Туктаргазый 16-17 яшеннән алып гомеренең азагына хәтле Кырымның төрле районнарында укыта, хәйрия акчасына мәктәпләр ача. Ләкин үз чорының мәктәп дәреслекләре һәм укыту алымнары белән риза булмый. Мәктәпләр өчен 20 исемдә дәреслек (әлифба, хрестоматия, тарих һәм әдәбият һ.б. дәреслекләр) төзи. Бу дәреслекләргә үзе язган шигырьләр, бер пәрдәлек пьесалар белән беррәттән, Габдулла Тукай шигырьләрен (мәсәлән, «Эш беткәч, уйнарга ярый», «Туган тел» һ.б.), А.С. Пушкинның аерым әсәрләрен (мәсәлән, «Балыкчы карт һәм балык турында хикәят» әкиятен, Кырым темасына язылган «Элегия», «Желание» шигырьләрен һ.б.), И.А. Крылов мәсәлләрен, М.Ю. Лермонтов, Адам Мицкевич поэзиясен татарчага тәрҗемә итеп кертә.