Al 7 fervêr 1959, al nōv gvêren l’à numinê Guevara “Sitadèin per dirét ed nâsita”. Pôch dôp, Guevara l’à cumincê al prâtichi per divursiêr, ânca per dêr un tâj cêr al só matrimoni cun Hilda Gadea, ch’al s’êra separê, ind i fât, bèlo préma ed partîr pr’ al Mésico cun al Granma. Al 2 zógn 1959, l’à spuṣê Aleida March, ‘na cubâna ch’ la fêva pêrt dal Muvimèint dal 26 ed lój , e ch’êren insèm da la fîn dal 1958. L’é stê numinê cmandânt ed la perṣòun ed La Cabaña, e per i sê mèiṣ ch’ al gh’à ‘vû l’incâregh (dal 2 znêr al 12 zógn 1959), l’à dirèt i procès a l’ j esecusiòun ed dimòndi persòuni, cumprèiṣ ex uficêl dal regém Batista, elemèint dal BRAC (Buró de Represión de Actividades Comunistas, ""Ufési represiòun ativitê comunésti"", ‘na pulisía segrêta), acusê ed delét ed guèra, e di polétich cuntrâri. In sègvit, Guevara, l’é dvintê dirigînt ed l’Istitût Nasionêl per la Rifōrma agrâria e pó presidèint ed la Bânca Nasionêla ed Cuba (in un cêrt sèins, un schêrs dal destîn, lò l’îva despès cundanê i sôld. L’à fât vèder al só imbarâs firmând i bilièt ed bânca cun al scutmâj “Che”). In sté peréiod, l’é turnêda fôra la só pasiòun per i scâch e la tôt pêrta a dimòndi tornèi nazionêl e internasionêl ch’a’s tgnîven a Cuba.. Al vrîva dimòndi incuragêr i zòven cubân a ṣvinêres a i scâch e l’à urnaniṣê dimòndi ativitê per spénṣêr al lôr interèsi vêrs al zògh. Bèle dal 1959, Guevara l’à jutê a urganiṣêr di tentatîv rivulusionâri, a Panama e pó ind la Repóblica Dominicana. In sti tentatîv a môr Ramón López (Nené), ajutânt dal Cmandânt Camilo Cienfuegos. Soquânt a dîṣen che sté operaziòun sién stêdi 'na ""pûrga"" per i fedêl ed ""Camilo"". Int al 1960 Guevara l'à tôt pêrta a i sucōrs al vétmi ed l'esploṣiòun ed la nēva La Coubre. Mèinter l'operasiòun ed salvatâg l'êra in cōrs, agh'é stê 'n'êtra esploṣiòun. I môrt în stê pió ed sèint. L'é stê in cl'ucasiòun ché che Alberto Korda l'à scatê la só fotograféia pió famōṣa. An n'é mìa cêr se la nêva l'é stêda sabotêda o s' l'é scupiêda per un incidèint. Quî che a sustînen la teoréia dal sabotâg a dîṣen che sia stê la CIA ( Central Intelligence Agency) e despès a dân la côlpa a William Alexander Morgan ûn rivêl ed Guevara int al fôrsi cûntra Batista dal pruvînci centrêli, che pió têrdi al sré andê int la CIA. Soquânt prôfugh cubân a pôrten avânti la teoréia che l'atentê al sré stê fât da soquânt amîgh ed l'uniòun soviètica, nemîgh ed Che Guevara . Dôp i falimèint cme diretōr ed l'Isitût Nasionêl per la Rifōrma agrâria e 'd la Bânca Nasionêla ed Cuba, Guevara al vîn numinê minéster ed l'indóstria. In còsta puṣisiòun, l'à dê al só ajót a mudlêr al socialîṣem cubân, dvintând òna dal figûri pió impurtânt ed l'iṣola. Ind al só léber Sulla guerriglia, Guevara l'à sostgnû al mudèl cubân ed rivulusiòun, cumincê da gróp céch ed partigiân, sèinsa la necesitê de dmandêr ajót a grôsi urganiṣasiòun a sustgnîr la rivulusiòun armêda. Sta tâtica la sré falîda in Bolévia. Ind al léber El socialismo y el hombre en Cuba (1965) l'à sustgnû la necesitê ed fêr un ""òm nōv"" (hombre nuevo) insèm al stêt socialésta. Ind l'invasiòun ed la Baia dei Porci (1961), Guevara an n'à mìa tôt pêrta a i cumbatimèint principêl, perché Castro al gh'îva dê al cmând ed la pruvîncia pió a sîra ed Cuba, Pinar del Rio, dóve l'à respînt un tentatîv d'invasiòun (l'êra un diversîv, pinsêd per spustêr l'atensiòun di cubân dal pôst dal fetîv sbêrch). Ind al svolgimèint de sté incâregh, l'à patî 'na frîda a la ghégna, caṣvê, l'à dét, da un côlp che gh'é partî sèinsa vrèir da la só rivultèla. Guevara al gh'à 'vû 'na pêrta impurtânta ind al méter, a Cuba, i mésil baléstich soviètich armê cun al testêdi nucleêri, caṣva ed la crîṣi ed l'utòber 1962.