වෛද්‍ය ක‍්‍රමයක් සමාජ ක‍්‍රමයක් තරමටම සංකිර්ණ වේ. ඔවුන් ලෙඩ රෝග සඳහා ප‍්‍රතිකාර දැක්වීමට තම සංස්කෘතිය තුළින්ම ඉගෙන ගනිති. බහුත්ව වෛද්‍ය ක‍්‍රමයක් තුළ රෝගීන්ට නිදහසේ කැමති ප‍්‍රතිකාර ක‍්‍රමයක් තෝරා ගැනිමට අවස්ථාවක් නොමැත. මක් නිසාද යත් යම් යම් රෝග ලක්ෂණ සඳහා තෝරා ගතයුතු ප‍්‍රතිකාරය කුමක්ද යන්න සංස්කෘතිය තුළින්ම තීරණය වන නිසාය. මෙහිදි රෝගය කුමක්ද යන කාරණය ද වැදගත් වේ. සාමාන්‍යයෙන් යක්ෂ දෝෂයක් බව ක්ෂණිකව වටහා ගත්තේ නම් ඔවුන් හැකි ඉක්මනින් යකැදුරු වෙත යන අතර ස්වාභාවික හේතු කාරකයක් නම් ආනුභවික ප‍්‍රතිකාර වෙත යොමු වෙති. නමුත් එය සුව විමට කල් ගතවන්නේනම් කේන්ද්‍රය පරීක්ෂා කිරිම, සාස්තර ඇසීම, පේන බැලීමට යාම ආදියට නැඹුරු වෙති. කෙනෙකු බරපතල ලෙස රෝගී වූ වහාම ඔවුන් ඉහත ක‍්‍රමයන්ගෙන් කුමක් හෝ බොහෝ විට භාවිත කරති. මේ කි‍්‍රයාදාමය හුදෙකලාව සිදු වන්නක් නොවේ. ඥාතීන්, අසල්වැසියන්, හිත මිතුරන් මේ සදහා උපදෙස් ලබා දෙති. අභිචාරාත්මක ප‍්‍රතිකාර වලින් පසුවද සමහර අවස්ථාවල ඔවුන් ආනුභවික ප‍්‍රතිකාර යොදා ගනිති. මෙය රෝගයේ ස්වභාවය මත පදනම් වන බව පෙනේ.