත් පැටියා නාඹර පැටිය කාලෙදි තමයි නන්දිමිත්‍ර කියලා කෙනෙක් ගම් බිම් වල කලබල කර කර හිතුවක්කාර වෙනවයි කියල කාවන්තිස්ස රජතුමාට අහන්ට ලැබිල තියෙන්නෙ.. මේ නන්දිමිත්‍ර කියන හාදයා යෝදබල තියෙන හිතුවක්කාරයෙක් කියලයි රජ්ජුරුවන්ට ආරංචි වෙන්නෙ.. ඒ හන්ද මේ යෝද බල ඇති මනුස්සයව මෙල්ල කරන්ට කාවන්තිස්ස රජ්ජුරුවො කරන්නෙ කණ්ඩුල ඇතාව කුලප්පු කරලා නන්දිමිත්‍ර ඉස්සරහට යවන එක.. ඉතින් ඒ වෙනකොට ඒ හැටි වයසකුත් නැති කණ්ඩුල ඇතාව නන්දිමිත්‍ර මෙල්ල කරගන්නෙ කණ්ඩුල ඇතාගෙ දල දෙකෙන් අල්ලලා බිම ඇනල.. තමන්ට මේ කරපු අවමානය කණ්ඩුල ඇතාගෙ හිතේ තදින් ඇදෙනව.. මේ අවමානයට නන්දිමිත්‍රයාට කවදා හරි හොද පාඩමක් උගන්නන්ට හිතාගෙන කණ්ඩුල ඇතා හක්කේ පොල් ගෙඩියක් රදවගත්තලු.. ඊටත් අවුරුදු විසි ගාණකට පස්සෙ විජිතපුර මහ හටනෙදි එලාරගෙ සේනාවෙ ඈයො කඩොල් ඇතාගෙ පිටට විජිතපුර බලකොටුවෙ පවුරක් පෙරලන්ට හදපු වෙලාවෙදි ඒ පවුරට පිට දීලා කඩොල් ඇතාව බේරගෙන තියෙන්නෙ නන්දිමිත්‍ර යෝධයාලු.. ඉතින් එදා ඒ වෙලාවෙදි අර කවදාහරි නන්දිමිත්‍රයාට පාඩමක් උගන්නන්ට හිතාගෙන හක්කේ තියාගත්තු පොල් ගෙඩිය බිම දාලා කඩොල් ඇතා නන්දිමිත්‍රට නමස්කාර කළාය කියල වංස කතාවල කියවෙනව.. ඒ වගේ හොද මතකයක් තිබිච්චි ඇතෙක් තමයි කණ්ඩුල.. නැතිනම් කඩොල් ඇතා.. කණ්ඩුල තමයි කාවන්තිස්ස රජතුමාගෙ රාජකීය හස්තියා.. ඒ කියන්නෙ රාජ්‍යත්වයෙ සංකේතය.. ඉතින් කාවන්තිස්ස රජ්ජුරුවො මිය පරලොව ගිය වෙලේ රජකම අයිතිකරගන්ට හිතාගෙන තිස්ස කුමාරයා කඩොල් ඇතායි, විහාරමහා දේවියවයි අරගෙන දිගාමඩුල්ලට යන්ට ගියාලුනෙ.. මේ දෙන්නා ආපහු තමන්ට ගෙනවිත් දෙන්ටයි කියලා ගැමුණු කුමාරයා කොච්චර පණිවිඩ යැව්වත් තිස්ස කුමාරය නෙවෙයි කණකට ගත්තෙ.. අන්තිමේදී අයිය මලෝ දෙන්න මේ හින්දම සටන් කරන්ට වුණා.. ඒ එක සටනකදි තිස්ස කුමාරය සටනට ආවෙ කණ්ඩුල ඇතා පිට නැගල.. එදා ගැමුණු කුමාරයා සටනට ආවෙ දීඝතූනිකා කියල වෙළඹක් පිට නැගල.. ඒ සටනෙදි ගැමුණු කුමාරයා දීඝතූනිකා වෙළඹව කඩොල් ඇතා පිටින් තුන් වතාවක් පන්නලා තියෙනවා.. ඇතෙක් පිටින් වෙලඹක් පන්නනවයි කියන්නෙ ඇත් පරපුරට සුලු පටු නින්දාවක්යැ.. ඒකට කේන්ති ගියපු කඩොල් ඇතා තමන්ගේ පිටේ හිටපු තිස්ස කුමාරයව බිම දාලා, ගැමුණු කුමාරය ලගට ඇවිල්ල නමස්කාර කරල තියෙනව.. එදා තමයි ගැමුණු කුමාරය ඇත්තටම රජ වෙලා තියෙන්නෙ.. එතනින් පස්සෙ රාජකීය හස්තියා වෙලා ගැමුණු කුමාරය ලගින්ම හිටියෙ කණ්ඩුල.. ගැමුණු රජතුමායි එළාරයි අතරෙ ඇති වෙච්චි යුද්ද වලදි කණ්ඩුල ඇතා කරපු හපන්කම් සුලු පටු නෑ.. එක සටනකදි කඩොල් ඇතා එලාරගෙ බලකොටු දොරටුවක් බිදින්ට යනකොට ඒ බලකොටු පවුර උඩ ඉදපු එළාරගෙ සෙන්පතියො කඩොල් ඇතාගෙ පිට උඩට උණු කරපු ඊයම් වත් කළාලු.. ඒ වෙලාවෙදි ගැමුණු රජතුමා කඩොල් ඇතාට බෙහෙත් කරවලා මී හරක් හම් වලින් කරවපු ඇදුමකුත් තනවා දීලා තමයි ඊලග වතාවෙ සටනට කඩොල් ඇතාව යවලා තියෙන්නෙත්.. අපේ ගැමුණු රජ්ජුරුවො එළාරත් එක්ක කරපු අවසන් ද්වන්ධ සටනෙදි ගැමුණු රජ්ජුරුවො ඒ සටනට ගියේ කඩොල් ඇතා පිටේ.. එළාර ආවෙ පර්වත කියන හස්තියා පිටින්.. එළාර රජතුමාගෙ පර්වත හස්තියට දෙදණින් ඇණලා බිම වට්ටවලා ගැමුණු කුමාරයගෙ සටනට උදව් කලේ කඩොල් ඇතා තමයි.. ඉතින් අපේ රට බේරගන්ට ඉස් ඉස්සරෝම හටනට ගිය හස්ති රාජයා තමයි කණ්ඩුල ඇතා.. රට බේරගන්ට සටන් කරා විතරක් නම් මදෑ.. ඊට පස්සෙ ගැමුණු රජ්ජුරුවො තනවාපු වෙහෙර විහාර වලටත් ගල් කණු, වැලි ගඩොල් ඇදලා දීලා මහා පින් කන්දක් රැස් කරගත්තු පින්වන්ත ඇතෙක් කණ්ඩුල.. රුවන්වැලි සෑයෙ මලුව වටේ ඇවිදිද්දි ඒ මලුව තනන්ට ගල් වැලි ඇදලා දායක වෙච්චි කණ්ඩුල ඇතාටත් පින් දෙන්ට පුලුවනි නං යසයි.. ඉතින් ඔහොම ගැමුණු රජතුමා ලගින්ම ඉදපු කඩොල් ඇතාට ගැමුණු රජතුමා අසනීප වෙලා මිය පරලොව ගියපු එක නං දරාගන්ට බැරි වුණා.. කවදා හරි තමන් නැති දවසක කණ්ඩුල ඇතාව කතරගම දේවාලෙට බාර දෙන්ට කියලයි ගැමුණු රජතුමා කියල තිබුණෙ.. ඒ හින්ද ගැමුණු රජතුමා මිය ගියාට පස්සෙ සද්ධාතිස්ස රජ්ජුරුවො කණ්ඩුල ඇතාව කතරගම දේවාලෙට පිටත් කරනව ඇත් ගොව්වොත් එක්ක පෙරහැරින්.. ඒත් අවුරුදු ගාණක් තමන්ගෙ ලගින්ම උන්නු නෑදෑයා වෙච්චි ගැමුණු රජ්ජුරුවො නැතිවුනු දුකත් දරාගෙන වැඩි දුරක් යන්ට කඩොල් ඇතාට බැරි වෙනවා..යන මගදිම කඩොල් ඇතා හොදටෝම අසනීප වෙනවා.. අන්තිමේදී බුත්තල හරියෙ යුදගනා දාගැබට නමස්කාර කරගෙනම කඩොල් ඇතාත් සදහටම ඇස් දෙක පියා ගත්තා.. ඊට පස්සෙ කඩොල් ඇතාගේ දේහය ගරු බුහුමන් ඇතිව පොරමැඩිල්ල කියන ගමේ මිහිදන් කළාට පස්සෙ කඩොල් ඇතාගෙ දළ දෙක කතරගම දේවාලයට ගෙනිහින් තියෙනව.. මේ දල දෙක ගැන පවා අපූරු කතාවක් තියෙනව.. 1602 දී ඌව අල්ලා ගත්තු ඕලන්දක්කාරයො ඌවෙ ගම්බිම් විහාර දේවාල එහෙම විනාස කර කර කොල්ල කන්ට පටන් අරන් තියෙනව.. ඒ වෙලාවෙදි කතරගම දේවාලෙ උන්නු කපු රාලලයි නිලමෙලයි දේවාලෙ තිබුණු අනිත් වස්තුව වගේම කඩොල් ඇතාගෙ දළ දෙකත් වැඩි ආරක්ෂාවට හංගලා තියෙනවා.. ඒ හංගපු ඈයො පස්සෙ කාලෙක මිය පරලොව ගියාට පස්සෙ මේ දල දෙක ගැන ආරංචියක් කවුරුවත්ම දැනගෙන ඉදල නෑ.. ඒත් 1818 කැරැල්ලෙන් ඌව නිදහස් කරගත්තට පස්සෙ 1890 දී ඒ වෙනකොට කතරගම දේවාලෙ උන්නු කපු මහත්තයට අපූරු හීනයක් පෙනිල තියෙනව.. ආදිකාලෙදි දේවාලෙ උන්නු කපුරාල මේ කපුරාලට හීනෙන් පෙනිල කියල තියෙනව “කතරගම දේවාලෙට නැගෙනහිරින් යාල කැලේ ගල් තලාවක කුහර දෙකක් හාරලා කඩොල් ඇතාගේ දළ දෙක තැන්පත් කරල තියෙනව“ කියල.. ඉතින් ඇත්තටම ගිහින් හොයලා බලාපුවාම ඒ වගේම ගල් තලාවක ගල් කුහර ඇතුලෙ විශාල ඇත් දල දෙකක් තිබිලත් තියෙනව.. ඉතින් මේ ඇත් දල දෙක මහ පෙරහැරින් කතරගම දේවාලෙට ගෙනැවිත් තැන්පත් කරන්ට ඒ වෙනකොට උන්නු කපු මහත්තුරුයි නිලමෙලයි කටයුතු කරල තියෙනව.. ඒ ඇත් දල දෙක අදටත් කතරගම දේවාලෙ තියෙනව.. කතරගම මහ පෙරහැරේත් වඩම්මනව.. එහෙම තමයි.. රට වෙනුවෙන් හටන් කරල, ආගමට දහමට ලැදි බෝසත් ජීවිත ගතකරපුවම.. සතවරුස ගනනාවක් ගියත් පිදුම් ලබනව.. (නිම්මි මුදිතා හේරත් මහත්මියගේ ලිපියක් ඇසුරින්)