Марко Поло суруйбутунан, Чингисхан көмүллүбүт сирэ Алтай буолар эбит. Улуу ханнары онно көмө илдьэ иhэн, суолларыгар көрсүбүт дьоннорун барытын анараа дойдуга тойоҥҥо сулууспалыы бар диэн өлөрөн иhэллэр эбит. Эмиэ бу үйэҕэ киирэн баран, Пекинтан Чингисхан көмүллүбүт сирин буллубут диэн иhитиннэрии баар буола сылдьыбыта. Синьцзянь провинциятыгар (Уйгурия) монгол-китай кыраныыссатын икки ардыгар, Алтай хайатын тэллэҕэр көhүннэ диэн буолбута. Кытай ученайдара Чингисхан уҥуоҕа бу сир диэки сытар буолуон сөп диэн ыйаллар. Кырдьык кини армията бу сирдэринэн сүгүн кыаттарбатах меркиттары эккирэтэн элбэхтэ айаннаабыта. Чингисхан туохтан өлбүтүн туhунан хас эмэ версия баар. Дьиикэй аттары күрэтэ сылдьан, ата эмискэ туохтан эрэ соhуйан туора ыстаммытыгар, бырахтаран онтон мөлтөөн Орто дойдуттан арахсыбыт. Марко Поло суруйарынан, охтон бааhыран өлбүт, монгол номоҕунан уола Джучи кистэлэҥ өлөрүөхсүттэри ыыппыт буолуон сөп. Плано Карпини суруйарынан үөhээ халлаантан чаҕылҕан түhэн Улуу сирдьити илдьэ барбыт. Онтон монгол номоҕунан, тангут ханшата, кырасаабысса Күрбэлдьин-хотун түүн тииhинэн хабарҕатын быhа ытыран бааhырдыбыт, онтон хаана баран өлбүт. Оннук тангут кыыhа имири кыргыллыбыт норуотун иhин ситиспит.