Хумхаа үбшэнэй гол дамжуулагша анофелес түрэлэй боргооһон болон одоогоор мэдэгдээд байдаг 460 оршом зүйлһээ 40 үлүү зүйлнүүд хүнды хумхаа үбшэниие дамжуулдаг. Буряад орондо хоёр түрэлэй анофелес боргооһон голой һаба газар нютагта тарааһан байдагые шудалаашад тогтооһон байна. Хумхаа үбшэн Буряад ороной хубида нютагшамал буса үбшэн болобошье 1934—1935 онуудта СССР орондо уг үбшэнөөр гадаадын болон нютагай эргэдһээ 9 сая хүн үбшэлжэ, тухайн үедээ эмнэлзүйгээр оношолон эмшэлжэ байгаа. 1960 он хүрэтэр хумхаа СССР-дэ усадхаһан бэлэй. Мүнөө нүхэсэлдэ уларил амисхалай хубилалта, хүн зоной шэлжэлтэ хүдэлөөн, туризм хүгжэхэтэй уялдаад хумхаа үбшэн улас орондо зөөбэрлэгдэн тарааха эрэсдэлые бии болгожо магадгүй.