Фаъолияти эҷодиаш аз ҳикоянависӣ ва тарҷумаи асарҳои нависандагони қирғиз (ба русӣ) оғоз ёфтааст. Ҳикояи нахустинаш «Рӯзномафурӯш Дзюйдо» (1952). Баъдан ҳикояҳои «Ҳошим» (1953), «Сепоячӣ», «Борони сафед» (1954), «Ҳарифон», «Дар замини лалмӣ», «Дар соҳилҳои Байдамол» (1955) ва ниҳоят қиссаи «Рӯ ба рӯ» (1957) ба табъ расиданд. Соли 1958 повести «Ҷамила» ба табъ расид. Ин асар ба забонҳои халқҳои собиқ шӯравӣ ва хориҷӣ тарҷума шуд ва дар олами адаб нуфузи калон пайдо намуд. Муаллиф аз ишқи ду дилдода – Ҷамила ва Дониёр ба чунон як тариқи хоси бадеӣ ҳикоят мекунад, ки на фақат дар адабиёти шӯравии қирғиз собиқа надошт балки дар адабиёти умумииттифоқи шӯравӣ низ сухани нав буд. Дар асарҳои баъдинаи Айтматов – «Сарвқади рӯймолсурхаки ман» (1961), «Чашми уштур», «Муаллими нахустин» (1962), «Роҳи Каҳкашон» (1963) ва «Турнаҳои бармаҳал» (1976) ҷанбаи романтикӣ қувват гирифт. Қаҳрамонҳои ин асарҳо наврасон ва ҷавонмардонеанд, ки бо тақозои рӯзгор ба пешгоҳи зиндагӣ баромада, ба набарди нобаробари иҷтимоӣ мепардозанд ва оқибат пирӯз мешаванд. Гурӯҳи дигар асарҳои Айтматов – повесту романҳои «Падруд, ҷонваракам» (1966), «Саги алое, ки лаб-лаби баҳр метозад» (1978), «Дуроҳаи Бӯронӣ» (1980), «Қиёмат» (1986), «Вақте ки кӯҳҳо сукут мекунанд» (2006) ва ғайра таҷассумгари таҳаввули эҷодиест, ки нависанда аз охири солҳои 60 асри 20 сар карда, аз сар гузаронидааст. Моҳияти ин таҳаввул, ки дар эҷодиёти Айтматов аз повести «Сафинаи сафед» сар шуда дар романи фалсафию иҷтимоии «Дуроҳаи Буронӣ» ба авҷи худ расидааст, суст шудани ҷанбаи романтикию дидактикӣ ва қувват гирифтани ҷанбаи реалистӣ дар эҷодиёти ӯ мебошад. Дар ин асарҳо аз баъзе зуҳуроти номатлуби замон, тақдири башар, баъзе ҳодисоти экологӣ (зараррасонӣ ба табиат) ва ғайра сухан меравад.