Кхузахь климат тайп-тайпана ю, бахьна географин хӀоттаман башхаллаш а, рельеф а ю. Климатан башхаллаш кхоллало мелхан энергин, рельефан, ораматийн, атмосферан циркуляцин Ӏаткъамца. Мелхан радиацин цхьанатоьхна барам Хакасин аренийн декъехь дуккха а сов ю, иза санна шораллехь йолчу Российн малхбузан кӀошташкахьчул. Кхузахь алсама бу бекхна, кӀезиг мархаш йолуш хенан хӀоттам. Эрана олуш дац «мелхан Хакаси». Боккъала а, кхузахь денош алсама ду Сочехьчул. Якъон климат хиларан коьрта бахьна лаьмнийн даккъийн Ӏаткъам бу, цара догӀан ӀиндагӀа до (мархаш сехьа ца йовлуьйту). Кхузахь алсама ду къилба-малхбузан мехаш. ЧӀогӀа мехаш бӀаьстенан амалехь ду, дукхахьолахь цара яхьа чан. Къилбаседехьа йиллина хиларо аьтту бо арктикан хӀаваъ чубаийта. Ма-дарра аьлча, Хакасин климат чӀогӀа континенталан амалехь ю, аьхке йовха, Ӏа шийла.