Chili woort zoe'n 10.000 jaor geleie veur 't iers gekoloniseerd. De oersprunkeleke bewoeners vaan Chili zien de Mapuche. Excursies vaan 't Incariek (vaan de Quechua-Indiaone) waore neet succesvol: zij woorte ind vieftienden iew door de oongeorganiseerde en väöl primitiever Mapuche verslage in de Slaag bij de Maule. Kort daonao bezeukde de ierste Europeane 't land: de expeditie vaan Magelhaes vaarde in 1520 door wat nao häöre kaptein de Straot vaan Magellaan hèt. Vaanaof 1540 begós de kolonisatie vaan Chili, es bij-activiteit vaan 't vereuvere vaan 't Incariek in 't modern Peru, oonder Pedro de Valdivia ('ne luitenant vaan Francisco de Pizarro), dee in 1941 Santiago de Chile stiechde. Boe de naom Chile/Chili vaandan kump is neet dudelek. Volges 'nen achtienden-iewse chroniqueur kump de naom oet 't Quechua, boe-in 't de naom waor vaan 't Aconcaguadaal (nao 't plaotselek stamhoof Tili). Aander verklaoringe zien 't Mapuche chilli 'boe 't land ophèlt' en 't Aymara tchilli 'snie' ('t land ligk gans in 't Andesgebergde).