5. Ситимнэһэр тыллар тус (сирэй) суолталарыттан ураты туспа суолтаны бэлиэтииллэр. Холобур, айаҕа хараарар – мэлдьэһэр, атыннык эттэххэ, мэлдьэһэр диир оннугар мэлдьэһии ураты анал бэлиэтин этиллэр: элбэхтик саҥарар киһи айаҕа саҥарарыгар хараарар (оҥойор, кытарар) [Григорьев 1974: 4]. Оттон П.С. Афанасьев “Саха билиҥҥи тыла. Лексикология” кинигэтигэр сомоҕо тыл туһунан маннык бэлиэтээһиннэри оҥорор. Сомоҕо тыллар терминологическай лексикаҕа киирбэттэр, тыл уус-уран туттуктарыгар киирсэллэр. Лексикологияҕа, бу бэлиэни аахсыбакка, холбуу тыллары сомоҕо тыллары кытта бииргэ көрүөххэ табыллыбат. Ис хоһоонунан сомоҕо тыл үксүгэр, син уус-уран тэҥнээһин, хоһуйуу кэриэтэ, уус-уран ойуулааһын буолар. Онуоха уус-уран айымньыга ойуулааһын автор бэйэтэ утарытынан булан оҥорон буоллаҕына, сомоҕо тыл – бүттүүн тылга олоҕуран, ким баҕарар туттар буолбут ойуулааһына. Икки эбэтэр хас да тыл өйдөбүлү уус-ураннык хоһуйан этэр холбуу суолтадаммыт ситимэ сомоҕо тыл дэнэр. Сомоҕо тыллар өйдөбүлү уустаан-ураннаан этэргэ туттуллар. Бастаан үөскүүллэригэр сомоҕо тыллар баар чахсыттан, туох эмэ событиеттан, көстүүттэн төрүттээхтэрэ мунааҕа суох. Кэлин ол төрүт буолбут быстах событие, көстүү умнуллуохтарын сөп. Оннук түбэлтэҕэ сомоҕо тыл ойуулааһынын ис хоһооно (матыыба) өйдөммөт буолар. Холобур, тоҕо (аҕатын) туйаҕын хатарбыт, бытыгым умайда, ийэтин-аҕатын ырыатын ыллат дэнэрэ биллибэт. Оттон олоххо үгүстүк көстөр көстүүлэргэ эбэтэр биллэр историческай чахчыларга олоҕуран үөскээбит тыллар ойуулааһыннарынан ис хоһооно билигин да өйдөнөр. Сомоҕо тыллар үгүс өттүлэрэ оннук. Холобур, харах аалыыта; кутурук маһа (буол) уо.д.а. Сомоҕо тыллары холбуу тыллар курдук наада буолалларынан көрөн үөскэтэр кыаллыбат. Кэпсэтиигэ, норуот айымньыларыгар уонна уус-уран литератураҕа үйэлэр усталарыгар биирдиилээн үөскээн олоҕураллар. Саха тылыгар нууччалыыны тылбаастааһынтан үөскээбит тыллар эмиэ бааллар. Холобур: холуоһаҕа олорт, төбөҕүн сүтэр, харах харатын курдук (харыстаа) уо.д.а. Сорох сомоҕо тыллар уус-уран суолталара умнуллан өйдөбүлгэбыһаччы аатыгар кубулуйуохтарын, ол аата холбуу тылларга көһүөхтэрин сөп. Билиҥҥи тылга, холобур, атах балай диэн итиниэхэ сөп. Билиҥҥи тылга, холобур, атах балай диэн итиниэхэ чугас. Онон холбуу уонна сомоҕо тыллар быыстара тыл аайы чопчу көстөр буолбатах.