হেমচন্দ্ৰ বৰুৱাই ১৮৫৯ অসমীয়া ভাষাৰ ব্যাকৰণ নাম দি অসমীয়া ভাষাৰ তৃতীয়খন ব্যাকৰণ প্ৰণয়ন কৰে। তেওঁ বহু কষ্ট কৰি ১৮৯২ চনত পঢ়াশলীয়া অভিধান আৰু দুবছৰৰ পিছত সংক্ষিপ্ত হেমকোষ লিখি উলিয়ায়। হেমচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ জীৱনৰ অক্ষয় কীৰ্তিস্বৰূপ হেমকোষ তেওঁৰ মৃত্যুৰ পিছত; অৰ্থাৎ ১৯০০ চনত প্ৰকাশ হৈ ওলাইছিল। এইখন পুথিয়ে অসমীয়া ভাষাৰ আখৰ জোঁটনি সম্পৰ্কীয় বিশৃংখলতাৰ পৰিসমাপ্তি ঘটাইছে। মাৰ্জিত ৰূপত অসমীয়া ভাষাৰ স্থিৰীকৰণ কৰাত আৰু আধুনিক ৰচনাৰীতি প্ৰচাৰ কৰাত হেমচন্দ্ৰ বৰুৱাই দক্ষতাৰে সম্পাদনা কৰা উচ্চ মানবিশিষ্ট অসমীয়া ইংৰাজী সাদিনীয়া কাকত আসাম নিউজৰ যি অৱদান; সি ঊনবিংশ শতিকাৰ অসমীয়া ভাষা-সাহিত্যৰ ইতিহাসত অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। অসমৰ আধুনিকতাৰ অগ্ৰদূতস্বৰূপ হেমচন্দ্ৰ বৰুৱাই সেই সময়ৰ সমাজত প্ৰচলিত গোড়ামী, অন্ধবিশ্বাস আৰু ভণ্ডামিৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ হাতত কলম তুলি লৈছিল। কানিৰ অপকাৰিতা সম্পৰ্কে অসমীয়া লোকৰ মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ সংস্কাৰকামী হেমচন্দ্ৰ বৰুৱাই কানীয়াৰ কীৰ্তন নাটক ৰচনা কৰিছিল; যিখনে জনসাধাৰণৰ পৰা প্ৰভূত সঁহাৰি লাভ কৰিছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ ইংৰাজ শাসনাধীন অসমীয়া সমাজখন যি নানা বিষয়ক দোষ ত্ৰুটীয়ে অসুস্থ কৰি তুলিছিল তাৰ সংশোধন কামনা কৰি তেওঁ বাহিৰে ৰং চং ভিতৰে কোৱাভাতুৰী ৰচনা কৰিছিল।