كەمسىنىش ئىنساننىڭ ئۈمىدسىز، ئىشەنچسىز كەيپىياتتا تۇرۇپ ئۆزىگە بەرگەن پاسسىپ باھاسى بولۇپ ئۇ ئەقلىي ۋە ئوبىكتىپ تەھلىل ئاساسىغا قۇرۇلمىغان بولىدۇ. كەمسىتىش بولسا بىراۋلارنىڭ ئۆزى قادىر بولغان ياكى شۇنداق دەپ قارىغان كۈچ، ئىمكانىيەت ۋە شارائىتنىڭ تۈرتكىسىدە مەزكۇر ئەۋزەللىكلەردىن مەھرۇم قالغان ياكى شۇنداق دەپ قارالغان باشقىلار ئۈستىدىن چىقارغان سەلبىي ھۆكۈملىىرگە قارىتىلغان. ئىنساندىكى كەمسىنىش ۋە كەمسىتىش تۇيغۇلىرى پىسخىك بىنورماللىقنىڭ ئىپادىلىرىدۇر. مەيلى كەمسىنىش بولسۇن ياكى كەمسىتىش بولسۇن ھەر ئىككىلىسى ساغلام جەمئىيەتتە ياشاۋاتقانلار ئۈچۈن ئىنسانىيەتكە ئورتاق ئەخلاق مىزانلىرى تەرىپىدىن رەت قىلىنىدىغان خۇيلار سانىلىدۇ. ۋەھالەنكى، ئەتراپىمنى كۈزەتكىنىمدە بۇنداق كەمسىتىش ۋە كەمسىنىشلەرنى ھەر ۋاقىت ئۇچرىتىپ تۇرىمەن. مەنچە كەمسىتىش ۋە كەمسىنىش ئۇيغۇرلاردا ئورتاق كەيپىياتقا ئايلانغىلى تۇرغاندەك قىلىدۇ. مەسىلەن، مېنىڭ نەزىرىمدە ئۆز مىللىتىگە بولغان مۇھەببەت تەبىئىي تۇيغۇ، ئەمما ئەتراپىمدىكى بىر قىسىم كىشىلەرنىڭ بۇ ئىنسانىي تۇيغۇنى ئۆزگە مىللەتلەرنى كەمسىتىش بەدىلىگە ئىپادىلەشلىرى مېنى ھەيران قالدۇرىدۇ. يەنە مىسال، ئىنساننىڭ ئۆز مىللىتىدىكى تۈرلۈك مەسىلىلەرگە كۆڭۈل بۆلۈشى تەقدىرلەشكە سازاۋەر، ئەمما بەزى كىشىلەردە بۇ ئۆز مىللىتىدىن كەمسىنىش شەكلىدە ئىپادىلىنىدۇ. بۇنداق كەمسىنگۈچىلەر جەمئىيەتتە پەيدا بولۇۋاتقان ئىجتىمائىي مەسىلىلەرنىڭ مۇرەككەپ سەۋەبلىرىنى بايقۇت قىلىدۇ، ئۇلار ”ھەممىسى ئۆزىمزنىڭ شورى، زادى بىز خەق ئەسكى، ھەممە ئىش ئۆزىمىزدىن چىقىۋاتىدۇ، ئىش چىقىرىدىغانمۇ، چاقىدىغانمۇ، باسىدىغانمۇ ئۆزىمىز، ئەجەپ ناچار مىللەتكەنمىز“ دەپ قارايدۇ. مەن مىللەتكە بولغان مۇھەببەتنى، كۆڭۈل بۆلۈشنى بىر بولسا باشقا مىللەتلەرنى كەمسىتىش يەنە بىر بىر بولسا مىللىتىدىن بەدىلىگە ئىپادىلەشنى ئىجتىمائىي، ئەخلاقىي ۋە پىسخىك بىنورماللىق دەپ قارايمەن. تۆۋەندە يازىدىغانلىرىم مەن يولۇقتۇرغان ئۇيغۇرنى كەمسىتىش ۋە ئۇيغۇردىن كەمسىنىش ھەققىدە بولىدۇ. بۇ يازمام ئىككى بۆلەكتىن تۈزۈلگەن بولۇپ بىرىنجى بۆلەكتە ئۇيغۇردىكى مىللەتنى كەمسىتىش ۋە مىللەتتىن كەمسىنىش كەيپىياتىنى كۆزەتكەنلىرىم ئاساسىدا بايان قىلىمەن. ئىككىنجى بۆلەكتە بۇنىڭ سەۋەبلىرىنى تەھلىل قىلىمەن. يازمىدا جاۋاپ تېپىلىدىغان سۇئاللار: كەمسىنىش ۋە كەمسىتىش قانداق ئىپادىلىنىۋاتىدۇ؟ كەمسىتىش ۋە كەمسىنىشنىڭ سەۋەبى نېمە؟ كەمسىتكۈچى كىملەر كەمسىنگۈچىلەرچۇ؟