ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ រឿងព្រេងនេះបាន ឆ្លុះបញ្ជាំងការពិត តែជាការពិតនៅក្នុងសេចក្តីប្រៀបធៀប និងក្តីស្រមើលស្រមៃ។គំនិតដែលចង់ធ្វើអោយដូចដើម និងការរំលឹកទៅដល់បុរាណដ្ឋានអង្គរជាកត្តាសំខាន់នៅក្នុ ងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរចាប់តាំងពីសម័យក្រោយអង្គរ។ ដូចដែលខ្ញុំបានបរិយាយពីខាងដើមរួចហើយថា នៅ សម័យក្រោយអង្គរ យើងពុំមានពត៌មានច្រើនដែលអាច អោយយើងដឹងពីសង្គមបរិយាកាសដូចកាលពីសម័យអង្គ រឡើយ។ចំពោះសម័យបុរាណ យើងមានភស្តុតាងច្រើន ដូចជា៖ ប្រាសាទធំៗ បដិមាសិលាចារឹកជាភាសាខ្មែរនិ ងសំស្រ្តឹត និងឯកសារចិនជាដើម។ ចំនែកសម័យកណ្តា លពុំសូវមានភស្តុតាងច្រើនទេ តែយើងអាចប្រមូលទិន្នន័ យពីប្រភពផ្សេងៗ ដូចជា៖ សំណល់វិហាព្រះពុទ្ធសាសនា ថេវាទស្លាកស្នាមជួសជុល និងកែប្រែប្រាសាទបុរាណ សិលាចារឹក និង ព្រះពុទ្ធរូប ។ល៕ មកបញ្ជូលគ្នាដើម្បី ស្វែងយល់អំពីអរ្យធម៌អង្គរក្រោយសម័យអង្គរបាន។ នៅ ផ្នែកខាងក្រោមនេះខ្ញុំចង់បង្ហាញភស្តុតាងខ្លះអំពីការផ្លាស់ ប្តូរអង្គរពីរាជធានីនៃអាណាចក្រមួយ ជាបូជនីដ្ឋានយ៉ាង សំខាន់សំរាប់ធ្វើរធម្មយាត្រា។ នៅពេលនេះហើយដែលអង្គ ក្លាយជានិមិត្តរូប នៃវប្បធម៌ដូចមានសព្វថ្ងៃនេះ។ សព្វថ្ងៃ អង្គរក្លាយជា ទីពំនឹងផង និងជាគំនូនៃធម៌(សីលធម៌សណ្តាប់ធ្នាប់)ផង ។ពោលគឺពេលគេនិយាយដល់អង្គរ គេនឹកទៅដល់ក្រុង ទេពបុរាណនិងកិត្តិនាមរបស់ក្រុងនោះ។ទទឹមគ្នានេះ ដែរអង្គរក្លាយជាធម៌ ជារឿង និងជានិមិត្តរូននៃព្រះពុទ្ធសា សនាថេរវាទ។បូជនីយកិច្ចនូវអង្គរបានបង្ហាញពីការថែ រក្សា និងការរំលឹកទៅដល់អតីតកាល ហើយព្រមពេល ជាមួយគ្នានោះក៏ចង់ធ្វើអោយរឿងពីអតីត ទៅកើតមាន ជាថ្មីនៅពេលអនាគត់ដែរ។យើងប្រហែលជាអាចយល់ នូវទំនាក់ទំនងជាពិសេសរវាងសម័យក្រោយអង្គរជាមួយ និង តំនែលវប្បធម៌នេះយើងអាចនិយាយបានថាជាសេច ក្តីសោកស្រណោះអាឡោះអាល័យដល់ភាពរុងរឿងនា អតីតកាល ហើយអតីតកាលនេះឈរជាតំណាងអោយ អនាគត់ដ៏ភ្លឺស្វាងមួយសម្រាប់ប្រជាជនខ្មែរ។