مەنچە قانۇن تۈزۈش ۋە ئىجرا قىلىش جەريانىغا قاتناشقۇچى ۋە نازارەتچى بولۇپ ئارىلىشالمىغان بىر مىللەتتە كىشىلىرىدە ئۇششاق زىددىيەتلەرنىڭ ئاۋۇپ كېتىشى ھەممە ئورتاق كېڭەشتىن ئۆتكۈزگەن، ھەممىنىڭ مەنپەئەتى كاپالەتكە ئېرىشكەن، ھەممە باراۋەر ئەمەل قىلىدىغان يوسۇنلارنىڭ بولماسلىقى، بولسىمۇ ئىجراچىلىرى، نازارەتچىلىرى بولمىغانلىقتىن رۇئايە قىلىنماسلىقتىن پەيدا بولىدۇ. ئوخشىمىغان ئوي ۋە قىلىقتىكى كىشىلەر بىلەن بىرلىكتە بەزى كىچىك ۋە بەزىدە چوڭراق بولغان بىر جەمئىيەتنى تەشكىل قىلىپ ياشىغىنىمىز ئۈچۈن ھەممەيلەنگە ئورتاق بىر ھەرىكەت قېلىپى بولۇشى كېرەك. بۇ قېلىپنى ئۆرپ-ئادەت، قائىدە يوسۇن، قانۇن تۈزۈم دەپ ئاتاش مۇمكىن. ئۇيغۇرلار ئۆزىنىڭ مۇكەممەل كوچا-مەھەللە مەدەنىيىتىنى داۋام قىلىۋاتقان زامانلاردا مەسجىدنى مەركەز قىلغان جامائەت ئاقساقاللارنىڭ ۋەكىللىگىدە ئۆرپ- ئادەت ۋە قائىدە يوسۇنلار ئارقىلىق بىر ئاممىۋىي تەرتىپ ئورنىتىپ توقۇنۇش ۋە زىددىيەتلەردىن ساقلانغان. جوڭگۇدائۇيغۇرلار كومۇنىستىك تۈزۈمگە قەدەم قويغاندىن كېيىن مەسجىدنىڭ ۋە ئاقساقاللارنىڭ نوپۇزى ئاجىزلاپ كەتتى. شۇنىڭ بىلەن مىڭ نەچچە يۈز يىللىق يوسۇن ئۇيغۇر ئاۋام ئىچىدىكى زىددىيەتلەرنى ھەل قىلالمايدىغان ھالغا كېلىپ قالدى. مىڭ نەچچە يۈز يىللىق قائىدە يوسۇن ئىجراچىلىرىدىن ۋە ئىجرا ئورگىنىدىن ئايرىلىپ قالدى. ئەمما مەھەللىلەردە كىشىلەر ئىتىراپ قىلىدىغان بىر ئاقساقال بولۇش ۋە بىردىن يىگىت بېشى بولۇشتىن ئىبارەت بۇ ئەنئەنە قازاقىستان قاتارلىق ئورتا ئاسىيادىكى ئۇيغۇرلاردا ھېلىمۇ مەۋجۇد. ھەتتا قازاقىستاندا مەملىكەتلىك ئۇيغۇر ئاقساقاللار كېڭىشى، يىگىت باشلىرى كېڭىشى قاتارلىق ئورگانلارمۇ مەۋجۇد. ئەگەر ئۇيغۇرلاردىكى جامائەتنىڭ نازارىتى، ئاقساقاللىق ۋە يىگىت بېشىلىق ئەنئەنىسى داۋام قىلۋاتقان بولسا ئۇيغۇر تۇرمۇشىدىكى قەرىز، مىراس، نىكاھ قاتارلىقلارغا ئائىت كىچىك زىددىيەتلەر چىرىكلىككە ھامىلدار سوت مەھكىمىلىرىگە قەدەر سوزۇلمىغان بولارىدى. كىشىلىرىمىز قاقشاۋاتقان نامۇۋاپىق قائىدە يوسۇن ۋە ئارتۇقچە ئادەمگەرچىلىك قاتارلىقلاردا كۆرۈلىۋاتقان زىددىيەتلەرنىڭ مەسجىد ۋە مەتبۇئاتلاردا شۇنچە تەشۋىق ۋە تەبلىق قىلىنسىمۇ تۈزەلمەسىلىكىدە ئوخشاشلا ئۇيغۇردىكى يوسۇنلارنىڭ جامائەتچىلىكنىڭ نازارىتىدە، ئاقساقاللارنىڭ ئىجراسىدا كىشىلەرنىڭ ھەركىتىنى قېلىپقا سالغۇدەك قۇدرىتىنىڭ قالمىغانلىقى سەۋەب بولغان بولۇشى مۇمكىن.