በ1945 ዓ.ም. ቆላድባ ውስጥ በአረብ ነጋዴ የሚካሄድ የኑግ ዘይት መጭመቂያ ነበር። በዚሁ ዘመን አካባቢ 5ሺህ ሰዎች ያለቁበት የወባ እና ሌሎች በሽታ ወረርሽኝ ስለደረሰ የቀደመው የቆላድባ ገበያ በመንግስት ትዕዛዝ ወደ ከፍተኛ ቦታ እንዲዛዎር ተደርጓል። ከ፫ አመት በኋላ በ1948 ዓ.ም. ከኢትዮጵያ የመጀመሪያ ከሆኑት ፬ የጤና ማዕከላት አንዱ በቆላ ድባ ከተማ ተቋቁሟል። ለዚህ ተግባር ሲባል የአካባቢው ህብረተሰብ $ 8,000 ብር አዋጥቷል፣ ማዕከሉም በተከፈተ ወቅት ፶ሺህ ሰዎችን እንዲያስተናግድ ሆኖ ነበር።