بىر ئوقۇغۇچۇمنىڭ دوستى مالايسىيەدىن قايتىپ كەلگەندە پاراڭلىشىپ قالدىم. مالايسىيەدە خەنسۇلارنىڭ كۆپلىكى، مالايلاردىن بايلىقى، مۇسۇلمانلارنىڭ زادى ھورۇنلىقى ھەققىدە پاراڭ بولدى. ئىچىم پۇشۇپ ”مالايلار چىرايلىقمۇ خەنسۇلارمۇ؟ سىزگە مالايچە چىرايلىق ئاڭلىنامدۇ خەنچىمۇ؟“ دەپ سورۇدۇم. ئەسلىدە مەن بىر مىللەتنىڭ يەنە بىر مىللەتتىن گۈزەل ياكى كۆرۈمسىز بولىدىغانلىقىغا ئەمەس بىر مىللەتنىڭ يەنە بىر مىللەتتىن گۈزەللىك قارىشى جەھەتتىن پەرقلىنىدىغانلىقىغا ئىشىنەتتىم. مەنچە ھەممە مىللەتكە ئۆزىنىڭ كىشىلىرىگە ئوخشايدىغان چىراي جەلىپكار، يېقىملىق كۆرىنەتتى. ئەقىل بىلەن ئېيتقاندا ھەممە مىللەتنىڭ تىلى ئۆزىگە ياكى شۇ مىللەتكە دىن ۋە قان قېرىنداش كېلىدىغان مىللەتكە چىرايلىق ئاڭلىناتتى. بۇلانى بىلىپ تۇرۇپ سوراشتىن مەقسىدىم پەقەت راي سىناپ بېقىش ئۈچۈن ئېدى. مەن ئۇيغۇرلاردىكى ”چىرايلىق چىرايلىق ئەمەس، كۆيگەن چىرايلىق“، ”ئادەم سەتى ئەمەس كىيىم سەتى“ دېگەن ماقاللاردا ئەكىس ئەتكەن ھەقىقەتنى سىناپ بېقىش ئۈچۈن شۇنداق سورىغانىدىم. بۇ ماقالدىكى ھېكمەتتە گۈزەللىكنى باھالاشتا ئىقتىسادنىڭ، گۈزەللىككە ھۆكۈم قىلىشتا مۇھەببەتنىڭ رولى تەكىتلىنەتتى. مۇنداقچە ئېيتقاندا خەنلەرنى مالايلاردىن باي، ئىشچان دەپ تەرىپلەۋاتقان كىشىنىڭ كۆزىگە ئېنىقكى خەنلەر مالايلاردىن چىرايلىق كۆرۈنەتتى؛ خەنچە مالايچىدىن چىرايلىق ئاڭلىناتتى. چۈنكى ”ئادەم سەتى ئەمەس كىيىم سەتى“ ئەمەسمۇ، ”گاچا بولسىمۇ باينىڭ بالىسى سۆزلىسۇن“ ئەمەسمۇ؟ خەنلەر مالايلاردىن باي بولغاندىكىن چىرايلىق ياسىنالايدىغان گەپتە. خەق باي بولغاندىكىن گەپلىرىمۇ چىرايلىق ئاڭلىنىدىغان گەپتە. خەنلەرنى مالايلاردىن چىرايلىق دەۋاتقان كىشىدە خەنلەرگە بولغان مايىللىق يېتىلىپ بولغان بولىدۇ، شۇڭا كۆزىگە خەنلەر مالايلاردىن چىرايلىق كۆرىنىدۇ، چۈنكى ”چىرايلىق چىرايلىق ئەمەس، كۆيگەن چىرايلىق“ ئەمەسمۇ! ئالى مەكتەپتە ئىشلەۋاتقان چاغلىرىمدا ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىلارنىڭ خەنلەرگە ۋە قېرىنداش مىللەتلەرگە بولغان تونۇشىنى سىناپ باقماق بولۇپ“خەن چىرايلىقمۇ قازاقمۇ، خەن چىرايلىقمۇ قىزغىزمۇ…“دېگەندەك سۇئالنى ئېلى قازاق ئوبلاستىنىڭ مەركىزى بولغان غۇلجىدىن كەلگەن ۋە قىزىلسۇ قىرغىز ئوبلاستىغا تەۋە ئارتۇچتىن كەلگەن ئوقۇغۇچىلىرىمدىن سوراپ باققانىدىم. كۆپىنچە بېرىلگەن جاۋاپ ”خەنلەر چىرايلىق“ بولۇپ ھەيران قالارلىق ئوخشاش چىقاتتى.