भारतीय रेल्वे : रेल्वे हें भारतांतले येरादारीचें मुखेल साधन. भारतांतलो पयलो रेल्वेमार्ग मुंबय ते ठाणें हांचे मदीं 16 एप्रिल 1853 दिसा सुरू जालो आनी ताची लांबाय सुमार 34 किमी. आशिल्ली . पयले गाडयेक 14 डबे आनी 3 इंजिनां जोडल्लीं. 1854 – 60 ह्या काळांत आठ रेल्वे कंपन्यो स्थापन जाल्ल्यो. (1) इस्ट इंडियन रेल्वे (2) ग्रेट इंडियन पेनिन्सुला रेल्वे (3) मद्रास रेल्वे (4) बाँम्बे बरोडा अँड सँट्रल इंडिया रेल्वे (5) सिंदिया रेल्वे (6) इस्टर्न बँगॉल इस्टर्न (7) साउथ इंडियन रेल्वे (8) कलकत्ता अँड साऊथ रेल्वे. 1869 – 81 ह्या काळांत रेल्वे कंपन्यांनी आनी ब्रिटीश कंपन्यांनी मेळून सुमार 14920 किमी. मेरेन गेजाचे रेल्वेमार्ग बांदले. इ.स. 1881-1900 ह्या काळांत बँगॉल सँट्रल रेल्वे (1881), रोहिलखंड अँड कुमाऊँ रेल्वे (1882), सदर्न मराठा रेल्वे (1882), इंडियन मिडलँड रेल्वे (1885), बँगाल – नागपूर रेल्वे (1887), आसाम – बेंगाल रेल्वे (1892) आनी बर्मा रेल्वे (1897) ह्यो कंपन्यो स्थापन जाल्यो. ह्या काळांत वट्ट 33 रेल्वे कंपन्यो 98 मार्ग चलयताल्यो. 1900 उजवाडटा म्हळ्यार रेल्वेमार्गांची वट्ट लांबाय 39,603 किमी. आशिल्ली. 1905 वर्सा रेल्वे मंडळाची स्थापना जाली. 1908 म्हळ्यार ह्या मेडळाची पुनर्रचणूक केली. ह्या काळांत सरकारान सुमार 16,000 किमा. लांबायेचे फांटे आनी पुरवण रेल्वेमार्ग बांदले. 1915 म्हळ्यार रेल्वेमार्गाची लांबाय सुमार 56,456 किमी. इतली जाली. पयल्या म्हाझुजांत आनी त्या उपरांतच्या काळांत (1914 – 21) भारतीय रेल्वे वेवस्था मोडकळीक आयली. तेखातीर लश्करी नदरेन म्हत्वाचे अशे रेल्वेमार्ग बांदले. ताका लागून रेल्वेमार्गाची वट्ट लाबांय 58776 किमी. मेरेन पावली.