QHANANCHSUÑA (DESARROLLO) JARIYAÑ NAYRAQATA (LA ESTIMULACIÓN TEMPRANA) Akasti, jariyañ nayraqat sañ muniw kunayman qutunakawa, lurawinak thakhi, lurañ yatqxtawik apasiw saparsa, irnaqasiñapaw wawanakanx yuritapat suxta marankamaw kunkimp wal yatiq lurañpataki, akasti, lurataw tatanakaru, mamanakaru, yanapt´añataki, wawanak sum yatiqañatuqit yatiñpa. Aka, jariyañ nayraqat sañ muniw wawanakasaruw churañaw mä jach´ yäqaw yatiñ tuqita, lurañ tuqita, amuyt´añ tuqita, kunkix jilxatayañatakix ajayuchit tuqit amuyunak, amuyt´asimpataki. Akast janiw sañ munkit wawanakar nayrapt´ayañatakixa, ansas sañ muniw churañasaw taqi amuyt´asiñanka, churañaw mitaparjam janiw aka amuyt´awinkast jilañapakiti, janiw atipasiñätakititi, yatiqañatakiw taqikunakaw wakisk mitaparjam lurawinak yatiqañataki. Aka, arust uñstiw khä, wawanakat kamachiwipat mä waranq llatunk patak phisq tunk llatunkani, luratanw wawanakatakipuniw t´aqh yuripkan ukanakatakipuninwa. Akasti, yariyañatakinw wanakarur wisamkipxki ukhanakaru. Aka amuyust t´aqhinkir wawanakasti, ch´amanchiw qallt jariyañ alw tuqita. Wakichawipanxa sanx (Lopez, 2004) Aka arusti, sañ munanxa, yatiqañ nayraqata, wali askiw parlañatax jariyan nayraqatamp yatiqañampita. Amuyutapï, arkiripaw sasin taq wawankan thaxpach sayañakapax sapaqatankirinakapa, akastix jikxatañatakiw kunayman lurawinak yatiqañatak (janchipachstuqita, markapttuqita, chiqa sarta, chuyman sarawtuqita, yäqañtuqita, ch´ikhituqita, ukatuqitanakata) waliñkañtuqita. Ukhämapuninkaw yatiqañanaka. Akax qatuqasin sañaspäw yatiqawix amuyt´athawa jayriyañ nayraqatax arknaqiwa kunkitix jikxatañax wawanakan wakisk ukhanax Jikirañatak ch´allxtawinakata, ch´amanchañ ch´ikhituqita, munasïwtuqita, llamp´utuqita, ukanakata.