Нилу таърихи беш аз 1500-сола дорад, ки аз гузарҳои Эшонҳо, Ёнаи Худоӣ, Сангчин, Сангтӯда, Теғаи Намози Дигар, Кулӯлатеппа, Марказӣ ва ғайра иборат аст. Бештари сокинон бобоҳои худро аз фирориёни Даҳбеди Самарқанд медонанд, ки дар а. 13 ё 14 омадаанд, чанд авлод бобоҳои худро аз косибону домуллоҳои Сарихосор мегӯянд, инчунин як авлоди бузурги эшонҳо аз Истаравшан омадаанд. Мардуми Нилу дорои эҳсосоти баланд буда, ба муқобили ҳар гуна ноадолатиҳо зуд қиём мебардоранд, с. 1911 ба муқобили беки Ҳисор шӯриш бардошта буданд, дар замони Шӯравӣ 3 маротиба дар назди бинои КМ ПК Тоҷикистон намоиш ташкил карданд. Дар маркази Нилу нишонаи пояи чанори қутраш 5-метра бо ҳавзи калон мавҷуд аст, ду тарафи ҳавзро садбарги сафеди кӯҳии хушбӯй ва наргис иҳота кардаанд. Чашмаи Мир аз он далолат мекунад, ки ин макон ҳокимнишин будааст. Болотар аз гузари Эшонҳо қалъае вуҷуд дорад, ки дар гузашта Абдукарим (Мири Зард ҳам меноманд)- мири Ҳисор бо пайвандонаш омада, истироҳат мекардааст. Ходимони дарбори мири Ҳисор Зоҳид-мингбошӣ, Раҳматбой-элчии Ҳисор, Саидалӣ-мирохур, Қилич-босмачӣ, Ғанӣ-босмачӣ дар Нилу зистаанд.