la gh'îva sōl 'na dipendèinsa e l'êra la cēṣa ed Muntzèl dedichêda a Sân Lurèins. In sté documèint al vèschev Pêder al dîṣ che tra i bèin ed l'arsiprêt dal Dôm ed Rèz a gh'é ânca la plebem de Cereto cum sua capella de Monticello. Mó ânca ed Muntzèl an sà mìa in dóve l'êra ed precîṣ. A n' in pêrla al Pagliani in un scrét in dóve al dîṣ: Monticello è una altura ora assai abbassata, che sta di sotto a Villalunga, a sera e superiormente al canale di Secchia, che in quel posto piega ad occidente su quel di Dinazzano ; d'ed ché a gnîva fôra un canêl che passando per Salvaterra, S. Donnino e Bagno andava fino a Campagnola. In pió es sà che la Cōrt l'êra sòta a Rèz, perché int al 1204 soquânt òm ed Cerēto e 'd Muntzèl àn utgnû, dal Podestê ed Rèz, al permès de scavêr un canêl sòta a còl dal Sècia, pió trî pâs dóve arén duvû tirêr só trî mulèin, in câmbi arén paghê la quêrta pêrt dal rèdit insém a la maṣnadûra al nûnsi comunêl ch'l'êra int al castèl ed Salvatèra. In pió ed la Pēv sèmbra ch' a gh fós un cunvèint, fundê da soquânt frê ch' andêven a drê a Sân Maròun (Marunît), scapê dal mònd urientêl al tèimp ed la persecusiòun ariâna dal 700 d.C.. A cumpîven al quêder ed la cōrt la cà dal ministeriêl ch' al tgnîva a drê a la cōrt, cun d'intōren al cà di cuntadèin, i mulèin, al butèighi artigiâni. A 's pōl dîr che quêṣi ed sicûr ind la zôna, a Cà Alboni tra véla Segrè e Cà Galliani, a gh' êren la cōrt e la pēv dal Cerēto dôp che int al XX sècol in stê catê di ôs umân, che cumfērmen la preṣèinsa 'd un grôs cèinter abitê. Quând gh' é stê al câmbi ed la Pēv ed Cerēto? La préma vôlta che a vín citê Salvatèra in un documèint l'é in al Léber Grôs Anîgh ed Rèz dal 1204, ân dóve în stêdi sgnêdi tóti al cà che duvîven paghêr al divêrsi tâsi. Int al 1209, l'Imperadōr Ottone IV al s'é fermê al castèl mèinter l'andêva a Ròma pr' èser incurunê dal Pêpa Innocenzo III. Ind i documèint dôp al 1233 a 's câta scrét ed 'na ecclesia de Cereto e an 's pêrla pió ed pēv, còst l'è al sègn che gh'êra bèle 'n' êtra pēv a Salvatèra; int al 1238 difâti a 's câta scrét bèin cêr ed 'na plebs de Salvaterra, arcurdêda per i mulèin que sunt in canali de Salvaterra che duvîven paghêr un quêrt di prôpri rèdit al cmûn ed Rèz ch' al gh'îva al pusès dal j âchev. Al spustamèint di dirét ed pēv al dêv èser sucès intōren al 1230 e la nōva pēv l' êra adèsa dèinter al mûri dal castèl. Sté secònd fabrichêt l'é durê fîn al XVII sècol, quând còla d'incô l'à tôt al só pôst int al 1687. Int al 1310, Arriverio da Magrèida l'à ocupê al castèl ch' l' êra d' j arzân, dôp ed 'na dûra batâlia, a 'gh l 'àn cavêda a casêr vìa l'invaṣôr, ânca se al castèl l'é stê butê zò quêṣi dal tót. Int al 1376 l'é stê arfât da i Fogliani cun al permès ed Barnabò Visconti. Al castèl l'é armêṣ in mân di Fogliani fîn al 1409 quând Nicolò II d'Este, dôp avèir batû Carlo da Fogliano e al só aleê Ottone de' Terzi, al gh'à tôt al castèl. Int al 1414 al castèl al srà infevdê a 'd Alberto Della Sala, nôbil frarèiṣ, cun tót al teritôri e insèm Casalgrând e Dinasân. A la môrt dal Della Sala int al 1444 i fèdev în pasê int al mân ed só zèner Francesco Landriano, pó al marchèiṣ Lionello d' Este e a Borso só fradèl. Int al 1449 Borso l' à dê tót al fèdev a Feltrino Boiardo cûnt de Scandiân. Salvatèra, che sòta i Della Sala l' êra dipendèint ed la podesterèia ed Casalgrând, l'é pasê sòta a còla d' Arsèi e al gh'é armêṣ fîn al 1712. Al castèl alōra al gh'êra mìa pió, in quânt ind l'ât ed l'invistidûra dal fèdev a 's lêz : locus in quo fuit castrum de Salvaterra cun la pruibisiòun 'd arfêrel, l'armagnîva però sōl 'na rochèta cun soquânti tòr. Int al 1712 Salvatèra al s'é divîṣ d' Arsèi e l'é pasê sòta Scandiân fîn al decrêt Farini dal 4 dicèmber 1859, ân che Salvatèra al dvèinta frasiòun dal cmûn ed Casalgrând.