instruction
stringlengths
1.63k
10.9k
input
stringclasses
1 value
output
stringclasses
3 values
id
stringlengths
45
58
SYSTEM: You are a helpful assistant for Multilingual Evidence-Centered Fact Verification. Your task is to analyze the claims based with evidences USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Based only on the evidence provided below, determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not Enough Information for the given claim. Role: You are an independent fact checker tasked with evaluating factual claims in linguistically diverse settings. Objective: Determine the factual status of a claim by interpreting the provided evidence, which may appear in different languages or linguistic varieties, and deciding whether the evidence confirms the claim, contradicts it, or fails to address it. Constraints: - Base your judgment exclusively on the evidence provided, irrespective of language or linguistic variation. - Do not use background knowledge, assumptions, or external sources. - If the evidence does not directly confirm or contradict the claim, choose Not_Enough_Information. Document: ችላ የተባሉ የሞቃታማ ስፍራ በሽታዎች አጠቃላይ እይታ፡ ችላ የተባሉ የሞቃታማ ስፍራ በሽታዎች( ኤንቲዲ) በተለያዩ በሽታ አምጪ ተህዋሲያን( ቫይረሶችን፣ ባክቴሪያዎችን፣ ተህዋሲያንን፣ ፈንገሶችን እና መርዛማ ንጥረ ነገሮችን ጨምሮ) የሚከሰቱ እና ከአሰቃቂ የጤና፣ ማህበራዊ እና ኢኮኖሚያዊ መዘዞች ጋር የተዛመዱ የሁኔታ 1 የተመሳጠረ ስብስብ ናቸው። ኤንቲዲ በአብዛኛው የሚከሰቱት በሞቃታማ አካባቢዎች ባሉ ድሀ ማህበረሰቦች ውስጥ ነው፣ ምንም እንኳን አንዳንዶቹ በጣም ትልቅ የመሬት አቀማመጣዊስርጭት ቢኖራቸውም። በኤንቲዲ ከ 1 ቢሊዮን በላይ ሰዎችን እንደሚጐዱ ይገመታል፣ኤንቲዲ ሊደረስላቸው( መከላከያም ሆነ ፈውስ) የሚያስፈልጋቸው ሰዎች ቍጥር 1.6 ቢሊዮን ነው። የ ኤንቲዲ በሽታ ተፈጥሯዊ ባህሪ ውስብስብ እና ብዙውን ጊዜ ከአካባቢ ሁኔታዎች ጋር የተቆራኘ ነው። ብዙዎቹ በበሽታ አዛማች ነብሳት የሚተላለፉ ናቸው፣ የእንስሳት ማጠራቀሚያዎች አሏቸው እና ከተወሳሰቡ የሕይወት ዑደቶች ጋር የተቆራኙ ናቸው። እነዚህ ሁሉ ምክንያቶች የሕዝብ ጤና ቁጥጥርን ፈታኝ ያደርጉታል። ኤንቲዲ የሚከተሉትን ያካትታሉ:- የቡሩሊ ቍስል፤ የሻጋስ በሽታ፤ ደንጊ እና ቺኩንጉንያ፤ ድራኩንኩላይሲስ፤ ኢቺኖኮኮሲስ፤ በምግብ የሚተላለፉ ትሬማቶዲያሲስ፤ የሰው አፍሪካ ትሪፓኖሶማሲስ፤ሊሽማኒያሲስ፤ለምጽ፤ የሊምፋቲክ ፊላሪያሲስ፤ ማይሴቶማ፤ ክሮሞባላስቶሚኮሲስ እና ሌሎች ጥልቅ ማይኮስ፤ ኖማ፤ ኦንኮሰርቺያሲስ፤ ራቢስ፤ ስካቢስ እና ሌሎች ኤክቶፓራሲቶሲስ፤ ስኪስቶሶማሲስ፤ በአፈር የሚተላለፉ ሄልሚንቲያሲስ፤ የእባብ ንክሻ መርዛማነት፤ ታኒያሲስ/ሲስቲሰርኮሲስ፤ ትራኮማ፤ እና ያቭስ... ተጽዕኖ፦ የዓለም ጤና ድርጅት እንደሚገምተው ከ1.7 ቢሊዮን በላይ የሚሆነው የዓለም ሕዝብ በየዓመቱ ቢያንስ ለአንዱ በሽታ መከላከልና ህክምና ሊደረግለት ይገባል። ኤን ቲ ዲ ከተስተካከለ የሕይወት ዓመታት( ዲኤኤልዋይ) በየዓመቱ ወደ 200,000 የሚጠጉ ሰዎች ከመሞታቸውና 19 ሚልዮን የሚያክሉ በየዓመቱ ከሚያጡት የአካል ጉዳት በተጨማሪ፥ በማደግ ላይ ያሉ ማህበረሰቦች በየዓመቱ በቢሊዮኖች የሚቈጠር የአሜሪካን ዶላር ለቀጥተኛ የጤና ወጪ፣ ምርታማነት በመቀነስ እና ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ እንዲሁም የትምህርት ደረጃ በመቀነስ ያጣሉ። በተጨማሪም እንደ የአካል ጉዳተኝነት፣ መገለል፣ ማህበራዊ መገለል እና መድልዎ ላሉት ሌሎች መዘዞች ተጠያቂ ናቸው እንዲሁም በታካሚዎች እና በቤተሰቦቻቸው ላይ ከፍተኛ የገንዘብ ጫና ይፈጥራሉ። ምንም እንኳን ይህ ቢሆንም፣ ኤንቲዲ በታሪካዊ ደረጃ በጣም ዝቅተኛ እና ከዓለም አቀፍ የጤና ፖሊሲ አጀንዳ ውስጥ የማይገኙ ናቸው- በ 2015 በዘላቂ የልማት ግቦች( ኤስዲጊ ግብ 3.3) እውቅና ለማግኘት ብቻ። ስለዚህ ኤስዲጂ3 ሊሳካ የሚችለው የኤንቲዲ ግቦች ከተሟሉ ብቻ ነው፣ ነገር ግን ኤንቲዲ ን ለመቋቋም ጣልቃ-ገብነቶች በሰፊው ዘርፍ ተሻጋሪ ስለሆኑ፣ ዓለም አቀፍ ቅድሚያ መስጠታቸውን መጨመር በእውነቱ ሁሉንም የ ኤስዲጂ ለማሳካት እድገትን ሊያነቃቃ ይችላል። የዓለም ጤና ድርጅት ምላሽ የዓለም ጤና ድርጅት ኤን ቲ ዲዎችን ለመቈጣጠር፣ ለመከላከል፣ ለማስወገድ እና ለማጥፋት የሚወስደው እርምጃ ከ2021-2030 አዲሱ የኤን ቲ ዲ የመንገድ ካርታ የሚመራ ሲሆን ይህም ከቋሚ የበሽታ ፕሮግራሞች ወደ የተቀናጁ አቋራጭ አቀራረቦች ይሸጋገራል። ዓላማው እንደ መከላከያ ኬሞቴራፒ፣ የግለሰብ ጒዳይ አያያዝ፣ የበሽታ-አዛማች ቊጥጥር፣ የእንስሳት ህክምና የሕዝብ ጤና እና ውኃ ጽዳት እና ንጽሕና( እጥበት) ባሉ የሕዝብ ጤና አቀራረቦች አማካይነት ቍልፍ ጣልቃ-ገብነትን በተቀናጀ ሁኔታ ማስፋት ነው። አጠቃላይ የ 2030 ዓለም አቀፍ ግቦች የ ኤንቲዲ ህክምና የሚጠይቍ ሰዎችን ቍጥር በ 90% መቀነስ፣ ከ ኤንቲዲ ጋር የተዛመዱ ዲኤኤልዋይ በ 75% መቀነስ፣ ቢያንስ 100 ሀገሮች አንድ ኤንቲዲን ማስወገድ እና ሁለት በሽታዎችን( ድራኩኩሊዮሲስ እና ያው) ማስወገድን ያካትታሉ። ተጨማሪ አቋራጭ ግቦች የተቀናጁ አቀራረቦች፣ ባለብዙ ዘርፍ ቅንጅት፣ ሁለንተናዊ የጤና ሽፋን እና የአገር ባለቤትነት ላይ ያተኮሩ ሲሆኑ እያንዳንዱ በሽታ ላይ የተገኘውን እድገት ለመለካት ተጨማሪ ግቦች ተዘጋጅተዋል። Evidence: ዓላማው እንደ መከላከያ ኬሞቴራፒ፣ የግለሰብ ጒዳይ አያያዝ፣ የበሽታ-አዛማች ቊጥጥር፣ የእንስሳት ህክምና የሕዝብ ጤና እና ውኃ ጽዳት እና ንጽሕና( እጥበት) ባሉ የሕዝብ ጤና አቀራረቦች አማካይነት ቍልፍ ጣልቃ-ገብነትን በተቀናጀ ሁኔታ ማስፋት ነው። Claim: የዓለም ጤና ድርጅት የመከላከያ ኬሞቴራፒ፣ የግለሰብ ጒዳይ አያያዝ፣ የቫይረሱ ተላላፊዎችን መቈጣጠር፣ የእንስሳት ህክምና የሕዝብ ጤና እና የውኃ፣ የንፅህና እና የንፅህና አጠባበቅን ጨምሮ ወሳኝ የሆኑ ጣልቃ ገብነቶች በተቀናጀ መልኩ እንዲስፋፉ በማድረግ የሕዝብ ጤና ዘርፎችን ለመርዳት ይፈልጋል። Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Support
health_afrifact_data_health_393_amharic_train_with
SYSTEM: You are a helpful assistant for Multilingual Evidence-Centered Fact Verification. Your task is to analyze the claims based Documents Provided USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not Enough Information for the given claim. Role: You are an independent fact checker tasked with evaluating factual claims in linguistically diverse settings. Objective: Determine the factual status of a claim by interpreting the provided evidence, which may appear in different languages or linguistic varieties, and deciding whether the evidence confirms the claim, contradicts it, or fails to address it. Constraints: - Base your judgment exclusively on the evidence provided, irrespective of language or linguistic variation. - Do not use background knowledge, assumptions, or external sources. - If the evidence does not directly confirm or contradict the claim, choose Not_Enough_Information. Document: ችላ የተባሉ የሞቃታማ ስፍራ በሽታዎች አጠቃላይ እይታ፡ ችላ የተባሉ የሞቃታማ ስፍራ በሽታዎች( ኤንቲዲ) በተለያዩ በሽታ አምጪ ተህዋሲያን( ቫይረሶችን፣ ባክቴሪያዎችን፣ ተህዋሲያንን፣ ፈንገሶችን እና መርዛማ ንጥረ ነገሮችን ጨምሮ) የሚከሰቱ እና ከአሰቃቂ የጤና፣ ማህበራዊ እና ኢኮኖሚያዊ መዘዞች ጋር የተዛመዱ የሁኔታ 1 የተመሳጠረ ስብስብ ናቸው። ኤንቲዲ በአብዛኛው የሚከሰቱት በሞቃታማ አካባቢዎች ባሉ ድሀ ማህበረሰቦች ውስጥ ነው፣ ምንም እንኳን አንዳንዶቹ በጣም ትልቅ የመሬት አቀማመጣዊስርጭት ቢኖራቸውም። በኤንቲዲ ከ 1 ቢሊዮን በላይ ሰዎችን እንደሚጐዱ ይገመታል፣ኤንቲዲ ሊደረስላቸው( መከላከያም ሆነ ፈውስ) የሚያስፈልጋቸው ሰዎች ቍጥር 1.6 ቢሊዮን ነው። የ ኤንቲዲ በሽታ ተፈጥሯዊ ባህሪ ውስብስብ እና ብዙውን ጊዜ ከአካባቢ ሁኔታዎች ጋር የተቆራኘ ነው። ብዙዎቹ በበሽታ አዛማች ነብሳት የሚተላለፉ ናቸው፣ የእንስሳት ማጠራቀሚያዎች አሏቸው እና ከተወሳሰቡ የሕይወት ዑደቶች ጋር የተቆራኙ ናቸው። እነዚህ ሁሉ ምክንያቶች የሕዝብ ጤና ቁጥጥርን ፈታኝ ያደርጉታል። ኤንቲዲ የሚከተሉትን ያካትታሉ:- የቡሩሊ ቍስል፤ የሻጋስ በሽታ፤ ደንጊ እና ቺኩንጉንያ፤ ድራኩንኩላይሲስ፤ ኢቺኖኮኮሲስ፤ በምግብ የሚተላለፉ ትሬማቶዲያሲስ፤ የሰው አፍሪካ ትሪፓኖሶማሲስ፤ሊሽማኒያሲስ፤ለምጽ፤ የሊምፋቲክ ፊላሪያሲስ፤ ማይሴቶማ፤ ክሮሞባላስቶሚኮሲስ እና ሌሎች ጥልቅ ማይኮስ፤ ኖማ፤ ኦንኮሰርቺያሲስ፤ ራቢስ፤ ስካቢስ እና ሌሎች ኤክቶፓራሲቶሲስ፤ ስኪስቶሶማሲስ፤ በአፈር የሚተላለፉ ሄልሚንቲያሲስ፤ የእባብ ንክሻ መርዛማነት፤ ታኒያሲስ/ሲስቲሰርኮሲስ፤ ትራኮማ፤ እና ያቭስ... ተጽዕኖ፦ የዓለም ጤና ድርጅት እንደሚገምተው ከ1.7 ቢሊዮን በላይ የሚሆነው የዓለም ሕዝብ በየዓመቱ ቢያንስ ለአንዱ በሽታ መከላከልና ህክምና ሊደረግለት ይገባል። ኤን ቲ ዲ ከተስተካከለ የሕይወት ዓመታት( ዲኤኤልዋይ) በየዓመቱ ወደ 200,000 የሚጠጉ ሰዎች ከመሞታቸውና 19 ሚልዮን የሚያክሉ በየዓመቱ ከሚያጡት የአካል ጉዳት በተጨማሪ፥ በማደግ ላይ ያሉ ማህበረሰቦች በየዓመቱ በቢሊዮኖች የሚቈጠር የአሜሪካን ዶላር ለቀጥተኛ የጤና ወጪ፣ ምርታማነት በመቀነስ እና ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ እንዲሁም የትምህርት ደረጃ በመቀነስ ያጣሉ። በተጨማሪም እንደ የአካል ጉዳተኝነት፣ መገለል፣ ማህበራዊ መገለል እና መድልዎ ላሉት ሌሎች መዘዞች ተጠያቂ ናቸው እንዲሁም በታካሚዎች እና በቤተሰቦቻቸው ላይ ከፍተኛ የገንዘብ ጫና ይፈጥራሉ። ምንም እንኳን ይህ ቢሆንም፣ ኤንቲዲ በታሪካዊ ደረጃ በጣም ዝቅተኛ እና ከዓለም አቀፍ የጤና ፖሊሲ አጀንዳ ውስጥ የማይገኙ ናቸው- በ 2015 በዘላቂ የልማት ግቦች( ኤስዲጊ ግብ 3.3) እውቅና ለማግኘት ብቻ። ስለዚህ ኤስዲጂ3 ሊሳካ የሚችለው የኤንቲዲ ግቦች ከተሟሉ ብቻ ነው፣ ነገር ግን ኤንቲዲ ን ለመቋቋም ጣልቃ-ገብነቶች በሰፊው ዘርፍ ተሻጋሪ ስለሆኑ፣ ዓለም አቀፍ ቅድሚያ መስጠታቸውን መጨመር በእውነቱ ሁሉንም የ ኤስዲጂ ለማሳካት እድገትን ሊያነቃቃ ይችላል። የዓለም ጤና ድርጅት ምላሽ የዓለም ጤና ድርጅት ኤን ቲ ዲዎችን ለመቈጣጠር፣ ለመከላከል፣ ለማስወገድ እና ለማጥፋት የሚወስደው እርምጃ ከ2021-2030 አዲሱ የኤን ቲ ዲ የመንገድ ካርታ የሚመራ ሲሆን ይህም ከቋሚ የበሽታ ፕሮግራሞች ወደ የተቀናጁ አቋራጭ አቀራረቦች ይሸጋገራል። ዓላማው እንደ መከላከያ ኬሞቴራፒ፣ የግለሰብ ጒዳይ አያያዝ፣ የበሽታ-አዛማች ቊጥጥር፣ የእንስሳት ህክምና የሕዝብ ጤና እና ውኃ ጽዳት እና ንጽሕና( እጥበት) ባሉ የሕዝብ ጤና አቀራረቦች አማካይነት ቍልፍ ጣልቃ-ገብነትን በተቀናጀ ሁኔታ ማስፋት ነው። አጠቃላይ የ 2030 ዓለም አቀፍ ግቦች የ ኤንቲዲ ህክምና የሚጠይቍ ሰዎችን ቍጥር በ 90% መቀነስ፣ ከ ኤንቲዲ ጋር የተዛመዱ ዲኤኤልዋይ በ 75% መቀነስ፣ ቢያንስ 100 ሀገሮች አንድ ኤንቲዲን ማስወገድ እና ሁለት በሽታዎችን( ድራኩኩሊዮሲስ እና ያው) ማስወገድን ያካትታሉ። ተጨማሪ አቋራጭ ግቦች የተቀናጁ አቀራረቦች፣ ባለብዙ ዘርፍ ቅንጅት፣ ሁለንተናዊ የጤና ሽፋን እና የአገር ባለቤትነት ላይ ያተኮሩ ሲሆኑ እያንዳንዱ በሽታ ላይ የተገኘውን እድገት ለመለካት ተጨማሪ ግቦች ተዘጋጅተዋል። Claim: የዓለም ጤና ድርጅት የመከላከያ ኬሞቴራፒ፣ የግለሰብ ጒዳይ አያያዝ፣ የቫይረሱ ተላላፊዎችን መቈጣጠር፣ የእንስሳት ህክምና የሕዝብ ጤና እና የውኃ፣ የንፅህና እና የንፅህና አጠባበቅን ጨምሮ ወሳኝ የሆኑ ጣልቃ ገብነቶች በተቀናጀ መልኩ እንዲስፋፉ በማድረግ የሕዝብ ጤና ዘርፎችን ለመርዳት ይፈልጋል። Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Support
health_afrifact_data_health_393_amharic_train_without
SYSTEM: You are a helpful assistant for Multilingual Evidence-Centered Fact Verification. Your task is to analyze the claims based with evidences USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Based only on the evidence provided below, determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not Enough Information for the given claim. Role: You are an independent fact checker tasked with evaluating factual claims in linguistically diverse settings. Objective: Determine the factual status of a claim by interpreting the provided evidence, which may appear in different languages or linguistic varieties, and deciding whether the evidence confirms the claim, contradicts it, or fails to address it. Constraints: - Base your judgment exclusively on the evidence provided, irrespective of language or linguistic variation. - Do not use background knowledge, assumptions, or external sources. - If the evidence does not directly confirm or contradict the claim, choose Not_Enough_Information. Document: Cutattuka da aka yi watsi na yanki Mai Zafi. Bayani: cututtuka yanki mai zafi da aka watsar (NTDs) suna da banmbacin rukuni na yanayi 1 suna faruwa ta hanyar ƙwayoyin cututtuka iri-iri (sun ƙunshi bairos, baktiriya farasait, fungai da kuma guba) da kuma waɗanada suka yi tarayya wajen lahani ga lafiya, zamantakewa da kuma tattalin arziƙi. NTDs gilibi sun fi yawaita tsakanin al'ummomi masu fama da talauci in yankuna masu zafi, duk da cewa wasu suna da baban yanki rarrabe da yawa. An ƙiyasta cewa cututtuka yankuna masu zafi da aka watsar (NTDs) za ta mutane sama da biliyan 1, yayin da adadin mutane da ke buƙatar ɗauki daga cutar yankuna mai zafi (NTD) (na ba da kariya da iya magancewa) shi ne biliyan 1.6. Ilimin kimiyyar nazarin cututtuka yankuna masu zafi da aka watsar (NTDs) yana da saƙaƙiya kuma sau da yawa ya danganci yanayin muhalli. Da yawa daga cikinsu cututtuka ne da ƙwari suke yaɗa su, da suke da tafkin dabba kuma suna da alaƙa da sarƙaƙƙin juyin rayuwa. Duk waɗannan dalilai da suke sa kula kiwon lafiyarsu ke da ƙalubale wajen shawo kai. 1. cututtuka yanki mai zafi da aka watsar (NTDs): Cututtukan sun haɗa da Buruli olsa, cututtukan cagas; denku da cinkungunya; dirakwukwuliyasis; icinokokkozis; fudbon tirematodiyases; cutar bacci ta human Afirka tiraispanosomiasis; leshmaniyasis; lifrozi; limfatic filariyasis; maisetoma; cutar kuromobilastomaikosuia da sauran cututtukan cikin fata cutar noma; cutar onkosashiyasis; cutar rebis; kirci, da sauran cuttukan fata; cutar tsutsar ciki ta shistosomiyasis; cutar tsutsar hanji dake kama mutum ta hayar gurɓatar ƙasa; ciwon miciji mai guba; cutar da kawo macijin ciki/ cutar sistisacosis; cutar ciwon ido ta tracoma (trachoma) cutar ƙurajen fata jajaye. Tasiri: Ƙungiyar Lafiya ta Duniya (WHO) ta ƙiyasta cewa sama adadin mutanen duniya biliyan 1.7 za su zamanto an kare ta hanyar riga-kafi da ayyukan ba da magani na aƙalla ɗaya daga cikin waɗannan cututtuka. Baya ga hakan, kan yawan mace-mace da masu fama da rashin lafiya ƙiyasin ya kai mace-mace 200,0000 da kuma miliyan 19 da suke rayuwa da cuttuka da suke (DALYs) suke rasa rai duk shekara, cututtukan da aka yi watsi na yanki mai zafi (NTDs)na jawo wa al'ummomi da ke cigaba asara daidai biliyoyin dalar Amurka a duk shekara, kai tsaye rashin lafiya, ƙaranci kayan da aka sarrafa da ragewar tattalin arziƙin zamantakewa da kuma cimma muradan ilimi. Sannan kuma su ne suke janyo sauran sakamakon matsalolin irinsu naƙasa, wulaƙanta, tsama a zamantakewa da wariyar fata da kuma duban wurin mai matsin samun ga marasa lafiya da iyalansu. Duk da wannan, Cututtukan Yankuna masu Zafi da Aka Watsar (NTDs) matsayinsu a tarihi kaɗan nekuma babu su cikin tsarin ajandar manufar lafiya ta duniya kawai tana amanna a2015 tare da Muradan Raya Ƙasa (Abin da SDG ke so 3.3). Za a iya cimma Muradan Raya Ƙasa Mai Ɗorewa (SDG3) ne kawai idan muradan yaƙar cututtukan yanki mai zafi (NTD) suka haɗu, sai dai kawo ɗauki wajen tunkarar cututtukan yakuna masu zafi da aka watsar (NTDs) suna da manyan sassa daban-daban, ƙarin muhimman ayyukansa na duniya haƙiƙi zai iya haifar da saurin cigaba wajen cimma duk muradan raya ƙasa mai ɗorewa (SDGS). Martanin Ƙungiyar Lafiya ta Duniya WHO WHO na ɗaukar matakin shawo kan, hana, kawar da kuma kau da cututtukan yanki mai zafi (NTDs) ta bi ta sabon tsarin yaƙi da cututtukan yanki mai zafi (NTD) na 2021-2030, wanda zai tafi da cutar daga cuttukan da kai fda kai wajen kore su. Manufar ita ce a ƙara haɗe ayyukan agajin ta hanyar tsarin kula da kiwon lafiya al'umma kamar su riga-kafin kariya ta kemotarafi, hanyar kula da bunƙasa lafiyar ɗaiɗaikun mutane, hana yaɗa cututtukan da ƙwari ke ƴaɗuwa, kula da duba lafiyar dabbobi da ruwa, tsaftar muhalli da tsatar jiki (WANKEWA). Gaba ɗaya abin da duniya ke so a 2030 raguwar kaso 90% na mutanen da suke buƙatar maganin cututtuan NTDs; ragewar 75% a ma'aunin yawan mace-mace dake da alaƙa da cutattukan (NTDs); aƙalla ƙassashe 100 da suke kawar da aƙalla cutar(NTD) guda; da kuma kau da cututtuka biyu daga doron ƙasa (cututtukan dirakwunkwuliyaziz da yawus). Ƙarin a kan abubuwa da son mai da kai a kan abubuwan haɗaɗu, daidai sassa da yawa, duk mutane su samu ingataccen tsarin kiwon lafiya da kuma abubuwa mallakin ƙasa, yayin da aka ƙara ƙirƙiro wasu matakai da za ci gaba yaƙar kowace cuta. Evidence: Manufar ita ce a ƙara haɗe ayyukan agajin ta hanyar tsarin kula da kiwon lafiya al'umma kamar su riga-kafin kariya ta kemotarafi, hanyar kula da bunƙasa lafiyar ɗaiɗaikun mutane, hana yaɗa cututtukan da ƙwari ke ƴaɗuwa, kula da duba lafiyar dabbobi da ruwa, tsaftar muhalli da tsatar jiki (WANKEWA). Claim: Hukumar Lafiya ta Duniya WHO tana da burin taimkon cibiyoyin lafiya na jama'a ta tsararriyar hanyar faɗaɗa ɗaukin da suke kai wa masu muhimmanci ta hanyar kemoterafi na kariya kula da marasa lafiya ɗaya bayan ɗaya, hana yaɗuwar kwari masu ɗauke da cuta, lafiyar dabbobi ta jama’a da kuma tsaftar ruwa, tsaftar muhalli da tsaftar jiki. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Support
health_afrifact_data_health_393_hausa_train_with
SYSTEM: You are a helpful assistant for automated fact-checking. Your task is to analyze the claims based without evidence USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not_Enough_Information for the given claim. ""Veracity"": ""Support, Refute, Not_Enough_Information"", ""Justification"": ""Detailed reasoning addressing clarity, relevance, consistency, and sufficiency of the evidence"", Definitions for Veracity labels: - Support: ""The claim is accurate and there’s nothing significant missing."" - Refute: ""The claim is inaccurate, contradicted by the evidence, or makes an incorrect assertion."" - Not_Enough_Information: ""The evidence is insufficient, unrelated, or does not provide enough relevant information to determine whether the claim is true or false."" Determine whether the claim is Supported, Refuted, or Not_Enough_Information based ONLY on the provided Document. Document: Cutattuka da aka yi watsi na yanki Mai Zafi. Bayani: cututtuka yanki mai zafi da aka watsar (NTDs) suna da banmbacin rukuni na yanayi 1 suna faruwa ta hanyar ƙwayoyin cututtuka iri-iri (sun ƙunshi bairos, baktiriya farasait, fungai da kuma guba) da kuma waɗanada suka yi tarayya wajen lahani ga lafiya, zamantakewa da kuma tattalin arziƙi. NTDs gilibi sun fi yawaita tsakanin al'ummomi masu fama da talauci in yankuna masu zafi, duk da cewa wasu suna da baban yanki rarrabe da yawa. An ƙiyasta cewa cututtuka yankuna masu zafi da aka watsar (NTDs) za ta mutane sama da biliyan 1, yayin da adadin mutane da ke buƙatar ɗauki daga cutar yankuna mai zafi (NTD) (na ba da kariya da iya magancewa) shi ne biliyan 1.6. Ilimin kimiyyar nazarin cututtuka yankuna masu zafi da aka watsar (NTDs) yana da saƙaƙiya kuma sau da yawa ya danganci yanayin muhalli. Da yawa daga cikinsu cututtuka ne da ƙwari suke yaɗa su, da suke da tafkin dabba kuma suna da alaƙa da sarƙaƙƙin juyin rayuwa. Duk waɗannan dalilai da suke sa kula kiwon lafiyarsu ke da ƙalubale wajen shawo kai. 1. cututtuka yanki mai zafi da aka watsar (NTDs): Cututtukan sun haɗa da Buruli olsa, cututtukan cagas; denku da cinkungunya; dirakwukwuliyasis; icinokokkozis; fudbon tirematodiyases; cutar bacci ta human Afirka tiraispanosomiasis; leshmaniyasis; lifrozi; limfatic filariyasis; maisetoma; cutar kuromobilastomaikosuia da sauran cututtukan cikin fata cutar noma; cutar onkosashiyasis; cutar rebis; kirci, da sauran cuttukan fata; cutar tsutsar ciki ta shistosomiyasis; cutar tsutsar hanji dake kama mutum ta hayar gurɓatar ƙasa; ciwon miciji mai guba; cutar da kawo macijin ciki/ cutar sistisacosis; cutar ciwon ido ta tracoma (trachoma) cutar ƙurajen fata jajaye. Tasiri: Ƙungiyar Lafiya ta Duniya (WHO) ta ƙiyasta cewa sama adadin mutanen duniya biliyan 1.7 za su zamanto an kare ta hanyar riga-kafi da ayyukan ba da magani na aƙalla ɗaya daga cikin waɗannan cututtuka. Baya ga hakan, kan yawan mace-mace da masu fama da rashin lafiya ƙiyasin ya kai mace-mace 200,0000 da kuma miliyan 19 da suke rayuwa da cuttuka da suke (DALYs) suke rasa rai duk shekara, cututtukan da aka yi watsi na yanki mai zafi (NTDs)na jawo wa al'ummomi da ke cigaba asara daidai biliyoyin dalar Amurka a duk shekara, kai tsaye rashin lafiya, ƙaranci kayan da aka sarrafa da ragewar tattalin arziƙin zamantakewa da kuma cimma muradan ilimi. Sannan kuma su ne suke janyo sauran sakamakon matsalolin irinsu naƙasa, wulaƙanta, tsama a zamantakewa da wariyar fata da kuma duban wurin mai matsin samun ga marasa lafiya da iyalansu. Duk da wannan, Cututtukan Yankuna masu Zafi da Aka Watsar (NTDs) matsayinsu a tarihi kaɗan nekuma babu su cikin tsarin ajandar manufar lafiya ta duniya kawai tana amanna a2015 tare da Muradan Raya Ƙasa (Abin da SDG ke so 3.3). Za a iya cimma Muradan Raya Ƙasa Mai Ɗorewa (SDG3) ne kawai idan muradan yaƙar cututtukan yanki mai zafi (NTD) suka haɗu, sai dai kawo ɗauki wajen tunkarar cututtukan yakuna masu zafi da aka watsar (NTDs) suna da manyan sassa daban-daban, ƙarin muhimman ayyukansa na duniya haƙiƙi zai iya haifar da saurin cigaba wajen cimma duk muradan raya ƙasa mai ɗorewa (SDGS). Martanin Ƙungiyar Lafiya ta Duniya WHO WHO na ɗaukar matakin shawo kan, hana, kawar da kuma kau da cututtukan yanki mai zafi (NTDs) ta bi ta sabon tsarin yaƙi da cututtukan yanki mai zafi (NTD) na 2021-2030, wanda zai tafi da cutar daga cuttukan da kai fda kai wajen kore su. Manufar ita ce a ƙara haɗe ayyukan agajin ta hanyar tsarin kula da kiwon lafiya al'umma kamar su riga-kafin kariya ta kemotarafi, hanyar kula da bunƙasa lafiyar ɗaiɗaikun mutane, hana yaɗa cututtukan da ƙwari ke ƴaɗuwa, kula da duba lafiyar dabbobi da ruwa, tsaftar muhalli da tsatar jiki (WANKEWA). Gaba ɗaya abin da duniya ke so a 2030 raguwar kaso 90% na mutanen da suke buƙatar maganin cututtuan NTDs; ragewar 75% a ma'aunin yawan mace-mace dake da alaƙa da cutattukan (NTDs); aƙalla ƙassashe 100 da suke kawar da aƙalla cutar(NTD) guda; da kuma kau da cututtuka biyu daga doron ƙasa (cututtukan dirakwunkwuliyaziz da yawus). Ƙarin a kan abubuwa da son mai da kai a kan abubuwan haɗaɗu, daidai sassa da yawa, duk mutane su samu ingataccen tsarin kiwon lafiya da kuma abubuwa mallakin ƙasa, yayin da aka ƙara ƙirƙiro wasu matakai da za ci gaba yaƙar kowace cuta. Claim: Hukumar Lafiya ta Duniya WHO tana da burin taimkon cibiyoyin lafiya na jama'a ta tsararriyar hanyar faɗaɗa ɗaukin da suke kai wa masu muhimmanci ta hanyar kemoterafi na kariya kula da marasa lafiya ɗaya bayan ɗaya, hana yaɗuwar kwari masu ɗauke da cuta, lafiyar dabbobi ta jama’a da kuma tsaftar ruwa, tsaftar muhalli da tsaftar jiki. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or unrelated):
Support
health_afrifact_data_health_393_hausa_train_without
SYSTEM: You are a helpful assistant for automated fact-checking. Your task is to analyze the claims based on evidence USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Based only on the evidence provided below, Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not_Enough_Information for the given claim. ""Veracity"": ""Support, Refute, Not_Enough_Information"", ""Justification"": ""Detailed reasoning addressing clarity, relevance, consistency, and sufficiency of the evidence"", Definitions for Veracity labels: - Support: ""The claim is accurate and there’s nothing significant missing."" - Refute: ""The claim is inaccurate, contradicted by the evidence, or makes an incorrect assertion."" - Not_Enough_Information: ""The evidence is insufficient, unrelated, or does not provide enough relevant information to determine whether the claim is true or false."" Determine whether the claim is Supported, Refuted, or Not_Enough_Information based ONLY on the provided evidence. Document: Ọrịa ndị a nà-èleghara anya n'ebe okpomọkụ Nchịkọta: Ọrịa ndị a nà-èleghara anya n'ebe okpomọkụ (NTDs) bụ ụdị ọrịa dị iche iche nke ọtụtụ nje na-akpata (gụnyere nje virus, nje bacteria, amịmị, fungi na toxins) ma bụrụ nke na-emebi ahụike, mmekọrịta ọhaneze na ọnọdụ akụnaụba nke ukwuu. NTDs bụ ihe a na-ahụkarị n'etiti obodo ndị dara ogbenye na mpaghara okpomọkụ, na-agbanyeghị na ebe ụfọdụ na-eme gbasapụrụ aka nke ọma. A na-atụ arò na NTD na-emetụta ihe karịrị otu ijeri mmadụ, ebe ọnụọgụ ndị chọrọ ọgwụgwọ NTD (ma mgbochi ma ọgwụgwọ) bụ ijeri 1.6. Ètù NTDs si eme na ka o si agbasa dị̀ mgbagwòju anya, ma ya na ọnọdụ ebe-obibi na-enwekarị ihe mmetụta. Ọtụtụ n'ime ha bụ m̀bu-nje na-èbu ha, nwee ebe ha nà-àdọ n'anụmanụ ma bụrụkwa ndị nwere usoro ndụ dị mgbagwoju anya. Ihe ndị a niile na-eme ka njikwa ahụike ọhanaeze ghara ịdị mfe. 1. NTDs gụnyere: ọnya afọ Buruli; ọrịa Chagas; dengue na chikungunya; dracunculiasis; echinococcosis; trematodiases na-adị na nri; trypanosomiasis nke mmadụ n'Africa; leishmaniasisi ; ọrịa ekpenta; lymphatic filariasis; mycetoma, chromoblastomycosis na mycoses miri emi ndị ọzọ; noma; onchocerciasis; rabies; scabies na ectoparasitoses ndị ọzọ; schistosomiasis; helminthiases ndị a na-ebute n'aja ala; ọrịa agwọ; taeniasisi /cysticercosis; trachoma; na yaws.. Mmetụta: WHO na-atụ aro na ihe karịrị ijeri 1.7 nke ndị bi n'ụwa ga-abụ ndị ebu n'obi maka mgbochi na ọgwụgwọ opekata mpe otu n'ime ọrịa ndị a, kwa afọ. N'ịgbakwunye ihe na nnukwu ọnụọgụ nke ọnwụ na ọrịa - ihe dị ka ọnwụ mmadụ narị puku abụọ na nde afọ iri na itoolu ka a na-etufu n'ihi ịrịa ọrịa (disability adjusted life [DALYs]) kwa afọ, ...NTDs na-efunarị obodo ndị ka na-emepe emepe ihe ruru ijeri dọla United States kwa afọ n' ego a na-emefu n'ahụike kpọmkwem, emepụtaghị àkụ̀ na mbelata ọganihu n'ọnọdụ mmekọrịta ọhanaeze na akụnaụba nakwa n'ọnọdụ agụmakwụkwọ. Ha na-akpatakwa ihe ndị ọzọ na-esi na ya apụta dịka inwe ọlụsị, àkpọmasị, iwezuga mmadụ n'ihe gbasara mmekọrịta ohaneze nà ịkpa ókè n'etiti mmadụ na ibe ya, na itinyekwa ndị ọrịa na ezinụlọ ha na nnukwu nsogbu nke enweghị ego. Na-agbanyeghị nke a, a gụnyela NTDs n'ọnọdụ dị ala n'akụkọ ihe mere eme mà fọrọ nke nta ka ha ghara ịbanye n'amụ̀mà ebumnobi ahụike zuru ụwa ọnụ - mana ha nwetara nkwanye ùgwù na 2015 site n' Ebumnuche Mmepe-obodo Na-adịgide Adịgide (Ebumnobi SDG 3.3). Ya mere, e nwere ike imejupụta SDG3 naanị ma ọ bụrụ na e mezuru ebumnuche NTD, mana n'ihi na ihe ndị a na-eme iji lụso NTDs ọgụ bụ ihe dị n'ọnọdụ dị iche iche, ịbawanye ka o sì kacha mkpa n'ụwa niile nwere ike ime ka ọganihu dị na ya ruo na mmezu SDG niile. Nzaghachi WHO Ihe WHO mere iji chịkwaa, gbochie, memilaa ma kpochapụ NTDs sooro nzọụkwụ maapụ ụzọ ọhụrụ nke NTD maka 2021-2030 mapụtara, nke na-esoghị nzọụkwụ mmemme nke ịchịkwa maọbụ imemila ọrịa, iji jikọta usoro ndị na-eleba ọtụtụ ọrịa anya n'otù oge ọnụ. Ebumnuche ya bụ ịhazi nkwalite nke ọrụ ndị dị mkpà a nà-àrụ site n' usoro ahụike ọhaneze dị ka ọgwụgwọ ọrịa kansa maka mgbochi ọrịa, njikwa nsogbu nkeonwe, njikwa m̀bu-nje, ahụike ọhanaeze maka ụmụ anụmanụ na mmiri, ọrụ maka ịdị ọcha nakwa ịdị ọcha (WASH). Ebumnuche mba ụwa nke afọ puku abụọ na iri atọ nke zuru ụwa ọnụ gụnyere mbelata ruru pasentị itoolu n'ọnụọgụ ndị chọrọ ọgwụgwọ maka NTD; mbelata ruru pasentị isi asaa na ise n'afọ ole a na-etufu n'ihi ịrịa ọrịa (DALYs) ndị metụtara NTDs; o pekata mpe mba 100 na-ememìla ma o pekata mpe otu NTD; nakwa iwezuga ọrịa abụọ (dracunculiasis na yaws). Ebumnuche ndị ọzọ metụtara ebe dị iche iche nke a gbakwụnyere na-agbado ụkwụ n'usoro ndị a na-ejikọta ọnụ, nhazi nke ọtụtụ ngalaba, ahụike zuru ụwa ọnụ na mba iwèrè ihe kax ọ bụrụ ǹkè ya, ebe e chepụ̀tala ọtụtụ ebumnuche ndị ọzọ iji lele kà ọganihu è nwètèrèlà megide ọrịa nke ọbụla hà. Evidence: Ihe WHO mere iji chịkwaa, gbochie, memilaa ma kpochapụ NTDs sooro nzọụkwụ maapụ ụzọ ọhụrụ nke NTD maka 2021-2030 mapụtara, nke na-esoghị nzọụkwụ mmemme nke ịchịkwa maọbụ imemila ọrịa, iji jikọta usoro ndị na-eleba ọtụtụ ọrịa anya n'otù oge ọnụ. Ebumnuche ya bụ ịhazi nkwalite nke ọrụ ndị dị mkpà a nà-àrụ site n' usoro ahụike ọhaneze dị ka ọgwụgwọ ọrịa kansa maka mgbochi ọrịa, njikwa nsogbu nkeonwe, njikwa m̀bu-nje, ahụike ọhanaeze maka ụmụ anụmanụ na mmiri, ọrụ maka ịdị ọcha nakwa ịdị ọcha (WASH). Claim: WHO chọrọ inyere ngalaba ahụike ọha aka site n'ịchịkọta ọnụ ọgụgụ dị mkpa gụnyere ọgwụ mgbochi, njikwa nsogbu nke onye ọbụla, njikwa ihe na-ebufe ọrịa, ahụike ọha na eze na mmiri, idebe gburugburu ọcha na ịdị ọcha. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or unrelated):
Support
health_afrifact_data_health_393_igbo_train_with
Evidence-Based Fact Checking Role: You are a professional fact checker responsible for verifying factual claims. Objective: Assess the relationship between a claim and the provided evidence by determining whether the evidence supports the claim, contradicts it, or does not provide enough information to make a determination. Constraints: - Use only the evidence provided below. - Do not rely on prior knowledge, assumptions, or external information. - If the evidence does not clearly support or contradict the claim, select Not_Enough_Information. Document: Ọrịa ndị a nà-èleghara anya n'ebe okpomọkụ Nchịkọta: Ọrịa ndị a nà-èleghara anya n'ebe okpomọkụ (NTDs) bụ ụdị ọrịa dị iche iche nke ọtụtụ nje na-akpata (gụnyere nje virus, nje bacteria, amịmị, fungi na toxins) ma bụrụ nke na-emebi ahụike, mmekọrịta ọhaneze na ọnọdụ akụnaụba nke ukwuu. NTDs bụ ihe a na-ahụkarị n'etiti obodo ndị dara ogbenye na mpaghara okpomọkụ, na-agbanyeghị na ebe ụfọdụ na-eme gbasapụrụ aka nke ọma. A na-atụ arò na NTD na-emetụta ihe karịrị otu ijeri mmadụ, ebe ọnụọgụ ndị chọrọ ọgwụgwọ NTD (ma mgbochi ma ọgwụgwọ) bụ ijeri 1.6. Ètù NTDs si eme na ka o si agbasa dị̀ mgbagwòju anya, ma ya na ọnọdụ ebe-obibi na-enwekarị ihe mmetụta. Ọtụtụ n'ime ha bụ m̀bu-nje na-èbu ha, nwee ebe ha nà-àdọ n'anụmanụ ma bụrụkwa ndị nwere usoro ndụ dị mgbagwoju anya. Ihe ndị a niile na-eme ka njikwa ahụike ọhanaeze ghara ịdị mfe. 1. NTDs gụnyere: ọnya afọ Buruli; ọrịa Chagas; dengue na chikungunya; dracunculiasis; echinococcosis; trematodiases na-adị na nri; trypanosomiasis nke mmadụ n'Africa; leishmaniasisi ; ọrịa ekpenta; lymphatic filariasis; mycetoma, chromoblastomycosis na mycoses miri emi ndị ọzọ; noma; onchocerciasis; rabies; scabies na ectoparasitoses ndị ọzọ; schistosomiasis; helminthiases ndị a na-ebute n'aja ala; ọrịa agwọ; taeniasisi /cysticercosis; trachoma; na yaws.. Mmetụta: WHO na-atụ aro na ihe karịrị ijeri 1.7 nke ndị bi n'ụwa ga-abụ ndị ebu n'obi maka mgbochi na ọgwụgwọ opekata mpe otu n'ime ọrịa ndị a, kwa afọ. N'ịgbakwunye ihe na nnukwu ọnụọgụ nke ọnwụ na ọrịa - ihe dị ka ọnwụ mmadụ narị puku abụọ na nde afọ iri na itoolu ka a na-etufu n'ihi ịrịa ọrịa (disability adjusted life [DALYs]) kwa afọ, ...NTDs na-efunarị obodo ndị ka na-emepe emepe ihe ruru ijeri dọla United States kwa afọ n' ego a na-emefu n'ahụike kpọmkwem, emepụtaghị àkụ̀ na mbelata ọganihu n'ọnọdụ mmekọrịta ọhanaeze na akụnaụba nakwa n'ọnọdụ agụmakwụkwọ. Ha na-akpatakwa ihe ndị ọzọ na-esi na ya apụta dịka inwe ọlụsị, àkpọmasị, iwezuga mmadụ n'ihe gbasara mmekọrịta ohaneze nà ịkpa ókè n'etiti mmadụ na ibe ya, na itinyekwa ndị ọrịa na ezinụlọ ha na nnukwu nsogbu nke enweghị ego. Na-agbanyeghị nke a, a gụnyela NTDs n'ọnọdụ dị ala n'akụkọ ihe mere eme mà fọrọ nke nta ka ha ghara ịbanye n'amụ̀mà ebumnobi ahụike zuru ụwa ọnụ - mana ha nwetara nkwanye ùgwù na 2015 site n' Ebumnuche Mmepe-obodo Na-adịgide Adịgide (Ebumnobi SDG 3.3). Ya mere, e nwere ike imejupụta SDG3 naanị ma ọ bụrụ na e mezuru ebumnuche NTD, mana n'ihi na ihe ndị a na-eme iji lụso NTDs ọgụ bụ ihe dị n'ọnọdụ dị iche iche, ịbawanye ka o sì kacha mkpa n'ụwa niile nwere ike ime ka ọganihu dị na ya ruo na mmezu SDG niile. Nzaghachi WHO Ihe WHO mere iji chịkwaa, gbochie, memilaa ma kpochapụ NTDs sooro nzọụkwụ maapụ ụzọ ọhụrụ nke NTD maka 2021-2030 mapụtara, nke na-esoghị nzọụkwụ mmemme nke ịchịkwa maọbụ imemila ọrịa, iji jikọta usoro ndị na-eleba ọtụtụ ọrịa anya n'otù oge ọnụ. Ebumnuche ya bụ ịhazi nkwalite nke ọrụ ndị dị mkpà a nà-àrụ site n' usoro ahụike ọhaneze dị ka ọgwụgwọ ọrịa kansa maka mgbochi ọrịa, njikwa nsogbu nkeonwe, njikwa m̀bu-nje, ahụike ọhanaeze maka ụmụ anụmanụ na mmiri, ọrụ maka ịdị ọcha nakwa ịdị ọcha (WASH). Ebumnuche mba ụwa nke afọ puku abụọ na iri atọ nke zuru ụwa ọnụ gụnyere mbelata ruru pasentị itoolu n'ọnụọgụ ndị chọrọ ọgwụgwọ maka NTD; mbelata ruru pasentị isi asaa na ise n'afọ ole a na-etufu n'ihi ịrịa ọrịa (DALYs) ndị metụtara NTDs; o pekata mpe mba 100 na-ememìla ma o pekata mpe otu NTD; nakwa iwezuga ọrịa abụọ (dracunculiasis na yaws). Ebumnuche ndị ọzọ metụtara ebe dị iche iche nke a gbakwụnyere na-agbado ụkwụ n'usoro ndị a na-ejikọta ọnụ, nhazi nke ọtụtụ ngalaba, ahụike zuru ụwa ọnụ na mba iwèrè ihe kax ọ bụrụ ǹkè ya, ebe e chepụ̀tala ọtụtụ ebumnuche ndị ọzọ iji lele kà ọganihu è nwètèrèlà megide ọrịa nke ọbụla hà. Claim: WHO chọrọ inyere ngalaba ahụike ọha aka site n'ịchịkọta ọnụ ọgụgụ dị mkpa gụnyere ọgwụ mgbochi, njikwa nsogbu nke onye ọbụla, njikwa ihe na-ebufe ọrịa, ahụike ọha na eze na mmiri, idebe gburugburu ọcha na ịdị ọcha. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Support
health_afrifact_data_health_393_igbo_train_without
SYSTEM: You are a helpful assistant for automated fact-checking. Your task is to analyze the claims based on evidence USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Based only on the evidence provided below, Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not_Enough_Information for the given claim. ""Veracity"": ""Support, Refute, Not_Enough_Information"", ""Justification"": ""Detailed reasoning addressing clarity, relevance, consistency, and sufficiency of the evidence"", Definitions for Veracity labels: - Support: ""The claim is accurate and there’s nothing significant missing."" - Refute: ""The claim is inaccurate, contradicted by the evidence, or makes an incorrect assertion."" - Not_Enough_Information: ""The evidence is insufficient, unrelated, or does not provide enough relevant information to determine whether the claim is true or false."" Determine whether the claim is Supported, Refuted, or Not_Enough_Information based ONLY on the provided evidence. Document: Dhukkuboota tirooppikaalaa dagataman Waliigala: Dhukkuboonni tirooppikaalaa dagataman (NTDs) haalawwan garee adda addaa1 kanneen paatojiinota adda addaatiin (vaayirasii, baakteeriyaa, paaraasaayitii, fangasiifi summii dabalatee) fayyaa, hawaasummaafi dinagdee yaaddessaa ta’e hordofsiisuu waliin kan walqabatanidha. Dhukkuboonni tirooppikaalaa dagataman baay’inaan hawaasa hiyyeeyyii naannoo tirooppikaalaa keessatti kan babal’atan yoo ta’ellee, muraasni tamsa’ina teessuma lafaa baay’ee guddaa qabu. Dhukkuboonni tirooppikaalaa dagataman namoota biiliyoona 1 ol akka miidhan tilmaamameera; lakkoofsi namoota gargaarsa (ittisaafi yaalii) dhukkuboota tirooppikaalaa dagatamanii /NTD/ barbaadanii biiliyoona 1.6 dha. Tatamsa’insi dhukkuboota tirooppikaalaa dagatamanii walxaxaafi yeroo baay’ee haala naannoo wajjin kan walqabatudha. Baay’een isaanii baattotaan kan daddarban yoo ta’u, tursiistota bineensotaa kan qabaniifi marsaa jireenyaa walxaxaa ta’een kan walqabatanidha. Wantoonni kunneen hundi to’annoo fayyaa hawaasaa qormaata akka ta’u kan taasisanidha. 1. Dhukkuboonni tirooppikaalaa dagataman kanneen akka: Buruli ulcer; Chagas disease; dengue and chikungunya; dracunculiasis; echinococcosis; foodborne trematodiases; human African trypanosomiasis; leishmaniasis; leprosy; lymphatic filariasis; mycetoma, chromoblastomycosis fi kanneen biroo deep mycoses; noma; onchocerciasis; rabies; scabies and other ectoparasitoses; schistosomiasis; soil-transmitted helminthiases; snakebite envenoming; taeniasis/cysticercosis; trachoma; and yaws.. Dhiibbaa: Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa ummata addunyaa biliyoona 1.7 ol yoo xiqqaate dhukkuboota kana keessaa tokkoof, waggaa waggaan hojii ittisaafi wal’aansaa irratti xiyyeeffatamuu akka qabu tilmaama. Du’aatiifi dhukkubbii guddaa - waggaatti tilmaamaan du’a 200,000 fi waggoota jireenyaa sirreeffama qaama miidhamummaa (DALY) miliyoona 19 dhabuun alatti, dhukkuboonni tirooppikaalaa hawaasa guddachaa jiraniif waggaatti baasii fayyaa kallattiin, oomishtummaa dhabuufi ga’umsa hawaas-dinagdeefi barnootaa hir’isuun doolaara Ameerikaa biliyoonaan lakkaa’amu baasisa. Akkasumas sababoota biroo kanneen akka qaama miidhamummaa, maqaa badaa, hawaasummaan ala ta’uufi loogiidhaaf itti gaafatamummaa kan qaban yoo ta’u, dhukkubsattootaafi maatii isaanii irratti dhiibbaa maallaqaa guddaa kan fidanidha. Kun ta’ee osoo jiruu, dhukkubni tirooppikaalaa (NTD)n seenaa keessatti sadarkaa baay’ee gadi aanaa kan qabaniifi ajandaa imaammata fayyaa addunyaa keessa kan hin jirre jechuun ni danda’ama – bara 2015tti Galmoota Misooma Itti Fufiinsa Qabu (galma SDG 3.3) waliin beekamtii argachuu qofatu isa hafa. Kanaafuu SDG3 galma ga’uu kan danda’u yoo galmi NTD galma ga’e qofa; garuu, deeggarsi NTD furuuf taasifamu bal’inaan damee qaxxaamuraa waan ta’eef, dursa addunyaa isaanii guddisuun dhugaa irratti SDG hunda galmaan ga’uuf adeemsa dadammaqsuu barbaada. Deebii Dhaabbata Fayyaa Addunyaa Tarkaanfiin Dhaabbata Fayyaa Addunyaa dhukkuba tirooppikaalaa / NTDs/ to’achuu, ittisuu, dhabamsiisuuf fudhatu daandii haaraa NTD bara 2021-2030, kan sagantaalee dhukkuba dhaabbataa irraa gara mala dhimmoota waloo qindoomeetti ce’uun kan qajeelfamudha. Kaayyoon isaas mala fayyaa hawaasaa kanneen akka keemooteraappii ittisaa, bulchiinsa dhimma dhuunfaa, to’annoo baattotaa, fayyaa hawaasaa beelladaafi bishaan, qulqullinaafi qulqullina dhuunfaa (WASH)tiin deeggarsa ijoo qindoominaan guddisuuf haala mijeessuudha. Galmi waliigalaa bara 2030 addunyaa irratti lakkoofsa namoota NTDf wal’aansa barbaadan %90 hir’isuu; DALYs NTDs wajjin walqabatan %75 hir’isuu; yoo xiqqaate biyyoota 100n tilmaamaman keessatti NTD tokko dhabamsiisuu; akkasumas dhukkuboota lama (dracunculiasis fi yaws) dhabamsiisuudha. Galmoota dhimmoota waloo dabalataan mala walitti hidhaminsa qabu, qindoomina dameelee hedduu, uwwisa fayyaa waliigalaafi abbummaa biyyaa irratti kan xiyyeeffatan yoo ta’u, tokkoon tokkoon dhukkubaa irratti adeemsa jiru madaaluuf galmoonni dabalataa qophaa’aniiru. Evidence: Tarkaanfiin Dhaabbata Fayyaa Addunyaa dhukkuba tirooppikaalaa / NTDs/ to’achuu, ittisuu, dhabamsiisuuf fudhatu daandii haaraa NTD bara 2021-2030, kan sagantaalee dhukkuba dhaabbataa irraa gara mala dhimmoota waloo qindoomeetti ce’uun kan qajeelfamudha. Kaayyoon isaas mala fayyaa hawaasaa kanneen akka keemooteraappii ittisaa, bulchiinsa dhimma dhuunfaa, to’annoo baattotaa, fayyaa hawaasaa beelladaafi bishaan, qulqullinaafi qulqullina dhuunfaa (WASH)tiin deeggarsa ijoo qindoominaan guddisuuf haala mijeessuudha. Claim: Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa tarkaanfiiwwan qindoominaa kanneen akka keemooteeraappii ittisaa, deeggarsa rakkoo addaa, dhiheessii bishaaniifi qulqullinaa babal’isuun dhaabbilee fayyaa hawaasaa deeggaruuf hawwa. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or unrelated):
Support
health_afrifact_data_health_393_oromo_train_with
SYSTEM: You are a helpful assistant for automated fact-checking. Your task is to analyze the claims based without evidence USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not_Enough_Information for the given claim. ""Veracity"": ""Support, Refute, Not_Enough_Information"", ""Justification"": ""Detailed reasoning addressing clarity, relevance, consistency, and sufficiency of the evidence"", Definitions for Veracity labels: - Support: ""The claim is accurate and there’s nothing significant missing."" - Refute: ""The claim is inaccurate, contradicted by the evidence, or makes an incorrect assertion."" - Not_Enough_Information: ""The evidence is insufficient, unrelated, or does not provide enough relevant information to determine whether the claim is true or false."" Determine whether the claim is Supported, Refuted, or Not_Enough_Information based ONLY on the provided Document. Document: Dhukkuboota tirooppikaalaa dagataman Waliigala: Dhukkuboonni tirooppikaalaa dagataman (NTDs) haalawwan garee adda addaa1 kanneen paatojiinota adda addaatiin (vaayirasii, baakteeriyaa, paaraasaayitii, fangasiifi summii dabalatee) fayyaa, hawaasummaafi dinagdee yaaddessaa ta’e hordofsiisuu waliin kan walqabatanidha. Dhukkuboonni tirooppikaalaa dagataman baay’inaan hawaasa hiyyeeyyii naannoo tirooppikaalaa keessatti kan babal’atan yoo ta’ellee, muraasni tamsa’ina teessuma lafaa baay’ee guddaa qabu. Dhukkuboonni tirooppikaalaa dagataman namoota biiliyoona 1 ol akka miidhan tilmaamameera; lakkoofsi namoota gargaarsa (ittisaafi yaalii) dhukkuboota tirooppikaalaa dagatamanii /NTD/ barbaadanii biiliyoona 1.6 dha. Tatamsa’insi dhukkuboota tirooppikaalaa dagatamanii walxaxaafi yeroo baay’ee haala naannoo wajjin kan walqabatudha. Baay’een isaanii baattotaan kan daddarban yoo ta’u, tursiistota bineensotaa kan qabaniifi marsaa jireenyaa walxaxaa ta’een kan walqabatanidha. Wantoonni kunneen hundi to’annoo fayyaa hawaasaa qormaata akka ta’u kan taasisanidha. 1. Dhukkuboonni tirooppikaalaa dagataman kanneen akka: Buruli ulcer; Chagas disease; dengue and chikungunya; dracunculiasis; echinococcosis; foodborne trematodiases; human African trypanosomiasis; leishmaniasis; leprosy; lymphatic filariasis; mycetoma, chromoblastomycosis fi kanneen biroo deep mycoses; noma; onchocerciasis; rabies; scabies and other ectoparasitoses; schistosomiasis; soil-transmitted helminthiases; snakebite envenoming; taeniasis/cysticercosis; trachoma; and yaws.. Dhiibbaa: Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa ummata addunyaa biliyoona 1.7 ol yoo xiqqaate dhukkuboota kana keessaa tokkoof, waggaa waggaan hojii ittisaafi wal’aansaa irratti xiyyeeffatamuu akka qabu tilmaama. Du’aatiifi dhukkubbii guddaa - waggaatti tilmaamaan du’a 200,000 fi waggoota jireenyaa sirreeffama qaama miidhamummaa (DALY) miliyoona 19 dhabuun alatti, dhukkuboonni tirooppikaalaa hawaasa guddachaa jiraniif waggaatti baasii fayyaa kallattiin, oomishtummaa dhabuufi ga’umsa hawaas-dinagdeefi barnootaa hir’isuun doolaara Ameerikaa biliyoonaan lakkaa’amu baasisa. Akkasumas sababoota biroo kanneen akka qaama miidhamummaa, maqaa badaa, hawaasummaan ala ta’uufi loogiidhaaf itti gaafatamummaa kan qaban yoo ta’u, dhukkubsattootaafi maatii isaanii irratti dhiibbaa maallaqaa guddaa kan fidanidha. Kun ta’ee osoo jiruu, dhukkubni tirooppikaalaa (NTD)n seenaa keessatti sadarkaa baay’ee gadi aanaa kan qabaniifi ajandaa imaammata fayyaa addunyaa keessa kan hin jirre jechuun ni danda’ama – bara 2015tti Galmoota Misooma Itti Fufiinsa Qabu (galma SDG 3.3) waliin beekamtii argachuu qofatu isa hafa. Kanaafuu SDG3 galma ga’uu kan danda’u yoo galmi NTD galma ga’e qofa; garuu, deeggarsi NTD furuuf taasifamu bal’inaan damee qaxxaamuraa waan ta’eef, dursa addunyaa isaanii guddisuun dhugaa irratti SDG hunda galmaan ga’uuf adeemsa dadammaqsuu barbaada. Deebii Dhaabbata Fayyaa Addunyaa Tarkaanfiin Dhaabbata Fayyaa Addunyaa dhukkuba tirooppikaalaa / NTDs/ to’achuu, ittisuu, dhabamsiisuuf fudhatu daandii haaraa NTD bara 2021-2030, kan sagantaalee dhukkuba dhaabbataa irraa gara mala dhimmoota waloo qindoomeetti ce’uun kan qajeelfamudha. Kaayyoon isaas mala fayyaa hawaasaa kanneen akka keemooteraappii ittisaa, bulchiinsa dhimma dhuunfaa, to’annoo baattotaa, fayyaa hawaasaa beelladaafi bishaan, qulqullinaafi qulqullina dhuunfaa (WASH)tiin deeggarsa ijoo qindoominaan guddisuuf haala mijeessuudha. Galmi waliigalaa bara 2030 addunyaa irratti lakkoofsa namoota NTDf wal’aansa barbaadan %90 hir’isuu; DALYs NTDs wajjin walqabatan %75 hir’isuu; yoo xiqqaate biyyoota 100n tilmaamaman keessatti NTD tokko dhabamsiisuu; akkasumas dhukkuboota lama (dracunculiasis fi yaws) dhabamsiisuudha. Galmoota dhimmoota waloo dabalataan mala walitti hidhaminsa qabu, qindoomina dameelee hedduu, uwwisa fayyaa waliigalaafi abbummaa biyyaa irratti kan xiyyeeffatan yoo ta’u, tokkoon tokkoon dhukkubaa irratti adeemsa jiru madaaluuf galmoonni dabalataa qophaa’aniiru. Claim: Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa tarkaanfiiwwan qindoominaa kanneen akka keemooteeraappii ittisaa, deeggarsa rakkoo addaa, dhiheessii bishaaniifi qulqullinaa babal’isuun dhaabbilee fayyaa hawaasaa deeggaruuf hawwa. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or unrelated):
Support
health_afrifact_data_health_393_oromo_train_without
SYSTEM: You are a helpful assistant for Multilingual Evidence-Centered Fact Verification. Your task is to analyze the claims based with evidences USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Based only on the evidence provided below, determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not Enough Information for the given claim. Role: You are an independent fact checker tasked with evaluating factual claims in linguistically diverse settings. Objective: Determine the factual status of a claim by interpreting the provided evidence, which may appear in different languages or linguistic varieties, and deciding whether the evidence confirms the claim, contradicts it, or fails to address it. Constraints: - Base your judgment exclusively on the evidence provided, irrespective of language or linguistic variation. - Do not use background knowledge, assumptions, or external sources. - If the evidence does not directly confirm or contradict the claim, choose Not_Enough_Information. Document: Zvirwere zvekunharaunda zvisingatariswi Neglected tropical diseases (NTDs) iboka rezvirwere zvakasiyana-siyana zvinokonzerwa neutachiona hwakasiyana (kusanganisira mavhairasi, mabhakitiriya, honye, fungi uye uturu) uye zvinounza mhedzisiro yakaipisisa kuhutano, munharaunda uye kuhupfumi. NTDs anonyanya kuwanikwa munharaunda dzine hurombo munzvimbo dzinopisa, kunyange zvimwe zvacho zvine nzvimbo huru dzavanowanikwa. Zvinofungidzirwa kuti NTDs zvinobata vanhu vanopfuura bhiriyoni rimwe, uye vanhu vanoda rubatsiro rweNTD (rwekudzivirira uye rwekurapa) vanosvika 1.6 bhiriyoni. Kupararira kweNTDs kunonetsa uye kunoenderana zvakanyanya nemamiriro ezvakatipoteredza. Mazhinji acho anotakurwa nezvipembenene, ane mhuka dzinotakura utachiona, uye ane hupenyu hunotenderera hwakaoma. Zvinhu izvi zvese zvinoita kuti kudzora zvirwere izvi neruzhinji kuome zvikuru. NTDs anosanganisira: Buruli ulcer; Chagas disease; dengue ne chikungunya; dracunculiasis; echinococcosis; foodborne trematodiases; human African trypanosomiasis; leishmaniasis; maperembudzi (leprosy); lymphatic filariasis; mycetoma, chromoblastomycosis nezvimwewo fungal infections; noma; onchocerciasis; rabies; chikosoro chemhuka (scabies) nezvimwe zvirwere zveectoparasites; schistosomiasis; soil-transmitted helminths; snakebite envenoming; taeniasis/cysticercosis; trachoma; uye yaws. WHO inofungidzira kuti vanhu vanopfuura bhiriyoni ravakuda kusvika kuma maviri pasi rose vanofanira kunanga mukudzivirirwa nekugamuchira kurapwa kwechimwe chezvirwere izvi gore rega rega. Pamusoro pekunerwa kwevanhu vakawanda nekurwara kukuru kufa kunosvika mazana maviri emathawusendi pagore pamwe nekurasika kwemaDALYs anosvika mamiriyoni gumi nepfumbamwe NTDs dzinodhura zvikuru kumatunhu ari kusimukira, dzichisvitsa pamabhiriyoni emadhora ekuAmerica pagore mumari dzekurapa, kuderera kwekugadzira/kushanda, nekuderera kwebudiriro yehupfumi nedzidzo. Zvirwere izvi zvinokonzera zvimwewo zvinetso zvakaita sekuremerwa kwemuviri, kusvibiswa nezita, kusiiwa munharaunda, kusarura, uye zvinoremedza zvikuru mari yemhuri nemurwere pachake. Kunyangwe zvakadai, NTDs dzagara dziri pasi uye dzisingawanzo kutariswa munyaya dzepasirese dzeutano, uye dzakatanga kungozivikanwa zviri pamutemo muna 2015 kuburikidza neSustainable Development Goals (SDG chinangwa 3.3). Saka chinangwa cheSDG3 chinongosvikwa chete kana zvinangwa zveNTDs zvazadzikiswa, uye nekuti maitiro ekurwisa NTDs anosanganisira minda mizhinji, kuvapa kukosheswa pasi rose kunokwanisa kukurudzira kufambira mberi kwekuwana maSDGs ese. Mhinduro yeWHO Zviito zveWHO zvekudzora, kudzivirira, kubvisa uye kupedza NTDs zvinotungamirirwa neNTD road map itsva ya2021–2030, iyo yabva pama-programmes echirwere chimwe nechimwe ichienda kumaitiro akabatana uye akafukidza minda yakawanda. Chinangwa ndechekuwedzera pamwe chete zviito zvikuru zveutano neruzhinji zvakaita sechemotherapy yekudzivirira, kutarisira nyaya dzevarwere mumwe nemumwe, kudzora zvipembenene zvinotakura zvirwere, utano hwezvipfuyo, pamwe nemvura, utsanana uye hutsanana (WASH). Zvinangwa zvikuru zve2030 zvinosanganisira kuderedza nezvibodzi zvinokwana makumi mapfumbamwe kupinda muzana huwandu hwevanhu vanoda kurapwa NTDs; kuderedza nezvibodzi zvinokwana makumi manomwe neshanu kupinda muzana maDALYs ane chekuita neNTDs; nyika dzinenge 100 dzichibvisa zvirwere zvisingasviki zviviri; uye kupedzwa kwechirwere chedracunculiasis nechirwere cheyaws. Zvimwe zvinangwa zvinotarisa pamaitiro akabatana, kubatana kwemadhipatimendi akasiyana, kuwanikwa kweutano kuvanhu vese (UHC), pamwe nekutorwa kwechirongwa nenyika dzadzo. Zvimwewo zvinangwa zvakagadzirirwa kuyera kufambira mberi kwechirwere chimwe nechimwe. Evidence: Zviito zveWHO zvekudzora, kudzivirira, kubvisa uye kupedza NTDs zvinotungamirirwa neNTD road map itsva ya2021–2030, iyo yabva pama-programmes echirwere chimwe nechimwe ichienda kumaitiro akabatana uye akafukidza minda yakawanda. Chinangwa ndechekuwedzera pamwe chete zviito zvikuru zveutano neruzhinji zvakaita sechemotherapy yekudzivirira, kutarisira nyaya dzevarwere mumwe nemumwe, kudzora zvipembenene zvinotakura zvirwere, utano hwezvipfuyo, pamwe nemvura, utsanana uye hutsanana (WASH). Claim: Sangano reWHO rinoda kubatsira mapoka anoita zvehutano hweveruzhinji kubudikidza nekuwedzera kupindira kwakarongwa kunosanganisira mishonga yekudzivirira chirwere chegomarara, kuongorora nhau yemurwere woga woga akazvimirira, danho revector control pachirungu, hutano hwezvipfuyo nemvura, kuchenesa nehutsanana. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Support
health_afrifact_data_health_393_shona_train_with
SYSTEM: You are a helpful assistant for Multilingual Evidence-Centered Fact Verification. Your task is to analyze the claims based Documents Provided USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not Enough Information for the given claim. Role: You are an independent fact checker tasked with evaluating factual claims in linguistically diverse settings. Objective: Determine the factual status of a claim by interpreting the provided evidence, which may appear in different languages or linguistic varieties, and deciding whether the evidence confirms the claim, contradicts it, or fails to address it. Constraints: - Base your judgment exclusively on the evidence provided, irrespective of language or linguistic variation. - Do not use background knowledge, assumptions, or external sources. - If the evidence does not directly confirm or contradict the claim, choose Not_Enough_Information. Document: Zvirwere zvekunharaunda zvisingatariswi Neglected tropical diseases (NTDs) iboka rezvirwere zvakasiyana-siyana zvinokonzerwa neutachiona hwakasiyana (kusanganisira mavhairasi, mabhakitiriya, honye, fungi uye uturu) uye zvinounza mhedzisiro yakaipisisa kuhutano, munharaunda uye kuhupfumi. NTDs anonyanya kuwanikwa munharaunda dzine hurombo munzvimbo dzinopisa, kunyange zvimwe zvacho zvine nzvimbo huru dzavanowanikwa. Zvinofungidzirwa kuti NTDs zvinobata vanhu vanopfuura bhiriyoni rimwe, uye vanhu vanoda rubatsiro rweNTD (rwekudzivirira uye rwekurapa) vanosvika 1.6 bhiriyoni. Kupararira kweNTDs kunonetsa uye kunoenderana zvakanyanya nemamiriro ezvakatipoteredza. Mazhinji acho anotakurwa nezvipembenene, ane mhuka dzinotakura utachiona, uye ane hupenyu hunotenderera hwakaoma. Zvinhu izvi zvese zvinoita kuti kudzora zvirwere izvi neruzhinji kuome zvikuru. NTDs anosanganisira: Buruli ulcer; Chagas disease; dengue ne chikungunya; dracunculiasis; echinococcosis; foodborne trematodiases; human African trypanosomiasis; leishmaniasis; maperembudzi (leprosy); lymphatic filariasis; mycetoma, chromoblastomycosis nezvimwewo fungal infections; noma; onchocerciasis; rabies; chikosoro chemhuka (scabies) nezvimwe zvirwere zveectoparasites; schistosomiasis; soil-transmitted helminths; snakebite envenoming; taeniasis/cysticercosis; trachoma; uye yaws. WHO inofungidzira kuti vanhu vanopfuura bhiriyoni ravakuda kusvika kuma maviri pasi rose vanofanira kunanga mukudzivirirwa nekugamuchira kurapwa kwechimwe chezvirwere izvi gore rega rega. Pamusoro pekunerwa kwevanhu vakawanda nekurwara kukuru kufa kunosvika mazana maviri emathawusendi pagore pamwe nekurasika kwemaDALYs anosvika mamiriyoni gumi nepfumbamwe NTDs dzinodhura zvikuru kumatunhu ari kusimukira, dzichisvitsa pamabhiriyoni emadhora ekuAmerica pagore mumari dzekurapa, kuderera kwekugadzira/kushanda, nekuderera kwebudiriro yehupfumi nedzidzo. Zvirwere izvi zvinokonzera zvimwewo zvinetso zvakaita sekuremerwa kwemuviri, kusvibiswa nezita, kusiiwa munharaunda, kusarura, uye zvinoremedza zvikuru mari yemhuri nemurwere pachake. Kunyangwe zvakadai, NTDs dzagara dziri pasi uye dzisingawanzo kutariswa munyaya dzepasirese dzeutano, uye dzakatanga kungozivikanwa zviri pamutemo muna 2015 kuburikidza neSustainable Development Goals (SDG chinangwa 3.3). Saka chinangwa cheSDG3 chinongosvikwa chete kana zvinangwa zveNTDs zvazadzikiswa, uye nekuti maitiro ekurwisa NTDs anosanganisira minda mizhinji, kuvapa kukosheswa pasi rose kunokwanisa kukurudzira kufambira mberi kwekuwana maSDGs ese. Mhinduro yeWHO Zviito zveWHO zvekudzora, kudzivirira, kubvisa uye kupedza NTDs zvinotungamirirwa neNTD road map itsva ya2021–2030, iyo yabva pama-programmes echirwere chimwe nechimwe ichienda kumaitiro akabatana uye akafukidza minda yakawanda. Chinangwa ndechekuwedzera pamwe chete zviito zvikuru zveutano neruzhinji zvakaita sechemotherapy yekudzivirira, kutarisira nyaya dzevarwere mumwe nemumwe, kudzora zvipembenene zvinotakura zvirwere, utano hwezvipfuyo, pamwe nemvura, utsanana uye hutsanana (WASH). Zvinangwa zvikuru zve2030 zvinosanganisira kuderedza nezvibodzi zvinokwana makumi mapfumbamwe kupinda muzana huwandu hwevanhu vanoda kurapwa NTDs; kuderedza nezvibodzi zvinokwana makumi manomwe neshanu kupinda muzana maDALYs ane chekuita neNTDs; nyika dzinenge 100 dzichibvisa zvirwere zvisingasviki zviviri; uye kupedzwa kwechirwere chedracunculiasis nechirwere cheyaws. Zvimwe zvinangwa zvinotarisa pamaitiro akabatana, kubatana kwemadhipatimendi akasiyana, kuwanikwa kweutano kuvanhu vese (UHC), pamwe nekutorwa kwechirongwa nenyika dzadzo. Zvimwewo zvinangwa zvakagadzirirwa kuyera kufambira mberi kwechirwere chimwe nechimwe. Claim: Sangano reWHO rinoda kubatsira mapoka anoita zvehutano hweveruzhinji kubudikidza nekuwedzera kupindira kwakarongwa kunosanganisira mishonga yekudzivirira chirwere chegomarara, kuongorora nhau yemurwere woga woga akazvimirira, danho revector control pachirungu, hutano hwezvipfuyo nemvura, kuchenesa nehutsanana. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Support
health_afrifact_data_health_393_shona_train_without
SYSTEM: You are a helpful assistant for automated fact-checking. Your task is to analyze the claims based on evidence USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Based only on the evidence provided below, Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not_Enough_Information for the given claim. ""Veracity"": ""Support, Refute, Not_Enough_Information"", ""Justification"": ""Detailed reasoning addressing clarity, relevance, consistency, and sufficiency of the evidence"", Definitions for Veracity labels: - Support: ""The claim is accurate and there’s nothing significant missing."" - Refute: ""The claim is inaccurate, contradicted by the evidence, or makes an incorrect assertion."" - Not_Enough_Information: ""The evidence is insufficient, unrelated, or does not provide enough relevant information to determine whether the claim is true or false."" Determine whether the claim is Supported, Refuted, or Not_Enough_Information based ONLY on the provided evidence. Document: Magonjwa ya kitropiki yaliyopuuzwa Muhtasari: Magonjwa ya kitropiki yaliyosahaulika (NTDs) ni kundi tofauti la hali1 linalosababishwa na aina mbalimbali za vimelea vya magonjwa (pamoja na virusi, bakteria, vimelea, kuvu na sumu) na kuhusishwa na matokeo mabaya ya kiafya, kijamii na kiuchumi. NTD zimeenea zaidi miongoni mwa jamii maskini katika maeneo ya tropiki, ingawa baadhi yao wana mgawanyiko mkubwa zaidi wa kijiografia. Inakadiriwa kuwa NTD huathiri zaidi ya watu bilioni 1, wakati idadi ya watu wanaohitaji afua za NTD (zote mbili za kuzuia na kutibu) ni bilioni 1.6. Epidemiolojia ya NTDs ni ngumu na mara nyingi inahusiana na hali ya mazingira. Wengi wao wanaotokana na vekta, wana hifadhi za wanyama na wanahusishwa na mzunguko wa maisha tata. Sababu hizi zote hufanya udhibiti wao wa afya ya umma kuwa changamoto. 1. NTDs ni pamoja na: Buruli ulcer; ugonjwa wa Chagas; dengue na chikungunya; dracunculiasisi; echinococcosis; trematodiases ya chakula; trypanosomiasis ya binadamu ya Afrika; leishmaniasis, ukoma; filariasis ya lymphatic; mycetoma; chromoblastomycosis na mycoses nyingine za kina; noma; rabichocer na wengine; ectoparasitoses; kichocho; helminthiases zinazopitishwa kwa udongo, kuumwa na nyoka; taeniasis/cysticercosis; trakoma; na miayo. Athari: WHO inakadiria kuwa zaidi ya bilioni 1.7 ya watu duniani wanapaswa kulengwa na shughuli za kuzuia na matibabu kwa angalau moja ya magonjwa haya, kila mwaka. Mbali na vifo na magonjwa makubwa - takriban vifo 200,000 na milioni 19 ya maishaya miaka iliyorekebishwa ya ulemavu (DALYs) hupotea kila mwaka, NTDs hugharimu jumuiya zinazoendelea sawa na mabilioni ya dola za Marekani kila mwaka kwa gharama za moja kwa moja za afya, kupoteza tija na kupungua kwa kijamii na kiuchumi na kupata elimu. Pia wanawajibika kwa matokeo mengine kama vile ulemavu, unyanyapaa, kutengwa na jamii na ubaguzi na kuweka mzigo mkubwa wa kifedha kwa wagonjwa na familia zao. Licha ya hayo, NTDs kihistoria zimeorodheshwa chini sana na zinweza zisiwepo kwenye ajenda ya sera ya afya ya kimataifa - na kupata kutambuliwa mwaka wa 2015 na Malengo ya Maendeleo Endelevu (Lengo la 3.3 la SDG). SDG3 inaweza kufanikiwa tu ikiwa malengo ya NTD yatafikiwa lakini, kwa sababu afua za kukabiliana na NTDs ni za sekta mtambuka, kuongeza vipaumbele vyao vya kimataifa kwa kweli kunaweza kuchochea maendeleo kufikia SDGs zote. Jibu la WHO Hatua ya WHO ya kudhibiti, kuzuia, kuondoa na kutokomeza NTD inaongozwa na ramani mpya ya barabara ya NTD ya 2021-2030, ambayo inaondokana na programu za magonjwa ya wima hadi mbinu jumuishi mtambuka. Lengo ni kuwezesha uratibu wa upanuzi wa afua muhimu kupitia mbinu za afya ya umma kama vile chemotherapy ya kuzuia, udhibiti wa kesi za mtu binafsi, udhibiti wa vekta, afya ya umma kwa mifugo na maji, usafi wa mazingira na usafi (WASH). Kuzidi kufikia malengo makuu ya kimataifa ya 2030 ni pamoja na kupungua kwa 90% kwa idadi ya watu wanaohitaji matibabu ya NTDs; kupungua kwa 75% kwa DALYs zinazohusiana na NTDs; angalau nchi 100 kuondoa angalau NTD; moja, na kutokomeza magonjwa mawili (dracunculiasisi na miayo). Malengo ya ziada mtambuka yanazingatia mbinu jumuishi, uratibu wa sekta mbalimbali, huduma ya afya kwa wote na umiliki wa nchi, huku malengo mengine yakibuniwa kupima maendeleo dhidi ya kila ugonjwa. Evidence: Lengo ni kuwezesha uratibu wa upanuzi wa afua muhimu kupitia mbinu za afya ya umma kama vile chemotherapy ya kuzuia, udhibiti wa kesi za mtu binafsi, udhibiti wa vekta, afya ya umma kwa mifugo na maji, usafi wa mazingira na usafi (WASH). Claim: WHO inataka kusaidia sekta za afya ya umma kupitia viwango vya kuratibu uingiliaji muhimu ikiwa ni pamoja na chemotherapy ya kinga, usimamizi wa kesi ya mtu binafsi, udhibiti wa vekta, afya ya umma na maji, usafi wa mazingira na usafi binafsi. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or unrelated):
Support
health_afrifact_data_health_393_swahili_train_with
SYSTEM: You are a helpful assistant for automated fact-checking. Your task is to analyze the claims based without evidence USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not_Enough_Information for the given claim. ""Veracity"": ""Support, Refute, Not_Enough_Information"", ""Justification"": ""Detailed reasoning addressing clarity, relevance, consistency, and sufficiency of the evidence"", Definitions for Veracity labels: - Support: ""The claim is accurate and there’s nothing significant missing."" - Refute: ""The claim is inaccurate, contradicted by the evidence, or makes an incorrect assertion."" - Not_Enough_Information: ""The evidence is insufficient, unrelated, or does not provide enough relevant information to determine whether the claim is true or false."" Determine whether the claim is Supported, Refuted, or Not_Enough_Information based ONLY on the provided Document. Document: Magonjwa ya kitropiki yaliyopuuzwa Muhtasari: Magonjwa ya kitropiki yaliyosahaulika (NTDs) ni kundi tofauti la hali1 linalosababishwa na aina mbalimbali za vimelea vya magonjwa (pamoja na virusi, bakteria, vimelea, kuvu na sumu) na kuhusishwa na matokeo mabaya ya kiafya, kijamii na kiuchumi. NTD zimeenea zaidi miongoni mwa jamii maskini katika maeneo ya tropiki, ingawa baadhi yao wana mgawanyiko mkubwa zaidi wa kijiografia. Inakadiriwa kuwa NTD huathiri zaidi ya watu bilioni 1, wakati idadi ya watu wanaohitaji afua za NTD (zote mbili za kuzuia na kutibu) ni bilioni 1.6. Epidemiolojia ya NTDs ni ngumu na mara nyingi inahusiana na hali ya mazingira. Wengi wao wanaotokana na vekta, wana hifadhi za wanyama na wanahusishwa na mzunguko wa maisha tata. Sababu hizi zote hufanya udhibiti wao wa afya ya umma kuwa changamoto. 1. NTDs ni pamoja na: Buruli ulcer; ugonjwa wa Chagas; dengue na chikungunya; dracunculiasisi; echinococcosis; trematodiases ya chakula; trypanosomiasis ya binadamu ya Afrika; leishmaniasis, ukoma; filariasis ya lymphatic; mycetoma; chromoblastomycosis na mycoses nyingine za kina; noma; rabichocer na wengine; ectoparasitoses; kichocho; helminthiases zinazopitishwa kwa udongo, kuumwa na nyoka; taeniasis/cysticercosis; trakoma; na miayo. Athari: WHO inakadiria kuwa zaidi ya bilioni 1.7 ya watu duniani wanapaswa kulengwa na shughuli za kuzuia na matibabu kwa angalau moja ya magonjwa haya, kila mwaka. Mbali na vifo na magonjwa makubwa - takriban vifo 200,000 na milioni 19 ya maishaya miaka iliyorekebishwa ya ulemavu (DALYs) hupotea kila mwaka, NTDs hugharimu jumuiya zinazoendelea sawa na mabilioni ya dola za Marekani kila mwaka kwa gharama za moja kwa moja za afya, kupoteza tija na kupungua kwa kijamii na kiuchumi na kupata elimu. Pia wanawajibika kwa matokeo mengine kama vile ulemavu, unyanyapaa, kutengwa na jamii na ubaguzi na kuweka mzigo mkubwa wa kifedha kwa wagonjwa na familia zao. Licha ya hayo, NTDs kihistoria zimeorodheshwa chini sana na zinweza zisiwepo kwenye ajenda ya sera ya afya ya kimataifa - na kupata kutambuliwa mwaka wa 2015 na Malengo ya Maendeleo Endelevu (Lengo la 3.3 la SDG). SDG3 inaweza kufanikiwa tu ikiwa malengo ya NTD yatafikiwa lakini, kwa sababu afua za kukabiliana na NTDs ni za sekta mtambuka, kuongeza vipaumbele vyao vya kimataifa kwa kweli kunaweza kuchochea maendeleo kufikia SDGs zote. Jibu la WHO Hatua ya WHO ya kudhibiti, kuzuia, kuondoa na kutokomeza NTD inaongozwa na ramani mpya ya barabara ya NTD ya 2021-2030, ambayo inaondokana na programu za magonjwa ya wima hadi mbinu jumuishi mtambuka. Lengo ni kuwezesha uratibu wa upanuzi wa afua muhimu kupitia mbinu za afya ya umma kama vile chemotherapy ya kuzuia, udhibiti wa kesi za mtu binafsi, udhibiti wa vekta, afya ya umma kwa mifugo na maji, usafi wa mazingira na usafi (WASH). Kuzidi kufikia malengo makuu ya kimataifa ya 2030 ni pamoja na kupungua kwa 90% kwa idadi ya watu wanaohitaji matibabu ya NTDs; kupungua kwa 75% kwa DALYs zinazohusiana na NTDs; angalau nchi 100 kuondoa angalau NTD; moja, na kutokomeza magonjwa mawili (dracunculiasisi na miayo). Malengo ya ziada mtambuka yanazingatia mbinu jumuishi, uratibu wa sekta mbalimbali, huduma ya afya kwa wote na umiliki wa nchi, huku malengo mengine yakibuniwa kupima maendeleo dhidi ya kila ugonjwa. Claim: WHO inataka kusaidia sekta za afya ya umma kupitia viwango vya kuratibu uingiliaji muhimu ikiwa ni pamoja na chemotherapy ya kinga, usimamizi wa kesi ya mtu binafsi, udhibiti wa vekta, afya ya umma na maji, usafi wa mazingira na usafi binafsi. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or unrelated):
Support
health_afrifact_data_health_393_swahili_train_without
SYSTEM: You are a helpful assistant for Multilingual Evidence-Centered Fact Verification. Your task is to analyze the claims based with evidences USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Based only on the evidence provided below, determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not Enough Information for the given claim. Role: You are an independent fact checker tasked with evaluating factual claims in linguistically diverse settings. Objective: Determine the factual status of a claim by interpreting the provided evidence, which may appear in different languages or linguistic varieties, and deciding whether the evidence confirms the claim, contradicts it, or fails to address it. Constraints: - Base your judgment exclusively on the evidence provided, irrespective of language or linguistic variation. - Do not use background knowledge, assumptions, or external sources. - If the evidence does not directly confirm or contradict the claim, choose Not_Enough_Information. Document: Àwọn àrùn àfojúfò agbègbè ipa òòrùn. Ìsọnísókí: Àwọn àrùn àfojúfò agbègbè ipa òòrùn (NTDs) jẹ́ àwọn onírúurú ọ̀wọ́ àwọn àìsàn1 tí àwọn oríṣiríṣi kòkòrò ajọ̀fẹ́ (tí ó fi mọ́ fáírọ́ọ̀sì, bakitéríà, àwọn ajọ̀fẹ́, fọ́ńgáì àti oró) tí ó sì ní í ṣe pẹ̀lú àìlera líle, àwọn àbájáde lórí àwùjọ àti ọrọ̀ ajé. NTDs wọ́pọ̀ gbòógì láàárín àwọn àwùjọ aláìlétò ní àwọn àwùjọ ní agbègbè ipa òòrùn, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn kan fọ́n ká agbègbè púpọ̀. Wọ́n fojú dá a pé NTDs ń ṣe o tó àwọn ènìyàn bílíọ́nù 1, nígbà tí iye àwọn ènìyàn tí wọ́n nílò ìrànlọ́wọ́ NTDs (àti ìdènà àti ìwòsàn) jẹ́ bílíọ́nù 1.6. Ìmọ̀ àrùn NTDs gbòòrò tí ó sì ní í ṣe pẹ̀lú àwọn ipò agbègbè. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ wọn jẹ́ aṣerankoṣènìyàn, wọ́n sì ní àjọṣepọ̀ pẹ̀lú ìpele ayé tí ó gbòòrò. Gbogbo àwọn ìdí wọ̀nyí mú kí ìṣàkóso ìlera àwùjọ jẹ́ ìdojúkọ. 1. Lára àwọn NTDs ni: Ògòdò Buruli; àìsàn Chagas, ibà dengue àti chikungunya; sòbìà, ekinokókọ̀, àwọn aràn atara-oúnjẹ-sẹ̀; àìsàn máasùn máasùn Áfríkà; leishmaniasis; ẹ̀tẹ̀, lìǹfàtíìkì filaríásíìsì; maisutómà, kuromobulaisitómaikósíìsì àti àwọn maikósíìsì mìíràn; nómà; onkokasíásí; àìsàn dìgbòlugi; kúrúnà àti àwọn kòkòrò ajọ̀fẹ́ awọra mìíràn; sikosomíásì; àwọn aran àtara-ilẹ̀-sẹ̀; oró ejò; taeníásí/sisitikakósì; tirakómà àti àwọn ògòdò ara. Ipa: WHO sọ pé bílíọ́nù 1.7 iye ènìyàn lágbàáyé gbọ́dọ̀ jẹ́ àfojúsùn nípa ìdáàbòbò àti ìwòsàn àwọn iṣẹ́ fún ó kéré jù ọ̀kan nínú àwọn àìsàn wọ̀nyí, lọ́dọọdún. Ní àfikún sí ikú àti ìparun - ó tó àwọn ikú 200, 000 àti ààbọ̀ ara mílíọ̀nù 19 ṣe àdánù àyípadà ọdún ayé (DALYs) lọ́dọọdún, NTDs ń ná àwọn àwùjọ tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ ń dàgbà ni ó tó ọ̀pọ̀lọpọ̀ bílíọ́nù dọ́là United States lọ́dọọdún ní owónàá ìlera tààrà, àdánù ìpèsè àti àdínkù ọrọ̀ ajé àwùjọ àti àṣeyọrí ẹ̀kọ́. Àwọn ni wọ́n tún fa àwọn ìṣòro mìíràn bí ààbọ̀ ara, ìdẹ́yẹsí, ìyàsọ́tọ̀ láwùjọ àti ẹ̀yàmẹ̀yà bẹ́ẹ̀ ó fi gbèdéke ìnáwó sórí àwọn aláàárẹ̀ àti àwọn ẹbí wọn. Àmọ́ sá, NTDs ní ìwọ̀n kékeré bẹ́ẹ̀ ó tilẹ̀ má fẹ́rẹ̀ẹ́ sí nínú ìlànà àlàkalẹ̀ ètò ìlera àgbáyé - ó di mímọ̀ ní 2015 nínú àwọn Àfojúsùn Ìdàgbàsókè Kánrinkése (Àfojúsùn SDG 3.3). Nítorí náà SDG3 lè jẹ́ àṣeyọrí nìkan bí àwọn wọn ba se àṣeyọrí lórí àwọn àfojúsùn NTD ṣùgbọ́n, nítorí ìdásí láti kojú NTDs lọ káàkiri àwọn ẹ̀ka, mímú ìdàgbàsókè bá pàtàkì wọn lágbàáyé lè ṣe àgbéga láti mú ìdàgbàsókè láti mú àṣeyọrí bá gbogbo àwọn àfojúsùn Ìdàgbàsókè Kánrinkése. Èsì WHO Ìgbésẹ̀ WHO láti ṣe àkóso, ìdènà, ìmúkúrò àti ìparun NTDs ni ó ni ìtọ́nisọ́nà láti ọwọ́ ìtọ́ni NTD tuntun fún 2021-2030, èyí tí ó kọjá kúrò ní ara àwọn ètò àìsàn olóòró láti ṣe àmúlò àwọn ìlànà ọlọ́pọ̀ ọ̀nà. Àfojúsùn ni láti ṣe àgbékalẹ̀ àwọn ìdásí alákòóso àlàkalẹ̀ nípasẹ̀ àwọn ìlànà ètò ìlera àwùjọ bí ìtọ́jú adènà àrùn kemotẹ́ráfì, àkóso ọ̀ràn ẹni kọ̀ọ̀kan, àkóso ajọ̀fẹ́, ìlera àwùjọ ẹranko àti omi, ìmọ́tótó àwùjọ àti ìmọ́tótó ara. Àwọn àfojúsùn gbòòrò àgbáyé 2030 ni àdínkù 90% nínú iye àwọn ènìyàn tí wọ́n nílò ìtọ́jú fún NTDs; àdínkù 75% nínú DALYs tí ot ní í ṣe pẹ̀lú NTDs; ó kéré jù àwọn orílẹ̀ èdè 100 ṣe àmúkúrò ó kéré jù NTD kan; àti àmúkúrò àwọn àìsàn méjì (dirakunkulíásì àti yáù). Àfikún àwọn àfojúsùn ọlọ́pọ̀ ọ̀nà fojú sun àwọn ìlànà ọlọ́pọ̀ ọ̀nà, àwọn àkóso onírúurú ẹ̀ka, ìpèsè ìlera àgbáyé àti níni orílẹ̀ èdè, nígbà tí àwọn ètò àfojúsùn síwájú ti di gbígbé kalẹ̀ láti ṣe òṣùwọ̀n ìlọsíwájú tako àwọn àìsàn kọ̀ọ̀kan. Evidence: Àfojúsùn ni láti ṣe àgbékalẹ̀ àwọn ìdásí alákòóso àlàkalẹ̀ nípasẹ̀ àwọn ìlànà ètò ìlera àwùjọ bí ìtọ́jú adènà àrùn kemotẹ́ráfì, àkóso ọ̀ràn ẹni kọ̀ọ̀kan, àkóso ajọ̀fẹ́, ìlera àwùjọ ẹranko àti omi, ìmọ́tótó àwùjọ àti ìmọ́tótó ara. Claim: WHO gbèrò láti ran àwọn ẹ̀kan ìlera àwùjọ lọ́wọ́ nípasẹ̀ ìdásí tí ó lágbára tí ó sì létò pẹ̀lú ìdèènà pẹ̀lú ògùn apa-jẹjẹrẹ-mọ́lẹ̀, àmójútó ìṣẹ̀lẹ̀ oníkálùkù, àmójútó àwọn kòkòrò tó ń fà á, ìtọ́jú àwọn ẹranko àwùjọ àti omi, ìtọ́jú àyíká àti ìmọ́tótó. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Support
health_afrifact_data_health_393_yoruba_train_with
SYSTEM: You are a helpful assistant for automated fact-checking. Your task is to analyze the claims based without evidence USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not_Enough_Information for the given claim. ""Veracity"": ""Support, Refute, Not_Enough_Information"", ""Justification"": ""Detailed reasoning addressing clarity, relevance, consistency, and sufficiency of the evidence"", Definitions for Veracity labels: - Support: ""The claim is accurate and there’s nothing significant missing."" - Refute: ""The claim is inaccurate, contradicted by the evidence, or makes an incorrect assertion."" - Not_Enough_Information: ""The evidence is insufficient, unrelated, or does not provide enough relevant information to determine whether the claim is true or false."" Determine whether the claim is Supported, Refuted, or Not_Enough_Information based ONLY on the provided Document. Document: Àwọn àrùn àfojúfò agbègbè ipa òòrùn. Ìsọnísókí: Àwọn àrùn àfojúfò agbègbè ipa òòrùn (NTDs) jẹ́ àwọn onírúurú ọ̀wọ́ àwọn àìsàn1 tí àwọn oríṣiríṣi kòkòrò ajọ̀fẹ́ (tí ó fi mọ́ fáírọ́ọ̀sì, bakitéríà, àwọn ajọ̀fẹ́, fọ́ńgáì àti oró) tí ó sì ní í ṣe pẹ̀lú àìlera líle, àwọn àbájáde lórí àwùjọ àti ọrọ̀ ajé. NTDs wọ́pọ̀ gbòógì láàárín àwọn àwùjọ aláìlétò ní àwọn àwùjọ ní agbègbè ipa òòrùn, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn kan fọ́n ká agbègbè púpọ̀. Wọ́n fojú dá a pé NTDs ń ṣe o tó àwọn ènìyàn bílíọ́nù 1, nígbà tí iye àwọn ènìyàn tí wọ́n nílò ìrànlọ́wọ́ NTDs (àti ìdènà àti ìwòsàn) jẹ́ bílíọ́nù 1.6. Ìmọ̀ àrùn NTDs gbòòrò tí ó sì ní í ṣe pẹ̀lú àwọn ipò agbègbè. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ wọn jẹ́ aṣerankoṣènìyàn, wọ́n sì ní àjọṣepọ̀ pẹ̀lú ìpele ayé tí ó gbòòrò. Gbogbo àwọn ìdí wọ̀nyí mú kí ìṣàkóso ìlera àwùjọ jẹ́ ìdojúkọ. 1. Lára àwọn NTDs ni: Ògòdò Buruli; àìsàn Chagas, ibà dengue àti chikungunya; sòbìà, ekinokókọ̀, àwọn aràn atara-oúnjẹ-sẹ̀; àìsàn máasùn máasùn Áfríkà; leishmaniasis; ẹ̀tẹ̀, lìǹfàtíìkì filaríásíìsì; maisutómà, kuromobulaisitómaikósíìsì àti àwọn maikósíìsì mìíràn; nómà; onkokasíásí; àìsàn dìgbòlugi; kúrúnà àti àwọn kòkòrò ajọ̀fẹ́ awọra mìíràn; sikosomíásì; àwọn aran àtara-ilẹ̀-sẹ̀; oró ejò; taeníásí/sisitikakósì; tirakómà àti àwọn ògòdò ara. Ipa: WHO sọ pé bílíọ́nù 1.7 iye ènìyàn lágbàáyé gbọ́dọ̀ jẹ́ àfojúsùn nípa ìdáàbòbò àti ìwòsàn àwọn iṣẹ́ fún ó kéré jù ọ̀kan nínú àwọn àìsàn wọ̀nyí, lọ́dọọdún. Ní àfikún sí ikú àti ìparun - ó tó àwọn ikú 200, 000 àti ààbọ̀ ara mílíọ̀nù 19 ṣe àdánù àyípadà ọdún ayé (DALYs) lọ́dọọdún, NTDs ń ná àwọn àwùjọ tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ ń dàgbà ni ó tó ọ̀pọ̀lọpọ̀ bílíọ́nù dọ́là United States lọ́dọọdún ní owónàá ìlera tààrà, àdánù ìpèsè àti àdínkù ọrọ̀ ajé àwùjọ àti àṣeyọrí ẹ̀kọ́. Àwọn ni wọ́n tún fa àwọn ìṣòro mìíràn bí ààbọ̀ ara, ìdẹ́yẹsí, ìyàsọ́tọ̀ láwùjọ àti ẹ̀yàmẹ̀yà bẹ́ẹ̀ ó fi gbèdéke ìnáwó sórí àwọn aláàárẹ̀ àti àwọn ẹbí wọn. Àmọ́ sá, NTDs ní ìwọ̀n kékeré bẹ́ẹ̀ ó tilẹ̀ má fẹ́rẹ̀ẹ́ sí nínú ìlànà àlàkalẹ̀ ètò ìlera àgbáyé - ó di mímọ̀ ní 2015 nínú àwọn Àfojúsùn Ìdàgbàsókè Kánrinkése (Àfojúsùn SDG 3.3). Nítorí náà SDG3 lè jẹ́ àṣeyọrí nìkan bí àwọn wọn ba se àṣeyọrí lórí àwọn àfojúsùn NTD ṣùgbọ́n, nítorí ìdásí láti kojú NTDs lọ káàkiri àwọn ẹ̀ka, mímú ìdàgbàsókè bá pàtàkì wọn lágbàáyé lè ṣe àgbéga láti mú ìdàgbàsókè láti mú àṣeyọrí bá gbogbo àwọn àfojúsùn Ìdàgbàsókè Kánrinkése. Èsì WHO Ìgbésẹ̀ WHO láti ṣe àkóso, ìdènà, ìmúkúrò àti ìparun NTDs ni ó ni ìtọ́nisọ́nà láti ọwọ́ ìtọ́ni NTD tuntun fún 2021-2030, èyí tí ó kọjá kúrò ní ara àwọn ètò àìsàn olóòró láti ṣe àmúlò àwọn ìlànà ọlọ́pọ̀ ọ̀nà. Àfojúsùn ni láti ṣe àgbékalẹ̀ àwọn ìdásí alákòóso àlàkalẹ̀ nípasẹ̀ àwọn ìlànà ètò ìlera àwùjọ bí ìtọ́jú adènà àrùn kemotẹ́ráfì, àkóso ọ̀ràn ẹni kọ̀ọ̀kan, àkóso ajọ̀fẹ́, ìlera àwùjọ ẹranko àti omi, ìmọ́tótó àwùjọ àti ìmọ́tótó ara. Àwọn àfojúsùn gbòòrò àgbáyé 2030 ni àdínkù 90% nínú iye àwọn ènìyàn tí wọ́n nílò ìtọ́jú fún NTDs; àdínkù 75% nínú DALYs tí ot ní í ṣe pẹ̀lú NTDs; ó kéré jù àwọn orílẹ̀ èdè 100 ṣe àmúkúrò ó kéré jù NTD kan; àti àmúkúrò àwọn àìsàn méjì (dirakunkulíásì àti yáù). Àfikún àwọn àfojúsùn ọlọ́pọ̀ ọ̀nà fojú sun àwọn ìlànà ọlọ́pọ̀ ọ̀nà, àwọn àkóso onírúurú ẹ̀ka, ìpèsè ìlera àgbáyé àti níni orílẹ̀ èdè, nígbà tí àwọn ètò àfojúsùn síwájú ti di gbígbé kalẹ̀ láti ṣe òṣùwọ̀n ìlọsíwájú tako àwọn àìsàn kọ̀ọ̀kan. Claim: WHO gbèrò láti ran àwọn ẹ̀kan ìlera àwùjọ lọ́wọ́ nípasẹ̀ ìdásí tí ó lágbára tí ó sì létò pẹ̀lú ìdèènà pẹ̀lú ògùn apa-jẹjẹrẹ-mọ́lẹ̀, àmójútó ìṣẹ̀lẹ̀ oníkálùkù, àmójútó àwọn kòkòrò tó ń fà á, ìtọ́jú àwọn ẹranko àwùjọ àti omi, ìtọ́jú àyíká àti ìmọ́tótó. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or unrelated):
Support
health_afrifact_data_health_393_yoruba_train_without
Evidence-Based Fact Checking Role: You are a professional fact checker responsible for verifying factual claims. Objective: Assess the relationship between a claim and the provided evidence by determining whether the evidence supports the claim, contradicts it, or does not provide enough information to make a determination. Constraints: - Use only the evidence provided below. - Do not rely on prior knowledge, assumptions, or external information. - If the evidence does not clearly support or contradict the claim, select Not_Enough_Information. Document: Neglected tropical diseases Overview: Neglected tropical diseases (NTDs) are a diverse group of conditions1 caused by a variety of pathogens (including viruses, bacteria, parasites, fungi and toxins) and associated with devastating health, social and economic consequences. NTDs are mainly prevalent among impoverished communities in tropical areas, although some have a much larger geographical distribution. It is estimated that NTDs affect more than 1 billion people, while the number of people requiring NTD interventions (both preventive and curative) is 1.6 billion. The epidemiology of NTDs is complex and often related to environmental conditions. Many of them are vector-borne, have animal reservoirs and are associated with complex life cycles. All these factors make their public-health control challenging. 1. NTDs include: Buruli ulcer; Chagas disease; dengue and chikungunya; dracunculiasis; echinococcosis; foodborne trematodiases; human African trypanosomiasis; leishmaniasis; leprosy; lymphatic filariasis; mycetoma, chromoblastomycosis and other deep mycoses; noma; onchocerciasis; rabies; scabies and other ectoparasitoses; schistosomiasis; soil-transmitted helminthiases; snakebite envenoming; taeniasis/cysticercosis; trachoma; and yaws.. Impact: WHO estimates that over 1.7 billion of the world’s population should be targeted by prevention and treatment activities for at least one of these diseases, every year. In addition to significant mortality and morbidity - approximately 200,000 deaths and 19 million disability adjusted life years (DALYs) lost annually, NTDs cost developing communities the equivalent of billions of United States dollars each year in direct health costs, loss of productivity and reduced socioeconomic and educational attainment. They are also responsible for other consequences such as disability, stigmatization, social exclusion and discrimination and place considerable financial strain on patients and their families. In spite of this, NTDs have historically ranked very low and almost absent from the global health policy agenda – only to gain recognition in 2015 with the Sustainable Development Goals (SDG target 3.3). SDG3 can therefore be achieved only if the NTD goals are met but, because interventions to tackle NTDs are widely cross-sectoral, increasing their global prioritization can in fact catalyze progress to achieve all SDGs. WHO response WHO’s action to control, prevent, eliminate and eradicate NTDs is guided by the new NTD road map for 2021-2030, that moves away from vertical disease programmes to integrated cross-cutting approaches. The aim is to facilitate the coordinated scale-up of key interventions through public health approaches such as preventive chemotherapy, individual case management, vector control, veterinary public health and water, sanitation and hygiene (WASH). The overarching 2030 global targets include a 90% reduction in the number of people requiring treatment for NTDs; a 75% reduction in DALYs related to NTDs; at least 100 countries eliminating at least one NTD; and the eradication of two diseases (dracunculiasis and yaws). Additional cross-cutting targets focus on integrated approaches, multisectoral coordination, universal health coverage and country ownership, while a further set of targets has been devised to measure progress against each disease. Evidence: The aim is to facilitate the coordinated scale-up of key interventions through public health approaches such as preventive chemotherapy, individual case management, vector control, veterinary public health and water, sanitation and hygiene (WASH). Claim: The WHO wishes to assist public health sectors through coordinated scale up of vital interventions including preventative chemotherapy, individual case management, vector control, veterinary public health and water, sanitation and hygiene. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Support
health_afrifact_data_health_393_english_train_with
SYSTEM: You are a helpful assistant for automated fact-checking. Your task is to analyze the claims based without evidence USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not_Enough_Information for the given claim. ""Veracity"": ""Support, Refute, Not_Enough_Information"", ""Justification"": ""Detailed reasoning addressing clarity, relevance, consistency, and sufficiency of the evidence"", Definitions for Veracity labels: - Support: ""The claim is accurate and there’s nothing significant missing."" - Refute: ""The claim is inaccurate, contradicted by the evidence, or makes an incorrect assertion."" - Not_Enough_Information: ""The evidence is insufficient, unrelated, or does not provide enough relevant information to determine whether the claim is true or false."" Determine whether the claim is Supported, Refuted, or Not_Enough_Information based ONLY on the provided Document. Document: Neglected tropical diseases Overview: Neglected tropical diseases (NTDs) are a diverse group of conditions1 caused by a variety of pathogens (including viruses, bacteria, parasites, fungi and toxins) and associated with devastating health, social and economic consequences. NTDs are mainly prevalent among impoverished communities in tropical areas, although some have a much larger geographical distribution. It is estimated that NTDs affect more than 1 billion people, while the number of people requiring NTD interventions (both preventive and curative) is 1.6 billion. The epidemiology of NTDs is complex and often related to environmental conditions. Many of them are vector-borne, have animal reservoirs and are associated with complex life cycles. All these factors make their public-health control challenging. 1. NTDs include: Buruli ulcer; Chagas disease; dengue and chikungunya; dracunculiasis; echinococcosis; foodborne trematodiases; human African trypanosomiasis; leishmaniasis; leprosy; lymphatic filariasis; mycetoma, chromoblastomycosis and other deep mycoses; noma; onchocerciasis; rabies; scabies and other ectoparasitoses; schistosomiasis; soil-transmitted helminthiases; snakebite envenoming; taeniasis/cysticercosis; trachoma; and yaws.. Impact: WHO estimates that over 1.7 billion of the world’s population should be targeted by prevention and treatment activities for at least one of these diseases, every year. In addition to significant mortality and morbidity - approximately 200,000 deaths and 19 million disability adjusted life years (DALYs) lost annually, NTDs cost developing communities the equivalent of billions of United States dollars each year in direct health costs, loss of productivity and reduced socioeconomic and educational attainment. They are also responsible for other consequences such as disability, stigmatization, social exclusion and discrimination and place considerable financial strain on patients and their families. In spite of this, NTDs have historically ranked very low and almost absent from the global health policy agenda – only to gain recognition in 2015 with the Sustainable Development Goals (SDG target 3.3). SDG3 can therefore be achieved only if the NTD goals are met but, because interventions to tackle NTDs are widely cross-sectoral, increasing their global prioritization can in fact catalyze progress to achieve all SDGs. WHO response WHO’s action to control, prevent, eliminate and eradicate NTDs is guided by the new NTD road map for 2021-2030, that moves away from vertical disease programmes to integrated cross-cutting approaches. The aim is to facilitate the coordinated scale-up of key interventions through public health approaches such as preventive chemotherapy, individual case management, vector control, veterinary public health and water, sanitation and hygiene (WASH). The overarching 2030 global targets include a 90% reduction in the number of people requiring treatment for NTDs; a 75% reduction in DALYs related to NTDs; at least 100 countries eliminating at least one NTD; and the eradication of two diseases (dracunculiasis and yaws). Additional cross-cutting targets focus on integrated approaches, multisectoral coordination, universal health coverage and country ownership, while a further set of targets has been devised to measure progress against each disease. Claim: The WHO wishes to assist public health sectors through coordinated scale up of vital interventions including preventative chemotherapy, individual case management, vector control, veterinary public health and water, sanitation and hygiene. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or unrelated):
Support
health_afrifact_data_health_393_english_train_without
SYSTEM: You are a helpful assistant for Multilingual Evidence-Centered Fact Verification. Your task is to analyze the claims based with evidences USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Based only on the evidence provided below, determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not Enough Information for the given claim. Role: You are an independent fact checker tasked with evaluating factual claims in linguistically diverse settings. Objective: Determine the factual status of a claim by interpreting the provided evidence, which may appear in different languages or linguistic varieties, and deciding whether the evidence confirms the claim, contradicts it, or fails to address it. Constraints: - Base your judgment exclusively on the evidence provided, irrespective of language or linguistic variation. - Do not use background knowledge, assumptions, or external sources. - If the evidence does not directly confirm or contradict the claim, choose Not_Enough_Information. Document: Feebar yiñ sàggane te ñuy jogge ci dëkk yu tangg yi Ci tënk: Feebar yiñ sàggane te ñuy jogge ci dëkk yu tang (NTDs) xeetu feebar yu bari lañu yu bawoo ci doomu jángoro yu bari (lu ci melni doomu jángoro, bakteri, doomu jángoro buy dund ci luy dund , champignon ak toxin) te dañuy indil jafe-jafe wérgi-yaram, askan wi ak koom gi. Feebar yiñ sàggane te ñuy jogge ci dëkk yu tangg yi ñoo gëna bari ci dëkk yu néew doole yi ci gox yu tangg yi, donte amna ci yu gëna bari ci yeneen gox yi. Xayma nañu ni feebar yiñ sàggane te ñuy jogge ci dëkk yu tang yi dañu jàpp lu ëpp benn miliyaar ciy nit, waaye limu nit ñi soxla paj mi (ngir moytu ak faj) matna 1.6 milyaar. Xayma limu feebar yiñ sàggane te ñuy jogge ci dëkk yu tang yi lu jafee xam la, te dafay faral di aju ci anam wi keew bi di doxee. Lu bari ci ñoom ay sababkat lañuy jogge, amnañu ay dëkkuway ci baayima yi te dañuy boole ay tolluway u dund yu jafee xam. Yooyu dafay tax seenup saytu wérgi-yaramu nekk lu jafe. Feebar yiñ sàggane te ñuy jogge ci dëkk yu tang yi ñooy: ulcère Buruli; Feebaru Chagas; dengue ak kikungunya; drakunkuliasi; ekinokokosis; trematodiase yiy bawoo ci lekk; trypanosomie bu afrig ci nit; leishmaniose; gaañ-gaañu; filariasis u deret wu weex; misetome, kromoblastomikose ak yeneen mikos yu xóot; noma; onkosersiyasis; raas; waga ak yeneen feebaru doomu jángoro biti buy dund ci luy dund ; sistosomiyaas; feebaru saanu butit yiy joxe ci suuf si; màttu jaan bu am dangar; tenia/sistiserkosis; trakoma; ak pian.. Dayo: OMS dafa xayma ni lu ëpp 1.7 milyaar ci askanu àdduna bi dañu wara taxaw ci moytu ak faj benn ci feebar yii, at mu nekk. Lu weesu génn àdduna ak am feebar yu bari - lu tollu ci 200,000 nit ñu ñàkk seen bakkan ak 19 milioŋ ciy at yuñ yamale nax laago (DALYs) ñuy ñàkk at mu nekk, feebar yiñ sàggane te ñuy jogge ci dëkk yu tang yi dañuy yàq askan wi di yokk lu tollu ci ay miliyaar ciy dolaar ci Etats Unis at mu nekk ci njëgu wérgi-yaram, ñàkka am njariñ ci wàllu koom-koom ak wàññi sosio-ekonomik ak fi njàng tollu. Ñoom itam ñoo waral yeneen jafe-jafe yu melni laago, tuutal, dàq askan ak beddi, te dañuy indil malaad yi ak seeni mbokk jafe-jafe xaalis yu bari. Loolu terewul, feebar yiñ sàggane te ñuy jogge ci dëkk yu tang yi ñu ngi nekkoon ci rang yu suufe lool, daanaka amul ci agenda politik wérgi-yaram ci àdduna luddul ñu am gëdd ci 2015 ak Mébetu Yokkateg Dundu (SDG target 3.3). Kon SDG3 mën nañu ko ame sudee matal nañu mébetu feebar yiñ sàggane te ñuy jogge ci dëkk yu tang yi, waaye ginaaw bi ay matuwaay ngir xeex NTD yi dañu laal wàll yu bari, yokk seen solo ci àdduna bi mën na tax ñu mëna mattal ci SDG yépp. Tontu OMS Jëf OMS ngir saytu, moytu, dindi ak dindi NTDs ñu ngi koy teg ci kàrtu yoonu NTD bu bees bi ngir 2021-2030, biy jóge ci porogaraami feebar yu taxaw yi dem ci xeeti dagg yu boole. Lu ñu bëgg a mooy yombal jëfandikoo gi ci wàllu wér-gi-yaramu nit ñi, lu ci mel ni simiyooteeraapi buy tere, yoriinu paj mi, saytu vecteur yi, wàllu wér-gi-yaramu baayima yi ak ndox, wàllu wér-gi-yaram ak cet (WASH). Mébét yi ñu tëral ci àdduna bi ci atum 2030 ñooy wàññi limu nit ñi soxla pajum NTD ci 90%; 75% wàññiku ci DALYs yi jëm ci NTDs; lu mu néew 100i réew yuy dindi benn NTD; ak dindi ñaari feebar (drakunkuliasi ak yaws). Yeneen mébet yu jëm ci wàll yu bari dañuy xoole ci gis-gis yu ñu boole, lëkkaloo ci diggante pàcc yu bari, mbalaanu wér-gi-yaram ci àdduna bi yépp ak moomeel réew, ci noonu lañu defar yeneen mébét ngir nett jëm kanam gi ci feebar bu nekk. Evidence: Jëf OMS ngir saytu, moytu, dindi ak dindi NTDs ñu ngi koy teg ci kàrtu yoonu NTD bu bees bi ngir 2021-2030, biy jóge ci porogaraami feebar yu taxaw yi dem ci xeeti dagg yu boole. Lu ñu bëgg a mooy yombal jëfandikoo gi ci wàllu wér-gi-yaramu nit ñi, lu ci mel ni simiyooteeraapi buy tere, yoriinu paj mi, saytu vecteur yi, wàllu wér-gi-yaramu baayima yi ak ndox, wàllu wér-gi-yaram ak cet (WASH). Claim: OMS yéene na jàppale ndajey wér-gu-yaramu nit ñi si jokko dooleel ay paj yu am solo, lu ci mel ni chimiothérapie ngir fagaru, toppatoo bu baax nit ku ci nekk, Xeex yiy wàlle, aar wérgi-yaramu baayima yi ak ndox mi, feexe ba nekkin yi sell te set. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Support
health_afrifact_data_health_393_wolof_train_with
SYSTEM: You are a helpful assistant for automated fact-checking. Your task is to analyze the claims based without evidence USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not_Enough_Information for the given claim. ""Veracity"": ""Support, Refute, Not_Enough_Information"", ""Justification"": ""Detailed reasoning addressing clarity, relevance, consistency, and sufficiency of the evidence"", Definitions for Veracity labels: - Support: ""The claim is accurate and there’s nothing significant missing."" - Refute: ""The claim is inaccurate, contradicted by the evidence, or makes an incorrect assertion."" - Not_Enough_Information: ""The evidence is insufficient, unrelated, or does not provide enough relevant information to determine whether the claim is true or false."" Determine whether the claim is Supported, Refuted, or Not_Enough_Information based ONLY on the provided Document. Document: Feebar yiñ sàggane te ñuy jogge ci dëkk yu tangg yi Ci tënk: Feebar yiñ sàggane te ñuy jogge ci dëkk yu tang (NTDs) xeetu feebar yu bari lañu yu bawoo ci doomu jángoro yu bari (lu ci melni doomu jángoro, bakteri, doomu jángoro buy dund ci luy dund , champignon ak toxin) te dañuy indil jafe-jafe wérgi-yaram, askan wi ak koom gi. Feebar yiñ sàggane te ñuy jogge ci dëkk yu tangg yi ñoo gëna bari ci dëkk yu néew doole yi ci gox yu tangg yi, donte amna ci yu gëna bari ci yeneen gox yi. Xayma nañu ni feebar yiñ sàggane te ñuy jogge ci dëkk yu tang yi dañu jàpp lu ëpp benn miliyaar ciy nit, waaye limu nit ñi soxla paj mi (ngir moytu ak faj) matna 1.6 milyaar. Xayma limu feebar yiñ sàggane te ñuy jogge ci dëkk yu tang yi lu jafee xam la, te dafay faral di aju ci anam wi keew bi di doxee. Lu bari ci ñoom ay sababkat lañuy jogge, amnañu ay dëkkuway ci baayima yi te dañuy boole ay tolluway u dund yu jafee xam. Yooyu dafay tax seenup saytu wérgi-yaramu nekk lu jafe. Feebar yiñ sàggane te ñuy jogge ci dëkk yu tang yi ñooy: ulcère Buruli; Feebaru Chagas; dengue ak kikungunya; drakunkuliasi; ekinokokosis; trematodiase yiy bawoo ci lekk; trypanosomie bu afrig ci nit; leishmaniose; gaañ-gaañu; filariasis u deret wu weex; misetome, kromoblastomikose ak yeneen mikos yu xóot; noma; onkosersiyasis; raas; waga ak yeneen feebaru doomu jángoro biti buy dund ci luy dund ; sistosomiyaas; feebaru saanu butit yiy joxe ci suuf si; màttu jaan bu am dangar; tenia/sistiserkosis; trakoma; ak pian.. Dayo: OMS dafa xayma ni lu ëpp 1.7 milyaar ci askanu àdduna bi dañu wara taxaw ci moytu ak faj benn ci feebar yii, at mu nekk. Lu weesu génn àdduna ak am feebar yu bari - lu tollu ci 200,000 nit ñu ñàkk seen bakkan ak 19 milioŋ ciy at yuñ yamale nax laago (DALYs) ñuy ñàkk at mu nekk, feebar yiñ sàggane te ñuy jogge ci dëkk yu tang yi dañuy yàq askan wi di yokk lu tollu ci ay miliyaar ciy dolaar ci Etats Unis at mu nekk ci njëgu wérgi-yaram, ñàkka am njariñ ci wàllu koom-koom ak wàññi sosio-ekonomik ak fi njàng tollu. Ñoom itam ñoo waral yeneen jafe-jafe yu melni laago, tuutal, dàq askan ak beddi, te dañuy indil malaad yi ak seeni mbokk jafe-jafe xaalis yu bari. Loolu terewul, feebar yiñ sàggane te ñuy jogge ci dëkk yu tang yi ñu ngi nekkoon ci rang yu suufe lool, daanaka amul ci agenda politik wérgi-yaram ci àdduna luddul ñu am gëdd ci 2015 ak Mébetu Yokkateg Dundu (SDG target 3.3). Kon SDG3 mën nañu ko ame sudee matal nañu mébetu feebar yiñ sàggane te ñuy jogge ci dëkk yu tang yi, waaye ginaaw bi ay matuwaay ngir xeex NTD yi dañu laal wàll yu bari, yokk seen solo ci àdduna bi mën na tax ñu mëna mattal ci SDG yépp. Tontu OMS Jëf OMS ngir saytu, moytu, dindi ak dindi NTDs ñu ngi koy teg ci kàrtu yoonu NTD bu bees bi ngir 2021-2030, biy jóge ci porogaraami feebar yu taxaw yi dem ci xeeti dagg yu boole. Lu ñu bëgg a mooy yombal jëfandikoo gi ci wàllu wér-gi-yaramu nit ñi, lu ci mel ni simiyooteeraapi buy tere, yoriinu paj mi, saytu vecteur yi, wàllu wér-gi-yaramu baayima yi ak ndox, wàllu wér-gi-yaram ak cet (WASH). Mébét yi ñu tëral ci àdduna bi ci atum 2030 ñooy wàññi limu nit ñi soxla pajum NTD ci 90%; 75% wàññiku ci DALYs yi jëm ci NTDs; lu mu néew 100i réew yuy dindi benn NTD; ak dindi ñaari feebar (drakunkuliasi ak yaws). Yeneen mébet yu jëm ci wàll yu bari dañuy xoole ci gis-gis yu ñu boole, lëkkaloo ci diggante pàcc yu bari, mbalaanu wér-gi-yaram ci àdduna bi yépp ak moomeel réew, ci noonu lañu defar yeneen mébét ngir nett jëm kanam gi ci feebar bu nekk. Claim: OMS yéene na jàppale ndajey wér-gu-yaramu nit ñi si jokko dooleel ay paj yu am solo, lu ci mel ni chimiothérapie ngir fagaru, toppatoo bu baax nit ku ci nekk, Xeex yiy wàlle, aar wérgi-yaramu baayima yi ak ndox mi, feexe ba nekkin yi sell te set. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or unrelated):
Support
health_afrifact_data_health_393_wolof_train_without
Evidence-Based Fact Checking Role: You are a professional fact checker responsible for verifying factual claims. Objective: Assess the relationship between a claim and the provided evidence by determining whether the evidence supports the claim, contradicts it, or does not provide enough information to make a determination. Constraints: - Use only the evidence provided below. - Do not rely on prior knowledge, assumptions, or external information. - If the evidence does not clearly support or contradict the claim, select Not_Enough_Information. Document: Izifo zasezindaweni ezishisayo ezinganakiwe Uhlolojikelele: Izifo zasezindaweni ezishisayo ezinganakiwe (NTDs) ziyiqembu lezimo ezihlukene1 ezibangelwa amagciwane ahlukahlukene (okuhlanganisa amagciwane, amagciwane, amagciwane, isikhunta nobuthi) futhi ahlotshaniswa nemiphumela ebhubhisayo yezempilo, yezenhlalo nezomnotho. AmaNTD avame kakhulu phakathi kwemiphakathi empofu ezindaweni ezishisayo, nakuba eminye inokusabalalisa okukhulu kakhulu ngokwendawo. Kulinganiselwa ukuthi amaNTD athinta abantu abangaphezu kuka-1 bhiliyoni, kuyilapho inani labantu abadinga ukungenelela kweNTD (kokubili ukuvimbela nokwelapha) yi-1.6 billion. I-epidemiology yeNTD iyinkimbinkimbi futhi ngokuvamile ihlobene nezimo zemvelo. Eziningi zazo zithwala ama-vector, zinamanzi ezilwane futhi zihlotshaniswa nemijikelezo yokuphila eyinkimbinkimbi. Zonke lezi zici zenza ukulawula kwabo kwezempilo yomphakathi kube inselele. 1. AmaNTD ahlanganisa: Izilonda zeBuruli; isifo seChagas; udenga kanye nechikungunya; idracunculia; iechinococcosis; itrematodiases yokudla; itrypanosomiasis yabantu base-Afrika; ileishmaniasis; uchoko; ilymphatic filariasis; imycetoma, ichromoblastomycosis namanye amamycoses ajulile; noma; i-onchocerciasis; amarabi; utwayi kanye nezinye ectoparasitoses; ischistosomiasis; i-helminthiases edluliselwa emhlabathini; ukulunywa yinyoka; itaeniasis/cysticercosis; itrachoma;. Umthelela: IWHO ilinganisela ukuthi abantu abangaphezu kwezigidi eziyizinkulungwane ezingu-1,7 emhlabeni kufanele baqondiswe emisebenzini yokuvimbela nokwelapha okungenani esisodwa salezi zifo, minyaka yonke. Ngaphezu kokufa okuphawulekayo nokugula - cishe ukufa kwabantu abangu-200,000 kanye neminyaka yokuphila yokukhubazeka eyizigidi ezingu-19 (amaDALY) alahlekelwa minyaka yonke, amaNTD abiza imiphakathi ethuthukayo okulingana nezigidigidi zamaRandi aseMelika unyaka ngamunye ngezindleko zezempilo eziqondile, ukulahlekelwa umkhiqizo kanye nokuncipha kwenhlalonhle yezomnotho kanye ukuzuza kwezemfundo. Baphinde babophezeleke ngeminye imiphumela enjengokukhubazeka, ukucwaswa, ukubandlululwa emphakathini futhi babeke ubunzima obukhulu bezezimali ezigulini nasemindenini yazo. Naphezu kwalokhu, amaNTD ngokomlando abekwe endaweni ephansi kakhulu futhi acishe abengekho ku-ajenda yenqubomgomo yezempilo yomhlaba wonke - ukuze athole ukuqashelwa ngo-2015 ngeSustainable Development Goals (i-SDG target 3.3). Ngakho ke iSDG3 ingafinyelelwa kuphela uma izinjongo zeNTD zifinyelelwa kodwa, ngenxa yokuthi ukungenelela kokubhekana namaNTD kuhlanganisa izigaba eziningi, ukukhulisa ukubeka phambili kwawo umhlaba wonke kungase kubangele inqubekelaphambili ukuze kuzuzwe wonke amaSDG. Impendulo yeWHO Isenzo seWHO sokulawula, ukuvimbela, ukuqeda kanye nokuqeda amaNTD siqondiswa imephu yomgwaqo entsha yeNTD ka-2021-2030, eqhela ezinhlelweni zezifo eziqondile iye ezindleleni ezihlanganisiwe zokuhlukanisa. Inhloso ukwenza lula ukukhuliswa okudidiyelwe kokungenelela okubalulekile kusetshenziswa izindlela zezempilo zomphakathi ezifana nokwelashwa ngamakhemikhali, ukuphathwa kwecala lomuntu ngamunye, ukulawulwa kwezilwane, impilo yomphakathi kanye namanzi odokotela bezilwane, ukuthuthwa kwendle kanye nenhlanzeko (WASH). Izinhloso ezihlosiwe zomhlaba wonke zika-2030 zihlanganisa ukwehla ngama-90% enanini labantu abadinga ukwelashwa kwamaNTD; ukwehla ngama-75% kuma-DALY ahlobene nama-NTD; okungenani amazwe ayi-100 asusa okungenani iNTD eyodwa; kanye nokuqedwa kwezifo ezimbili (idracunculiciasis neyaws). Okuhlosiwe okungeziwe okuhlukanisayo kugxile ezindleleni ezididiyelwe, ukudidiyelwa kwemikhakha ehlukene, ukuhlinzekwa kwezempilo emhlabeni wonke kanye nobunikazi bezwe, kuyilapho elinye isethi yemigomo seyenziwe ukukala inqubekelaphambili ngokumelene nesifo ngasinye. Evidence: Inhloso ukwenza lula ukukhuliswa okudidiyelwe kokungenelela okubalulekile kusetshenziswa izindlela zezempilo zomphakathi ezifana nokwelashwa ngamakhemikhali, ukuphathwa kwecala lomuntu ngamunye, ukulawulwa kwezilwane, impilo yomphakathi kanye namanzi odokotela bezilwane, ukuthuthwa kwendle kanye nenhlanzeko (WASH). Claim: IHOH iyafuna ukusiza imikhakha yezempilo yomphakathi ngokuhlanganiswa kokukhuphuka kwezinyathelo ezibalulekile kuhlanganise ne-chemotherapy yokuvikela, ukuphathwa kwezehlakalo ngakunye, ukulawulwa kwezikhohlela, impilo yomphakathi yezilwane kanye namanzi, ukuhlanza nokuhlanzeka. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Support
health_afrifact_data_health_393_zulu_train_with
SYSTEM: You are a helpful assistant for automated fact-checking. Your task is to analyze the claims based without evidence USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not_Enough_Information for the given claim. ""Veracity"": ""Support, Refute, Not_Enough_Information"", ""Justification"": ""Detailed reasoning addressing clarity, relevance, consistency, and sufficiency of the evidence"", Definitions for Veracity labels: - Support: ""The claim is accurate and there’s nothing significant missing."" - Refute: ""The claim is inaccurate, contradicted by the evidence, or makes an incorrect assertion."" - Not_Enough_Information: ""The evidence is insufficient, unrelated, or does not provide enough relevant information to determine whether the claim is true or false."" Determine whether the claim is Supported, Refuted, or Not_Enough_Information based ONLY on the provided Document. Document: Izifo zasezindaweni ezishisayo ezinganakiwe Uhlolojikelele: Izifo zasezindaweni ezishisayo ezinganakiwe (NTDs) ziyiqembu lezimo ezihlukene1 ezibangelwa amagciwane ahlukahlukene (okuhlanganisa amagciwane, amagciwane, amagciwane, isikhunta nobuthi) futhi ahlotshaniswa nemiphumela ebhubhisayo yezempilo, yezenhlalo nezomnotho. AmaNTD avame kakhulu phakathi kwemiphakathi empofu ezindaweni ezishisayo, nakuba eminye inokusabalalisa okukhulu kakhulu ngokwendawo. Kulinganiselwa ukuthi amaNTD athinta abantu abangaphezu kuka-1 bhiliyoni, kuyilapho inani labantu abadinga ukungenelela kweNTD (kokubili ukuvimbela nokwelapha) yi-1.6 billion. I-epidemiology yeNTD iyinkimbinkimbi futhi ngokuvamile ihlobene nezimo zemvelo. Eziningi zazo zithwala ama-vector, zinamanzi ezilwane futhi zihlotshaniswa nemijikelezo yokuphila eyinkimbinkimbi. Zonke lezi zici zenza ukulawula kwabo kwezempilo yomphakathi kube inselele. 1. AmaNTD ahlanganisa: Izilonda zeBuruli; isifo seChagas; udenga kanye nechikungunya; idracunculia; iechinococcosis; itrematodiases yokudla; itrypanosomiasis yabantu base-Afrika; ileishmaniasis; uchoko; ilymphatic filariasis; imycetoma, ichromoblastomycosis namanye amamycoses ajulile; noma; i-onchocerciasis; amarabi; utwayi kanye nezinye ectoparasitoses; ischistosomiasis; i-helminthiases edluliselwa emhlabathini; ukulunywa yinyoka; itaeniasis/cysticercosis; itrachoma;. Umthelela: IWHO ilinganisela ukuthi abantu abangaphezu kwezigidi eziyizinkulungwane ezingu-1,7 emhlabeni kufanele baqondiswe emisebenzini yokuvimbela nokwelapha okungenani esisodwa salezi zifo, minyaka yonke. Ngaphezu kokufa okuphawulekayo nokugula - cishe ukufa kwabantu abangu-200,000 kanye neminyaka yokuphila yokukhubazeka eyizigidi ezingu-19 (amaDALY) alahlekelwa minyaka yonke, amaNTD abiza imiphakathi ethuthukayo okulingana nezigidigidi zamaRandi aseMelika unyaka ngamunye ngezindleko zezempilo eziqondile, ukulahlekelwa umkhiqizo kanye nokuncipha kwenhlalonhle yezomnotho kanye ukuzuza kwezemfundo. Baphinde babophezeleke ngeminye imiphumela enjengokukhubazeka, ukucwaswa, ukubandlululwa emphakathini futhi babeke ubunzima obukhulu bezezimali ezigulini nasemindenini yazo. Naphezu kwalokhu, amaNTD ngokomlando abekwe endaweni ephansi kakhulu futhi acishe abengekho ku-ajenda yenqubomgomo yezempilo yomhlaba wonke - ukuze athole ukuqashelwa ngo-2015 ngeSustainable Development Goals (i-SDG target 3.3). Ngakho ke iSDG3 ingafinyelelwa kuphela uma izinjongo zeNTD zifinyelelwa kodwa, ngenxa yokuthi ukungenelela kokubhekana namaNTD kuhlanganisa izigaba eziningi, ukukhulisa ukubeka phambili kwawo umhlaba wonke kungase kubangele inqubekelaphambili ukuze kuzuzwe wonke amaSDG. Impendulo yeWHO Isenzo seWHO sokulawula, ukuvimbela, ukuqeda kanye nokuqeda amaNTD siqondiswa imephu yomgwaqo entsha yeNTD ka-2021-2030, eqhela ezinhlelweni zezifo eziqondile iye ezindleleni ezihlanganisiwe zokuhlukanisa. Inhloso ukwenza lula ukukhuliswa okudidiyelwe kokungenelela okubalulekile kusetshenziswa izindlela zezempilo zomphakathi ezifana nokwelashwa ngamakhemikhali, ukuphathwa kwecala lomuntu ngamunye, ukulawulwa kwezilwane, impilo yomphakathi kanye namanzi odokotela bezilwane, ukuthuthwa kwendle kanye nenhlanzeko (WASH). Izinhloso ezihlosiwe zomhlaba wonke zika-2030 zihlanganisa ukwehla ngama-90% enanini labantu abadinga ukwelashwa kwamaNTD; ukwehla ngama-75% kuma-DALY ahlobene nama-NTD; okungenani amazwe ayi-100 asusa okungenani iNTD eyodwa; kanye nokuqedwa kwezifo ezimbili (idracunculiciasis neyaws). Okuhlosiwe okungeziwe okuhlukanisayo kugxile ezindleleni ezididiyelwe, ukudidiyelwa kwemikhakha ehlukene, ukuhlinzekwa kwezempilo emhlabeni wonke kanye nobunikazi bezwe, kuyilapho elinye isethi yemigomo seyenziwe ukukala inqubekelaphambili ngokumelene nesifo ngasinye. Claim: IHOH iyafuna ukusiza imikhakha yezempilo yomphakathi ngokuhlanganiswa kokukhuphuka kwezinyathelo ezibalulekile kuhlanganise ne-chemotherapy yokuvikela, ukuphathwa kwezehlakalo ngakunye, ukulawulwa kwezikhohlela, impilo yomphakathi yezilwane kanye namanzi, ukuhlanza nokuhlanzeka. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or unrelated):
Support
health_afrifact_data_health_393_zulu_train_without
SYSTEM: You are a helpful assistant for Multilingual Evidence-Centered Fact Verification. Your task is to analyze the claims based with evidences USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Based only on the evidence provided below, determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not Enough Information for the given claim. Role: You are an independent fact checker tasked with evaluating factual claims in linguistically diverse settings. Objective: Determine the factual status of a claim by interpreting the provided evidence, which may appear in different languages or linguistic varieties, and deciding whether the evidence confirms the claim, contradicts it, or fails to address it. Constraints: - Base your judgment exclusively on the evidence provided, irrespective of language or linguistic variation. - Do not use background knowledge, assumptions, or external sources. - If the evidence does not directly confirm or contradict the claim, choose Not_Enough_Information. Document: Ɔhyeɛ beaeɛ Nyarewa a wɔbu wɔn ani gu so Nsɛm a wɔaka abɔ mu: Ɔhyeɛ beaeɛ Nyarewa a wɔabu ani agu so (NTDs) yɛ tebea1 kuo a ɛgu mu ahodoɔ a mmoawa ahodoɔ ahodoɔ (a virus mmoawa, bacteria mmoawa, parasite mmoawa, fungi mmoawa ne awuduru ahodoɔ ka ho) na ɛsɛe apɔmuden, asetena ne sikasɛm mu nsunsuansoɔ ahodoɔ ɛbata ho. NTDs na abu so titiriw wɔ mpɔtam ahodoɔ a wɔn ho kyere ɔmo paa wɔ mmeaeɛ a nsutɔ na owia bɔ kɛse, ɛwom sɛ ɛbi nom wɔ asaase nkyekyɛmu a ɛso yie. Wɔasusu sɛ NTDs ɛha nkurɔfoɔ boro ɔpepepem 1, berɛ a nipa dodoɔ no a wɔhia NTD nkitahodie (wɔdesi ano ne nea wɔdesa yareɛ) yɛ ɔpepepem 1.6. NTD yaredɔm ho adesua ɛyɛ den na ɛtaa fa astena mu tebea ahodoɔ. Ɔmo bebree firi moawa nketenkete a ani ntumi hunu, ɛwɔ mmoa nkekaawa ahodoɔ na ɛbata abrabɔ akɔneaba ahodoɔ a ayɛ den ho. Saa nneɛma yi nyinaa ma wɔn badwam ayaresa so hwɛ ɛyɛ dendenden. 1. NTD ahodoɔ ɛka ho ne: Buruli akuro; Chagas yareɛ; dengue ne chikungunya mmoawa yareɛ; dracunculiasis yareɛ; echinococcosis ɔyare; trematodiases a efiri aduane mu ba; trypanosomiasis onipa yareɛ a ɛwɔ Afrika; leishmaniasis yareɛ; kwata; lymphatic filariasis mogyatuo yareɛ; mycetoma yareɛ, chromoblastomycosis yareɛ ne mycoses yareɛ afoforo a emu dɔ; noma yareɛ; onchocerciasis yareɛ; rabies yareɛ; nkoransankorosan ne ectoparasitoses yareɛ afoforo; schistosomiasis yareɛ; helminthiases yareɛ a esiane firi anwea mu; envenoming awuduro a ɛnam ɔwɔ a wɔka no; taeniasis/cysticercosis nyarewa; trachoma yareɛ; ɛna gyatɔ yareɛ.. Nsunsuansoɔ: WHO asusu sɛ wiase mu nipa dodoɔ bɛboro ɔpepepem 1.7 na ɛwɔ sɛ wɔde nsiano ne ayaresa nnwumadie si wɔani so ama saa nyarewa yi mu baako mpo, afe biara. Wɔ nea ɛka owuo ne nyarewa ho a ɛho hia - bɛyɛ 200,000 a wɔwuwu ne ɔpepem 19 dɛmdie nsakraeɛ a wɔnya wɔ mfie asetena mu (DALY) a wɔhwere afe biara no, NTD ahodoɔ ma mpɔtam a afei na wɔrenya nkɔsoɔ no bɔ ka a ɛne Aman a Wɔaka bɔ mu sika dɔla ɔpepepem pii yɛ pɛ afe biara wɔ ayaresa ho ka tee, adwumayɛ nkɔsoɔ a wɔhwere ne asetena mu sikasɛm ne nhomasua mu nkɔsoɔ a ɛso te mu. Ɛnam ɔmo nso so na nsunsuansoɔ ahodoɔ foforɔ ba te sɛ dɛmdie, nyiyiimu, asetena mu nyiimu, ɛna animtiabu ne beaeɛ a wɔahwɛ sɛ sikasɛm yɛ ɔhaw wɔ ayarefoɔ ne wɔn abusuafoɔ mu. Wei mpo akyi no, NTDs wɔ abakɔsɛm a wɔahyehyɛ aba fam koraa na ɛyɛ ayera afiri wiase nyinaa apɔmuden nhyehyɛeɛ dwumadie no so - a ani asan aba so wɔ 2015 mu a ɛne Mpuntuo a Ɛbɛtena hɔ daa Botaeɛ ahodoɔ (SDG botaeɛ 3.3). Ɛnti wɔbɛtumi anya SDG3 sɛ NTD botaeɛ no nkutoo ba mu a nanso, ɛnam sɛ nkitahodie ahodoɔ wɔdesi NTDs ano no ɛtrɛ hyia mmeaeɛ nyinaa, wɔrepagya wɔn ahiadeɛ kɛseɛ wɔ wiase nyinaa bɛtumi akɛnya nkɔsoɔ ampa ara de anya SDGs no nyinaa. WHO mmuaeɛ WHO anammontuo a wɔdesi NTDs ano, wɔreyi afiri hɔ na wɔatu aseɛ firi hɔ koraa yɛ nea NTD akwankyerɛ foforɔ wɔ 2021-2030 mu no ɛrekyerɛ, a ɛyi yareɛ a awofoɔ de ma mma dwumadie ahodoɔ firi hɔ de kɔ akwan ahodoɔ a wɔfa so ka dwumadie a ɛmu akyekyɛ abɔ mu. Botaeɛ no ne sɛ ɛbɛma nkɔsoɔ nhyehyɛeɛ ho nkitahodie ahodoɔ titiriw denam badwam apɔmuden akwan ahodoɔ so te sɛ wɔresi nnuro a wɔdesi nnuro ho a akadeɛ a wɔde sa yareɛ ano, ankorankoro nsɛm ho asisie, mmoawa nnisoɔ, badwam apɔmuden ne nsuo ma mmoa ho hwɛ, ahoteɛ ne ahonidie (WASH). 2030 Botaeɛ ahodoɔ no a ɛfa biribiara ho ɛde ntesoɔ 90% ba wɔ nipa dodoɔ no mu a wɔrepɛ NTDs ayaresa; ntesoɔ 75% wɔ DALYs a ɛbata NTDs ho; ne korakoraa aman ahodoɔ 100 ɛreyi NTD mu baako afiri hɔ; ɛna sɛ wɔretu nyarewa mienu ase koraa afiri hɔ (dracunculiasis ne yaws nyarewa). Botaeɛ ahodoɔ a wɔde bɛtwa mu ahyia a ɛka ho de adwene si akwan ahodoɔ a wɔaka abɔ mu, nnwuma ahodoɔ ntam nkitahodie, amansan apɔmuden ho yikyerɛ ne nea ɔman no yɛ ne deɛ, berɛ a botaeɛ foforɔ ɛgu so a wɔayɛ de bɛsusu nkɔsoɔ a ɛbɛba wɔ yareɛ no biara ho. Evidence: WHO anammontuo a wɔdesi NTDs ano, wɔreyi afiri hɔ na wɔatu aseɛ firi hɔ koraa yɛ nea NTD akwankyerɛ foforɔ wɔ 2021-2030 mu no ɛrekyerɛ, a ɛyi yareɛ a awofoɔ de ma mma dwumadie ahodoɔ firi hɔ de kɔ akwan ahodoɔ a wɔfa so ka dwumadie a ɛmu akyekyɛ abɔ mu. Botaeɛ no ne sɛ ɛbɛma nkɔsoɔ nhyehyɛeɛ ho nkitahodie ahodoɔ titiriw denam badwam apɔmuden akwan ahodoɔ so te sɛ wɔresi nnuro a wɔdesi nnuro ho a akadeɛ a wɔde sa yareɛ ano, ankorankoro nsɛm ho asisie, mmoawa nnisoɔ, badwam apɔmuden ne nsuo ma mmoa ho hwɛ, ahoteɛ ne ahonidie (WASH). Claim: WHO foɔ no pɛsɛ wɔboa aban apɔmuden beaeɛ ahodoɔ ɛnam nkabomkuo mpagya wɔ nkitahodie a ɛhia a kokram ayaresa nsianɔ ka ho bi, nipa asɛm nhwɛsoɔ, sɛ wɔdi mmoawa wɔ de nyarewa sane so, mmoa ho ayarehwɛ aban apɔmuden ne nsuo, ahoteɛ ne ahonidie. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Support
health_afrifact_data_health_393_twi_train_with
SYSTEM: You are a helpful assistant for automated fact-checking. Your task is to analyze the claims based without evidence USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not_Enough_Information for the given claim. ""Veracity"": ""Support, Refute, Not_Enough_Information"", ""Justification"": ""Detailed reasoning addressing clarity, relevance, consistency, and sufficiency of the evidence"", Definitions for Veracity labels: - Support: ""The claim is accurate and there’s nothing significant missing."" - Refute: ""The claim is inaccurate, contradicted by the evidence, or makes an incorrect assertion."" - Not_Enough_Information: ""The evidence is insufficient, unrelated, or does not provide enough relevant information to determine whether the claim is true or false."" Determine whether the claim is Supported, Refuted, or Not_Enough_Information based ONLY on the provided Document. Document: Ɔhyeɛ beaeɛ Nyarewa a wɔbu wɔn ani gu so Nsɛm a wɔaka abɔ mu: Ɔhyeɛ beaeɛ Nyarewa a wɔabu ani agu so (NTDs) yɛ tebea1 kuo a ɛgu mu ahodoɔ a mmoawa ahodoɔ ahodoɔ (a virus mmoawa, bacteria mmoawa, parasite mmoawa, fungi mmoawa ne awuduru ahodoɔ ka ho) na ɛsɛe apɔmuden, asetena ne sikasɛm mu nsunsuansoɔ ahodoɔ ɛbata ho. NTDs na abu so titiriw wɔ mpɔtam ahodoɔ a wɔn ho kyere ɔmo paa wɔ mmeaeɛ a nsutɔ na owia bɔ kɛse, ɛwom sɛ ɛbi nom wɔ asaase nkyekyɛmu a ɛso yie. Wɔasusu sɛ NTDs ɛha nkurɔfoɔ boro ɔpepepem 1, berɛ a nipa dodoɔ no a wɔhia NTD nkitahodie (wɔdesi ano ne nea wɔdesa yareɛ) yɛ ɔpepepem 1.6. NTD yaredɔm ho adesua ɛyɛ den na ɛtaa fa astena mu tebea ahodoɔ. Ɔmo bebree firi moawa nketenkete a ani ntumi hunu, ɛwɔ mmoa nkekaawa ahodoɔ na ɛbata abrabɔ akɔneaba ahodoɔ a ayɛ den ho. Saa nneɛma yi nyinaa ma wɔn badwam ayaresa so hwɛ ɛyɛ dendenden. 1. NTD ahodoɔ ɛka ho ne: Buruli akuro; Chagas yareɛ; dengue ne chikungunya mmoawa yareɛ; dracunculiasis yareɛ; echinococcosis ɔyare; trematodiases a efiri aduane mu ba; trypanosomiasis onipa yareɛ a ɛwɔ Afrika; leishmaniasis yareɛ; kwata; lymphatic filariasis mogyatuo yareɛ; mycetoma yareɛ, chromoblastomycosis yareɛ ne mycoses yareɛ afoforo a emu dɔ; noma yareɛ; onchocerciasis yareɛ; rabies yareɛ; nkoransankorosan ne ectoparasitoses yareɛ afoforo; schistosomiasis yareɛ; helminthiases yareɛ a esiane firi anwea mu; envenoming awuduro a ɛnam ɔwɔ a wɔka no; taeniasis/cysticercosis nyarewa; trachoma yareɛ; ɛna gyatɔ yareɛ.. Nsunsuansoɔ: WHO asusu sɛ wiase mu nipa dodoɔ bɛboro ɔpepepem 1.7 na ɛwɔ sɛ wɔde nsiano ne ayaresa nnwumadie si wɔani so ama saa nyarewa yi mu baako mpo, afe biara. Wɔ nea ɛka owuo ne nyarewa ho a ɛho hia - bɛyɛ 200,000 a wɔwuwu ne ɔpepem 19 dɛmdie nsakraeɛ a wɔnya wɔ mfie asetena mu (DALY) a wɔhwere afe biara no, NTD ahodoɔ ma mpɔtam a afei na wɔrenya nkɔsoɔ no bɔ ka a ɛne Aman a Wɔaka bɔ mu sika dɔla ɔpepepem pii yɛ pɛ afe biara wɔ ayaresa ho ka tee, adwumayɛ nkɔsoɔ a wɔhwere ne asetena mu sikasɛm ne nhomasua mu nkɔsoɔ a ɛso te mu. Ɛnam ɔmo nso so na nsunsuansoɔ ahodoɔ foforɔ ba te sɛ dɛmdie, nyiyiimu, asetena mu nyiimu, ɛna animtiabu ne beaeɛ a wɔahwɛ sɛ sikasɛm yɛ ɔhaw wɔ ayarefoɔ ne wɔn abusuafoɔ mu. Wei mpo akyi no, NTDs wɔ abakɔsɛm a wɔahyehyɛ aba fam koraa na ɛyɛ ayera afiri wiase nyinaa apɔmuden nhyehyɛeɛ dwumadie no so - a ani asan aba so wɔ 2015 mu a ɛne Mpuntuo a Ɛbɛtena hɔ daa Botaeɛ ahodoɔ (SDG botaeɛ 3.3). Ɛnti wɔbɛtumi anya SDG3 sɛ NTD botaeɛ no nkutoo ba mu a nanso, ɛnam sɛ nkitahodie ahodoɔ wɔdesi NTDs ano no ɛtrɛ hyia mmeaeɛ nyinaa, wɔrepagya wɔn ahiadeɛ kɛseɛ wɔ wiase nyinaa bɛtumi akɛnya nkɔsoɔ ampa ara de anya SDGs no nyinaa. WHO mmuaeɛ WHO anammontuo a wɔdesi NTDs ano, wɔreyi afiri hɔ na wɔatu aseɛ firi hɔ koraa yɛ nea NTD akwankyerɛ foforɔ wɔ 2021-2030 mu no ɛrekyerɛ, a ɛyi yareɛ a awofoɔ de ma mma dwumadie ahodoɔ firi hɔ de kɔ akwan ahodoɔ a wɔfa so ka dwumadie a ɛmu akyekyɛ abɔ mu. Botaeɛ no ne sɛ ɛbɛma nkɔsoɔ nhyehyɛeɛ ho nkitahodie ahodoɔ titiriw denam badwam apɔmuden akwan ahodoɔ so te sɛ wɔresi nnuro a wɔdesi nnuro ho a akadeɛ a wɔde sa yareɛ ano, ankorankoro nsɛm ho asisie, mmoawa nnisoɔ, badwam apɔmuden ne nsuo ma mmoa ho hwɛ, ahoteɛ ne ahonidie (WASH). 2030 Botaeɛ ahodoɔ no a ɛfa biribiara ho ɛde ntesoɔ 90% ba wɔ nipa dodoɔ no mu a wɔrepɛ NTDs ayaresa; ntesoɔ 75% wɔ DALYs a ɛbata NTDs ho; ne korakoraa aman ahodoɔ 100 ɛreyi NTD mu baako afiri hɔ; ɛna sɛ wɔretu nyarewa mienu ase koraa afiri hɔ (dracunculiasis ne yaws nyarewa). Botaeɛ ahodoɔ a wɔde bɛtwa mu ahyia a ɛka ho de adwene si akwan ahodoɔ a wɔaka abɔ mu, nnwuma ahodoɔ ntam nkitahodie, amansan apɔmuden ho yikyerɛ ne nea ɔman no yɛ ne deɛ, berɛ a botaeɛ foforɔ ɛgu so a wɔayɛ de bɛsusu nkɔsoɔ a ɛbɛba wɔ yareɛ no biara ho. Claim: WHO foɔ no pɛsɛ wɔboa aban apɔmuden beaeɛ ahodoɔ ɛnam nkabomkuo mpagya wɔ nkitahodie a ɛhia a kokram ayaresa nsianɔ ka ho bi, nipa asɛm nhwɛsoɔ, sɛ wɔdi mmoawa wɔ de nyarewa sane so, mmoa ho ayarehwɛ aban apɔmuden ne nsuo, ahoteɛ ne ahonidie. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or unrelated):
Support
health_afrifact_data_health_393_twi_train_without
SYSTEM: You are a helpful assistant for automated fact-checking. Your task is to analyze the claims based on evidence USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Based only on the evidence provided below, Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not_Enough_Information for the given claim. ""Veracity"": ""Support, Refute, Not_Enough_Information"", ""Justification"": ""Detailed reasoning addressing clarity, relevance, consistency, and sufficiency of the evidence"", Definitions for Veracity labels: - Support: ""The claim is accurate and there’s nothing significant missing."" - Refute: ""The claim is inaccurate, contradicted by the evidence, or makes an incorrect assertion."" - Not_Enough_Information: ""The evidence is insufficient, unrelated, or does not provide enough relevant information to determine whether the claim is true or false."" Determine whether the claim is Supported, Refuted, or Not_Enough_Information based ONLY on the provided evidence. Document: ኮሌራ ማጠቃሊያ፡- ኮሌራ በቫይሪዮ ኮሌራ ባክቴሪያ የተበከለ ምግብ ወይም ውሃ በመመገብ ወይም በመጠጣት የሚከሰት አጣዳፊ የተቅማጥ በሽታ ነው፡፡ ኮሌራ በሕዝብ ጤና ላይ ዓለም አቀፋዊ ስጋት ሆኖ የቀጠለ ሲሆን የፍትሃዊ እና የማህበራዊ ልማት እጦት አመላካች ነው፡፡ ተመራማሪዎች በየዓመቱ ከ1.3 እስከ 4.0 ሚሊዮን የሚደርሱ የኮሌራ ተጠቂዎች እንዳሉ እና ከ21,000 እስከ 143,000 የሚደርሱ ሰዎች በቫይረሱ ምክንያት ሕይወታቸው እንደሚያልፍ ይገምታሉ፡፡ ኮሌራ እጅግ በጣም ከባድ የሆነ በሽታ ሲሆን ከፍተኛ የሆነ አጣዳፊ ፈሳሽ ተቅማጥ ከድርቀት ጋር ሊከሰት ይችላል፡፡ አንድ ሰው የተበከለ ምግብ ወይም ውሃ ከበላ በኋላ ምልክቶችን ለማሳየት ከ12 ሰዓት እስከ 5 ቀናት ይወስዳል፡፡ ኮሌራ ህጻናትንም ሆነ ወጣቶችን የሚያጠቃ ሲሆን ህክምና ካልተደረገለት በሰአታት ውስጥ መግደል ይችላል። ምንም እንኳን ባክቴሪያዎቹ ከ1-10 ቀናት ውስጥ ከበሽታው በኋላ በሰገራ ውስጥ የቆየ ቢሆንም በቫይሪዮ ኮሌራ የተያዙ አብዛኛዎቹ ሰዎች ምንም አይነት ምልክት አይታይባቸውም፡፡ ይህ ማለት ባክቴሪያው ወደ አካባቢው ተመልሶ ሌሎች ሰዎችን ሊበክል ይችላል፡፡ ኮሌራ ብዙ ጊዜ ሊገመት እና መከላከል የሚቻል ነው፡፡ የንፁህ ውሃ አቅርቦትና የንፅህና መጠበቂያ መገልገያ እንዲሁም ጥሩ የንፅህና አጠባበቅ ልምድ ሲረጋገጡ እና ለአለም ጤና ድርጅት ህዝብ በዘላቂነት ሲቀርብ ሊወገድ ይችላል፡፡ መከላከል እና ቁጥጥር የኮሌራ በሽታን ለመከላከል የሚወሰዱ እርምጃዎች በአብዛኛው ንፁህ ውሃ እና ተገቢውን የንፅህና አጠባበቅ ለህብረተሰቡ መስጠትን ያካትታል፡፡ የአለም ጤና ድርጅት እስካሁን ድረስ መሰረታዊ አገልግሎቶችን እንዲሁም በአፍ የሚወሰድ የኮሌራ ክትባቶችን አላገኝም፡፡፡ የጤና ትምህርት እና ጥሩ የምግብ ንፅህና አጠባበቅም አስፈላጊ ነው፡፡ ማህበረሰቡ መሰረታዊ የንፅህና አጠባበቅ ባህሪያትን ማስታወስ አለበት፡፡ እነዚህም ከተፀዳዱ በኋላ እና ከምግብ በኃላ ወይም በፊት ዘወትር እጅን በሳሙና መታጠብ አስፈላጊነት እንዲሁም ምግብን በጥንቃቄ ማዘጋጀት እና ማስቀመጥን ያካትታሉ፡፡ የክትትልና የቅድመ ማስጠንቀቂያ እርምጃዎችን ማጠናከር በወረርሽኙ ውስጥ የመጀመሪያ ጉዳዮችን ለመለየት እና በተቻለ ፍጥነት የቁጥጥር እርምጃዎችን ለመውሰድ አስፈላጊ እርምጃዎች ናቸው፡፡ ኮሌራን ለመከላከል እና ለመቆጣጠር ከጤና ዘርፍ ባለፈ ድጋፍ ማድረግን የሚጠይቅ ሲሆን በሌሎች ካሉት አጋር አካላት ጋር በመቀራረብ መሥራት አስፈላጊ ነው፡፡ ዘርፈ ብዙ የኮሌራ መቆጣጠሪያ ዕቅዶችን ለማዘጋጀት እና ለመተግበር ጠቃሚ ዘርፎችን በሙሉ አንድ ላይ በማምጣት ከኮሌራ ቁጥጥሩ በላይ አስፈላጊ የሆኑ የመግባቢያ መስመሮችን እና ቅንጅቶችን ለመፍጠር አስፈላጊው ዘዴ ነው፡፡ ክትባቶች፡- እ.ኤ.አ. በ 2013 የአለም አቀፍ የክትባት መድሀኒቶች መደብር ከተፈጠረ ጀምሮ ከ 50 ሚሊዮን በላይ በአፍ የሚወሰዱ የኮሌራ ክትባቶች (OCV) በተለያዩ ቦታዎች በአጠቃላይ ዘመቻዎች በተሳካ ሁኔታ ጥቅም ላይ ውለዋል፡፡ በአፍ የሚወሰዱ የኮሌራ ክትባቶች ከከፍተኛ የኮሌራ መቆጣጠሪያ እርምጃዎች በተጨማሪ የሚያገለግል መሳሪያ ነው፡፡ በሁለቱም የኮሌራ አካባቢዎች እንዲሁም በወረርሽኞች እና በድንገተኛ ሁኔታዎች ላይ ስልታዊ በሆነ መልኩ ለመጠቀም ሊታሰብበት ይገባል፡፡ በአፍ የሚወሰዱ የኮሌራ ክትባቶች ደህንነታቸው የሚያስተማምን እና ውጤታማ ሲሆኑ ዘላቂ ንፁህ ውሃ፣ ንፅህና (WASH)ን የሚያጠቃልል በጣም ትልቅ የሆነ አንድ መሳሪያ ብቻ ቢሆንም ለእነዚህ ለረጅም ጊዜ በሚደረጉ ጥረቶች ላይ ወሳኝ ድልድይ ሆኖ ያገለግላል፡፡ Evidence: ማጠቃሊያ፡- ኮሌራ በቫይሪዮ ኮሌራ ባክቴሪያ የተበከለ ምግብ ወይም ውሃ በመመገብ ወይም በመጠጣት የሚከሰት አጣዳፊ የተቅማጥ በሽታ ነው፡፡ ኮሌራ በሕዝብ ጤና ላይ ዓለም አቀፋዊ ስጋት ሆኖ የቀጠለ ሲሆን የፍትሃዊ እና የማህበራዊ ልማት እጦት አመላካች ነው፡፡ Claim: በሞቃታማ አካባቢዎች በከባድ ዝናብ ምክንያት የውኃ ምንጮች በጐርፍ መጥለቅለቅ እና ብክለት ምክንያት በውኃ የሚተላለፉ በሽታዎች አደጋን ሊጨምር ይችላል።" Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or unrelated):
Not_Enough_Information
health_afrifact_data_health_325_amharic_train_with
SYSTEM: You are a helpful assistant for Multilingual Evidence-Centered Fact Verification. Your task is to analyze the claims based Documents Provided USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not Enough Information for the given claim. Role: You are an independent fact checker tasked with evaluating factual claims in linguistically diverse settings. Objective: Determine the factual status of a claim by interpreting the provided evidence, which may appear in different languages or linguistic varieties, and deciding whether the evidence confirms the claim, contradicts it, or fails to address it. Constraints: - Base your judgment exclusively on the evidence provided, irrespective of language or linguistic variation. - Do not use background knowledge, assumptions, or external sources. - If the evidence does not directly confirm or contradict the claim, choose Not_Enough_Information. Document: ኮሌራ ማጠቃሊያ፡- ኮሌራ በቫይሪዮ ኮሌራ ባክቴሪያ የተበከለ ምግብ ወይም ውሃ በመመገብ ወይም በመጠጣት የሚከሰት አጣዳፊ የተቅማጥ በሽታ ነው፡፡ ኮሌራ በሕዝብ ጤና ላይ ዓለም አቀፋዊ ስጋት ሆኖ የቀጠለ ሲሆን የፍትሃዊ እና የማህበራዊ ልማት እጦት አመላካች ነው፡፡ ተመራማሪዎች በየዓመቱ ከ1.3 እስከ 4.0 ሚሊዮን የሚደርሱ የኮሌራ ተጠቂዎች እንዳሉ እና ከ21,000 እስከ 143,000 የሚደርሱ ሰዎች በቫይረሱ ምክንያት ሕይወታቸው እንደሚያልፍ ይገምታሉ፡፡ ኮሌራ እጅግ በጣም ከባድ የሆነ በሽታ ሲሆን ከፍተኛ የሆነ አጣዳፊ ፈሳሽ ተቅማጥ ከድርቀት ጋር ሊከሰት ይችላል፡፡ አንድ ሰው የተበከለ ምግብ ወይም ውሃ ከበላ በኋላ ምልክቶችን ለማሳየት ከ12 ሰዓት እስከ 5 ቀናት ይወስዳል፡፡ ኮሌራ ህጻናትንም ሆነ ወጣቶችን የሚያጠቃ ሲሆን ህክምና ካልተደረገለት በሰአታት ውስጥ መግደል ይችላል። ምንም እንኳን ባክቴሪያዎቹ ከ1-10 ቀናት ውስጥ ከበሽታው በኋላ በሰገራ ውስጥ የቆየ ቢሆንም በቫይሪዮ ኮሌራ የተያዙ አብዛኛዎቹ ሰዎች ምንም አይነት ምልክት አይታይባቸውም፡፡ ይህ ማለት ባክቴሪያው ወደ አካባቢው ተመልሶ ሌሎች ሰዎችን ሊበክል ይችላል፡፡ ኮሌራ ብዙ ጊዜ ሊገመት እና መከላከል የሚቻል ነው፡፡ የንፁህ ውሃ አቅርቦትና የንፅህና መጠበቂያ መገልገያ እንዲሁም ጥሩ የንፅህና አጠባበቅ ልምድ ሲረጋገጡ እና ለአለም ጤና ድርጅት ህዝብ በዘላቂነት ሲቀርብ ሊወገድ ይችላል፡፡ መከላከል እና ቁጥጥር የኮሌራ በሽታን ለመከላከል የሚወሰዱ እርምጃዎች በአብዛኛው ንፁህ ውሃ እና ተገቢውን የንፅህና አጠባበቅ ለህብረተሰቡ መስጠትን ያካትታል፡፡ የአለም ጤና ድርጅት እስካሁን ድረስ መሰረታዊ አገልግሎቶችን እንዲሁም በአፍ የሚወሰድ የኮሌራ ክትባቶችን አላገኝም፡፡፡ የጤና ትምህርት እና ጥሩ የምግብ ንፅህና አጠባበቅም አስፈላጊ ነው፡፡ ማህበረሰቡ መሰረታዊ የንፅህና አጠባበቅ ባህሪያትን ማስታወስ አለበት፡፡ እነዚህም ከተፀዳዱ በኋላ እና ከምግብ በኃላ ወይም በፊት ዘወትር እጅን በሳሙና መታጠብ አስፈላጊነት እንዲሁም ምግብን በጥንቃቄ ማዘጋጀት እና ማስቀመጥን ያካትታሉ፡፡ የክትትልና የቅድመ ማስጠንቀቂያ እርምጃዎችን ማጠናከር በወረርሽኙ ውስጥ የመጀመሪያ ጉዳዮችን ለመለየት እና በተቻለ ፍጥነት የቁጥጥር እርምጃዎችን ለመውሰድ አስፈላጊ እርምጃዎች ናቸው፡፡ ኮሌራን ለመከላከል እና ለመቆጣጠር ከጤና ዘርፍ ባለፈ ድጋፍ ማድረግን የሚጠይቅ ሲሆን በሌሎች ካሉት አጋር አካላት ጋር በመቀራረብ መሥራት አስፈላጊ ነው፡፡ ዘርፈ ብዙ የኮሌራ መቆጣጠሪያ ዕቅዶችን ለማዘጋጀት እና ለመተግበር ጠቃሚ ዘርፎችን በሙሉ አንድ ላይ በማምጣት ከኮሌራ ቁጥጥሩ በላይ አስፈላጊ የሆኑ የመግባቢያ መስመሮችን እና ቅንጅቶችን ለመፍጠር አስፈላጊው ዘዴ ነው፡፡ ክትባቶች፡- እ.ኤ.አ. በ 2013 የአለም አቀፍ የክትባት መድሀኒቶች መደብር ከተፈጠረ ጀምሮ ከ 50 ሚሊዮን በላይ በአፍ የሚወሰዱ የኮሌራ ክትባቶች (OCV) በተለያዩ ቦታዎች በአጠቃላይ ዘመቻዎች በተሳካ ሁኔታ ጥቅም ላይ ውለዋል፡፡ በአፍ የሚወሰዱ የኮሌራ ክትባቶች ከከፍተኛ የኮሌራ መቆጣጠሪያ እርምጃዎች በተጨማሪ የሚያገለግል መሳሪያ ነው፡፡ በሁለቱም የኮሌራ አካባቢዎች እንዲሁም በወረርሽኞች እና በድንገተኛ ሁኔታዎች ላይ ስልታዊ በሆነ መልኩ ለመጠቀም ሊታሰብበት ይገባል፡፡ በአፍ የሚወሰዱ የኮሌራ ክትባቶች ደህንነታቸው የሚያስተማምን እና ውጤታማ ሲሆኑ ዘላቂ ንፁህ ውሃ፣ ንፅህና (WASH)ን የሚያጠቃልል በጣም ትልቅ የሆነ አንድ መሳሪያ ብቻ ቢሆንም ለእነዚህ ለረጅም ጊዜ በሚደረጉ ጥረቶች ላይ ወሳኝ ድልድይ ሆኖ ያገለግላል፡፡ Claim: በሞቃታማ አካባቢዎች በከባድ ዝናብ ምክንያት የውኃ ምንጮች በጐርፍ መጥለቅለቅ እና ብክለት ምክንያት በውኃ የሚተላለፉ በሽታዎች አደጋን ሊጨምር ይችላል።" Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Not_Enough_Information
health_afrifact_data_health_325_amharic_train_without
SYSTEM: You are a helpful assistant for Multilingual Evidence-Centered Fact Verification. Your task is to analyze the claims based with evidences USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Based only on the evidence provided below, determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not Enough Information for the given claim. Role: You are an independent fact checker tasked with evaluating factual claims in linguistically diverse settings. Objective: Determine the factual status of a claim by interpreting the provided evidence, which may appear in different languages or linguistic varieties, and deciding whether the evidence confirms the claim, contradicts it, or fails to address it. Constraints: - Base your judgment exclusively on the evidence provided, irrespective of language or linguistic variation. - Do not use background knowledge, assumptions, or external sources. - If the evidence does not directly confirm or contradict the claim, choose Not_Enough_Information. Document: Amai da gudawa Gamsashshen bayani: Cutar Kwalara cuta ce mai tsanani ta gudawa inda cin abinci ko shan ruwan da ya gurɓata da kwayar cutar dangin Biriyo kwalara (Vibrio Cholerae) ke haddasawa. Cutar kwalara ta zama barazar duniya ga lafiyar al'umma sannan kuma alama ce ta rashin daidaito da rashin cigaban zamantakewar al'umma. Masu bincike sun ƙiyasta cewa duk shekara, ana samun faruwar cutar Kwalara miliyan 1.3 zuwa miliyan 4, sannan da mace-mace 21 000 zuwa 143 000 a faɗin duniya ta dalilin cutar. Cutar kwalara cuta ce mai tsananin gaske da zata iya haddasa zawo tare da ƙarancin ruwa a jiki. Tana ɗaukar tsakanin awa 12 zuwa kwana 5 kafin mutum ya nuna alamu bayan cin abinci ko shan ruwan da ya gurɓace. Kwalara tana shafar dukkanin yara da manya sannan zata iya yin kisa a cikin 'yan awanni idan ba a yi maganin ta ba. Yawancin mutanen da ke ɗauke da ƙwayar cutar Biriyo kwalara (Vibrio cholerae) basa nuna wata alama, duk da ƙwayoyin cutar na nan a cikin kashin mutum na tsawon kwana ɗaya zuwa goma bayan ɗaukar cutar. Wannan na nufin ƙwayoyin cutar ana dawo da su ne muhallin, wanda mai yiwuwa ne hakan zai iya sawa wasu cuta. Kwalara cuta ce da za a iya hasashenta da kareta. A ƙarshe za a iya kawar da ita idan aka samu damar samun tsaftataccen ruwa da kayan tsaftace muhalli, da kuma kyawawan ayyukan tsaftar jiki da guri idan suka tabbata kuma suka ɗore ga kafatanin al'umma. Karewa da magancewa Matakan kariya daga cutar kwalara yawanci sun haɗa da samar da tsaftataccen ruwan sha da ingantacciyar tsaftar muhalli ga al'umma waɗanda har yanzu basu samu damar samun abubuwan amfanin rayuwa na dole ba, da kuma rigakafi da magungunan riga-kafin cutar Kwalara na sha. Ilimin kiwon lafiya da kuma kyakkyawan tsaftar abinci suma nada matuƙar muhimmanci. Ya kamata ana tunawa al'umma da ɗabi'un tsafta na dole/masu muhimmanci. Waɗannan sun haɗa da buƙatar wanke hannu da sabulu koyaushe bayan yin bayan gida sannan kafin taba abinci ko ci, sannan da kuma kyakkyawan sarrafa da adana abinci. Ƙara ƙarfafa sa ido da tsarukan yin gargaɗi da wurwuri matakai ne masu muhimmanci domin bada damar gano faruwar cutar a karan farko na ɓarkewar sannan da ɗaukar matakan yin maganin da sauri-sauri. Kariya da magance cutar kwalara na buƙatar shigowar wasu ɓangarori baya da na lafiya sannan yana da muhimmanci sosai a shigo da abokan hurɗa daga wasu ɓangarorin. Samar da da aiwatar da tsare-tsaren magance cutar kwalara da ɓangarori da yawa wata hanya ce mai muhimmanci wajen tattaro dukkan ɓangarorin da abin ya shafa, sannan da yin hoɓɓasa wajen samar da hanyoyin sadarwa da haɗin kai waɗanda suke da matuƙar muhimmanci fiye da magance Kwalara. Magungunan rigakafi: Tunda aka ƙirƙiri ma'ajiya ta duniya a shekarar 2013, sama da magungunan riga-kafin kwalara na sha miliyan 50 da ake kira (OCV) an yi amfani da su cikin nasara a gurare da dama ta hanyar rangadi mai yawa. OCV wata hanya ce da ake amfani da ita a ƙari a kan hanyar kula da kwalara da aka saba amfani da ita. Ya kamata a yi la'akari da shi cikin tsari a duk lokacin annobar kwalara da kuma lokacin ɓarkewar cuta lokacin da ake da buƙatar gaggawa. Magungunan kwalara na sha ba su da matsala sannan suna da inganci sannan tamakar abu ɗaya ne da ke cikin mazubi ɗaya da haɗa da ruwa mai tsafta (WASH), sannan yana matsayin wani mahaɗi ƙoƙarin da ake yi na tsawon lokaci. Evidence: Gamsashshen bayani: Cutar Kwalara cuta ce mai tsanani ta gudawa inda cin abinci ko shan ruwan da ya gurɓata da kwayar cutar dangin Biriyo kwalara (Vibrio Cholerae) ke haddasawa. Cutar kwalara ta zama barazar duniya ga lafiyar al'umma sannan kuma alama ce ta rashin daidaito da rashin cigaban zamantakewar al'umma. Claim: A yankuna masu zafi ruwan sama mai yawa zai iya kawo yawaitar cututtukan da suke yaɗuwa ta hanyar ruwa sakamakon ambaliya da gurɓatar hanyoyin samun ruwa. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Not_Enough_Information
health_afrifact_data_health_325_hausa_train_with
SYSTEM: You are a helpful assistant for Multilingual Evidence-Centered Fact Verification. Your task is to analyze the claims based Documents Provided USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not Enough Information for the given claim. Role: You are an independent fact checker tasked with evaluating factual claims in linguistically diverse settings. Objective: Determine the factual status of a claim by interpreting the provided evidence, which may appear in different languages or linguistic varieties, and deciding whether the evidence confirms the claim, contradicts it, or fails to address it. Constraints: - Base your judgment exclusively on the evidence provided, irrespective of language or linguistic variation. - Do not use background knowledge, assumptions, or external sources. - If the evidence does not directly confirm or contradict the claim, choose Not_Enough_Information. Document: Amai da gudawa Gamsashshen bayani: Cutar Kwalara cuta ce mai tsanani ta gudawa inda cin abinci ko shan ruwan da ya gurɓata da kwayar cutar dangin Biriyo kwalara (Vibrio Cholerae) ke haddasawa. Cutar kwalara ta zama barazar duniya ga lafiyar al'umma sannan kuma alama ce ta rashin daidaito da rashin cigaban zamantakewar al'umma. Masu bincike sun ƙiyasta cewa duk shekara, ana samun faruwar cutar Kwalara miliyan 1.3 zuwa miliyan 4, sannan da mace-mace 21 000 zuwa 143 000 a faɗin duniya ta dalilin cutar. Cutar kwalara cuta ce mai tsananin gaske da zata iya haddasa zawo tare da ƙarancin ruwa a jiki. Tana ɗaukar tsakanin awa 12 zuwa kwana 5 kafin mutum ya nuna alamu bayan cin abinci ko shan ruwan da ya gurɓace. Kwalara tana shafar dukkanin yara da manya sannan zata iya yin kisa a cikin 'yan awanni idan ba a yi maganin ta ba. Yawancin mutanen da ke ɗauke da ƙwayar cutar Biriyo kwalara (Vibrio cholerae) basa nuna wata alama, duk da ƙwayoyin cutar na nan a cikin kashin mutum na tsawon kwana ɗaya zuwa goma bayan ɗaukar cutar. Wannan na nufin ƙwayoyin cutar ana dawo da su ne muhallin, wanda mai yiwuwa ne hakan zai iya sawa wasu cuta. Kwalara cuta ce da za a iya hasashenta da kareta. A ƙarshe za a iya kawar da ita idan aka samu damar samun tsaftataccen ruwa da kayan tsaftace muhalli, da kuma kyawawan ayyukan tsaftar jiki da guri idan suka tabbata kuma suka ɗore ga kafatanin al'umma. Karewa da magancewa Matakan kariya daga cutar kwalara yawanci sun haɗa da samar da tsaftataccen ruwan sha da ingantacciyar tsaftar muhalli ga al'umma waɗanda har yanzu basu samu damar samun abubuwan amfanin rayuwa na dole ba, da kuma rigakafi da magungunan riga-kafin cutar Kwalara na sha. Ilimin kiwon lafiya da kuma kyakkyawan tsaftar abinci suma nada matuƙar muhimmanci. Ya kamata ana tunawa al'umma da ɗabi'un tsafta na dole/masu muhimmanci. Waɗannan sun haɗa da buƙatar wanke hannu da sabulu koyaushe bayan yin bayan gida sannan kafin taba abinci ko ci, sannan da kuma kyakkyawan sarrafa da adana abinci. Ƙara ƙarfafa sa ido da tsarukan yin gargaɗi da wurwuri matakai ne masu muhimmanci domin bada damar gano faruwar cutar a karan farko na ɓarkewar sannan da ɗaukar matakan yin maganin da sauri-sauri. Kariya da magance cutar kwalara na buƙatar shigowar wasu ɓangarori baya da na lafiya sannan yana da muhimmanci sosai a shigo da abokan hurɗa daga wasu ɓangarorin. Samar da da aiwatar da tsare-tsaren magance cutar kwalara da ɓangarori da yawa wata hanya ce mai muhimmanci wajen tattaro dukkan ɓangarorin da abin ya shafa, sannan da yin hoɓɓasa wajen samar da hanyoyin sadarwa da haɗin kai waɗanda suke da matuƙar muhimmanci fiye da magance Kwalara. Magungunan rigakafi: Tunda aka ƙirƙiri ma'ajiya ta duniya a shekarar 2013, sama da magungunan riga-kafin kwalara na sha miliyan 50 da ake kira (OCV) an yi amfani da su cikin nasara a gurare da dama ta hanyar rangadi mai yawa. OCV wata hanya ce da ake amfani da ita a ƙari a kan hanyar kula da kwalara da aka saba amfani da ita. Ya kamata a yi la'akari da shi cikin tsari a duk lokacin annobar kwalara da kuma lokacin ɓarkewar cuta lokacin da ake da buƙatar gaggawa. Magungunan kwalara na sha ba su da matsala sannan suna da inganci sannan tamakar abu ɗaya ne da ke cikin mazubi ɗaya da haɗa da ruwa mai tsafta (WASH), sannan yana matsayin wani mahaɗi ƙoƙarin da ake yi na tsawon lokaci. Claim: A yankuna masu zafi ruwan sama mai yawa zai iya kawo yawaitar cututtukan da suke yaɗuwa ta hanyar ruwa sakamakon ambaliya da gurɓatar hanyoyin samun ruwa. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Not_Enough_Information
health_afrifact_data_health_325_hausa_train_without
SYSTEM: You are a helpful assistant for automated fact-checking. Your task is to analyze the claims based on evidence USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Based only on the evidence provided below, Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not_Enough_Information for the given claim. ""Veracity"": ""Support, Refute, Not_Enough_Information"", ""Justification"": ""Detailed reasoning addressing clarity, relevance, consistency, and sufficiency of the evidence"", Definitions for Veracity labels: - Support: ""The claim is accurate and there’s nothing significant missing."" - Refute: ""The claim is inaccurate, contradicted by the evidence, or makes an incorrect assertion."" - Not_Enough_Information: ""The evidence is insufficient, unrelated, or does not provide enough relevant information to determine whether the claim is true or false."" Determine whether the claim is Supported, Refuted, or Not_Enough_Information based ONLY on the provided evidence. Document: Otoro Nchịkọta: Ọrịa ọgbụgbọ bụ oke ọrịa afọ ọsịsa nke ihe na-akpata ya bụ iri ma ọ bụ ịṅụ nri ma ọ bụ mmiri nke nje bacteria Vibrio cholerae metọrọ. Cholera ka bụkwa ihe iyī-egwu zuru ụwa ọnụ metụta ahụike ọhanaeze ma bụrụkwa ihe na-egosi enweghị nhatanha ziri ezi na enweghị mmepe na mmekọrịta-ọha. Ndị nchọcha ekwuola na kwa afọ, e nwere ndị na-arịa ọrịa ọgbụgbọ nde 1.3 ruo nde 4.0, na ọnwụ 21 000 ruo 143 000 n'ụwa niile n'ihi ọrịa ahụ. Otoro bụ ọrịa dị oke njọ nke nwere ike ibute oke afọ ọsịsa dị mmiri mmiri na oke àkpịrị ịkpọ nkụ. Ọ na-ewe ihe dị ka awa iri na abụọ na ụbọchị ise tupu mmadụ egosi ihe mgbaàmà mgbe o richara nri ma ọ bụ mmiri e metọrọ emetọ. Cholera na-emetụta ma ụmụaka ma ndị okenye ma nwee ike igbu mmadụ n'ime awa ole na ole ma ọ bụrụ na agwọghị ya. Ọtụtụ ndị mmadụ bu ọrịa Vibrio cholerae anaghị egosipụta ihe mgbaàmà ọ bụla, na-agbanyeghị na nje bacteria ahụ dị n'ime nsị ha site n'ụbọchị mbụ ruo na nke iri (1-10) ha bùtèchàrà ya. Nke a pụtara na a na-ebughachi nje bacteria na gburgburu ebe-obibi, nke nwere ike ibufèrè ndị ọ̀zọ. A na-enwekarị ike ịkà màkà otoro ma nwekwaa ike igbòchì ya. Enwere ike iwezuga ya n'ikpeazụ n'ebe a na-enweta mmiri dị ọcha na ngwa e ji edebe ihe ọcha, nakwa ezi omume metụtaraịdị ọcha mgbe niile, na-akwado mà kwàdo ịdị na-enweta ha mgbe niile maka ndị mmadụ niile. Mgbochi na njikwa Ụzọ e sì egbochi otoro nà-àgụnyekarị inye ndị mmadụ na-anaghị ènweta isi ihe ndị dị mkpà mmiri dị ọcha na àdịmọcha kwesịrị ekwesị, tinyere ịgba ọgwụ mgbochi otoro nke a nà-àtụnye n'ọnụ̄. Mmụta gbasara ahụike na nri ịdị ọcha nke ọma dịkwa oke mkpà. Aga na-echetara ndị obodo dị iche iche gbasara isi òmùme nke ịdị ọcha. Ihe ndị a gụnyere mkpa ọ dị iji ncha saa aka mgbe niile mgbe a gachara mposi tupu e metụ nri aka ma ọ bụ rie nri, tinyekwara ịkwadebe na ichekwa nri n'ụzọ na-enweghị nsogbu. Ime kà ụzọ nledoanya na ụzọ ịdọ aka na ntị n'oge siwanye ike bụ ihe ndị dị mkpa iji mee ka a chọpụta ndị mbụ nwetere ọrịa mgbe ọrịa tiwapụrụ, ma wube usoro iji jìkwa ọrịa ngwa ngwa o kwere mee. Igbochi na ịchịkwa ọrịa ọgbụgbọ chọrọ ihe ndị ọzọ karịrị ihe ngalaba ahụike, ọ dịkwa mkpa isòrò ndị mmekọrịta na ngalaba ndị ọzọ wee na-akpakọrịta . Nkwalite na itinye atụmatụ njikwa ọrịa ọgbụgbọ n'ọrụ n'ọtụtụ ngalaba bụ usoro bara uru iji chịkọta ngalaba niile dị mkpa ọnụ̄, ma mepụta usoro nzikọrịta ozi na nhazi nke uru ha bara gafere njikwa ọrịa ọgbụgbọ. Ọgwụ Mgbochi: Kamgbe e mepụtara ebe-mkpokọta zuru ụwa ọnụ na 2013, ejirila ihe karịrị doosu nde iri ise nke ọgwụ mgbochi ọrịa ọgbụgbọ a na-atụnye n'ọnụ (OCV) mee ihe nke ọma n'ọtụtụ ebē site n'emume mgbasa ozi dị iche iche. OCV bụ ngwa e ji eme ihe ma gụnyekwara usoro dị kamgbe ochie maka ijikwa ọrịa ọgbụgbọ. E kwesịrị ịtụle ya nke ọma ma n'ebe ndị ọrịa ọgbụgbọ jupụtara, ma gụnyekwa n'oge ntiwapụ ọrịa na n'oge ihe mberede. OCV dị anaghị ewete nsogbu; ọ dị irè, ma bụrụ naanị otu ngwaọrụ dị n'ime igbe ngwaọrụ buru ibu karịa, nke gụnyere mmiri dị mma na-adị kwàmgbè, ọrụ ịdị ọcha, na ịdị ọcha (WASH), mana ọ na-arụ ọrụ dị ka àkwà mmiri dị mkpa maka mbọ ndị a na-agba n'ogologo oge. Evidence: Nchịkọta: Ọrịa ọgbụgbọ bụ oke ọrịa afọ ọsịsa nke ihe na-akpata ya bụ iri ma ọ bụ ịṅụ nri ma ọ bụ mmiri nke nje bacteria Vibrio cholerae metọrọ. Cholera ka bụkwa ihe iyī-egwu zuru ụwa ọnụ metụta ahụike ọhanaeze ma bụrụkwa ihe na-egosi enweghị nhatanha ziri ezi na enweghị mmepe na mmekọrịta-ọha. Claim: Na mpaghara okpomọkụ, oke mmiri ozuzo nwere ike ịbawanye ohere nke ọrịa ndị a na-ebute na mmiri n'ihi idei mmerụ nke isi mmiri." Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or unrelated):
Not_Enough_Information
health_afrifact_data_health_325_igbo_train_with
SYSTEM: You are a helpful assistant for automated fact-checking. Your task is to analyze the claims based without evidence USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not_Enough_Information for the given claim. ""Veracity"": ""Support, Refute, Not_Enough_Information"", ""Justification"": ""Detailed reasoning addressing clarity, relevance, consistency, and sufficiency of the evidence"", Definitions for Veracity labels: - Support: ""The claim is accurate and there’s nothing significant missing."" - Refute: ""The claim is inaccurate, contradicted by the evidence, or makes an incorrect assertion."" - Not_Enough_Information: ""The evidence is insufficient, unrelated, or does not provide enough relevant information to determine whether the claim is true or false."" Determine whether the claim is Supported, Refuted, or Not_Enough_Information based ONLY on the provided Document. Document: Otoro Nchịkọta: Ọrịa ọgbụgbọ bụ oke ọrịa afọ ọsịsa nke ihe na-akpata ya bụ iri ma ọ bụ ịṅụ nri ma ọ bụ mmiri nke nje bacteria Vibrio cholerae metọrọ. Cholera ka bụkwa ihe iyī-egwu zuru ụwa ọnụ metụta ahụike ọhanaeze ma bụrụkwa ihe na-egosi enweghị nhatanha ziri ezi na enweghị mmepe na mmekọrịta-ọha. Ndị nchọcha ekwuola na kwa afọ, e nwere ndị na-arịa ọrịa ọgbụgbọ nde 1.3 ruo nde 4.0, na ọnwụ 21 000 ruo 143 000 n'ụwa niile n'ihi ọrịa ahụ. Otoro bụ ọrịa dị oke njọ nke nwere ike ibute oke afọ ọsịsa dị mmiri mmiri na oke àkpịrị ịkpọ nkụ. Ọ na-ewe ihe dị ka awa iri na abụọ na ụbọchị ise tupu mmadụ egosi ihe mgbaàmà mgbe o richara nri ma ọ bụ mmiri e metọrọ emetọ. Cholera na-emetụta ma ụmụaka ma ndị okenye ma nwee ike igbu mmadụ n'ime awa ole na ole ma ọ bụrụ na agwọghị ya. Ọtụtụ ndị mmadụ bu ọrịa Vibrio cholerae anaghị egosipụta ihe mgbaàmà ọ bụla, na-agbanyeghị na nje bacteria ahụ dị n'ime nsị ha site n'ụbọchị mbụ ruo na nke iri (1-10) ha bùtèchàrà ya. Nke a pụtara na a na-ebughachi nje bacteria na gburgburu ebe-obibi, nke nwere ike ibufèrè ndị ọ̀zọ. A na-enwekarị ike ịkà màkà otoro ma nwekwaa ike igbòchì ya. Enwere ike iwezuga ya n'ikpeazụ n'ebe a na-enweta mmiri dị ọcha na ngwa e ji edebe ihe ọcha, nakwa ezi omume metụtaraịdị ọcha mgbe niile, na-akwado mà kwàdo ịdị na-enweta ha mgbe niile maka ndị mmadụ niile. Mgbochi na njikwa Ụzọ e sì egbochi otoro nà-àgụnyekarị inye ndị mmadụ na-anaghị ènweta isi ihe ndị dị mkpà mmiri dị ọcha na àdịmọcha kwesịrị ekwesị, tinyere ịgba ọgwụ mgbochi otoro nke a nà-àtụnye n'ọnụ̄. Mmụta gbasara ahụike na nri ịdị ọcha nke ọma dịkwa oke mkpà. Aga na-echetara ndị obodo dị iche iche gbasara isi òmùme nke ịdị ọcha. Ihe ndị a gụnyere mkpa ọ dị iji ncha saa aka mgbe niile mgbe a gachara mposi tupu e metụ nri aka ma ọ bụ rie nri, tinyekwara ịkwadebe na ichekwa nri n'ụzọ na-enweghị nsogbu. Ime kà ụzọ nledoanya na ụzọ ịdọ aka na ntị n'oge siwanye ike bụ ihe ndị dị mkpa iji mee ka a chọpụta ndị mbụ nwetere ọrịa mgbe ọrịa tiwapụrụ, ma wube usoro iji jìkwa ọrịa ngwa ngwa o kwere mee. Igbochi na ịchịkwa ọrịa ọgbụgbọ chọrọ ihe ndị ọzọ karịrị ihe ngalaba ahụike, ọ dịkwa mkpa isòrò ndị mmekọrịta na ngalaba ndị ọzọ wee na-akpakọrịta . Nkwalite na itinye atụmatụ njikwa ọrịa ọgbụgbọ n'ọrụ n'ọtụtụ ngalaba bụ usoro bara uru iji chịkọta ngalaba niile dị mkpa ọnụ̄, ma mepụta usoro nzikọrịta ozi na nhazi nke uru ha bara gafere njikwa ọrịa ọgbụgbọ. Ọgwụ Mgbochi: Kamgbe e mepụtara ebe-mkpokọta zuru ụwa ọnụ na 2013, ejirila ihe karịrị doosu nde iri ise nke ọgwụ mgbochi ọrịa ọgbụgbọ a na-atụnye n'ọnụ (OCV) mee ihe nke ọma n'ọtụtụ ebē site n'emume mgbasa ozi dị iche iche. OCV bụ ngwa e ji eme ihe ma gụnyekwara usoro dị kamgbe ochie maka ijikwa ọrịa ọgbụgbọ. E kwesịrị ịtụle ya nke ọma ma n'ebe ndị ọrịa ọgbụgbọ jupụtara, ma gụnyekwa n'oge ntiwapụ ọrịa na n'oge ihe mberede. OCV dị anaghị ewete nsogbu; ọ dị irè, ma bụrụ naanị otu ngwaọrụ dị n'ime igbe ngwaọrụ buru ibu karịa, nke gụnyere mmiri dị mma na-adị kwàmgbè, ọrụ ịdị ọcha, na ịdị ọcha (WASH), mana ọ na-arụ ọrụ dị ka àkwà mmiri dị mkpa maka mbọ ndị a na-agba n'ogologo oge. Claim: Na mpaghara okpomọkụ, oke mmiri ozuzo nwere ike ịbawanye ohere nke ọrịa ndị a na-ebute na mmiri n'ihi idei mmerụ nke isi mmiri." Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or unrelated):
Not_Enough_Information
health_afrifact_data_health_325_igbo_train_without
SYSTEM: You are a helpful assistant for automated fact-checking. Your task is to analyze the claims based on evidence USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Based only on the evidence provided below, Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not_Enough_Information for the given claim. ""Veracity"": ""Support, Refute, Not_Enough_Information"", ""Justification"": ""Detailed reasoning addressing clarity, relevance, consistency, and sufficiency of the evidence"", Definitions for Veracity labels: - Support: ""The claim is accurate and there’s nothing significant missing."" - Refute: ""The claim is inaccurate, contradicted by the evidence, or makes an incorrect assertion."" - Not_Enough_Information: ""The evidence is insufficient, unrelated, or does not provide enough relevant information to determine whether the claim is true or false."" Determine whether the claim is Supported, Refuted, or Not_Enough_Information based ONLY on the provided evidence. Document: Koleeraa Waliigala: Koleeraan dhukkuba garaa kaasaa cimaa nyaata ykn bishaan baakteeriyaa Vibrio cholerae jedhamuun faalame nyaachuu ykn dhuguun dhufudha. Koleeraan ammayyuu fayyaa hawaasaaf sodaa guddaa addunyaa ta’ee kan jiru yoo ta’u, walqixxummaafi misoomni dhabamuu agarsiisa. Qorattoonni akka tilmaamanitti waggaa waggaan dhukkuba koleeraan namoonni qabaman miiliyoona 1.3 hanga 4.0, akkasumas akka addunyaatti namoonni 21,000 hanga 143,000 sababa dhibee kanaan du'u. Koleeraan dhukkuba baay’ee hamaa ta’eefi bishaan nama teessisu, bishaan qaama keessaa fixuun nama dararudha. Namni tokko nyaata faalame erga nyaatee booda sa'aatii 12 hanga guyyaa 5 gidduutti mallattoo dhukkuba kanaa agarsiisuu danda’a. Koleeraan daa’immaniifi ga’eessota kan miidhu yoo ta’u, yeroon yaalamuu baannaan sa’aatii muraasa keessatti ajjeesuu danda’a. Namoonni dhukkuba Vibrio cholerae n qabaman baay'een isaanii mallattoo tokkollee hin agarsiisan, baakteeriyaan kun seenee guyyoota 1-10f faesce isaanii keessa jiraata. Kana jechuun baakteeriyaan kun naannootti dhangala’uun namoota biroo faaluu danda’a jechuudha. Dhukkubni koleeraa yeroo baay’ee tilmaamamuufi ittifamuu ni danda’a. Bakka bishaan qulqulluufi meeshaalee qulqullinaa, akkasumas hojiiwwan qulqullinaa ummata hundaaf dhiyaatettiifi qulqullinni itti fufinsa qabu jirutti dhabamsiisuun ni danda’ama. Ittisaafi to’annoo Tarkaanfiiwwan ittisa dhukkuba koleeraa ummata tajaajila bu’uuraa hin arganneef bishaan qulqulluufi qulqullina sirrii ta’e dhiyeessuu, akkasumas talaallii Koleeraa afaaniin kennuu kan dabalatudha. Barnoonni fayyaafi qulqullina nyaataa gaariinis murteessaadha. Hawaasni qulqullina bu’uuraa akka amaleeffatu yaadachiifamuu qaba. Isaanis yeroo hunda saamunaadhaan harka dhiqachuufi nyaata tuquu ykn nyaachuun dura saamunaadhaan dhiqachuu, akkasumas nyaata ofeeggannoon qulqullinaan qopheessuufi kunuunsuu kan dabalatudha. Sirna hordoffiifi akeekkachiisa dursaa cimsuun namoonni jalqaba qabaman akka adda baafamaniifi tarkaanfiiwwan to’annoo saffisaan hojiirra akka oolan taasisuun tarkaanfiiwwan barbaachisoodha. Koleeraa ittisuufi to’achuun damee fayyaatiin qofa kan danda’amu osoo hin ta’iin dameelee biroo waliin qindoominaan waliin hojjechuun murteessaadha. Karoora to’annoo koleeraa damdaneessa qopheessuufi hojiirra oolchuun dameewwan dhimmi ilaallatu hunda walitti fiduufi hariiroo qindoomina to’annoo koleeraa bira darbee mala faayidaa guddaa qabuudha. Talaallii: Bara 2013tti global stockpile erga uumamee as talaalliin koleeraa afaaniin fudhatamu (OCV) miliyoona 50 ol ta’u duulaan bakka adda addaatti milkaa’inaan faayidaarra oolee jira. OCV meeshaa dabalataa tarkaanfiiwwan to’annoo koleeraa beekamoo irratti dabalataan fayyadudha. Bakka koleeraan baay’atuufi yeroo weeraraafi balaa tasaa sirnaan ilaalamuu qaba. Talaalliin Koleeraa afaaniin kennamu nagagaafi bu’a qabeessa, akkasumas akka meeshaa tokkootti saanduqa meeshaalee bishaan qulqulluu, wantoota qulqullinaaf oolaniifi qulqullina (WASH) of keessatti ken qabatu yoo ta’u, garuu tattaaffii yeroo dheeraa kanaaf akka riqicha murteessaatti tajaajila. Evidence: Waliigala: Koleeraan dhukkuba garaa kaasaa cimaa nyaata ykn bishaan baakteeriyaa Vibrio cholerae jedhamuun faalame nyaachuu ykn dhuguun dhufudha. Koleeraan ammayyuu fayyaa hawaasaaf sodaa guddaa addunyaa ta’ee kan jiru yoo ta’u, walqixxummaafi misoomni dhabamuu agarsiisa. Claim: Naannolee ho’a qilleensaa qaban keessatti, sababa rooba cimaatiin lolaafi maddeen bishaanii faalamuun dhibeewwan bishaaniin daddarban babal’isuu danda’u. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or unrelated):
Not_Enough_Information
health_afrifact_data_health_325_oromo_train_with
Evidence-Based Fact Checking Role: You are a professional fact checker responsible for verifying factual claims. Objective: Assess the relationship between a claim and the provided evidence by determining whether the evidence supports the claim, contradicts it, or does not provide enough information to make a determination. Constraints: - Use only the evidence provided below. - Do not rely on prior knowledge, assumptions, or external information. - If the evidence does not clearly support or contradict the claim, select Not_Enough_Information. Document: Koleeraa Waliigala: Koleeraan dhukkuba garaa kaasaa cimaa nyaata ykn bishaan baakteeriyaa Vibrio cholerae jedhamuun faalame nyaachuu ykn dhuguun dhufudha. Koleeraan ammayyuu fayyaa hawaasaaf sodaa guddaa addunyaa ta’ee kan jiru yoo ta’u, walqixxummaafi misoomni dhabamuu agarsiisa. Qorattoonni akka tilmaamanitti waggaa waggaan dhukkuba koleeraan namoonni qabaman miiliyoona 1.3 hanga 4.0, akkasumas akka addunyaatti namoonni 21,000 hanga 143,000 sababa dhibee kanaan du'u. Koleeraan dhukkuba baay’ee hamaa ta’eefi bishaan nama teessisu, bishaan qaama keessaa fixuun nama dararudha. Namni tokko nyaata faalame erga nyaatee booda sa'aatii 12 hanga guyyaa 5 gidduutti mallattoo dhukkuba kanaa agarsiisuu danda’a. Koleeraan daa’immaniifi ga’eessota kan miidhu yoo ta’u, yeroon yaalamuu baannaan sa’aatii muraasa keessatti ajjeesuu danda’a. Namoonni dhukkuba Vibrio cholerae n qabaman baay'een isaanii mallattoo tokkollee hin agarsiisan, baakteeriyaan kun seenee guyyoota 1-10f faesce isaanii keessa jiraata. Kana jechuun baakteeriyaan kun naannootti dhangala’uun namoota biroo faaluu danda’a jechuudha. Dhukkubni koleeraa yeroo baay’ee tilmaamamuufi ittifamuu ni danda’a. Bakka bishaan qulqulluufi meeshaalee qulqullinaa, akkasumas hojiiwwan qulqullinaa ummata hundaaf dhiyaatettiifi qulqullinni itti fufinsa qabu jirutti dhabamsiisuun ni danda’ama. Ittisaafi to’annoo Tarkaanfiiwwan ittisa dhukkuba koleeraa ummata tajaajila bu’uuraa hin arganneef bishaan qulqulluufi qulqullina sirrii ta’e dhiyeessuu, akkasumas talaallii Koleeraa afaaniin kennuu kan dabalatudha. Barnoonni fayyaafi qulqullina nyaataa gaariinis murteessaadha. Hawaasni qulqullina bu’uuraa akka amaleeffatu yaadachiifamuu qaba. Isaanis yeroo hunda saamunaadhaan harka dhiqachuufi nyaata tuquu ykn nyaachuun dura saamunaadhaan dhiqachuu, akkasumas nyaata ofeeggannoon qulqullinaan qopheessuufi kunuunsuu kan dabalatudha. Sirna hordoffiifi akeekkachiisa dursaa cimsuun namoonni jalqaba qabaman akka adda baafamaniifi tarkaanfiiwwan to’annoo saffisaan hojiirra akka oolan taasisuun tarkaanfiiwwan barbaachisoodha. Koleeraa ittisuufi to’achuun damee fayyaatiin qofa kan danda’amu osoo hin ta’iin dameelee biroo waliin qindoominaan waliin hojjechuun murteessaadha. Karoora to’annoo koleeraa damdaneessa qopheessuufi hojiirra oolchuun dameewwan dhimmi ilaallatu hunda walitti fiduufi hariiroo qindoomina to’annoo koleeraa bira darbee mala faayidaa guddaa qabuudha. Talaallii: Bara 2013tti global stockpile erga uumamee as talaalliin koleeraa afaaniin fudhatamu (OCV) miliyoona 50 ol ta’u duulaan bakka adda addaatti milkaa’inaan faayidaarra oolee jira. OCV meeshaa dabalataa tarkaanfiiwwan to’annoo koleeraa beekamoo irratti dabalataan fayyadudha. Bakka koleeraan baay’atuufi yeroo weeraraafi balaa tasaa sirnaan ilaalamuu qaba. Talaalliin Koleeraa afaaniin kennamu nagagaafi bu’a qabeessa, akkasumas akka meeshaa tokkootti saanduqa meeshaalee bishaan qulqulluu, wantoota qulqullinaaf oolaniifi qulqullina (WASH) of keessatti ken qabatu yoo ta’u, garuu tattaaffii yeroo dheeraa kanaaf akka riqicha murteessaatti tajaajila. Claim: Naannolee ho’a qilleensaa qaban keessatti, sababa rooba cimaatiin lolaafi maddeen bishaanii faalamuun dhibeewwan bishaaniin daddarban babal’isuu danda’u. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Not_Enough_Information
health_afrifact_data_health_325_oromo_train_without
SYSTEM: You are a helpful assistant for automated fact-checking. Your task is to analyze the claims based on evidence USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Based only on the evidence provided below, Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not_Enough_Information for the given claim. ""Veracity"": ""Support, Refute, Not_Enough_Information"", ""Justification"": ""Detailed reasoning addressing clarity, relevance, consistency, and sufficiency of the evidence"", Definitions for Veracity labels: - Support: ""The claim is accurate and there’s nothing significant missing."" - Refute: ""The claim is inaccurate, contradicted by the evidence, or makes an incorrect assertion."" - Not_Enough_Information: ""The evidence is insufficient, unrelated, or does not provide enough relevant information to determine whether the claim is true or false."" Determine whether the claim is Supported, Refuted, or Not_Enough_Information based ONLY on the provided evidence. Document: Cholera Cholera chirwere chinokonzera manyoka zvakanyanya, chinokonzerwa nekudya kana kunwa mvura ine hutachiona hunonzi Vibrio cholerae. Cholera ichiri njodzi yepasi rose kune utano hweveruzhinji uye chiratidzo chekushaikwa kwekuenzana pamwe nekusimukira kwevanhu. Vatsvakurudzi vanofungidzira kuti pagore panowanikwa pakati pemiriyoni poindi tanhatu kusvika mamiriyoni mana ezviitiko zvecholera, uye kufa kwevanhu mathawusendi makumi maviri nerimwe kusvika zana nemakumi mana netatu emathawusendi pasi rose nekuda kwechirwere ichi. Cholera ihosha inokomba zvikuru inokonzeresa manyoka anonyanya kuyerera uye kupera mvura mumuviri kwakanyanya. Zvinotora pakati pemaawa gumi nemaviri kusvika mazuva mashanu kuti munhu aratidze zviratidzo mushure mekudya kana kunwa zvakasvibiswa. Cholera inobata vana nevakuru uye inogona kuuraya mumahawa mashoma kana isina kurapwa. Vanhu vakawanda vanotapukirwa neVibrio cholerae havaratidzi zviratidzo, kunyange zvazvo mabhakitiriya acho anoramba ari mutsvina yavo kwemazuva poshi kusvika gumi mushure mekutapukirwa. Izvi zvinoreva kuti mabhakitiriya anobuda zvakare mumarara, achigona kutapurira vamwe vanhu. Cholera inowanzo fungidzirika uye inodziviririka. Inogona kubviswa zvachose kana vanhu vose vakawana mvura yakachena, nzvimbo dzine hutsanana, uye vachichengeta tsika dzehutsanana. Kudzivirira nekudzora Nzira dzekudzivirira cholera dzinosanganisira kupa vanhu mvura yakachena, hutsanana hwakakwana kune vasina mukana wezvikwanisiro izvi, pamwe nekubaiwa majekiseni eOral Cholera Vaccine. Dzidziso ine chekuita nehutano uye kuchengetedza chikafu yakakosha zvikuru. Nharaunda dzinofanira kurangaridzwa nezve maitiro ehutsanana. Izvi zvinosanganisira kugeza maoko nesipo mushure mekuzviita uye usati wabata kana kudya chikafu, pamwe nekubika uye kuchengetedza chikafu zvakanaka. Kusimbisa nzira dzekuongorora nekuyambira pakutanga kwakakosha kuti zvionekwe nekukasika kana chirwere chichangotanga, uye kudzora kuitwe nekukurumidza. Kudzivirira uye kudzora cholera kunoda kubatanidzwa kwemapoka akawanda kwete ehutano chete, asiwo ezvimwe zvikamu pasi rose. Kugadzira nekuisa pamutemo zvirongwa zvinosanganisa zvikamu zvakasiyana kunobatsira kubatanidza mapoka ese ane chekuita nekudzora chirwere ichi uye kuvaka nzira dzekukurukurirana uye kubatana dzinobatsira kunze kwecholera chete. Oral Cholera Vaccine ishoko rinoshandiswa sechishandiso chekuwedzera pamaitiro echinyakare ekudzora cholera. Unofanira kufungwa uye kushandiswa nguva dzose munzvimbo dzinowanzo bata cholera pamwe panguva dzekupararira kwechirwere kana mamiriro ezvinhu ekukurumidzira. Zvinofanira kufungidzirwa zvine hurongwa munzvimbo dzinogara dzine cholera pamwe chete nenguva dzinenge dzine kuputika kwehosha kana mamiriro ekukurumidzira. Majekiseni eOCV akachengeteka uye anoshanda zvakanaka, uye chikamu chimwe chete chezvishandiso zvikuru zvinobatanidza mvura yakachena, hutsanana, uye kuchengetedzwa kwehutsanana (WASH), asi anobatsira sechibatiso chakakosha panguva yekuvaka nzira dzenguva refu dzekuchengetedza hutsanana uye mvura yakachena. Evidence: Cholera chirwere chinokonzera manyoka zvakanyanya, chinokonzerwa nekudya kana kunwa mvura ine hutachiona hunonzi Vibrio cholerae. Cholera ichiri njodzi yepasi rose kune utano hweveruzhinji uye chiratidzo chekushaikwa kwekuenzana pamwe nekusimukira kwevanhu. Claim: Munzvimbo dzemasango dzinonaya samare, kunaisa kwemvura kunowedzera kuwanikwa kwezvirwere zvinowanikwa mumvura kubudikidza nemafashamu uye nekusvibiswa kwemvura yakachena. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or unrelated):
Not_Enough_Information
health_afrifact_data_health_325_shona_train_with
SYSTEM: You are a helpful assistant for automated fact-checking. Your task is to analyze the claims based without evidence USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not_Enough_Information for the given claim. ""Veracity"": ""Support, Refute, Not_Enough_Information"", ""Justification"": ""Detailed reasoning addressing clarity, relevance, consistency, and sufficiency of the evidence"", Definitions for Veracity labels: - Support: ""The claim is accurate and there’s nothing significant missing."" - Refute: ""The claim is inaccurate, contradicted by the evidence, or makes an incorrect assertion."" - Not_Enough_Information: ""The evidence is insufficient, unrelated, or does not provide enough relevant information to determine whether the claim is true or false."" Determine whether the claim is Supported, Refuted, or Not_Enough_Information based ONLY on the provided Document. Document: Cholera Cholera chirwere chinokonzera manyoka zvakanyanya, chinokonzerwa nekudya kana kunwa mvura ine hutachiona hunonzi Vibrio cholerae. Cholera ichiri njodzi yepasi rose kune utano hweveruzhinji uye chiratidzo chekushaikwa kwekuenzana pamwe nekusimukira kwevanhu. Vatsvakurudzi vanofungidzira kuti pagore panowanikwa pakati pemiriyoni poindi tanhatu kusvika mamiriyoni mana ezviitiko zvecholera, uye kufa kwevanhu mathawusendi makumi maviri nerimwe kusvika zana nemakumi mana netatu emathawusendi pasi rose nekuda kwechirwere ichi. Cholera ihosha inokomba zvikuru inokonzeresa manyoka anonyanya kuyerera uye kupera mvura mumuviri kwakanyanya. Zvinotora pakati pemaawa gumi nemaviri kusvika mazuva mashanu kuti munhu aratidze zviratidzo mushure mekudya kana kunwa zvakasvibiswa. Cholera inobata vana nevakuru uye inogona kuuraya mumahawa mashoma kana isina kurapwa. Vanhu vakawanda vanotapukirwa neVibrio cholerae havaratidzi zviratidzo, kunyange zvazvo mabhakitiriya acho anoramba ari mutsvina yavo kwemazuva poshi kusvika gumi mushure mekutapukirwa. Izvi zvinoreva kuti mabhakitiriya anobuda zvakare mumarara, achigona kutapurira vamwe vanhu. Cholera inowanzo fungidzirika uye inodziviririka. Inogona kubviswa zvachose kana vanhu vose vakawana mvura yakachena, nzvimbo dzine hutsanana, uye vachichengeta tsika dzehutsanana. Kudzivirira nekudzora Nzira dzekudzivirira cholera dzinosanganisira kupa vanhu mvura yakachena, hutsanana hwakakwana kune vasina mukana wezvikwanisiro izvi, pamwe nekubaiwa majekiseni eOral Cholera Vaccine. Dzidziso ine chekuita nehutano uye kuchengetedza chikafu yakakosha zvikuru. Nharaunda dzinofanira kurangaridzwa nezve maitiro ehutsanana. Izvi zvinosanganisira kugeza maoko nesipo mushure mekuzviita uye usati wabata kana kudya chikafu, pamwe nekubika uye kuchengetedza chikafu zvakanaka. Kusimbisa nzira dzekuongorora nekuyambira pakutanga kwakakosha kuti zvionekwe nekukasika kana chirwere chichangotanga, uye kudzora kuitwe nekukurumidza. Kudzivirira uye kudzora cholera kunoda kubatanidzwa kwemapoka akawanda kwete ehutano chete, asiwo ezvimwe zvikamu pasi rose. Kugadzira nekuisa pamutemo zvirongwa zvinosanganisa zvikamu zvakasiyana kunobatsira kubatanidza mapoka ese ane chekuita nekudzora chirwere ichi uye kuvaka nzira dzekukurukurirana uye kubatana dzinobatsira kunze kwecholera chete. Oral Cholera Vaccine ishoko rinoshandiswa sechishandiso chekuwedzera pamaitiro echinyakare ekudzora cholera. Unofanira kufungwa uye kushandiswa nguva dzose munzvimbo dzinowanzo bata cholera pamwe panguva dzekupararira kwechirwere kana mamiriro ezvinhu ekukurumidzira. Zvinofanira kufungidzirwa zvine hurongwa munzvimbo dzinogara dzine cholera pamwe chete nenguva dzinenge dzine kuputika kwehosha kana mamiriro ekukurumidzira. Majekiseni eOCV akachengeteka uye anoshanda zvakanaka, uye chikamu chimwe chete chezvishandiso zvikuru zvinobatanidza mvura yakachena, hutsanana, uye kuchengetedzwa kwehutsanana (WASH), asi anobatsira sechibatiso chakakosha panguva yekuvaka nzira dzenguva refu dzekuchengetedza hutsanana uye mvura yakachena. Claim: Munzvimbo dzemasango dzinonaya samare, kunaisa kwemvura kunowedzera kuwanikwa kwezvirwere zvinowanikwa mumvura kubudikidza nemafashamu uye nekusvibiswa kwemvura yakachena. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or unrelated):
Not_Enough_Information
health_afrifact_data_health_325_shona_train_without
SYSTEM: You are a helpful assistant for automated fact-checking. Your task is to analyze the claims based on evidence USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Based only on the evidence provided below, Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not_Enough_Information for the given claim. ""Veracity"": ""Support, Refute, Not_Enough_Information"", ""Justification"": ""Detailed reasoning addressing clarity, relevance, consistency, and sufficiency of the evidence"", Definitions for Veracity labels: - Support: ""The claim is accurate and there’s nothing significant missing."" - Refute: ""The claim is inaccurate, contradicted by the evidence, or makes an incorrect assertion."" - Not_Enough_Information: ""The evidence is insufficient, unrelated, or does not provide enough relevant information to determine whether the claim is true or false."" Determine whether the claim is Supported, Refuted, or Not_Enough_Information based ONLY on the provided evidence. Document: Kipindupindu Muhtasari: Kipindupindu ni ugonjwa wa kuharisha unaosababishwa na kula au kunywa chakula au maji ambayo yana bakteria aina ya Vibrio cholera. Kipindupindu bado ni tishio la kimataifa kwa afya ya umma na ni kiashirio cha ukosefu usawa na ukosefu wa maendeleo ya kijamii. Watafiti wamekadiria kuwa kila mwaka, kuna visa milioni 1.3 hadi 4.0 vya kipundupindu, na vifo 21,000 hadi 143,000 ulmwenguni kote kutokana na maambukizi. Kipindupindu ni ugonjwa mbaya sana ambao unaweza kusababisha kuharisha maji papo hapo na upungufu wa maji mwilini. Inachukua kati ya saa 12 na siku 5 kwa mtu kuonyesha dalili baada ya kula chakula au maji machafu. Kipindupindu huathiri watoto na watu wazima na inaweza kuua ndani ya muda mfupi kama haitotibiwa. Watu wengi walioambukizwa Vibrio cholera hawana dalili zozote, ingawa bazkteria huwa kwenye kinyesi kwa siku 1-10 baada ya kuambukizwa. Hii inamaanisha kuwa bakteria hutupwa tena kwenye mazingira, na kuwaambukiza watu wengine. Mara nyingi kipindupindu kinaweza kutibika na kuzuilika. Hatimaye inaweza kuondolewa pale ambapo upatikanaji wa maji safi na vifaa vya usafi wa mazingira, pamoja na mazoea bora ya usafi, yanahakikishwa na kudumishwa kwa wakazi wote. Kuzuia na kudhibiti. Hatua za kuzuia ugonjwa wa kipindupindu mara nyingi hujumuisha kutoa maji safi na usafi wa mazingira kwa watu ambao bado hawajapata huduma za kimsingi, pamoja na Chanjo ya Kipindupindu ya kunywa. Elimu ya afya na usafi bora wa chakula pia ni muhimu. Jamii zinapaswa kukumbushwa juu ya tabia za kimsingi za usafi. Hizi ni pamoja na kunawa mikono kila wakati kwa sabuni baada ya kujisaidia na kabla ya kushika chakula au kula, pamoja na maandalizi salama na uhifadhi wa chakula. Kuimarisha mifumo ya ufuatiliaji na tahadhari za mapema ni hatua muhimu ili kuruhusu ugunduzi wa kesi za kwanza katika mlipuko na kuweka hatua za udhibiti haraka iwezekanavyo. Kuzuia na kudhibiti kipindupindu kunahitaji uingiliaji kati zaidi ya sekta ya afya na ni muhimu kushirikiana na washirika katika sekta nyinginezo. Utayarishaji na utekelezaji wa mipango ya sekta mbalimbali ya kudhibiti kipindupindu ni utaratibu mzuri wa kuleta pamoja sekta zote zinazohusika, na kutengeneza njia za mawasiliano na uratibu ambazo ni muhimu zaidi ya udhibiti wa kipindupindu. Chanjo: Tangu kuundwa kwa hifadhi ya kimataifa mwaka 2013, zaidi ya dozi milioni 50 za chanjo ya Oral Cholera (OCV) zimetumika kwa mafanikio katika mazingira mbalimbali kupitia kampeni kubwa. OCV ni zana ambayo hutumiwa pamoja na hatua za kudhibiti kipindupindu. Inapaswa kuzingatiwa kwa utaratibu katika maeneo ambayo ni hatari kwa kipindupindu na vile vile wakati wa mlipuko wa dharura. OCV ni salama na yenye ufanisi na ni chombo kimoja tu kwenye kisanduku cha zana kikubwa zaidi ambacho kinajumuisha maji salama, usafi wa mazingira, na usafi endelevu (WASH), lakini hutumika kama daraja muhimu kwa juhudi hizi za muda mrefu. Evidence: Muhtasari: Kipindupindu ni ugonjwa wa kuharisha unaosababishwa na kula au kunywa chakula au maji ambayo yana bakteria aina ya Vibrio cholera. Kipindupindu bado ni tishio la kimataifa kwa afya ya umma na ni kiashirio cha ukosefu usawa na ukosefu wa maendeleo ya kijamii. Claim: "Katika kanda ya kitropiki mvua kubwa inaweza kuongeza hatari ya magonjwa yanayotokana na maji kwa sababu ya mafuriko na uchafuzi wa vyanzo vya maji." Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or unrelated):
Not_Enough_Information
health_afrifact_data_health_325_swahili_train_with
SYSTEM: You are a helpful assistant for automated fact-checking. Your task is to analyze the claims based without evidence USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not_Enough_Information for the given claim. ""Veracity"": ""Support, Refute, Not_Enough_Information"", ""Justification"": ""Detailed reasoning addressing clarity, relevance, consistency, and sufficiency of the evidence"", Definitions for Veracity labels: - Support: ""The claim is accurate and there’s nothing significant missing."" - Refute: ""The claim is inaccurate, contradicted by the evidence, or makes an incorrect assertion."" - Not_Enough_Information: ""The evidence is insufficient, unrelated, or does not provide enough relevant information to determine whether the claim is true or false."" Determine whether the claim is Supported, Refuted, or Not_Enough_Information based ONLY on the provided Document. Document: Kipindupindu Muhtasari: Kipindupindu ni ugonjwa wa kuharisha unaosababishwa na kula au kunywa chakula au maji ambayo yana bakteria aina ya Vibrio cholera. Kipindupindu bado ni tishio la kimataifa kwa afya ya umma na ni kiashirio cha ukosefu usawa na ukosefu wa maendeleo ya kijamii. Watafiti wamekadiria kuwa kila mwaka, kuna visa milioni 1.3 hadi 4.0 vya kipundupindu, na vifo 21,000 hadi 143,000 ulmwenguni kote kutokana na maambukizi. Kipindupindu ni ugonjwa mbaya sana ambao unaweza kusababisha kuharisha maji papo hapo na upungufu wa maji mwilini. Inachukua kati ya saa 12 na siku 5 kwa mtu kuonyesha dalili baada ya kula chakula au maji machafu. Kipindupindu huathiri watoto na watu wazima na inaweza kuua ndani ya muda mfupi kama haitotibiwa. Watu wengi walioambukizwa Vibrio cholera hawana dalili zozote, ingawa bazkteria huwa kwenye kinyesi kwa siku 1-10 baada ya kuambukizwa. Hii inamaanisha kuwa bakteria hutupwa tena kwenye mazingira, na kuwaambukiza watu wengine. Mara nyingi kipindupindu kinaweza kutibika na kuzuilika. Hatimaye inaweza kuondolewa pale ambapo upatikanaji wa maji safi na vifaa vya usafi wa mazingira, pamoja na mazoea bora ya usafi, yanahakikishwa na kudumishwa kwa wakazi wote. Kuzuia na kudhibiti. Hatua za kuzuia ugonjwa wa kipindupindu mara nyingi hujumuisha kutoa maji safi na usafi wa mazingira kwa watu ambao bado hawajapata huduma za kimsingi, pamoja na Chanjo ya Kipindupindu ya kunywa. Elimu ya afya na usafi bora wa chakula pia ni muhimu. Jamii zinapaswa kukumbushwa juu ya tabia za kimsingi za usafi. Hizi ni pamoja na kunawa mikono kila wakati kwa sabuni baada ya kujisaidia na kabla ya kushika chakula au kula, pamoja na maandalizi salama na uhifadhi wa chakula. Kuimarisha mifumo ya ufuatiliaji na tahadhari za mapema ni hatua muhimu ili kuruhusu ugunduzi wa kesi za kwanza katika mlipuko na kuweka hatua za udhibiti haraka iwezekanavyo. Kuzuia na kudhibiti kipindupindu kunahitaji uingiliaji kati zaidi ya sekta ya afya na ni muhimu kushirikiana na washirika katika sekta nyinginezo. Utayarishaji na utekelezaji wa mipango ya sekta mbalimbali ya kudhibiti kipindupindu ni utaratibu mzuri wa kuleta pamoja sekta zote zinazohusika, na kutengeneza njia za mawasiliano na uratibu ambazo ni muhimu zaidi ya udhibiti wa kipindupindu. Chanjo: Tangu kuundwa kwa hifadhi ya kimataifa mwaka 2013, zaidi ya dozi milioni 50 za chanjo ya Oral Cholera (OCV) zimetumika kwa mafanikio katika mazingira mbalimbali kupitia kampeni kubwa. OCV ni zana ambayo hutumiwa pamoja na hatua za kudhibiti kipindupindu. Inapaswa kuzingatiwa kwa utaratibu katika maeneo ambayo ni hatari kwa kipindupindu na vile vile wakati wa mlipuko wa dharura. OCV ni salama na yenye ufanisi na ni chombo kimoja tu kwenye kisanduku cha zana kikubwa zaidi ambacho kinajumuisha maji salama, usafi wa mazingira, na usafi endelevu (WASH), lakini hutumika kama daraja muhimu kwa juhudi hizi za muda mrefu. Claim: "Katika kanda ya kitropiki mvua kubwa inaweza kuongeza hatari ya magonjwa yanayotokana na maji kwa sababu ya mafuriko na uchafuzi wa vyanzo vya maji." Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or unrelated):
Not_Enough_Information
health_afrifact_data_health_325_swahili_train_without
Evidence-Based Fact Checking Role: You are a professional fact checker responsible for verifying factual claims. Objective: Assess the relationship between a claim and the provided evidence by determining whether the evidence supports the claim, contradicts it, or does not provide enough information to make a determination. Constraints: - Use only the evidence provided below. - Do not rely on prior knowledge, assumptions, or external information. - If the evidence does not clearly support or contradict the claim, select Not_Enough_Information. Document: Àrùn onígbá méjì Ìsọníṣokí: Àrùn onígbá méjì jẹ́ àìsàn tó máa ń ṣẹlẹ̀ nípa jíjẹ tàbí mímu oúnjẹ tàbí omi tó ti lọ́wọ́ bacterium Vibrio cholera nínú. Àrùn onígbá méjì ṣì jẹ́ ìpèníjà fún ìlera gbogbo àgbáyé ó sì jẹ́ ohun ìṣà fihàn àìdọ́gba àti àìsí ìdàgbàsókè àwùjọ. Àwọn olùwádìí tí ṣe àkójọ pé ní gbogbo ọdún, àwọn bíi ìṣẹ̀lẹ̀ àrùn onígbá méjì mílíọ̀nù 1.3 sí 4.0, àti ikú 21 000 sí 143 000 káàkiri àgbáyé látàrí àkóràn. Àrùn onígbá méjì jẹ́ àrùn tó burú jáì tó lè fa ìgbẹ́ olómi tó nira pẹ̀lú àìsí omi lára. Ó máa ń gba bíi wákàtí 12 àti ọjọ́ 5 kí ènìyàn tó ní àwọn àfihàn lẹ́yìn tó bá ti jẹ tàbí mú omi àti oúnjẹ tó ti dọ̀tí. Àrùn onígbá méjì máa ń kọlu ọmọdé àti àgbà ó sì le ṣekú pani láàrín wákàtí bí kò bá sí ìtọ́jú. Ọ̀pọ̀ ènìyàn tó máa ń kojú Vibrio cholerae kìí ní àmì àfihàn kankan, bí ó ti ilẹ̀ jẹ́ pé àwọn kòkòrò baktéríà náà máa ń wà nínú ìgbẹ́ wọn fún bí ọjọ́ 1-10 lẹ́yìn àkóràn. Èyí tú mọ̀ sí pé n kòkòrò baktéríà máa ń padà sí àyíká, èyí tó sì ń ṣe àkóbá fún àwọn ẹlòmíràn. Àrùn onígbá méjì ṣeé mọ̀ ní kíákíá ó sì ṣeé dènà. Ó ṣeé parun pátápátá níbi tí àǹfààní sí omi tó mọ geere bá wà àti àwọn ohun èlò fún ìtọ́jú àyíká, àti àwọn ìlànà ìmọ́tótó, wá dájú tí ó sì ń tẹ̀síwájú fún gbogbo iye ènìyàn tó wà. Ìdènà àti Ìṣàkóso Àwọn ìlànà fún ìdènà àrùn onígbá méjì pàápàá ní pípèsè omi tó mọ́ àti ìtọ́jú àyíká tó péye fún àwọn ènìyàn tí kò tíì ní àǹfààní sí àwọn ohun amáyé dẹrùn, àti abẹ́rẹ́ àjẹsára pẹ̀lú abẹ́rẹ́ ẹnu fún àrùn onígbá méjì. Ìmọ̀ ẹ̀kọ́ nípa ìlera àti ìmọ́tótó oúnjẹ gidi náà jẹ́ pàtàkì. Àwọn àwùjọ yẹ kó ní ìrántí àwọn ìwà ìmọ́tótó tó jẹ́ gbòógì. Àwọn ni ìwọ̀nyí èrò láti máa fọwọ́ déédéé pẹ̀lú Ọṣẹ lẹ́yìn tí wọ́n bá ṣe ìgbọ̀sẹ̀ tán àti wí pé kí wọ́n tó fọwọ́ sí oúnjẹ tàbí bẹ̀rẹ̀ sí ní jẹun, àti ọ̀nà tí kò méwu lọ́wọ́ láti pèsè àti láti tọ́jú oúnjẹ. Ríró ṣíṣọ́ àti ètò ìkìlọ̀ kíákíá lágbára jẹ́ àwọn ọ̀nà pàtàkì láti ṣe àwárí àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ àkọ́kọ́ ìtànkáẹ̀ àrùn àti láti fi sí pò àwọn ìlànà láti ṣe àmójútó ní kíákíá. Dídènà àti ṣíṣe àmójútó àrùn onígbá méjì nílò àwọn ọ̀nà àbáyọ tayọ tí ẹ̀ka ètò ìlera èyí sì ṣe kókó láti ní ìfọwọ́sowọ́pọ̀ pẹ̀lú àwọn alábàṣiṣẹ́ káàkiri àwọn ẹ̀ka mìíràn. Ìdàgbàsókè àti ìmúṣẹ àwọn ìlọ́po ẹ̀ka àrùn onígbá méjì ètò ìṣàmójútò jẹ́ ọgbọ́n tó wúlò láti mú papọ̀ gbogbo àwọn ẹ̀ka tí ó yẹ, àti láti ṣètò òpónà ìbánisọ̀rọ̀ àti láti ṣe àkóso tó yááyì tayọ ìṣàkóso àrùn onígbá méjì. Àwọn abẹ́rẹ́ àjẹ́sára: láti ṣẹ̀dá àwọn ohun èlò sí ìpamọ́ ní 2013, ju mílíọ̀nù 50 lọ àwọn ìwọ̀n lílò abẹ́rẹ́ ẹnu fún àrùn onígbà méjì (OCV) ni wọ́n ti lò pẹ̀lú àṣeyọrí ní oríṣi ẹ̀ka látàrí ìpolongo ọlọ́pọ̀ èrò. OCV jẹ́ ohun èlò fún àfikún àwọn ìlànà fún ṣíṣe àmójútó àrùn onígbá méjì lọ́nà ọ̀tọ̀. Ìfiyèsí tó gbọgbọ̀n yẹ kó wà nínú àti àrùn onígbá méjì tó wọ́pọ̀ ní agbègbè kan àti nígbà ìtànkálẹ̀ àti ìṣẹ̀lẹ̀ òjijì. Ààbò wà nínú OCV ó sì ṣiṣẹ́ dáadáa ó sì tún jẹ́ ohun èlò kan nínú àkójọ ohun èlò tó ní omi tí kò méwu lọ́wọ́, ìtọ́jú àyíká, àti ìmọ́tótó (WASH) tó lè máa tẹ̀síwájú, ṣùgbọ́n tí ó dúró gẹ́gẹ́ bí àsopọ̀ fún àwọn Ìgbésẹ̀ ọlọ́jọ gbọọrọ́. Evidence: Ìsọníṣokí: Àrùn onígbá méjì jẹ́ àìsàn tó máa ń ṣẹlẹ̀ nípa jíjẹ tàbí mímu oúnjẹ tàbí omi tó ti lọ́wọ́ bacterium Vibrio cholera nínú. Àrùn onígbá méjì ṣì jẹ́ ìpèníjà fún ìlera gbogbo àgbáyé ó sì jẹ́ ohun ìṣà fihàn àìdọ́gba àti àìsí ìdàgbàsókè àwùjọ. Claim: Ní àwọn agbègbè tí ó gbóná, òjò rírọ̀ lè mú àlékún bá àwọn àrùn tí à ń kó lára omi látàrí àgbàrá àti èérí tí ó kó wọ àwọn orísun omi. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Not_Enough_Information
health_afrifact_data_health_325_yoruba_train_with
SYSTEM: You are a helpful assistant for Multilingual Evidence-Centered Fact Verification. Your task is to analyze the claims based Documents Provided USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not Enough Information for the given claim. Role: You are an independent fact checker tasked with evaluating factual claims in linguistically diverse settings. Objective: Determine the factual status of a claim by interpreting the provided evidence, which may appear in different languages or linguistic varieties, and deciding whether the evidence confirms the claim, contradicts it, or fails to address it. Constraints: - Base your judgment exclusively on the evidence provided, irrespective of language or linguistic variation. - Do not use background knowledge, assumptions, or external sources. - If the evidence does not directly confirm or contradict the claim, choose Not_Enough_Information. Document: Àrùn onígbá méjì Ìsọníṣokí: Àrùn onígbá méjì jẹ́ àìsàn tó máa ń ṣẹlẹ̀ nípa jíjẹ tàbí mímu oúnjẹ tàbí omi tó ti lọ́wọ́ bacterium Vibrio cholera nínú. Àrùn onígbá méjì ṣì jẹ́ ìpèníjà fún ìlera gbogbo àgbáyé ó sì jẹ́ ohun ìṣà fihàn àìdọ́gba àti àìsí ìdàgbàsókè àwùjọ. Àwọn olùwádìí tí ṣe àkójọ pé ní gbogbo ọdún, àwọn bíi ìṣẹ̀lẹ̀ àrùn onígbá méjì mílíọ̀nù 1.3 sí 4.0, àti ikú 21 000 sí 143 000 káàkiri àgbáyé látàrí àkóràn. Àrùn onígbá méjì jẹ́ àrùn tó burú jáì tó lè fa ìgbẹ́ olómi tó nira pẹ̀lú àìsí omi lára. Ó máa ń gba bíi wákàtí 12 àti ọjọ́ 5 kí ènìyàn tó ní àwọn àfihàn lẹ́yìn tó bá ti jẹ tàbí mú omi àti oúnjẹ tó ti dọ̀tí. Àrùn onígbá méjì máa ń kọlu ọmọdé àti àgbà ó sì le ṣekú pani láàrín wákàtí bí kò bá sí ìtọ́jú. Ọ̀pọ̀ ènìyàn tó máa ń kojú Vibrio cholerae kìí ní àmì àfihàn kankan, bí ó ti ilẹ̀ jẹ́ pé àwọn kòkòrò baktéríà náà máa ń wà nínú ìgbẹ́ wọn fún bí ọjọ́ 1-10 lẹ́yìn àkóràn. Èyí tú mọ̀ sí pé n kòkòrò baktéríà máa ń padà sí àyíká, èyí tó sì ń ṣe àkóbá fún àwọn ẹlòmíràn. Àrùn onígbá méjì ṣeé mọ̀ ní kíákíá ó sì ṣeé dènà. Ó ṣeé parun pátápátá níbi tí àǹfààní sí omi tó mọ geere bá wà àti àwọn ohun èlò fún ìtọ́jú àyíká, àti àwọn ìlànà ìmọ́tótó, wá dájú tí ó sì ń tẹ̀síwájú fún gbogbo iye ènìyàn tó wà. Ìdènà àti Ìṣàkóso Àwọn ìlànà fún ìdènà àrùn onígbá méjì pàápàá ní pípèsè omi tó mọ́ àti ìtọ́jú àyíká tó péye fún àwọn ènìyàn tí kò tíì ní àǹfààní sí àwọn ohun amáyé dẹrùn, àti abẹ́rẹ́ àjẹsára pẹ̀lú abẹ́rẹ́ ẹnu fún àrùn onígbá méjì. Ìmọ̀ ẹ̀kọ́ nípa ìlera àti ìmọ́tótó oúnjẹ gidi náà jẹ́ pàtàkì. Àwọn àwùjọ yẹ kó ní ìrántí àwọn ìwà ìmọ́tótó tó jẹ́ gbòógì. Àwọn ni ìwọ̀nyí èrò láti máa fọwọ́ déédéé pẹ̀lú Ọṣẹ lẹ́yìn tí wọ́n bá ṣe ìgbọ̀sẹ̀ tán àti wí pé kí wọ́n tó fọwọ́ sí oúnjẹ tàbí bẹ̀rẹ̀ sí ní jẹun, àti ọ̀nà tí kò méwu lọ́wọ́ láti pèsè àti láti tọ́jú oúnjẹ. Ríró ṣíṣọ́ àti ètò ìkìlọ̀ kíákíá lágbára jẹ́ àwọn ọ̀nà pàtàkì láti ṣe àwárí àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ àkọ́kọ́ ìtànkáẹ̀ àrùn àti láti fi sí pò àwọn ìlànà láti ṣe àmójútó ní kíákíá. Dídènà àti ṣíṣe àmójútó àrùn onígbá méjì nílò àwọn ọ̀nà àbáyọ tayọ tí ẹ̀ka ètò ìlera èyí sì ṣe kókó láti ní ìfọwọ́sowọ́pọ̀ pẹ̀lú àwọn alábàṣiṣẹ́ káàkiri àwọn ẹ̀ka mìíràn. Ìdàgbàsókè àti ìmúṣẹ àwọn ìlọ́po ẹ̀ka àrùn onígbá méjì ètò ìṣàmójútò jẹ́ ọgbọ́n tó wúlò láti mú papọ̀ gbogbo àwọn ẹ̀ka tí ó yẹ, àti láti ṣètò òpónà ìbánisọ̀rọ̀ àti láti ṣe àkóso tó yááyì tayọ ìṣàkóso àrùn onígbá méjì. Àwọn abẹ́rẹ́ àjẹ́sára: láti ṣẹ̀dá àwọn ohun èlò sí ìpamọ́ ní 2013, ju mílíọ̀nù 50 lọ àwọn ìwọ̀n lílò abẹ́rẹ́ ẹnu fún àrùn onígbà méjì (OCV) ni wọ́n ti lò pẹ̀lú àṣeyọrí ní oríṣi ẹ̀ka látàrí ìpolongo ọlọ́pọ̀ èrò. OCV jẹ́ ohun èlò fún àfikún àwọn ìlànà fún ṣíṣe àmójútó àrùn onígbá méjì lọ́nà ọ̀tọ̀. Ìfiyèsí tó gbọgbọ̀n yẹ kó wà nínú àti àrùn onígbá méjì tó wọ́pọ̀ ní agbègbè kan àti nígbà ìtànkálẹ̀ àti ìṣẹ̀lẹ̀ òjijì. Ààbò wà nínú OCV ó sì ṣiṣẹ́ dáadáa ó sì tún jẹ́ ohun èlò kan nínú àkójọ ohun èlò tó ní omi tí kò méwu lọ́wọ́, ìtọ́jú àyíká, àti ìmọ́tótó (WASH) tó lè máa tẹ̀síwájú, ṣùgbọ́n tí ó dúró gẹ́gẹ́ bí àsopọ̀ fún àwọn Ìgbésẹ̀ ọlọ́jọ gbọọrọ́. Claim: Ní àwọn agbègbè tí ó gbóná, òjò rírọ̀ lè mú àlékún bá àwọn àrùn tí à ń kó lára omi látàrí àgbàrá àti èérí tí ó kó wọ àwọn orísun omi. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Not_Enough_Information
health_afrifact_data_health_325_yoruba_train_without
SYSTEM: You are a helpful assistant for Multilingual Evidence-Centered Fact Verification. Your task is to analyze the claims based with evidences USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Based only on the evidence provided below, determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not Enough Information for the given claim. Role: You are an independent fact checker tasked with evaluating factual claims in linguistically diverse settings. Objective: Determine the factual status of a claim by interpreting the provided evidence, which may appear in different languages or linguistic varieties, and deciding whether the evidence confirms the claim, contradicts it, or fails to address it. Constraints: - Base your judgment exclusively on the evidence provided, irrespective of language or linguistic variation. - Do not use background knowledge, assumptions, or external sources. - If the evidence does not directly confirm or contradict the claim, choose Not_Enough_Information. Document: Cholera Overview: Cholera is an acute diarrhoeal infection caused by eating or drinking food or water that is contaminated with the bacterium Vibrio cholerae. Cholera remains a global threat to public health and is an indicator of inequity and lack of social development. Researchers have estimated that every year, there are 1.3 to 4.0 million cases of cholera, and 21 000 to 143 000 deaths worldwide due to the infection. Cholera is an extremely serious disease that can cause severe acute watery diarrhoea with severe dehydration. It takes between 12 hours and 5 days for a person to show symptoms after consuming contaminated food or water. Cholera affects both children and adults and can kill within hours if untreated. Most people infected with Vibrio cholerae do not develop any symptoms, although the bacteria are present in their faeces for 1-10 days after infection. This means the bacteria are shed back into the environment, potentially infecting other people. Cholera is often predictable and preventable. It can ultimately be eliminated where access to clean water and sanitation facilities, as well as good hygiene practices, are ensured and sustained for the whole population. Prevention and control Measures for the prevention of cholera mostly consist of providing clean water and proper sanitation to populations who do not yet have access to basic services, as well as vaccination with Oral Cholera Vaccines. Health education and good food hygiene are also essential. Communities should be reminded of basic hygienic behaviours. These include the need to always wash hands with soap after defecation and before handling food or eating, as well as safe preparation and conservation of food. Strengthening surveillance and early warning systems are important measures to allow detection of the first cases in an outbreak and to put in place control measures as quickly as possible. Preventing and controlling cholera requires interventions beyond the health sector and it is vital to engage with partners across other sectors. The development and implementation of multi-sectoral cholera control plans is a useful mechanism to bring together all relevant sectors, and forge lines of communication and coordination that are valuable beyond cholera control. Vaccines: Since the creation of the global stockpile in 2013, more than 50 million doses of Oral cholera vaccines (OCV) have been successfully used in various settings through mass campaigns. OCV is a tool that is used in addition to classic cholera control measures. It should be systematically considered in both endemic cholera hotspots as well as during outbreaks and emergencies. OCV are safe and effective and are just one tool in a much larger toolbox that includes sustainable safe water, sanitation, and hygiene (WASH), but serve as a critical bridge to these longer-term efforts. Evidence: Overview: Cholera is an acute diarrhoeal infection caused by eating or drinking food or water that is contaminated with the bacterium Vibrio cholerae. Claim: In tropical regions heavy rainfall can increase the risk of waterborne diseases due to flooding and contamination of water sources." Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Not_Enough_Information
health_afrifact_data_health_325_english_train_with
Evidence-Based Fact Checking Role: You are a professional fact checker responsible for verifying factual claims. Objective: Assess the relationship between a claim and the provided evidence by determining whether the evidence supports the claim, contradicts it, or does not provide enough information to make a determination. Constraints: - Use only the evidence provided below. - Do not rely on prior knowledge, assumptions, or external information. - If the evidence does not clearly support or contradict the claim, select Not_Enough_Information. Document: Cholera Overview: Cholera is an acute diarrhoeal infection caused by eating or drinking food or water that is contaminated with the bacterium Vibrio cholerae. Cholera remains a global threat to public health and is an indicator of inequity and lack of social development. Researchers have estimated that every year, there are 1.3 to 4.0 million cases of cholera, and 21 000 to 143 000 deaths worldwide due to the infection. Cholera is an extremely serious disease that can cause severe acute watery diarrhoea with severe dehydration. It takes between 12 hours and 5 days for a person to show symptoms after consuming contaminated food or water. Cholera affects both children and adults and can kill within hours if untreated. Most people infected with Vibrio cholerae do not develop any symptoms, although the bacteria are present in their faeces for 1-10 days after infection. This means the bacteria are shed back into the environment, potentially infecting other people. Cholera is often predictable and preventable. It can ultimately be eliminated where access to clean water and sanitation facilities, as well as good hygiene practices, are ensured and sustained for the whole population. Prevention and control Measures for the prevention of cholera mostly consist of providing clean water and proper sanitation to populations who do not yet have access to basic services, as well as vaccination with Oral Cholera Vaccines. Health education and good food hygiene are also essential. Communities should be reminded of basic hygienic behaviours. These include the need to always wash hands with soap after defecation and before handling food or eating, as well as safe preparation and conservation of food. Strengthening surveillance and early warning systems are important measures to allow detection of the first cases in an outbreak and to put in place control measures as quickly as possible. Preventing and controlling cholera requires interventions beyond the health sector and it is vital to engage with partners across other sectors. The development and implementation of multi-sectoral cholera control plans is a useful mechanism to bring together all relevant sectors, and forge lines of communication and coordination that are valuable beyond cholera control. Vaccines: Since the creation of the global stockpile in 2013, more than 50 million doses of Oral cholera vaccines (OCV) have been successfully used in various settings through mass campaigns. OCV is a tool that is used in addition to classic cholera control measures. It should be systematically considered in both endemic cholera hotspots as well as during outbreaks and emergencies. OCV are safe and effective and are just one tool in a much larger toolbox that includes sustainable safe water, sanitation, and hygiene (WASH), but serve as a critical bridge to these longer-term efforts. Claim: In tropical regions heavy rainfall can increase the risk of waterborne diseases due to flooding and contamination of water sources." Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Not_Enough_Information
health_afrifact_data_health_325_english_train_without
Evidence-Based Fact Checking Role: You are a professional fact checker responsible for verifying factual claims. Objective: Assess the relationship between a claim and the provided evidence by determining whether the evidence supports the claim, contradicts it, or does not provide enough information to make a determination. Constraints: - Use only the evidence provided below. - Do not rely on prior knowledge, assumptions, or external information. - If the evidence does not clearly support or contradict the claim, select Not_Enough_Information. Document: kolera Njàngat: Kolera feebar buy indi biir buy daw bu metti la, te dafay bawoo ci lekk walla naan ñam walla ndox mu am bakteri Vibrio cholerae. Kolera mingi wéy di nekk jafe-jafe wér-gi-yaramu nit ñi ci àdduna bi, te dafay wane ñàkk a yamale ak ñàkk yokkute ci askan wi. Gëstukat yi xayma nañu ni at mu nekk, am na lu tollu ci 1.3 ba 4.0 milioŋi nit ñuy am kolera, ba noppi 21 000 ba 143 000 nit ñu ngi dee ci àdduna bi ndax feebar bi. Kolera feebar bu tar la, mën na indi biir buy daw bu metti, ànd ak ñàkk ndox ci yaram wi. Diggante 12 waxtu ak 5 fan la nit ñi di wane ay màndarga feebar bi ginnaaw bi ñu lekkee ñam walla ndox mu tilim. Kolera dafay jàpp mag ñi ak xale yi, te mën na ray nit ci diir bu gàtt su ñu ko fajul. Ñi gën a bari ci ñi am Vibrio cholerae duñu am benn màndarga, waaye bakteri yi dañuy nekk ci seeni mbàq 1 ba 10 fan ginnaaw bi ñu ko amee. Loolu dafay tekki ni bakteri yi dañuy tasaaro ci kéew gi , mën jox feebar bi ñeneen nit. Kolera mën nañu ko fegu te mën nañu ko moytu. Mën nañu ko dindi su dee askan wi yépp a ngi am ndox mu sell ak barabi wér-gi-yaram, ak di def jëfin yu gën a cet. Fàggu ak saytu Li gën a bari ci matuwaayi fàggu kolera mooy jëfandikoo ndox mu sell ak aar bu baax wér-gi-yaram u askan yi amagul ay serwiis yu njëkk, ba noppi ñaq leen ñaqu kolera bu ñuy naan ci gémmiñ. Amal ay Njàngale ci wàllu wér-gi-yaram ak ci wàllu cetal ñam lu am solo la. Dañu war a fàttali nit ñi ni ñu wara jëfe jëffin yu cet. Lu ci mel ni fàww nga raxas sa loxo saa yu nekk ak saabu ginnaaw boo génnee wanag walla balaa ngay togg ñam walla lekk, ba noppi nga war a togg ñam wi ci anam wu wóor. Dëgëral setlu bi ak teel a jël matuwaay yi lu am solo lañu ngir mën a gis ñi njëkk a am feebar bi, ba noppi ñu mën a taxawal ay matuwaayu saytu ci ni mu gën a gaawe. Fàggu ak saytu kolera dafa Laaj ñu def ay jéego yu weesu wàllu wér-gi-yaram rek, te dafay am solo lool ñu jëflante ak yeneen fànn yi. Taxawal ak sanc ay pexe ngir xeex kolera ci wàll yu bari, anam wu am njariñ la ngir boole bépp wàll bu ci laale, ba noppi sos jokkoo ak déggoo bu am solo lu weesu sax wàllu kolera kase. Ñakku yi: Bi ñu tàmbale defar ak di denc ci àdduna bi ci 2013, lu ëpp 50 milioŋ ciy doos u ñakku kolera bu ñuy jëfandikoo ci gémmiñ (OCV) jëfandikoo nañu ko bu baax ci barab yu bari jaarale ko ci ay kàmpaañ yu mag. OCV jumtukaay la bu ñuy jëfandikoo ngir yokk ci matuwaayi wàllu kolera yi. Dañu ko war a bàyyi xel ci barab yi kolera bi di gën a bari, ak ci jamonoy mbas mi ak jamonoy jafe-jafe. OCV yi wóor nañu te am njariñ, te benn jumtukaay lañu ci jumtukaay yu gën a mag yu am ndox mu sell, wér-gi-yaram, ak nekkin gu sell (WASH), waaye dañuy nekk pom bu am solo ci liggéey yooyu ngir ñu gën a yàgg. Evidence: Njàngat: Kolera feebar buy indi biir buy daw bu metti la, te dafay bawoo ci lekk walla naan ñam walla ndox mu am bakteri Vibrio cholerae. Kolera mingi wéy di nekk jafe-jafe wér-gi-yaramu nit ñi ci àdduna bi, te dafay wane ñàkk a yamale ak ñàkk yokkute ci askan wi. Claim: Ci gox yu toropikaal yi taw yu bari yi munnañu yokk artu feebar yiy jòge ci ndox ndax mbënd mi ak febaru fi yi ndox mi jòge ." Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Not_Enough_Information
health_afrifact_data_health_325_wolof_train_with
Evidence-Based Fact Checking Role: You are a professional fact checker responsible for verifying factual claims. Objective: Assess the relationship between a claim and the provided evidence by determining whether the evidence supports the claim, contradicts it, or does not provide enough information to make a determination. Constraints: - Use only the evidence provided below. - Do not rely on prior knowledge, assumptions, or external information. - If the evidence does not clearly support or contradict the claim, select Not_Enough_Information. Document: kolera Njàngat: Kolera feebar buy indi biir buy daw bu metti la, te dafay bawoo ci lekk walla naan ñam walla ndox mu am bakteri Vibrio cholerae. Kolera mingi wéy di nekk jafe-jafe wér-gi-yaramu nit ñi ci àdduna bi, te dafay wane ñàkk a yamale ak ñàkk yokkute ci askan wi. Gëstukat yi xayma nañu ni at mu nekk, am na lu tollu ci 1.3 ba 4.0 milioŋi nit ñuy am kolera, ba noppi 21 000 ba 143 000 nit ñu ngi dee ci àdduna bi ndax feebar bi. Kolera feebar bu tar la, mën na indi biir buy daw bu metti, ànd ak ñàkk ndox ci yaram wi. Diggante 12 waxtu ak 5 fan la nit ñi di wane ay màndarga feebar bi ginnaaw bi ñu lekkee ñam walla ndox mu tilim. Kolera dafay jàpp mag ñi ak xale yi, te mën na ray nit ci diir bu gàtt su ñu ko fajul. Ñi gën a bari ci ñi am Vibrio cholerae duñu am benn màndarga, waaye bakteri yi dañuy nekk ci seeni mbàq 1 ba 10 fan ginnaaw bi ñu ko amee. Loolu dafay tekki ni bakteri yi dañuy tasaaro ci kéew gi , mën jox feebar bi ñeneen nit. Kolera mën nañu ko fegu te mën nañu ko moytu. Mën nañu ko dindi su dee askan wi yépp a ngi am ndox mu sell ak barabi wér-gi-yaram, ak di def jëfin yu gën a cet. Fàggu ak saytu Li gën a bari ci matuwaayi fàggu kolera mooy jëfandikoo ndox mu sell ak aar bu baax wér-gi-yaram u askan yi amagul ay serwiis yu njëkk, ba noppi ñaq leen ñaqu kolera bu ñuy naan ci gémmiñ. Amal ay Njàngale ci wàllu wér-gi-yaram ak ci wàllu cetal ñam lu am solo la. Dañu war a fàttali nit ñi ni ñu wara jëfe jëffin yu cet. Lu ci mel ni fàww nga raxas sa loxo saa yu nekk ak saabu ginnaaw boo génnee wanag walla balaa ngay togg ñam walla lekk, ba noppi nga war a togg ñam wi ci anam wu wóor. Dëgëral setlu bi ak teel a jël matuwaay yi lu am solo lañu ngir mën a gis ñi njëkk a am feebar bi, ba noppi ñu mën a taxawal ay matuwaayu saytu ci ni mu gën a gaawe. Fàggu ak saytu kolera dafa Laaj ñu def ay jéego yu weesu wàllu wér-gi-yaram rek, te dafay am solo lool ñu jëflante ak yeneen fànn yi. Taxawal ak sanc ay pexe ngir xeex kolera ci wàll yu bari, anam wu am njariñ la ngir boole bépp wàll bu ci laale, ba noppi sos jokkoo ak déggoo bu am solo lu weesu sax wàllu kolera kase. Ñakku yi: Bi ñu tàmbale defar ak di denc ci àdduna bi ci 2013, lu ëpp 50 milioŋ ciy doos u ñakku kolera bu ñuy jëfandikoo ci gémmiñ (OCV) jëfandikoo nañu ko bu baax ci barab yu bari jaarale ko ci ay kàmpaañ yu mag. OCV jumtukaay la bu ñuy jëfandikoo ngir yokk ci matuwaayi wàllu kolera yi. Dañu ko war a bàyyi xel ci barab yi kolera bi di gën a bari, ak ci jamonoy mbas mi ak jamonoy jafe-jafe. OCV yi wóor nañu te am njariñ, te benn jumtukaay lañu ci jumtukaay yu gën a mag yu am ndox mu sell, wér-gi-yaram, ak nekkin gu sell (WASH), waaye dañuy nekk pom bu am solo ci liggéey yooyu ngir ñu gën a yàgg. Claim: Ci gox yu toropikaal yi taw yu bari yi munnañu yokk artu feebar yiy jòge ci ndox ndax mbënd mi ak febaru fi yi ndox mi jòge ." Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Not_Enough_Information
health_afrifact_data_health_325_wolof_train_without
Evidence-Based Fact Checking Role: You are a professional fact checker responsible for verifying factual claims. Objective: Assess the relationship between a claim and the provided evidence by determining whether the evidence supports the claim, contradicts it, or does not provide enough information to make a determination. Constraints: - Use only the evidence provided below. - Do not rely on prior knowledge, assumptions, or external information. - If the evidence does not clearly support or contradict the claim, select Not_Enough_Information. Document: Ikholera Uhlolojikelele: Ikholera ukutheleleka ngesifo sohudo okumandla okubangelwa ukudla noma ukuphuza ukudla noma amanzi anebaktheriya ebizwa ngokuthi yi-bacterium Vibrio cholerae. Ikholera ilokhu iyingozi enkulu kwezempilo yomphakathi emhlabeni wonke futhi iyinkomba yokungalingani kanye nokwentuleka kwentuthuko ngokuphathelene nezenhlalo. Abacwaningi baqikelele ukuthi minyaka yonke, kuba neziguli eziyigidi eziyi-1.3 ukuya kweziyi-4.0 zekholera, kanye nokushona kwabantu abayizi-21 000 ukuya kuzi-143 000 emhlabeni wonke ngenxa yokutheleleka. Ikholera iyisifo esibucayi kakhulu esingabangela ukukhishwa yisisu okumanzi kakhulu kanye nokuphelelwa amanzi emzimbeni okumandla. Kuthatha phakathi kwamahora ayi-12 kanye nezinsuku ezi-5 ukuthi umuntu akhombise izimpawu ngemuva kokudla ukudla noma ukuphuza amanzi anebhaktheriya. Ikholera iphatha bobabili izingane kanye nabantu abadala futhi ingabulala ngemva kwamahora athile uma ingelashiwe. Abantu abaningi abatheleleke nge-Vibrio cholerae ababi nanoma yiziphi izimapwu, nanoma ibhaktheriya ikhona emakakeni abo usuku olu-1 ukuya kweziyi-10 ngemuva kokutheleleka. Lokhu kuchaza ukuthi ibhaktheriya ibuyiselwa emvelweni, nokuyinto enabangela ukutheleleka kwabanye abantu. Ikholera iyakwazi ukubikezeleka futhi iyavimbeleka. Ekugcineni ingaqedwa lapho ukufinyelela emanzini ahlanzekile kanye nezindawo zokuzikhulula, kanye nokwenza imikhuba emihle yezenhlanzeko, kuqinisekiswa futhi kugcinwa ebantwini bonke. Ukuvimbela kanye nokulawula Izinyathelo zokuvimbela ikholera ziqukethe ikakhulukazi ukuhlinzeka amanzi ahlanzekile kanye nendawo yokuzikhulula efanele kubantu abangakakwazi ukufinyelela ezinsizeni eziyisisekelo, kanye nokugoma Ngemigomo Ephuzwayo yeKholera. Ukufundisa ngezempilo kanye nenhlanzeko ngokuphathelene nokudla nakho kusemqoka. Imiphakathi kumele ikhunjuzwe ngezindlela zokuziphatha zenhlanzeko eziyisisekelo. Lezi zihlanganisa isidingo sokuhlale ugeza iziandla ngensipho ngemuka kokukaka kanye nangaphambi kokuthinta ukudla noma kokudla, kanye nokulungiselela kanye nokugcina ngokuphepha ukudla. Ukuqinisa ukuqapha kanye nezinhlelo zokuxwayisa ngokushesha ziyizinyathelo ezibalulekile zokuvumela ukuthi kutholakale iziguli zokuqala lapho iqubuka khona kanye nokubeka izinyathelo zokulawula ngokushesha ngendlela okungenzeka ngayo. Ukuvimbela kanye nokulawula ikholera kudinga ukungenelela okungaphezu komkhakha wezempilo futhi kusemqoka kakhulu ukubandakanya abalingani abakweminye imikhakha. Ukuthuthukiswa kanye nokuqaliswa kwezinhlelo zemikhakha eminingi zokulawula ikholera kuyindlela esebenzayo yokuhlanganisa yonke imikhakha efanele, kanye nokudala izindlela zokuxhumana kanye nokusebenzisana okubaluleke ngaphezu kokulawula ikholera. Imigomo: Kusukela kwakhiwa inqolobane yesitoko somhlaba wonke (global stockpile) ngo-2013, ingaphezu kwezigidi ezingama-50 imithamo yeMigomo yeKholera Ephuzwayo (OCV) esisetshenziswe ngempumelelo ezizindeni ezehlukene ngemikhankaso enabantu abaningi. I-OCV iyithuluzi elisetshenziswa ukwengeza ezinyathelweni zokulawula ikholera ezijwayelekile. Kumele zibhekelelwe ngokuphathelene nezinhlelo kuzo zombili izindawo ezithanda ukuba nayo kanye nangesikhathi sokuqubuka kwayo kanye nasezimweni eziphuthumayo. Ama-OCV aphephile futhi asebenza ngendlela efanele futhi ayithuluzi elilodwa nje ebhokisini lamathuluzi elikhulu elihlanganisa amanzi aphephile ahlala ekhona, ukuthuthwa kwendle, kanye nenhlanzeko (WASH), kodwa asebenza njengesixhumanisi esibalulekile sale mizamo yesikhathi eside. Evidence: Uhlolojikelele: Ikholera ukutheleleka ngesifo sohudo okumandla okubangelwa ukudla noma ukuphuza ukudla noma amanzi anebaktheriya ebizwa ngokuthi yi-bacterium Vibrio cholerae. Ikholera ilokhu iyingozi enkulu kwezempilo yomphakathi emhlabeni wonke futhi iyinkomba yokungalingani kanye nokwentuleka kwentuthuko ngokuphathelene nezenhlalo. Claim: Izindaweni ezishisayo imvula enamandla ingandisa ingozi yezifo ezibangelwa amanzi ngenxa yezikhukhula nokungcoliswa kwemithmbo yamanzi. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Not_Enough_Information
health_afrifact_data_health_325_zulu_train_with
SYSTEM: You are a helpful assistant for Multilingual Evidence-Centered Fact Verification. Your task is to analyze the claims based Documents Provided USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not Enough Information for the given claim. Role: You are an independent fact checker tasked with evaluating factual claims in linguistically diverse settings. Objective: Determine the factual status of a claim by interpreting the provided evidence, which may appear in different languages or linguistic varieties, and deciding whether the evidence confirms the claim, contradicts it, or fails to address it. Constraints: - Base your judgment exclusively on the evidence provided, irrespective of language or linguistic variation. - Do not use background knowledge, assumptions, or external sources. - If the evidence does not directly confirm or contradict the claim, choose Not_Enough_Information. Document: Ikholera Uhlolojikelele: Ikholera ukutheleleka ngesifo sohudo okumandla okubangelwa ukudla noma ukuphuza ukudla noma amanzi anebaktheriya ebizwa ngokuthi yi-bacterium Vibrio cholerae. Ikholera ilokhu iyingozi enkulu kwezempilo yomphakathi emhlabeni wonke futhi iyinkomba yokungalingani kanye nokwentuleka kwentuthuko ngokuphathelene nezenhlalo. Abacwaningi baqikelele ukuthi minyaka yonke, kuba neziguli eziyigidi eziyi-1.3 ukuya kweziyi-4.0 zekholera, kanye nokushona kwabantu abayizi-21 000 ukuya kuzi-143 000 emhlabeni wonke ngenxa yokutheleleka. Ikholera iyisifo esibucayi kakhulu esingabangela ukukhishwa yisisu okumanzi kakhulu kanye nokuphelelwa amanzi emzimbeni okumandla. Kuthatha phakathi kwamahora ayi-12 kanye nezinsuku ezi-5 ukuthi umuntu akhombise izimpawu ngemuva kokudla ukudla noma ukuphuza amanzi anebhaktheriya. Ikholera iphatha bobabili izingane kanye nabantu abadala futhi ingabulala ngemva kwamahora athile uma ingelashiwe. Abantu abaningi abatheleleke nge-Vibrio cholerae ababi nanoma yiziphi izimapwu, nanoma ibhaktheriya ikhona emakakeni abo usuku olu-1 ukuya kweziyi-10 ngemuva kokutheleleka. Lokhu kuchaza ukuthi ibhaktheriya ibuyiselwa emvelweni, nokuyinto enabangela ukutheleleka kwabanye abantu. Ikholera iyakwazi ukubikezeleka futhi iyavimbeleka. Ekugcineni ingaqedwa lapho ukufinyelela emanzini ahlanzekile kanye nezindawo zokuzikhulula, kanye nokwenza imikhuba emihle yezenhlanzeko, kuqinisekiswa futhi kugcinwa ebantwini bonke. Ukuvimbela kanye nokulawula Izinyathelo zokuvimbela ikholera ziqukethe ikakhulukazi ukuhlinzeka amanzi ahlanzekile kanye nendawo yokuzikhulula efanele kubantu abangakakwazi ukufinyelela ezinsizeni eziyisisekelo, kanye nokugoma Ngemigomo Ephuzwayo yeKholera. Ukufundisa ngezempilo kanye nenhlanzeko ngokuphathelene nokudla nakho kusemqoka. Imiphakathi kumele ikhunjuzwe ngezindlela zokuziphatha zenhlanzeko eziyisisekelo. Lezi zihlanganisa isidingo sokuhlale ugeza iziandla ngensipho ngemuka kokukaka kanye nangaphambi kokuthinta ukudla noma kokudla, kanye nokulungiselela kanye nokugcina ngokuphepha ukudla. Ukuqinisa ukuqapha kanye nezinhlelo zokuxwayisa ngokushesha ziyizinyathelo ezibalulekile zokuvumela ukuthi kutholakale iziguli zokuqala lapho iqubuka khona kanye nokubeka izinyathelo zokulawula ngokushesha ngendlela okungenzeka ngayo. Ukuvimbela kanye nokulawula ikholera kudinga ukungenelela okungaphezu komkhakha wezempilo futhi kusemqoka kakhulu ukubandakanya abalingani abakweminye imikhakha. Ukuthuthukiswa kanye nokuqaliswa kwezinhlelo zemikhakha eminingi zokulawula ikholera kuyindlela esebenzayo yokuhlanganisa yonke imikhakha efanele, kanye nokudala izindlela zokuxhumana kanye nokusebenzisana okubaluleke ngaphezu kokulawula ikholera. Imigomo: Kusukela kwakhiwa inqolobane yesitoko somhlaba wonke (global stockpile) ngo-2013, ingaphezu kwezigidi ezingama-50 imithamo yeMigomo yeKholera Ephuzwayo (OCV) esisetshenziswe ngempumelelo ezizindeni ezehlukene ngemikhankaso enabantu abaningi. I-OCV iyithuluzi elisetshenziswa ukwengeza ezinyathelweni zokulawula ikholera ezijwayelekile. Kumele zibhekelelwe ngokuphathelene nezinhlelo kuzo zombili izindawo ezithanda ukuba nayo kanye nangesikhathi sokuqubuka kwayo kanye nasezimweni eziphuthumayo. Ama-OCV aphephile futhi asebenza ngendlela efanele futhi ayithuluzi elilodwa nje ebhokisini lamathuluzi elikhulu elihlanganisa amanzi aphephile ahlala ekhona, ukuthuthwa kwendle, kanye nenhlanzeko (WASH), kodwa asebenza njengesixhumanisi esibalulekile sale mizamo yesikhathi eside. Claim: Izindaweni ezishisayo imvula enamandla ingandisa ingozi yezifo ezibangelwa amanzi ngenxa yezikhukhula nokungcoliswa kwemithmbo yamanzi. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Not_Enough_Information
health_afrifact_data_health_325_zulu_train_without
SYSTEM: You are a helpful assistant for automated fact-checking. Your task is to analyze the claims based on evidence USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Based only on the evidence provided below, Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not_Enough_Information for the given claim. ""Veracity"": ""Support, Refute, Not_Enough_Information"", ""Justification"": ""Detailed reasoning addressing clarity, relevance, consistency, and sufficiency of the evidence"", Definitions for Veracity labels: - Support: ""The claim is accurate and there’s nothing significant missing."" - Refute: ""The claim is inaccurate, contradicted by the evidence, or makes an incorrect assertion."" - Not_Enough_Information: ""The evidence is insufficient, unrelated, or does not provide enough relevant information to determine whether the claim is true or false."" Determine whether the claim is Supported, Refuted, or Not_Enough_Information based ONLY on the provided evidence. Document: Kɔlera Ne nyinaa nhwɛsoɔ: Kɔlera yɛ ayamtuo yareɛ a ɛmu yɛ den nsaneɛ, a ne farebae neɛ woredi anaa worenom aduane anaa nsuo a kɔlera mmoawa nketenkete agu mu fi. Kɔlera daso yɛ amansan ateetee ma badwamu apɔmuden na ɛyɛ ahyɛnsodeɛ ma nea ɛnnyɛ pɛ ɛna asetenamu mpuntuo a ɛnni hɔ. Nhwehwɛmufoɔ ɛde wɔn ani abu ahunu sɛ afe biara, kɔlera ho nsɛmsɛm ɔpepem 1.3 kɔsi 4.0 na ɛwɔ hɔ, ɛna 21000 kɔsi 143000 wuo wɔ wiase afanaa nyinaa ɛnam ne nsaneɛ no. Kɔlera yɛ yareɛ a ɛhu paa yie a ɛtumi ma ayamtuo yareɛ a ɛmu ɛden a ɛyɛ nsuo-nsuo paa, ɛne nsuo a ɛsa firi nipadua mu kwraa. Ɛfa dɔnhwere 12 ne nnaanum ntamu na ɛma obi tumi da ahyɛnsodeɛ ahodoɔ adi wɔberɛ a w’amene aduane anaa nsuo a ɛfi gu mu. Kɔlera ɛha mmɔfra ne mpanimfoɔ mienu, na ɛtumi kum nɔnwhere ntam sɛ wɔn nsaaeɛ a. Nkrɔfoɔ bebree a kɔlera mmoawa wɔde yareɛ ma no asane ɔmo no nnda ahyɛnsodeɛ biara adi, na ɛmmom, mmoawa no ɛda wɔn ho adi wɔ wɔn tiafi mu wɔ nna 1-10 wɔberɛ a asiane ɔmo awie. Wei kyerɛsɛ mmoawa no ba akyire bɛgu atenaeɛ no mu, a ɛbɛtumi asiane nkrɔfo foforɔ. Wɔtaa tumi hyɛ kɔlera ho nkɔm na wɔtumi asi ano. Wɔbɛtumi ayi afiri hɔ korakoraa wɔ beaeɛ a kwan da hɔ ma wɔnya nsuo papa ne ahoteɛ ho nneɛma, ɛne ahonidie papa nneyɛɛ ahodoɔ nso so, a wɔn ahwɛ so pampee na wɔn akura mu yie ama nipa dodoɔ no nyinaa. Nsiano ne nhyɛdeɛ Nhyehyɛeɛ ahodoɔ a wɔdesi kɔlera ano taa yɛ nsuo pa a wɔde ma ɛne ahoteɛ papa ma nipa dodoɔ a wɔn nnya nyaa nnwuma titire ho akwannya a ɛka ho, ɛne ahobanbɔ ho nnuro a ɛwɔ kɔlera banbɔ ho nnuro a yɛ nom. Apɔmuden ho nwomasua ɛne aduane pa ho ahonidie nso ɛho ɛhia. Ɛwɔsɛ wɔkaekae mpɔtam ahodoɔ no ɛfa ahonidie titire nneyɛeɛ ahodoɔ. Wei nom a ɛka ho no ɛhia sɛ wɔde samena bɛhohoro wɔn nsa berɛ a wɔakɔ tiafi awie ɛna ansa na wobɛsɔ aduane mu anaasɛ worebɛdidi, ɛne aduane a wɔrenoa ne nea wɔrekora a ahobanbɔ wɔ mu nso so. Nhwehwɛmu a wɔrehyɛ mu den ɛne nhyehyɛeɛ a wɔdebɔ kɔkɔ ntɛm yɛ nhyehyɛeɛ a ɛhia de ma wɔn hunu yaredɔm a ate agu bi ho nsɛm ahodoɔ a ɛdi kan ɛna sɛ wɔde nsiano nhyehyɛeɛ ahodoɔ bɛgu akwan mu ntɛmpa ara sɛnea wɔbɛtumi. Kɔlera nsiano ne ndisoɔ ɛhia nkitahodie ahodoɔ a ɛtra apɔmuden asoɔeɛ, na ɛho bɛhia kɛse sɛ ɔmo ne nkambofoɔ a ɛfa nnsoɔeɛ foforɔ nom bɛnya nkitahodie. Kɔlera ho nnisoɔ nhyehyɛeɛ wɔ nnwumakuo beaeɛ ahodoɔ pii ho Mpuntuo ne Dwumadie no yɛ nhyehyɛeɛ a ɛhia na ɛde nnwumakuo a wɔn hia no nyinaa aka abɔ mu, na wɔahyehyɛ nkɔmɔ didie ne nhyehyɛeɛ a ɛsombo a ɛtra kɔlera nnisoɔ. Asɔ nnuro: Firi berɛ a wɔyɛɛ wiase nyinaa dodoɔ a wɔkora de asie wɔ 2013 no, asɔduro a wɔnom de ko tia kɔlera yareɛ (OCV) dodoɔ a bɛboro ɔpepem 50 na wɔatumi de adi dwuma wɔ nhyehyɛeɛ ahodoɔ denam anamɔntuo ahodoɔ a wɔyɛɛ no kɛseɛ. OCV yɛ akadeɛ a wɔde ka nhyehyɛeɛ a agye din a wɔdedi kɔlera so. Ɛwɔ sɛ wɔsusuhwɛ wɔ nhyehyɛeɛ kwanso wɔ beaeɛ ahodoɔ a kɔlera nyarewa ɛtaa si wɔ hɔ ne berɛ nso so a ɛpue mpofirim ɛna ne ntɛmpɛ ara mienu. Ɔhaw nni OCV mu na ɛyɛ adwuma yie ɛna ɛyɛ akadeɛ baako pɛ a ɛwɔ akadeɛ adaka kakraka a nea ɛka ho ne nsuo papa a ɔhaw nni mu, ahoteɛ, ne ahonidie (WASH), nanso ɛboa yɛ ɔkwan a ɛhia paa yie ma saa mmerɛ tenten yi mmɔdenmɔ no. Evidence: Ne nyinaa nhwɛsoɔ: Kɔlera yɛ ayamtuo yareɛ a ɛmu yɛ den nsaneɛ, a ne farebae neɛ woredi anaa worenom aduane anaa nsuo a kɔlera mmoawa nketenkete agu mu fi. Kɔlera daso yɛ amansan ateetee ma badwamu apɔmuden na ɛyɛ ahyɛnsodeɛ ma nea ɛnnyɛ pɛ ɛna asetenamu mpuntuo a ɛnni hɔ. Claim: Wɔ mantam ahodoɔ mu a owia bɔ kɛseɛ no, nsutɔ kɛseɛ tumi pagya yareɛ ahodoɔ a ɛtumi si ɛfa nsuo mu, ɛnam nsutareeɛ ne nsu farebae a agu fi. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or unrelated):
Not_Enough_Information
health_afrifact_data_health_325_twi_train_with
Evidence-Based Fact Checking Role: You are a professional fact checker responsible for verifying factual claims. Objective: Assess the relationship between a claim and the provided evidence by determining whether the evidence supports the claim, contradicts it, or does not provide enough information to make a determination. Constraints: - Use only the evidence provided below. - Do not rely on prior knowledge, assumptions, or external information. - If the evidence does not clearly support or contradict the claim, select Not_Enough_Information. Document: Kɔlera Ne nyinaa nhwɛsoɔ: Kɔlera yɛ ayamtuo yareɛ a ɛmu yɛ den nsaneɛ, a ne farebae neɛ woredi anaa worenom aduane anaa nsuo a kɔlera mmoawa nketenkete agu mu fi. Kɔlera daso yɛ amansan ateetee ma badwamu apɔmuden na ɛyɛ ahyɛnsodeɛ ma nea ɛnnyɛ pɛ ɛna asetenamu mpuntuo a ɛnni hɔ. Nhwehwɛmufoɔ ɛde wɔn ani abu ahunu sɛ afe biara, kɔlera ho nsɛmsɛm ɔpepem 1.3 kɔsi 4.0 na ɛwɔ hɔ, ɛna 21000 kɔsi 143000 wuo wɔ wiase afanaa nyinaa ɛnam ne nsaneɛ no. Kɔlera yɛ yareɛ a ɛhu paa yie a ɛtumi ma ayamtuo yareɛ a ɛmu ɛden a ɛyɛ nsuo-nsuo paa, ɛne nsuo a ɛsa firi nipadua mu kwraa. Ɛfa dɔnhwere 12 ne nnaanum ntamu na ɛma obi tumi da ahyɛnsodeɛ ahodoɔ adi wɔberɛ a w’amene aduane anaa nsuo a ɛfi gu mu. Kɔlera ɛha mmɔfra ne mpanimfoɔ mienu, na ɛtumi kum nɔnwhere ntam sɛ wɔn nsaaeɛ a. Nkrɔfoɔ bebree a kɔlera mmoawa wɔde yareɛ ma no asane ɔmo no nnda ahyɛnsodeɛ biara adi, na ɛmmom, mmoawa no ɛda wɔn ho adi wɔ wɔn tiafi mu wɔ nna 1-10 wɔberɛ a asiane ɔmo awie. Wei kyerɛsɛ mmoawa no ba akyire bɛgu atenaeɛ no mu, a ɛbɛtumi asiane nkrɔfo foforɔ. Wɔtaa tumi hyɛ kɔlera ho nkɔm na wɔtumi asi ano. Wɔbɛtumi ayi afiri hɔ korakoraa wɔ beaeɛ a kwan da hɔ ma wɔnya nsuo papa ne ahoteɛ ho nneɛma, ɛne ahonidie papa nneyɛɛ ahodoɔ nso so, a wɔn ahwɛ so pampee na wɔn akura mu yie ama nipa dodoɔ no nyinaa. Nsiano ne nhyɛdeɛ Nhyehyɛeɛ ahodoɔ a wɔdesi kɔlera ano taa yɛ nsuo pa a wɔde ma ɛne ahoteɛ papa ma nipa dodoɔ a wɔn nnya nyaa nnwuma titire ho akwannya a ɛka ho, ɛne ahobanbɔ ho nnuro a ɛwɔ kɔlera banbɔ ho nnuro a yɛ nom. Apɔmuden ho nwomasua ɛne aduane pa ho ahonidie nso ɛho ɛhia. Ɛwɔsɛ wɔkaekae mpɔtam ahodoɔ no ɛfa ahonidie titire nneyɛeɛ ahodoɔ. Wei nom a ɛka ho no ɛhia sɛ wɔde samena bɛhohoro wɔn nsa berɛ a wɔakɔ tiafi awie ɛna ansa na wobɛsɔ aduane mu anaasɛ worebɛdidi, ɛne aduane a wɔrenoa ne nea wɔrekora a ahobanbɔ wɔ mu nso so. Nhwehwɛmu a wɔrehyɛ mu den ɛne nhyehyɛeɛ a wɔdebɔ kɔkɔ ntɛm yɛ nhyehyɛeɛ a ɛhia de ma wɔn hunu yaredɔm a ate agu bi ho nsɛm ahodoɔ a ɛdi kan ɛna sɛ wɔde nsiano nhyehyɛeɛ ahodoɔ bɛgu akwan mu ntɛmpa ara sɛnea wɔbɛtumi. Kɔlera nsiano ne ndisoɔ ɛhia nkitahodie ahodoɔ a ɛtra apɔmuden asoɔeɛ, na ɛho bɛhia kɛse sɛ ɔmo ne nkambofoɔ a ɛfa nnsoɔeɛ foforɔ nom bɛnya nkitahodie. Kɔlera ho nnisoɔ nhyehyɛeɛ wɔ nnwumakuo beaeɛ ahodoɔ pii ho Mpuntuo ne Dwumadie no yɛ nhyehyɛeɛ a ɛhia na ɛde nnwumakuo a wɔn hia no nyinaa aka abɔ mu, na wɔahyehyɛ nkɔmɔ didie ne nhyehyɛeɛ a ɛsombo a ɛtra kɔlera nnisoɔ. Asɔ nnuro: Firi berɛ a wɔyɛɛ wiase nyinaa dodoɔ a wɔkora de asie wɔ 2013 no, asɔduro a wɔnom de ko tia kɔlera yareɛ (OCV) dodoɔ a bɛboro ɔpepem 50 na wɔatumi de adi dwuma wɔ nhyehyɛeɛ ahodoɔ denam anamɔntuo ahodoɔ a wɔyɛɛ no kɛseɛ. OCV yɛ akadeɛ a wɔde ka nhyehyɛeɛ a agye din a wɔdedi kɔlera so. Ɛwɔ sɛ wɔsusuhwɛ wɔ nhyehyɛeɛ kwanso wɔ beaeɛ ahodoɔ a kɔlera nyarewa ɛtaa si wɔ hɔ ne berɛ nso so a ɛpue mpofirim ɛna ne ntɛmpɛ ara mienu. Ɔhaw nni OCV mu na ɛyɛ adwuma yie ɛna ɛyɛ akadeɛ baako pɛ a ɛwɔ akadeɛ adaka kakraka a nea ɛka ho ne nsuo papa a ɔhaw nni mu, ahoteɛ, ne ahonidie (WASH), nanso ɛboa yɛ ɔkwan a ɛhia paa yie ma saa mmerɛ tenten yi mmɔdenmɔ no. Claim: Wɔ mantam ahodoɔ mu a owia bɔ kɛseɛ no, nsutɔ kɛseɛ tumi pagya yareɛ ahodoɔ a ɛtumi si ɛfa nsuo mu, ɛnam nsutareeɛ ne nsu farebae a agu fi. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Not_Enough_Information
health_afrifact_data_health_325_twi_train_without
SYSTEM: You are a helpful assistant for Multilingual Evidence-Centered Fact Verification. Your task is to analyze the claims based with evidences USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Based only on the evidence provided below, determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not Enough Information for the given claim. Role: You are an independent fact checker tasked with evaluating factual claims in linguistically diverse settings. Objective: Determine the factual status of a claim by interpreting the provided evidence, which may appear in different languages or linguistic varieties, and deciding whether the evidence confirms the claim, contradicts it, or fails to address it. Constraints: - Base your judgment exclusively on the evidence provided, irrespective of language or linguistic variation. - Do not use background knowledge, assumptions, or external sources. - If the evidence does not directly confirm or contradict the claim, choose Not_Enough_Information. Document: በባክቴሪያ የሚመጣ የሚያቆስል ህመም (የቆዳ ቁስል ባክቴሪያ) ማጠቃሊያ፡- በባክቴሪያ የሚመጣ የሚያቆስል ህመም በዋነኛነት ቆዳን አንዳንዴም አጥንትን የሚያጠቃ ስር የሰደደ በሽታ ነው፡፡ ለመጀመሪያ ጊዜ እ/አ/አ በ1897 በኡጋንዳ ውስጥ በሰር አልበርት ኩክ የተገለፀው በፔተር ማክካልም የሚመራው የአውስትራሊያ ሳይንቲስቶች ከባይርንስዴል ክልል ከመጡ ሕመምተኞች ቁስሎችን በማዳበር ለመጀመሪያ ጊዜ እስኪሳካላቸው ድረስ እስከ እ/አ/አ 1930ዎቹ ድረስ አልነበረም፡፡ ቡሩሊ የሚለው ስም የመጣው በ 1960 ዎቹ ውስጥ ብዙ ጉዳዮች ከተመዘገቡበት ከኡጋንዳ አካባቢ ነው፡፡ በአፍሪካ ውስጥ ግማሽ ያህሉ ታካሚዎች ከ15 ዓመት በታች የሆኑ ህጻናት ናቸው፡፡ የአውስትራሊያ አማካይ ዕድሜ 60 ዓመት አካባቢ ነው፡፡ እ.ኤ.አ በ1998 የአለም ጤና ድርጅት በአለም ዙሪያ የቆዳ ቁስል በሽታ ማህበር የተባለውን የበሽታውን ስርጭት በተለይም በምዕራብ አፍሪካ እየተስፋፋ የመጣውን ድጋፍ ሰጭ ማህበር አቋቋመ፡፡ የቆዳ ቁስል በሽታ በማይኮባክቲሪየም የሚከሰት ሲሆን የሳንባ ነቀርሳ እና የስጋ ደዌ በሽታ ከሚያስከትሉ ተህዋሲያን ቤተሰብ አንዱ ነው፡፡ የቆዳ ቁስል በሽታ መንስኤ የአካባቢ ባክቴሪያ ቢሆንም ወደ ሰዎች የሚተላለፍበት ዘዴ ግን አይታወቅም፡፡ ተዋሃሲያኑ በቆዳው ላይ ጉዳት የሚያደርስ ልዩ መርዛማ ንጥረ ነገር፣ ማይኮላቶን ያመነጫል፡፡ የቅድመ ምርመራ እና የህመም መፈወስ ህክምና ሞትን፣ ወጪዎችን እና የረጅም ጊዜ የአካል ጉዳትን ለመቀነስ ወሳኝ ናቸው፡፡ ምልክቶቹ፡- አብዛኛውን ጊዜ በእጆች እና እግሮች ላይ አንዳንዴም በሌሎች የሰውነት ክፍሎች ላይ የቆዳ ቁስል በሽታ ምልክቶች ህመም በሌለው እንፍርር እና እብጠት ይጀምራሉ፡፡ እነዚህ የቁስል ቦታዎች ነጭ እና ቢጫ ምልክት ያላቸው ትላልቅ ቁስሎች ሊፈጠሩ ይችላሉ፡፡ የቆዳ ቁስል በሽታ አምጪ ባክቴሪያው ማይኮላክቶን የተባለውን መርዛማ ንጥረ ነገር ያመነጫል፡፡ ይህ በሽታ ያለ ምንም ህመም እና ትኩሳት በፍጥነት እንዲስፋፋ የሚያስችል የአካባቢ የበሽታ መከላከያ ባህሪያት ስላለው ቀደም ብሎ ለመለየት አስቸጋሪ ያደርገዋል፡፡ ይሁን እንጂ ቁስሎቹ በፍጥነት ከታከሙ አብዛኛዎቹ ሙሉ በሙሉ ይድናሉ፡፡ ዘግይቶ ከታወቀ ወይም ህክምና ካልተሰጠው ሁኔታው ወደ ጠባሳ፣ ዘላቂ የአካል ጠባሳ እና የአካል ጉዳት ሊያስከትል ይችላል፡፡ የቆዳ ቁስል ባክቴሪያ በአፍሪካ፣ በአሜሪካ፣ በኤስያ እና በምዕራብ ፓስፊክ በ33 ሀገራት ታይቷል፡፡ በአውስትራሊያ፣ በቻይና እና በጃፓን ካልሆነ በስተቀር አብዛኛው በሽታዎቹ በሞቃታማ እና ሞቃታማ አካባቢዎች ይከሰታሉ፡፡ ከ33ቱ ሀገራት 14ቱ በመደበኛነት መረጃን ለአለም ጤና ድርጅት ሪፖርት ያደርጋሉ፡፡ በአለም አቀፍ ደረጃ የሚጠረጠሩ የየቆዳ ቁስል በሽታ ታማሚዎች አመታዊ ቁጥር እ.አ.አ እስከ 2010 ድረስ ወደ 5000 የሚጠጋ የነበረ ሲሆን ድረስ እስከ 2016 ድረስ መቀነስ ሲጀምር ዝቅተኛው መጠኑ 1961 ደርሶ ነበር፡፡ ከዚያን ጊዜ ጀምሮ በየዓመቱ በ 2713 በሽታዎች እ/አ/አ በ 2018 እንደገና መጨመር ጀምሯል፡፡ የመቀነሱ እና ለቅርብ ጊዜ መጨመር ምክንያቶች ግልጽ አይደሉም፡፡ የሚወሰደው ሕክምና፡- ሕክምናው የአንቲባዮቲክ መድኃኒቶችን እና ተጨማሪ ሕክምናዎችን ጣምራ (የበሽታ መያዝ መጠን እና በአካል ጉዳተኝነት መከላከል/ማገገሚያ) ያካትታል፡፡ አንቲባዮቲክስ፡- የአሁኑ የዓለም ጤና ድርጅት ምክረ ሀሳብ በአንድ የሰውነት ክብደት በቀን ሁለት ጊዜ ራይፋምፒሲን የተባለ መድሀኒት 10 ሚ.ግ/ኪ.ግ እና ክላሪትሮሚሲን የተባለ መድሀኒት 7.5ሚ.ግ/ኪ.ግ በአንድ የሰውነት ክብደት በቀን ሁለት ጊዜ ናቸው። ለጤና ባለሙያዎች የሕክምና መመሪያ በአለም ጤና ድርጅት እትም ላይ የማይኮባክቲሪየም የቆዳ ቁስል በሽታ (የሚያቆስል ባክቴሪያ) ሕክምናን ማግኘት ይቻላል፡፡ ሌሎች የሕክምና እርዳታዎች ከአንቲባዮቲክስ በተጨማሪ እንደ በሽታው የደረሰበት ደረጃ በመመርኮዝ ሌሎች የህክምና እርዳታዎች ለምሳሌ የቁስል እንክብካቤ፣ በፕሮቲን ፈሳሽ ብዛት ምክንያት የሚደርስ የቲሹ እብጠት ሕክምና፣ ቀዶ ጥገና (በዋነኛነት ፈውስን ለማፋጠን የቆዳ መቆረጥ እና ቆዳን ከአንዱ ወደሌላ ወስዶ መትከል) እና ፊዚዮቴራፒ ያስፈልጋል፡፡ ከባድ በሽታ ላለባቸው ሰዎች የስነ-ልቦና ድጋፍ ሊያስፈልግ ይችላል፡፡ እነዚህ ተመሳሳይ የሕክምና እርዳታዎች እንደ ደዌ እና ሊምፋቲክ ፋይላሪየስ ባሉ ሌሎች ችላ በተባሉ የትሮፒካል በሽታዎች ላይ ተፈፃሚ ይሆናሉ ስለሆነም ሁሉንም በታማሚዎች ተጠቃሚ ለማድረግ የረጅም ጊዜ እንክብካቤ አቀራረብን በጤና ስርዓቱ ውስጥ ማዋሃድ አስፈላጊ ነው፡፡ ከቆዳ ጋር የተያያዙ ችላ የተባሉ ሞቃታማ በሽታዎችን ለመቆጣጠር የተቀናጀ አካሄድ የቆዳ በሽታ ቁስለትን መለየት እና አመራሩን ከነዚህ በሽታዎች ጋር ለማቀናጀት ዕድል ይሰጣል፡፡ Evidence: ለመጀመሪያ ጊዜ እ/አ/አ በ1897 በኡጋንዳ ውስጥ በሰር አልበርት ኩክ የተገለፀው በፔተር ማክካልም የሚመራው የአውስትራሊያ ሳይንቲስቶች ከባይርንስዴል ክልል ከመጡ ሕመምተኞች ቁስሎችን በማዳበር ለመጀመሪያ ጊዜ እስኪሳካላቸው ድረስ እስከ እ/አ/አ 1930ዎቹ ድረስ አልነበረም፡፡ ቡሩሊ የሚለው ስም የመጣው በ 1960 ዎቹ ውስጥ ብዙ ጉዳዮች ከተመዘገቡበት ከኡጋንዳ አካባቢ ነው፡፡ እ.ኤ.አ በ1998 የአለም ጤና ድርጅት በአለም ዙሪያ የቆዳ ቁስል በሽታ ማህበር የተባለውን የበሽታውን ስርጭት በተለይም በምዕራብ አፍሪካ እየተስፋፋ የመጣውን ድጋፍ ሰጭ ማህበር አቋቋመ፡፡ የቆዳ ቁስል በሽታ በማይኮባክቲሪየም የሚከሰት ሲሆን የሳንባ ነቀርሳ እና የስጋ ደዌ በሽታ ከሚያስከትሉ ተህዋሲያን ቤተሰብ አንዱ ነው፡፡ ከ33ቱ ሀገራት 14ቱ በመደበኛነት መረጃን ለአለም ጤና ድርጅት ሪፖርት ያደርጋሉ፡፡ በአለም አቀፍ ደረጃ የሚጠረጠሩ የየቆዳ ቁስል በሽታ ታማሚዎች አመታዊ ቁጥር እ.አ.አ እስከ 2010 ድረስ ወደ 5000 የሚጠጋ የነበረ ሲሆን ድረስ እስከ 2016 ድረስ መቀነስ ሲጀምር ዝቅተኛው መጠኑ 1961 ደርሶ ነበር፡፡ Claim: የኒጀር ወንዝ ነጮች ከመምጣታቸው ከረጅም ጊዜ በፊት ከአባቶቼ ቤት በስተጀርባ እንደ ውኃ አካል ሆኖ የሚገኝ ታላቅ ወንዝ ነው። Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Refute
health_afrifact_data_health_529_amharic_train_with
Evidence-Based Fact Checking Role: You are a professional fact checker responsible for verifying factual claims. Objective: Assess the relationship between a claim and the provided evidence by determining whether the evidence supports the claim, contradicts it, or does not provide enough information to make a determination. Constraints: - Use only the evidence provided below. - Do not rely on prior knowledge, assumptions, or external information. - If the evidence does not clearly support or contradict the claim, select Not_Enough_Information. Document: በባክቴሪያ የሚመጣ የሚያቆስል ህመም (የቆዳ ቁስል ባክቴሪያ) ማጠቃሊያ፡- በባክቴሪያ የሚመጣ የሚያቆስል ህመም በዋነኛነት ቆዳን አንዳንዴም አጥንትን የሚያጠቃ ስር የሰደደ በሽታ ነው፡፡ ለመጀመሪያ ጊዜ እ/አ/አ በ1897 በኡጋንዳ ውስጥ በሰር አልበርት ኩክ የተገለፀው በፔተር ማክካልም የሚመራው የአውስትራሊያ ሳይንቲስቶች ከባይርንስዴል ክልል ከመጡ ሕመምተኞች ቁስሎችን በማዳበር ለመጀመሪያ ጊዜ እስኪሳካላቸው ድረስ እስከ እ/አ/አ 1930ዎቹ ድረስ አልነበረም፡፡ ቡሩሊ የሚለው ስም የመጣው በ 1960 ዎቹ ውስጥ ብዙ ጉዳዮች ከተመዘገቡበት ከኡጋንዳ አካባቢ ነው፡፡ በአፍሪካ ውስጥ ግማሽ ያህሉ ታካሚዎች ከ15 ዓመት በታች የሆኑ ህጻናት ናቸው፡፡ የአውስትራሊያ አማካይ ዕድሜ 60 ዓመት አካባቢ ነው፡፡ እ.ኤ.አ በ1998 የአለም ጤና ድርጅት በአለም ዙሪያ የቆዳ ቁስል በሽታ ማህበር የተባለውን የበሽታውን ስርጭት በተለይም በምዕራብ አፍሪካ እየተስፋፋ የመጣውን ድጋፍ ሰጭ ማህበር አቋቋመ፡፡ የቆዳ ቁስል በሽታ በማይኮባክቲሪየም የሚከሰት ሲሆን የሳንባ ነቀርሳ እና የስጋ ደዌ በሽታ ከሚያስከትሉ ተህዋሲያን ቤተሰብ አንዱ ነው፡፡ የቆዳ ቁስል በሽታ መንስኤ የአካባቢ ባክቴሪያ ቢሆንም ወደ ሰዎች የሚተላለፍበት ዘዴ ግን አይታወቅም፡፡ ተዋሃሲያኑ በቆዳው ላይ ጉዳት የሚያደርስ ልዩ መርዛማ ንጥረ ነገር፣ ማይኮላቶን ያመነጫል፡፡ የቅድመ ምርመራ እና የህመም መፈወስ ህክምና ሞትን፣ ወጪዎችን እና የረጅም ጊዜ የአካል ጉዳትን ለመቀነስ ወሳኝ ናቸው፡፡ ምልክቶቹ፡- አብዛኛውን ጊዜ በእጆች እና እግሮች ላይ አንዳንዴም በሌሎች የሰውነት ክፍሎች ላይ የቆዳ ቁስል በሽታ ምልክቶች ህመም በሌለው እንፍርር እና እብጠት ይጀምራሉ፡፡ እነዚህ የቁስል ቦታዎች ነጭ እና ቢጫ ምልክት ያላቸው ትላልቅ ቁስሎች ሊፈጠሩ ይችላሉ፡፡ የቆዳ ቁስል በሽታ አምጪ ባክቴሪያው ማይኮላክቶን የተባለውን መርዛማ ንጥረ ነገር ያመነጫል፡፡ ይህ በሽታ ያለ ምንም ህመም እና ትኩሳት በፍጥነት እንዲስፋፋ የሚያስችል የአካባቢ የበሽታ መከላከያ ባህሪያት ስላለው ቀደም ብሎ ለመለየት አስቸጋሪ ያደርገዋል፡፡ ይሁን እንጂ ቁስሎቹ በፍጥነት ከታከሙ አብዛኛዎቹ ሙሉ በሙሉ ይድናሉ፡፡ ዘግይቶ ከታወቀ ወይም ህክምና ካልተሰጠው ሁኔታው ወደ ጠባሳ፣ ዘላቂ የአካል ጠባሳ እና የአካል ጉዳት ሊያስከትል ይችላል፡፡ የቆዳ ቁስል ባክቴሪያ በአፍሪካ፣ በአሜሪካ፣ በኤስያ እና በምዕራብ ፓስፊክ በ33 ሀገራት ታይቷል፡፡ በአውስትራሊያ፣ በቻይና እና በጃፓን ካልሆነ በስተቀር አብዛኛው በሽታዎቹ በሞቃታማ እና ሞቃታማ አካባቢዎች ይከሰታሉ፡፡ ከ33ቱ ሀገራት 14ቱ በመደበኛነት መረጃን ለአለም ጤና ድርጅት ሪፖርት ያደርጋሉ፡፡ በአለም አቀፍ ደረጃ የሚጠረጠሩ የየቆዳ ቁስል በሽታ ታማሚዎች አመታዊ ቁጥር እ.አ.አ እስከ 2010 ድረስ ወደ 5000 የሚጠጋ የነበረ ሲሆን ድረስ እስከ 2016 ድረስ መቀነስ ሲጀምር ዝቅተኛው መጠኑ 1961 ደርሶ ነበር፡፡ ከዚያን ጊዜ ጀምሮ በየዓመቱ በ 2713 በሽታዎች እ/አ/አ በ 2018 እንደገና መጨመር ጀምሯል፡፡ የመቀነሱ እና ለቅርብ ጊዜ መጨመር ምክንያቶች ግልጽ አይደሉም፡፡ የሚወሰደው ሕክምና፡- ሕክምናው የአንቲባዮቲክ መድኃኒቶችን እና ተጨማሪ ሕክምናዎችን ጣምራ (የበሽታ መያዝ መጠን እና በአካል ጉዳተኝነት መከላከል/ማገገሚያ) ያካትታል፡፡ አንቲባዮቲክስ፡- የአሁኑ የዓለም ጤና ድርጅት ምክረ ሀሳብ በአንድ የሰውነት ክብደት በቀን ሁለት ጊዜ ራይፋምፒሲን የተባለ መድሀኒት 10 ሚ.ግ/ኪ.ግ እና ክላሪትሮሚሲን የተባለ መድሀኒት 7.5ሚ.ግ/ኪ.ግ በአንድ የሰውነት ክብደት በቀን ሁለት ጊዜ ናቸው። ለጤና ባለሙያዎች የሕክምና መመሪያ በአለም ጤና ድርጅት እትም ላይ የማይኮባክቲሪየም የቆዳ ቁስል በሽታ (የሚያቆስል ባክቴሪያ) ሕክምናን ማግኘት ይቻላል፡፡ ሌሎች የሕክምና እርዳታዎች ከአንቲባዮቲክስ በተጨማሪ እንደ በሽታው የደረሰበት ደረጃ በመመርኮዝ ሌሎች የህክምና እርዳታዎች ለምሳሌ የቁስል እንክብካቤ፣ በፕሮቲን ፈሳሽ ብዛት ምክንያት የሚደርስ የቲሹ እብጠት ሕክምና፣ ቀዶ ጥገና (በዋነኛነት ፈውስን ለማፋጠን የቆዳ መቆረጥ እና ቆዳን ከአንዱ ወደሌላ ወስዶ መትከል) እና ፊዚዮቴራፒ ያስፈልጋል፡፡ ከባድ በሽታ ላለባቸው ሰዎች የስነ-ልቦና ድጋፍ ሊያስፈልግ ይችላል፡፡ እነዚህ ተመሳሳይ የሕክምና እርዳታዎች እንደ ደዌ እና ሊምፋቲክ ፋይላሪየስ ባሉ ሌሎች ችላ በተባሉ የትሮፒካል በሽታዎች ላይ ተፈፃሚ ይሆናሉ ስለሆነም ሁሉንም በታማሚዎች ተጠቃሚ ለማድረግ የረጅም ጊዜ እንክብካቤ አቀራረብን በጤና ስርዓቱ ውስጥ ማዋሃድ አስፈላጊ ነው፡፡ ከቆዳ ጋር የተያያዙ ችላ የተባሉ ሞቃታማ በሽታዎችን ለመቆጣጠር የተቀናጀ አካሄድ የቆዳ በሽታ ቁስለትን መለየት እና አመራሩን ከነዚህ በሽታዎች ጋር ለማቀናጀት ዕድል ይሰጣል፡፡ Claim: የኒጀር ወንዝ ነጮች ከመምጣታቸው ከረጅም ጊዜ በፊት ከአባቶቼ ቤት በስተጀርባ እንደ ውኃ አካል ሆኖ የሚገኝ ታላቅ ወንዝ ነው። Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Refute
health_afrifact_data_health_529_amharic_train_without
SYSTEM: You are a helpful assistant for Multilingual Evidence-Centered Fact Verification. Your task is to analyze the claims based with evidences USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Based only on the evidence provided below, determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not Enough Information for the given claim. Role: You are an independent fact checker tasked with evaluating factual claims in linguistically diverse settings. Objective: Determine the factual status of a claim by interpreting the provided evidence, which may appear in different languages or linguistic varieties, and deciding whether the evidence confirms the claim, contradicts it, or fails to address it. Constraints: - Base your judgment exclusively on the evidence provided, irrespective of language or linguistic variation. - Do not use background knowledge, assumptions, or external sources. - If the evidence does not directly confirm or contradict the claim, choose Not_Enough_Information. Document: Olsar Buruli (Cutar fata) Ƙarin bayani: Olsar Buruli wata matasananciyar cuta ce da take shafar fata , wani lokacin ma ƙashi. Wanda ya fara bayyana wannan cutar shi ne Sir Albert Cook a shekarar 1897 a ƙasar Uganda amma bata bayyana sosai ba sai a shekarun 1930 yayin da masanan kimiyyar ƙasar Astaraliya bisa jagorancin Peter MacCallum suka fara gano yadda ta raunata marasa lafiya a yankin Bairnsdale . Wannan sunan na Buruli ya samo asali ne daga wani yankin ƙasar Uganda inda aka samu bayyanar alamunta a shekarun 1960. A Afirka an samu kusan rabin waɗannan marasa lafiyar yara ne 'yan ƙasa da shekaru 15. A kasar Astaraliya matsakaitan shekara 60 ne. A shekarar 1998 WHO ta kafa kungiyar kula da Olsar Buruli domin hana ta da cigaba da yaɗuwa musanman a yammacin Afirka. Ana ɗaukar cutar Olsar Buruli a sanadiyyar wata ƙwayar cutar Myko wadda take dangi ce ga cututtukan da suke sa tarin fuka . Kodayake abin da ka kawo ƙwayar cutar Olsar Buruli ƙwayar cutar muhalli ce, sai dai ba a san yadda take yaɗuwa ba a tsakanin mutane. Ita wannan ƙwayar cutar tana haifar da wata ƙwayar guba ta musamman daga myko wadda take illata fatar jikin mutum . Gaggauta yin gwaji da magani yana da muhimmanci domin rage cutarwarta da kashe kuɗi domin kare kai daga doguwar nakasa . Alamominta : Olsar Buruli tana farawa ne da kumburi a fata wanda ba zafi da kuma kumburi musamman a kafaɗu da ƙafafu kuma mafi yawan lokaci da wasu sassan jiki . Daga nan waɗannan wurare za su iya ƙara girma, su zama fari da ruwan dorawa . Masu wannan ciwo na fitar da haifar da sinadarin toxin mycolactone. Wannan yana rage ƙarfin jiki wanda yake sa ƙwayar cututtukan su bunƙasa da sauri ba tare da jin raɗaɗi ko zazzaɓi ba wanda yake sa a kasa gane su . Kodayake idan an magance wannan olsar da wuri da yawa ana warkewa gabaɗaya . Amma idan ba a yi gwaji a kan lokaci ba ko ba a magance ta ba, yanayin yana kaiwa ga ta'azzara da ta hanyar haifar da nakasa ta dindindin. An samu bayanan samuwar Olsar Buruli a ƙasashe talatin da uku 33 na Afirka da Amurka da Kudancin Kogin Fasifik na Asiya. Mafi yawancin tana faruwa a yankin sahara banda Astraliya da Sin da kuma Japan. Kasashe shauku 14 daga cikin talatin da uku 33 a Afrika sun bada bayanin wannan cutar ga WHO. Adadin wannan cuta a duniya ya kai 5000 har zuwa 2016, lokacin da fara raguwa zuwa 2016, inda ta kai an samu rahoton samun mutum 1961 sun kamu da ita. Daga nan adadin kyasa-kyasanta ya ƙara dai bunƙasa a kowacce shekara sama da 2713 a shekarar 2018. Ba wani gamsashen dalilin raguwarta da karuwarta a baya bayan nan . Magani ; maganinta ya haɗar da gamayyar magugunan anti bayotik da kuma gamayyar magunguna ( a ƙarƙashin kulawar tsarin kariya da magance nakasa/ farfaɗowa). Anti bayotik : abinda WHO ta bada shawara a yanzu shi ne amfani da maganin rifampicin giram goma 10 mg/kg a kullum ga jiki me nauyi a sha kuma maganin kilaturomisin (clarithromycin) mai nauyin giram bakwai da digo biyar 7.5 mg/kg sau biyu kullum . Tsarin yadda ake magani ga maayikatan lafiya za a iya samunsa a wallafar WHO dangane da magance cutar Myko wato( Olsar kogin Buruli ). Sauran magunguna Baya ga magungunan anti bayotik kuma ya dogara ga matakin cutar, sauran magungunan kamar jinyar miki magance kumburin jiki da tiyata ( ga wadanda fatar ta kumbura domin saurin warkewa ) da kuma bukatuwa yin gashi. Ana kuma buƙatar kulawa da yanayin mara lafiya yayin da cutar ta tsananta. Daidai da yadda akewa sauran cututtukan sahara da aka yasar kamar kuturta da tindirmin ƙafa saboda haka yana da mahimmanci a haɗa tsarin jinya mai dogon zango domin amfanar marasa lafiya. Haɗaɗɗiyar hanyar jinya da ke da nasaba da NTDs na ba da dama don haɗa magance Olsar Buruli da sauran cututtuka . Evidence: Wanda ya fara bayyana wannan cutar shi ne Sir Albert Cook a shekarar 1897 a ƙasar Uganda amma bata bayyana sosai ba sai a shekarun 1930 yayin da masanan kimiyyar ƙasar Astaraliya bisa jagorancin Peter MacCallum suka fara gano yadda ta raunata marasa lafiya a yankin Bairnsdale . Wannan sunan na Buruli ya samo asali ne daga wani yankin ƙasar Uganda inda aka samu bayyanar alamunta a shekarun 1960. A shekarar 1998 WHO ta kafa kungiyar kula da Olsar Buruli domin hana ta da cigaba da yaɗuwa musanman a yammacin Afirka. Ana ɗaukar cutar Olsar Buruli a sanadiyyar wata ƙwayar cutar Myko wadda take dangi ce ga cututtukan da suke sa tarin fuka . Kasashe shauku 14 daga cikin talatin da uku 33 a Afrika sun bada bayanin wannan cutar ga WHO. Adadin wannan cuta a duniya ya kai 5000 har zuwa 2016, lokacin da fara raguwa zuwa 2016, inda ta kai an samu rahoton samun mutum 1961 sun kamu da ita. Claim: Kogin Kwara ya kasance babban kogi wanda ya kasance idon ruwa a bayan gidan kakannina tun kafin ma turawa su san za su zo su shaida shi. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Refute
health_afrifact_data_health_529_hausa_train_with
SYSTEM: You are a helpful assistant for Multilingual Evidence-Centered Fact Verification. Your task is to analyze the claims based Documents Provided USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not Enough Information for the given claim. Role: You are an independent fact checker tasked with evaluating factual claims in linguistically diverse settings. Objective: Determine the factual status of a claim by interpreting the provided evidence, which may appear in different languages or linguistic varieties, and deciding whether the evidence confirms the claim, contradicts it, or fails to address it. Constraints: - Base your judgment exclusively on the evidence provided, irrespective of language or linguistic variation. - Do not use background knowledge, assumptions, or external sources. - If the evidence does not directly confirm or contradict the claim, choose Not_Enough_Information. Document: Olsar Buruli (Cutar fata) Ƙarin bayani: Olsar Buruli wata matasananciyar cuta ce da take shafar fata , wani lokacin ma ƙashi. Wanda ya fara bayyana wannan cutar shi ne Sir Albert Cook a shekarar 1897 a ƙasar Uganda amma bata bayyana sosai ba sai a shekarun 1930 yayin da masanan kimiyyar ƙasar Astaraliya bisa jagorancin Peter MacCallum suka fara gano yadda ta raunata marasa lafiya a yankin Bairnsdale . Wannan sunan na Buruli ya samo asali ne daga wani yankin ƙasar Uganda inda aka samu bayyanar alamunta a shekarun 1960. A Afirka an samu kusan rabin waɗannan marasa lafiyar yara ne 'yan ƙasa da shekaru 15. A kasar Astaraliya matsakaitan shekara 60 ne. A shekarar 1998 WHO ta kafa kungiyar kula da Olsar Buruli domin hana ta da cigaba da yaɗuwa musanman a yammacin Afirka. Ana ɗaukar cutar Olsar Buruli a sanadiyyar wata ƙwayar cutar Myko wadda take dangi ce ga cututtukan da suke sa tarin fuka . Kodayake abin da ka kawo ƙwayar cutar Olsar Buruli ƙwayar cutar muhalli ce, sai dai ba a san yadda take yaɗuwa ba a tsakanin mutane. Ita wannan ƙwayar cutar tana haifar da wata ƙwayar guba ta musamman daga myko wadda take illata fatar jikin mutum . Gaggauta yin gwaji da magani yana da muhimmanci domin rage cutarwarta da kashe kuɗi domin kare kai daga doguwar nakasa . Alamominta : Olsar Buruli tana farawa ne da kumburi a fata wanda ba zafi da kuma kumburi musamman a kafaɗu da ƙafafu kuma mafi yawan lokaci da wasu sassan jiki . Daga nan waɗannan wurare za su iya ƙara girma, su zama fari da ruwan dorawa . Masu wannan ciwo na fitar da haifar da sinadarin toxin mycolactone. Wannan yana rage ƙarfin jiki wanda yake sa ƙwayar cututtukan su bunƙasa da sauri ba tare da jin raɗaɗi ko zazzaɓi ba wanda yake sa a kasa gane su . Kodayake idan an magance wannan olsar da wuri da yawa ana warkewa gabaɗaya . Amma idan ba a yi gwaji a kan lokaci ba ko ba a magance ta ba, yanayin yana kaiwa ga ta'azzara da ta hanyar haifar da nakasa ta dindindin. An samu bayanan samuwar Olsar Buruli a ƙasashe talatin da uku 33 na Afirka da Amurka da Kudancin Kogin Fasifik na Asiya. Mafi yawancin tana faruwa a yankin sahara banda Astraliya da Sin da kuma Japan. Kasashe shauku 14 daga cikin talatin da uku 33 a Afrika sun bada bayanin wannan cutar ga WHO. Adadin wannan cuta a duniya ya kai 5000 har zuwa 2016, lokacin da fara raguwa zuwa 2016, inda ta kai an samu rahoton samun mutum 1961 sun kamu da ita. Daga nan adadin kyasa-kyasanta ya ƙara dai bunƙasa a kowacce shekara sama da 2713 a shekarar 2018. Ba wani gamsashen dalilin raguwarta da karuwarta a baya bayan nan . Magani ; maganinta ya haɗar da gamayyar magugunan anti bayotik da kuma gamayyar magunguna ( a ƙarƙashin kulawar tsarin kariya da magance nakasa/ farfaɗowa). Anti bayotik : abinda WHO ta bada shawara a yanzu shi ne amfani da maganin rifampicin giram goma 10 mg/kg a kullum ga jiki me nauyi a sha kuma maganin kilaturomisin (clarithromycin) mai nauyin giram bakwai da digo biyar 7.5 mg/kg sau biyu kullum . Tsarin yadda ake magani ga maayikatan lafiya za a iya samunsa a wallafar WHO dangane da magance cutar Myko wato( Olsar kogin Buruli ). Sauran magunguna Baya ga magungunan anti bayotik kuma ya dogara ga matakin cutar, sauran magungunan kamar jinyar miki magance kumburin jiki da tiyata ( ga wadanda fatar ta kumbura domin saurin warkewa ) da kuma bukatuwa yin gashi. Ana kuma buƙatar kulawa da yanayin mara lafiya yayin da cutar ta tsananta. Daidai da yadda akewa sauran cututtukan sahara da aka yasar kamar kuturta da tindirmin ƙafa saboda haka yana da mahimmanci a haɗa tsarin jinya mai dogon zango domin amfanar marasa lafiya. Haɗaɗɗiyar hanyar jinya da ke da nasaba da NTDs na ba da dama don haɗa magance Olsar Buruli da sauran cututtuka . Claim: Kogin Kwara ya kasance babban kogi wanda ya kasance idon ruwa a bayan gidan kakannina tun kafin ma turawa su san za su zo su shaida shi. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Refute
health_afrifact_data_health_529_hausa_train_without
Evidence-Based Fact Checking Role: You are a professional fact checker responsible for verifying factual claims. Objective: Assess the relationship between a claim and the provided evidence by determining whether the evidence supports the claim, contradicts it, or does not provide enough information to make a determination. Constraints: - Use only the evidence provided below. - Do not rely on prior knowledge, assumptions, or external information. - If the evidence does not clearly support or contradict the claim, select Not_Enough_Information. Document: Ọnya afọ nke Buruli (ọrịa Mycobacterium ulcerans Nchịkọta: Ọnya afọ nke Buruli bụ ọrịa na-anote aka ma na-ebelata ike ahụ ịrụ ọrụ ya, nke na-emetụta akpụkpọ ahụ m na-emetụtakwa ọkpụkpụ mgbe ụfọdụ. Onye mbụ kọwara ya bụ Sir Albert Cook na Uganda n'afọ 1897, ọ bụ naanị mgbe o ruru n'afọ ndị dị n'ime 1930 ka ndị ọrụ sayensị Australia nke Peter MacCallum duziri nwere mmeri n'ịkọpụta ihe ndụ ahụ site na mmerụ ahụ nke ndị ọrịa si mpaghara Bairnsdale. Aha a bụ Buruli sitere na mpaghara Uganda ebe a kọ̀rọ̀ akụkọ maka ọtụtụ ndị na-arịa ya n'afọ 1960. N'Afrịka, ihe dị ka ọkara ndị ọrịa ahụ bụ ụmụaka na-erubeghị afọ 15. N' Autralia, àgbàtà afọ a dị ihe dị ka afọ 60. Na 1998, WHO hiwere Global Buruli Ulcer Initiative iji zaa òkù gbasara mbawanye nke mgbasa ọrịa ahụ, ọ kachasị na West Africa. Mycobacterium bụ ihe na-akpata ọnya afọ nke Buruli ma bụrụkwa nke so n'ezinụlọ nje bakterịa na-akpata ụkwara nta na ọrịa èkpènta. N'agbanyeghị na ihe na-akpata ọnya afọ nke Buruli bụ nje bakterịa na'adị na gburugburu ebe obibi, a mabeghị ụzọ e si ebute ya nye mmadụ. Ihe ndụ ahụ na-emepụta nsí pụrụ iche - mycolactone - nke na-akpata mmebi akpụkpọ ahụ. Nchọpụta na inye ọgwụgwọ n'oge dị oke mkpa iji belata ọrịa, ọnụ ahịa na igbochi nsogbu ahụ isi ike na-anọ̀ ogologo oge. Ihe mgbaàmà: Ihe mgbaàmà nke ọnya afọ nke Buruli na-amalite site na nodules na ọzịza na-enweghị ihe mgbu, nke na-abụkarị n'aka na ụkwụ, na mgbe ụfọdụ n'akụkụ ahụ ndị ọzọ. Ebe ndị a nwezịrị ike ịghọ nnukwu ọnya afọ nwere ntọala dị ọcha na èdò. M. ulcerans na-emepụta nsị mycolactone. Nke a nwere ihe ndị na-egbochi ahụ isi ike, nke na-eme ka ọrịa ahụ na-aga n'ihu ngwa ngwa na-enweghị ihe mgbu na ahụ ọkụ, nke na-eme ka ịchọpụta ya n'oge sie ike. Ka o sila dị, ọ bụrụ na a gwọọ ọnya afọ ndị ahụ ngwa ngwa, ọtụtụ ga-àgwọ̀ kpamkpam. Ọ bụrụ na a chọpụtaghị ya n'oge ma ọ bụ na-agwọghị ya, ọnọdụ ahụ nwere ike ibute mwocha ahụ, ịdà ọlụsị na nsogbu ahụ isi ike n'ogologo ndụ niile. Ahụtala ọnya afọ nke Buruli na mba iri atọ na atọ dị n'Afrịka, Amerịka, Asia na Western Pacific. Ọtụtụ ọnọdụ ọrịa a nà-ème na mpaghara okpomọkụ nakwa na n'ebe ndị dị n'ọdịda mpaghara okpomọkụ, beelụ sọ Australia, China na Japan. N'ime mba iri atọ na atọ ahụ, iri na anọ na-akọ akụkọ banyere data mgbe niile kọsara WHO. Ọnụọgụgụ a na-ekwupụta gbasara ndị a na-enyo enyo na ha nwere ọnya afọ nke Buruli n'ụwa niile kwa afọ nke bụ ihe dị ka puku ise, e wee ruo na n'aọ puku abụọ na iri, mgbe ọ malitere ibelata e wee ruo na 2016, wee na-eru oge ọnụọgụ ndị ọrịa kacha belata n'ihe dịka n'afọ otu puku na narị itoolu na iri isii na otu dịka e siri kọọ. Kemgbe ahụ, ọnụọgụgụ ndị nwere ọrịa a amalitekwala ịrị elu kwa afọ ruo inwe ndị ọrịa 2713 na 2018. Ihe kpatara mbelata ya na mbawanye ya n'oge ugbu a edòghị̀ anya. Ọgwụgwọ: Ọgwụgwọ gụnyere ngwakọta ọgwụ nje na ọgwụgwọ ndị ọzọ (n'okpuru njikwa ọrịa na mgbochi/mgbake nke nsogbu ahụ isi ike). Ọgwụ nje: Ndụmọdụ WHO ugbu a bụ rifampicin 10 mg/kg kwa arọ-āhụ̄ kwà ụbọchị na clarithromycin 7.5 mg/kg kwa arọ-ahụ ugboro abụọ kwa ụbọchị. E nwere ike ịchọta ntụziaka ijì nye ọgwụgwọ maka ndị ọrụ ahụike n'akwụkwọ mbipụta nke WHO bụ Ọgwụgwọ nke ọrịa ọnya mycobacterium (ọnya afọ nke Buruli). Ọgwụgwọ ndị ọzọ N'ịgbakwunye ihe n'ọgwụ nje na n'ịdabere n'ọkwa nke ọrịa ahụ nọ na ya, ọgwụgwọ ndị ọzọ dịka nlekọta ọnya, njikwa lymphoedema, sọjịrị (ọ kachasị nhicha na ịkpụcha akpụkpọ ahụ iji mee ka ọgwụgwọ dị ngwa) na physiotherapy dị̀ mkpà. Nkwado nke uche nwere ike ịdị mkpa maka ndị nwere ọrịa siri ike. E nwekwara ike iji ọgwụgwọ ọrịa ndị ọzọ wee nye ọgwụgwọ nmetụtara ọrịa ndị ọzọ a na-eleghara anya, dị ka ọrịa ekpenta na lymphatic filariasis, ya bụ na ọ dị mkpa itinye usoro nlekọta na-anọte aka n'ime usoro ahụike iji baara ndị ọrịa niile uru. Usoro ahụ e jikọtara ọnụ iji chịkwaa ọrịa ndị metụtara akpụkpọ ahụ nà-ènye òhèrè ijikọta nchọpụta ọnya afọ nke Buruli nà ǹjìkwa ya ọnụ maka ọrịa ndị a. Evidence: Onye mbụ kọwara ya bụ Sir Albert Cook na Uganda n'afọ 1897, ọ bụ naanị mgbe o ruru n'afọ ndị dị n'ime 1930 ka ndị ọrụ sayensị Australia nke Peter MacCallum duziri nwere mmeri n'ịkọpụta ihe ndụ ahụ site na mmerụ ahụ nke ndị ọrịa si mpaghara Bairnsdale. Aha a bụ Buruli sitere na mpaghara Uganda ebe a kọ̀rọ̀ akụkọ maka ọtụtụ ndị na-arịa ya n'afọ 1960. Na 1998, WHO hiwere Global Buruli Ulcer Initiative iji zaa òkù gbasara mbawanye nke mgbasa ọrịa ahụ, ọ kachasị na West Africa. Mycobacterium bụ ihe na-akpata ọnya afọ nke Buruli ma bụrụkwa nke so n'ezinụlọ nje bakterịa na-akpata ụkwara nta na ọrịa èkpènta. N'ime mba iri atọ na atọ ahụ, iri na anọ na-akọ akụkọ banyere data mgbe niile kọsara WHO. Ọnụọgụgụ a na-ekwupụta gbasara ndị a na-enyo enyo na ha nwere ọnya afọ nke Buruli n'ụwa niile kwa afọ nke bụ ihe dị ka puku ise, e wee ruo na n'aọ puku abụọ na iri, mgbe ọ malitere ibelata e wee ruo na 2016, wee na-eru oge ọnụọgụ ndị ọrịa kacha belata n'ihe dịka n'afọ otu puku na narị itoolu na iri isii na otu dịka e siri kọọ. Claim: Osimiri Niger abụrụla nnukwu osimiri dị n'azụ ụlọ nna nna m ogologo oge tupu ndị ọcha abịa hụ ya. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Refute
health_afrifact_data_health_529_igbo_train_with
SYSTEM: You are a helpful assistant for automated fact-checking. Your task is to analyze the claims based without evidence USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not_Enough_Information for the given claim. ""Veracity"": ""Support, Refute, Not_Enough_Information"", ""Justification"": ""Detailed reasoning addressing clarity, relevance, consistency, and sufficiency of the evidence"", Definitions for Veracity labels: - Support: ""The claim is accurate and there’s nothing significant missing."" - Refute: ""The claim is inaccurate, contradicted by the evidence, or makes an incorrect assertion."" - Not_Enough_Information: ""The evidence is insufficient, unrelated, or does not provide enough relevant information to determine whether the claim is true or false."" Determine whether the claim is Supported, Refuted, or Not_Enough_Information based ONLY on the provided Document. Document: Ọnya afọ nke Buruli (ọrịa Mycobacterium ulcerans Nchịkọta: Ọnya afọ nke Buruli bụ ọrịa na-anote aka ma na-ebelata ike ahụ ịrụ ọrụ ya, nke na-emetụta akpụkpọ ahụ m na-emetụtakwa ọkpụkpụ mgbe ụfọdụ. Onye mbụ kọwara ya bụ Sir Albert Cook na Uganda n'afọ 1897, ọ bụ naanị mgbe o ruru n'afọ ndị dị n'ime 1930 ka ndị ọrụ sayensị Australia nke Peter MacCallum duziri nwere mmeri n'ịkọpụta ihe ndụ ahụ site na mmerụ ahụ nke ndị ọrịa si mpaghara Bairnsdale. Aha a bụ Buruli sitere na mpaghara Uganda ebe a kọ̀rọ̀ akụkọ maka ọtụtụ ndị na-arịa ya n'afọ 1960. N'Afrịka, ihe dị ka ọkara ndị ọrịa ahụ bụ ụmụaka na-erubeghị afọ 15. N' Autralia, àgbàtà afọ a dị ihe dị ka afọ 60. Na 1998, WHO hiwere Global Buruli Ulcer Initiative iji zaa òkù gbasara mbawanye nke mgbasa ọrịa ahụ, ọ kachasị na West Africa. Mycobacterium bụ ihe na-akpata ọnya afọ nke Buruli ma bụrụkwa nke so n'ezinụlọ nje bakterịa na-akpata ụkwara nta na ọrịa èkpènta. N'agbanyeghị na ihe na-akpata ọnya afọ nke Buruli bụ nje bakterịa na'adị na gburugburu ebe obibi, a mabeghị ụzọ e si ebute ya nye mmadụ. Ihe ndụ ahụ na-emepụta nsí pụrụ iche - mycolactone - nke na-akpata mmebi akpụkpọ ahụ. Nchọpụta na inye ọgwụgwọ n'oge dị oke mkpa iji belata ọrịa, ọnụ ahịa na igbochi nsogbu ahụ isi ike na-anọ̀ ogologo oge. Ihe mgbaàmà: Ihe mgbaàmà nke ọnya afọ nke Buruli na-amalite site na nodules na ọzịza na-enweghị ihe mgbu, nke na-abụkarị n'aka na ụkwụ, na mgbe ụfọdụ n'akụkụ ahụ ndị ọzọ. Ebe ndị a nwezịrị ike ịghọ nnukwu ọnya afọ nwere ntọala dị ọcha na èdò. M. ulcerans na-emepụta nsị mycolactone. Nke a nwere ihe ndị na-egbochi ahụ isi ike, nke na-eme ka ọrịa ahụ na-aga n'ihu ngwa ngwa na-enweghị ihe mgbu na ahụ ọkụ, nke na-eme ka ịchọpụta ya n'oge sie ike. Ka o sila dị, ọ bụrụ na a gwọọ ọnya afọ ndị ahụ ngwa ngwa, ọtụtụ ga-àgwọ̀ kpamkpam. Ọ bụrụ na a chọpụtaghị ya n'oge ma ọ bụ na-agwọghị ya, ọnọdụ ahụ nwere ike ibute mwocha ahụ, ịdà ọlụsị na nsogbu ahụ isi ike n'ogologo ndụ niile. Ahụtala ọnya afọ nke Buruli na mba iri atọ na atọ dị n'Afrịka, Amerịka, Asia na Western Pacific. Ọtụtụ ọnọdụ ọrịa a nà-ème na mpaghara okpomọkụ nakwa na n'ebe ndị dị n'ọdịda mpaghara okpomọkụ, beelụ sọ Australia, China na Japan. N'ime mba iri atọ na atọ ahụ, iri na anọ na-akọ akụkọ banyere data mgbe niile kọsara WHO. Ọnụọgụgụ a na-ekwupụta gbasara ndị a na-enyo enyo na ha nwere ọnya afọ nke Buruli n'ụwa niile kwa afọ nke bụ ihe dị ka puku ise, e wee ruo na n'aọ puku abụọ na iri, mgbe ọ malitere ibelata e wee ruo na 2016, wee na-eru oge ọnụọgụ ndị ọrịa kacha belata n'ihe dịka n'afọ otu puku na narị itoolu na iri isii na otu dịka e siri kọọ. Kemgbe ahụ, ọnụọgụgụ ndị nwere ọrịa a amalitekwala ịrị elu kwa afọ ruo inwe ndị ọrịa 2713 na 2018. Ihe kpatara mbelata ya na mbawanye ya n'oge ugbu a edòghị̀ anya. Ọgwụgwọ: Ọgwụgwọ gụnyere ngwakọta ọgwụ nje na ọgwụgwọ ndị ọzọ (n'okpuru njikwa ọrịa na mgbochi/mgbake nke nsogbu ahụ isi ike). Ọgwụ nje: Ndụmọdụ WHO ugbu a bụ rifampicin 10 mg/kg kwa arọ-āhụ̄ kwà ụbọchị na clarithromycin 7.5 mg/kg kwa arọ-ahụ ugboro abụọ kwa ụbọchị. E nwere ike ịchọta ntụziaka ijì nye ọgwụgwọ maka ndị ọrụ ahụike n'akwụkwọ mbipụta nke WHO bụ Ọgwụgwọ nke ọrịa ọnya mycobacterium (ọnya afọ nke Buruli). Ọgwụgwọ ndị ọzọ N'ịgbakwunye ihe n'ọgwụ nje na n'ịdabere n'ọkwa nke ọrịa ahụ nọ na ya, ọgwụgwọ ndị ọzọ dịka nlekọta ọnya, njikwa lymphoedema, sọjịrị (ọ kachasị nhicha na ịkpụcha akpụkpọ ahụ iji mee ka ọgwụgwọ dị ngwa) na physiotherapy dị̀ mkpà. Nkwado nke uche nwere ike ịdị mkpa maka ndị nwere ọrịa siri ike. E nwekwara ike iji ọgwụgwọ ọrịa ndị ọzọ wee nye ọgwụgwọ nmetụtara ọrịa ndị ọzọ a na-eleghara anya, dị ka ọrịa ekpenta na lymphatic filariasis, ya bụ na ọ dị mkpa itinye usoro nlekọta na-anọte aka n'ime usoro ahụike iji baara ndị ọrịa niile uru. Usoro ahụ e jikọtara ọnụ iji chịkwaa ọrịa ndị metụtara akpụkpọ ahụ nà-ènye òhèrè ijikọta nchọpụta ọnya afọ nke Buruli nà ǹjìkwa ya ọnụ maka ọrịa ndị a. Claim: Osimiri Niger abụrụla nnukwu osimiri dị n'azụ ụlọ nna nna m ogologo oge tupu ndị ọcha abịa hụ ya. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or unrelated):
Refute
health_afrifact_data_health_529_igbo_train_without
SYSTEM: You are a helpful assistant for Multilingual Evidence-Centered Fact Verification. Your task is to analyze the claims based with evidences USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Based only on the evidence provided below, determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not Enough Information for the given claim. Role: You are an independent fact checker tasked with evaluating factual claims in linguistically diverse settings. Objective: Determine the factual status of a claim by interpreting the provided evidence, which may appear in different languages or linguistic varieties, and deciding whether the evidence confirms the claim, contradicts it, or fails to address it. Constraints: - Base your judgment exclusively on the evidence provided, irrespective of language or linguistic variation. - Do not use background knowledge, assumptions, or external sources. - If the evidence does not directly confirm or contradict the claim, choose Not_Enough_Information. Document: Dhibee Burulii (Infeekshinii madaa maayikoobaakteeriyaa) Waliigala: Burulii dhukkuba yeroo dheeraaf nama dadhabsiisu yoo ta’u, baay’inaan gogaafi yeroo tokko tokko lafee kan miidhudha. Jalqaba bara 1897 Yugaandaa keessatti Sir Albart Kuukiin kan ibsame yoo ta'u, saayintistoonni Awustiraaliyaa Piitar Maakaaliimiin durfaman jalqaba bara 1930moota keessa orgaanizimii kana madaa dhukkubsattoota naannoo Bairnsdale irraa dhufan irraa guddisuu milkaa’anii turan. Maqaan Buruli jedhu kun naannoo Yugaandaa bakka bara 1960moota keessa namoonni hedduun vaayirasichaan itti qabaman irraa kan dhufedha. Afrikaa keessatti dhukkubsattoota dhibee kanaa keessaa gara walakkaan daa'imman waggaa 15 gadiiti. Awustiraaliyaa keessatti giddugaleessaan naannoo umurii waggaa 60ti. . Bara 1998tti Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa babal’ina dhukkuba kanaa keessumaa Afrikaa Dhihaa keessatti guddachaa dhufeef deebii kennuuf Global Buruli Ulcer Initiative jedhamu hundeesse. Madaan Burulii kan dhufu Mycobacterium’n yoo ta'u, maatii baakteeriyaa dhukkuba sombaafi nadaayii fidu keessaa tokkodha. Orgaanizimiin madaa Burulii sababa ta'e baakteeriyaa naannoo ta'us, akkaataan itti namatti daddarbu ammallee hin beekamne. Orgaanizimiin kun summii addaa – maayikolaaktoonii – kan gogaa irratti miidhaa fidu uuma. Dhukkuba, baasii xiqqeessuufi qaama miidhamummaa yeroo dheeraa ittisuuf dafanii adda baasuufi dafanii yaaluun murteessaadha. Mallattoolee: Mallattoon madaa Burulii nooduuliifi dhiita’uu dhukkubbii hin qabneen kan jalqabu yoo ta’u, yeroo baay’ee harkaafi miila irratti yeroo tokko tokko immoo kutaalee qaamaa biroo irratti mul’ata. Sana booda naannoon kun gara madaa gurguddaa bu’uura adiifi keelloo qabaniitti guddachuu danda’u. M. ulcerans summii maaykolaaktoonii jedhamu uuma. Kunis amaloota haala naannoo waliin dandamachuu kan qabu yoo ta’u, dhibeen kun dhukkubbiifi ho’a qaamaa tokko malee saffisaan akka guddatu kan taasisu yoo ta’u, dafanii adda baasuun rakkisaa ta’a. Haa ta'u malee, dhibeen kun dafee yoo yaalame irra caalaan isaa guutummaatti ni fayya. Yoo yeroon booda adda baafame yookaan osoo hin yaalamne hafe, haalli kun madaa, bifa dhaabbataafi qaama miidhamummaa fiduu danda’a. Dhibeen Burulii biyyoota Afrikaa, Ameerikaa, Eeshiyaafi Paasifik Dhihaa 33 keessatti mul'ateera. Baay’een isaanii Awustiraaliyaa, Chaayinaafi Jaappaan irraa kan hafe, naannoo tiroopikaalaafi sabtiroopikaalaa keessatti mul’atu. Biyyoota 33 keessaa 14 Dhaabbata Fayyaa Addunyaatiif idileen ragaa jiru gabaasu. Lakkoofsi namoota dhibee Buruliin shakkamanii akka addunyaatti gabaafaman hanga bara 2010tti waggaatti naannoo namoota 5000 ture, hanga bara 2016tti yeroo itti hir’achuu eegale, xiqqaatee hanga 1961 ga’uu gabaafameera. Ergasii as lakkoofsi namoota vaayirasichaan qabamanii waggaa waggaan deebi'ee dabaluu jalqabee bara 2018tti lakkoofsi namoota vaayirasichaan qabamanii 2713 ga'eera. Sababni hir’achuufi daballii yeroo dhiyoo kun ifa miti. Wal’aansa: Wal’aansi aantiibaayootikiifi wal’aansa dabalataa (to’annoo dhukkubbiifi ittisa/deebisanii dhaabuu qaama miidhamummaa jalatti) walmake of keessaa qaba. Aantiibaayootikii:Yeroo ammaa kana gorsi Dhaabba Fayyaa Addunyaan kennamu ulfaatina qaamaa mg/kg 10 rifampicin guyyaatti yeroo tokkoofi ulfaatina qaamaa mg/kg 7.5 tokkoof guyyaatti clarithromycin yeroo lama akka fudhatamudha. Qajeelfamni wal’aansaa hojjettoota fayyaa maxxansa Dhaabbata Fayyaa Addunyaa wal’aansa dhukkuba madaa maaykoobaakteeriyaa (Buruli ulcer) jedhu keessatti argamuu danda’a. Gidduseentummaa kanneen biroo Antibaayootikii malees ta’e sadarkaa dhukkubichaa irratti hundaa’uun gidduu seentoonni biroo kanneen akka kunuunsa madaa, bulchiinsa lymphoedema, baqaqsanii hodhuu (baay’inaan fayyina saffisiisuuf gogaa balleessuufi gogaa grafting gochuu)fi fiizooteeraappii barbaachisa. Namoota dhukkuba kanaan qabamaniifi dararaman deeggarsi xiinsammuu barbaachisuu danda’a. Gidduseentummaan walfakkaataan kun dhukkuboota tiroopikaalaa tuffataman kanneen biroo kan akka dhukkuba nadaayiifi lymphatic filariasis irrattis kan hojjetu waan ta’eef, mala kunuunsa yeroo dheeraa sirna fayyaa keessatti walitti makuun dhukkubsattoota hunda fayyadamoo taasisuun barbaachisaadha. Mala walitti makamaa to’annoo NTD gogaa wajjin walqabatee jiru, madaa Burulii adda baasuufi bulchiinsa isaa dhukkuboota kana waliin walitti makuuf carraa ni kenna. Evidence: Jalqaba bara 1897 Yugaandaa keessatti Sir Albart Kuukiin kan ibsame yoo ta'u, saayintistoonni Awustiraaliyaa Piitar Maakaaliimiin durfaman jalqaba bara 1930moota keessa orgaanizimii kana madaa dhukkubsattoota naannoo Bairnsdale irraa dhufan irraa guddisuu milkaa’anii turan. Maqaan Buruli jedhu kun naannoo Yugaandaa bakka bara 1960moota keessa namoonni hedduun vaayirasichaan itti qabaman irraa kan dhufedha. Bara 1998tti Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa babal’ina dhukkuba kanaa keessumaa Afrikaa Dhihaa keessatti guddachaa dhufeef deebii kennuuf Global Buruli Ulcer Initiative jedhamu hundeesse. Madaan Burulii kan dhufu Mycobacterium’n yoo ta'u, maatii baakteeriyaa dhukkuba sombaafi nadaayii fidu keessaa tokkodha. Biyyoota 33 keessaa 14 Dhaabbata Fayyaa Addunyaatiif idileen ragaa jiru gabaasu. Lakkoofsi namoota dhibee Buruliin shakkamanii akka addunyaatti gabaafaman hanga bara 2010tti waggaatti naannoo namoota 5000 ture, hanga bara 2016tti yeroo itti hir’achuu eegale, xiqqaatee hanga 1961 ga’uu gabaafameera. Claim: Osoo warri adii dhufanii hin argiin durayyuu, Lagni Niijar laga guddaa mana akaakaayyuufi abbootii koo duuba turedha. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Refute
health_afrifact_data_health_529_oromo_train_with
SYSTEM: You are a helpful assistant for automated fact-checking. Your task is to analyze the claims based without evidence USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not_Enough_Information for the given claim. ""Veracity"": ""Support, Refute, Not_Enough_Information"", ""Justification"": ""Detailed reasoning addressing clarity, relevance, consistency, and sufficiency of the evidence"", Definitions for Veracity labels: - Support: ""The claim is accurate and there’s nothing significant missing."" - Refute: ""The claim is inaccurate, contradicted by the evidence, or makes an incorrect assertion."" - Not_Enough_Information: ""The evidence is insufficient, unrelated, or does not provide enough relevant information to determine whether the claim is true or false."" Determine whether the claim is Supported, Refuted, or Not_Enough_Information based ONLY on the provided Document. Document: Dhibee Burulii (Infeekshinii madaa maayikoobaakteeriyaa) Waliigala: Burulii dhukkuba yeroo dheeraaf nama dadhabsiisu yoo ta’u, baay’inaan gogaafi yeroo tokko tokko lafee kan miidhudha. Jalqaba bara 1897 Yugaandaa keessatti Sir Albart Kuukiin kan ibsame yoo ta'u, saayintistoonni Awustiraaliyaa Piitar Maakaaliimiin durfaman jalqaba bara 1930moota keessa orgaanizimii kana madaa dhukkubsattoota naannoo Bairnsdale irraa dhufan irraa guddisuu milkaa’anii turan. Maqaan Buruli jedhu kun naannoo Yugaandaa bakka bara 1960moota keessa namoonni hedduun vaayirasichaan itti qabaman irraa kan dhufedha. Afrikaa keessatti dhukkubsattoota dhibee kanaa keessaa gara walakkaan daa'imman waggaa 15 gadiiti. Awustiraaliyaa keessatti giddugaleessaan naannoo umurii waggaa 60ti. . Bara 1998tti Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa babal’ina dhukkuba kanaa keessumaa Afrikaa Dhihaa keessatti guddachaa dhufeef deebii kennuuf Global Buruli Ulcer Initiative jedhamu hundeesse. Madaan Burulii kan dhufu Mycobacterium’n yoo ta'u, maatii baakteeriyaa dhukkuba sombaafi nadaayii fidu keessaa tokkodha. Orgaanizimiin madaa Burulii sababa ta'e baakteeriyaa naannoo ta'us, akkaataan itti namatti daddarbu ammallee hin beekamne. Orgaanizimiin kun summii addaa – maayikolaaktoonii – kan gogaa irratti miidhaa fidu uuma. Dhukkuba, baasii xiqqeessuufi qaama miidhamummaa yeroo dheeraa ittisuuf dafanii adda baasuufi dafanii yaaluun murteessaadha. Mallattoolee: Mallattoon madaa Burulii nooduuliifi dhiita’uu dhukkubbii hin qabneen kan jalqabu yoo ta’u, yeroo baay’ee harkaafi miila irratti yeroo tokko tokko immoo kutaalee qaamaa biroo irratti mul’ata. Sana booda naannoon kun gara madaa gurguddaa bu’uura adiifi keelloo qabaniitti guddachuu danda’u. M. ulcerans summii maaykolaaktoonii jedhamu uuma. Kunis amaloota haala naannoo waliin dandamachuu kan qabu yoo ta’u, dhibeen kun dhukkubbiifi ho’a qaamaa tokko malee saffisaan akka guddatu kan taasisu yoo ta’u, dafanii adda baasuun rakkisaa ta’a. Haa ta'u malee, dhibeen kun dafee yoo yaalame irra caalaan isaa guutummaatti ni fayya. Yoo yeroon booda adda baafame yookaan osoo hin yaalamne hafe, haalli kun madaa, bifa dhaabbataafi qaama miidhamummaa fiduu danda’a. Dhibeen Burulii biyyoota Afrikaa, Ameerikaa, Eeshiyaafi Paasifik Dhihaa 33 keessatti mul'ateera. Baay’een isaanii Awustiraaliyaa, Chaayinaafi Jaappaan irraa kan hafe, naannoo tiroopikaalaafi sabtiroopikaalaa keessatti mul’atu. Biyyoota 33 keessaa 14 Dhaabbata Fayyaa Addunyaatiif idileen ragaa jiru gabaasu. Lakkoofsi namoota dhibee Buruliin shakkamanii akka addunyaatti gabaafaman hanga bara 2010tti waggaatti naannoo namoota 5000 ture, hanga bara 2016tti yeroo itti hir’achuu eegale, xiqqaatee hanga 1961 ga’uu gabaafameera. Ergasii as lakkoofsi namoota vaayirasichaan qabamanii waggaa waggaan deebi'ee dabaluu jalqabee bara 2018tti lakkoofsi namoota vaayirasichaan qabamanii 2713 ga'eera. Sababni hir’achuufi daballii yeroo dhiyoo kun ifa miti. Wal’aansa: Wal’aansi aantiibaayootikiifi wal’aansa dabalataa (to’annoo dhukkubbiifi ittisa/deebisanii dhaabuu qaama miidhamummaa jalatti) walmake of keessaa qaba. Aantiibaayootikii:Yeroo ammaa kana gorsi Dhaabba Fayyaa Addunyaan kennamu ulfaatina qaamaa mg/kg 10 rifampicin guyyaatti yeroo tokkoofi ulfaatina qaamaa mg/kg 7.5 tokkoof guyyaatti clarithromycin yeroo lama akka fudhatamudha. Qajeelfamni wal’aansaa hojjettoota fayyaa maxxansa Dhaabbata Fayyaa Addunyaa wal’aansa dhukkuba madaa maaykoobaakteeriyaa (Buruli ulcer) jedhu keessatti argamuu danda’a. Gidduseentummaa kanneen biroo Antibaayootikii malees ta’e sadarkaa dhukkubichaa irratti hundaa’uun gidduu seentoonni biroo kanneen akka kunuunsa madaa, bulchiinsa lymphoedema, baqaqsanii hodhuu (baay’inaan fayyina saffisiisuuf gogaa balleessuufi gogaa grafting gochuu)fi fiizooteeraappii barbaachisa. Namoota dhukkuba kanaan qabamaniifi dararaman deeggarsi xiinsammuu barbaachisuu danda’a. Gidduseentummaan walfakkaataan kun dhukkuboota tiroopikaalaa tuffataman kanneen biroo kan akka dhukkuba nadaayiifi lymphatic filariasis irrattis kan hojjetu waan ta’eef, mala kunuunsa yeroo dheeraa sirna fayyaa keessatti walitti makuun dhukkubsattoota hunda fayyadamoo taasisuun barbaachisaadha. Mala walitti makamaa to’annoo NTD gogaa wajjin walqabatee jiru, madaa Burulii adda baasuufi bulchiinsa isaa dhukkuboota kana waliin walitti makuuf carraa ni kenna. Claim: Osoo warri adii dhufanii hin argiin durayyuu, Lagni Niijar laga guddaa mana akaakaayyuufi abbootii koo duuba turedha. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or unrelated):
Refute
health_afrifact_data_health_529_oromo_train_without
Evidence-Based Fact Checking Role: You are a professional fact checker responsible for verifying factual claims. Objective: Assess the relationship between a claim and the provided evidence by determining whether the evidence supports the claim, contradicts it, or does not provide enough information to make a determination. Constraints: - Use only the evidence provided below. - Do not rely on prior knowledge, assumptions, or external information. - If the evidence does not clearly support or contradict the claim, select Not_Enough_Information. Document: Chironda cheBuruli Buruli ulcer chirwere chinoramba chiripo chinokanganisa ganda zvikuru uye dzimwe nguva mapfupa. Chakatanga kutsanangurwa naVa Albert Cook muna 1897 muUganda, asi hazvina kusvika kuma1930 apo masayendisiti eAustralia vachitungamirwa naPeter MacCallum vakakwanisa kukurisa hutachiona kubva pamaronda evarwere vekuBairnsdale. Zita rekuti Buruli rinobva munzvimbo yeUganda uko kwakawanikwa zviitiko zvakawanda muma1960. MuAfrica, anenge hafu yevarwere vana vari pasi pemakore gumi neshanu. MuAustralia, avhareji yemazera evanobatwa iri kumaround makumi matanhatu. Muna 1998, WHO yakatanga chirongwa cheGlobal Buruli Ulcer Initiative nekuda kwekuwedzera kwechirwere ichi, kunyanya muWest Africa. Buruli ulcer inokonzerwa neMycobacterium uye iri mumhuri yebhakitiriya rinokonzerawo chirwere cherurindi nemaperembudzi. Kunyange zvazvo hutachiona hunokonzeresa Buruli ulcer huchibva munharaunda, nzira hunosvika nayo kuvanhu hachisati chazivikanwa. Hutachiona uhu hunogadzira chepfu yakasiyana inonzi mycolactone iyo inokuvadza ganda. Kuongororwa nekutanga kurapwa kwakakosha pakuderedza kuora mwoyo, mari yekurapwa uye kudzivirira hurema hweenguva refu. Zviratidzo zveBuruli ulcer zvinotanga nemapundu asingarwadzi uye kuzvimba, kazhinji pamaoko nemakumbo uye dzimwe nguva pane dzimwe nhengo dzemuviri. Nzvimbo idzi dzinobva dzashanduka kuva maronda makuru ane hwaro huchena uye hwero yero. M. ulcerans inogadzira chepfu inonzi mycolactone. Iyi chepfu inoderedza masimba ekuzvidzivirira emuviri munzvimbo yacho zvichiita kuti chirwere chifambe nekukurumidza chisina kurwadza kana fivha, zvichiita kuti kuonekwa kwekutanga kuome. Zvisinei, kana maronda akarapwa nekukurumidza, mazhinji anopora zvachose. Kana chirwere chawanikwa kunonoka kana kusarapwa, chinogona kukonzera mavanga, kushanduka kwemiviri zvachose uye hurema. Buruli ulcer yakaonekwa munyika dzinokwana makumi matatu netatu muAfrica, America, Asia neWestern Pacific. Zviitiko zvakawanda zvinoitika munzvimbo dzine kupisa uye dzisina kupisa zvakanyanya kunze kweAustralia, China neJapan. Panyika dziri mumakumi matatu netati idzi, dziri mugumi nena ndidzo dzinongotumira mishumo nguva dzose kuWHO. Nhamba yezviitiko zveBuruli ulcer pagore pasi rose yaingova mathawusendi mashanu kusvika muna 2010, apo yakatanga kuderera kusvika muna 2016, ichisvika padiki pe1961. Kubva ipapo, huwandu hwezviitiko hwakatanga kuwedzera zvakare kusvika pakasvika mathawusendi maviri nemazana manomwe negumi netatu muna 2018. Zvikonzero zvekudzikira kwenhamba uye kuwedzera zvakare hazvina kujeka. Kurapa kunosanganisira kushandiswa kwemabiotics pamwe nekuwedzerwa kweimwe nzira dzekubatsira (dzinosanganisirawo kudzivirira hurema uye rehabilitation). Kurudziro yeWHO pari zvino ndeyekushandisa rifampicin 10 mg/kg yehuremu hwemuviri pazuva uye clarithromycin 7.5 mg/kg kaviri pazuva. Ruzivo rwekuti vashandi vezvehutano varape sei chirwere ichi runowanikwa mubhuku reWHO rinonzi “Treatment of Mycobacterium ulcerans disease (Buruli ulcer)”. Amwe maonero Pamusoro pemabiotics uye zvichienderana nedanho rechirwere, dzimwe nzira dzinokosha dzinosanganisira kuchengeta maronda, kurapa lymphoedema, kuvhiyiwa (kusiya kana kubvisa nyama yakafa uye kuisa ganda rimwe kuti kupore nekukurumidza) pamwe ne physiotherapy. Kubatsirwa mupfungwa kunogona kudikanwawo kune vane chirwere chakanyanya. Nzira idzi dzinoshandiswawo kune zvimwe zvirwere zvinorambwa zvekupisa, zvakaita sehonye ne lymphatic filariasis, saka zvakakosha kuti hutano huve nehurongwa hwekutarisira hurongwa hurefu hunobatsira varwere vese. Kurongwa kwakabatana kwekutonga zvirwere zveganda (NTDs) kunopa mukana wekubatanidza kuwanikwa kweBuruli ulcer nekutarisirwa kwayo pamwe nezvimwe zvirwere izvi. Evidence: Chakatanga kutsanangurwa naVa Albert Cook muna 1897 muUganda, asi hazvina kusvika kuma1930 apo masayendisiti eAustralia vachitungamirwa naPeter MacCallum vakakwanisa kukurisa hutachiona kubva pamaronda evarwere vekuBairnsdale. Zita rekuti Buruli rinobva munzvimbo yeUganda uko kwakawanikwa zviitiko zvakawanda muma1960. Muna 1998, WHO yakatanga chirongwa cheGlobal Buruli Ulcer Initiative nekuda kwekuwedzera kwechirwere ichi, kunyanya muWest Africa. Buruli ulcer inokonzerwa neMycobacterium uye iri mumhuri yebhakitiriya rinokonzerawo chirwere cherurindi nemaperembudzi. Panyika dziri mumakumi matatu netati idzi, dziri mugumi nena ndidzo dzinongotumira mishumo nguva dzose kuWHO. Nhamba yezviitiko zveBuruli ulcer pagore pasi rose yaingova mathawusendi mashanu kusvika muna 2010, apo yakatanga kuderera kusvika muna 2016, ichisvika padiki pe1961. Claim: Rwizi rweNiger rwaingiva rwizi rwukuru sechitubu chemvura kumasure kwedzimba dzematatteguru angu kare kare varungu vasati vauya kuzoriona. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Refute
health_afrifact_data_health_529_shona_train_with
SYSTEM: You are a helpful assistant for Multilingual Evidence-Centered Fact Verification. Your task is to analyze the claims based Documents Provided USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not Enough Information for the given claim. Role: You are an independent fact checker tasked with evaluating factual claims in linguistically diverse settings. Objective: Determine the factual status of a claim by interpreting the provided evidence, which may appear in different languages or linguistic varieties, and deciding whether the evidence confirms the claim, contradicts it, or fails to address it. Constraints: - Base your judgment exclusively on the evidence provided, irrespective of language or linguistic variation. - Do not use background knowledge, assumptions, or external sources. - If the evidence does not directly confirm or contradict the claim, choose Not_Enough_Information. Document: Chironda cheBuruli Buruli ulcer chirwere chinoramba chiripo chinokanganisa ganda zvikuru uye dzimwe nguva mapfupa. Chakatanga kutsanangurwa naVa Albert Cook muna 1897 muUganda, asi hazvina kusvika kuma1930 apo masayendisiti eAustralia vachitungamirwa naPeter MacCallum vakakwanisa kukurisa hutachiona kubva pamaronda evarwere vekuBairnsdale. Zita rekuti Buruli rinobva munzvimbo yeUganda uko kwakawanikwa zviitiko zvakawanda muma1960. MuAfrica, anenge hafu yevarwere vana vari pasi pemakore gumi neshanu. MuAustralia, avhareji yemazera evanobatwa iri kumaround makumi matanhatu. Muna 1998, WHO yakatanga chirongwa cheGlobal Buruli Ulcer Initiative nekuda kwekuwedzera kwechirwere ichi, kunyanya muWest Africa. Buruli ulcer inokonzerwa neMycobacterium uye iri mumhuri yebhakitiriya rinokonzerawo chirwere cherurindi nemaperembudzi. Kunyange zvazvo hutachiona hunokonzeresa Buruli ulcer huchibva munharaunda, nzira hunosvika nayo kuvanhu hachisati chazivikanwa. Hutachiona uhu hunogadzira chepfu yakasiyana inonzi mycolactone iyo inokuvadza ganda. Kuongororwa nekutanga kurapwa kwakakosha pakuderedza kuora mwoyo, mari yekurapwa uye kudzivirira hurema hweenguva refu. Zviratidzo zveBuruli ulcer zvinotanga nemapundu asingarwadzi uye kuzvimba, kazhinji pamaoko nemakumbo uye dzimwe nguva pane dzimwe nhengo dzemuviri. Nzvimbo idzi dzinobva dzashanduka kuva maronda makuru ane hwaro huchena uye hwero yero. M. ulcerans inogadzira chepfu inonzi mycolactone. Iyi chepfu inoderedza masimba ekuzvidzivirira emuviri munzvimbo yacho zvichiita kuti chirwere chifambe nekukurumidza chisina kurwadza kana fivha, zvichiita kuti kuonekwa kwekutanga kuome. Zvisinei, kana maronda akarapwa nekukurumidza, mazhinji anopora zvachose. Kana chirwere chawanikwa kunonoka kana kusarapwa, chinogona kukonzera mavanga, kushanduka kwemiviri zvachose uye hurema. Buruli ulcer yakaonekwa munyika dzinokwana makumi matatu netatu muAfrica, America, Asia neWestern Pacific. Zviitiko zvakawanda zvinoitika munzvimbo dzine kupisa uye dzisina kupisa zvakanyanya kunze kweAustralia, China neJapan. Panyika dziri mumakumi matatu netati idzi, dziri mugumi nena ndidzo dzinongotumira mishumo nguva dzose kuWHO. Nhamba yezviitiko zveBuruli ulcer pagore pasi rose yaingova mathawusendi mashanu kusvika muna 2010, apo yakatanga kuderera kusvika muna 2016, ichisvika padiki pe1961. Kubva ipapo, huwandu hwezviitiko hwakatanga kuwedzera zvakare kusvika pakasvika mathawusendi maviri nemazana manomwe negumi netatu muna 2018. Zvikonzero zvekudzikira kwenhamba uye kuwedzera zvakare hazvina kujeka. Kurapa kunosanganisira kushandiswa kwemabiotics pamwe nekuwedzerwa kweimwe nzira dzekubatsira (dzinosanganisirawo kudzivirira hurema uye rehabilitation). Kurudziro yeWHO pari zvino ndeyekushandisa rifampicin 10 mg/kg yehuremu hwemuviri pazuva uye clarithromycin 7.5 mg/kg kaviri pazuva. Ruzivo rwekuti vashandi vezvehutano varape sei chirwere ichi runowanikwa mubhuku reWHO rinonzi “Treatment of Mycobacterium ulcerans disease (Buruli ulcer)”. Amwe maonero Pamusoro pemabiotics uye zvichienderana nedanho rechirwere, dzimwe nzira dzinokosha dzinosanganisira kuchengeta maronda, kurapa lymphoedema, kuvhiyiwa (kusiya kana kubvisa nyama yakafa uye kuisa ganda rimwe kuti kupore nekukurumidza) pamwe ne physiotherapy. Kubatsirwa mupfungwa kunogona kudikanwawo kune vane chirwere chakanyanya. Nzira idzi dzinoshandiswawo kune zvimwe zvirwere zvinorambwa zvekupisa, zvakaita sehonye ne lymphatic filariasis, saka zvakakosha kuti hutano huve nehurongwa hwekutarisira hurongwa hurefu hunobatsira varwere vese. Kurongwa kwakabatana kwekutonga zvirwere zveganda (NTDs) kunopa mukana wekubatanidza kuwanikwa kweBuruli ulcer nekutarisirwa kwayo pamwe nezvimwe zvirwere izvi. Claim: Rwizi rweNiger rwaingiva rwizi rwukuru sechitubu chemvura kumasure kwedzimba dzematatteguru angu kare kare varungu vasati vauya kuzoriona. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Refute
health_afrifact_data_health_529_shona_train_without
SYSTEM: You are a helpful assistant for automated fact-checking. Your task is to analyze the claims based on evidence USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Based only on the evidence provided below, Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not_Enough_Information for the given claim. ""Veracity"": ""Support, Refute, Not_Enough_Information"", ""Justification"": ""Detailed reasoning addressing clarity, relevance, consistency, and sufficiency of the evidence"", Definitions for Veracity labels: - Support: ""The claim is accurate and there’s nothing significant missing."" - Refute: ""The claim is inaccurate, contradicted by the evidence, or makes an incorrect assertion."" - Not_Enough_Information: ""The evidence is insufficient, unrelated, or does not provide enough relevant information to determine whether the claim is true or false."" Determine whether the claim is Supported, Refuted, or Not_Enough_Information based ONLY on the provided evidence. Document: Vidonda vya Buruli (maambukizi ya Mycobacterium ulcerans) Muhtasari: Vidonda vya Buruli ni ugonjwa sugu unaodhoofisha ambao huathiri zaidi ngozi na wakati mwingine mifupa. Ilielezwa kwa mara ya kwanza na Sir Albert Cook mwaka 1897 nchini Uganda, hadi miaka ya 1930 ndipo wanasayansi wa Australia wakiongozwa na Peter MacCallum walifanikiwa kwa mara ya kwanza kukuza viumbe kutokana na vidonda vya wagonjwa kutoka eneo la Bairnsdale. Jina Buruli linatokana na eneo la Uganda ambapo kesi nyingi ziliripotiwa kwatika miaka ya 1960. Barani Afrika, karibu nusu ya wagonjwa ni watoto chini ya miaka 15. Nchini Australia, umri wa wastani ni karibu miaka 60. Mwaka 1998, WHO ILIANZISHA Mpango wa Dunia wa Vidinda vya Buruli katika kukabliana nakuenea kwa ugonjwa huo, hasa katika Afrika Magharibi. Vidonda vya Buruli husababishwa na Mycobacterium na ni wa familia ya bakteria wanaonsababisha kifua kikuu na ukoma . Ingawa kisabbishi cha vidonda vya Buruli ni bakteria wa mazingira, njia ya maambukizi kwa wanadamu bado haijulikani. Kiumbe hicho hutoa sumu ya kipekee ‚Äì mycolactone ‚Äì ambayo husababisha uharibifu wa ngozi. Utambuzi wa mapema na matibabu ni muhimu ili kupunguza ulemavu, gharama na kuzuia ulemavu wa muda mrefu. Dalili: Dalili za vidonda vya Buruli huanza na vinundu na uvimbe usio na maumivu, kwa kawaida kwenye mikono na miguu na wakati mwingine kwenye sehenmu nyingine za mwili. Maeneo haya yanaweza kisha kuendeleza vidonda vikubwa vyenje unjano na weupe. Vidonda vya M. huzalisha sumu ya mycolactone. Hii ina sifa za ndani za kukandamiza kinga ambayo huwezesha ugojwa kuendelea haraka bila maumivu na homa, nakufanya ugunduzi wa mapema kuwa mgumu. Hat hivyo, ikiwa vidonda vitatibiwa haraka, vingi vitapona kabisa. Ikichelewa kugundulika ama kuachwa bila kutibiwa, hali hiyo inaweza kusababisha kovu, ulemavu wa kudumu na ulemavu wa kawaida. Vidonda vya Buruli vimeripotiwa katika nchi 33 za Afrika, Amerika, Asia na Mgharibi ya Pasifiki . Kesi hutokea katika maeneo ya kitropiki na nusu tropiki isipokuwa Australia, Uchina na Japani. Kati ya nchi hizo 33, 14 huripoti data mara kwa mara kwa WHO. Idadi ya kilamwaka ya kesi zinazoshukiwa za vidonda vya Buruli zilizoripotiwa ukimwenguni kote zilikuwa karibu kesi 5000 hadi 20210, ilipoanza kupungua hadi 2016, na kufikia kiwango cha chini cha kesi 1961 zilizoripotiwa. Tangu wakati huo, basi idadi ya kesi imeanza kuongezeka tena kila mwaka hadi kesi 1713 mnamo mwkaa 2018. Sababu za kupungua na kuongezeaka hivi karibuni hazijulikani. Matibabu: Matibabu hujumuisha mchanganyiko wa vipambanasumu na matibabu ya ziada (chini ya udhibiti wa magonjwa na uzuiaji/utibiaji wa ulemavu). Vipambanasumu: Mpaendekezo ya sasa ya WHO ni infapicin 10mg/kg kwa uzito wa mwili kila siku na clarithromycin 7.5 mg/kg kwa uzito wa mwili mara mbili kila siku. Muongozo wa matibabu kw awahudumu wa afya unaweza kupatikana katika chapisho la WHO la Tiba ya Ugonjwa wa Vidonda vya mycobacterium ulcerans disease (vidonda vya Buruli). Afua zingine Pmoja na vipamabanasumu na kuingana na hatua ya ugonjwa huo, hatua zingine kama vile utunzaji wa jeraha, udhibiti wa lymphoedema, upasuaji (haswa uharibifu na kupandikizwa kwa ngozi ili kuharakisha uponyaji). Msaada wa kisaikolojia pia unaweza kuhitajika kwa wale walio na ugonjwa mbaya. Afua kama hizi zinatumika kwa magonjwa mengine ya kitropiki ambayo hayajaliwi, kama vile ukoma na filariasis ya limfu,kwa hivyo ni muhimu kujumuisha mbinu ya utunzaji wa afya ya muda mrefu katika mfumo wa afya ili kunufaisha wagonjwa wote. Mbinu jumuishi za udhibiti zinazohusiana na ngozi NTDs hutoa fursa ya kuunganisha utambuzi wa vidonda vya Buruli na usimamizi wake wa magonjwa haya. Evidence: Ilielezwa kwa mara ya kwanza na Sir Albert Cook mwaka 1897 nchini Uganda, hadi miaka ya 1930 ndipo wanasayansi wa Australia wakiongozwa na Peter MacCallum walifanikiwa kwa mara ya kwanza kukuza viumbe kutokana na vidonda vya wagonjwa kutoka eneo la Bairnsdale. Jina Buruli linatokana na eneo la Uganda ambapo kesi nyingi ziliripotiwa kwatika miaka ya 1960. Mwaka 1998, WHO ILIANZISHA Mpango wa Dunia wa Vidinda vya Buruli katika kukabliana nakuenea kwa ugonjwa huo, hasa katika Afrika Magharibi. Vidonda vya Buruli husababishwa na Mycobacterium na ni wa familia ya bakteria wanaonsababisha kifua kikuu na ukoma . Kati ya nchi hizo 33, 14 huripoti data mara kwa mara kwa WHO. Idadi ya kilamwaka ya kesi zinazoshukiwa za vidonda vya Buruli zilizoripotiwa ukimwenguni kote zilikuwa karibu kesi 5000 hadi 20210, ilipoanza kupungua hadi 2016, na kufikia kiwango cha chini cha kesi 1961 zilizoripotiwa. Claim: Mto Niger umekuwa mto mkubwa ulikuwepo kama chanzo cha maji kabla ya makazi ya mababu zangu muda mrefu kabla ya wazungu kuhushuhudia. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or unrelated):
Refute
health_afrifact_data_health_529_swahili_train_with
SYSTEM: You are a helpful assistant for Multilingual Evidence-Centered Fact Verification. Your task is to analyze the claims based Documents Provided USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not Enough Information for the given claim. Role: You are an independent fact checker tasked with evaluating factual claims in linguistically diverse settings. Objective: Determine the factual status of a claim by interpreting the provided evidence, which may appear in different languages or linguistic varieties, and deciding whether the evidence confirms the claim, contradicts it, or fails to address it. Constraints: - Base your judgment exclusively on the evidence provided, irrespective of language or linguistic variation. - Do not use background knowledge, assumptions, or external sources. - If the evidence does not directly confirm or contradict the claim, choose Not_Enough_Information. Document: Vidonda vya Buruli (maambukizi ya Mycobacterium ulcerans) Muhtasari: Vidonda vya Buruli ni ugonjwa sugu unaodhoofisha ambao huathiri zaidi ngozi na wakati mwingine mifupa. Ilielezwa kwa mara ya kwanza na Sir Albert Cook mwaka 1897 nchini Uganda, hadi miaka ya 1930 ndipo wanasayansi wa Australia wakiongozwa na Peter MacCallum walifanikiwa kwa mara ya kwanza kukuza viumbe kutokana na vidonda vya wagonjwa kutoka eneo la Bairnsdale. Jina Buruli linatokana na eneo la Uganda ambapo kesi nyingi ziliripotiwa kwatika miaka ya 1960. Barani Afrika, karibu nusu ya wagonjwa ni watoto chini ya miaka 15. Nchini Australia, umri wa wastani ni karibu miaka 60. Mwaka 1998, WHO ILIANZISHA Mpango wa Dunia wa Vidinda vya Buruli katika kukabliana nakuenea kwa ugonjwa huo, hasa katika Afrika Magharibi. Vidonda vya Buruli husababishwa na Mycobacterium na ni wa familia ya bakteria wanaonsababisha kifua kikuu na ukoma . Ingawa kisabbishi cha vidonda vya Buruli ni bakteria wa mazingira, njia ya maambukizi kwa wanadamu bado haijulikani. Kiumbe hicho hutoa sumu ya kipekee – mycolactone – ambayo husababisha uharibifu wa ngozi. Utambuzi wa mapema na matibabu ni muhimu ili kupunguza ulemavu, gharama na kuzuia ulemavu wa muda mrefu. Dalili: Dalili za vidonda vya Buruli huanza na vinundu na uvimbe usio na maumivu, kwa kawaida kwenye mikono na miguu na wakati mwingine kwenye sehenmu nyingine za mwili. Maeneo haya yanaweza kisha kuendeleza vidonda vikubwa vyenje unjano na weupe. Vidonda vya M. huzalisha sumu ya mycolactone. Hii ina sifa za ndani za kukandamiza kinga ambayo huwezesha ugojwa kuendelea haraka bila maumivu na homa, nakufanya ugunduzi wa mapema kuwa mgumu. Hat hivyo, ikiwa vidonda vitatibiwa haraka, vingi vitapona kabisa. Ikichelewa kugundulika ama kuachwa bila kutibiwa, hali hiyo inaweza kusababisha kovu, ulemavu wa kudumu na ulemavu wa kawaida. Vidonda vya Buruli vimeripotiwa katika nchi 33 za Afrika, Amerika, Asia na Mgharibi ya Pasifiki . Kesi hutokea katika maeneo ya kitropiki na nusu tropiki isipokuwa Australia, Uchina na Japani. Kati ya nchi hizo 33, 14 huripoti data mara kwa mara kwa WHO. Idadi ya kilamwaka ya kesi zinazoshukiwa za vidonda vya Buruli zilizoripotiwa ukimwenguni kote zilikuwa karibu kesi 5000 hadi 20210, ilipoanza kupungua hadi 2016, na kufikia kiwango cha chini cha kesi 1961 zilizoripotiwa. Tangu wakati huo, basi idadi ya kesi imeanza kuongezeka tena kila mwaka hadi kesi 1713 mnamo mwkaa 2018. Sababu za kupungua na kuongezeaka hivi karibuni hazijulikani. Matibabu: Matibabu hujumuisha mchanganyiko wa vipambanasumu na matibabu ya ziada (chini ya udhibiti wa magonjwa na uzuiaji/utibiaji wa ulemavu). Vipambanasumu: Mpaendekezo ya sasa ya WHO ni infapicin 10mg/kg kwa uzito wa mwili kila siku na clarithromycin 7.5 mg/kg kwa uzito wa mwili mara mbili kila siku. Muongozo wa matibabu kw awahudumu wa afya unaweza kupatikana katika chapisho la WHO la Tiba ya Ugonjwa wa Vidonda vya mycobacterium ulcerans disease (vidonda vya Buruli). Afua zingine Pmoja na vipamabanasumu na kuingana na hatua ya ugonjwa huo, hatua zingine kama vile utunzaji wa jeraha, udhibiti wa lymphoedema, upasuaji (haswa uharibifu na kupandikizwa kwa ngozi ili kuharakisha uponyaji). Msaada wa kisaikolojia pia unaweza kuhitajika kwa wale walio na ugonjwa mbaya. Afua kama hizi zinatumika kwa magonjwa mengine ya kitropiki ambayo hayajaliwi, kama vile ukoma na filariasis ya limfu,kwa hivyo ni muhimu kujumuisha mbinu ya utunzaji wa afya ya muda mrefu katika mfumo wa afya ili kunufaisha wagonjwa wote. Mbinu jumuishi za udhibiti zinazohusiana na ngozi NTDs hutoa fursa ya kuunganisha utambuzi wa vidonda vya Buruli na usimamizi wake wa magonjwa haya. Claim: Mto Niger umekuwa mto mkubwa ulikuwepo kama chanzo cha maji kabla ya makazi ya mababu zangu muda mrefu kabla ya wazungu kuhushuhudia. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Refute
health_afrifact_data_health_529_swahili_train_without
SYSTEM: You are a helpful assistant for automated fact-checking. Your task is to analyze the claims based on evidence USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Based only on the evidence provided below, Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not_Enough_Information for the given claim. ""Veracity"": ""Support, Refute, Not_Enough_Information"", ""Justification"": ""Detailed reasoning addressing clarity, relevance, consistency, and sufficiency of the evidence"", Definitions for Veracity labels: - Support: ""The claim is accurate and there’s nothing significant missing."" - Refute: ""The claim is inaccurate, contradicted by the evidence, or makes an incorrect assertion."" - Not_Enough_Information: ""The evidence is insufficient, unrelated, or does not provide enough relevant information to determine whether the claim is true or false."" Determine whether the claim is Supported, Refuted, or Not_Enough_Information based ONLY on the provided evidence. Document: Ọgbẹ́ Búrúlì (Kòkòrò àkóràn Olọ́gbẹ́ ẹlẹ́yọ-ìran) Ìsọnísókí: Ọgbẹ́ Búrúlì jẹ́ akọ àrùn adaniláàmú tí ó máa ń kóba awọ-ara àti àwọn Egungun nígbà mìíràn. Èyí tí Sir Albert Cook kọ́kọ́ ṣe àpéjúwe ní 1897 ní Uganda, ní àwọn ọdún 1930s ni àwọn onímọ̀-sáyẹ́ńsì ilẹ̀-Australia tí Peter MacCallum ṣaájú ti kọ́kọ́ ṣe àṣeyọrí nínú dídíbà kòkòrò láti ara àwọn aláìsàn tí ó wá láti ẹkùn Bairnsdale. Orúkọ nnì Búrúlì wá láti agbègbè Uganda kan níbi tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìṣẹ̀lẹ̀ rẹ̀ wà ní àwọn ọdún 1960s. Ní Ilẹ̀ Afíríkà, ó fẹ́rẹ̀ tó ìlàjì àwọn aláìsàn náà jẹ́ ọmọdé tí ọjọ́-orí wọn kò tó ọdún 15. Ní Australia, ọjọ́-orí àjọpín wà láàrin gbùngbùn ọdún 60. Ní 1998, Who ṣe ìdásílẹ̀ Ìbẹ̀rẹ̀ Ọgbẹ́ Búrúlì Lágbàáyé láti fèsì sí pípọ̀si ìtànká àrùn náà, pàápàá jùlọ ní Ìwọ̀-Oòrùn Afíríkà. Ikọ́-ife ẹlẹ́yọ-ìran ló máa ń fa Ọgbẹ́ Búrúlì ó sì jẹ́ mọ̀lẹ́bí àwọn kòkòrò batéríà tí ó máa ń fa ikọ́-ife àti ẹ̀tẹ̀. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé abẹ̀mí-àìfojúrí tí ó ń fa ọgbẹ́ Búrúlì jẹ́ batéríà àyíká, ọ̀nà tí ènìyàn ń gbà ko kò tíì hànde. abẹ̀mí-àìfojúrí náà ń pèsè oró àrà ọ̀tọ̀ – mycolactone – tí ó ń fa ẹ̀pa sí awọ-ara. Àyẹ̀wò àti ìtọ́jú ojú-ọjọ́ ṣe pàtàkì sí dídín ìṣòro ìbímọ àti ìnáwó kù, ó sì máa ń dènà àìlera ọjọ́-pípẹ́. Àwọn Àmì Afàìsànhàn: àwọn àmì ọgbẹ́ Búrúlì bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú wíwú tí kò dùn ni, pàápàá jùlọ ní àwọn apá àti ẹsẹ̀ àti àwọn ẹ̀yà-ara mìíràn nígbà mìíràn. Àwọn apá wọ̀nyí wá lè dàgbà di àwọn ọgbẹ́ ńlá pẹ̀lú àwọn ẹsẹ-ìsàlẹ̀ funfun àti òféfèé. Àwọn Ọgbẹ́-inú ẹlẹ́yọ-ìran máa ń fa oró mycolactone. Èyí ní àwọn ohun adín-agbára-sọ́jà-ara-kù tí ó máa ń jẹ́ kí àrùn náà tẹ̀síwájú kíákíá láìsí ìrora àti ibà, èyí tí ó ń mú kí ìtètè-ṣàwárí rẹ̀ le. Ṣùgbọ́n ṣá, bí wọ́n bá tètè tọ́jú àwọn ọgbẹ́-inú náà, púpọ̀ wọn yóò san kíákíá. Bí àyẹ̀wò-ṣàwárí rẹ̀ bá pẹ́ tàbí tí wọ́n fi sílẹ̀ láìtọ́jú, ipò-àìlera náà lè yọrí sí ìbarajẹ́ àti ìjẹ́-àkàndá tó dẹ́rù b ani tó sì wà títí láé. Wọ́n ti ṣàwárí ọgbẹ́-inú Búrúlì ní àwọn orílẹ̀-èdè 33 ní Afíríkà, Amẹ́ríkà, Asíà àti Ìwọ̀-oòrùn Pàsífíìkì. Púpọ̀ àwọn ìṣẹ̀lẹ̀-àrùn náà ṣẹlẹ̀ ní àwọn agbègbè ilẹ̀-olóoru àti afarapẹ́-ilẹ̀-olóoru ní Australia, China àti Japan. Nínú àwọn orílẹ̀-èdè 33 náà, 14 máa ń jábọ̀ déédéé fún WHO. Iye àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ọgbẹ́-inú-inú Búrúlì lọ́dún tí wọ́n jábọ̀ lágbàáyé fẹ́rẹ̀ tó 5000 títí di 2010, nígbà tí ó bẹ̀rẹ̀ sí ní dínkù títí di 2-16, tí ó dé gbèdéke rẹ̀ 1961 tó kéré jùlọ èyí tí wọ́n jábọ̀. Láti ìgbà náà, iye àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ rẹ̀ tún ti ń lé sí lọ́dọọdún èyí tó tó 2713 ìṣẹ̀lẹ̀ ní 2018. Àwọn ìdí fún ìrẹ̀yìn àti fún ìlékún lọ́ọ́lọ́ọ́ yìí kò hàn kedere. Ìtọ́jú: Ìtọ́jú jẹmọ́ àdàpọ̀ òògùn atako-batéríà àti àwọn ìtọ́jú aláfikún (lábẹ́ ìṣàkóso àìsàn àti ìdènà/ìmúpadàbọ̀ípò àìlera). Òògùn atako-batéríà: Àwọn àbá WHO ni òògùn rifampicin 10 mg/kg kan fún ìwọ̀n-ìwúwo ara lójúmọ́ àti òògùn clarithromycin 7.5 mg/kg méjì fún ìwọ̀n-ìwúwo ara lójúmọ́. A lè rí ìtọ́ni ìtọ́jú fún àwọn òṣìṣẹ́ ìlera nínú àtẹ̀jáde WHO lórí ìtọ́jú àrùn ọgbẹ́-inú oníkọ́-ife ẹlẹ́yọ ìran (ọgbẹ́-inú Búrúlì). Àwọn ìdásí mìíràn Ní àfikún sí òògùn aṣàtakò-batéríà àti pé ní ìbámu pẹ̀lú ìpele àrùn náà, àwọn ìdásí mìíràn bí ìtójú ojú-egbò, ìṣàkóso àìsàn ajẹmọ́ ọwọ́ tàbí ẹsẹ̀ wíwú, iṣẹ́-abẹ (ní pàtàkì, yíyọ iṣan tàbí ohun afanilára kúrò lójú egbò àti lílẹ awọ-ara mọ́ ara láti mú kí ìwòsàn yá káká) àti ìtọ́jú-ìṣiṣẹ́-ara ṣe pàtàkì. Àtìlẹyìn ajẹmọ́ èrò-ọkàn náà nílò fún àwọn tí ó ní akọ àrùn. Àwọn ìdásí wọ̀nyí bákan náà ní agbára láti yan àwọn àrùn ilẹ̀-olóoru nípọ̀sìn, bí i ẹ̀tẹ̀ àti filaríásíìsì olómi-ara, nítorí náà ó ṣe pàtàkì láti da ìlànà ìtọ́jú ọlọ́jọ́pípẹ́ mọ́ ètò ìlera láti ṣe àǹfààní fún gbogbo àwọn aláìsàn. Ìlànà aládàpọ̀ sí ìṣàkóso NTDs ajẹmọ́ àwọ-ara máa ń pèsè àǹfààní láti ṣe ìdàpọ̀ ìṣèyẹ̀wò-ṣàwárí ọgbẹ́-inú Búrúlì àti ìṣàkóso rẹ̀ pẹ̀lú àwọn àrùn wọ̀nyí. Evidence: Èyí tí Sir Albert Cook kọ́kọ́ ṣe àpéjúwe ní 1897 ní Uganda, ní àwọn ọdún 1930s ni àwọn onímọ̀-sáyẹ́ńsì ilẹ̀-Australia tí Peter MacCallum ṣaájú ti kọ́kọ́ ṣe àṣeyọrí nínú dídíbà kòkòrò láti ara àwọn aláìsàn tí ó wá láti ẹkùn Bairnsdale. Orúkọ nnì Búrúlì wá láti agbègbè Uganda kan níbi tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìṣẹ̀lẹ̀ rẹ̀ wà ní àwọn ọdún 1960s. Ní 1998, Who ṣe ìdásílẹ̀ Ìbẹ̀rẹ̀ Ọgbẹ́ Búrúlì Lágbàáyé láti fèsì sí pípọ̀si ìtànká àrùn náà, pàápàá jùlọ ní Ìwọ̀-Oòrùn Afíríkà. Ikọ́-ife ẹlẹ́yọ-ìran ló máa ń fa Ọgbẹ́ Búrúlì ó sì jẹ́ mọ̀lẹ́bí àwọn kòkòrò batéríà tí ó máa ń fa ikọ́-ife àti ẹ̀tẹ̀. Nínú àwọn orílẹ̀-èdè 33 náà, 14 máa ń jábọ̀ déédéé fún WHO. Iye àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ọgbẹ́-inú-inú Búrúlì lọ́dún tí wọ́n jábọ̀ lágbàáyé fẹ́rẹ̀ tó 5000 títí di 2010, nígbà tí ó bẹ̀rẹ̀ sí ní dínkù títí di 2-16, tí ó dé gbèdéke rẹ̀ 1961 tó kéré jùlọ èyí tí wọ́n jábọ̀. Claim: Odò Ọya jẹ́ odò ńlá kan tí ó ti wà gẹ́gẹ́ bí omi ńlá lẹ́yìn ilé àwọn bàbá ńlá mi kí àwọn oyinbó tó dé láti wò ó. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or unrelated):
Refute
health_afrifact_data_health_529_yoruba_train_with
Evidence-Based Fact Checking Role: You are a professional fact checker responsible for verifying factual claims. Objective: Assess the relationship between a claim and the provided evidence by determining whether the evidence supports the claim, contradicts it, or does not provide enough information to make a determination. Constraints: - Use only the evidence provided below. - Do not rely on prior knowledge, assumptions, or external information. - If the evidence does not clearly support or contradict the claim, select Not_Enough_Information. Document: Ọgbẹ́ Búrúlì (Kòkòrò àkóràn Olọ́gbẹ́ ẹlẹ́yọ-ìran) Ìsọnísókí: Ọgbẹ́ Búrúlì jẹ́ akọ àrùn adaniláàmú tí ó máa ń kóba awọ-ara àti àwọn Egungun nígbà mìíràn. Èyí tí Sir Albert Cook kọ́kọ́ ṣe àpéjúwe ní 1897 ní Uganda, ní àwọn ọdún 1930s ni àwọn onímọ̀-sáyẹ́ńsì ilẹ̀-Australia tí Peter MacCallum ṣaájú ti kọ́kọ́ ṣe àṣeyọrí nínú dídíbà kòkòrò láti ara àwọn aláìsàn tí ó wá láti ẹkùn Bairnsdale. Orúkọ nnì Búrúlì wá láti agbègbè Uganda kan níbi tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìṣẹ̀lẹ̀ rẹ̀ wà ní àwọn ọdún 1960s. Ní Ilẹ̀ Afíríkà, ó fẹ́rẹ̀ tó ìlàjì àwọn aláìsàn náà jẹ́ ọmọdé tí ọjọ́-orí wọn kò tó ọdún 15. Ní Australia, ọjọ́-orí àjọpín wà láàrin gbùngbùn ọdún 60. Ní 1998, Who ṣe ìdásílẹ̀ Ìbẹ̀rẹ̀ Ọgbẹ́ Búrúlì Lágbàáyé láti fèsì sí pípọ̀si ìtànká àrùn náà, pàápàá jùlọ ní Ìwọ̀-Oòrùn Afíríkà. Ikọ́-ife ẹlẹ́yọ-ìran ló máa ń fa Ọgbẹ́ Búrúlì ó sì jẹ́ mọ̀lẹ́bí àwọn kòkòrò batéríà tí ó máa ń fa ikọ́-ife àti ẹ̀tẹ̀. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé abẹ̀mí-àìfojúrí tí ó ń fa ọgbẹ́ Búrúlì jẹ́ batéríà àyíká, ọ̀nà tí ènìyàn ń gbà ko kò tíì hànde. abẹ̀mí-àìfojúrí náà ń pèsè oró àrà ọ̀tọ̀ – mycolactone – tí ó ń fa ẹ̀pa sí awọ-ara. Àyẹ̀wò àti ìtọ́jú ojú-ọjọ́ ṣe pàtàkì sí dídín ìṣòro ìbímọ àti ìnáwó kù, ó sì máa ń dènà àìlera ọjọ́-pípẹ́. Àwọn Àmì Afàìsànhàn: àwọn àmì ọgbẹ́ Búrúlì bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú wíwú tí kò dùn ni, pàápàá jùlọ ní àwọn apá àti ẹsẹ̀ àti àwọn ẹ̀yà-ara mìíràn nígbà mìíràn. Àwọn apá wọ̀nyí wá lè dàgbà di àwọn ọgbẹ́ ńlá pẹ̀lú àwọn ẹsẹ-ìsàlẹ̀ funfun àti òféfèé. Àwọn Ọgbẹ́-inú ẹlẹ́yọ-ìran máa ń fa oró mycolactone. Èyí ní àwọn ohun adín-agbára-sọ́jà-ara-kù tí ó máa ń jẹ́ kí àrùn náà tẹ̀síwájú kíákíá láìsí ìrora àti ibà, èyí tí ó ń mú kí ìtètè-ṣàwárí rẹ̀ le. Ṣùgbọ́n ṣá, bí wọ́n bá tètè tọ́jú àwọn ọgbẹ́-inú náà, púpọ̀ wọn yóò san kíákíá. Bí àyẹ̀wò-ṣàwárí rẹ̀ bá pẹ́ tàbí tí wọ́n fi sílẹ̀ láìtọ́jú, ipò-àìlera náà lè yọrí sí ìbarajẹ́ àti ìjẹ́-àkàndá tó dẹ́rù b ani tó sì wà títí láé. Wọ́n ti ṣàwárí ọgbẹ́-inú Búrúlì ní àwọn orílẹ̀-èdè 33 ní Afíríkà, Amẹ́ríkà, Asíà àti Ìwọ̀-oòrùn Pàsífíìkì. Púpọ̀ àwọn ìṣẹ̀lẹ̀-àrùn náà ṣẹlẹ̀ ní àwọn agbègbè ilẹ̀-olóoru àti afarapẹ́-ilẹ̀-olóoru ní Australia, China àti Japan. Nínú àwọn orílẹ̀-èdè 33 náà, 14 máa ń jábọ̀ déédéé fún WHO. Iye àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ọgbẹ́-inú-inú Búrúlì lọ́dún tí wọ́n jábọ̀ lágbàáyé fẹ́rẹ̀ tó 5000 títí di 2010, nígbà tí ó bẹ̀rẹ̀ sí ní dínkù títí di 2-16, tí ó dé gbèdéke rẹ̀ 1961 tó kéré jùlọ èyí tí wọ́n jábọ̀. Láti ìgbà náà, iye àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ rẹ̀ tún ti ń lé sí lọ́dọọdún èyí tó tó 2713 ìṣẹ̀lẹ̀ ní 2018. Àwọn ìdí fún ìrẹ̀yìn àti fún ìlékún lọ́ọ́lọ́ọ́ yìí kò hàn kedere. Ìtọ́jú: Ìtọ́jú jẹmọ́ àdàpọ̀ òògùn atako-batéríà àti àwọn ìtọ́jú aláfikún (lábẹ́ ìṣàkóso àìsàn àti ìdènà/ìmúpadàbọ̀ípò àìlera). Òògùn atako-batéríà: Àwọn àbá WHO ni òògùn rifampicin 10 mg/kg kan fún ìwọ̀n-ìwúwo ara lójúmọ́ àti òògùn clarithromycin 7.5 mg/kg méjì fún ìwọ̀n-ìwúwo ara lójúmọ́. A lè rí ìtọ́ni ìtọ́jú fún àwọn òṣìṣẹ́ ìlera nínú àtẹ̀jáde WHO lórí ìtọ́jú àrùn ọgbẹ́-inú oníkọ́-ife ẹlẹ́yọ ìran (ọgbẹ́-inú Búrúlì). Àwọn ìdásí mìíràn Ní àfikún sí òògùn aṣàtakò-batéríà àti pé ní ìbámu pẹ̀lú ìpele àrùn náà, àwọn ìdásí mìíràn bí ìtójú ojú-egbò, ìṣàkóso àìsàn ajẹmọ́ ọwọ́ tàbí ẹsẹ̀ wíwú, iṣẹ́-abẹ (ní pàtàkì, yíyọ iṣan tàbí ohun afanilára kúrò lójú egbò àti lílẹ awọ-ara mọ́ ara láti mú kí ìwòsàn yá káká) àti ìtọ́jú-ìṣiṣẹ́-ara ṣe pàtàkì. Àtìlẹyìn ajẹmọ́ èrò-ọkàn náà nílò fún àwọn tí ó ní akọ àrùn. Àwọn ìdásí wọ̀nyí bákan náà ní agbára láti yan àwọn àrùn ilẹ̀-olóoru nípọ̀sìn, bí i ẹ̀tẹ̀ àti filaríásíìsì olómi-ara, nítorí náà ó ṣe pàtàkì láti da ìlànà ìtọ́jú ọlọ́jọ́pípẹ́ mọ́ ètò ìlera láti ṣe àǹfààní fún gbogbo àwọn aláìsàn. Ìlànà aládàpọ̀ sí ìṣàkóso NTDs ajẹmọ́ àwọ-ara máa ń pèsè àǹfààní láti ṣe ìdàpọ̀ ìṣèyẹ̀wò-ṣàwárí ọgbẹ́-inú Búrúlì àti ìṣàkóso rẹ̀ pẹ̀lú àwọn àrùn wọ̀nyí. Claim: Odò Ọya jẹ́ odò ńlá kan tí ó ti wà gẹ́gẹ́ bí omi ńlá lẹ́yìn ilé àwọn bàbá ńlá mi kí àwọn oyinbó tó dé láti wò ó. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Refute
health_afrifact_data_health_529_yoruba_train_without
SYSTEM: You are a helpful assistant for automated fact-checking. Your task is to analyze the claims based on evidence USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Based only on the evidence provided below, Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not_Enough_Information for the given claim. ""Veracity"": ""Support, Refute, Not_Enough_Information"", ""Justification"": ""Detailed reasoning addressing clarity, relevance, consistency, and sufficiency of the evidence"", Definitions for Veracity labels: - Support: ""The claim is accurate and there’s nothing significant missing."" - Refute: ""The claim is inaccurate, contradicted by the evidence, or makes an incorrect assertion."" - Not_Enough_Information: ""The evidence is insufficient, unrelated, or does not provide enough relevant information to determine whether the claim is true or false."" Determine whether the claim is Supported, Refuted, or Not_Enough_Information based ONLY on the provided evidence. Document: Buruli ulcer (Mycobacterium ulcerans infection) Overview: Buruli ulcer is a chronic debilitating disease that mainly affects the skin and sometimes bones. First described by Sir Albert Cook in 1897 in Uganda, it was not until the 1930s that Australian scientists led by Peter MacCallum first succeeded in culturing the organism from lesions of patients from the Bairnsdale region. The name Buruli comes from an area of Uganda where many cases were reported in the 1960s. In Africa, about half of the patients are children under 15 years. In Australia, the average age is around 60 years. In 1998, WHO established the Global Buruli Ulcer Initiative in response to the growing spread of the disease, particularly in West Africa. Buruli ulcer is caused by Mycobacterium and belongs to the family of bacteria that causes tuberculosis and leprosy. Although the causative organism of Buruli ulcer is an environmental bacterium, the mode of transmission to humans remains unknown. The organism produces a unique toxin – mycolactone – that causes the damage to the skin. Early diagnosis and treatment are crucial to minimizing morbidity, costs and prevent long-term disability. Symptoms: Symptoms of Buruli ulcer begin with painless nodules and swelling, usually on the arms and legs and sometimes on other parts of the body. These areas can then develop into large ulcers with a white and yellow base. M. ulcerans produces the toxin mycolactone. This has local immunosuppressive properties that enable the disease to progress rapidly with no pain and fever, making early detection difficult. However, if the ulcers are treated quickly, most will heal completely. If diagnosed late or left untreated, the condition can lead to scarring, permanent disfigurement and disability. Buruli ulcer has been reported in 33 countries in Africa, the Americas, Asia and the Western Pacific. Most cases occur in tropical and subtropical regions except in Australia, China and Japan. Out of the 33 countries, 14 regularly report data to WHO. The annual number of suspected Buruli ulcer cases reported globally was around 5000 cases until 2010, when it started to decrease until 2016, reaching its minimum of 1961 cases reported. Since then, then number of cases has started to rise again every year up to 2713 cases in 2018. The reasons for the decline and for the recent increase are not clear. Treatment: Treatment consists of a combination of antibiotics and complementary treatments (under morbidity management and disability prevention/rehabilitation). Antibiotics:Current WHO recommendations are rifampicin 10 mg/kg per body weight daily and clarithromycin 7.5 mg/kg per body weight twice daily. Treatment guidance for health workers can be found in the WHO publication Treatment of mycobacterium ulcerans disease (Buruli ulcer). Other interventions In addition to the antibiotics and depending on the stage of the disease, other interventions such as wound care, lymphoedema management, surgery (mainly debridement and skin grafting to speed up healing) and physiotherapy are needed. Psychological support may also be needed for those with severe disease. These same interventions are applicable to other neglected tropical diseases, such as leprosy and lymphatic filariasis, so it is important to integrate a long-term care approach into the health system to benefit all patients. The integrated approach to the control of skin related NTDs provides an opportunity to integrate Buruli ulcer detection and its management with these diseases. Evidence: First described by Sir Albert Cook in 1897 in Uganda, it was not until the 1930s that Australian scientists led by Peter MacCallum first succeeded in culturing the organism from lesions of patients from the Bairnsdale region. The name Buruli comes from an area of Uganda where many cases were reported in the 1960s. In 1998, WHO established the Global Buruli Ulcer Initiative in response to the growing spread of the disease, particularly in West Africa. Out of the 33 countries, 14 regularly report data to WHO. Claim: The River Niger has been a great river existing as a water body behind my ancestors' houses long before the white men came to witness it. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or unrelated):
Refute
health_afrifact_data_health_529_english_train_with
Evidence-Based Fact Checking Role: You are a professional fact checker responsible for verifying factual claims. Objective: Assess the relationship between a claim and the provided evidence by determining whether the evidence supports the claim, contradicts it, or does not provide enough information to make a determination. Constraints: - Use only the evidence provided below. - Do not rely on prior knowledge, assumptions, or external information. - If the evidence does not clearly support or contradict the claim, select Not_Enough_Information. Document: Buruli ulcer (Mycobacterium ulcerans infection) Overview: Buruli ulcer is a chronic debilitating disease that mainly affects the skin and sometimes bones. First described by Sir Albert Cook in 1897 in Uganda, it was not until the 1930s that Australian scientists led by Peter MacCallum first succeeded in culturing the organism from lesions of patients from the Bairnsdale region. The name Buruli comes from an area of Uganda where many cases were reported in the 1960s. In Africa, about half of the patients are children under 15 years. In Australia, the average age is around 60 years. In 1998, WHO established the Global Buruli Ulcer Initiative in response to the growing spread of the disease, particularly in West Africa. Buruli ulcer is caused by Mycobacterium and belongs to the family of bacteria that causes tuberculosis and leprosy. Although the causative organism of Buruli ulcer is an environmental bacterium, the mode of transmission to humans remains unknown. The organism produces a unique toxin – mycolactone – that causes the damage to the skin. Early diagnosis and treatment are crucial to minimizing morbidity, costs and prevent long-term disability. Symptoms: Symptoms of Buruli ulcer begin with painless nodules and swelling, usually on the arms and legs and sometimes on other parts of the body. These areas can then develop into large ulcers with a white and yellow base. M. ulcerans produces the toxin mycolactone. This has local immunosuppressive properties that enable the disease to progress rapidly with no pain and fever, making early detection difficult. However, if the ulcers are treated quickly, most will heal completely. If diagnosed late or left untreated, the condition can lead to scarring, permanent disfigurement and disability. Buruli ulcer has been reported in 33 countries in Africa, the Americas, Asia and the Western Pacific. Most cases occur in tropical and subtropical regions except in Australia, China and Japan. Out of the 33 countries, 14 regularly report data to WHO. The annual number of suspected Buruli ulcer cases reported globally was around 5000 cases until 2010, when it started to decrease until 2016, reaching its minimum of 1961 cases reported. Since then, then number of cases has started to rise again every year up to 2713 cases in 2018. The reasons for the decline and for the recent increase are not clear. Treatment: Treatment consists of a combination of antibiotics and complementary treatments (under morbidity management and disability prevention/rehabilitation). Antibiotics:Current WHO recommendations are rifampicin 10 mg/kg per body weight daily and clarithromycin 7.5 mg/kg per body weight twice daily. Treatment guidance for health workers can be found in the WHO publication Treatment of mycobacterium ulcerans disease (Buruli ulcer). Other interventions In addition to the antibiotics and depending on the stage of the disease, other interventions such as wound care, lymphoedema management, surgery (mainly debridement and skin grafting to speed up healing) and physiotherapy are needed. Psychological support may also be needed for those with severe disease. These same interventions are applicable to other neglected tropical diseases, such as leprosy and lymphatic filariasis, so it is important to integrate a long-term care approach into the health system to benefit all patients. The integrated approach to the control of skin related NTDs provides an opportunity to integrate Buruli ulcer detection and its management with these diseases. Claim: The River Niger has been a great river existing as a water body behind my ancestors' houses long before the white men came to witness it. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Refute
health_afrifact_data_health_529_english_train_without
SYSTEM: You are a helpful assistant for automated fact-checking. Your task is to analyze the claims based on evidence USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Based only on the evidence provided below, Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not_Enough_Information for the given claim. ""Veracity"": ""Support, Refute, Not_Enough_Information"", ""Justification"": ""Detailed reasoning addressing clarity, relevance, consistency, and sufficiency of the evidence"", Definitions for Veracity labels: - Support: ""The claim is accurate and there’s nothing significant missing."" - Refute: ""The claim is inaccurate, contradicted by the evidence, or makes an incorrect assertion."" - Not_Enough_Information: ""The evidence is insufficient, unrelated, or does not provide enough relevant information to determine whether the claim is true or false."" Determine whether the claim is Supported, Refuted, or Not_Enough_Information based ONLY on the provided evidence. Document: Ulcer burili (infeksioŋu Mycobacterium ulcer ) Ci tënk: Ulcer Buruli feebar bu metti la bu dul dakk ba fàww, di jàpp der bi, yenn saa mu jàpp yax yi. Sir Albert Cook moo ko njëkka fësal ci 1897 ci Uganda, ci ati 1930 la gëstukat yu Australie yi Peter MacCallum jiite njëkka am ndam ci yar microk yu jogge ci ay gaañ-gaañu malaad yu bawoo ci diwaanu Bairnsdale. Tur Buruli mingi cosaanoo ci barab bu nekk ci Uganda, muy barab bu ñu bari am feebar bi ci atum 1960. Ci Afrik, lu tollu ci genn-wàll malaad yi, xale yu tolluwul ci 15 at lañu. Ci Australie, limu at u nit ñi moo ngi tollu ci 60 at. Ci atum 1998, OMS dafa taxawal kuréel gu tuddu Global Ulcer Buruli ci feebar bi d gënai tasaaroo, rawatina ci Afrique sowwu jant . Mycobacterium mooy waral ulcer Buruli, mingi bokk ci askanu bakteri yiy waral tuberculose ak nganna. Doonte bakteri biy waral ulcer Buruli mingi bawoo ci keew gi, xamu ñu naka lay walle nit ñi. Yaram wi dafay defar benn tóoke bu amul fenn – mycolactone – buy yàq der bi. Teel a gis feebar bi ak faj ko lu am solo la ngir wàññi feebar bi, njëg yi ak moytu laago bu yàgg. Mandarga: Màndargay ulcer Buruli dafay tàmbali ci ay jaggadi ndimo ak newwi yu mettiwul, lu ci gëna bari ci loxo yi ak tànk yi, yenn saa mu am ci yeneen cër ci yaram wi. Béréb yooyu mën nañu nekk ulcer yu rëy yu am base bu weex ak mboq. M. ulcerans mooy defar tóoke bi tuddu mikolakton. Loolu dafa am dooley immunosuppresseur locali, suko defee feebar bi di gaawa tass te du and ak metit wala yaram wu tàng, te loolu tax na ñu koy teela gis di jafe. Waaye, sudee dañu gaaw faj ulcer yi, li ëpp ci ñoom dina ñu wér bu baax. Su ñu ko telul gise walla ñu bañ ko faj, mën na indi ay légetoo, jëm ju dul wer walla laago. Ulcer Buruli gis nañu ko ci 33 réew ci Afrique, Amerique, Asie ak sowwu Pacific. Lu ci gëna bari ci gox tu tàng yi ak subtropikaal lay ame bamu des Australie, Chine ak Japon. Ci 33 réew yi, 14 ci ñoom deñuy faral di joxe seeni rapooru wayndare OMS. Limu nit ñi ñu ndiort ni am na ñu ulcer Buruli ci àdduna bi yépp tolluwoon na ci 5000 nit ba atum 2010, bi mu tàmbali wàññeeku ba atum 2016, mu dem ba yegg ci 1961 nit ñu ñu xam. Ginaaw loolu limu nit ñi am feebar bi tàmbaliwaat yokku at mu nekk ba lu epp 2713 nit ci 2018. Li sabab wàññeeku gi ak yokkute bu bees bi leerul. Paj: Paj mi mooy boole ay antibiotik ak yeneen xeetu paj (ci kaw toppato feebar bi ak fàggu/taxawu laago). Antibiotik yi: OMS dafay digal nit ñi ñu jël rifampicin 10 mg/kg bis bu nekk, ak clarithromycin 7.5 mg/kg ñaari yoon ci bis bi. Paj ak ay leeral ngir fajkat yi mën nga ko fekk ci téere OMS bi tuddu Pajum ulcère mycobacterium (ulcère Buruli). Yeneen xeeti paj Lu weesu antibiotik yi ak su ñu sukandiko ci fi feebar bi tollu, yeneen xeeti paj yu melni paju góom, paju càqar, operation (li ci gëna bari mooy dindi der bi ak tekk ci der ngir mu gaaw wér) ak physiotherapie la ñu soxla. Ñi am feebar bu metti itam mën nañu soxla ndimbal ci wàllu xel. Yooyu xeetu paj mën na ñu leen jëfandikoo ci yeneen feebar u dëkk yu tang yuñ sàggane yi, lu ci melni ngana ak filariasis lymphatique, kon dafay am solo ñu boole xeetu paj muy yàgg ci sistemu wërgu yaram ngir mëna amal njariñ malaad yépp. Xeetu paj mi ñuy boole ngir saytu NTDs yi jëm ci der bi dafay maye ñu boole saytu ulcer Buruli ak paj mi ak def toppato bi ci feebar yooyu. Evidence: Sir Albert Cook moo ko njëkka fësal ci 1897 ci Uganda, ci ati 1930 la gëstukat yu Australie yi Peter MacCallum jiite njëkka am ndam ci yar microk yu jogge ci ay gaañ-gaañu malaad yu bawoo ci diwaanu Bairnsdale. Tur Buruli mingi cosaanoo ci barab bu nekk ci Uganda, muy barab bu ñu bari am feebar bi ci atum 1960. Ci atum 1998, OMS dafa taxawal kuréel gu tuddu Global Ulcer Buruli ci feebar bi d gënai tasaaroo, rawatina ci Afrique sowwu jant . Mycobacterium mooy waral ulcer Buruli, mingi bokk ci askanu bakteri yiy waral tuberculose ak nganna. Ci 33 réew yi, 14 ci ñoom deñuy faral di joxe seeni rapooru wayndare OMS. Limu nit ñi ñu ndiort ni am na ñu ulcer Buruli ci àdduna bi yépp tolluwoon na ci 5000 nit ba atum 2010, bi mu tàmbali wàññeeku ba atum 2016, mu dem ba yegg ci 1961 nit ñu ñu xam. Claim: Dexu Niger dex bu mag la woon bu nekkoon ci ginnaaw këri samay maam bu yàgg balaa ñu weex ñi di ñëw seede ko. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or unrelated):
Refute
health_afrifact_data_health_529_wolof_train_with
SYSTEM: You are a helpful assistant for Multilingual Evidence-Centered Fact Verification. Your task is to analyze the claims based Documents Provided USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not Enough Information for the given claim. Role: You are an independent fact checker tasked with evaluating factual claims in linguistically diverse settings. Objective: Determine the factual status of a claim by interpreting the provided evidence, which may appear in different languages or linguistic varieties, and deciding whether the evidence confirms the claim, contradicts it, or fails to address it. Constraints: - Base your judgment exclusively on the evidence provided, irrespective of language or linguistic variation. - Do not use background knowledge, assumptions, or external sources. - If the evidence does not directly confirm or contradict the claim, choose Not_Enough_Information. Document: Ulcer burili (infeksioŋu Mycobacterium ulcer ) Ci tënk: Ulcer Buruli feebar bu metti la bu dul dakk ba fàww, di jàpp der bi, yenn saa mu jàpp yax yi. Sir Albert Cook moo ko njëkka fësal ci 1897 ci Uganda, ci ati 1930 la gëstukat yu Australie yi Peter MacCallum jiite njëkka am ndam ci yar microk yu jogge ci ay gaañ-gaañu malaad yu bawoo ci diwaanu Bairnsdale. Tur Buruli mingi cosaanoo ci barab bu nekk ci Uganda, muy barab bu ñu bari am feebar bi ci atum 1960. Ci Afrik, lu tollu ci genn-wàll malaad yi, xale yu tolluwul ci 15 at lañu. Ci Australie, limu at u nit ñi moo ngi tollu ci 60 at. Ci atum 1998, OMS dafa taxawal kuréel gu tuddu Global Ulcer Buruli ci feebar bi d gënai tasaaroo, rawatina ci Afrique sowwu jant . Mycobacterium mooy waral ulcer Buruli, mingi bokk ci askanu bakteri yiy waral tuberculose ak nganna. Doonte bakteri biy waral ulcer Buruli mingi bawoo ci keew gi, xamu ñu naka lay walle nit ñi. Yaram wi dafay defar benn tóoke bu amul fenn – mycolactone – buy yàq der bi. Teel a gis feebar bi ak faj ko lu am solo la ngir wàññi feebar bi, njëg yi ak moytu laago bu yàgg. Mandarga: Màndargay ulcer Buruli dafay tàmbali ci ay jaggadi ndimo ak newwi yu mettiwul, lu ci gëna bari ci loxo yi ak tànk yi, yenn saa mu am ci yeneen cër ci yaram wi. Béréb yooyu mën nañu nekk ulcer yu rëy yu am base bu weex ak mboq. M. ulcerans mooy defar tóoke bi tuddu mikolakton. Loolu dafa am dooley immunosuppresseur locali, suko defee feebar bi di gaawa tass te du and ak metit wala yaram wu tàng, te loolu tax na ñu koy teela gis di jafe. Waaye, sudee dañu gaaw faj ulcer yi, li ëpp ci ñoom dina ñu wér bu baax. Su ñu ko telul gise walla ñu bañ ko faj, mën na indi ay légetoo, jëm ju dul wer walla laago. Ulcer Buruli gis nañu ko ci 33 réew ci Afrique, Amerique, Asie ak sowwu Pacific. Lu ci gëna bari ci gox tu tàng yi ak subtropikaal lay ame bamu des Australie, Chine ak Japon. Ci 33 réew yi, 14 ci ñoom deñuy faral di joxe seeni rapooru wayndare OMS. Limu nit ñi ñu ndiort ni am na ñu ulcer Buruli ci àdduna bi yépp tolluwoon na ci 5000 nit ba atum 2010, bi mu tàmbali wàññeeku ba atum 2016, mu dem ba yegg ci 1961 nit ñu ñu xam. Ginaaw loolu limu nit ñi am feebar bi tàmbaliwaat yokku at mu nekk ba lu epp 2713 nit ci 2018. Li sabab wàññeeku gi ak yokkute bu bees bi leerul. Paj: Paj mi mooy boole ay antibiotik ak yeneen xeetu paj (ci kaw toppato feebar bi ak fàggu/taxawu laago). Antibiotik yi: OMS dafay digal nit ñi ñu jël rifampicin 10 mg/kg bis bu nekk, ak clarithromycin 7.5 mg/kg ñaari yoon ci bis bi. Paj ak ay leeral ngir fajkat yi mën nga ko fekk ci téere OMS bi tuddu Pajum ulcère mycobacterium (ulcère Buruli). Yeneen xeeti paj Lu weesu antibiotik yi ak su ñu sukandiko ci fi feebar bi tollu, yeneen xeeti paj yu melni paju góom, paju càqar, operation (li ci gëna bari mooy dindi der bi ak tekk ci der ngir mu gaaw wér) ak physiotherapie la ñu soxla. Ñi am feebar bu metti itam mën nañu soxla ndimbal ci wàllu xel. Yooyu xeetu paj mën na ñu leen jëfandikoo ci yeneen feebar u dëkk yu tang yuñ sàggane yi, lu ci melni ngana ak filariasis lymphatique, kon dafay am solo ñu boole xeetu paj muy yàgg ci sistemu wërgu yaram ngir mëna amal njariñ malaad yépp. Xeetu paj mi ñuy boole ngir saytu NTDs yi jëm ci der bi dafay maye ñu boole saytu ulcer Buruli ak paj mi ak def toppato bi ci feebar yooyu. Claim: Dexu Niger dex bu mag la woon bu nekkoon ci ginnaaw këri samay maam bu yàgg balaa ñu weex ñi di ñëw seede ko. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Refute
health_afrifact_data_health_529_wolof_train_without
SYSTEM: You are a helpful assistant for automated fact-checking. Your task is to analyze the claims based on evidence USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Based only on the evidence provided below, Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not_Enough_Information for the given claim. ""Veracity"": ""Support, Refute, Not_Enough_Information"", ""Justification"": ""Detailed reasoning addressing clarity, relevance, consistency, and sufficiency of the evidence"", Definitions for Veracity labels: - Support: ""The claim is accurate and there’s nothing significant missing."" - Refute: ""The claim is inaccurate, contradicted by the evidence, or makes an incorrect assertion."" - Not_Enough_Information: ""The evidence is insufficient, unrelated, or does not provide enough relevant information to determine whether the claim is true or false."" Determine whether the claim is Supported, Refuted, or Not_Enough_Information based ONLY on the provided evidence. Document: Isilonda se-Buruli (isifo se-Mycobacterium ulcerans) Uhlolojikelele: Isilonda se-Buruli yisifo esingelapheki esithinta kakhulu isikhumba futhi ngezinye izikhathi namathambo. Kwachazwa okokuqala ngu-Sir Albert Cook ngo-1897 e-Uganda, kwaze kwaba ngawo-1930 lapho ososayensi base-Australia abaholwa nguPeter MacCallum baphumelela khona okokuqala ukuhlukanisa lokhu okuphilayo (organism) kanye nezilonda zeziguli ezivela esifundeni saseBairnsdale. Igama elithi Buruli livela endaweni yase-Uganda lapho okwabikwa khona izigameko eziningi ngawo-1960. E-Afrika, cishe isigamu seziguli siyizingane ezingaphansi kweminyaka eyi-15. E-Australia, isilinganiso seminyaka yobudala sicishe sibe yiminyaka engama-60. Ngo-1998, i-WHO yasungula i-Global Buruli Ulcer Initiative ngenxa yokubhebhetheka ngamandla kwalesi sifo, ikakhulukazi eNtshonalanga ne-Afrika. I-Buruli ulcer ibangelwa yi-Mycobacterium futhi ingowomndeni wamagciwane abangela isifo sofuba kanye nochoko. Nakuba i-busative organism yesilonda se-Buruli yibhaktheriya yendawo ezungezile, ayikaziwa indlela yokudluliselwa kubantu. Umzimba ukhiqiza ubuthi obuhlukile – i-mycolactone – ebangela umonakalo esikhunjeni. Ukuhlonzwa kwesifo kanye nokwelashwa kusenesikhathi kubalulekile ekunciphiseni isifo, izindleko nokuvimbela ukukhubazeka kwesikhathi eside. Izimpawu: Izimpawu zesilonda se-Buruli ziqala ngezigaxa eziba sezicutshini (nodules) azingebuhlungu kanye nokuvuvukala, ngokuvamile ziba sezingalweni kanye nasemilenzeni futhi ngezinye izikhathi ziba kwezinye izingxenye zomzimba. Lezi zindawo zingase zibe yizilonda ezinkulu ezinesisekelo esinombala omhlophe kanye nophuzi. I-M. ulcerans ikhiqiza ubuthi obuyi-mycolactone. Lokhu kunezici ezikhona zokucindezela amasosha omzimba ezenza isifo sithuthuke ngokushesha ngaphandle kobuhlungu kanye nemfiva, okwenza kube nzima ukutholakala kusenesikhathi. Nokho, uma izilonda zelashwa ngokushesha, eziningi zazo zizophola ngokuphelele. Uma zitholakale sekwephuzile noma ziyekiwe zangelashwa, lesi simo singaholela ekubeni nezibazi, ukulimala kukanomphela kanye nokukhubazeka. Isilonda se-Buruli siye sabikwa emazweni angama-33 e-Afrika, emazweni aseMelika, e-Asia kanye nase-Western Pacific. Izifo eziningi zenzeka ezifundeni ezishisayo (tropical) kanye nezithande ukushisa ngaphandle kwase-Australia, eChina kanye naseJapan. Kula mazwe angama-33, ayi-14 abika idatha njalo ku-WHO. Inani lonyaka labasolwa ukuthi banezilonda ze-Buruli elabikwa emhlabeni wonke lalicishe libe yiziguli eziyizi-5000 kuze kube ngu-2010, lapho liqala ukuncipha kuze kube ngu-2016, kwafinyelelwa enanini eliphansi leziguli eziyi-1961 ezibikiwe. Kusukela ngaleso sikhathi, inani leziguli seliphinde laqala ukukhuphuka njalo ngonyaka kuze kufike kweziyi-2713 ngo-2018. Azicacile izizathu zokwehla kanye nokukhuphuka kwamanani kwakamuva. Ukwelashwa: Ukwelashwa kuqukethe inhlanganisela yemithi elwa namagciwane (antibiotics) kanye nemithi yokwelapha eyengeziwe (ngaphansi kokwenganyelwa kwezifo kanye nokuvinjelwa/ukubuyiselwa esimweni ngenxa yokukhubazeka). Imithi elwa namagciwane: izincomo zamanje ze-WHO ziyi-rifampicin 10 mg/kg yesisindo somzimba nsuku zonke kanye ne-clarithromycin 7.5 mg/kg yesisindo somzimba kabili nsuku zonke. Isiqondiso sokwelashwa sezisebenzi zezempilo singatholakala encwadini ye-WHO ethi Treatment of mycobacterium ulcerans disease (Buruli ulcer). Okunye ukungenelela Ngaphezu kwemithi elwa namagciwane futhi kuye ngokuthi sikwesiphi isigaba isifo, kudingeka okunye ukungenelela okunjengokunakekelwa kwezilonda, ukwenganyelwa kwe-lymphoedema, ukuhlinzwa (ikakhulukazi ukususwa kwesicubu sesikhumbu esitheleleke ngesifo (debridement) kanye nokunyatheliswa kwesikhumba esithathwe kwenye indawo emzimbeni (grafting) ukuze kusheshiswe ukuphulukiswa) kanye nokwelulwa komzimba (physiotherapy). Kungase kudingeke nokusekelwa kwengqondo kulabo abanezifo ezibucayi kakhulu. Lokhu kungenelela okufanayo kusebenza kwezinye izifo ezinganakiwe zasezifundeni ezishisayo (tropical), njengochoko kanye ne-lymphatic filariasis, ngakho kubalulekile ukuhlanganisa indlela yokunakekela isikhathi eside ohlelweni lwezempilo ukuze kuhlomule zonke iziguli. Indlela ehlanganisiwe yokulawula ama-NTD ahlobene nesikhumba inikeza ithuba lokuhlanganisa ukutholakala kwesilonda se-Buruli kanye nokwenganyelwa kwaso kanye nalezi zifo. Evidence: Kwachazwa okokuqala ngu-Sir Albert Cook ngo-1897 e-Uganda, kwaze kwaba ngawo-1930 lapho ososayensi base-Australia abaholwa nguPeter MacCallum baphumelela khona okokuqala ukuhlukanisa lokhu okuphilayo (organism) kanye nezilonda zeziguli ezivela esifundeni saseBairnsdale. Igama elithi Buruli livela endaweni yase-Uganda lapho okwabikwa khona izigameko eziningi ngawo-1960. Ngo-1998, i-WHO yasungula i-Global Buruli Ulcer Initiative ngenxa yokubhebhetheka ngamandla kwalesi sifo, ikakhulukazi eNtshonalanga ne-Afrika. I-Buruli ulcer ibangelwa yi-Mycobacterium futhi ingowomndeni wamagciwane abangela isifo sofuba kanye nochoko. Kula mazwe angama-33, ayi-14 abika idatha njalo ku-WHO. Inani lonyaka labasolwa ukuthi banezilonda ze-Buruli elabikwa emhlabeni wonke lalicishe libe yiziguli eziyizi-5000 kuze kube ngu-2010, lapho liqala ukuncipha kuze kube ngu-2016, kwafinyelelwa enanini eliphansi leziguli eziyi-1961 ezibikiwe. Claim: Imfula iNiger bekuwumfula omkhulu ekhona njengomhlaba wamanzi ngemuva kwezindlu zabokhokho bami phambi kokuba amadoda amhlophe afinyelele kuyo. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or unrelated):
Refute
health_afrifact_data_health_529_zulu_train_with
SYSTEM: You are a helpful assistant for automated fact-checking. Your task is to analyze the claims based without evidence USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not_Enough_Information for the given claim. ""Veracity"": ""Support, Refute, Not_Enough_Information"", ""Justification"": ""Detailed reasoning addressing clarity, relevance, consistency, and sufficiency of the evidence"", Definitions for Veracity labels: - Support: ""The claim is accurate and there’s nothing significant missing."" - Refute: ""The claim is inaccurate, contradicted by the evidence, or makes an incorrect assertion."" - Not_Enough_Information: ""The evidence is insufficient, unrelated, or does not provide enough relevant information to determine whether the claim is true or false."" Determine whether the claim is Supported, Refuted, or Not_Enough_Information based ONLY on the provided Document. Document: Isilonda se-Buruli (isifo se-Mycobacterium ulcerans) Uhlolojikelele: Isilonda se-Buruli yisifo esingelapheki esithinta kakhulu isikhumba futhi ngezinye izikhathi namathambo. Kwachazwa okokuqala ngu-Sir Albert Cook ngo-1897 e-Uganda, kwaze kwaba ngawo-1930 lapho ososayensi base-Australia abaholwa nguPeter MacCallum baphumelela khona okokuqala ukuhlukanisa lokhu okuphilayo (organism) kanye nezilonda zeziguli ezivela esifundeni saseBairnsdale. Igama elithi Buruli livela endaweni yase-Uganda lapho okwabikwa khona izigameko eziningi ngawo-1960. E-Afrika, cishe isigamu seziguli siyizingane ezingaphansi kweminyaka eyi-15. E-Australia, isilinganiso seminyaka yobudala sicishe sibe yiminyaka engama-60. Ngo-1998, i-WHO yasungula i-Global Buruli Ulcer Initiative ngenxa yokubhebhetheka ngamandla kwalesi sifo, ikakhulukazi eNtshonalanga ne-Afrika. I-Buruli ulcer ibangelwa yi-Mycobacterium futhi ingowomndeni wamagciwane abangela isifo sofuba kanye nochoko. Nakuba i-busative organism yesilonda se-Buruli yibhaktheriya yendawo ezungezile, ayikaziwa indlela yokudluliselwa kubantu. Umzimba ukhiqiza ubuthi obuhlukile – i-mycolactone – ebangela umonakalo esikhunjeni. Ukuhlonzwa kwesifo kanye nokwelashwa kusenesikhathi kubalulekile ekunciphiseni isifo, izindleko nokuvimbela ukukhubazeka kwesikhathi eside. Izimpawu: Izimpawu zesilonda se-Buruli ziqala ngezigaxa eziba sezicutshini (nodules) azingebuhlungu kanye nokuvuvukala, ngokuvamile ziba sezingalweni kanye nasemilenzeni futhi ngezinye izikhathi ziba kwezinye izingxenye zomzimba. Lezi zindawo zingase zibe yizilonda ezinkulu ezinesisekelo esinombala omhlophe kanye nophuzi. I-M. ulcerans ikhiqiza ubuthi obuyi-mycolactone. Lokhu kunezici ezikhona zokucindezela amasosha omzimba ezenza isifo sithuthuke ngokushesha ngaphandle kobuhlungu kanye nemfiva, okwenza kube nzima ukutholakala kusenesikhathi. Nokho, uma izilonda zelashwa ngokushesha, eziningi zazo zizophola ngokuphelele. Uma zitholakale sekwephuzile noma ziyekiwe zangelashwa, lesi simo singaholela ekubeni nezibazi, ukulimala kukanomphela kanye nokukhubazeka. Isilonda se-Buruli siye sabikwa emazweni angama-33 e-Afrika, emazweni aseMelika, e-Asia kanye nase-Western Pacific. Izifo eziningi zenzeka ezifundeni ezishisayo (tropical) kanye nezithande ukushisa ngaphandle kwase-Australia, eChina kanye naseJapan. Kula mazwe angama-33, ayi-14 abika idatha njalo ku-WHO. Inani lonyaka labasolwa ukuthi banezilonda ze-Buruli elabikwa emhlabeni wonke lalicishe libe yiziguli eziyizi-5000 kuze kube ngu-2010, lapho liqala ukuncipha kuze kube ngu-2016, kwafinyelelwa enanini eliphansi leziguli eziyi-1961 ezibikiwe. Kusukela ngaleso sikhathi, inani leziguli seliphinde laqala ukukhuphuka njalo ngonyaka kuze kufike kweziyi-2713 ngo-2018. Azicacile izizathu zokwehla kanye nokukhuphuka kwamanani kwakamuva. Ukwelashwa: Ukwelashwa kuqukethe inhlanganisela yemithi elwa namagciwane (antibiotics) kanye nemithi yokwelapha eyengeziwe (ngaphansi kokwenganyelwa kwezifo kanye nokuvinjelwa/ukubuyiselwa esimweni ngenxa yokukhubazeka). Imithi elwa namagciwane: izincomo zamanje ze-WHO ziyi-rifampicin 10 mg/kg yesisindo somzimba nsuku zonke kanye ne-clarithromycin 7.5 mg/kg yesisindo somzimba kabili nsuku zonke. Isiqondiso sokwelashwa sezisebenzi zezempilo singatholakala encwadini ye-WHO ethi Treatment of mycobacterium ulcerans disease (Buruli ulcer). Okunye ukungenelela Ngaphezu kwemithi elwa namagciwane futhi kuye ngokuthi sikwesiphi isigaba isifo, kudingeka okunye ukungenelela okunjengokunakekelwa kwezilonda, ukwenganyelwa kwe-lymphoedema, ukuhlinzwa (ikakhulukazi ukususwa kwesicubu sesikhumbu esitheleleke ngesifo (debridement) kanye nokunyatheliswa kwesikhumba esithathwe kwenye indawo emzimbeni (grafting) ukuze kusheshiswe ukuphulukiswa) kanye nokwelulwa komzimba (physiotherapy). Kungase kudingeke nokusekelwa kwengqondo kulabo abanezifo ezibucayi kakhulu. Lokhu kungenelela okufanayo kusebenza kwezinye izifo ezinganakiwe zasezifundeni ezishisayo (tropical), njengochoko kanye ne-lymphatic filariasis, ngakho kubalulekile ukuhlanganisa indlela yokunakekela isikhathi eside ohlelweni lwezempilo ukuze kuhlomule zonke iziguli. Indlela ehlanganisiwe yokulawula ama-NTD ahlobene nesikhumba inikeza ithuba lokuhlanganisa ukutholakala kwesilonda se-Buruli kanye nokwenganyelwa kwaso kanye nalezi zifo. Claim: Imfula iNiger bekuwumfula omkhulu ekhona njengomhlaba wamanzi ngemuva kwezindlu zabokhokho bami phambi kokuba amadoda amhlophe afinyelele kuyo. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or unrelated):
Refute
health_afrifact_data_health_529_zulu_train_without
Evidence-Based Fact Checking Role: You are a professional fact checker responsible for verifying factual claims. Objective: Assess the relationship between a claim and the provided evidence by determining whether the evidence supports the claim, contradicts it, or does not provide enough information to make a determination. Constraints: - Use only the evidence provided below. - Do not rely on prior knowledge, assumptions, or external information. - If the evidence does not clearly support or contradict the claim, select Not_Enough_Information. Document: Buruli kuro yareɛ (Mycobacterium ulcerans nyarewa) Nsɛm a wɔaka abɔ mu: Buruli akuru yɛ koankorɔ yareɛ a ɛma obi yɛ mmerɛ na ɛtaa ka honam ani ne ɛtɔ da bi a nnompe. Sir Albert Cook na ɔdi kan kyerɛeɛ wɔ 1897 wɔ Uganda, na ɛnte saa ansa 1930s no mu a abɛɛfo nyansahunufoɔ a Peter MacCallum di anim di kan tumi yɛɛeɛ sɛ ɔretete ɔyare mmoawa no firi ayarefoɔ akuro mu ɛfiri Bairnsdale mantam hɔ no. Edin Buri no ba firi beaeɛ bi wɔ Uganda baabi a wɔbɔɔ yareɛ no ho nsɛm amaneɛ bebree wɔ 1960s no mu. Wɔ Afrika, bɛyɛ sɛ ayarefoɔ nkyekyɛmu mienu no yɛ mmɔfra a wɔn mfie nduruu 15. Ɛwɔ Australia, mfie a ɛda ntam ɛnam bɛyɛ mfie 60. WHO de Wiase Nyinaa Honam-ani Kisikuro Nhyehyɛeɛ sii hɔ, wɔ 1998 mu, de buaa yareɛ no a ɛretrɛ kɛse, titiriw wɔ Abibire Atɔeɛ fam mu. Honam ani kisikuro farebae yɛ Mycobacterium na ɛka mmoawa abusua a wɔde nsamanwaw ne kwata ba no ho. Ɛwom sɛ yareɛ aboawa a ɛwɔ yɛn atenaeɛ mu no na ɛde mmoawa a ɛde honam ani kisikuro ba, nanso ɔkwan a wɔfa so nya de esiane ma nipa na yɛnnim. Mmoawa no de awuduro soronko bi ba – mycolactone – a ɛma honam ani wedeɛ no ɛsɛe. Yare korɔ nhunu mu ne ayaresa ntɛmpa ara di akotene yie ma ɛte yareɛ, ɛka ahodoɔ ɛne adɛmdie a ɛtena hɔ kyɛ no so. Ahyɛnsodeɛ ahodoɔ: Honam ani kisikuro ahyɛnsoɔ de honam mu mmadwoa ne pɔmpɔ a ɛnnyɛ yaw na ɛhyɛ aseɛ, mpɛn pii no wɔ nsa ne nan so na ɛtɔda nso a ɛwɔ nipadua no afa foforɔ so. Saa mmeaeɛ yi bɛtumi abɛyɛ kisikuro akɛse afei, a ne nnyinaeɛso yɛ fitaa ne kɔkɔɔ sradeɛ. M. ulcerans na ɛde mycolactone awuduro no ba. Wei wɔ nneɛma wɔ nipadua no mu a ɛtumi ko tia nyarewa na ɛma yareɛ no kɔ so ntɛmntɛm a ɛyaw ne atiridii biara nni mu, a ɛrema nhunumu wɔ ntɛmpa so no ayɛ den. Na ɛmom, sɛ wɔsa kisikuro yareɛ no ntɛm a, bebree ho bɛtɔ ɔmo korakoraa. Sɛ wɔhunu yareɛ no akyire anaasɛ wɔgyae na wɔansa no a, tebea no bɛtumi de ekuro, nipadua a ɛsɛe daa ɛne adɛmdie aba. Wɔn aka honam ani kisikuro ho asɛm wɔ aman 33 so wɔ Abibirem, Amerika, Asia ne Pacific Atɔeɛ Fam. Nsɛm dodoɔ no ɛsi wɔ mantam a nsuo tɔ na awia bɔ kɛse ɛne beaeɛ a ɛhyew wɔ hɔ agye sɛ Australia, China ne Japan. Ɛwɔ aman 33 mu no, 14 na ɛtaa de wɔn nsɛm ho amanneɛbɔ ɛma WHO. Afe biara dodoɔ no a wɔsusu sɛ ɛyɛ Buruli kuro yareɛ a wɔbɔɔ ho amanneɛ wɔ wiase afanaa nyinaa no ho nsɛm bɛyɛ 5000 kɔsii 2010 mu, berɛ a ɛhyɛaseɛ sɛ ɛso te kɔsii 2016 mu, a ɛduruu nea ɛsua koraa a ne ho nsɛm 1961 na wɔbɔɔ ho amanneɛ. Firi saa berɛ no, saa berɛ no ho nsɛm dodoɔ ahyɛaseɛ ɛkɔ soro biom afe biara mu kɔsi nsɛm ahodoɔ 2713 wɔ 2018 mu. Nea ɛnti a ɛso ate ne ɛkɔsoro nansa yi no ɛmu nna hɔ. Ayaresa: Ayaresa: Nnuro a ekum ɔyare mmoawa ne ayaresa a ɛka ho a wɔaka abɔ mu (wɔ yareɛ ho nhyehyɛeɛ ɛne dɛmdi ano sie/ahosiesie wɔde ma ayaresa) na ɛka ayaresa no ho. Nnuro a ɛkum yareɛ mmoawa: Nea WHO ɛkamfo mmrɛ yi ɛne rifampicin 10 mg/kg wɔ nipadua mu duru biara mu da biara ne clarithromycin 7.5 mg/kg wɔ nipadua mu duru biara mu mprenu da biara. Wɔbɛtumi ahunu ayaresa ho nhwɛsoɔ ma apɔmuden adwumayɛfoɔ no wɔ WHO nhoma a wɔatintim no a ɛfa ayaresa wɔ mycobacterium kisikuro yareɛ (Honam ani kisikuro). Nkitahodie afoforɔ Nea ɛka nnuro no a ɛko tia mmoawa no ho ɛne mpenpɛnso a yareɛ no gyina, nhyehyɛeɛ ahodoɔ foforɔ te sɛ ɛkuro hwɛ, nsuo a ɛgyina nipadua mu ma ɛhono ho asiesie, opiresan (titiriw ɛkuro mu ntini a asɛe a wɔyi firi mu ɛne honam ani a wɔdehyɛ nipadua mu na ama ayaresa no ayɛ ntɛmntɛm) ɛna nipadua mu ayarehwɛ ho ɛhia. Adwene mu mmoa nso ho bɛtumi ahia ama wɔn a wɔwɔ yareɛ a emu yɛ den. Saa nwumadie koro yi ara yɛ adwuma fa ɔhyew mu nyarewa afoforo a wɔabu ani gu so, te sɛ kwata ne lymphatic filariasis ho, enti ɛho bɛhia sɛ wɔde berɛ tenten hwɛ kwan bɛbɔ mu adi dwuma wɔ apɔmuden nhyehyɛeɛ no ho sɛnea ɛde mfasoɔ bɛma ayarefoɔ nyinaa. Akwan a wɔaka bɔ mu ɛdedi NTDs a ɛfa honam ani ho no so ma akwanya bi wɔdebɛhunu Buruli ayamkuro ɛne n’asiesie wɔ saa nyarewa no mu. Evidence: Sir Albert Cook na ɔdi kan kyerɛeɛ wɔ 1897 wɔ Uganda, na ɛnte saa ansa 1930s no mu a abɛɛfo nyansahunufoɔ a Peter MacCallum di anim di kan tumi yɛɛeɛ sɛ ɔretete ɔyare mmoawa no firi ayarefoɔ akuro mu ɛfiri Bairnsdale mantam hɔ no. Edin Buri no ba firi beaeɛ bi wɔ Uganda baabi a wɔbɔɔ yareɛ no ho nsɛm amaneɛ bebree wɔ 1960s no mu. WHO de Wiase Nyinaa Honam-ani Kisikuro Nhyehyɛeɛ sii hɔ, wɔ 1998 mu, de buaa yareɛ no a ɛretrɛ kɛse, titiriw wɔ Abibire Atɔeɛ fam mu. Honam ani kisikuro farebae yɛ Mycobacterium na ɛka mmoawa abusua a wɔde nsamanwaw ne kwata ba no ho. Ɛwɔ aman 33 mu no, 14 na ɛtaa de wɔn nsɛm ho amanneɛbɔ ɛma WHO. Afe biara dodoɔ no a wɔsusu sɛ ɛyɛ Buruli kuro yareɛ a wɔbɔɔ ho amanneɛ wɔ wiase afanaa nyinaa no ho nsɛm bɛyɛ 5000 kɔsii 2010 mu, berɛ a ɛhyɛaseɛ sɛ ɛso te kɔsii 2016 mu, a ɛduruu nea ɛsua koraa a ne ho nsɛm 1961 na wɔbɔɔ ho amanneɛ. Claim: Asubɔnten Niger no ayɛ asubɔnten kɛseɛ bi a ɛwɔ hɔ sɛ nsuo akyi a me nananom afie ahodoɔ dadaada ansa na abrɔfo mmarima ba bɛhwɛeɛ Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Refute
health_afrifact_data_health_529_twi_train_with
Evidence-Based Fact Checking Role: You are a professional fact checker responsible for verifying factual claims. Objective: Assess the relationship between a claim and the provided evidence by determining whether the evidence supports the claim, contradicts it, or does not provide enough information to make a determination. Constraints: - Use only the evidence provided below. - Do not rely on prior knowledge, assumptions, or external information. - If the evidence does not clearly support or contradict the claim, select Not_Enough_Information. Document: Buruli kuro yareɛ (Mycobacterium ulcerans nyarewa) Nsɛm a wɔaka abɔ mu: Buruli akuru yɛ koankorɔ yareɛ a ɛma obi yɛ mmerɛ na ɛtaa ka honam ani ne ɛtɔ da bi a nnompe. Sir Albert Cook na ɔdi kan kyerɛeɛ wɔ 1897 wɔ Uganda, na ɛnte saa ansa 1930s no mu a abɛɛfo nyansahunufoɔ a Peter MacCallum di anim di kan tumi yɛɛeɛ sɛ ɔretete ɔyare mmoawa no firi ayarefoɔ akuro mu ɛfiri Bairnsdale mantam hɔ no. Edin Buri no ba firi beaeɛ bi wɔ Uganda baabi a wɔbɔɔ yareɛ no ho nsɛm amaneɛ bebree wɔ 1960s no mu. Wɔ Afrika, bɛyɛ sɛ ayarefoɔ nkyekyɛmu mienu no yɛ mmɔfra a wɔn mfie nduruu 15. Ɛwɔ Australia, mfie a ɛda ntam ɛnam bɛyɛ mfie 60. WHO de Wiase Nyinaa Honam-ani Kisikuro Nhyehyɛeɛ sii hɔ, wɔ 1998 mu, de buaa yareɛ no a ɛretrɛ kɛse, titiriw wɔ Abibire Atɔeɛ fam mu. Honam ani kisikuro farebae yɛ Mycobacterium na ɛka mmoawa abusua a wɔde nsamanwaw ne kwata ba no ho. Ɛwom sɛ yareɛ aboawa a ɛwɔ yɛn atenaeɛ mu no na ɛde mmoawa a ɛde honam ani kisikuro ba, nanso ɔkwan a wɔfa so nya de esiane ma nipa na yɛnnim. Mmoawa no de awuduro soronko bi ba – mycolactone – a ɛma honam ani wedeɛ no ɛsɛe. Yare korɔ nhunu mu ne ayaresa ntɛmpa ara di akotene yie ma ɛte yareɛ, ɛka ahodoɔ ɛne adɛmdie a ɛtena hɔ kyɛ no so. Ahyɛnsodeɛ ahodoɔ: Honam ani kisikuro ahyɛnsoɔ de honam mu mmadwoa ne pɔmpɔ a ɛnnyɛ yaw na ɛhyɛ aseɛ, mpɛn pii no wɔ nsa ne nan so na ɛtɔda nso a ɛwɔ nipadua no afa foforɔ so. Saa mmeaeɛ yi bɛtumi abɛyɛ kisikuro akɛse afei, a ne nnyinaeɛso yɛ fitaa ne kɔkɔɔ sradeɛ. M. ulcerans na ɛde mycolactone awuduro no ba. Wei wɔ nneɛma wɔ nipadua no mu a ɛtumi ko tia nyarewa na ɛma yareɛ no kɔ so ntɛmntɛm a ɛyaw ne atiridii biara nni mu, a ɛrema nhunumu wɔ ntɛmpa so no ayɛ den. Na ɛmom, sɛ wɔsa kisikuro yareɛ no ntɛm a, bebree ho bɛtɔ ɔmo korakoraa. Sɛ wɔhunu yareɛ no akyire anaasɛ wɔgyae na wɔansa no a, tebea no bɛtumi de ekuro, nipadua a ɛsɛe daa ɛne adɛmdie aba. Wɔn aka honam ani kisikuro ho asɛm wɔ aman 33 so wɔ Abibirem, Amerika, Asia ne Pacific Atɔeɛ Fam. Nsɛm dodoɔ no ɛsi wɔ mantam a nsuo tɔ na awia bɔ kɛse ɛne beaeɛ a ɛhyew wɔ hɔ agye sɛ Australia, China ne Japan. Ɛwɔ aman 33 mu no, 14 na ɛtaa de wɔn nsɛm ho amanneɛbɔ ɛma WHO. Afe biara dodoɔ no a wɔsusu sɛ ɛyɛ Buruli kuro yareɛ a wɔbɔɔ ho amanneɛ wɔ wiase afanaa nyinaa no ho nsɛm bɛyɛ 5000 kɔsii 2010 mu, berɛ a ɛhyɛaseɛ sɛ ɛso te kɔsii 2016 mu, a ɛduruu nea ɛsua koraa a ne ho nsɛm 1961 na wɔbɔɔ ho amanneɛ. Firi saa berɛ no, saa berɛ no ho nsɛm dodoɔ ahyɛaseɛ ɛkɔ soro biom afe biara mu kɔsi nsɛm ahodoɔ 2713 wɔ 2018 mu. Nea ɛnti a ɛso ate ne ɛkɔsoro nansa yi no ɛmu nna hɔ. Ayaresa: Ayaresa: Nnuro a ekum ɔyare mmoawa ne ayaresa a ɛka ho a wɔaka abɔ mu (wɔ yareɛ ho nhyehyɛeɛ ɛne dɛmdi ano sie/ahosiesie wɔde ma ayaresa) na ɛka ayaresa no ho. Nnuro a ɛkum yareɛ mmoawa: Nea WHO ɛkamfo mmrɛ yi ɛne rifampicin 10 mg/kg wɔ nipadua mu duru biara mu da biara ne clarithromycin 7.5 mg/kg wɔ nipadua mu duru biara mu mprenu da biara. Wɔbɛtumi ahunu ayaresa ho nhwɛsoɔ ma apɔmuden adwumayɛfoɔ no wɔ WHO nhoma a wɔatintim no a ɛfa ayaresa wɔ mycobacterium kisikuro yareɛ (Honam ani kisikuro). Nkitahodie afoforɔ Nea ɛka nnuro no a ɛko tia mmoawa no ho ɛne mpenpɛnso a yareɛ no gyina, nhyehyɛeɛ ahodoɔ foforɔ te sɛ ɛkuro hwɛ, nsuo a ɛgyina nipadua mu ma ɛhono ho asiesie, opiresan (titiriw ɛkuro mu ntini a asɛe a wɔyi firi mu ɛne honam ani a wɔdehyɛ nipadua mu na ama ayaresa no ayɛ ntɛmntɛm) ɛna nipadua mu ayarehwɛ ho ɛhia. Adwene mu mmoa nso ho bɛtumi ahia ama wɔn a wɔwɔ yareɛ a emu yɛ den. Saa nwumadie koro yi ara yɛ adwuma fa ɔhyew mu nyarewa afoforo a wɔabu ani gu so, te sɛ kwata ne lymphatic filariasis ho, enti ɛho bɛhia sɛ wɔde berɛ tenten hwɛ kwan bɛbɔ mu adi dwuma wɔ apɔmuden nhyehyɛeɛ no ho sɛnea ɛde mfasoɔ bɛma ayarefoɔ nyinaa. Akwan a wɔaka bɔ mu ɛdedi NTDs a ɛfa honam ani ho no so ma akwanya bi wɔdebɛhunu Buruli ayamkuro ɛne n’asiesie wɔ saa nyarewa no mu. Claim: Asubɔnten Niger no ayɛ asubɔnten kɛseɛ bi a ɛwɔ hɔ sɛ nsuo akyi a me nananom afie ahodoɔ dadaada ansa na abrɔfo mmarima ba bɛhwɛeɛ Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Refute
health_afrifact_data_health_529_twi_train_without
Evidence-Based Fact Checking Role: You are a professional fact checker responsible for verifying factual claims. Objective: Assess the relationship between a claim and the provided evidence by determining whether the evidence supports the claim, contradicts it, or does not provide enough information to make a determination. Constraints: - Use only the evidence provided below. - Do not rely on prior knowledge, assumptions, or external information. - If the evidence does not clearly support or contradict the claim, select Not_Enough_Information. Document: የኬሚካል ደህንነት ማጠቃሊያ፡- የኬሚካል ደህንነት የሰውን ጤና እና የአካባቢን ደህንነት ኬሚካሎችን የሚያካትቱ ማንኛውም ተግባራት በማከናወን ይረጋገጣል፡፡ ሁሉንም ኬሚካሎች፣ የተፈጥሮ እና የተመረተ እንዲሁም ከኬሚካል ተፈጥሯዊ መገኘት ጀምሮ እስከ አወጣጥ ወይም ውህደት፣ የኢንዱስትሪ ምርት፣ የትራንስፖርት አጠቃቀም እና አወጋገድ ድረስ ሙሉ የተጋላጭነት ሁኔታዎችን ያጠቃልላል፡፡ የኬሚካል ደህንነት ብዙ ሳይንሳዊ እና የቴክኒክ ክፍሎች አሉት፡፡ ከነዚህም መካከል የመርዛምነት፣ የአካባቢ የልቀት ብክለት እና የኬሚካላዊ ስጋት ግምገማ ሂደት የተጋላጭነት እና የስነ-ህይወት ተፅእኖዎች በዝርዝር ማወቅን ይጠይቃል፡፡ በአለም አቀፍ የኬሚካል ደህንነት ፕሮግራም በኩል የአለም ጤና ድርጅት የኬሚካሎችን ድምጽ አያያዝ ሳይንሳዊ መሰረት ለማስያዝ እና የኬሚካላዊ ደህንነት ብሄራዊ ችሎታ እና አቅምን ለማጠናከር ይሰራል፡፡ የህዝብ ጤንነት ስጋት ኬሚካሎች የዕለት ተዕለት ሕይወታችን አካል ናቸው፡፡ ሁሉም ህይወት ያላቸው እና ግዑዝ ቁስ አካላት በኬሚካሎች የተሠሩ ሲሆኑ እያንዳንዱ ምርት ማለት ይቻላል የኬሚካል አጠቃቀምን ያካትታል፡፡ ብዙ ኬሚካሎች በአግባቡ ጥቅም ላይ ሲውሉ ለህይወታችን፣ ለጤንነታችን እና ለደህንነታችን ጥራት መሻሻል ጉልህ አስተዋፅዖ ያደርጋሉ፡፡ ሆኖም ሌሎች ኬሚካሎች በጣም አደገኛ ሲሆኑ በአግባቡ ካልተያዙ በጤናችን እና በአካባቢያችን ላይ አሉታዊ ተጽዕኖ ሊያሳድሩ ይችላሉ፡፡ የኬሚካል አመራረት እና አጠቃቀም በአለም አቀፍ ደረጃ በተለይም በማደግ ላይ ባሉ ሀገራት ማደጉን ቀጥሏል። ጤናማ የኬሚካል አያያዝ ካልተረጋገጠ ይህ በጤና ላይ የበለጠ አሉታዊ ተጽእኖ ሊያስከትል ይችላል፡፡ የሰውን ጤንነት በአግባቡ ካልተያዙ ኬሚካሎች ከሚያደርሱት ጉዳት ለመከላከል ዘርፈ ብዙ እርምጃ በአስቸኳይ መውሰድ ያስፈልጋል፡፡ የዓለም ጤና ድርጅት ሳይንሳዊ መረጃዎችን ጠቅለል አድርጎ ለ10ቱ ኬሚካሎች ወይም የኬሚካሎች ስብስብ ዋና የህዝብ ጤና ስጋት የአደጋ ቁጥጥር የምክረ ሀሳቦን ይሰጣል፡፡ የኬሚካሎች ፍኖተ ካርታው የሰባተኛው የአለም ጤና ጉባኤ እ.አ.አ በ2020 የተቀመጠውን ግብ እና ከዚያም በላይ ለአለም አቀፍ የኬሚካል ቁጥጥር ስትራቴጂያዊ አቀራረብ የጤና ዘርፍ ተሳትፎን ለማሳደግ የኬሚካሎች ፍኖተ ካርታውን አፅድቋል፡፡ የአለም ጤና ድርጅት ጸሀፊ አባል ሀገራት በፍኖተ ካርታው እንዲሰሩ፣ ቅድሚያ የሚሰጣቸውን ነገሮች እንዲመርጡ እና የተግባር እቅድ እንዲያወጡ የሚረዳበት የተቀናጀ መንገድ የሚያቀርብ የስራ መመሪያ አዘጋጅቷል። በኬሚካላዊ ፍኖተ ካርታ ውስጥ ከተከናወኑት ተግባራት አንዱ የፍኖተ ካርታውን የጤና ሴክተር አተገባበርን ለማመቻቸት ጽሕፈት ቤቱን ዓለም አቀፍ ኬሚካሎች እና የጤና ኔትዎርኮችን እንዲመሰርት ያዛል። ከ70 በላይ አባል ሀገራት የአለም ጤና ድርጅትን ተቀላቅለዋል፡፡ ከአርባ አንድ ተሳታፊ አባል ሀገራት ጋር እ.ኤ.አ ሕዳር 5-8/2018 በጄኔቫ በተካሄደው የኔትዎርኩ የመጀመሪያ ስብሰባ ላይ ተገኝተዋል፡፡ የፍኖተ ካርታ እና የስራ መመሪያ እርምጃ ለመውሰድ እና ተጨማሪ ድርጊቶችን ለማከናወን የመጀመሪያ ደረጃ የትኩረት አቅጣጫዎችን መለየት፤ የዓለም የጤና ድርጅት ዓለም አቀፍ የኬሚካል እና የጤና አውታረ መረብ የፍኖተ ካርታውን የጤና ዘርፍ ትግበራ ማስተባበር የአለም አቀፍ ኬሚካሎች ቁጥጥር ስልታዊ አቀራረብ በሰው ጤና እና አካባቢ ላይ ከፍተኛ አሉታዊ ተጽእኖዎችን በሚቀንስ መንገድ ኬሚካሎችን ለማምረት እና ለመጠቀም ጥረቶችን መምራት፡፡ የስብሰባ ሒደት እ.አ.አ ከ2020 በኃላ የስትራቴጂ አቀራረብ እና የኬሚካል እና የቆሻሻ አያያዝን በተመለከተ ምክሮችን ማዘጋጀት Evidence: ብዙ ኬሚካሎች በአግባቡ ጥቅም ላይ ሲውሉ ለህይወታችን፣ ለጤንነታችን እና ለደህንነታችን ጥራት መሻሻል ጉልህ አስተዋፅዖ ያደርጋሉ፡፡ ሆኖም ሌሎች ኬሚካሎች በጣም አደገኛ ሲሆኑ በአግባቡ ካልተያዙ በጤናችን እና በአካባቢያችን ላይ አሉታዊ ተጽዕኖ ሊያሳድሩ ይችላሉ፡፡ ጤናማ የኬሚካል አያያዝ ካልተረጋገጠ ይህ በጤና ላይ የበለጠ አሉታዊ ተጽእኖ ሊያስከትል ይችላል፡፡ Claim: ጤናማ ያልሆኑ ኬሚካሎች ከሚያስከትሉት አሉታዊ ውጤቶች የሰውን ጤንነት መጠበቅ አያስፈልግም ስለሆነም ለዚህ ባለብዙ ዘርፍ እርምጃ ያስፈልጋል Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Refute
health_afrifact_data_health_582_amharic_train_with
Evidence-Based Fact Checking Role: You are a professional fact checker responsible for verifying factual claims. Objective: Assess the relationship between a claim and the provided evidence by determining whether the evidence supports the claim, contradicts it, or does not provide enough information to make a determination. Constraints: - Use only the evidence provided below. - Do not rely on prior knowledge, assumptions, or external information. - If the evidence does not clearly support or contradict the claim, select Not_Enough_Information. Document: የኬሚካል ደህንነት ማጠቃሊያ፡- የኬሚካል ደህንነት የሰውን ጤና እና የአካባቢን ደህንነት ኬሚካሎችን የሚያካትቱ ማንኛውም ተግባራት በማከናወን ይረጋገጣል፡፡ ሁሉንም ኬሚካሎች፣ የተፈጥሮ እና የተመረተ እንዲሁም ከኬሚካል ተፈጥሯዊ መገኘት ጀምሮ እስከ አወጣጥ ወይም ውህደት፣ የኢንዱስትሪ ምርት፣ የትራንስፖርት አጠቃቀም እና አወጋገድ ድረስ ሙሉ የተጋላጭነት ሁኔታዎችን ያጠቃልላል፡፡ የኬሚካል ደህንነት ብዙ ሳይንሳዊ እና የቴክኒክ ክፍሎች አሉት፡፡ ከነዚህም መካከል የመርዛምነት፣ የአካባቢ የልቀት ብክለት እና የኬሚካላዊ ስጋት ግምገማ ሂደት የተጋላጭነት እና የስነ-ህይወት ተፅእኖዎች በዝርዝር ማወቅን ይጠይቃል፡፡ በአለም አቀፍ የኬሚካል ደህንነት ፕሮግራም በኩል የአለም ጤና ድርጅት የኬሚካሎችን ድምጽ አያያዝ ሳይንሳዊ መሰረት ለማስያዝ እና የኬሚካላዊ ደህንነት ብሄራዊ ችሎታ እና አቅምን ለማጠናከር ይሰራል፡፡ የህዝብ ጤንነት ስጋት ኬሚካሎች የዕለት ተዕለት ሕይወታችን አካል ናቸው፡፡ ሁሉም ህይወት ያላቸው እና ግዑዝ ቁስ አካላት በኬሚካሎች የተሠሩ ሲሆኑ እያንዳንዱ ምርት ማለት ይቻላል የኬሚካል አጠቃቀምን ያካትታል፡፡ ብዙ ኬሚካሎች በአግባቡ ጥቅም ላይ ሲውሉ ለህይወታችን፣ ለጤንነታችን እና ለደህንነታችን ጥራት መሻሻል ጉልህ አስተዋፅዖ ያደርጋሉ፡፡ ሆኖም ሌሎች ኬሚካሎች በጣም አደገኛ ሲሆኑ በአግባቡ ካልተያዙ በጤናችን እና በአካባቢያችን ላይ አሉታዊ ተጽዕኖ ሊያሳድሩ ይችላሉ፡፡ የኬሚካል አመራረት እና አጠቃቀም በአለም አቀፍ ደረጃ በተለይም በማደግ ላይ ባሉ ሀገራት ማደጉን ቀጥሏል። ጤናማ የኬሚካል አያያዝ ካልተረጋገጠ ይህ በጤና ላይ የበለጠ አሉታዊ ተጽእኖ ሊያስከትል ይችላል፡፡ የሰውን ጤንነት በአግባቡ ካልተያዙ ኬሚካሎች ከሚያደርሱት ጉዳት ለመከላከል ዘርፈ ብዙ እርምጃ በአስቸኳይ መውሰድ ያስፈልጋል፡፡ የዓለም ጤና ድርጅት ሳይንሳዊ መረጃዎችን ጠቅለል አድርጎ ለ10ቱ ኬሚካሎች ወይም የኬሚካሎች ስብስብ ዋና የህዝብ ጤና ስጋት የአደጋ ቁጥጥር የምክረ ሀሳቦን ይሰጣል፡፡ የኬሚካሎች ፍኖተ ካርታው የሰባተኛው የአለም ጤና ጉባኤ እ.አ.አ በ2020 የተቀመጠውን ግብ እና ከዚያም በላይ ለአለም አቀፍ የኬሚካል ቁጥጥር ስትራቴጂያዊ አቀራረብ የጤና ዘርፍ ተሳትፎን ለማሳደግ የኬሚካሎች ፍኖተ ካርታውን አፅድቋል፡፡ የአለም ጤና ድርጅት ጸሀፊ አባል ሀገራት በፍኖተ ካርታው እንዲሰሩ፣ ቅድሚያ የሚሰጣቸውን ነገሮች እንዲመርጡ እና የተግባር እቅድ እንዲያወጡ የሚረዳበት የተቀናጀ መንገድ የሚያቀርብ የስራ መመሪያ አዘጋጅቷል። በኬሚካላዊ ፍኖተ ካርታ ውስጥ ከተከናወኑት ተግባራት አንዱ የፍኖተ ካርታውን የጤና ሴክተር አተገባበርን ለማመቻቸት ጽሕፈት ቤቱን ዓለም አቀፍ ኬሚካሎች እና የጤና ኔትዎርኮችን እንዲመሰርት ያዛል። ከ70 በላይ አባል ሀገራት የአለም ጤና ድርጅትን ተቀላቅለዋል፡፡ ከአርባ አንድ ተሳታፊ አባል ሀገራት ጋር እ.ኤ.አ ሕዳር 5-8/2018 በጄኔቫ በተካሄደው የኔትዎርኩ የመጀመሪያ ስብሰባ ላይ ተገኝተዋል፡፡ የፍኖተ ካርታ እና የስራ መመሪያ እርምጃ ለመውሰድ እና ተጨማሪ ድርጊቶችን ለማከናወን የመጀመሪያ ደረጃ የትኩረት አቅጣጫዎችን መለየት፤ የዓለም የጤና ድርጅት ዓለም አቀፍ የኬሚካል እና የጤና አውታረ መረብ የፍኖተ ካርታውን የጤና ዘርፍ ትግበራ ማስተባበር የአለም አቀፍ ኬሚካሎች ቁጥጥር ስልታዊ አቀራረብ በሰው ጤና እና አካባቢ ላይ ከፍተኛ አሉታዊ ተጽእኖዎችን በሚቀንስ መንገድ ኬሚካሎችን ለማምረት እና ለመጠቀም ጥረቶችን መምራት፡፡ የስብሰባ ሒደት እ.አ.አ ከ2020 በኃላ የስትራቴጂ አቀራረብ እና የኬሚካል እና የቆሻሻ አያያዝን በተመለከተ ምክሮችን ማዘጋጀት Claim: ጤናማ ያልሆኑ ኬሚካሎች ከሚያስከትሉት አሉታዊ ውጤቶች የሰውን ጤንነት መጠበቅ አያስፈልግም ስለሆነም ለዚህ ባለብዙ ዘርፍ እርምጃ ያስፈልጋል Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Refute
health_afrifact_data_health_582_amharic_train_without
SYSTEM: You are a helpful assistant for Multilingual Evidence-Centered Fact Verification. Your task is to analyze the claims based with evidences USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Based only on the evidence provided below, determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not Enough Information for the given claim. Role: You are an independent fact checker tasked with evaluating factual claims in linguistically diverse settings. Objective: Determine the factual status of a claim by interpreting the provided evidence, which may appear in different languages or linguistic varieties, and deciding whether the evidence confirms the claim, contradicts it, or fails to address it. Constraints: - Base your judgment exclusively on the evidence provided, irrespective of language or linguistic variation. - Do not use background knowledge, assumptions, or external sources. - If the evidence does not directly confirm or contradict the claim, choose Not_Enough_Information. Document: Kariya daga sinadarin kyamikal Gamsashshen bayani: Ana iya cimma kariya daga sinadarin kyamikal ta hanyar aiwatar da dukkan ayyukan da suka ƙunshi amfani da sinadarin kyamikal ta hanyar tabbatar da kariyar lafiyar mutane da muhallinsu. Sun haɗa dukkan sinadaran kyamikal, na ainihi da waɗannda aka samar da su da kuma cikakken yanayin kaiwa gare su kama daga yanayin samar da kyamikal na aininhi a cikin muhalli zuwa ga yadda suke samuwa daga wasu abubuwa ko daga dabbobi da tsirrai ko daga masana'antu ko sifiri da kuma yadda za a rabu da su. Kariya daga sinadarin kyamikal yana da ɓangarorin kimiyya da fasaha da yawa. Daga cikin waɗannan sune ilimin kimiyar sinadarin guba da ilimin kimiyar samun guba a muhalli da kuma tsarin bincikar hatsarin sinadarin kyamikal wanda yake buƙatar cikakken ilimin fitar sinadarin kyamikal da kuma tasirikan shi ga halittar ɗan'adam. Ta hanyar shirin duniyar nan akan kariya daga sinadarin kyamikal wato (IPCS), Hukumar Lafiya ta Duniya (WHO) tana aiki domin kafa tushen kimiyar kyakykyawar mu'amala da sinadaran kyamikal da kuma ƙarfafa ƙarfi da ikon ƙasa wajen kariya daga kyamikal. Maida hankali kan kiwon lafiyar al'umma Sinadaran kyamikal wani ɓangare ne na rayuwar mu ta yau da kullum. Dukkan abubuwa masu rai da marasa rai an samar da su ne da sinadaran kyamikal sannan kusan duk wani sarrafaffen abin amfani ya ƙunshi amfani da sinadaran kyamikal. Da yawan sinadaran kyamikal za su iya, idan akai amfani da su yadda ya dace, bada gudummawa sosai wajen kyautata ingancin rayuwa da lafiya da kuma jin daɗin rayuwa. Amma wasu sinadaran kyamikal ɗin suna da hatsari sosai sannan za su iya haddasa matsala ga lafiyar mu da muhallin mu idan ba ai amfani da su ta inda ya dace ba. Sarrafawa da amfani da sinadaran kyamikal yana gaba gaba a faɗin duniya, musamman a ƙasashen da suke tasowa. wannan zai iya janyo mummunan tasiri mai yawa akan lafiya idan ba a tabbatar da kyakkyawan amfani da sinadaran kyamikal ba. Akwai tsanannin buƙatar tsarin hoɓɓasar ɓangarori da yawa domin kare lafiyar al'umma daga mummunan tasiran sinadaran da ba ai amfani da su yadda dace ba. Hukumar Lafiya ta Duniya (WHO) ta taƙaita shedar kimiyya sannan ta bada shawarwarin kiyaye hatsarin sinadaran kyamikal guda goma 10 ko kuma rukunan sinadarai na babban mai da hankali ga lafiyar al'umma. Tsare-tsaren mu'amala da sinadaran kyamikal A yayin taron kiwon lafiya na duniya na saba'in, an amince da wani shiri da ake kira (Road map). Manufar wannan shirin shi ne ƙara shigo da ɓangaren lafiya wajen kula da mu'amala da sinadaran kyamikal a faɗn duniya dai-dai da wata hanya mai tsari. Za a cimma manufar ne a shekarar dubu biyu da ashirin sannan a cigaba da ƙoƙartawa har bayan wannan lokacin da aka tanada. Hukumar Lafiya ta Duniya WHO ta samarda wani littafi don tsarin ajiye bayanai ayyukan ƙungiyar domin taimakawa ƙasashe wajen duba shirye shiryen cikin wata hanyar mai tsari. Wannan littafin yana taimakawa ƙasashe wajen zabar ayyuka da tsarin da ya kamata su yi. Ɗaya daga cikin ayyukan/matakai da tsare-tsaren sinadaran kyamikal ya buƙaci sakateriyar da ta ƙirƙiro wata hanyar sadarwa ta duniya a kan sinadarin kyamikal da lafiya inda wannan hanyar sadarwa za ta haɗa sadar wa da wasu guraren ƙanana da faɗin duniya, domin sauƙaƙawa da taimakawa ɓangaren lafiya aiwatar da tsare-tsaren. Sama da ƙasashe saba'in 70 ne suka shiga shirin sadarwar Hukumar Lafiya ta Duniya. WHO a kan mu'amala da sinadaran kyamikal da kula da lafiya tare da ƙasashe arba'in da ɗaya 41 da suka shiga inda suka halarci taron farko na ƙaddamar da shirin sadarwar inda a kai taron ranar biyar 5 zuwa 8 takwas ga watan Nuwamba, shekarar 2018 a garin Geneva. Tsare-tsaren da jadawalin ajiye ayyuka Bayyana guraren da suke da buƙatar maida hankali mafi muhimmanci domin shigar da su tsarin da kuma ƙarin wasu ayyukan. Shirin sadarwar lafiya na Gamayyar Hukumar Lafiya ta Duniya a kan Sinadarin Kyamikal da Lafiya. Sauƙaƙawa da taimakawa ɓangaren lafiya aiwatar da tsare-tsaren. Shirin kulawa da mu'amala da sinadaran kyamikal domin tabbatar da amfani da su ta hanyar da ya dace mai suna (SAICM). ƙoƙarin samar da amfani da sinadaran kyamikal ta hanyar da za a rage yawan mummunan tasiran su a kan lafiya da muhallin mutane. Matakan tsakanin lokuta Haɗa shawarwari da suka shafi hanya mai tsari ta tunkarar al'amarin da kyakkyawan mu'amala/kulawa da sinadarin kyamikal da kuma abubuwan marasa amfani har sama da shekarar 2020. Evidence: Da yawan sinadaran kyamikal za su iya, idan akai amfani da su yadda ya dace, bada gudummawa sosai wajen kyautata ingancin rayuwa da lafiya da kuma jin daɗin rayuwa. Amma wasu sinadaran kyamikal ɗin suna da hatsari sosai sannan za su iya haddasa matsala ga lafiyar mu da muhallin mu idan ba ai amfani da su ta inda ya dace ba. wannan zai iya janyo mummunan tasiri mai yawa akan lafiya idan ba a tabbatar da kyakkyawan amfani da sinadaran kyamikal ba. Claim: Ba buƙatar kare lafiyar 'Yan Adam daga munanan sakamako na rashin sarrafa sinadarai yadda ya kamata saboda haka akwai buƙatar ta ɗaukar matakai na ɓangarori da dama a kan haka. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Refute
health_afrifact_data_health_582_hausa_train_with
Evidence-Based Fact Checking Role: You are a professional fact checker responsible for verifying factual claims. Objective: Assess the relationship between a claim and the provided evidence by determining whether the evidence supports the claim, contradicts it, or does not provide enough information to make a determination. Constraints: - Use only the evidence provided below. - Do not rely on prior knowledge, assumptions, or external information. - If the evidence does not clearly support or contradict the claim, select Not_Enough_Information. Document: Kariya daga sinadarin kyamikal Gamsashshen bayani: Ana iya cimma kariya daga sinadarin kyamikal ta hanyar aiwatar da dukkan ayyukan da suka ƙunshi amfani da sinadarin kyamikal ta hanyar tabbatar da kariyar lafiyar mutane da muhallinsu. Sun haɗa dukkan sinadaran kyamikal, na ainihi da waɗannda aka samar da su da kuma cikakken yanayin kaiwa gare su kama daga yanayin samar da kyamikal na aininhi a cikin muhalli zuwa ga yadda suke samuwa daga wasu abubuwa ko daga dabbobi da tsirrai ko daga masana'antu ko sifiri da kuma yadda za a rabu da su. Kariya daga sinadarin kyamikal yana da ɓangarorin kimiyya da fasaha da yawa. Daga cikin waɗannan sune ilimin kimiyar sinadarin guba da ilimin kimiyar samun guba a muhalli da kuma tsarin bincikar hatsarin sinadarin kyamikal wanda yake buƙatar cikakken ilimin fitar sinadarin kyamikal da kuma tasirikan shi ga halittar ɗan'adam. Ta hanyar shirin duniyar nan akan kariya daga sinadarin kyamikal wato (IPCS), Hukumar Lafiya ta Duniya (WHO) tana aiki domin kafa tushen kimiyar kyakykyawar mu'amala da sinadaran kyamikal da kuma ƙarfafa ƙarfi da ikon ƙasa wajen kariya daga kyamikal. Maida hankali kan kiwon lafiyar al'umma Sinadaran kyamikal wani ɓangare ne na rayuwar mu ta yau da kullum. Dukkan abubuwa masu rai da marasa rai an samar da su ne da sinadaran kyamikal sannan kusan duk wani sarrafaffen abin amfani ya ƙunshi amfani da sinadaran kyamikal. Da yawan sinadaran kyamikal za su iya, idan akai amfani da su yadda ya dace, bada gudummawa sosai wajen kyautata ingancin rayuwa da lafiya da kuma jin daɗin rayuwa. Amma wasu sinadaran kyamikal ɗin suna da hatsari sosai sannan za su iya haddasa matsala ga lafiyar mu da muhallin mu idan ba ai amfani da su ta inda ya dace ba. Sarrafawa da amfani da sinadaran kyamikal yana gaba gaba a faɗin duniya, musamman a ƙasashen da suke tasowa. wannan zai iya janyo mummunan tasiri mai yawa akan lafiya idan ba a tabbatar da kyakkyawan amfani da sinadaran kyamikal ba. Akwai tsanannin buƙatar tsarin hoɓɓasar ɓangarori da yawa domin kare lafiyar al'umma daga mummunan tasiran sinadaran da ba ai amfani da su yadda dace ba. Hukumar Lafiya ta Duniya (WHO) ta taƙaita shedar kimiyya sannan ta bada shawarwarin kiyaye hatsarin sinadaran kyamikal guda goma 10 ko kuma rukunan sinadarai na babban mai da hankali ga lafiyar al'umma. Tsare-tsaren mu'amala da sinadaran kyamikal A yayin taron kiwon lafiya na duniya na saba'in, an amince da wani shiri da ake kira (Road map). Manufar wannan shirin shi ne ƙara shigo da ɓangaren lafiya wajen kula da mu'amala da sinadaran kyamikal a faɗn duniya dai-dai da wata hanya mai tsari. Za a cimma manufar ne a shekarar dubu biyu da ashirin sannan a cigaba da ƙoƙartawa har bayan wannan lokacin da aka tanada. Hukumar Lafiya ta Duniya WHO ta samarda wani littafi don tsarin ajiye bayanai ayyukan ƙungiyar domin taimakawa ƙasashe wajen duba shirye shiryen cikin wata hanyar mai tsari. Wannan littafin yana taimakawa ƙasashe wajen zabar ayyuka da tsarin da ya kamata su yi. Ɗaya daga cikin ayyukan/matakai da tsare-tsaren sinadaran kyamikal ya buƙaci sakateriyar da ta ƙirƙiro wata hanyar sadarwa ta duniya a kan sinadarin kyamikal da lafiya inda wannan hanyar sadarwa za ta haɗa sadar wa da wasu guraren ƙanana da faɗin duniya, domin sauƙaƙawa da taimakawa ɓangaren lafiya aiwatar da tsare-tsaren. Sama da ƙasashe saba'in 70 ne suka shiga shirin sadarwar Hukumar Lafiya ta Duniya. WHO a kan mu'amala da sinadaran kyamikal da kula da lafiya tare da ƙasashe arba'in da ɗaya 41 da suka shiga inda suka halarci taron farko na ƙaddamar da shirin sadarwar inda a kai taron ranar biyar 5 zuwa 8 takwas ga watan Nuwamba, shekarar 2018 a garin Geneva. Tsare-tsaren da jadawalin ajiye ayyuka Bayyana guraren da suke da buƙatar maida hankali mafi muhimmanci domin shigar da su tsarin da kuma ƙarin wasu ayyukan. Shirin sadarwar lafiya na Gamayyar Hukumar Lafiya ta Duniya a kan Sinadarin Kyamikal da Lafiya. Sauƙaƙawa da taimakawa ɓangaren lafiya aiwatar da tsare-tsaren. Shirin kulawa da mu'amala da sinadaran kyamikal domin tabbatar da amfani da su ta hanyar da ya dace mai suna (SAICM). ƙoƙarin samar da amfani da sinadaran kyamikal ta hanyar da za a rage yawan mummunan tasiran su a kan lafiya da muhallin mutane. Matakan tsakanin lokuta Haɗa shawarwari da suka shafi hanya mai tsari ta tunkarar al'amarin da kyakkyawan mu'amala/kulawa da sinadarin kyamikal da kuma abubuwan marasa amfani har sama da shekarar 2020. Claim: Ba buƙatar kare lafiyar 'Yan Adam daga munanan sakamako na rashin sarrafa sinadarai yadda ya kamata saboda haka akwai buƙatar ta ɗaukar matakai na ɓangarori da dama a kan haka. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Refute
health_afrifact_data_health_582_hausa_train_without
Evidence-Based Fact Checking Role: You are a professional fact checker responsible for verifying factual claims. Objective: Assess the relationship between a claim and the provided evidence by determining whether the evidence supports the claim, contradicts it, or does not provide enough information to make a determination. Constraints: - Use only the evidence provided below. - Do not rely on prior knowledge, assumptions, or external information. - If the evidence does not clearly support or contradict the claim, select Not_Enough_Information. Document: Nchekwa Kemịkal Nchịkọta: A na-enweta Nchekwa Kemịkal site n'ịrụ ọrụ niile metụtara kemịkal n'ụzọ iji hụ na e nwere nchekwa nke ahụike mmadụ na gburugburu ebe obibi. Ọ na-akọwa maka kemịkal niile, nke nsi-na-chi na nke aka mepụtara, ya na ọnọdụ mmetụta ya niile, site n' ọdịdị nke kemịkal na gburugburu ebe obibi etu chi siri kee ha ruo na mwepụta maọbụ njikọta ha maka imebe kemịkal ọzọ, imepụta ihe n'ụlọ ọrụ mmepụta akụ, iji ya me njem na ikpofu ya. Nchekwa Kemịkal nwere ọtụtụ akụkụ sayensị na teknụzụ. N'ime ndị a bụ toxicology, ecotoxicology na usoro nyocha ihe egwu gbasara kemịkal nke dị mkpa nà a gà-ènwè ihe ọmụma zuru òkè banyere mmetụta ya nakwa ihe ndụ o nwere ike ịkpata. Site na Mmemme Mba ụwa Nile Maka Nchekwa Kemịkal (International Programme on Chemical Safety [IPCS]), WHO na-arụ ọrụ iji guzobe ntọala sayensị maka ijikwa kemịkal ètu dị mma, ya na ime ka ikike na ike kemba sikwuo ike maka nchekwa kemịkal. Nchegbu maka ahụike ọhanaeze Kemịkal so n'ihe ndị mebere ndụ anyị kwa ụbọchị. Ọ bụ kemịkal mejupụtara ihe niile dị ndụ na ndị na-adịghị ndụ, ma ihe fọrọ nta ka ọ bụrụ ngwaahịa ọbụla e mepụtara gụ̀nyèrè ijì kemịkal. Ọtụtụ kemịkal nwere ike, mgbe e ji ha wee me ihe nke ọma, na-enyere aka na nkwalite ndụ anyị, ahụike na ọdịmma anyị. Mana kemịkalụ ndị ọzọ nwere oke ihe egwu ma nwee ike imetụta ahụike na gburugburu ebe obibi anyị n'ụzọ na-adịghị mma mgbe a na-achịkwaghị ha nke ọma. Mmepụta na iji kemịkalụ me ihe na-aga n'ihu na-bawanye n'ụwa niile, ọ kachasị na mba ndị ka na-emepe emepe. Nke a nwere ike ibute mmetụta ọjọọ karịchaa n'ahụike ma ọ bụrụ na e nweghị njikwa kemịkal dị mma. Ọrụ keọtụtụ ngalaba dị mkpa ngwa ngwa iji chekwaba ahụike mmadụ na mmetụta ọjọọ nke kemịkal a na-achịkwaghị nke ọma. WHO mere nchịkọta ihe akaebe sayensị ma nye ndụmọdụ maka njikwa nsogbu gbasara kemịkal iri maọbụ òtù kemịkal ndị nwere nnukwu nsogbu maka ahụike ọhaneze. Usoro ọrụ Kemịkalụ Ọgbakọ Ahụike Mba Ụwa nke Iri Asaa kwàdòrò usoro ọrụ ahụ iji kwalite nsonye nke ngalaba ahụike n' usoro atụmatụ maka ijikwa kemịkal mba ụwa n' ebumnuche 2020 ma gafee ya. Odeakwụkwọ WHO emepụtala akwụkwọ ọrụ nke na-enye ụzọ nhazi iji nyere mba ndị otu ya aka ịrụ ọrụ site n' usoro ọrụ ahụ, họrọ ihe ndị kacha mkpa ma hazie ihe omume. Otu n'ime ọrụ ndị dị n'ime maapụ ụzọ Kemikal na-enye odeakwụkwọ iwu kà o gùzobe otù netwọk kemịkalụ na ahụike zuru ụwa ọnụ, nke nwere njikọ na netwọk keokpuru mpaghara, kempaghara na kemba ụwa dị ugbu a, iji mee ka mmejuputa usoro ọrụ nke ngalaba ahụike dị mfe. Ihe karịrị mba iri asaa so na WHO Global Chemicals and Health Network (WHO Global Chemicals and Health Network), tinyere mba iri anọ na otù ndị so na ya na-aga nzukọ mmalite nke Network ahụ nke emere site na 5 ruo 8 Nọvemba, 2018 na Geneva. Usoro ọrụ na akwụkwọ ọrụ Ịchọpụta ebe ndị kacha mkpa ịlekwasị anya maka itinye aka na ọrụ ndị ọzọ Mba ụwa maka Kemịkal na Ahụike nke WHO (WHO Global Chemicals and Health Network) Ịkwàdò ngalaba ahụike imejupụta usoro ọrụ SAICM (Usoro Atụmatụ maka Mba Nile Ijìkwà Kemịkal) Nduzi mbọ a na-agba iji mepụta ma jiri kemịkal mee ihe n'ụzọ ndị ga-ebelata mmetụta ọjọọ dị ukwuu n'ahụike mmadụ na gburugburu ebe obibi Usoro dị n'àgbàtà nzukọ abụọ Ịkwadebe ndụmọdụ gbasara Usoro Atụmatụ na njikwa dị mma maka kemịkal na ihe mkpofu nke ga-agafe afọ̀ 2020 Evidence: Mana kemịkalụ ndị ọzọ nwere oke ihe egwu ma nwee ike imetụta ahụike na gburugburu ebe obibi anyị n'ụzọ na-adịghị mma mgbe a na-achịkwaghị ha nke ọma. Nke a nwere ike ibute mmetụta ọjọọ karịchaa n'ahụike ma ọ bụrụ na e nweghị njikwa kemịkal dị mma. Claim: Ọ dịghị mkpa ichebe ahụike mmadụ site na nsonaazụ ọjọọ nke kemịkalụ na-adịghị achịkwa nke ọma n'ihi ya, ọ dị mkpa maka ime ihe dị iche iche maka nke a. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Refute
health_afrifact_data_health_582_igbo_train_with
SYSTEM: You are a helpful assistant for automated fact-checking. Your task is to analyze the claims based without evidence USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not_Enough_Information for the given claim. ""Veracity"": ""Support, Refute, Not_Enough_Information"", ""Justification"": ""Detailed reasoning addressing clarity, relevance, consistency, and sufficiency of the evidence"", Definitions for Veracity labels: - Support: ""The claim is accurate and there’s nothing significant missing."" - Refute: ""The claim is inaccurate, contradicted by the evidence, or makes an incorrect assertion."" - Not_Enough_Information: ""The evidence is insufficient, unrelated, or does not provide enough relevant information to determine whether the claim is true or false."" Determine whether the claim is Supported, Refuted, or Not_Enough_Information based ONLY on the provided Document. Document: Nchekwa Kemịkal Nchịkọta: A na-enweta Nchekwa Kemịkal site n'ịrụ ọrụ niile metụtara kemịkal n'ụzọ iji hụ na e nwere nchekwa nke ahụike mmadụ na gburugburu ebe obibi. Ọ na-akọwa maka kemịkal niile, nke nsi-na-chi na nke aka mepụtara, ya na ọnọdụ mmetụta ya niile, site n' ọdịdị nke kemịkal na gburugburu ebe obibi etu chi siri kee ha ruo na mwepụta maọbụ njikọta ha maka imebe kemịkal ọzọ, imepụta ihe n'ụlọ ọrụ mmepụta akụ, iji ya me njem na ikpofu ya. Nchekwa Kemịkal nwere ọtụtụ akụkụ sayensị na teknụzụ. N'ime ndị a bụ toxicology, ecotoxicology na usoro nyocha ihe egwu gbasara kemịkal nke dị mkpa nà a gà-ènwè ihe ọmụma zuru òkè banyere mmetụta ya nakwa ihe ndụ o nwere ike ịkpata. Site na Mmemme Mba ụwa Nile Maka Nchekwa Kemịkal (International Programme on Chemical Safety [IPCS]), WHO na-arụ ọrụ iji guzobe ntọala sayensị maka ijikwa kemịkal ètu dị mma, ya na ime ka ikike na ike kemba sikwuo ike maka nchekwa kemịkal. Nchegbu maka ahụike ọhanaeze Kemịkal so n'ihe ndị mebere ndụ anyị kwa ụbọchị. Ọ bụ kemịkal mejupụtara ihe niile dị ndụ na ndị na-adịghị ndụ, ma ihe fọrọ nta ka ọ bụrụ ngwaahịa ọbụla e mepụtara gụ̀nyèrè ijì kemịkal. Ọtụtụ kemịkal nwere ike, mgbe e ji ha wee me ihe nke ọma, na-enyere aka na nkwalite ndụ anyị, ahụike na ọdịmma anyị. Mana kemịkalụ ndị ọzọ nwere oke ihe egwu ma nwee ike imetụta ahụike na gburugburu ebe obibi anyị n'ụzọ na-adịghị mma mgbe a na-achịkwaghị ha nke ọma. Mmepụta na iji kemịkalụ me ihe na-aga n'ihu na-bawanye n'ụwa niile, ọ kachasị na mba ndị ka na-emepe emepe. Nke a nwere ike ibute mmetụta ọjọọ karịchaa n'ahụike ma ọ bụrụ na e nweghị njikwa kemịkal dị mma. Ọrụ keọtụtụ ngalaba dị mkpa ngwa ngwa iji chekwaba ahụike mmadụ na mmetụta ọjọọ nke kemịkal a na-achịkwaghị nke ọma. WHO mere nchịkọta ihe akaebe sayensị ma nye ndụmọdụ maka njikwa nsogbu gbasara kemịkal iri maọbụ òtù kemịkal ndị nwere nnukwu nsogbu maka ahụike ọhaneze. Usoro ọrụ Kemịkalụ Ọgbakọ Ahụike Mba Ụwa nke Iri Asaa kwàdòrò usoro ọrụ ahụ iji kwalite nsonye nke ngalaba ahụike n' usoro atụmatụ maka ijikwa kemịkal mba ụwa n' ebumnuche 2020 ma gafee ya. Odeakwụkwọ WHO emepụtala akwụkwọ ọrụ nke na-enye ụzọ nhazi iji nyere mba ndị otu ya aka ịrụ ọrụ site n' usoro ọrụ ahụ, họrọ ihe ndị kacha mkpa ma hazie ihe omume. Otu n'ime ọrụ ndị dị n'ime maapụ ụzọ Kemikal na-enye odeakwụkwọ iwu kà o gùzobe otù netwọk kemịkalụ na ahụike zuru ụwa ọnụ, nke nwere njikọ na netwọk keokpuru mpaghara, kempaghara na kemba ụwa dị ugbu a, iji mee ka mmejuputa usoro ọrụ nke ngalaba ahụike dị mfe. Ihe karịrị mba iri asaa so na WHO Global Chemicals and Health Network (WHO Global Chemicals and Health Network), tinyere mba iri anọ na otù ndị so na ya na-aga nzukọ mmalite nke Network ahụ nke emere site na 5 ruo 8 Nọvemba, 2018 na Geneva. Usoro ọrụ na akwụkwọ ọrụ Ịchọpụta ebe ndị kacha mkpa ịlekwasị anya maka itinye aka na ọrụ ndị ọzọ Mba ụwa maka Kemịkal na Ahụike nke WHO (WHO Global Chemicals and Health Network) Ịkwàdò ngalaba ahụike imejupụta usoro ọrụ SAICM (Usoro Atụmatụ maka Mba Nile Ijìkwà Kemịkal) Nduzi mbọ a na-agba iji mepụta ma jiri kemịkal mee ihe n'ụzọ ndị ga-ebelata mmetụta ọjọọ dị ukwuu n'ahụike mmadụ na gburugburu ebe obibi Usoro dị n'àgbàtà nzukọ abụọ Ịkwadebe ndụmọdụ gbasara Usoro Atụmatụ na njikwa dị mma maka kemịkal na ihe mkpofu nke ga-agafe afọ̀ 2020 Claim: Ọ dịghị mkpa ichebe ahụike mmadụ site na nsonaazụ ọjọọ nke kemịkalụ na-adịghị achịkwa nke ọma n'ihi ya, ọ dị mkpa maka ime ihe dị iche iche maka nke a. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or unrelated):
Refute
health_afrifact_data_health_582_igbo_train_without
Evidence-Based Fact Checking Role: You are a professional fact checker responsible for verifying factual claims. Objective: Assess the relationship between a claim and the provided evidence by determining whether the evidence supports the claim, contradicts it, or does not provide enough information to make a determination. Constraints: - Use only the evidence provided below. - Do not rely on prior knowledge, assumptions, or external information. - If the evidence does not clearly support or contradict the claim, select Not_Enough_Information. Document: Nageenya keemikaalaa Waliigala: Nageenyi Keemikaalaa kan argamu hojiiwwan keemikaalota hirmaachisu hunda haala nageenya fayyaa namaafi naannoo mirkaneessuun raawwachuudhaani. Keemikaalota umamaafi oomishaman hundaafi haala saaxilamummaa guutuu keemikaalonni uumamaan naannoo keessatti argamu irraa kaasee hanga baasuu ykn walnyaatinsa isaanii, oomisha industirii, itti fayyadama geejjibaafi gatamuu kan hammatudha. Nageenyi keemikaalaa qaamolee saayinsiifi teeknikaa hedduu qaba. Isaan keessaa, toksikoloojii, ikootoksikoloojiifi adeemsa madaallii balaa keemikaalaa kan saaxilamummaafi dhiibbaa baayoloojii irratti beekumsa bal’aa barbaadudha. Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa karaa Sagantaa Nageenya Keemikaalaa Idil-addunyaa (IPCS) bulchiinsa keemikaalaa sirrii ta’eef bu’uura saayinsii hundeessuuf, akkasumas dandeettiifi dandeettii biyyaalessaa nageenya keemikaalaa cimsuuf hojjeta. Yaaddoo fayyaa hawaasaa Keemikaalli qaama jireenya keenya guyyaa guyyaati. Wanti lubbuu qabuufi lubbuu hin qabne hundi keemikaalota irraa kan tolfaman yoo ta’u, oomishni oomishame hundi jechuun ni danda’ama keemikaalota fayyadamuu kan of keessaa qabudha. Keemikaalonni hedduun yeroo sirnaan itti fayyadaman qulqullina jireenyaa, fayyaafi nageenya keenyaa fooyyessuuf gumaacha guddaa gochuu danda’u. Garuu keemikaalonni biroo balaa guddaa kan qaban yoo ta’u, yoo sirnaan hin to’atamne fayyaafi naannoo keenya irratti dhiibbaa hamaa geessisuu danda’u. Omishniifi itti fayyadamni keemikaalotaa addunyaa guutuutti, keessumaa biyyoota guddachaa jiran keessatti guddachuu itti fufeera. Kunis bulchiinsi keemikaalaa sirrii ta’e yoo hin mirkanoofne fayyaa irratti dhiibbaa hi’eentaa guddaa fiduu hin oolu. Fayyaa dhala namaa miidhaa keemikaalota sirnaan hin to’atamnee irraa eeguuf tarkaanfiin damdaneessi hatattamaan barbaachisaadha. Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa ragaa saayinsii gabaabsee kan dhiyeessu yoo ta’u, yaada to’annaa balaa keemikaalota yookaan gareewwan keemikaalotaa 10 fayyaa hawaasaaf yaaddoo guddaa ta’aniif ni kenna. Roodmaappii Keemikaalotaa Yaa’iin Fayyaa Addunyaa torbaatamaffaan hirmaannaa damee fayyaa mala tarsiimoo bulchiinsa keemikaalota idil-addunyaa galma bara 2020 ga’uufi sanaa olitti guddisuuf roodmaappii raggaasiseera. Barreessaan Dhaabbata Fayyaa Addunyaa kitaaba hojii biyyoonni Miseensota ta’an roodmaappii akka hojjetan, dursa kennuufi hojiiwwan karoorsuu akka danda’an gargaaruuf karaa caaseffama qabu qopheessee jira. Tarkaanfiiwwan roodmaappii Keemikaalaa keessatti fudhataman keessaa tokko, barreessaan neetworkii keemikaalaafi fayyaa addunyaa, kan neetworkii naannoo xiqqaa, naannoofi idil-addunyaa jiran waliin walitti hidhamiinsa qabu, hojiirra oolmaa damee fayyaa roodmaappii kanaa haala mijeessuuf ajaja kenna. Biyyoonni Miseensota ta’an 70 ol ta’an walgahii jalqabaa Neetworkichaa Sadaasa 5-8, 2018 Jeenevaatti gaggeeffame irratti Biyyoota Miseensota hirmaatan afurtamii tokko waliin ta’uun Neetworkii Keemikaalaafi Dhaabbata Fayyaa Addunyaatti makamaniiru. Roodmaappiifi galmee hojii Naannoowwan xiyyeeffannoo jalqabaa hirmaannaafi tarkaanfiiwwan dabalataa adda baasuu Neetwoorkii Fayyaafi keemikaalota Addunyaa Dhaabbata Fayyaa Addunyaa Hojiirra oolmaa roodmaappii damee fayyaa mijeessuu SAICM (Mala Tarsiimawaa Bulchiinsa Keemikaalotaa Idil-addunyaa). Keemikaalota oomishuufi itti fayyadamuuf tattaaffii taasifamu karaa dhiibbaa hamaa fayyaa namaafi naannoo irratti dhufu xiqqeessuu danda’uun qajeelchuu Adeemsa marii gidduutti Bara 2020 booda balfaafi keemikaalotaa ilaalchisee Mala Tarsiimawaafi bulchiinsa sirrii yaada furmaataa qopheessuu Evidence: Garuu keemikaalonni biroo balaa guddaa kan qaban yoo ta’u, yoo sirnaan hin to’atamne fayyaafi naannoo keenya irratti dhiibbaa hamaa geessisuu danda’u. Kunis bulchiinsi keemikaalaa sirrii ta’e yoo hin mirkanoofne fayyaa irratti dhiibbaa hi’eentaa guddaa fiduu hin oolu. Claim: Bu’aa badaa keemikaalota haala gaarii hin taaneetiin bu’aa gaarii hin qabne irraa fayyaa namaa eeguun hin barbaachisu kanaaf tarkaanfiin damee hedduu barbaachisaadha . Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Refute
health_afrifact_data_health_582_oromo_train_with
Evidence-Based Fact Checking Role: You are a professional fact checker responsible for verifying factual claims. Objective: Assess the relationship between a claim and the provided evidence by determining whether the evidence supports the claim, contradicts it, or does not provide enough information to make a determination. Constraints: - Use only the evidence provided below. - Do not rely on prior knowledge, assumptions, or external information. - If the evidence does not clearly support or contradict the claim, select Not_Enough_Information. Document: Nageenya keemikaalaa Waliigala: Nageenyi Keemikaalaa kan argamu hojiiwwan keemikaalota hirmaachisu hunda haala nageenya fayyaa namaafi naannoo mirkaneessuun raawwachuudhaani. Keemikaalota umamaafi oomishaman hundaafi haala saaxilamummaa guutuu keemikaalonni uumamaan naannoo keessatti argamu irraa kaasee hanga baasuu ykn walnyaatinsa isaanii, oomisha industirii, itti fayyadama geejjibaafi gatamuu kan hammatudha. Nageenyi keemikaalaa qaamolee saayinsiifi teeknikaa hedduu qaba. Isaan keessaa, toksikoloojii, ikootoksikoloojiifi adeemsa madaallii balaa keemikaalaa kan saaxilamummaafi dhiibbaa baayoloojii irratti beekumsa bal’aa barbaadudha. Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa karaa Sagantaa Nageenya Keemikaalaa Idil-addunyaa (IPCS) bulchiinsa keemikaalaa sirrii ta’eef bu’uura saayinsii hundeessuuf, akkasumas dandeettiifi dandeettii biyyaalessaa nageenya keemikaalaa cimsuuf hojjeta. Yaaddoo fayyaa hawaasaa Keemikaalli qaama jireenya keenya guyyaa guyyaati. Wanti lubbuu qabuufi lubbuu hin qabne hundi keemikaalota irraa kan tolfaman yoo ta’u, oomishni oomishame hundi jechuun ni danda’ama keemikaalota fayyadamuu kan of keessaa qabudha. Keemikaalonni hedduun yeroo sirnaan itti fayyadaman qulqullina jireenyaa, fayyaafi nageenya keenyaa fooyyessuuf gumaacha guddaa gochuu danda’u. Garuu keemikaalonni biroo balaa guddaa kan qaban yoo ta’u, yoo sirnaan hin to’atamne fayyaafi naannoo keenya irratti dhiibbaa hamaa geessisuu danda’u. Omishniifi itti fayyadamni keemikaalotaa addunyaa guutuutti, keessumaa biyyoota guddachaa jiran keessatti guddachuu itti fufeera. Kunis bulchiinsi keemikaalaa sirrii ta’e yoo hin mirkanoofne fayyaa irratti dhiibbaa hi’eentaa guddaa fiduu hin oolu. Fayyaa dhala namaa miidhaa keemikaalota sirnaan hin to’atamnee irraa eeguuf tarkaanfiin damdaneessi hatattamaan barbaachisaadha. Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa ragaa saayinsii gabaabsee kan dhiyeessu yoo ta’u, yaada to’annaa balaa keemikaalota yookaan gareewwan keemikaalotaa 10 fayyaa hawaasaaf yaaddoo guddaa ta’aniif ni kenna. Roodmaappii Keemikaalotaa Yaa’iin Fayyaa Addunyaa torbaatamaffaan hirmaannaa damee fayyaa mala tarsiimoo bulchiinsa keemikaalota idil-addunyaa galma bara 2020 ga’uufi sanaa olitti guddisuuf roodmaappii raggaasiseera. Barreessaan Dhaabbata Fayyaa Addunyaa kitaaba hojii biyyoonni Miseensota ta’an roodmaappii akka hojjetan, dursa kennuufi hojiiwwan karoorsuu akka danda’an gargaaruuf karaa caaseffama qabu qopheessee jira. Tarkaanfiiwwan roodmaappii Keemikaalaa keessatti fudhataman keessaa tokko, barreessaan neetworkii keemikaalaafi fayyaa addunyaa, kan neetworkii naannoo xiqqaa, naannoofi idil-addunyaa jiran waliin walitti hidhamiinsa qabu, hojiirra oolmaa damee fayyaa roodmaappii kanaa haala mijeessuuf ajaja kenna. Biyyoonni Miseensota ta’an 70 ol ta’an walgahii jalqabaa Neetworkichaa Sadaasa 5-8, 2018 Jeenevaatti gaggeeffame irratti Biyyoota Miseensota hirmaatan afurtamii tokko waliin ta’uun Neetworkii Keemikaalaafi Dhaabbata Fayyaa Addunyaatti makamaniiru. Roodmaappiifi galmee hojii Naannoowwan xiyyeeffannoo jalqabaa hirmaannaafi tarkaanfiiwwan dabalataa adda baasuu Neetwoorkii Fayyaafi keemikaalota Addunyaa Dhaabbata Fayyaa Addunyaa Hojiirra oolmaa roodmaappii damee fayyaa mijeessuu SAICM (Mala Tarsiimawaa Bulchiinsa Keemikaalotaa Idil-addunyaa). Keemikaalota oomishuufi itti fayyadamuuf tattaaffii taasifamu karaa dhiibbaa hamaa fayyaa namaafi naannoo irratti dhufu xiqqeessuu danda’uun qajeelchuu Adeemsa marii gidduutti Bara 2020 booda balfaafi keemikaalotaa ilaalchisee Mala Tarsiimawaafi bulchiinsa sirrii yaada furmaataa qopheessuu Claim: Bu’aa badaa keemikaalota haala gaarii hin taaneetiin bu’aa gaarii hin qabne irraa fayyaa namaa eeguun hin barbaachisu kanaaf tarkaanfiin damee hedduu barbaachisaadha . Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Refute
health_afrifact_data_health_582_oromo_train_without
Evidence-Based Fact Checking Role: You are a professional fact checker responsible for verifying factual claims. Objective: Assess the relationship between a claim and the provided evidence by determining whether the evidence supports the claim, contradicts it, or does not provide enough information to make a determination. Constraints: - Use only the evidence provided below. - Do not rely on prior knowledge, assumptions, or external information. - If the evidence does not clearly support or contradict the claim, select Not_Enough_Information. Document: Kuchenegtedzwa kwemakemikari Nhanganyaya: Kuchengetedzwa KweMakemikari kunowanikwa nekuita zviitiko zvese zvinosanganisira makemikari nenzira inoona nezvekuchengetedzwa kwe hutano hwevanhu uye nharaunda. Inosanganisira makemikari ese, echisikigo neanogadzirwa, uye marudzi ese ekutapukirwa kubva pakuwanikwa kwemakemikari munharaunda kusvika pakuwanikwa kana kugadzirwa kwawo, kugadzirwa mumaindasitiri, kutakura, kushandiswa, nekurasa. Kuchengetedzwa kwemakemikari kune zvikamu zvakawanda zvesainzi netekinoroji. Zvimwe zvacho ndezve toxicology (ongororo yezvinouraya), ecotoxicology uye nzira yekuongorora njodzi dzemakemikari iyo inoda ruzivo rwakadzama rwekutapukirwa uye mhedzisiro yehupenyu. Kuburikidza ne International Programme on Chemical Safety (IPCS), WHO inoshanda kusimbisa hwaro hwesainzi hwekutonga zvakanaka kwemakemikari, uye kusimbisa kugona uye simba renyika panyaya yekuchengetedzwa kwemakemikari. Kunetsekana Kwehutano Hwevanhu Makemikari chikamu chehupenyu hwedu hwezuva nezuva. Zvese zvine hupenyu nezvisina zvine makemikari uye chero chigadzirwa chakagadzirwa chinosanganisira kushandiswa kwemakemikari. Makemikari mazhinji, kana akashandiswa nemazvo, anogona kubatsira zvakanyanya pakuona kuti hupenyu hwedu, hutano uye kugara zvakanaka zvavandudzwa. Asi mamwe makemikari ane njodzi huru uye anogona kukanganisa hutano hwedu nenzira yakaipa kana akatongwa zvisina kunaka. Kugadzirwa nekushandiswa kwemakemikari kunoramba kuchiwedzera pasi rose, kunyanya munyika dzichiri kusimukira. Kugadzirwa nekushandiswa kwemakemikari kunoramba kuchiwedzera pasi rose, kunyanya munyika dzichiri kusimukira. Kugadzirwa nekushandiswa kwemakemikari kunoramba kuchiwedzera pasi rose, kunyanya munyika dzichiri kusimukira. WHO yakapfupisa humbowo hwesainzi uye inopa mazano ekutonga njodzi kune makemikari gumi kana mapoka emakemikari ane hanya zvakanyanya nehutano hwevanhu. Nzira yeMakemikari Iyo Seventieth World Health Assembly yakabvumidza Road map yekusimudzira kubatanidzwa kwechikamu chehutano munzira yakarongeka yekutonga makemikari pasi rose kune chinangwa che2020 uye mberi. WHO Secretariat yakagadzira bhuku rinopa nzira yakarongwa yekubatsira Nyika Dzinotora Chikamu kuti dzitevere nzira, dzisarudze zvakakosha uye dzironge zviitiko. Chimwe chezviito muRoad map yeMakemikari chinorayira Secretariat kuti igadzire global chemicals and health network (boka renyika dzose dzinobatana nezvemakemikari nehutano), ine zvinongedzo kune mamwe mapoka aripo epasi, ematunhu, nepasi rose, kuitira kuti zvive nyore kuti chikamu chehutano chiite Road map. Nyika Dzinotora Chikamu dzinopfuura makumi manomwe dzakabatana neWHO Global Chemicals and Health Network, dzine makumi mana neimwe dzakakwanisa kuenda kumusangano wekutanga weNetwork wakaitwa 5-8 Mbudzi, 2018 muGeneva. Nzira nemagwaro ekushanda Kuona nzvimbo dzekutanga dzekusimbisa kubatana nemamwe matanho. WHO Global Chemicals and Health Network Kufambisa kuitwa kweRoad map kuchikamu chehutano. Strategic Approach to International Chemicals Management Kutungamira kuedza kugadzira nekushandisa makemikari nenzira inoderedza mhedzisiro yakaipa pahutano hwevanhu nenharaunda. Hurongwa Kugadzirira mazano ane chekuita neStrategic Approach uye kutonga kwakanaka kwemakemikari nemarara mushure me2020. Evidence: Asi mamwe makemikari ane njodzi huru uye anogona kukanganisa hutano hwedu nenzira yakaipa kana akatongwa zvisina kunaka. Kugadzirwa nekushandiswa kwemakemikari kunoramba kuchiwedzera pasi rose, kunyanya munyika dzichiri kusimukira. Claim: WHO haina kuburitsa mazano ekutarisira njodzi dzinokonzerwa nemakemikari gumi anonyanya kukonzera dambudziko rehutano hweveruzhinji. Hakuna gwara rakasimbiswa rekuti chikamu chezvehutano chipinde mukurongwa kwenguva refu rinoenderana nekutarisirwa kwemakemikari epasi rose richitarisana nechinangwa cha2020 nekupfuura. Hakuna bhuku rebasa rakagadzirwa rinopa Nyika Nhengo nzira yakarongeka yekubatsira pakuronga zviitiko, kusarudza zvinokosheswa, uye kupfuura negwara iri Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Refute
health_afrifact_data_health_582_shona_train_with
SYSTEM: You are a helpful assistant for automated fact-checking. Your task is to analyze the claims based without evidence USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not_Enough_Information for the given claim. ""Veracity"": ""Support, Refute, Not_Enough_Information"", ""Justification"": ""Detailed reasoning addressing clarity, relevance, consistency, and sufficiency of the evidence"", Definitions for Veracity labels: - Support: ""The claim is accurate and there’s nothing significant missing."" - Refute: ""The claim is inaccurate, contradicted by the evidence, or makes an incorrect assertion."" - Not_Enough_Information: ""The evidence is insufficient, unrelated, or does not provide enough relevant information to determine whether the claim is true or false."" Determine whether the claim is Supported, Refuted, or Not_Enough_Information based ONLY on the provided Document. Document: Kuchenegtedzwa kwemakemikari Nhanganyaya: Kuchengetedzwa KweMakemikari kunowanikwa nekuita zviitiko zvese zvinosanganisira makemikari nenzira inoona nezvekuchengetedzwa kwe hutano hwevanhu uye nharaunda. Inosanganisira makemikari ese, echisikigo neanogadzirwa, uye marudzi ese ekutapukirwa kubva pakuwanikwa kwemakemikari munharaunda kusvika pakuwanikwa kana kugadzirwa kwawo, kugadzirwa mumaindasitiri, kutakura, kushandiswa, nekurasa. Kuchengetedzwa kwemakemikari kune zvikamu zvakawanda zvesainzi netekinoroji. Zvimwe zvacho ndezve toxicology (ongororo yezvinouraya), ecotoxicology uye nzira yekuongorora njodzi dzemakemikari iyo inoda ruzivo rwakadzama rwekutapukirwa uye mhedzisiro yehupenyu. Kuburikidza ne International Programme on Chemical Safety (IPCS), WHO inoshanda kusimbisa hwaro hwesainzi hwekutonga zvakanaka kwemakemikari, uye kusimbisa kugona uye simba renyika panyaya yekuchengetedzwa kwemakemikari. Kunetsekana Kwehutano Hwevanhu Makemikari chikamu chehupenyu hwedu hwezuva nezuva. Zvese zvine hupenyu nezvisina zvine makemikari uye chero chigadzirwa chakagadzirwa chinosanganisira kushandiswa kwemakemikari. Makemikari mazhinji, kana akashandiswa nemazvo, anogona kubatsira zvakanyanya pakuona kuti hupenyu hwedu, hutano uye kugara zvakanaka zvavandudzwa. Asi mamwe makemikari ane njodzi huru uye anogona kukanganisa hutano hwedu nenzira yakaipa kana akatongwa zvisina kunaka. Kugadzirwa nekushandiswa kwemakemikari kunoramba kuchiwedzera pasi rose, kunyanya munyika dzichiri kusimukira. Kugadzirwa nekushandiswa kwemakemikari kunoramba kuchiwedzera pasi rose, kunyanya munyika dzichiri kusimukira. Kugadzirwa nekushandiswa kwemakemikari kunoramba kuchiwedzera pasi rose, kunyanya munyika dzichiri kusimukira. WHO yakapfupisa humbowo hwesainzi uye inopa mazano ekutonga njodzi kune makemikari gumi kana mapoka emakemikari ane hanya zvakanyanya nehutano hwevanhu. Nzira yeMakemikari Iyo Seventieth World Health Assembly yakabvumidza Road map yekusimudzira kubatanidzwa kwechikamu chehutano munzira yakarongeka yekutonga makemikari pasi rose kune chinangwa che2020 uye mberi. WHO Secretariat yakagadzira bhuku rinopa nzira yakarongwa yekubatsira Nyika Dzinotora Chikamu kuti dzitevere nzira, dzisarudze zvakakosha uye dzironge zviitiko. Chimwe chezviito muRoad map yeMakemikari chinorayira Secretariat kuti igadzire global chemicals and health network (boka renyika dzose dzinobatana nezvemakemikari nehutano), ine zvinongedzo kune mamwe mapoka aripo epasi, ematunhu, nepasi rose, kuitira kuti zvive nyore kuti chikamu chehutano chiite Road map. Nyika Dzinotora Chikamu dzinopfuura makumi manomwe dzakabatana neWHO Global Chemicals and Health Network, dzine makumi mana neimwe dzakakwanisa kuenda kumusangano wekutanga weNetwork wakaitwa 5-8 Mbudzi, 2018 muGeneva. Nzira nemagwaro ekushanda Kuona nzvimbo dzekutanga dzekusimbisa kubatana nemamwe matanho. WHO Global Chemicals and Health Network Kufambisa kuitwa kweRoad map kuchikamu chehutano. Strategic Approach to International Chemicals Management Kutungamira kuedza kugadzira nekushandisa makemikari nenzira inoderedza mhedzisiro yakaipa pahutano hwevanhu nenharaunda. Hurongwa Kugadzirira mazano ane chekuita neStrategic Approach uye kutonga kwakanaka kwemakemikari nemarara mushure me2020. Claim: WHO haina kuburitsa mazano ekutarisira njodzi dzinokonzerwa nemakemikari gumi anonyanya kukonzera dambudziko rehutano hweveruzhinji. Hakuna gwara rakasimbiswa rekuti chikamu chezvehutano chipinde mukurongwa kwenguva refu rinoenderana nekutarisirwa kwemakemikari epasi rose richitarisana nechinangwa cha2020 nekupfuura. Hakuna bhuku rebasa rakagadzirwa rinopa Nyika Nhengo nzira yakarongeka yekubatsira pakuronga zviitiko, kusarudza zvinokosheswa, uye kupfuura negwara iri Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or unrelated):
Refute
health_afrifact_data_health_582_shona_train_without
Evidence-Based Fact Checking Role: You are a professional fact checker responsible for verifying factual claims. Objective: Assess the relationship between a claim and the provided evidence by determining whether the evidence supports the claim, contradicts it, or does not provide enough information to make a determination. Constraints: - Use only the evidence provided below. - Do not rely on prior knowledge, assumptions, or external information. - If the evidence does not clearly support or contradict the claim, select Not_Enough_Information. Document: Usalama wa kemikali Muhtasari: Usalama wa Kemikali unapatikana kwa kufanya shughuli zote zinazohusisha kemikali kwa kwa njia ya kuhakikisha usalama wa afya ya binadamu na mazingira. Inashughulikia kemikali zote, asilia ma zitengenezwazo, na anuwai kamzili ya ya hali ya mfiduo kutoka kwa uwepo wa asili wa kemikali katika mazingira hadi uchimbaji au usanisi wao, uzalishaji wa viwandani, matumizi ya usafiri na utupaji. Usalama wa kemikali una vipengele vingi vya kisayansi na kiufundi. Miongoni mwa haya ni sumu, sumu ya mazingira na mchakato wa tathmini ya hatari ya kemikali ambayo inahitaji ujuzi wa kina wa mfiduo na athari za kibaiolojia. Kupitia Mpango wa Kimataifa wa Usalama wa Kemikali (IPCS), WHO inafanya kazi kuanzisha msingi wa kisayansi wa usimamizi mzuri wa kemikali, na kuimarisha uwezo wa kitaifa wa usalama wa kemikali. Wasiwasi wa afya ya umma. Kemikali ni sehemu ya masiha yetu ya kila siku. Viumbe vyote vilivyo hai na visivyo hai vinaundwa kwa kemikali na karibu kila bidhaa inayotengenezwa inahusisha matumizi ya kemikali. Kemikali nyingi zinaweza, zikitumiwa ipasavyo, kuchangia kwa kiasi kikubwa kuboesha maisha, afya na ustawi wetu. Lakini kemikali nyingine ni hatari sana na zinaweza kuathiri vibaya afya na mazingira yetu zikisimamiwa vibaya. Uzalishaji na matumizi ya kemikali unaendelea kukua duniani, hususan kwenye nchi zinazoendelea. Hii inaweza kusababisha athari mbaya zaidi katika afya ikiwa udhibiti mzuri wa kemikali hautahakikishwa. Hatua za sekta mbalimbali zinahitajika haraka ili kulinda afya ya binadamu kutokana na madhara ya kemikali zinazosimamiwa vibaya. WHO ilifupisha mapendekezo ya kisayansi ya udhibiti wa hatari kwa kemikali 10 au makundi ya kemikali yenye wasiwasi mkubwa wa afya ya umma. Ramani ya Barabara ya Kemikali. Baraza la Sabini la Afya Ulimwenguni liliidhinisha Ramani ya Njia ili kuimarisha ushiriki wa sekta ya afya katika mbinu ya kimkakati ya usimamizi wa kemikali wa kimataifa kuelekea lengo la 2020 na zaidi. Sekretarieti ya WHO imeunda kitabu cha kazi ambacho kinatoa njia iliyoundwa kusaidia Nchi Wanachama kufanya kazi kupitia ramani ya barabara, kuchagua vipaumbele na kupanga shughuli. Moja ya hatua katika mpango wa kemdikali unaamuru Sekretarieti kuanzisha mtandao wa kimataifa wa kemikali na afya, na viungo vya mitandao iliyopo nusu kanda, kikanda na kimataifa, kuwezesha sekta ya afya utekelezaji wa mpamgo huo. Zaidi ya Nchi Wanachama 70 zimejiunga na Mtandao wa WHO wa Kemikali na Afya huku Nchi Wanachama arobaini na moja walioshiriki wakihudhuria mkutano wa uzinduzi wa Mtndao huo uliofanyika tarehe 5-8 Novemba, 2018 mjini Geneva. Ramani ya barabara na kitabu cha kazi. Kutambua maeneo yenye lengo la msingi la ushiriki wa hatua za ziada. Mtandao wa kimataifa wa Kemikali na Afya wa WHO. Kusaidia sekta ya afya kutekeleza mpango huo. SAICM (Mbinu ya Kimkakati wa Kimataifa wa Usimamizi wa Kemikali ) Elekeza juhudi za kuzalisha na kutumia kemikali kwa njia zinazopunguza athari mbaya kwa afya ya binadamu na mazingira. Mchakato mtambuka. Kuandaa mapendekezo kuhusu Mbinu ya Kimkakati na usimamizi mzuri wa kemikali na taka baada ya 2020. Evidence: Kemikali nyingi zinaweza, zikitumiwa ipasavyo, kuchangia kwa kiasi kikubwa kuboesha maisha, afya na ustawi wetu. Lakini kemikali nyingine ni hatari sana na zinaweza kuathiri vibaya afya na mazingira yetu zikisimamiwa vibaya. Hii inaweza kusababisha athari mbaya zaidi katika afya ikiwa udhibiti mzuri wa kemikali hautahakikishwa. Claim: Hakuna haja ya kulinda afya ya binadamu kutokana na matokeo mabaya ya kemikali zilizosimamiwa vibaya kwa hivyo kuna uhitaji wa hatua zingine za kisekta katika hili. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Refute
health_afrifact_data_health_582_swahili_train_with
Evidence-Based Fact Checking Role: You are a professional fact checker responsible for verifying factual claims. Objective: Assess the relationship between a claim and the provided evidence by determining whether the evidence supports the claim, contradicts it, or does not provide enough information to make a determination. Constraints: - Use only the evidence provided below. - Do not rely on prior knowledge, assumptions, or external information. - If the evidence does not clearly support or contradict the claim, select Not_Enough_Information. Document: Usalama wa kemikali Muhtasari: Usalama wa Kemikali unapatikana kwa kufanya shughuli zote zinazohusisha kemikali kwa kwa njia ya kuhakikisha usalama wa afya ya binadamu na mazingira. Inashughulikia kemikali zote, asilia ma zitengenezwazo, na anuwai kamzili ya ya hali ya mfiduo kutoka kwa uwepo wa asili wa kemikali katika mazingira hadi uchimbaji au usanisi wao, uzalishaji wa viwandani, matumizi ya usafiri na utupaji. Usalama wa kemikali una vipengele vingi vya kisayansi na kiufundi. Miongoni mwa haya ni sumu, sumu ya mazingira na mchakato wa tathmini ya hatari ya kemikali ambayo inahitaji ujuzi wa kina wa mfiduo na athari za kibaiolojia. Kupitia Mpango wa Kimataifa wa Usalama wa Kemikali (IPCS), WHO inafanya kazi kuanzisha msingi wa kisayansi wa usimamizi mzuri wa kemikali, na kuimarisha uwezo wa kitaifa wa usalama wa kemikali. Wasiwasi wa afya ya umma. Kemikali ni sehemu ya masiha yetu ya kila siku. Viumbe vyote vilivyo hai na visivyo hai vinaundwa kwa kemikali na karibu kila bidhaa inayotengenezwa inahusisha matumizi ya kemikali. Kemikali nyingi zinaweza, zikitumiwa ipasavyo, kuchangia kwa kiasi kikubwa kuboesha maisha, afya na ustawi wetu. Lakini kemikali nyingine ni hatari sana na zinaweza kuathiri vibaya afya na mazingira yetu zikisimamiwa vibaya. Uzalishaji na matumizi ya kemikali unaendelea kukua duniani, hususan kwenye nchi zinazoendelea. Hii inaweza kusababisha athari mbaya zaidi katika afya ikiwa udhibiti mzuri wa kemikali hautahakikishwa. Hatua za sekta mbalimbali zinahitajika haraka ili kulinda afya ya binadamu kutokana na madhara ya kemikali zinazosimamiwa vibaya. WHO ilifupisha mapendekezo ya kisayansi ya udhibiti wa hatari kwa kemikali 10 au makundi ya kemikali yenye wasiwasi mkubwa wa afya ya umma. Ramani ya Barabara ya Kemikali. Baraza la Sabini la Afya Ulimwenguni liliidhinisha Ramani ya Njia ili kuimarisha ushiriki wa sekta ya afya katika mbinu ya kimkakati ya usimamizi wa kemikali wa kimataifa kuelekea lengo la 2020 na zaidi. Sekretarieti ya WHO imeunda kitabu cha kazi ambacho kinatoa njia iliyoundwa kusaidia Nchi Wanachama kufanya kazi kupitia ramani ya barabara, kuchagua vipaumbele na kupanga shughuli. Moja ya hatua katika mpango wa kemdikali unaamuru Sekretarieti kuanzisha mtandao wa kimataifa wa kemikali na afya, na viungo vya mitandao iliyopo nusu kanda, kikanda na kimataifa, kuwezesha sekta ya afya utekelezaji wa mpamgo huo. Zaidi ya Nchi Wanachama 70 zimejiunga na Mtandao wa WHO wa Kemikali na Afya huku Nchi Wanachama arobaini na moja walioshiriki wakihudhuria mkutano wa uzinduzi wa Mtndao huo uliofanyika tarehe 5-8 Novemba, 2018 mjini Geneva. Ramani ya barabara na kitabu cha kazi. Kutambua maeneo yenye lengo la msingi la ushiriki wa hatua za ziada. Mtandao wa kimataifa wa Kemikali na Afya wa WHO. Kusaidia sekta ya afya kutekeleza mpango huo. SAICM (Mbinu ya Kimkakati wa Kimataifa wa Usimamizi wa Kemikali ) Elekeza juhudi za kuzalisha na kutumia kemikali kwa njia zinazopunguza athari mbaya kwa afya ya binadamu na mazingira. Mchakato mtambuka. Kuandaa mapendekezo kuhusu Mbinu ya Kimkakati na usimamizi mzuri wa kemikali na taka baada ya 2020. Claim: Hakuna haja ya kulinda afya ya binadamu kutokana na matokeo mabaya ya kemikali zilizosimamiwa vibaya kwa hivyo kuna uhitaji wa hatua zingine za kisekta katika hili. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Refute
health_afrifact_data_health_582_swahili_train_without
SYSTEM: You are a helpful assistant for automated fact-checking. Your task is to analyze the claims based on evidence USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Based only on the evidence provided below, Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not_Enough_Information for the given claim. ""Veracity"": ""Support, Refute, Not_Enough_Information"", ""Justification"": ""Detailed reasoning addressing clarity, relevance, consistency, and sufficiency of the evidence"", Definitions for Veracity labels: - Support: ""The claim is accurate and there’s nothing significant missing."" - Refute: ""The claim is inaccurate, contradicted by the evidence, or makes an incorrect assertion."" - Not_Enough_Information: ""The evidence is insufficient, unrelated, or does not provide enough relevant information to determine whether the claim is true or false."" Determine whether the claim is Supported, Refuted, or Not_Enough_Information based ONLY on the provided evidence. Document: Ìlò kẹ́míkà lọ́nà àìléwu Ìsọníṣókí: Ìlò kẹ́míkà lọ́nà àìléwu máa ń wáyé nípasẹ̀ àwọn ìṣe tí ó ní àwọn kẹ́míkà nínú ní ọ̀nà láti jẹ́ kí ìlera ènìyàn àti àyíká wà ní àìléwu. Ó ní í ṣe pẹ̀lú gbogbo kẹ́míkà, àtọwọ́dá àti àìtọwọ́dá, àti àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ìṣísí ẹlẹ́kùnrẹ́rẹ́ láti orí wíwà àìtọwọ́dá àwọn kẹ́míkà ní àyíká sí ìyọkúrò tàbí ìkópọ̀, ìpèsè nílé-iṣẹ́, ìlò ìrìnnà àti jíjùnù. Ìlò kẹ́míkà lọ́nà àìléwu ní àwọn àkóónú ajẹmọ́ sáyẹ́ǹsì àti ìmọ̀-ẹ̀rọ púpọ̀. Lára àwọn wọ̀nyí ní ẹ̀kọ́-nípa-ohun-olóró, ẹ̀kọ́-nípa-ohun-olóró-sí-àyíká àti ìgbésẹ̀ yíyẹ ewu kẹ́míkà wò èyí tó nílò ẹ̀kúnrẹ́rẹ́ ìmọ̀ ìṣísí àti àwọn ipa ajẹmọ́ ẹ̀dá-ìyè. Nípa Ètò Káríayé fún Ìlò kẹ́míkà lọ́nà àìléwu (IPCS), WHO ṣiṣk pọ̀ láti ṣe ìfilọ́lẹ̀ ìdí ajẹmọ́ sáyẹ́ńsì fún ìṣàkóso tó dára fún kẹ́míkà, àti láti ró àwọn ipá orílẹ̀-èdè àti ipá Ìlò kẹ́míkà lọ́nà àìléwu lágbára. Ohun tó kan ìlera àwùjọ Àwọn kẹ́míkà jẹ́ ara ìgbésíayé wa lójoojúmọ́. Gbogbo àwọn ohun ẹlẹ́mìí àti aláìlẹ́mìí ni ó ní àwọn kẹ́míkà nínú àti pé ó fẹ́rẹ̀ jẹ́ pé gbogbo àwọn ohun àtọwọ́dá ni ó níí ṣe pẹ̀lú ìlò kẹ́míkà. Púpọ̀ àwọn kẹ́míkà. Nígbà tí wọ́n bá lò ó dáadáa, lè kópa tó lámì nínú mímú ìgbéayé, ìlera àti ìwà-dáadáa wa gbèrú sí i. Ṣùgbọ́n àwọn kẹ́míkà mìíràn máa ń ní oró ńlá wọ́n sì lè ní ipa òdì lórí ìlera àti àyíká wa nígbà tí wọn kò bá ṣe àkóso wọn dáadáa. Ìpèsè àti ìlò àwọn kẹ́míkà ń tẹ̀síwájú láti máa gbèrú sí i lágbàáyé, pàápàá ní àwọn orílẹ̀-èdè tó sì ń dàgbà lọ́wọ́. Èyí ṣe é ṣe kó yọrí sí ipa òdì ńlá lórí ìlera bí kò bá sí àkóso tó lóòrìn fún àwọn kẹ́míkà. Ìṣe ẹlẹ́kaǹka wúlò ní pàjáwìrì láti dáàbòbo ìlera ènìyàn kúrò lọ́wọ́ àwọn ipa búburú látàrí àwọn àṣìlò kẹ́míkà. WHO ṣe ìgékúrú ẹ̀rí sáyẹ́ńsì ó sì pèsè àwọn àbá ìṣàkóso ewu fún àwọn kẹ́míkà tàbí ìsọ̀rí kẹ́míkà 10 tí ó kan ìlera àwùjọ ní pàtó. Òpónà Ìtọ́sọ́nà Ìlò Kẹ́míkà Àgbáríjọpọ̀ Aláàádọ́rin ti Ìlera Àgbáyé fi òǹtẹ̀ lu Òpónà ìtọ́sọ́nà náà láti dákún ìdàsí ẹ̀ka ìlera nínú ìlànà elétò sí ìṣàkóso àwọn kẹ́míkà lágbàáyé fún àfojúsùn 2020 àti jù bẹ́ẹ̀ lọ. Akọ̀wé WHO ti ṣe àgbékalẹ̀ ìwé iṣẹ́-ṣíse tí ó ṣàlàyé ọ̀nà láti ran àwọn orílẹ̀-èdè tó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ lọ́wọ́ láti ṣiṣẹ́ nípasẹ̀ Òpónà ìtọ́sọ́nà náà, kí wọ́n yan ààyò wọn àti àwọn ètò ìṣe. Ọ̀kan nínú àwọn ìṣe nínú Òpónà Ìtọ́sọ́nà ìlò kẹ́míkà náà pọn ọ́n ní dandan fún Akọ̀wé láti ṣe ìfilọ́lẹ̀ ìtàkùn àgbáyé fún ọ̀rọ̀ ìlera àti ìlò kẹ́míkà, pẹ̀lú àjọṣepọ̀ àwọn ìtàkùn ẹkùn àti káríáyé tó ti wà tẹ́lẹ̀, láti dákún ìmúṣẹ Òpónà ìtọ́sọ́nà láàrin àwọn ẹ̀ka ètò ìlera. Ó jú àwọn ọmọ ẹgbẹ́ 70 lọ tí ó ti darapọ̀ mọ́ Ìtàkùn Ìlera àti Ìlò Kẹ́míkà Káríayé ti WHO pẹ̀lú àwọn ọmọ ẹgbẹ́ olùkópa mọ́kàndínlógójì tí wọ́n ń lọ sí ìpàdé ìfilọ́lẹ̀ ti ìtàkùn náà tó wáyé ní 5-8 Oṣù Kọkànlá, 2018 ní Geneva. Òpónà Ìtọ́sọ́nà àti Ìwé Iṣẹ́-ṣíṣe ṣíṣe ìdámọ̀ àwọn agbọn àfojúsùn àkọ́kọ́ fún ìdásí àti àwọn ìṣe àfikún Ìtàkùn Ìlera àti Ìlò Kẹ́míkà Káríayé ti WHO Dídákún ìmúṣẹ Òpónà ìtọ́sọ́nà náà ní ẹ̀ka ètò ìlera SAICM (Ìlànà Elétò fún Ìṣàkóso Ìlò Kẹ́míkà Lágbàáyé) ṣe ìtọ́ní àwọn akitiyan ìpèsè àti ìlò àwọn kẹ́míkà lọ́nà tó mú àdínkù bá àwọn ipa alámì búburú lórí ìlera ènìyà àti àyíká Ìgbésẹ̀ onísáà-sí-sáà ṣíṣètò àwọn àbá sílẹ̀ lórí ìlànà elétò náà àti ìṣàkóso kẹ́míkà àti ẹ̀gbin tayọ 2020 Evidence: Púpọ̀ àwọn kẹ́míkà. Nígbà tí wọ́n bá lò ó dáadáa, lè kópa tó lámì nínú mímú ìgbéayé, ìlera àti ìwà-dáadáa wa gbèrú sí i. Ṣùgbọ́n àwọn kẹ́míkà mìíràn máa ń ní oró ńlá wọ́n sì lè ní ipa òdì lórí ìlera àti àyíká wa nígbà tí wọn kò bá ṣe àkóso wọn dáadáa. Èyí ṣe é ṣe kó yọrí sí ipa òdì ńlá lórí ìlera bí kò bá sí àkóso tó lóòrìn fún àwọn kẹ́míkà. Claim: A kò nílò láti dààbò bo àlàáfíà ènìyàn lọ́wọ́ àwọn èsì òdì àmójútó kẹ́míkà lọ́nà òdì tí ó tú mọ̀ sí pé ìgbẹ́sẹ̀ ẹ̀ka-sí-ẹ̀ka nílò fún èyí Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or unrelated):
Refute
health_afrifact_data_health_582_yoruba_train_with
SYSTEM: You are a helpful assistant for automated fact-checking. Your task is to analyze the claims based without evidence USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not_Enough_Information for the given claim. ""Veracity"": ""Support, Refute, Not_Enough_Information"", ""Justification"": ""Detailed reasoning addressing clarity, relevance, consistency, and sufficiency of the evidence"", Definitions for Veracity labels: - Support: ""The claim is accurate and there’s nothing significant missing."" - Refute: ""The claim is inaccurate, contradicted by the evidence, or makes an incorrect assertion."" - Not_Enough_Information: ""The evidence is insufficient, unrelated, or does not provide enough relevant information to determine whether the claim is true or false."" Determine whether the claim is Supported, Refuted, or Not_Enough_Information based ONLY on the provided Document. Document: Ìlò kẹ́míkà lọ́nà àìléwu Ìsọníṣókí: Ìlò kẹ́míkà lọ́nà àìléwu máa ń wáyé nípasẹ̀ àwọn ìṣe tí ó ní àwọn kẹ́míkà nínú ní ọ̀nà láti jẹ́ kí ìlera ènìyàn àti àyíká wà ní àìléwu. Ó ní í ṣe pẹ̀lú gbogbo kẹ́míkà, àtọwọ́dá àti àìtọwọ́dá, àti àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ìṣísí ẹlẹ́kùnrẹ́rẹ́ láti orí wíwà àìtọwọ́dá àwọn kẹ́míkà ní àyíká sí ìyọkúrò tàbí ìkópọ̀, ìpèsè nílé-iṣẹ́, ìlò ìrìnnà àti jíjùnù. Ìlò kẹ́míkà lọ́nà àìléwu ní àwọn àkóónú ajẹmọ́ sáyẹ́ǹsì àti ìmọ̀-ẹ̀rọ púpọ̀. Lára àwọn wọ̀nyí ní ẹ̀kọ́-nípa-ohun-olóró, ẹ̀kọ́-nípa-ohun-olóró-sí-àyíká àti ìgbésẹ̀ yíyẹ ewu kẹ́míkà wò èyí tó nílò ẹ̀kúnrẹ́rẹ́ ìmọ̀ ìṣísí àti àwọn ipa ajẹmọ́ ẹ̀dá-ìyè. Nípa Ètò Káríayé fún Ìlò kẹ́míkà lọ́nà àìléwu (IPCS), WHO ṣiṣk pọ̀ láti ṣe ìfilọ́lẹ̀ ìdí ajẹmọ́ sáyẹ́ńsì fún ìṣàkóso tó dára fún kẹ́míkà, àti láti ró àwọn ipá orílẹ̀-èdè àti ipá Ìlò kẹ́míkà lọ́nà àìléwu lágbára. Ohun tó kan ìlera àwùjọ Àwọn kẹ́míkà jẹ́ ara ìgbésíayé wa lójoojúmọ́. Gbogbo àwọn ohun ẹlẹ́mìí àti aláìlẹ́mìí ni ó ní àwọn kẹ́míkà nínú àti pé ó fẹ́rẹ̀ jẹ́ pé gbogbo àwọn ohun àtọwọ́dá ni ó níí ṣe pẹ̀lú ìlò kẹ́míkà. Púpọ̀ àwọn kẹ́míkà. Nígbà tí wọ́n bá lò ó dáadáa, lè kópa tó lámì nínú mímú ìgbéayé, ìlera àti ìwà-dáadáa wa gbèrú sí i. Ṣùgbọ́n àwọn kẹ́míkà mìíràn máa ń ní oró ńlá wọ́n sì lè ní ipa òdì lórí ìlera àti àyíká wa nígbà tí wọn kò bá ṣe àkóso wọn dáadáa. Ìpèsè àti ìlò àwọn kẹ́míkà ń tẹ̀síwájú láti máa gbèrú sí i lágbàáyé, pàápàá ní àwọn orílẹ̀-èdè tó sì ń dàgbà lọ́wọ́. Èyí ṣe é ṣe kó yọrí sí ipa òdì ńlá lórí ìlera bí kò bá sí àkóso tó lóòrìn fún àwọn kẹ́míkà. Ìṣe ẹlẹ́kaǹka wúlò ní pàjáwìrì láti dáàbòbo ìlera ènìyàn kúrò lọ́wọ́ àwọn ipa búburú látàrí àwọn àṣìlò kẹ́míkà. WHO ṣe ìgékúrú ẹ̀rí sáyẹ́ńsì ó sì pèsè àwọn àbá ìṣàkóso ewu fún àwọn kẹ́míkà tàbí ìsọ̀rí kẹ́míkà 10 tí ó kan ìlera àwùjọ ní pàtó. Òpónà Ìtọ́sọ́nà Ìlò Kẹ́míkà Àgbáríjọpọ̀ Aláàádọ́rin ti Ìlera Àgbáyé fi òǹtẹ̀ lu Òpónà ìtọ́sọ́nà náà láti dákún ìdàsí ẹ̀ka ìlera nínú ìlànà elétò sí ìṣàkóso àwọn kẹ́míkà lágbàáyé fún àfojúsùn 2020 àti jù bẹ́ẹ̀ lọ. Akọ̀wé WHO ti ṣe àgbékalẹ̀ ìwé iṣẹ́-ṣíse tí ó ṣàlàyé ọ̀nà láti ran àwọn orílẹ̀-èdè tó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ lọ́wọ́ láti ṣiṣẹ́ nípasẹ̀ Òpónà ìtọ́sọ́nà náà, kí wọ́n yan ààyò wọn àti àwọn ètò ìṣe. Ọ̀kan nínú àwọn ìṣe nínú Òpónà Ìtọ́sọ́nà ìlò kẹ́míkà náà pọn ọ́n ní dandan fún Akọ̀wé láti ṣe ìfilọ́lẹ̀ ìtàkùn àgbáyé fún ọ̀rọ̀ ìlera àti ìlò kẹ́míkà, pẹ̀lú àjọṣepọ̀ àwọn ìtàkùn ẹkùn àti káríáyé tó ti wà tẹ́lẹ̀, láti dákún ìmúṣẹ Òpónà ìtọ́sọ́nà láàrin àwọn ẹ̀ka ètò ìlera. Ó jú àwọn ọmọ ẹgbẹ́ 70 lọ tí ó ti darapọ̀ mọ́ Ìtàkùn Ìlera àti Ìlò Kẹ́míkà Káríayé ti WHO pẹ̀lú àwọn ọmọ ẹgbẹ́ olùkópa mọ́kàndínlógójì tí wọ́n ń lọ sí ìpàdé ìfilọ́lẹ̀ ti ìtàkùn náà tó wáyé ní 5-8 Oṣù Kọkànlá, 2018 ní Geneva. Òpónà Ìtọ́sọ́nà àti Ìwé Iṣẹ́-ṣíṣe ṣíṣe ìdámọ̀ àwọn agbọn àfojúsùn àkọ́kọ́ fún ìdásí àti àwọn ìṣe àfikún Ìtàkùn Ìlera àti Ìlò Kẹ́míkà Káríayé ti WHO Dídákún ìmúṣẹ Òpónà ìtọ́sọ́nà náà ní ẹ̀ka ètò ìlera SAICM (Ìlànà Elétò fún Ìṣàkóso Ìlò Kẹ́míkà Lágbàáyé) ṣe ìtọ́ní àwọn akitiyan ìpèsè àti ìlò àwọn kẹ́míkà lọ́nà tó mú àdínkù bá àwọn ipa alámì búburú lórí ìlera ènìyà àti àyíká Ìgbésẹ̀ onísáà-sí-sáà ṣíṣètò àwọn àbá sílẹ̀ lórí ìlànà elétò náà àti ìṣàkóso kẹ́míkà àti ẹ̀gbin tayọ 2020 Claim: A kò nílò láti dààbò bo àlàáfíà ènìyàn lọ́wọ́ àwọn èsì òdì àmójútó kẹ́míkà lọ́nà òdì tí ó tú mọ̀ sí pé ìgbẹ́sẹ̀ ẹ̀ka-sí-ẹ̀ka nílò fún èyí Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or unrelated):
Refute
health_afrifact_data_health_582_yoruba_train_without
SYSTEM: You are a helpful assistant for automated fact-checking. Your task is to analyze the claims based on evidence USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Based only on the evidence provided below, Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not_Enough_Information for the given claim. ""Veracity"": ""Support, Refute, Not_Enough_Information"", ""Justification"": ""Detailed reasoning addressing clarity, relevance, consistency, and sufficiency of the evidence"", Definitions for Veracity labels: - Support: ""The claim is accurate and there’s nothing significant missing."" - Refute: ""The claim is inaccurate, contradicted by the evidence, or makes an incorrect assertion."" - Not_Enough_Information: ""The evidence is insufficient, unrelated, or does not provide enough relevant information to determine whether the claim is true or false."" Determine whether the claim is Supported, Refuted, or Not_Enough_Information based ONLY on the provided evidence. Document: Chemical safety Overview: Chemical Safety is achieved by undertaking all activities involving chemicals in such a way as to ensure the safety of human health and the environment. It covers all chemicals, natural and manufactured, and the full range of exposure situations from the natural presence of chemicals in the environment to their extraction or synthesis, industrial production, transport use and disposal. Chemical safety has many scientific and technical components. Among these are toxicology, ecotoxicology and the process of chemical risk assessment which requires a detailed knowledge of exposure and of biological effects. Through the International Programme on Chemical Safety (IPCS), WHO works to establish the scientific basis for the sound management of chemicals, and to strengthen national capabilities and capacities for chemical safety. Public health concern Chemicals are part of our daily life. All living and inanimate matter is made up of chemicals and virtually every manufactured product involves the use of chemicals. Many chemicals can, when properly used, significantly contribute to the improvement of our quality of life, health and well-being. But other chemicals are highly hazardous and can negatively affect our health and environment when improperly managed. The production and use of chemicals continues to grow worldwide, particularly in developing countries. This is likely to result in greater negative effect on health if sound chemicals management is not ensured. Multisectoral action is urgently needed to protect human health from the harmful effects of improperly managed chemicals. WHO summarized scientific evidence and provides risk management recommendations for the 10 chemicals or groups of chemicals of major public health concern. Chemicals Road Map The Seventieth World Health Assembly approved the Road map to enhance health sector engagement in the strategic approach to international chemicals management towards the 2020 goal and beyond. The WHO Secretariat has developed a workbook that offers a structured way to assist Member States to work through the road map, choose priorities and plan activities. One of the actions in the Chemicals road map mandates the Secretariat to establish a global chemicals and health network, with links to existing subregional, regional and international networks, to facilitate health sector implementation of the road map. Over 70 Member States have joined the WHO Global Chemicals and Health Network with forty-one participating Member States attending the inaugural meeting of the Network held 5-8 November, 2018 in Geneva. Roadmap and workbook Identifying areas of primary focus for engagement and additional actions The WHO Global Chemicals and Health Network Facilitating health sector implementation of the road map SAICM (Strategic Approach to International Chemicals Management) Guide efforts to produce and use chemicals in ways that minimize significant adverse impacts on human health and the environment Intersessional process Preparing recommendations regarding the Strategic Approach and the sound management of chemicals and waste beyond 2020 Evidence: But other chemicals are highly hazardous and can negatively affect our health and environment when improperly managed. This is likely to result in greater negative effect on health if sound chemicals management is not ensured. Claim: There is no need to protect human health from the negative results of poorly managed chemicals hence there is need for multi sectoral action for this Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or unrelated):
Refute
health_afrifact_data_health_582_english_train_with
SYSTEM: You are a helpful assistant for Multilingual Evidence-Centered Fact Verification. Your task is to analyze the claims based Documents Provided USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not Enough Information for the given claim. Role: You are an independent fact checker tasked with evaluating factual claims in linguistically diverse settings. Objective: Determine the factual status of a claim by interpreting the provided evidence, which may appear in different languages or linguistic varieties, and deciding whether the evidence confirms the claim, contradicts it, or fails to address it. Constraints: - Base your judgment exclusively on the evidence provided, irrespective of language or linguistic variation. - Do not use background knowledge, assumptions, or external sources. - If the evidence does not directly confirm or contradict the claim, choose Not_Enough_Information. Document: Chemical safety Overview: Chemical Safety is achieved by undertaking all activities involving chemicals in such a way as to ensure the safety of human health and the environment. It covers all chemicals, natural and manufactured, and the full range of exposure situations from the natural presence of chemicals in the environment to their extraction or synthesis, industrial production, transport use and disposal. Chemical safety has many scientific and technical components. Among these are toxicology, ecotoxicology and the process of chemical risk assessment which requires a detailed knowledge of exposure and of biological effects. Through the International Programme on Chemical Safety (IPCS), WHO works to establish the scientific basis for the sound management of chemicals, and to strengthen national capabilities and capacities for chemical safety. Public health concern Chemicals are part of our daily life. All living and inanimate matter is made up of chemicals and virtually every manufactured product involves the use of chemicals. Many chemicals can, when properly used, significantly contribute to the improvement of our quality of life, health and well-being. But other chemicals are highly hazardous and can negatively affect our health and environment when improperly managed. The production and use of chemicals continues to grow worldwide, particularly in developing countries. This is likely to result in greater negative effect on health if sound chemicals management is not ensured. Multisectoral action is urgently needed to protect human health from the harmful effects of improperly managed chemicals. WHO summarized scientific evidence and provides risk management recommendations for the 10 chemicals or groups of chemicals of major public health concern. Chemicals Road Map The Seventieth World Health Assembly approved the Road map to enhance health sector engagement in the strategic approach to international chemicals management towards the 2020 goal and beyond. The WHO Secretariat has developed a workbook that offers a structured way to assist Member States to work through the road map, choose priorities and plan activities. One of the actions in the Chemicals road map mandates the Secretariat to establish a global chemicals and health network, with links to existing subregional, regional and international networks, to facilitate health sector implementation of the road map. Over 70 Member States have joined the WHO Global Chemicals and Health Network with forty-one participating Member States attending the inaugural meeting of the Network held 5-8 November, 2018 in Geneva. Roadmap and workbook Identifying areas of primary focus for engagement and additional actions The WHO Global Chemicals and Health Network Facilitating health sector implementation of the road map SAICM (Strategic Approach to International Chemicals Management) Guide efforts to produce and use chemicals in ways that minimize significant adverse impacts on human health and the environment Intersessional process Preparing recommendations regarding the Strategic Approach and the sound management of chemicals and waste beyond 2020 Claim: There is no need to protect human health from the negative results of poorly managed chemicals hence there is need for multi sectoral action for this Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Refute
health_afrifact_data_health_582_english_train_without
Evidence-Based Fact Checking Role: You are a professional fact checker responsible for verifying factual claims. Objective: Assess the relationship between a claim and the provided evidence by determining whether the evidence supports the claim, contradicts it, or does not provide enough information to make a determination. Constraints: - Use only the evidence provided below. - Do not rely on prior knowledge, assumptions, or external information. - If the evidence does not clearly support or contradict the claim, select Not_Enough_Information. Document: Kaaraange simik bi Gisin : kaaraange simik bi dinañu ci àgg bu jëf yëpp yi ñuy def ñu ciy boole ay mbir yu am simik ci anam bu ñuy sàmm kaaraange wér-gu-yaramu nit ñi ak bu kéew gi. Boole na ci yi ñuy defar yëpp ci simik, mu nekk yu ñu defarul ak yu ñu defar, ak itam lépp liy tax nga nekk ci fu am lu am simik, lu li ñuy defar te mu am simik amee ci kéew gi seen dindi ak seen defaraat, yi ñuy defaree ci isin yi, dem bi ak dikk bi, jëfandikoo bi ak dindi bi. Kaaraange gi jëm ci wàllu simik bi am na ay mbir yu bëri ci wàllu xam-xam ak mën-mën. Ci yii nii, gis nañu ci liy jàngat lépp lu jëm ci wàllu tooke yi, jàngat bi ñuy def ci lépp lu yàq kéew gi ak ni ñuy nattee looraange yi tooke yi soxla xam-xam bu baax jëm ci li ngay nekk ci tooke yi ak yi muy def ci dundu nit ñi. Ci lu ñu jaarale ci tëralin bu réewu àdduna yiy topp kaaraange simik bi , OMS moo ngi góor-góorlu ci teg li ñuy tënku ci wàllu xam-xam ngir toppaatoo bu baax bu tooke yiy bawoo ci isin yi, ak dooleel li ñu mën a def ci réew mi jëm ci wàllu kaaraange simik bi. Jafe-jafe wér-gi-yaram u nit ñi Substaans chimik yi dañu bokk ci sunu dund bis bu nekk. Lépp luy dund ak lu dul dund ay substaans chimik lañu ko defaree, te daanaka bépp produit buñ defar dafay laj ñu jëfandikoo substance chimik. Substaans chimik yu bari, suñu leen jëfandikoo bu baax, mën nañu gëna baaxal sunu dundu, sunu wérgi-yaram ak sunu jàmm. Waaye yeneen substance chimik yi dañu lore lool, te mën nañu indil loraange ci suñu wérgi-yaram ak ci keew gi suñu leen toppatoowul bu baax. Defar ak jëfandikoo produit chimik mingi wéy di gëna yokku ci àdduna bi, rawatina ci réew yu néew doole yi. Loolu mën na indil wérgi-yaram ay jafe-jafe yu gëna tar sudee duñu toppatoo bu baax produit chimik yi. Ay jëf ci fann yu bari dañu leen soxla ci lu gaaw ngir aar wérgi-yaramu nit ci loraange yi bawoo ci substance chimik yuñ jëfandikoo ci anam wu baaxul. OMS dafa tënk firnde yu gëstukat yi joxe, ba noppi digle ni ñuy doxalee ak loraange yi ci 10 substance chimik yi wala kuréeli substance chimik yi gëna mëna gàlankoor wérgi-yaramu nit ñi. Pexe yi ñuy jël ci produit chimik yi Juroom ñaar fukkeelu ndajem àdduna bu wér-gu-yaram nanguna kàrtu yoon ngir gën a mën a jàppale sektëru wér-gu-yaram ci gis-gis bu am solo ci yoriinu kallentaani tooke yu bitim réew ngir mën a dem ci mébétu 2020 ak ginnaaw. Sekretariyaa OMS defar na téere liggéey buy joxe anam wu jaar yoon ngir jàppale réew yi ci bokk ñu mëna liggéey ci kàrtu yoon wi, tànn li gën a am solo ak waajal ay liggéey. Benn ci jëf yi am ci kàrtu yoonu njuréefi tooke yi mooy Sekretariyaa bi dafa war a taxawal ndajaloom tooke ak wér-gi-yaram ci àdduna bi, boole ci reso subregional yi, diwaan yi ak internasional yi fi nekk, ngir yombal jëfandikoo kàrtu yoon wi ci wàllu wérgi-yaram. Lu ëppu 70 réew bokk nañu ci Reseau Global Chemical and Health bu OMS ak ñeent-fukki ak benn réew yu ci bokk ñu bokk ci ndaje bu njëkk bu Reseau bi amal ci 5-8 nowàmbar, 2018 ci Geneve. Pexe yi ñuy jël ak mbir yi ñuy taxawal Ràññee fànn yi ñu war a njëkk a bàyyi xel ngir soobu ci ak def yeneeni jëf Mbootayi waa OMS ci wàllu produit chimik yi ak wér-gi-yaram Yombal fànnu wér-gu-yaram yi ci taxawal pexe yi SAICM (Pexe ci doxalinu njuréefi tooke ci àdduna bi) Njàngale ci defar ak jëfandikoo ay njuréefi tooke ci anam wuy wàññi jafe-jafe yi mu mën a jural wér-gi-yaramu nit ak jaww ji Doxin bi ci biir session yi Waajal xalaat ci wàllu pexe ak jëfandikoo bu baax ci njuréefi tooke ak mbalit ginnaaw 2020 Evidence: Waaye yeneen substance chimik yi dañu lore lool, te mën nañu indil loraange ci suñu wérgi-yaram ak ci keew gi suñu leen toppatoowul bu baax. Loolu mën na indil wérgi-yaram ay jafe-jafe yu gëna tar sudee duñu toppatoo bu baax produit chimik yi. Claim: Amul benn njariñ aar wérgi-yaramu nit ci jafe-jafe yi bawoo ci produit chimik yuñu baña jëfandikoo bu baax, moo tax fàww ñu jël ay matuwaay yu bari ci loolu. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Refute
health_afrifact_data_health_582_wolof_train_with
SYSTEM: You are a helpful assistant for Multilingual Evidence-Centered Fact Verification. Your task is to analyze the claims based Documents Provided USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not Enough Information for the given claim. Role: You are an independent fact checker tasked with evaluating factual claims in linguistically diverse settings. Objective: Determine the factual status of a claim by interpreting the provided evidence, which may appear in different languages or linguistic varieties, and deciding whether the evidence confirms the claim, contradicts it, or fails to address it. Constraints: - Base your judgment exclusively on the evidence provided, irrespective of language or linguistic variation. - Do not use background knowledge, assumptions, or external sources. - If the evidence does not directly confirm or contradict the claim, choose Not_Enough_Information. Document: Kaaraange simik bi Gisin : kaaraange simik bi dinañu ci àgg bu jëf yëpp yi ñuy def ñu ciy boole ay mbir yu am simik ci anam bu ñuy sàmm kaaraange wér-gu-yaramu nit ñi ak bu kéew gi. Boole na ci yi ñuy defar yëpp ci simik, mu nekk yu ñu defarul ak yu ñu defar, ak itam lépp liy tax nga nekk ci fu am lu am simik, lu li ñuy defar te mu am simik amee ci kéew gi seen dindi ak seen defaraat, yi ñuy defaree ci isin yi, dem bi ak dikk bi, jëfandikoo bi ak dindi bi. Kaaraange gi jëm ci wàllu simik bi am na ay mbir yu bëri ci wàllu xam-xam ak mën-mën. Ci yii nii, gis nañu ci liy jàngat lépp lu jëm ci wàllu tooke yi, jàngat bi ñuy def ci lépp lu yàq kéew gi ak ni ñuy nattee looraange yi tooke yi soxla xam-xam bu baax jëm ci li ngay nekk ci tooke yi ak yi muy def ci dundu nit ñi. Ci lu ñu jaarale ci tëralin bu réewu àdduna yiy topp kaaraange simik bi , OMS moo ngi góor-góorlu ci teg li ñuy tënku ci wàllu xam-xam ngir toppaatoo bu baax bu tooke yiy bawoo ci isin yi, ak dooleel li ñu mën a def ci réew mi jëm ci wàllu kaaraange simik bi. Jafe-jafe wér-gi-yaram u nit ñi Substaans chimik yi dañu bokk ci sunu dund bis bu nekk. Lépp luy dund ak lu dul dund ay substaans chimik lañu ko defaree, te daanaka bépp produit buñ defar dafay laj ñu jëfandikoo substance chimik. Substaans chimik yu bari, suñu leen jëfandikoo bu baax, mën nañu gëna baaxal sunu dundu, sunu wérgi-yaram ak sunu jàmm. Waaye yeneen substance chimik yi dañu lore lool, te mën nañu indil loraange ci suñu wérgi-yaram ak ci keew gi suñu leen toppatoowul bu baax. Defar ak jëfandikoo produit chimik mingi wéy di gëna yokku ci àdduna bi, rawatina ci réew yu néew doole yi. Loolu mën na indil wérgi-yaram ay jafe-jafe yu gëna tar sudee duñu toppatoo bu baax produit chimik yi. Ay jëf ci fann yu bari dañu leen soxla ci lu gaaw ngir aar wérgi-yaramu nit ci loraange yi bawoo ci substance chimik yuñ jëfandikoo ci anam wu baaxul. OMS dafa tënk firnde yu gëstukat yi joxe, ba noppi digle ni ñuy doxalee ak loraange yi ci 10 substance chimik yi wala kuréeli substance chimik yi gëna mëna gàlankoor wérgi-yaramu nit ñi. Pexe yi ñuy jël ci produit chimik yi Juroom ñaar fukkeelu ndajem àdduna bu wér-gu-yaram nanguna kàrtu yoon ngir gën a mën a jàppale sektëru wér-gu-yaram ci gis-gis bu am solo ci yoriinu kallentaani tooke yu bitim réew ngir mën a dem ci mébétu 2020 ak ginnaaw. Sekretariyaa OMS defar na téere liggéey buy joxe anam wu jaar yoon ngir jàppale réew yi ci bokk ñu mëna liggéey ci kàrtu yoon wi, tànn li gën a am solo ak waajal ay liggéey. Benn ci jëf yi am ci kàrtu yoonu njuréefi tooke yi mooy Sekretariyaa bi dafa war a taxawal ndajaloom tooke ak wér-gi-yaram ci àdduna bi, boole ci reso subregional yi, diwaan yi ak internasional yi fi nekk, ngir yombal jëfandikoo kàrtu yoon wi ci wàllu wérgi-yaram. Lu ëppu 70 réew bokk nañu ci Reseau Global Chemical and Health bu OMS ak ñeent-fukki ak benn réew yu ci bokk ñu bokk ci ndaje bu njëkk bu Reseau bi amal ci 5-8 nowàmbar, 2018 ci Geneve. Pexe yi ñuy jël ak mbir yi ñuy taxawal Ràññee fànn yi ñu war a njëkk a bàyyi xel ngir soobu ci ak def yeneeni jëf Mbootayi waa OMS ci wàllu produit chimik yi ak wér-gi-yaram Yombal fànnu wér-gu-yaram yi ci taxawal pexe yi SAICM (Pexe ci doxalinu njuréefi tooke ci àdduna bi) Njàngale ci defar ak jëfandikoo ay njuréefi tooke ci anam wuy wàññi jafe-jafe yi mu mën a jural wér-gi-yaramu nit ak jaww ji Doxin bi ci biir session yi Waajal xalaat ci wàllu pexe ak jëfandikoo bu baax ci njuréefi tooke ak mbalit ginnaaw 2020 Claim: Amul benn njariñ aar wérgi-yaramu nit ci jafe-jafe yi bawoo ci produit chimik yuñu baña jëfandikoo bu baax, moo tax fàww ñu jël ay matuwaay yu bari ci loolu. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Refute
health_afrifact_data_health_582_wolof_train_without
SYSTEM: You are a helpful assistant for automated fact-checking. Your task is to analyze the claims based on evidence USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Based only on the evidence provided below, Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not_Enough_Information for the given claim. ""Veracity"": ""Support, Refute, Not_Enough_Information"", ""Justification"": ""Detailed reasoning addressing clarity, relevance, consistency, and sufficiency of the evidence"", Definitions for Veracity labels: - Support: ""The claim is accurate and there’s nothing significant missing."" - Refute: ""The claim is inaccurate, contradicted by the evidence, or makes an incorrect assertion."" - Not_Enough_Information: ""The evidence is insufficient, unrelated, or does not provide enough relevant information to determine whether the claim is true or false."" Determine whether the claim is Supported, Refuted, or Not_Enough_Information based ONLY on the provided evidence. Document: Ukuphepha ngokuphathelene namakhemikhali Uhlolojikelele: Ukuphepha Ngokuphathelene Namakhemikhali kutholakala ngokwenza yonke imisebenzi ebandakanya amakhemikhali ngendlela yokuqinisekisa ukuphepha kwempilo yabantu kanye nendawo. Kuhlanganisa wonke amakhemikhali, angawemvelo futhi akhiqizwayo, kanye nezimo ezahlukene zokuchayeka kusukela ekubeni khona ngokwemvelo kwamakhemikhali endaweni ukuya ekudedelweni kwawo noma ekwakhiweni kwawo, ekukhiqizeni kwezimboni, ekusetshenzisweni kwezokuthutha nasekulahlweni kwawo. Ukuphepha kwamakhemikhali kunezakhi eziningi zesayensi nezobuchwepheshe. Phakathi kwalokhu kubalwa i-toxicology, i-ecotoxicology kanye nenqubo yokuhlolwa kobungozi bamakhemikhali okudinga ulwazi oluningiliziwe lokuchayeka kanye nemiphumela ezintweni eziphilayo. NgoHlelo Lomhlaba Wonke Lokuphepha Kwamakhemikhali (IPCS), olusebenzela ukusungula isisekelo sesayensi sokulawulwa ngendlela efanele kwamakhemikhali, nokuqinisa amakhono kanye nokwazi ukwenza umsebenzi kuzwelonke manyelana nokuphepha ngokuphathelene namakhemikhali. Ukukhathazeka ngempilo yomphakathi Amakhemikhali ayingxenye yokuphila kwethu kwansuku zonke. Zonke izinto eziphilayo kanye nezingaphili zakhiwe ngamakhemikhali futhi cishe wonke umkhiqizo owenziwe uhlanganisa ukusetshenziswa kwamakhemikhali. Amakhemikhali amaningi, uma esetshenziswa kahle, angaba nomthelela ophawulekayo ekuthuthukiseni iqophelo lethu lokuphila, ezempilo kanye nenhlalakahle. Kodwa amanye amakhemikhali ayingozi kakhulu futhi anganomthelela omubi empilweni yethu kanye nemvelo lapho engenganyelwe ngendlela efanele. Ukukhiqizwa kanye nokusetshenziswa kwamakhemikhali kuyaqhubeka nokukhula emhlabeni wonke, ikakhulukazi emazweni asathuthuka. Lokhu kungenzeka kuphumele emiphumeleni emibi kakhulu empilweni uma kungaqinisekiswa ukwenganyelwa ngendlela efanele kwamakhemikhali. Isinyathelo sezinkampani eziningi sidingeka ngokushesha ukuze kuvikelwe impilo yabantu emiphumeleni eyingozi yamakhemikhali anganganyelwe ngendlela efanele. I-WHO inika umbiko ofingqiwe wobufakazi besayensi futhi ihlinzeka izincomo ngokuphathelene nokulawulwa ubungozi kumakhemikhali ayi-10 noma amaqembu amakhemikhali abangela ukukhathazeka okukhulu empilweni yomphakathi. Ibalazwe Lokuhloswe Ukuzuzwa Ngokuphathelene Namakhemikhali I-Seventieth World Health Assembly igunyaze Ibalazwe Lokuhloswe Ukuzuzwa ukuze kuthuthukiswe ukuzibandakanya kumkhakha wezempilo endleleni enamasu yokwenganyelwa kwamakhemikhali omhlaba wonke emgomweni ka-2020 nangemva kwawo. Unobhala we-WHO usungule incwadi yokusebenzela enikeza indlela ehleliwe yokusiza amazwe angamalungu ukuthi asebenze ebalazweni lokuhloswe ukuzuzwa, akhethe izinto eziza kuqala futhi ahlele imisebenzi. Esinye sezinyathelo esisebalazweni lokuhloswe ukuzuzwa ngokuphathelene namaKhemikhali siyalela uNobhala ukuthi asungule inethiwekhi ephathelene namakhemikhali kanye nenethiwekhi yezempilo yomhlaba wonke, exhumanisa amanethiwekhi angaphansi kwesifunda, esifundeni kanye nakwamanye amazwe, ukuze kulungiselelwe umkhakha wezempilo webalazwe lolokuhloswe ukuzuzwa. Amazwe Angamalungu angaphezu kuka-70 ajoyine i-WHO Global Chemicals and Health Network namaLungu angamashumi amane nanye abambe iqhaza emhlanganweni wokuqala we-Network owawubanjwe ngomhlaka-5-8 kuLwezi, 2018 eGeneva. Ibalazwe lokuhloswe ukuzuzwa kanye nencwadi yomsebenzi Ukuthola izindawo ezisemqoka okugxilwe kuzo ekuzibandakanyeni kanye nasezenzweni ezengeziwe I-WHO Global Chemicals and Health Network Ukwenza kube lula ukuqaliswa komkhakha wezempilo kwebalazwe lokuhloswe ukuzuzwa I-SAICM (Indlela Yesu Lokwengamelwa Kwamakhemikhali Omhlaba Wonke) Ukuqondisa imizamo yokukhiqiza kanye nokusebenzisa amakhemikhali ngezindlela ezinciphisa imiphumela emibi kakhulu empilweni yabantu kanye nendawo Inqubo yangaphakathi Ukulungisa izincomo okuphathelene neSu Lendlela Yokwenza kanye nokwenganyelwa ngendlela efanele kwamakhemikhali kanye nemfucuza ngale kuka-2020 Evidence: Amakhemikhali amaningi, uma esetshenziswa kahle, angaba nomthelela ophawulekayo ekuthuthukiseni iqophelo lethu lokuphila, ezempilo kanye nenhlalakahle. Kodwa amanye amakhemikhali ayingozi kakhulu futhi anganomthelela omubi empilweni yethu kanye nemvelo lapho engenganyelwe ngendlela efanele. Lokhu kungenzeka kuphumele emiphumeleni emibi kakhulu empilweni uma kungaqinisekiswa ukwenganyelwa ngendlela efanele kwamakhemikhali. Claim: Asikho isidingo sokuvikela impilo yabantu emiphumeleni engemihle yamakhemikhali aphethwe kabi ngakho-ke asokho isidingo sokuthatha izinyathelo ezinhlanganweni eziningi kuloku. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or unrelated):
Refute
health_afrifact_data_health_582_zulu_train_with
SYSTEM: You are a helpful assistant for automated fact-checking. Your task is to analyze the claims based without evidence USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not_Enough_Information for the given claim. ""Veracity"": ""Support, Refute, Not_Enough_Information"", ""Justification"": ""Detailed reasoning addressing clarity, relevance, consistency, and sufficiency of the evidence"", Definitions for Veracity labels: - Support: ""The claim is accurate and there’s nothing significant missing."" - Refute: ""The claim is inaccurate, contradicted by the evidence, or makes an incorrect assertion."" - Not_Enough_Information: ""The evidence is insufficient, unrelated, or does not provide enough relevant information to determine whether the claim is true or false."" Determine whether the claim is Supported, Refuted, or Not_Enough_Information based ONLY on the provided Document. Document: Ukuphepha ngokuphathelene namakhemikhali Uhlolojikelele: Ukuphepha Ngokuphathelene Namakhemikhali kutholakala ngokwenza yonke imisebenzi ebandakanya amakhemikhali ngendlela yokuqinisekisa ukuphepha kwempilo yabantu kanye nendawo. Kuhlanganisa wonke amakhemikhali, angawemvelo futhi akhiqizwayo, kanye nezimo ezahlukene zokuchayeka kusukela ekubeni khona ngokwemvelo kwamakhemikhali endaweni ukuya ekudedelweni kwawo noma ekwakhiweni kwawo, ekukhiqizeni kwezimboni, ekusetshenzisweni kwezokuthutha nasekulahlweni kwawo. Ukuphepha kwamakhemikhali kunezakhi eziningi zesayensi nezobuchwepheshe. Phakathi kwalokhu kubalwa i-toxicology, i-ecotoxicology kanye nenqubo yokuhlolwa kobungozi bamakhemikhali okudinga ulwazi oluningiliziwe lokuchayeka kanye nemiphumela ezintweni eziphilayo. NgoHlelo Lomhlaba Wonke Lokuphepha Kwamakhemikhali (IPCS), olusebenzela ukusungula isisekelo sesayensi sokulawulwa ngendlela efanele kwamakhemikhali, nokuqinisa amakhono kanye nokwazi ukwenza umsebenzi kuzwelonke manyelana nokuphepha ngokuphathelene namakhemikhali. Ukukhathazeka ngempilo yomphakathi Amakhemikhali ayingxenye yokuphila kwethu kwansuku zonke. Zonke izinto eziphilayo kanye nezingaphili zakhiwe ngamakhemikhali futhi cishe wonke umkhiqizo owenziwe uhlanganisa ukusetshenziswa kwamakhemikhali. Amakhemikhali amaningi, uma esetshenziswa kahle, angaba nomthelela ophawulekayo ekuthuthukiseni iqophelo lethu lokuphila, ezempilo kanye nenhlalakahle. Kodwa amanye amakhemikhali ayingozi kakhulu futhi anganomthelela omubi empilweni yethu kanye nemvelo lapho engenganyelwe ngendlela efanele. Ukukhiqizwa kanye nokusetshenziswa kwamakhemikhali kuyaqhubeka nokukhula emhlabeni wonke, ikakhulukazi emazweni asathuthuka. Lokhu kungenzeka kuphumele emiphumeleni emibi kakhulu empilweni uma kungaqinisekiswa ukwenganyelwa ngendlela efanele kwamakhemikhali. Isinyathelo sezinkampani eziningi sidingeka ngokushesha ukuze kuvikelwe impilo yabantu emiphumeleni eyingozi yamakhemikhali anganganyelwe ngendlela efanele. I-WHO inika umbiko ofingqiwe wobufakazi besayensi futhi ihlinzeka izincomo ngokuphathelene nokulawulwa ubungozi kumakhemikhali ayi-10 noma amaqembu amakhemikhali abangela ukukhathazeka okukhulu empilweni yomphakathi. Ibalazwe Lokuhloswe Ukuzuzwa Ngokuphathelene Namakhemikhali I-Seventieth World Health Assembly igunyaze Ibalazwe Lokuhloswe Ukuzuzwa ukuze kuthuthukiswe ukuzibandakanya kumkhakha wezempilo endleleni enamasu yokwenganyelwa kwamakhemikhali omhlaba wonke emgomweni ka-2020 nangemva kwawo. Unobhala we-WHO usungule incwadi yokusebenzela enikeza indlela ehleliwe yokusiza amazwe angamalungu ukuthi asebenze ebalazweni lokuhloswe ukuzuzwa, akhethe izinto eziza kuqala futhi ahlele imisebenzi. Esinye sezinyathelo esisebalazweni lokuhloswe ukuzuzwa ngokuphathelene namaKhemikhali siyalela uNobhala ukuthi asungule inethiwekhi ephathelene namakhemikhali kanye nenethiwekhi yezempilo yomhlaba wonke, exhumanisa amanethiwekhi angaphansi kwesifunda, esifundeni kanye nakwamanye amazwe, ukuze kulungiselelwe umkhakha wezempilo webalazwe lolokuhloswe ukuzuzwa. Amazwe Angamalungu angaphezu kuka-70 ajoyine i-WHO Global Chemicals and Health Network namaLungu angamashumi amane nanye abambe iqhaza emhlanganweni wokuqala we-Network owawubanjwe ngomhlaka-5-8 kuLwezi, 2018 eGeneva. Ibalazwe lokuhloswe ukuzuzwa kanye nencwadi yomsebenzi Ukuthola izindawo ezisemqoka okugxilwe kuzo ekuzibandakanyeni kanye nasezenzweni ezengeziwe I-WHO Global Chemicals and Health Network Ukwenza kube lula ukuqaliswa komkhakha wezempilo kwebalazwe lokuhloswe ukuzuzwa I-SAICM (Indlela Yesu Lokwengamelwa Kwamakhemikhali Omhlaba Wonke) Ukuqondisa imizamo yokukhiqiza kanye nokusebenzisa amakhemikhali ngezindlela ezinciphisa imiphumela emibi kakhulu empilweni yabantu kanye nendawo Inqubo yangaphakathi Ukulungisa izincomo okuphathelene neSu Lendlela Yokwenza kanye nokwenganyelwa ngendlela efanele kwamakhemikhali kanye nemfucuza ngale kuka-2020 Claim: Asikho isidingo sokuvikela impilo yabantu emiphumeleni engemihle yamakhemikhali aphethwe kabi ngakho-ke asokho isidingo sokuthatha izinyathelo ezinhlanganweni eziningi kuloku. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or unrelated):
Refute
health_afrifact_data_health_582_zulu_train_without
Evidence-Based Fact Checking Role: You are a professional fact checker responsible for verifying factual claims. Objective: Assess the relationship between a claim and the provided evidence by determining whether the evidence supports the claim, contradicts it, or does not provide enough information to make a determination. Constraints: - Use only the evidence provided below. - Do not rely on prior knowledge, assumptions, or external information. - If the evidence does not clearly support or contradict the claim, select Not_Enough_Information. Document: Nnuro ho banbɔ Nsɛm a wɔn aka abɔ mu: Wɔnya nnuro ho banbɔ wɔ sɛ wɔrenam dwumadie ahodoɔ kwan so, a wɔdebata nnuro ahodoɔ wɔ kwan bi so, a ɛhwɛ ma banbɔ ba nipa apɔmuden mu ɛne asetena mu. Ɛkata nnuro nyinaa, abɔdeɛ ne nea wɔayɛ, ɛne tebea ahodoɔ a ɛyi pue na ɛda dodoɔ no nyinaa ntam firi abɔdeɛ nneɛma a ɛda nnuro adi wɔ asetena mu no wɔ wɔn nyiyimu anaasɛ akadeɛ ahodoɔ a wɔkeka bɔ mu, mfididwuma mu nneɛma a wɔyɛ, nea a wɔdedi akwantuo ho dwuma ne nea wɔto gu. Nnuro ho banbɔ wɔ abɛɛfo nyansapɛ mu ne akadeɛ ahodoɔ a ɛwɔ mfididwuma mu bebree Nea ɛka wei ho no yɛ awuduro ho adesua, abɔdeɛ a nkwa wɔ mu ho adesua, ɛne kwan a wɔfa so yɛ nnuro a asiane wɔ mu no nhwehwɛmu a ɛhia nimdeɛ wɔayi apue ɛne abɔdeɛ nneɛma a nkwa wɔ mu ho nsunsuansoɔ ahodoɔ a wɔakyerɛ mu yie. Ɛnam Amanaman Dwumadie wɔ Nnuro ho Banbɔ (IPCS), WHO yɛ adwuma de si nyansahunu mu mfitiaseɛ ma nnuro ho ntotoeɛ a ɛda din, na ɛnhyɛ ɔman no tumi ahodoɔ ne mmɔdemmɔ wɔ nnuro ho ban bɔ mu den. Amanfoɔ apɔmuden ho dadwen Akadeɛ a wɔde yɛ nnuro ka yɛn abrabɔ mu daa. Nneɛma a ɛwɔ nkwa ne nea ɛnni nkwa nyinaa wɔ akadeɛ a wɔde yɛ nnuro na ɛbɛyɛsɛ adeɛ biara a wɔn yɛ no de akadeɛ a wɔde yɛ nnuro no di dwuma ka ho. Sɛ wɔdedi dwuma yie a, nnuro ho akadeɛ bebree bɛtumi aboa paa yie wɔ asetena pa, apɔmuden ne yiedie mu mpuntuo. Nanso nnuro ho akadeɛ foforɔ no yɛ hu yie, na ebɛtumi aha yɛn apɔmuden ne asetena mu wɔberɛ a wɔn ahwɛso yie. Nnuro ho akadeɛ a wɔyɛ na wɔdedi dwuma no ɛguso ɛtu mpɔn wɔ wiase afanaa nyinaa, titiriw wɔ aman a afei na wɔrenya nkɔsoɔ. Wei bɛtumi de ɔhaw nsunsuanso bɔne kɛseɛ aba wɔ apɔmuden mu sɛ wɔn anhwɛ nnuro ho akadeɛ ntotoeɛ so yie. Beaeɛ ahodoɔ bebree anamontuo ɛhia wɔ ntɛmpa ara so sɛ wɔdebɔ nipa apɔmuden ho ban afiri ɔhaw nsunsuansoɔ wɔ nnuro ho akadeɛ a wɔnnhwɛso yie. WHO ɛbɔɔ abɛɛfo mu nyansapɛ adanseɛ tɔfa na ɛde asiane ho ntotoeɛ a wɔkamfo ma wɔ nnuro 10 no anaa nnuro ho akadeɛ wɔ akuakuo wɔ amansan apɔmuden ho dadwene mu. Akadeɛ a wɔde yɛ nnuro akwankyerɛ Wiase Apɔmuden Nhyiamu a ɛtɔ so du-nson no ɛfoa akwankyerɛ no a wɔde boa apɔmuden adwumayɛbea ho nkitahodie ɛwɔ nhyehyɛeɛ akwan a wɔfa so de amansan nnuro ho ntotoeɛ de kɔ 2020 botaeɛ ne akyire. WHO Atwerɛfoɔ Asoɛeɛ no ayɛ adwuma nhoma bi a ɛde ma ahyehyɛadeɛ kwan a wɔdeboa Aman a wɔka ho no ma wɔayɛ adwuma denam akwankyerɛ no so, na wɔapaw ahiadeɛ a ɛdi kan na wɔahyehyɛ dwumadie ahodoɔ. Anammontuo ahodoɔ no baako a ɛwɔ nnuro ho akwankyerɛ ɛhyɛ Atwerɛfoɔ asoɛeɛ sɛ wɔbɛyɛ wiase nyinaa nnuro ɛne apɔmuden nkitahodie, a wɔde bata mantan nketewa a ɛwɔ hɔ mu, mantam ne amanaman nkitahodie ahodoɔ, sɛnea ɛbɛboa apɔmuden adwumayɛbea ho akwankyerɛ no nhyehyɛeɛ mu. Aman a wɔka ho bɛboro 70 na wɔaka WHO Wiase nyinaa Nnuro ɛne Apɔmuden Nkitahodie a Aman a wɔka ho aduonan-baako ɛka ho ɛreba nhyiamu no a wɔdesi hɔ ama nkitahodie a wɔyɛɛ no obubuo 5-8, 2018 wɔ Geneva. Akwankyerɛ ne nnwoma a wɔdedi dwuma. Wɔrekyerɛ mmeaeɛ a wɔde wɔn adwene asi so titiriw a wɔde wɔn ho ɛbɛhyɛ mu ne anamontuo ahodoɔ a ɛkeka ho. WHO Wiase-nyinaa Nnuro-ho-Akadeɛ ɛne Apɔmuden ho Nkitahodie Wɔrema apɔmuden beaeɛ dwumadie wɔ akwankyerɛ mu no ayɛ mrɛ. SAICM (Nhyehyɛeɛ Akwan a wɔfa so yɛ Amanaman Nnuro ho Ntotoeɛ) Akyerɛkyerɛ mmɔdenbɔ a wɔdeyɛ nnuro na wɔde adi dwuma wɔ akwan ahodoɔ so a ɛte nsunsuanso bɔne a ɛhia wɔ nipa apɔmuden ne asetana no mu. Nhyiamu ahodoɔ nhyehyɛeɛ Wɔrehyehyɛ nkamfoɔ ahodoɔ ɛfa nhyehyɛeɛ akwan ɛne ntotoeɛ a ɛyɛ papa wɔ nnuro ho akadeɛ ne nea wɔmmpɛ mu wɔ 2020 akyire Evidence: Nanso nnuro ho akadeɛ foforɔ no yɛ hu yie, na ebɛtumi aha yɛn apɔmuden ne asetena mu wɔberɛ a wɔn ahwɛso yie. Wei bɛtumi de ɔhaw nsunsuanso bɔne kɛseɛ aba wɔ apɔmuden mu sɛ wɔn anhwɛ nnuro ho akadeɛ ntotoeɛ so yie. Claim: Ɛho nhia sɛ wobɛbɔ nipa apɔmuden ho ban afiri nsusuanso bɔne no a ɛfiri nnuro bɔne a wɔn nhwɛso yie ɛno nti ɛho bɛhia sɛ wɔbɛtu nhyehyɛeɛ ahodoɔ anamontuo ama no Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Refute
health_afrifact_data_health_582_twi_train_with
Evidence-Based Fact Checking Role: You are a professional fact checker responsible for verifying factual claims. Objective: Assess the relationship between a claim and the provided evidence by determining whether the evidence supports the claim, contradicts it, or does not provide enough information to make a determination. Constraints: - Use only the evidence provided below. - Do not rely on prior knowledge, assumptions, or external information. - If the evidence does not clearly support or contradict the claim, select Not_Enough_Information. Document: Nnuro ho banbɔ Nsɛm a wɔn aka abɔ mu: Wɔnya nnuro ho banbɔ wɔ sɛ wɔrenam dwumadie ahodoɔ kwan so, a wɔdebata nnuro ahodoɔ wɔ kwan bi so, a ɛhwɛ ma banbɔ ba nipa apɔmuden mu ɛne asetena mu. Ɛkata nnuro nyinaa, abɔdeɛ ne nea wɔayɛ, ɛne tebea ahodoɔ a ɛyi pue na ɛda dodoɔ no nyinaa ntam firi abɔdeɛ nneɛma a ɛda nnuro adi wɔ asetena mu no wɔ wɔn nyiyimu anaasɛ akadeɛ ahodoɔ a wɔkeka bɔ mu, mfididwuma mu nneɛma a wɔyɛ, nea a wɔdedi akwantuo ho dwuma ne nea wɔto gu. Nnuro ho banbɔ wɔ abɛɛfo nyansapɛ mu ne akadeɛ ahodoɔ a ɛwɔ mfididwuma mu bebree Nea ɛka wei ho no yɛ awuduro ho adesua, abɔdeɛ a nkwa wɔ mu ho adesua, ɛne kwan a wɔfa so yɛ nnuro a asiane wɔ mu no nhwehwɛmu a ɛhia nimdeɛ wɔayi apue ɛne abɔdeɛ nneɛma a nkwa wɔ mu ho nsunsuansoɔ ahodoɔ a wɔakyerɛ mu yie. Ɛnam Amanaman Dwumadie wɔ Nnuro ho Banbɔ (IPCS), WHO yɛ adwuma de si nyansahunu mu mfitiaseɛ ma nnuro ho ntotoeɛ a ɛda din, na ɛnhyɛ ɔman no tumi ahodoɔ ne mmɔdemmɔ wɔ nnuro ho ban bɔ mu den. Amanfoɔ apɔmuden ho dadwen Akadeɛ a wɔde yɛ nnuro ka yɛn abrabɔ mu daa. Nneɛma a ɛwɔ nkwa ne nea ɛnni nkwa nyinaa wɔ akadeɛ a wɔde yɛ nnuro na ɛbɛyɛsɛ adeɛ biara a wɔn yɛ no de akadeɛ a wɔde yɛ nnuro no di dwuma ka ho. Sɛ wɔdedi dwuma yie a, nnuro ho akadeɛ bebree bɛtumi aboa paa yie wɔ asetena pa, apɔmuden ne yiedie mu mpuntuo. Nanso nnuro ho akadeɛ foforɔ no yɛ hu yie, na ebɛtumi aha yɛn apɔmuden ne asetena mu wɔberɛ a wɔn ahwɛso yie. Nnuro ho akadeɛ a wɔyɛ na wɔdedi dwuma no ɛguso ɛtu mpɔn wɔ wiase afanaa nyinaa, titiriw wɔ aman a afei na wɔrenya nkɔsoɔ. Wei bɛtumi de ɔhaw nsunsuanso bɔne kɛseɛ aba wɔ apɔmuden mu sɛ wɔn anhwɛ nnuro ho akadeɛ ntotoeɛ so yie. Beaeɛ ahodoɔ bebree anamontuo ɛhia wɔ ntɛmpa ara so sɛ wɔdebɔ nipa apɔmuden ho ban afiri ɔhaw nsunsuansoɔ wɔ nnuro ho akadeɛ a wɔnnhwɛso yie. WHO ɛbɔɔ abɛɛfo mu nyansapɛ adanseɛ tɔfa na ɛde asiane ho ntotoeɛ a wɔkamfo ma wɔ nnuro 10 no anaa nnuro ho akadeɛ wɔ akuakuo wɔ amansan apɔmuden ho dadwene mu. Akadeɛ a wɔde yɛ nnuro akwankyerɛ Wiase Apɔmuden Nhyiamu a ɛtɔ so du-nson no ɛfoa akwankyerɛ no a wɔde boa apɔmuden adwumayɛbea ho nkitahodie ɛwɔ nhyehyɛeɛ akwan a wɔfa so de amansan nnuro ho ntotoeɛ de kɔ 2020 botaeɛ ne akyire. WHO Atwerɛfoɔ Asoɛeɛ no ayɛ adwuma nhoma bi a ɛde ma ahyehyɛadeɛ kwan a wɔdeboa Aman a wɔka ho no ma wɔayɛ adwuma denam akwankyerɛ no so, na wɔapaw ahiadeɛ a ɛdi kan na wɔahyehyɛ dwumadie ahodoɔ. Anammontuo ahodoɔ no baako a ɛwɔ nnuro ho akwankyerɛ ɛhyɛ Atwerɛfoɔ asoɛeɛ sɛ wɔbɛyɛ wiase nyinaa nnuro ɛne apɔmuden nkitahodie, a wɔde bata mantan nketewa a ɛwɔ hɔ mu, mantam ne amanaman nkitahodie ahodoɔ, sɛnea ɛbɛboa apɔmuden adwumayɛbea ho akwankyerɛ no nhyehyɛeɛ mu. Aman a wɔka ho bɛboro 70 na wɔaka WHO Wiase nyinaa Nnuro ɛne Apɔmuden Nkitahodie a Aman a wɔka ho aduonan-baako ɛka ho ɛreba nhyiamu no a wɔdesi hɔ ama nkitahodie a wɔyɛɛ no obubuo 5-8, 2018 wɔ Geneva. Akwankyerɛ ne nnwoma a wɔdedi dwuma. Wɔrekyerɛ mmeaeɛ a wɔde wɔn adwene asi so titiriw a wɔde wɔn ho ɛbɛhyɛ mu ne anamontuo ahodoɔ a ɛkeka ho. WHO Wiase-nyinaa Nnuro-ho-Akadeɛ ɛne Apɔmuden ho Nkitahodie Wɔrema apɔmuden beaeɛ dwumadie wɔ akwankyerɛ mu no ayɛ mrɛ. SAICM (Nhyehyɛeɛ Akwan a wɔfa so yɛ Amanaman Nnuro ho Ntotoeɛ) Akyerɛkyerɛ mmɔdenbɔ a wɔdeyɛ nnuro na wɔde adi dwuma wɔ akwan ahodoɔ so a ɛte nsunsuanso bɔne a ɛhia wɔ nipa apɔmuden ne asetana no mu. Nhyiamu ahodoɔ nhyehyɛeɛ Wɔrehyehyɛ nkamfoɔ ahodoɔ ɛfa nhyehyɛeɛ akwan ɛne ntotoeɛ a ɛyɛ papa wɔ nnuro ho akadeɛ ne nea wɔmmpɛ mu wɔ 2020 akyire Claim: Ɛho nhia sɛ wobɛbɔ nipa apɔmuden ho ban afiri nsusuanso bɔne no a ɛfiri nnuro bɔne a wɔn nhwɛso yie ɛno nti ɛho bɛhia sɛ wɔbɛtu nhyehyɛeɛ ahodoɔ anamontuo ama no Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Refute
health_afrifact_data_health_582_twi_train_without
Evidence-Based Fact Checking Role: You are a professional fact checker responsible for verifying factual claims. Objective: Assess the relationship between a claim and the provided evidence by determining whether the evidence supports the claim, contradicts it, or does not provide enough information to make a determination. Constraints: - Use only the evidence provided below. - Do not rely on prior knowledge, assumptions, or external information. - If the evidence does not clearly support or contradict the claim, select Not_Enough_Information. Document: ፀረ-ተሕዋስያንን መቋቋም አጠቃላይ መረጃ፦ ፀረ-ተሕዋስያንን መቋቋም(AMR) በባክቴሪያ፣ በጥገኛ ተውሳኮች፣ በቫይረሶችና በፈንገሶች ምክንያት የሚመጡ በርካታ ኢንፌክሽኖችን ለመከላከልና ለማከም አደጋ ላይ ይጥላል። ፀረ-ተሕዋስያንን መቋቋም(AMR) የሚከሰተው ባክቴሪያ፣ ቫይረሶች፣ ፈንገሶች እና ጥገኛ ተህዋሲያን በጊዜ ሂደት ሲለዋወጡ እና ኢንፌክሽኑን ለማከም አስቸጋሪ በሚያደርጉ እና የበሽታ መስፋፋት ፣ ከባድ ህመም እና ሞትን የሚጨምሩ መድሃኒቶችን ምላሽ መስጠት በማይችሉበት ጊዜ ነው። በዚህ ምክንያት መድሃኒቶቹ ውጤታማ ባለመሆኑ እና ኢንፌክሽኖች በሰውነት ውስጥ በመቅረታቸው ወደ ሌሎች የመዛመት እድልን ይጨምራሉ. ፀረ-ተህዋሲያን - ፀረ-ባክቴሪያ ፣ፀረ-ቫይረስ፣ ፀረ-ፈንገስ እና ፀረ-ተባይ መድሃኒቶች - በሰዎች፣በእንስሳት እና በእፅዋት ላይ ኢንፌክሽን ለመከላከል እና ለማከም የሚያገለግሉ መድሃኒቶች ናቸው። ፀረ ተሕዋስያን የመቋቋም ችሎታ የሚያዳብሩ ረቂቅ ተሕዋስያን አንዳንድ ጊዜ "ሱፐርበግስ(superbugs)" ተብለው ይጠራሉ. Evidence: ፀረ-ተህዋሲያን - ፀረ-ባክቴሪያ ፣ፀረ-ቫይረስ፣ ፀረ-ፈንገስ እና ፀረ-ተባይ መድሃኒቶች - በሰዎች፣በእንስሳት እና በእፅዋት ላይ ኢንፌክሽን ለመከላከል እና ለማከም የሚያገለግሉ መድሃኒቶች ናቸው። Claim: ፀረ-ተህዋሲያን መድኃኒቶች፣ አንቲባዮቲክ፣ አንቲ ቫይራል፣ ፀረ-ፈንገስ እና ፀረ-ተባይ መድኃኒቶችን ጨምሮ በሕይወት በሌሉ ነገሮች ውስጥ ኢንፌክሽኖችን ለማከም ያገለግላሉ። Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Refute
health_afrifact_data_health_486_amharic_train_with
Evidence-Based Fact Checking Role: You are a professional fact checker responsible for verifying factual claims. Objective: Assess the relationship between a claim and the provided evidence by determining whether the evidence supports the claim, contradicts it, or does not provide enough information to make a determination. Constraints: - Use only the evidence provided below. - Do not rely on prior knowledge, assumptions, or external information. - If the evidence does not clearly support or contradict the claim, select Not_Enough_Information. Document: ፀረ-ተሕዋስያንን መቋቋም አጠቃላይ መረጃ፦ ፀረ-ተሕዋስያንን መቋቋም(AMR) በባክቴሪያ፣ በጥገኛ ተውሳኮች፣ በቫይረሶችና በፈንገሶች ምክንያት የሚመጡ በርካታ ኢንፌክሽኖችን ለመከላከልና ለማከም አደጋ ላይ ይጥላል። ፀረ-ተሕዋስያንን መቋቋም(AMR) የሚከሰተው ባክቴሪያ፣ ቫይረሶች፣ ፈንገሶች እና ጥገኛ ተህዋሲያን በጊዜ ሂደት ሲለዋወጡ እና ኢንፌክሽኑን ለማከም አስቸጋሪ በሚያደርጉ እና የበሽታ መስፋፋት ፣ ከባድ ህመም እና ሞትን የሚጨምሩ መድሃኒቶችን ምላሽ መስጠት በማይችሉበት ጊዜ ነው። በዚህ ምክንያት መድሃኒቶቹ ውጤታማ ባለመሆኑ እና ኢንፌክሽኖች በሰውነት ውስጥ በመቅረታቸው ወደ ሌሎች የመዛመት እድልን ይጨምራሉ. ፀረ-ተህዋሲያን - ፀረ-ባክቴሪያ ፣ፀረ-ቫይረስ፣ ፀረ-ፈንገስ እና ፀረ-ተባይ መድሃኒቶች - በሰዎች፣በእንስሳት እና በእፅዋት ላይ ኢንፌክሽን ለመከላከል እና ለማከም የሚያገለግሉ መድሃኒቶች ናቸው። ፀረ ተሕዋስያን የመቋቋም ችሎታ የሚያዳብሩ ረቂቅ ተሕዋስያን አንዳንድ ጊዜ "ሱፐርበግስ(superbugs)" ተብለው ይጠራሉ. Claim: ፀረ-ተህዋሲያን መድኃኒቶች፣ አንቲባዮቲክ፣ አንቲ ቫይራል፣ ፀረ-ፈንገስ እና ፀረ-ተባይ መድኃኒቶችን ጨምሮ በሕይወት በሌሉ ነገሮች ውስጥ ኢንፌክሽኖችን ለማከም ያገለግላሉ። Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Refute
health_afrifact_data_health_486_amharic_train_without
SYSTEM: You are a helpful assistant for Multilingual Evidence-Centered Fact Verification. Your task is to analyze the claims based with evidences USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Based only on the evidence provided below, determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not Enough Information for the given claim. Role: You are an independent fact checker tasked with evaluating factual claims in linguistically diverse settings. Objective: Determine the factual status of a claim by interpreting the provided evidence, which may appear in different languages or linguistic varieties, and deciding whether the evidence confirms the claim, contradicts it, or fails to address it. Constraints: - Base your judgment exclusively on the evidence provided, irrespective of language or linguistic variation. - Do not use background knowledge, assumptions, or external sources. - If the evidence does not directly confirm or contradict the claim, choose Not_Enough_Information. Document: Bijirewar cuta ga magunguna Gamsashen bayani: Bijirewar cuta ga magunguna (AMR) yana barazana ga sahihancin riga-kafi da magance ga dukkan wata ƙaruwar cututtuka wadda ƙwayoyin cuta masu yaɗuwa ke kawowa da ƙwayar cutar bairos da kwayar cutar fungal. AMR yana faruwa ne yayinda ƙwayar cutar bairos ko fungil da sauran ƙwayoyin cututtuka suka canza wami lokaci sai su zama ba wani tasiri da magungunan za suyi musu sai kwayoyin cutar su zama sunyi wahala a magance su sai kuma hadarin ƙwayar cutar ya yaɗu cutar ta tsananta sai mutuwa. Da wannan sakamakon ne magani zai zama bashi da wani tasiri sai cutar ta game jiki da kuma ƙara haɓaka haɗarin yaɗuwar wasu. Magungunan da suke yaƙar wannan cutar - sun haɗar da anti bayotik da anti bairos da anti fungal da anti farasat - su ne magungunan da ake amfani da su wajen kiyaye kai da maganin infekshin a jikin mutane da dabbobi da tsirrai . Ƙwayoyin cutar da suke bunƙasa wannan bijirewar mafiyawan lokaci ana kiran su da (sufabug). Evidence: Magungunan da suke yaƙar wannan cutar - sun haɗar da anti bayotik da anti bairos da anti fungal da anti farasat - su ne magungunan da ake amfani da su wajen kiyaye kai da maganin infekshin a jikin mutane da dabbobi da tsirrai . Claim: Magungunan kashe ƙwayoyin cuta, magungunan kashe bairas, magungunan kashe fangai, da magungunan kashe farasayit ana amfani da su wajen magance cututtuka a jikin abubuwa marasa rai. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Refute
health_afrifact_data_health_486_hausa_train_with
Evidence-Based Fact Checking Role: You are a professional fact checker responsible for verifying factual claims. Objective: Assess the relationship between a claim and the provided evidence by determining whether the evidence supports the claim, contradicts it, or does not provide enough information to make a determination. Constraints: - Use only the evidence provided below. - Do not rely on prior knowledge, assumptions, or external information. - If the evidence does not clearly support or contradict the claim, select Not_Enough_Information. Document: Bijirewar cuta ga magunguna Gamsashen bayani: Bijirewar cuta ga magunguna (AMR) yana barazana ga sahihancin riga-kafi da magance ga dukkan wata ƙaruwar cututtuka wadda ƙwayoyin cuta masu yaɗuwa ke kawowa da ƙwayar cutar bairos da kwayar cutar fungal. AMR yana faruwa ne yayinda ƙwayar cutar bairos ko fungil da sauran ƙwayoyin cututtuka suka canza wami lokaci sai su zama ba wani tasiri da magungunan za suyi musu sai kwayoyin cutar su zama sunyi wahala a magance su sai kuma hadarin ƙwayar cutar ya yaɗu cutar ta tsananta sai mutuwa. Da wannan sakamakon ne magani zai zama bashi da wani tasiri sai cutar ta game jiki da kuma ƙara haɓaka haɗarin yaɗuwar wasu. Magungunan da suke yaƙar wannan cutar - sun haɗar da anti bayotik da anti bairos da anti fungal da anti farasat - su ne magungunan da ake amfani da su wajen kiyaye kai da maganin infekshin a jikin mutane da dabbobi da tsirrai . Ƙwayoyin cutar da suke bunƙasa wannan bijirewar mafiyawan lokaci ana kiran su da (sufabug). Claim: Magungunan kashe ƙwayoyin cuta, magungunan kashe bairas, magungunan kashe fangai, da magungunan kashe farasayit ana amfani da su wajen magance cututtuka a jikin abubuwa marasa rai. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Refute
health_afrifact_data_health_486_hausa_train_without
Evidence-Based Fact Checking Role: You are a professional fact checker responsible for verifying factual claims. Objective: Assess the relationship between a claim and the provided evidence by determining whether the evidence supports the claim, contradicts it, or does not provide enough information to make a determination. Constraints: - Use only the evidence provided below. - Do not rely on prior knowledge, assumptions, or external information. - If the evidence does not clearly support or contradict the claim, select Not_Enough_Information. Document: Nje iguzosike megide ọgwụ-nje Nchịkọta: (AMR) na-eyi egwù megide ịdị irè nke mgbochi na ọgwụgwọ ọtụtụ ọrịa nke nje bakterịa, amịmị, nje vaịrọs na fungi na-akpata. AMR na-eme mgbe nje bakterịa, nje vaịrọs, fọngaị na amịmị na-agbanwe ka oge na-aga ma gharazie ịnabata ọgwụ, nke na-eme ka ọrịa sie ike ọgwọgwọ ma na-abawanye ohere nke mgbasa ọrịa, ọrịa ịka njọ na ọnwụ. N'ihi ya, ọgwụ ndị a anaghị arụ ọrụ nke ọma, ọrịa na-adịgidekwa n'ahụ, na-abawanye ohere ya ịgbasa metụta ndị ọzọ. Ọgwụ na-emegide nje - nke gụnyere ọgwụ nje, ọgwụ nje vaịrọs, ọgwụ nje fọngaị na ọgwụ amịmị- bụ ọgwụ ndị e ji egbochi ma gwọọ ọrịa n'ime mmadụ, anụmanụ na osisi. Mgbe ụfọdụ, ụmụ irighiri ihe ndụ, ndị na-eguzosigide ike megide ọgwụ nje ka a na-akpọ "superbugs". Evidence: Ọgwụ na-emegide nje - nke gụnyere ọgwụ nje, ọgwụ nje vaịrọs, ọgwụ nje fọngaị na ọgwụ amịmị- bụ ọgwụ ndị e ji egbochi ma gwọọ ọrịa n'ime mmadụ, anụmanụ na osisi. Claim: Ọgwụ nguzogide obere ihe dị ndụ, gụnyere ọgwụ nje, ọgwụ nje na-efe efe, na ọgwụ ebu na amịmị ka a na-eji agwọ ọrịa na-efe efe dị na n'ihe na-eku ume. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Refute
health_afrifact_data_health_486_igbo_train_with
SYSTEM: You are a helpful assistant for automated fact-checking. Your task is to analyze the claims based without evidence USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not_Enough_Information for the given claim. ""Veracity"": ""Support, Refute, Not_Enough_Information"", ""Justification"": ""Detailed reasoning addressing clarity, relevance, consistency, and sufficiency of the evidence"", Definitions for Veracity labels: - Support: ""The claim is accurate and there’s nothing significant missing."" - Refute: ""The claim is inaccurate, contradicted by the evidence, or makes an incorrect assertion."" - Not_Enough_Information: ""The evidence is insufficient, unrelated, or does not provide enough relevant information to determine whether the claim is true or false."" Determine whether the claim is Supported, Refuted, or Not_Enough_Information based ONLY on the provided Document. Document: Nje iguzosike megide ọgwụ-nje Nchịkọta: (AMR) na-eyi egwù megide ịdị irè nke mgbochi na ọgwụgwọ ọtụtụ ọrịa nke nje bakterịa, amịmị, nje vaịrọs na fungi na-akpata. AMR na-eme mgbe nje bakterịa, nje vaịrọs, fọngaị na amịmị na-agbanwe ka oge na-aga ma gharazie ịnabata ọgwụ, nke na-eme ka ọrịa sie ike ọgwọgwọ ma na-abawanye ohere nke mgbasa ọrịa, ọrịa ịka njọ na ọnwụ. N'ihi ya, ọgwụ ndị a anaghị arụ ọrụ nke ọma, ọrịa na-adịgidekwa n'ahụ, na-abawanye ohere ya ịgbasa metụta ndị ọzọ. Ọgwụ na-emegide nje - nke gụnyere ọgwụ nje, ọgwụ nje vaịrọs, ọgwụ nje fọngaị na ọgwụ amịmị- bụ ọgwụ ndị e ji egbochi ma gwọọ ọrịa n'ime mmadụ, anụmanụ na osisi. Mgbe ụfọdụ, ụmụ irighiri ihe ndụ, ndị na-eguzosigide ike megide ọgwụ nje ka a na-akpọ "superbugs". Claim: Ọgwụ nguzogide obere ihe dị ndụ, gụnyere ọgwụ nje, ọgwụ nje na-efe efe, na ọgwụ ebu na amịmị ka a na-eji agwọ ọrịa na-efe efe dị na n'ihe na-eku ume. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or unrelated):
Refute
health_afrifact_data_health_486_igbo_train_without
Evidence-Based Fact Checking Role: You are a professional fact checker responsible for verifying factual claims. Objective: Assess the relationship between a claim and the provided evidence by determining whether the evidence supports the claim, contradicts it, or does not provide enough information to make a determination. Constraints: - Use only the evidence provided below. - Do not rely on prior knowledge, assumptions, or external information. - If the evidence does not clearly support or contradict the claim, select Not_Enough_Information. Document: Farra maaykiroobiyaanii ofirraa ittisuu Waliigala: (AMR) ittisaafi wal’aansa bu’a qabeessa ta’e kan yeroo hunda dabalaa dhufe infeekshinii baakteeriyaa, paraasaayitii, vaayirasiifi fangasiitiin dhufu balaadhaaf saaxiluu danda’a. AMR kan uumamu yeroo baakteeriyaan, vaayirasiin, fangasiifi paraasaayitoonni yeroon jijjiiramanii qorichaaf deebii kennuu dhabann infeekshinii yaaluun akka ulfaatu gochuufi carraa tamsa’ina dhukkubaa, dhukkuba cimaafi du’a dabaluudha. Kanarraa kan ka’e qorichi bu’aa kan hin qabneefi infeekshiniin qaama keessatti kan itti fufu yoo ta’u, carraan namoota birootti babal’achuu ni dabala. Farra maaykiroobaayaalii - farra baakteeriyaa, vaayirasii, fangasiifi farra paraasaayitii dabalatee - qoricha infeekshinii nama, bineensotaafi biqiltoota irratti dhufu ittisuufi yaaluuf gargaaranidha. Maayikiroo-orgaanizimoonni dandeettii farra maaykiroobiyalii ofirraa ittisuu horatan yeroo tokko tokko “superbugs” jedhamuun waamamu. Evidence: Farra maaykiroobaayaalii - farra baakteeriyaa, vaayirasii, fangasiifi farra paraasaayitii dabalatee - qoricha infeekshinii nama, bineensotaafi biqiltoota irratti dhufu ittisuufi yaaluuf gargaaranidha. Claim: Antiibaayootikii, farra vaayirasii, farra fangasiifi farra paraasitii dabalatee, infeekshinii wantoota lubbuu hin qabneen yaaluuf gargaara. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Refute
health_afrifact_data_health_486_oromo_train_with
SYSTEM: You are a helpful assistant for Multilingual Evidence-Centered Fact Verification. Your task is to analyze the claims based Documents Provided USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not Enough Information for the given claim. Role: You are an independent fact checker tasked with evaluating factual claims in linguistically diverse settings. Objective: Determine the factual status of a claim by interpreting the provided evidence, which may appear in different languages or linguistic varieties, and deciding whether the evidence confirms the claim, contradicts it, or fails to address it. Constraints: - Base your judgment exclusively on the evidence provided, irrespective of language or linguistic variation. - Do not use background knowledge, assumptions, or external sources. - If the evidence does not directly confirm or contradict the claim, choose Not_Enough_Information. Document: Farra maaykiroobiyaanii ofirraa ittisuu Waliigala: (AMR) ittisaafi wal’aansa bu’a qabeessa ta’e kan yeroo hunda dabalaa dhufe infeekshinii baakteeriyaa, paraasaayitii, vaayirasiifi fangasiitiin dhufu balaadhaaf saaxiluu danda’a. AMR kan uumamu yeroo baakteeriyaan, vaayirasiin, fangasiifi paraasaayitoonni yeroon jijjiiramanii qorichaaf deebii kennuu dhabann infeekshinii yaaluun akka ulfaatu gochuufi carraa tamsa’ina dhukkubaa, dhukkuba cimaafi du’a dabaluudha. Kanarraa kan ka’e qorichi bu’aa kan hin qabneefi infeekshiniin qaama keessatti kan itti fufu yoo ta’u, carraan namoota birootti babal’achuu ni dabala. Farra maaykiroobaayaalii - farra baakteeriyaa, vaayirasii, fangasiifi farra paraasaayitii dabalatee - qoricha infeekshinii nama, bineensotaafi biqiltoota irratti dhufu ittisuufi yaaluuf gargaaranidha. Maayikiroo-orgaanizimoonni dandeettii farra maaykiroobiyalii ofirraa ittisuu horatan yeroo tokko tokko “superbugs” jedhamuun waamamu. Claim: Antiibaayootikii, farra vaayirasii, farra fangasiifi farra paraasitii dabalatee, infeekshinii wantoota lubbuu hin qabneen yaaluuf gargaara. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Refute
health_afrifact_data_health_486_oromo_train_without
Evidence-Based Fact Checking Role: You are a professional fact checker responsible for verifying factual claims. Objective: Assess the relationship between a claim and the provided evidence by determining whether the evidence supports the claim, contradicts it, or does not provide enough information to make a determination. Constraints: - Use only the evidence provided below. - Do not rely on prior knowledge, assumptions, or external information. - If the evidence does not clearly support or contradict the claim, select Not_Enough_Information. Document: Kusaita kweMishonga Inouraya Utachiona (AMR) inotyisidzira kudzivirira nekuporesa zvirwere zvinoramba zvichiwedzera zvinokonzerwa nemabhakitiriya, maparasaiti, mavhairasi uye fungi. AMR inoitika kana mabhakitiriya, mavhairasi, fungi nemaparasaiti vachichinja nekufamba kwenguva uye votadza kupindura kumishonga, zvichiita kuti zvirwere zvinyanye kuoma kurapa uye zvichiwedzera njodzi yekupararira kwezvirwere, kurwara zvakanyanya uye kufa. Nekuda kweizvozvo, mishonga inorasa kushanda uye hutachiona hunoramba hurimo mumuviri, zvichiwedzera mukana hwekutapurira vamwe. Mishonga yeantimicrobial — inosanganisira maantibiotics, maantivirals, maantifungals uye mishonga inouraya maparasaiti — ishinda inoshandiswa kudzivirira nekuporesa zvirwere kuvanhu, mhuka nezvirimwa. Utachiona hunoita kusaremekedza mishonga (resistance) hunowanzonzi “superbugs”. Evidence: Mishonga yeantimicrobial — inosanganisira maantibiotics, maantivirals, maantifungals uye mishonga inouraya maparasaiti — ishinda inoshandiswa kudzivirira nekuporesa zvirwere kuvanhu, mhuka nezvirimwa. Claim: Mishonga inorwisa utachiona, inosanganisira maantibayotiki, maantivhairasi, maantifangasi uye maantiparasaiti, inoshandiswa kurapa zvirwere muzvinhu zvisiri zvipenyu. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Refute
health_afrifact_data_health_486_shona_train_with
SYSTEM: You are a helpful assistant for Multilingual Evidence-Centered Fact Verification. Your task is to analyze the claims based Documents Provided USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not Enough Information for the given claim. Role: You are an independent fact checker tasked with evaluating factual claims in linguistically diverse settings. Objective: Determine the factual status of a claim by interpreting the provided evidence, which may appear in different languages or linguistic varieties, and deciding whether the evidence confirms the claim, contradicts it, or fails to address it. Constraints: - Base your judgment exclusively on the evidence provided, irrespective of language or linguistic variation. - Do not use background knowledge, assumptions, or external sources. - If the evidence does not directly confirm or contradict the claim, choose Not_Enough_Information. Document: Kusaita kweMishonga Inouraya Utachiona (AMR) inotyisidzira kudzivirira nekuporesa zvirwere zvinoramba zvichiwedzera zvinokonzerwa nemabhakitiriya, maparasaiti, mavhairasi uye fungi. AMR inoitika kana mabhakitiriya, mavhairasi, fungi nemaparasaiti vachichinja nekufamba kwenguva uye votadza kupindura kumishonga, zvichiita kuti zvirwere zvinyanye kuoma kurapa uye zvichiwedzera njodzi yekupararira kwezvirwere, kurwara zvakanyanya uye kufa. Nekuda kweizvozvo, mishonga inorasa kushanda uye hutachiona hunoramba hurimo mumuviri, zvichiwedzera mukana hwekutapurira vamwe. Mishonga yeantimicrobial — inosanganisira maantibiotics, maantivirals, maantifungals uye mishonga inouraya maparasaiti — ishinda inoshandiswa kudzivirira nekuporesa zvirwere kuvanhu, mhuka nezvirimwa. Utachiona hunoita kusaremekedza mishonga (resistance) hunowanzonzi “superbugs”. Claim: Mishonga inorwisa utachiona, inosanganisira maantibayotiki, maantivhairasi, maantifangasi uye maantiparasaiti, inoshandiswa kurapa zvirwere muzvinhu zvisiri zvipenyu. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or provide Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or Not_Enough_Information):
Refute
health_afrifact_data_health_486_shona_train_without
SYSTEM: You are a helpful assistant for automated fact-checking. Your task is to analyze the claims based on evidence USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Based only on the evidence provided below, Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not_Enough_Information for the given claim. ""Veracity"": ""Support, Refute, Not_Enough_Information"", ""Justification"": ""Detailed reasoning addressing clarity, relevance, consistency, and sufficiency of the evidence"", Definitions for Veracity labels: - Support: ""The claim is accurate and there’s nothing significant missing."" - Refute: ""The claim is inaccurate, contradicted by the evidence, or makes an incorrect assertion."" - Not_Enough_Information: ""The evidence is insufficient, unrelated, or does not provide enough relevant information to determine whether the claim is true or false."" Determine whether the claim is Supported, Refuted, or Not_Enough_Information based ONLY on the provided evidence. Document: Upinzani wa Antimicrobial. Muhtasari: (AMR) inatishia kuzuia na kutibu maambukizo yanayoongezeka kila mara yanayosababishwa na bakteria, vimelea, virusi na fangasi. AMR hutokea pale bakteria, virusi, fangasi na vimelea wanapobadilika kulingana na zmuda na hawakubali tena dawa kufanya ugumu kutibu maambukizi na kuongeza kuenea kwa ugonjwa, kuugua zaidi na kifo. Matokeo yake, dawa hazifanyi kazi na maambukizo yanaendelea katika mwili, na kuongeza hatari ya kuenea kwa wengine. Aantimaikrobia, ikiwa ni pamoja na vizuia magonjwa, vizuiaa virusi, vizuia fangasi, na vizuiaa vimelea, ni dawa zinazotumiwa kuzuia na kutibu maambukizi kwa wanadamu, wanyama na mimea. Microorganisms zinazoendeleza upinzani wa antimckrobial wakati mwingine hujulikana kama ‚Äúsuperbugs‚Äù. Evidence: Aantimaikrobia, ikiwa ni pamoja na vizuia magonjwa, vizuiaa virusi, vizuia fangasi, na vizuiaa vimelea, ni dawa zinazotumiwa kuzuia na kutibu maambukizi kwa wanadamu, wanyama na mimea. Claim: Antimicrobials, hujumuisha viuatilifu, antivirals, antifungals, na antiparasitics, ambazo zinatumika kutibu maambukizi katika kitu kisicho na uhai. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or unrelated):
Refute
health_afrifact_data_health_486_swahili_train_with
SYSTEM: You are a helpful assistant for automated fact-checking. Your task is to analyze the claims based without evidence USER: You are an intelligent decision support system designed for automated fact-checking. Determine whether the evidence Supports, Refutes, or provides Not_Enough_Information for the given claim. ""Veracity"": ""Support, Refute, Not_Enough_Information"", ""Justification"": ""Detailed reasoning addressing clarity, relevance, consistency, and sufficiency of the evidence"", Definitions for Veracity labels: - Support: ""The claim is accurate and there’s nothing significant missing."" - Refute: ""The claim is inaccurate, contradicted by the evidence, or makes an incorrect assertion."" - Not_Enough_Information: ""The evidence is insufficient, unrelated, or does not provide enough relevant information to determine whether the claim is true or false."" Determine whether the claim is Supported, Refuted, or Not_Enough_Information based ONLY on the provided Document. Document: Upinzani wa Antimicrobial. Muhtasari: (AMR) inatishia kuzuia na kutibu maambukizo yanayoongezeka kila mara yanayosababishwa na bakteria, vimelea, virusi na fangasi. AMR hutokea pale bakteria, virusi, fangasi na vimelea wanapobadilika kulingana na zmuda na hawakubali tena dawa kufanya ugumu kutibu maambukizi na kuongeza kuenea kwa ugonjwa, kuugua zaidi na kifo. Matokeo yake, dawa hazifanyi kazi na maambukizo yanaendelea katika mwili, na kuongeza hatari ya kuenea kwa wengine. Aantimaikrobia, ikiwa ni pamoja na vizuia magonjwa, vizuiaa virusi, vizuia fangasi, na vizuiaa vimelea, ni dawa zinazotumiwa kuzuia na kutibu maambukizi kwa wanadamu, wanyama na mimea. Microorganisms zinazoendeleza upinzani wa antimckrobial wakati mwingine hujulikana kama ‚Äúsuperbugs‚Äù. Claim: Antimicrobials, hujumuisha viuatilifu, antivirals, antifungals, na antiparasitics, ambazo zinatumika kutibu maambukizi katika kitu kisicho na uhai. Question: Based only on the evidence above, does the evidence Support, Refute, or Not_Enough_Information for the claim? Answer (choose supportes, refutes or unrelated):
Refute
health_afrifact_data_health_486_swahili_train_without