उहिल्यै सुरुङ्गा खोला धेरै गहिरिएर बगेको थियो” । सुरुङ्गाका आदिवासी सन्थालहरूको भनाइ पनि यस्तै रहिआएको पाइन्छ । यस पङ्क्तिकारले आजभन्दा ४० वर्षअघि सुरुङ्गा धेरै गहिरो सतहमा बगेको देखेको थियो । आज पनि अन्य खोलाका तुलनामा यो खोलो गहिरिएरै बगेको छ । यस दृष्टिबाट पनि यहाँ सुरुङमार्ग थियो भन्न सकिन्छ । सुरुङ्गा क्षेत्र र यसको उत्तरमा रहेको पहाड अनि त्यसको उत्तरमा रहेको “गरुवा”लाई पाण्डवहरू गुप्तवास बसेका बेला उपभोग गरिएका स्थानका रूपमा लिन सकिन्छ । “गरुवा” को शब्दगत व्युत्पत्तिलाई हेर्दा पनि यसको पुष्टि हुन आउँछ । उदाहरणका लागि “गो + हरा”=“गोहरा” भएको र अपभ्रंश हुँदै “गोरुवा”>“गरुवा” शब्द प्रचलनमा आएको हुनसक्छ । यसरी हेर्दा “गरुवा” भन्ने ठाउँ नै विराट राजाका गाई हराएको ठाउँ हो भन्ने कुरा पुष्टि हुन आउँछ । अर्का कुरा सुरुङ्गा क्षेत्रकै पूर्व–उत्तरमा रहेको लुकानी भन्ने स्थानमा विराट राजाका गाईहरू हरण गरेर लुकाइएको हो भन्ने कुरा यस क्षेत्रका वयोबृद्ध व्यक्तित्वहरूबाट सुनिदै आएको छ । सुरुङ्गा (सुरुङ्गा) शब्द बह्वर्थक देखिन्छ । मूलतः “सुरुङमार्ग” भन्ने नेपाली अर्थ बोकेको सुरुङ्गा को अर्को अर्थ पनि लाग्छ । महाभारत कालमा यसलाई सुरगङ्गा भनिन्थ्यो । “सुरगङ्गा” लाई षष्ठी तत्पुरुष समास अन्तर्गत “सुरस्य गङ्गा” “सुरगङ्गा” भनेर विग्रह गर्न सकिन्छ । त्यही “सुरगङ्गा” अपभ्रंश भएर अर्थात् “ग” लोप भएर “सुरङ्गा” (सुरुङ्गा) भएको हो । “सुरगङ्गा” को व्युत्पत्तिगत अर्थ हुन्छ “देवगङ्गा” । भागिरथी गङ्गालाई “सुरगङ्गा”का रूपमा पवित्र मानेझैं यसलाई पनि सोही पवित्र नाम दिइएको हुनसक्छ । अर्को कुरा पाँच पाण्डवद्वारा खनिएको सुरुङमार्गबाट यो नदी बगेको र कुनै समयमा पवित्र माई (कनकाई) गङ्गा समाहित भएर बगेको कारणबाट पनि यो नदी “सुरगङ्गा”का नामबाट प्रख्यात भएको हुनसक्छ । यसरी हेर्दा पनि “सुरुङ्का” को महाभारतकालीन महत्व रहेको कुरा स्पष्ट हुन्छ ।