Ita hotu hatene sé maka Iwan Fals, kantadór husi Indonézia ne’ebé uluk kritika beibeik ukun-na’in sira iha tempu ditadura Suharto nian. Maibé iha mundu luzófonu ita mós hetan kantadór barak ne’ebé uza sira-nia lian hasoru situasaun opresaun iha otas ne’ebé liberdade nu’udar mehi de’it ne’ebé sei dook. Durante tinan barak iha ezíliu iha li’ur poeta no kantadór timoroan Abé Barreto, hamutuk ho múziku no ativista kanadianu Aloz MacDonald, kanta kona-ba okupasaun indonézia, no sai portavós ba kauza autodeterminasaun iha konsertu ba ema barak ka iha palku ki’ikoan de’it, dala ruma iha fatin ladún kapás, dala balu kanta ba públiku ne’ebé solidáriu, dala balu ba ema ne’ebé la liga ba situasaun Timór nian, ka nein hakarak rona sira. Iha Giné-Bisau, molok independénsia, José Carlos Schwarz ho nia grupu Cobiana Djazz foti no moderniza tradisaun muzikál Giné nian no denunsia kolonializmu, hanesan Rui Mingas husi Angola, no mós múziku husi rain luzófonu sira seluk iha Áfrika. Iha Portugál, bainhira ema sei hela iha ditadura okos, Salazar i Marcelo Caetano maka ukun, mosu kantadór barak ne’ebé fó sira-nia an ba hananu ne’ebé depois ema hanaran “canto de intervenção”. Ne’e katak múzika oin ida ne’ebé fó atensaun maka’as ba problema sosiál i polítiku sira no koko atu “fanun” ema ba nesesidade atu halo sosiedade nakfila an ka la’o ba oin. Dala barak vontade ne’e la’o hamutuk ho esforsu atu sees husi alienasaun kulturál, ne’ebé mosu tanba simu de’it modelu husi li’ur, dala barak ho kuakidade ladún di’ak, no nune’e kantadór-intervensaun sira buka atu hili saida maka di’ak atu simu no hasa’e fali abut múzika povu nian atu bele haburas múzika foun kapás husi ne’e. “Cantor de intervenção” naran-boot liu hotu, ne’ebé sai emblema ba múzika hanesan ne’e iha Portugál maka José Manuel Cerqueira Afonso dos Santos.