Date: 1441
Issuing place: Söderköping
Country: Ruotsi
Language: latina
Document type: Piispat, Asiakirjat

Jn nomine Dominj amen. Nos Nicholaus, Dei gracia archiepiscopus Vpsalensis, Nicolaus Lincopensis, Sweno Skarensis, Olaus Arosiensis, Magnus Aboensis et Laurencius Wexionensis, eadem gracia ecclesiarum episcopi necnon reuerendi patris¹ dominj Thome, episcopi Strengenensis, venerabiliumque dominorum capitularium prouincie Vpsalensis procuratores, sub anno Dominj mcd[x]l primo, sacro festo penthecostes jn opido Sudercopensi Lincopensis dyocesis pro celebrando pro-uinciali consilio legittime congregati, in consideratis multis exorbitacionibus contra bonos mores hominum ecclesiasticorum et popularium sub senescenti mundi malicia exortis volentes congrvis quantum cum Deo possumus remediis obuiare, pro reformacione status vtriusque articulos jnfra scriptos inviolabiliter obseruandos, deliberacione prehabita diligenti, conclusiue statuimus, ordinauimus, disposuimus, declarauimus, diffiniuimus² et decreuimus ac etiam statuimus, ordinamus, disposuimus³ (ͻ: disponimus), declaramus, decernimus et presentibus definimus, quod clerici quicunque,⁴ tam alienigene quam indigene, de bonis propriis quocunque intuitu iuste acquisitis legandi, disponendi ac ordinandi jn suis testamentis liberam habeant facultatem, eorumque executores vltimam voluntatem testatorum fideliter ‡¹ exequantur. Si vero decesserint ab intestato, ordinarius loci cum consensu sui capituli statim, comperta morte, discretos exequtores⁵ ordinet, qui bona defuncti, solutis primum debitis, procuracionibus et oneribus racionabilibus et conswetis, in 3:s partes principaliter diuidant, quarum una cedat pauperibus, presertim studentibus, altera heredibus et tercia per episcopos cum consensu capituli pro defuncti anima ordinetur. Jnsuper testatum illum decedere dicimus, qui coram duobus⁶ testibus fidedignis testamentum condiderit et codicillum scripserit seu scribi fecerit, proprioque uel sui sigillo roborauerit confessoris. Jtem pro studio priuilegiato uel saltem particulari erigendo dominus metropolitanus cum ‡² consilio et auxilio sui capituli, pro loco et more⁷ singuli aut[em] ipsi⁸ (ͻ: episcopi) et capitula prouincie de personis aptis mittendis et eorum suffragiis seu sustentacionibus prouidebunt. Jtem contra scolares vagabundos, qui sine literis testimonialibus sui ‡³ scolastici questum exercent et qui vltra triennium⁹ in eorum literis expressum demorantur, statutum Arbogense, quod incipit Johannis, effectualiter exequitur. Jtem festum sancte Anne propter affectum deuocionis¹⁰ populi ad ipsam jn crastino concepcionis Marie virginis pro festo terre celebrandum assumimus in singulis dyocesibus, in quibus alio tempore ex consuetudine non celebratur. Jtem vbi duo vel plura festa continuantur, mandamus benedictiones nupciarum in eorum duntaxat vltimo celebrare, nec permittimus huiusmodi benedicciones¹¹ in priori festo celebrare¹² quatenus cautela fideiussorie¹³ caucionis de non intrando lecto de cetero non subsistat; contrarium faciens tres marchas suo ordinario emendabit. Qui vero nupcias [tempore] a¹⁴ iure non permisso benedixerit, arbitrarie punietur. Vt autem conformitas per prouinciam circa benedicciones secundarum nupciarum obseruetur, placuit nobis vt quando vir alias benedictus contrahat¹⁵ cum virgine uel corrvpta alias non benedicta, nupcie solenniter benedicantur juxta ecclesiarum conswetudinem; e contrario vero cum vidua alias benedicta contrahat cum viro alias benedicto uel non benedicto, solempnis non fiat benediccio.¹⁶ Jtem dicatur Credo jn festis quatuor doctorum, circa symbolum¹⁷ autem Quicunque wlt ‡⁴ quoad festa premissa conswetudo ecclesie cuiuslibet obseruetur.¹⁸ Jtem permittimus clericos alterius dyocesis in dyocesi in¹⁹ qua domicilium elegerint ad sacros ordines promoueri, jta tamen quod non prohibeantur jn natalem redire dyocesim per ordinatorem,²⁰ si ex causa racionabili conceperint propositum redeundj. Ad promouendum autem minores ordines sine singulorum nostrum preiudicio mutuam nobis concedimus facultatem. Jtem prohibemus ne clerici de quibus non est verisimilis timor fuge uel notabilis incorrigibilitatis obstinacia aut eorum familia per nostros officiales aut²¹ mandatarios seu quoscunque alios captiuentur uel ducantur, sed contra [eos] per²² citaciones, moniciones et processum jn²³ jure definitum canonice procedetur.²⁴ Et si quis nostrum huius prohibicionis transgressione²⁵ temerarius exstiterit, [in] penam quadraginta marcarum monete Stocholmensis ipso sub facto incidat, quarum vna tercia pars cedat leso, altera studentibus, reliqua pars ecclesie cathedralis. Et hanc penam nos archiepiscopus duplatam sustinebimus, si culpabiles, quod Deus prohibeat, fuerimus in premissis²⁶; est (ͻ: et) hec dupl[ic]acio²⁷ in tres partes ad vsus similes diuidatur. Jtem quod²⁸ tempore inueccionis decime frugum curatus per se uel alium²⁹ fidelem loco sui substitutum³⁰ cum tutoribus in granario ecclesie persistat ad conscribendum diligenter nomina singulorum inferencium et quotam mensure, et³¹ omnes decime tam episcopales [et] canonicales quam ecclesie ante diuisionem in granarium ecclesie comportentur et suo tempore iuxta conswetudinem cujuslibet dyocesis ‡⁵ parciantur,³² et collectores pro suo labore et granarii jn ecclesie conseruacione et structura duos modios de qualibet lesta ex indiuiso percipiant. Declaramus insuper quod omnes non specialiter contra hoc preuilegiati de suis frugibus quibuscunque lege diuina et canonica, que leges omnes transscendunt, decimare [et] decimas conseruare et inferre tenentur, siue clerici siue layci, nobiles, ciues, opidinarij,³³ inquilini et³⁴ quicunque agricole fuerint; non soluentes autem decimas debitas si decesserint ecclesiastica careant sepultura, et contra prohibentes eas in granarium ‡⁶ recipi jnterdicto canonico procedetur. Jtem scolares clerici pro lesione mutua leui citra penam pecuniariam per suos scolasticos castigati per episcopos uel eorum³⁵ commissarios absumetur (ͻ: absoluentur), sed atrox lesio inter eos dyocesanorum arbitrio maneat reseruata. Jtem permittimus scolarium conuiuia honeste et moderate celebrare, jta tamen quod statutum consilii Basiliensis nullatenus excedetur.³⁶ Jtem quod transfera[n]tur³⁷ Pater noster, Aue Maria [et] Credo in lingwam maternam, que translacio per curatos singulis diebus dominicis et festiuis coram populo recitetur.³⁸ Jtem quod voluntarie occidens hominem excommvnicacionem incurrat ipso facto uel³⁹ ante absolucionem juret stare mandatum⁴⁰ ecclesie, et prohibeatur eidem ex parte Dei et sancte matris⁴¹ ecclesie et per eum confectj juramenti, ne similia de cetero committat; quod si contrarium fecerit, periurus et infamis habeatur et sibi pro periurio et homicidio jterato penitencia denuo iniungatur. Prohibentes⁴² eciam voluntarie seipsos perimentes tamquam excommvnicatos⁴³ jn ecclesia uel cimiterio sepeliri; quod si sepelirentur, locum sepulture secundum⁴⁴ formam iuris censemus esse pollutum. Jtem quod sacerdos curatus habens plures ecclesias parrochiales, in die parasceues licet erga plures earum officium ‡⁷ peragat, tamen non commvnicet nisi semel. Jtem prohibemus omnibus clericis⁴⁵ preterquam prælatis, canonicis et graduatis, publice portare birreta in capite; contra⁴⁶ faciens soluat vnum birretum uel eius valorem priuilegiato ad portandum qui primus deprehenderit delinquentem. Jtem oneramus consciencias nostras super commendacione, vnicione,⁴⁷ annexione et incorporacione ecclesiarum parrochialium, vt fiat cum capitulorum consilio et consensu,⁴⁸ si commode fieri potest.⁴⁹ ‡⁸ Jtem declaramus in hiis capitibus⁵⁰ monicione premissa, scilicet propter decimas, oblaciones, funeralia, testamenta, legata, censum pro benediccionibus nubencium et introduccionibus post partum debitum, emendas debitas ecclesiasticis viris et similes quascunque spirituales spectantes, ad forum ecclesiasticum liquidum, liquidas uel liquida non solutum, solutas nec soluta, suspensionem a percepcione corporis Christi in festis pascalibus fieri posse, sed pro pensionibus, obligacionibus et contractibus ciuilibus laycorum aliquem a commvnione supradicta sub pena ‡⁹ trium marcarum nolumus prohiberi. Jtem volumus et statuimus quod prolatis verbis consecracionis super corpore Christi et calice eorum fiet⁵¹ eleuacio sine aspiracione in modum crvcis per consecrantem et versione ipsius corporis⁵² ad austrum et aquilonem propter periculum rupcionis seu fraccionis alicujus partis ipsius hostie, et ne oriatur dubium aput aliquos vt ad prolacionem⁵³ forme verborum consecracionis non fiat transsubstanciacio aspiracione pretermissa. Jtem mandamus quatenus statutum istud vna cum statutis editis contra violentos hospitatores et alias committentes violencias⁵⁴ jn fundis et coloniis⁵⁵ ecclesiarum et presbyterorum seu in personis ipsorum, in festis precipuis saltem semel in anno tam aput metropolitanam quam alias kathedrales ecclesias publicetur et quod prepositi rurales, dum iuxta eorum officium preposituras eis commissas visitant uel curatos conuocant, ea publicent, ne jncidentes⁵⁶ in eorum sentencias ignoranciam⁵⁷ habeant allegare. Jtem quod propter prolixitatem et diuersitatem⁵⁸ statutorum prouincialium facilis ad querendum et inveniendum materias emergentes et in ipsis diffinitas non potest haberi recursus, et breuitas temporis propter dietam Calmariensem adeo nos ar[c]tat, vt ea cum maturitate pro summaria⁵⁹ compilacione eorum⁶⁰ ad plenum non sufficimus⁶¹ masticare, jdcirco mandamus singulis capitulis, vt omnibus et singulis statutis, quorum copia haberi poterit, diligenter perscrvtatis, ea in summariam compilacionem compendiose redigant fideliter et conscribant, vt in proxima congregacione⁶² prelatorum seu prouinciali concilio jpsa summaria compilacio comportatur⁶³ et collacionata approbetur, autentice conscribetur⁶⁴ et delucidata sigillorum munimine roboretur. Datum anno die et⁶⁵ loco supradictis, nostris⁶⁶ pendentibus sub secretis.