Бүгү делегейде мынчага чедир чаңгыс аай календарь системазы тургустунмаан. Амгы үеде делегейниң хөй-хөй чурттарында хүн календарын ажыглап турар. Ол календарьга чыл дургузунда Хүн эклиптиканы (Хүн оруу) бир эргилерге шагның дөрт үелери солчуп эртер. Кандыг-даа хүн календарынга ооң үндезини кылдыр тропиктиг чылды алыр. Часкы дүн-хүн дуртунуң деңнежип эртер точказын таварыштыр Хүн төвүнүң ийи дараалаштыр эртер үезин тропиктиг чыл дээр. Ол чыл 365 хонук 5 шак 48 минута 6,1 секундага дең азы 365,2422 (төнчү чок үүрмек сан болур) хонук болур. Бо төнчү чок үүрмек сан ылап чиге календарь тургузарынга шаптыктыг. Ооң ужурундан янзы-бүрү календарьлар тыптып келир.