Date: 1475
Language: latina
Document type: Piispat, Kirkolliset, yleiset, Asiakirjat

In nomine Domini amen. Quisquis principem hujus seculi rogaturus adierit habitu honesto, gestu decenti, prolacione non precipiti sed distincta, attenta quoque mente, se ipsum ac verba sua studet componere; quanto diligencius in sacro loco omnipotentem oraturus Deum hec omnia facere curabit. Idcirco nos Conradus, Dei providencia episcopus Aboensis, cum consilio et consensu dilecti capituli nostri volentes divini nominis cultum non minui sed augeri, pro vicariorum seu prebendatorum et choralium ecclesiæ nostre predicte reformacione primo duximus statuendum, quod de cetero hore canonice in choro non cursim seu festinanter, sed paulatim et tractim et cum pausa decenti, presertim in medio cujuslibet versiculi psalmorum, debitam faciendo inter solenne et feriale officium differenciam, reverenter scilicet gestu corporis, congruenter scilicet horis statutis, integraliter scilicet plena expressione oris, effectuliter sciliset affectione cordis, intellectualiter scilicet intentione et attencione mentis decante[n]tur, teste siquidem beato Bernardo: Multi subveniunt illi fructus, qui horas canonicas devote dixerit, videlicet quod Dominus illas oraciones libenter exaudit, quod in cunctis rebus exterioribus melius illi succedit, quod omni hora Deus illum ab omni peccato mortali et mundana confusione custodit, quod in fine suo tribuit ei Deus specialem graciam, quod ei Deus graciam donabit talem et tantam, quod forte seraphicum ordinem mereatur. Ideo hore canonice cum omni reverencia sunt cantande. Preterea animadvertent chorales cum ceteris sacerdotibus, quam terribilis est valde setencia, quam Deus contra tepidos et negligentes comminatur ore prophetico dicens: maledictus, qui facit opus Domini fraudulenter; quod dictum beatus Bernardus exponens dicit: Fraudulenter opus Domini facit nimis festinans, nimis intente verba proferens, sillabas et dictiones subtrahens; ideo Dei malediccionem incurrit et benediccionem eternam perdit. Qui enim male legit horas suas, fraudat Deum honore, se ipsum merito, animas in purgatorio suffragio et proximum beneficio. Tales, heu dolor, qui timore, non amore, chorum frequentant, nimis legunt illud psalmiste: lauda anima mea Dominum, quod tam creberrime in choro pertonat. In quibus verbis propheta vult dicere: Non laudent eum labia tantum sicut illorum, de quibus Ysayas: Populus iste ore suo et labiis glorificat me, cor autam ejus longe est a me, sed laudet cum anima Christiana, cum reverentia et congruentia etc. ut supra dictum est. Ideo vicarii seu prebendarii et chorales in choro constituti gravitatem servent prout locus et officium exigunt, non insimul aut cum aliis confabulantes, sed cum psallendi gracia ibi conveniant, muta aut clausa labia a divina laude tenere non studeant. Nec quisquam eorum, dum hore canonice publice cantantur, legat in choro privatum officium seu oraciones, seu eciam in choro beneficium absolucionis expectet, quia non solum obsequium, quo obnixus est, choro subtrahit, verum et alios psallentes perturbat. Illam eciam consuetudinem, que corruptela pocius dicenda est, omnino inhibemus, que huc usque per plures est observata, videlicet quod quidam choralium post Gloriam patri in Venite, vel post ympnum in primo nocturno intrant chorum et iterum exeunt, redeuntes circa secundum nocturnum aut tercium, aut post Te Deum exeunt usque ad capitulum In laudibus, sub quo conscribi [solent] absentes; deinde quidam exeunt post incepcionem Benedictus, nec redeunt. Similiter in vesperis suo modo et vigiliis defunctorum et in missa post evangelium et elevacionem. Istos non dicimus interesse horis, nec presentes, sed absentes, cum interesse dicuntur hii, qui a principio horarum ad finem interesse laborant. Tabularius tales divagantes signare tenetur pro absentibus, nisi habuerint necesse exire, et hoc fiat ad modicum spacium. Item statuimus et mandamus omnibus prebendariis ecclesie nostre Aboensis sub decreto obediencie, quatenus de cetero singulis diebus, tam in festivis quam ferialibus, personaliter intersint majoribus horis et processione memoriis corporis Christi et beate virginis, ut sic divini cultus decor et zelus æoneus Dei profeccior habeatur, presertim cum id in statutis provincialibus novissime editis expressius caveatur. Item statuimus et decreto obedience mandamus, quatenus in festis prelatorum duo semper prebendati secundum ordinem cum duobus choralibus ad rectorias in choro in horis majoribus deputentur et ad evangelium administrent, exceptis festis dedicacionis ecclesie, beati Henrici passionis, translacionis ejusdem et nativitatis Marie, quia tunc hujusmodi officia per rurales habeantur. Item statuimus, quin eciam districte precipimus, quod prebendati in festis dublicibus teneant horisteram juxta antiquam consvetudinem, sub penis inferius expressis. Item statuimus, quod horista debet incipere horas et primam antiphonam super psalmos et antiphonam super Magnificat et Benedictus, et debet legere preciosa (= preces), collectas, ultimam leccionem in matutinis et benedicciones leccionum, en cantare summan missam. Item horista legente leccionem ultimam senior post eum benediccionem ejusdem dicat, et novam post missam summam intonet et consummat (= –met). Item primus cantor debet incipere invitatorium, onmes psalmos et antiphonas post psalmos et introitum misse, Kyrieleyson, graduale, offertorium, Sanctus agnus Dei et communionem, et cantare debet in Venite primum et ultimum versum, et similiter in ultimo responsorio, et predicere sive innuere antiphonas, primo horiste, secundo in alio choro, eciam communiter, regulariter de uno choro ad alium, et debet libros claudere et aperire suis temporibus. Item secundus cantor debet legere primam leccionem, et in kalendario, et epistolam et cantare versum in Alleluja, et tractum primum in quadragesima solus in feriis, sed cum tercio in simplicibus festis, et afferre horiste collectarium, et Confiteor legere cum sacerdote, et ministrare sibi vinum et aqvam, et omnia alia ministeria facere sacerdoti. Et debet habere primalem missam in choro, quando due misse sunt habende, et in festo, simplici vel majori, omnia de primo cantare, scripta debet cum secundo observare, excepto quod in missis festorum trium leccionum et ferialium debet servire solus substitutus celebranti, cujus officium tercius cantor tunc supplebit. In festo vero simplici, semiduplici vel dublici et toto duplici, non autem in festis prelatorum, debet servire loco dyaconi, et tercius loco subdyaconi, nisi fuerit tercius senior, et tunc quartus cantor loco secundi cantoris debet permanere. Item in totis duplicibus primus et quartus, quintus et sextus sint rectores. In festis autem summis, scilicet prelatorum, primus et quartus cum duobus prebendariis sint rectores. Item primus cantor debet cantare primum versum, et secundus secundum, cum secunda leccione. Item notandum, quod si aliquis officiatus defuerit, tunc primus sequens choralium officio carens absentis officium adimplebit; absens tamen solvat errores contingentes officium suum complenti. Quicunque defuerit processionibus aut memoriis supradictis, vel qui sub sermonibus celebrare cum pulsacione presumpserit, quando sermo fit in ecclesia, solvat solidum vel xii denarios usuales, sive prebendatus fuerit sive choralis. Provideant chorales, ut sint omnes in choro, quando compulsatur, quia facta compulsacione horista debet legere de cruce cum aliis choralibus tonaliter et voce alta Pater noster, Ave Maria et Credo, quo facto sine fraude statim horas incipiat, sub pena unius denarii, proviso quod omnes chorales sint congregati in choro, induti superpelliciis ante finem compulsus matutinarum summe misse, vesperarum prime et tercie in ebdomada, pentecosten, et completorii in quadragesima, sub pena dimidii denarii. Sed quicunque choralium ingressus fuerit summum chorum sub divinis, solvat unum denarium ad manus tabularii, tantum et prebendatus ad manus tabularii sui. Si horista venerit post primum psalmum, dabit duos denarios, si deest totaliter, tres denarios; hoc idem cum primo cantore est tenendum. Sed alii chorales post primum psalmum in vesperis, vel post Venite in matutinis, vel post Gloriam in introitu misse, vel post finem ympnorum in prima, tercia, sexta et nona, vel post primum psalmum in completorio venientes, solvant unum denarium, horista autem et primus cantor solvant duplum, ut predictum est. Et hec intelligenda sunt in feriis et [festis] trium leccionum. Pro festo vero simplici et semiduplici solvatur duplum, pro festo vero duplici triplum, pro toto duplici quadruplum. Statuimus, quin eciam districte precipimus, quatenus nullus choralium ab horis se absentare presumat, sed nec prebendarii a majoribus horis se absentare presumant. Item, quicunque choralium se absentaverit de matutinis, missa aut vesperis, vel completorio in quadragesima, solvat duos denarios; qui vero de horis minoribus, unum denarium. Ista pena cum horista et primo cantore semper duplicatur; et hec intelligenda sunt in feriis et festis trium leccionum. Pro festo vero simplici et semiduplici solvatur duplum, pro festo autem duplici triplum, sed pro toto duplici, ut supra, quadruplum. Item, qui post tercium psalmum nocturnalem aut post evangelium in missa aut capitulum in vesperis vel in completorio, vel post primum psalmum in minutis horis venerit, pro absente computetur, et solvat absenciam hujusmodi secundum differenciam feriarum et festorum, ut predictum est. Item, quicunque prebendariorum aut choralium se a choro absentaverit tempore, quo dicuntur hore in ecclesia, licencia non obtenta, eciamsi in ecclesia moretur, quascunque alias missas, preter missam aurore, celebrando, vel vigilias extra cantando in quocunque choro, penam solvat absencie, nisi hujusmodi celebrans vel cantans alium loco sui substitutum habuerit, demptis hiis, qui missas ordinarie institutas [frequentant]. Fuit autem olim consvetudinis commendabilis, ne quis choralium missam peculiarem cantando diceret, antequam missa hore sexte fuerat elevata; quam eciam jammodo confirmamus. Item quicunque prebendariorum aut choralium non interfuerit processioni ordinarie superpelliciatus, solvat sicut pro missa, eciam si celebracioni misse aut aliis occupacionibus in ipsa ecclesia tempore processionis se ingesserit. Et similiter puniatur, qui non fuerit in stacionibus seu memoriis corporis Christi et beate virginis. Processiones enim ordinarias vocamus, que in dominicis aut festis ante summas missas, aut in feriis post missas votivas fieri consveverunt. Item legens privatum officium seu oraciones, vel absolucionis beneficium petens, aut alicui impendens sub horis, tanquam absens puniatur, secundum differenciam feriarum et festorum, eciam si chorus per scolares officietur. Item prebendati, contra statutum et mandatum superius expressum, a majoribus horis se absentantes, vel a rectoria vel ab evangelio, solvant unam oram Stockholmensem pro qualibet hujusmodi horarum vel officiorum, nisi habuerint substitutum prebendatum pro officio, vel licenciam superiorum pro absencia. Et illam penam in proximo futuro choralium capitulo sub pena privacionis officii exponere tenentur, nec debent in hujusmodi officiis chorales substituere. Item prebendati horas intermittentes solvant dimidiam marcam Stockholmensem, nisi habuerint prebendatum substitutum officium hujusmodi supplementem. Si vero summam missam hujus festi omiserint, solvant tres marcas, ut superius est expressum. Nec debent officia prebendatorum per chorales suppleri, ut antiqvitus consuetudinis erat, eciam si duas missas vel duo officia eos simul habere contingat. Sed prebendatus prebendato succurrat, et hoc ipsi brebendati inter se ordinent. Item statuimus, quod in festis duplicibus et totis duplicibus, rectores sub Magnificat, Te Deum, Benedictus et Agnus stent in choro ante pulpitum cum capis, sub Nunc dimittitis vero superpelliciati tantum, advertendo, ne error fiat in versibus incipiendis. Et hoc omnino observari volumus, eciam si chorus per chorales sufficienter regatur. Item sacrista, qui in negociis sacristie occupatur, tempore dicte occupacionis non tantum astringatur ut alii, dummodo officium suum, in choro defectum nullum penitus paciatur. Item tercia infra ebdomadem pentecostes cum majoribus horis censetur. Imo secundum hoc tardancie, absencie, et errancie persolvantur. Item volumus, quod novicii non cogantur ad propinandum aliis choralibus, nisi tantum dimidiam marcham pro eorum jocundo introitu. Item decrevimus, quod hujusmodi novicii non nimium constringantur in primis, sed successive et paulatim, ita quod nil solvant infra primam quindenam. Item si quis choralium summam missam celebraturus omiserit, pena trium marcharum puniatur. Item si missam in aurora omiserit, quam ex ordine celebrare tenetur, pena xii orarum puniatur. Item si quis prebendatorum vel eciam choralium aliquam missam eis racione prebende injunctam vel alias assumptam debita hora pretermiserit, duabus oris monete currentis punietur, ex quibus quatuor ortuge capitulo et duo ortuge campanario. Item errantes tam in cantu quam in lectura, eadem pena puniantur, qua tardantes mulctati sunt, ita quod pro qualibet diccione in legendo et pro quolibet errore in cantando, sive fuerit una nota vel plures, aut totus chorus, secundum exigenciam sive differenciam festi puniantur, nisi fuerit facta confusio. Confucionem autem dicimus in hoc loco, quando unus vel plures aut totus chorus propter hujusmodi errorem inceperit succentare, quia errans statim in primis suum errorem corrigere non sufficit, et pro omni confucione solvatur duplum secundum differenciam feriarum et festorum. Item si quis choralium aliquem de libris majoribus, puta antiphonarium, graduale, legendarium vel missale, ad pavimentum projecerit vel cadere permiserit, solvat dimidiam marcham, sive hoc sub horis acciderit sive alio tempore; si autem aliquem de libris minoribus, solvat duas oras. Et si ligature vel asseres in tali casu franguntur, faciat de novo ligari vel reparari; nichilominus pena prescripta solvatur. Item primus cantor claudat libros, sub pena unius denarii pro quolibet libro in feriis; in festis secundum exigenciam festi solvatur; et eadem pena puniatur pro negligencia eorum in custodiendo. Item notarius sive tabularius notet tarde venientes, absentes, errantes, divagantes aut quovis alio modo delinqventes. Si autem in his negligens fuerit, favore, precio vel oblivione non notaverit et in capitulo non accusaverit, puniatur ipse tantum solvendo, quantum reus esset soluturus; nichilominus reus solvat penam suam. Item quicunque choralium opprobriosum sive contumeliosum verbum dixerit alteri in choro vel in capitulo, presentibus duobus et audientibus, solvat solidum Stokholmensem sine omni miseriordia. Opprobriosum verbum sive contumeliosum dicimus, si quis appellaverit alium mendacem, discolum, asinum vel simile. Qui vero aliter excesserit vocando alium furem vel latronem vel simile, presentibus duobus audientibus, solvat unam oram Stokholmensem sine aliqua misericordia. Item volumus et mandamus, quatenus capitulum choralium habeatur singulis sextis feriis hora xii post prandium tempore hyemali, et propter hoc aliquociens, si necesse fuerit vel hora tarda exegerit, pulsus anticipetur. Item quicunque choralium aut prebendatorum suo tempore ad capitulum non venerit, solvat quatuor denarios Stokholmenses. Item quicunque in capitulo monitus per diffinitores silencium non tenuerit, solvat unum solidum Stokholmensem sine omni misericordia. Item volumus et ordinamus, quod semper omni capitulo choralium prebendarii personaliter compareant, sub pena unius ore Stokholmensis, quam penam infra triduum, sub pena privacionis officii, tenentur solvere; et in hujusmodi capitulo sic collecto prima pars, secunda vel tercia horis statutorum coram omnibus perlegatur. Decrevimus, districtius precipientes, quatenus unus capitularium residencium cum uno prebendatorum secundum ordinem, et sacrista in capitulo choralium, semota omni personarum accepcione, diligencius audiant, discucient, diffiniant et decernant, unicuique secundum premissa statuta vel subscripta jus suum tribuendo. Statuimus denuo et sub decreto obediencie mandamus, quatenus de cetero chorales habeant bursam communem, scrinium videlicet vel truncum, non quidem innominatum, duobus seris premunitum, in quo singule pene delinqvencium qvovis modo de propia bursa uniuscujusque delinqventis statim ante dissolucionem capituli der diffinitores fideliter imbursentur. Qui vero de pena, quam solvere tenetur, in primo capitulo non statim satisfecerit, vel saltem ante triduum post capituli dissolucionem delatus de hoc in secundo capitulo, solvat duplum. Et si usque ad tercium capitulum restiterit, nec satisfecerit choralis, carceri mancipetur, donec hujusmodi duplum usque ad ultimum quadrantem persolverit. Et si adhuc rebellis extiterit, ab officio chori et consorcio choralium et a participacione burse communis penitus sit exclusus. Prebendatum autem hujusmodi duplum non solvens, ut predicitur, ab officio volumus penitus esse privatum. Item de licenciis et substituendis in choro volumus de cetero sic servare, videlicet quod illi chorales, qui missarum celebracioni extra chorum in ipsa ecclesia intendunt, aut qui in rure vel in civitate aliquibus suis arduis negociis emergentibus implicantur, post petitam licenciam et obtentam a prelato vel a seniore canonico residente, prelatis non presentibus, possunt, duntaxat tempore hujusmodi ardue necessitatis, in choro substitutos habere; similiter qui in lectulis infirmitatum laborant, vel a suis superioribus vocantur et impediuntur. Nec volumus aut admittimus, quod aliquis choralium officio dispensacionis domorum vel negociacionis impediatur, quia nimis a choro distraheretur. Nemo siquidem duobus dominis servire potest; chorus autem totum requirit hominem. Supradicti igitur, et nulli alii, licencia et substitutis utantur. Pariformiter intelligatur de licencia et subrogacione prebendatorum. Si quis, predictis legittimis impedimentis cessantibus, substitutum habuerit in choro, solvat juxta exigenciam festorum, ac si nullum substitutum penitus habuisset. Statutum est in ecclesia Aboensi irrevocabilitar observandum, quod chorales Aboenses omnes et singuli visitent mensam unius capitularium, quem pro illo anno ipsi capitulares deputaverint, vel vicissitudinalis ordo tetigerit ad mensam hujusmodi exhibendum, et nullus dictorum choralium deinceps mensam in domo laycorum habeat, sicut alias, non sine scandalo ecclesie, fuerat observatum, et quod illis pater familias temporaneus exhibeat in prandio fercula duo, in cena vero unum cum reliquiis prandii precedentis. Item detur illis cerevisia, vulgariter dicta boordhööl et herreöll, minus til ii borgare stopa, ad placitum illorum. Statuimus, districtus precipientes, quatenus nullus choralium sine licencia obtenta aliquem librum chori quovismodo deportare presumat, sub pena dimidie marce etc.