ঢেকিয়াল ফুকনৰ Observation on the Administration of the Province of Assam মোফাত মিলচ চাহাবে ১৯৫৩ চনত অসম ভ্ৰমণ কৰিবলৈ আহোতে, তেওঁৰ ওচৰত দাখিল কৰা স্মাৰকপত্ৰ। এইখন স্মাৰকপত্ৰই ফুকনদেৱৰ প্ৰখৰ সমাজ চেতনা আৰু জ্ঞানৰ বিস্তৃতিৰ স্বাক্ষৰ বহন কৰিছে। এই স্মাৰকপত্ৰখনত তেওঁ সমকালীন অসমৰ অৰ্থনৈতিক, ৰাজনৈতিক, সামাজিক, প্ৰশাসনিক আদি অৱস্থাৰ লগতে অসমৰ ভাষা আৰু শিক্ষা সমস্যা দাঙি ধৰি সেইবোৰৰ নিৰাময়ৰ বাবে সুপষ্ট পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছে। A Few Remarks on Assamese Language নামৰ ভাষাতত্ত্ব সম্পৰ্কীয় মূল্যবান পুস্তিকাখন তেখেতে ৰচনা কৰি ১৮৫৫ খ্ৰীঃত ইয়াক A Native ছদ্মনামেৰে ছপা কৰি উলিয়াইছিল। ১৮৪৬ খ্ৰীঃৰ পৰাই ঢেকিয়াল ফুকনে অৰুনোদইত প্ৰবন্ধ পাতি লিখিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। ১৮৪৭ খ্ৰীঃত অৰুনোদইত তেওঁৰ ”ইংলেণ্ডৰ বিৱৰণ” নামৰ ৰচনাখণ্ড প্ৰকাশ পায়। ঢেকিয়াল ফুকনৰ প্ৰথম সৃষ্টি এই ৰচনাখণ্ডৰ মাজেদিয়েই তেওঁৰ জাতীয়তাবোধৰ উমান পাব পাৰি। ঢেকিয়াল ফুকনে ৰচনা কৰা ফুকন দেৱান কায়দা বন্দী, সদৰ দেৱানী নিষ্পত্তি আৰু আইন ও ব্যৱস্থা সংগ্ৰহ এই তিনিখন গ্ৰন্থ শাসন, আইন, নীতি আৰু ব্যৱস্থা সম্বন্ধীয়। ঢেকিয়াল ফুকনৰ জাতীয় প্ৰেম, সাহিত্যানুৰাগ, উদাৰনৈতিক দৃষ্টিভংগী আৰু অধ্যয়নশীলতাৰ প্ৰতি লক্ষ্য কৰি অসমৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল এজেণ্ট আৰু কমিচনাৰ কৰ্ণেল হপকিনচন চাহাবে তেওঁক বংগৰ ৰামমোহন ৰায়ৰ লগত তুলনা কৰিছিল।