Ko ñe'ẽ ñemoambue ojepuru peteĩháme he'i hag̃ua ""tekove ñemýi tenonderã gotyo"" saro'y XVIII-pe, upe karai Suisagua tekovekuaatyhára Charles Bonnet hembiapópe Consideration sur les corps organisés. Hákatu, heta karai arandu Gyresia ymaguare retã megua he'i va'akue peteĩ tekove ypykuegui osẽ opaite tekove juehegua oikóva ha oikovéva, ha upe mba'ekuaarã he'íva umi tekove juehegua oñemoambue tapiáva ojapo heta karai tembikuaatyhára saro'y XVIII ha XIX pegua, ha umíva mbytépe karai Charles Darwin ohai upe mba'ekuaarãre iñaranduka pehẽngue peteĩha Tekove juehegua ypy. Ary 1859 Darwin omoañete ramo jepe upe mba'ekuaarã, ha omohechauka ñehesa'ỹijo hetáva.